Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Mobiliteitsfonds voor het jaar 2024

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ het begrotingswetsvoorstel

5

B.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ de begrotingsartikelen

6

1.

Leeswĳzer

6

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Uitvoeringsagenda Mobiliteit
Mĳlpalen en resultaten
Begroting op Hoofdlĳnen
Overzicht Coalitieakkoordmiddelen Rutte IV
Overzicht middelen Ontsluiting Woningbouw
Overprogrammering
Flexnorm

8
8
9
13
13
16
18

3.
3.1

Productartikelen
Artikel 11 Verkenningen, reserveringen
en investeringsruimte
Artikel 12 Hoofdwegennet
Artikel 13 Spoorwegen
Artikel 14 Regionale infrastructuur
en bereikbaarheidsprogramma's
Artikel 15 Hoofdvaarwegennet
Artikel 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer
Artikel 18 Overige uitgaven en ontvangsten
Artikel 19 Bĳdragen andere begrotingen Rĳk

20

Bĳlagen
Bĳlage 1: Voeding van het Mobiliteitsfonds en
begrotingsstaat per productartikelonderdeel
Bĳlage 2: Verdiepingsbĳlage
Bĳlage 3: Overzichtsconstructie Kustwacht
Bĳlage 4: Instandhouding
Bĳlage 5: ProRail
Bĳlage 6: DBFM-conversies
Bĳlage 7: Tol
Bĳlage 8: Lĳst van afkortingen

78

3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

20
26
42
50
53
67
76
77

78
83
139
142
159
160
161
166

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over productartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). Totaal
€ 10.245.581.000
11. Verkenningen, reserveringen en
investeringsruimte

501

12. Hoofdwegennet

3.800

13. Spoorwegen

2.865

14. Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's

1.143

15. Hoofdvaarwegennet

1.377

17. Megaprojecten Verkeer en
Vervoer

538

18. Overige uitgaven en
ontvangsten

21

0

500

1.000

1.500

2.000

2.500

3.000

3.500

4.000

Uitgaven

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over productartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln).
Totaal € 10.245.581.000
11. Verkenningen, reserveringen en
investeringsruimte

0

12. Hoofdwegennet

53

13. Spoorwegen

229

14. Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's 0

0

15. Hoofdvaarwegennet

22

17. Megaprojecten Verkeer en
Vervoer

59

19. Bijdragen andere begrotingen
Rijk

9.883

0

2.000

4.000

6.000

8.000

10.000

12.000

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

3

Figuur 3 Gemiddelde jaarlĳkse ontvangsten en uitgaven per productartikel in de periode 2023–2037 (bedragen x
€ 1 mln). Totaal gemiddeld € 9.631 miljoen.
11. Verkenningen, reserveringen en
investeringsruimte
12. Hoofdwegennet
13. Spoorwegen
14. Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's
15. Hoofdvaarwegennet
17. Megaprojecten Verkeer en
Vervoer
18. Overige uitgaven en
ontvangsten
19. Bijdragen andere begrotingen
0

2.000

4.000

Ontvangsten

Uitgaven

6.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

8.000

10.000

4

A. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zĳn van de Rĳksbegroting, worden
op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlĳk bĳ de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het
aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rĳksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bĳ de Rĳksbegroting als geheel
is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begro­
tingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat

M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

5

B. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswĳzer
Structuur
De opzet en structuur van de begroting voor het Mobiliteitsfonds zĳn
gebaseerd op de rĳksbegrotingsvoorschriften van het Ministerie van
Financiën. De begrotingstoelichting kent een opbouw waarbĳ afhankelĳk
van de informatievraag- en behoefte verder kan worden ingezoomd.
– Allereerst is de begroting(wet)staat voor het Mobiliteitsfonds voor het
jaar 2023 opgenomen. Deze dient ter autorisatie van de budgetten die op
artikelniveau in de verplichtingen-, uitgaven- en ontvangstenramingen
worden voorgesteld;
– In de Uitvoeringsagenda Mobiliteit is vervolgens inzichtelĳk gemaakt
welke projecten in 2024 worden opgeleverd en bĳ welke projecten de
uitvoering in 2024 begint;
– Het laatste onderdeel van de agenda, Begroting op hoofdlĳnen, verstrekt
inzicht in de belangrĳkste budgettaire voorstellen die leiden tot wĳziging
van de begroting. Hiermee kan snel een indruk worden verkregen van de
inhoud van dit wetsvoorstel;
– In de artikelgewĳze toelichting bĳ dit wetsvoorstel zĳn de MIRT-tabellen
met de realisatieprojecten alsmede de verkenningen en planuitwerkin­
gprogramma’s opgenomen waarin de begrotingsmutaties op project­
niveau zichtbaar zĳn gemaakt. Deze MIRT-tabellen zĳn in ieder geval
voorzien van toelichtingen indien sprake is: 1) van een wĳziging (anders
dan door de verwerking van loon- en prĳsbĳstelling ) in het taakstellend
projectbudget groter dan 10% of meer dan € 10 miljoen; 2) van een
wĳziging groter dan 1 jaar in de oplevering van het project. De stand
vorig betreft de stand in de eerste suppletoire begroting 2023. Meer
gedetailleerde informatie over de projecten die zich thans in de fase
van verkenning, planuitwerking en realisatie bevinden, kunt u vinden
in de individuele projectbladen van het MIRT Overzicht 2024. Voor de
projecten in de MIRT tabellen is waar mogelĳk een digitale verwĳzing
opgenomen naar het projectblad van dat project in het MIRT Overzicht;
– In de verdiepingsbĳlage is door middel van een meerjarige mutatietabel
op artikelonderdeelniveau de aansluiting gemaakt tussen de vorige
stand van de begroting en de nu voorgestelde stand, voor de volledige
looptĳd van het fonds;
– De overige bĳlagen geven voor enkele specifieke onderwerpen
inhoudelĳk meer toelichting of betreffen overzichtsconstructies.
Mede naar aanleiding van overleg met de Tweede Kamer zĳn in aanvulling
op de rĳksbegrotingsvoorschriften de onderstaande punten in deze
begroting verwerkt:
– Naar aanleiding van de motie van de leden Van Helvert en Van Veldhoven
(Kamerstukken II 2015–2016, 34 475 XII, nr. 12) worden bĳ alle begrotings­
artikelen op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds groter dan € 1 miljard
de begrotingsmutaties boven de € 5 miljoen toegelicht. Dit heeft als
praktische uitwerking dat bĳ de artikelen tussen de € 200 miljoen en
€ 1 miljard de ondergrens voor technische mutaties ook neerwaarts
is bĳgesteld. Voor beleidsmatige mutaties was er bĳ de artikelen van
deze omvang reeds sprake van een ondergrens van € 5 miljoen. De
norm voor het toelichten van de begrotingsmutaties op het niveau van
artikelonderdeel is hiermee als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

6

Norm bĳ te verklaren verschillen
Omvang begrotingsartikel
(stand Ontwerpbegroting in
€ miljoen)

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

≥ 50 en < 200

2

4

≥ 200 < 1000

5

5

≥ 1000

5

5

–

–

–

–

In bĳlage 1 wordt de voeding van het Mobiliteitsfonds weergegeven.
Daarbĳ is het verschil met artikel 26 Bĳdrage Investeringsfondsen van
de begroting Hoofdstuk XII uitgewerkt. Dit verschil betreft de overige
ontvangsten van het fonds.
Op de productartikelen worden onder de desbetreffende tabel
«budgettaire gevolgen van de uitvoering» na de begrotingsperiode
extracomptabel de budgetten op het niveau van artikelonderdeel
weergegeven voor de looptĳd tot en met 2037.
Significante kasschuiven en begrotingsmutaties op de beschikbare
budgetten worden in de verdiepingsbĳlage op hetzelfde detailniveau
(artikelonderdeel) tot en met 2037 toegelicht. Dit rekening houdend met
de norm zoals hierboven is aangegeven.
Voor beheer, onderhoud en vervanging is een aparte bĳlage
opgenomen. Specifiek voor Spoorwegen (artikelonderdeel 13.02) geldt
dat een meer uitgebreide inhoudelĳke toelichting is opgenomen op
de aanwending van de bĳdrage aan ProRail. In deze begroting is een
specificatie van de uitgaven opgenomen, conform de specificatie zoals
opgenomen in het beheerplan en de jaarrekening van ProRail.

In het Wetgevingsoverleg begrotingsonderzoek van 12 oktober 2016 is
uitgebreid met de Kamer gesproken over kasschuiven op de fondsbe­
grotingen. In het kader van de informatievoorziening wordt hieronder
aangegeven waarom deze kasschuiven worden doorgevoerd op de fonds­
begrotingen en op welke plek de in de begroting 2023 doorgevoerde
kasschuiven worden toegelicht.
Op de begrotingen van het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds vinden
jaarlĳks kasschuiven plaats. Middels kasschuiven wordt ervoor gezorgd
dat de beschikbare kas per jaar en per modaliteit blĳft aansluiten op de
geactualiseerde programmering. Kasschuiven zĳn altĳd budgetneutraal,
hetgeen betekent dat de hoeveelheid middelen die meerjarig beschikbaar
is niet wĳzigt als gevolg van de kasschuif. In de verdiepingsbĳlage van
de begrotingen van het Mobiliteitsfonds en Deltafonds zĳn de significante
kasschuiven in de begroting 2024 over de gehele looptĳd van de begroting
inzichtelĳk gemaakt en toegelicht. Indien sprake is van politiek relevante
kasschuiven dan worden deze tevens opgenomen en toegelicht in de
begroting op hoofdlĳnen. De begroting op hoofdlĳnen treft u aan in
hoofdstuk Uitvoeringsagenda Mobiliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

7

2. Uitvoeringsagenda Mobiliteit
2.1 Mĳlpalen en resultaten
Hieronder wordt ingegaan op de mĳlpalen in het lopende programma.
Hiermee wordt inzichtelĳk gemaakt, welke projecten in 2024 worden
opgeleverd en bĳ welke projecten de uitvoering in 2024 start.
Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
In 2024 gaat IenW onder meer de volgende activiteiten in het kader van
exploitatie, onderhoud en vernieuwing uitvoeren.
Tabel 1 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
Mĳlpaal
Hoofdwegen

Spoorwegen

Project
‒

Verkeersmanagement waaronder inzet weginspecteurs bĳ incidenten, het op alle bemeten wegvakken inwinnen van
betrouwbare route- en reisinformatie. Deze informatie tĳdig aan de NDW te leveren, het realiseren van benuttingsmaatregelen
en connecting mobility.

‒

Beheer en onderhoud waaronder verhardingsonderhoud, onderhoud aan kunstwerken en onderhoud aan Dynamisch
Verkeersmanagement (DVM) systemen.

‒

Uitvoering van het programma vervangingen en renovaties waaronder het programma Stalen Bruggen.

‒

Regulier beheer en onderhoud, waaronder het inspecteren en schouwen van de infrastructuur, functieherstel bĳ verstoringen, het
saneren van geluidsschermen en het onderhouden en schoonmaken van stations.

‒

Groot onderhoud, waaronder het slĳpen van spoorstaven en het seizoenbestendig houden van de sporen.

‒

Het vervangen van spoorstaven, dwarsliggers en wissels en de vervanging van andere systemen, zoals energie, transfer en
treinbeveiliging en treinbeheersing.

Hoofdvaarwegen
‒

Verkeersmanagement waaronder activiteiten in het kader van verkeersbegeleiding, bediening van objecten
en vaarwegmarkering.

‒

Uitvoering van het programma vervangingen en renovaties en afronding «NoMo AOV» achterstallig onderhoud
vaarwegen programma.

‒

Beheer en onderhoud maatregelen om de breedte en diepte van de vaarweg te handhaven en maatregelen om de kunstwerken
(sluizen en bruggen) en verkeersvoorzieningen te kunnen laten functioneren.

Voor een nadere toelichting op de stand van zaken van beheer, onderhoud
en vervanging wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen en
naar het MIRT Projectenoverzicht 2024.
Ontwikkeling
Hieronder zĳn de mĳlpalen voor 2024 per modaliteit opgenomen.
Tabel 2 Hoofdwegennet
Mĳlpaal
Openstelling ‒ A24 Blankenburgverbinding
‒ Rĳnlandroute

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

8

Tabel 3 Spoorwegen
Mĳlpaal
Indienststelling ‒

Diverse deelprojecten bĳ de landelĳke programma’s (o.a. fietsparkeren
Toegankelĳkheid stations, Kleine functiewĳzigingen, Overwegenaanpak en
Meerjarenprogramma geluidsanering Spoor)

‒

Programma suïcide preventie

‒

ERTMS: Diverse deelprojecten
Goederen: Emplacementen op orde (diverse deelprojecten)
PHS: Ede
PHS: Tilburg

Start aanleg

‒

PHS: Rĳswĳk – Rotterdam

‒

Diverse deelprojecten bĳ landelĳke programma’s (o.a. Fietsparkeren,
Toegankelĳkheid Stations, Kleine Functiewĳzigingen, Overwegenaanpak en
Meerjarenprogramma Geluidsanering Spoor)

‒

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer, diverse deelprojecten
Goederen: emplacementen op orde (diverse deelprojecten)

‒

PHS Nĳmegen

‒

ERTMS, diverse deelprojecten

Tabel 4 Hoofdvaarwegennet
Mĳlpaal
Openstelling ‒
‒

Nieuwe Sluis Terneuzen
Toekomst visie Waal: Overnachtingshaven Lobith (locatie Spĳk)

Start aanleg ‒

In deze begroting is de herprioritering op het Mobiliteitsfonds verwerkt.
Een aantal projecten is gepauzeerd om middelen vrĳ te maken voor
instandhouding en voor risico's en tegenvallers op lopende aanlegpro­
jecten. Hierover is de Tweede Kamer op 23 juni ingelicht via de MIRT-brief
(Kamerstuk 36200-A-78). De opgave op het MF was ruim € 4 miljard.
Daarnaast is er sprake geweest van een Rĳksbredeopgave van € 2 miljard.
De herprioritering wordt nader toegelicht bĳ onderdeel 2.2 begroting op
hoofdlĳnen, in de artikelgewĳze toelichting en de verdiepingsbĳlage.
2.2 Begroting op Hoofdlĳnen
Tabel 5 Belangrĳkste wĳzigingen (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029-2036

Stand
ontwerpbegroting 2023

art.

2037

8.696.104

17.843.714

9.753.142

8.796.980

8.355.126

8.751.754

56.493.395

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

462.059

‒ 50.041

‒ 25.146

657.574

629.448

699.074

7.643.486

Stand na 1e suppletoire
begroting 2023

9.158.163

17.793.673

9.727.996

9.454.554

8.984.574

9.450.828

64.136.881

Belangrĳkste
mutaties Mobiliteitsfonds

‒ 443.001

‒ 7.548.092

9.597.130

534.585

747.282

‒ 265.825

4.925.070

8.204.939

Kaderrelevante mutaties
hoofdstuk MF
1

2

Bĳdragen derden

46.696

34.594

46.091

45.867

40.984

39.044

323.150

28.752

- Hoofdwegen

332

22.191

43.083

43.106

37.523

35.712

307.864

28.752

- Spoorwegen

4.026

- Vaarwegen

40.173

10.000

- Megaprojecten

2.165

2.403

3.008

2.761

3.461

3.332

15.286

Extrapolatie

7.745.591

- Bĳdrage aan MF

7.459.927

- Ontvangsten derden
3

Loon- en prĳsbĳstelling

285.664
416.714

459.714

469.885

422.663

401.311

422.670

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

3.381.360

422.670

9

art.
4

Toevoeging middelen N33
en Nedersaksenlĳn

5

Middelen schoon en
emissieloos bouwen

6

Kaderaanpassing MF

7

Omvorming ProRail

8

Overboekingen HXII

9

Overboeking DF

10

Overboekingen ministeries

11

Ontvangstenschuif Tol

12

Overig

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029-2036

2037

250.000
12.500
‒ 850.000
‒ 36.695

17.500

34.000

62.500

55.000

68.750

200.000

‒ 800.000

900.000

9.366

74.928

9.366
‒ 1.280

300.000

250.000

‒ 8.278.000

8.845.000

‒ 60.942

‒ 67.055

5.566

9.398

‒ 250

‒ 750

‒ 750

‒ 250

2.099

9.274

18.533

‒ 1.280

‒ 10.240

‒ 15.548

34.520

18.125

14.966

9.535

‒ 61.598

‒ 19.395
‒ 321

‒ 160

‒ 160

‒ 160

‒ 160

‒ 160

‒ 1.280

‒ 160

8.715.162

10.245.581

19.325.126

9.989.139

9.731.856

9.185.003

69.061.951

8.204.939

11

‒ 664.759

‒ 937.564

‒ 871.195

‒ 1.637.601

12

423.429

606.424

570.417

1.046.336

15

241.330

331.140

300.778

591.265

11.04

‒ 150.367

‒ 133.217

‒ 116.067

‒ 754.041

12

103.518

91.868

80.218

498.168

15

46.849

41.349

35.849

255.873

Stand ontwerpbegroting 2024
Mutatie onder kader MF
1

2

Toevoeging CA
middelen instandhouding

Herprioritering: aanleg
voor instandhouding
Opgave

Dekking

11.04

137

17.920

49.188

102.622

204.923

778.902

12

‒ 137

‒ 17.920

‒ 49.188

‒ 102.622

‒ 204.923

‒ 398.982

11

‒ 73.685

‒ 77.129

‒ 49.810

‒ 755.786

‒ 116.867

12

47.921

55.624

36.800

497.146

75.662

15

25.764

21.505

13.010

258.640

41.205

15
3

4

Capaciteit RWS

‒ 379.920

Herprioritering: aanleg
voor aanleg
Opgave

11.04

‒ 74.162

‒ 133.654

‒ 53.367

4.850

‒ 31.369

‒ 32.330

‒ 2.359.113

11.04

8.631

18.388

19.837

‒ 21.150

4.069

32.330

1.806.232

12

2.554

20.800

27.500

10.300

27.300

13

40.000

92.000

6.000

6.000

22.977

2.466

30

529.781

14
15

23.100

Dekking
11.04

56.900

96.878

13.693

37.450

23.231

32.330

2.418.663

11.01

‒ 56.900

‒ 93.400

‒ 7.300

‒ 37.450

‒ 23.231

‒ 32.330

‒ 1.322.143

‒ 3.478

‒ 6.393

12

‒ 989.480

15
5

Invulling rĳksbrede opgave

‒ 107.040

11.01

‒ 1.587.378

11.04

‒ 400.000

11.04
6

Overboeking
middelen woningbouw

1.587.378

11

7.758

1.363

49.588

38.055

69.504

90.471

116.103

12

‒ 943.926

‒ 850.518

‒ 342.074

‒ 180.629

‒ 106.197

‒ 106.197

‒ 466.248

14

936.168

849.155

292.486

142.574

36.693

15.726

350.145

400.000

Toelichting
Mutaties kaderrelevant:
1. Bĳdragen derden: Dit betreft de wĳziging van diverse bĳdragen van
derden op het Mobiliteitsfonds. In de artikelgewĳze toelichting en verdie­
pingsbĳlage wordt dit nader toegelicht;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

10

2. Extrapolatie: Bĳ de begroting 2024 wordt de looptĳd van het Mobiliteits­
fonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie
is gelĳk aan het jaar 2036 in de begroting 2023 na verwerking van
structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zĳn de structurele bĳdragen
van derden doorgetrokken. Met de verlenging tot en met 2037 komt
in totaal – inclusief structurele ontvangsten – een ruimte van circa
€ 7,7 miljard beschikbaar op het Mobiliteitsfonds. Deze ruimte wordt met
voorrang ingezet voor het dekken van de doorlopende verplichtingen,
zoals de uitgaven die benodigd zĳn voor de instandhouding van het
huidige areaal en het opvangen van risico's en tegenvallers. Hiervoor
is in 2037 alle ruimte nodig. Er resteert geen vrĳe investeringsruimte
in 2037;
3. Loon- en prĳsbĳstelling 2023: Dit betreft de verwerking van de loonen prĳsbĳstelling voor het jaar 2023. De middelen die bĳ de eerste
suppletoire begroting 2023 voor de loon- en prĳsbĳstelling aan de
begroting Hoofdstuk XII zĳn toegevoegd, worden toebedeeld naar
diverse artikelen op de begroting Hoofdstuk XII en de investerings­
fondsen;
4. Toevoeging middelen N33 en Nedersaksenlĳn: In het kader van
PEGA (Parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen)
is € 480 miljoen euro toegekend aan N33 en Nedersaksenlĳn, hiervan
wordt er tot en met 2036, € 250 miljoen gereserveerd, voor de N33 Noord
inclusief oeververbinding, N33 Midden en voor de Nedersaksenlĳn;
5. Middelen schoon en emissieloos bouwen: Voor het programma schoon
en emissieloos bouwen zĳn middelen toegevoegd aan het MF. Het
programma Schoon en Emmissieloos Bouwen is opgericht om in
samenspraak met de bouwsector en medeoverheden te komen tot een
eenduidige invulling van de maatregelen die nodig zĳn om de doelen
en ambities te halen die gesteld zĳn met betrekking tot de reductie van
stikstof, CO2 en fĳnstofemissies die samen hangen met het bouwen;
6. Kaderaanpassing MF: als gevolg van de actualisering van de projectra­
mingen is een kaderaanpassing doorgevoerd op artikel 12 en 14. Met
de kaderaanpassing op artikel 12 worden de uitgavenkaders op het
MF weer in balans gebracht met de programmering. Het gaat om een
kaderaanpassing die over de jaren budgetneutraal is en het gevolg is van
de herprioritering en actualisering van de projectramingen. Op artikel
14 is de kaderaanpassing doorgevoerd op de korte termĳn woningbouw
middelen. Verwachting is dat niet alle aanvragen die voor 2023 voorzien
zĳn ook betaald kunnen worden. Zie onderdeel 2.5 overprogrammering
voor een nadere toelichting over de kaderaanpassing en de overpro­
grammering op het MF;
7. Omvorming ProRail: De begroting 2023 was gebaseerd op het
voornemen om ProRail met ingang van 1 januari 2024 om te vormen
tot een publiekrechtelĳk zelfstandig bestuursorgaan (zbo). Dit is niet
langer haalbaar, omdat het wetsvoorstel nog door de Kamer behandeld
moet worden en ProRail erna nog een aanlopfase nodig heeft voor
de implementatie hiervan. Op dit moment wordt uitgegaan van
een omvorming per 1 januari 2025. De budgettaire verwerking blĳft
uiteraard mede afhankelĳk van de parlementaire behandeling van het
wetsvoorstel. Deze effecten worden budgettair neutraal in de Rĳksbe­
groting opgenomen. In de Rĳksbegroting worden de inkomsten- en
uitgavenramingen opgehoogd: eenmalig hogere belastinginkomsten en
eenmalig hogere uitgaven op de begroting van het Ministerie van IenW.
Deze bedragen zĳn gelĳk aan elkaar, waardoor deze correctie budgettair
neutraal uitpakt voor de Rĳksbegroting;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

11

8. Overboekingen HXII: Voor de uitvoering van verschillende programma's
is in totaal € 116,1 miljoen overgeboekt naar Hoofdstuk XII van de
Rĳksbegroting, de beleidsbegroting van IenW. In de artikelgewĳze
toelichting en verdiepingsbĳlage wordt dit nader toegelicht;
9. Overboeking Deltafonds: voor een opdracht op het gebied van
Schoon en Emmissieloos Bouwen is € 2 miljoen overgeboekt naar
het Deltafonds;
10. Overboekingen ministeries: Dit betreft de overboekingen van en
naar andere begrotingshoofdstukken binnen de Rĳksbegroting
(€ 13,2 miljoen). In de artikelgewĳze toelichting en verdiepingsbĳlage
wordt dit nader toegelicht;
11. Ontvangstenschuif tol: de raming van de tolontvangsten is geactuali­
seerd. Deze schuif op de ontvangsten is ook doorgevoerd op de uitgaven
om meerjarig de kaders gelĳk te houden;
12. Overig: er is bĳ eerste suppletoire teveel nacalculatie loon- en prĳsbĳ­
stelling ontvangen. Dit is gecorrigeerd.
Mutaties binnen kader MF
1. Toevoeging CA-middelen instandhouding: De middelen voor RWS zĳn
vanuit de centrale reservering instandhouding op 11.03.03 overgeboekt
naar de artikelen 12 en 15;
2. Herprioritering aanleg voor instandhouding: Er wordt op het MF in totaal
€ 1,2 miljard toegevoegd aan instandhouding RWS aanvullend op de
CA-middelen. Het gaat om € 573 miljoen voor VenR en € 580 miljoen
BenO. Bovendien wordt er € 94 miljoen toegevoegd vanuit aanleg voor
capaciteit RWS. Deze middelen worden gedekt door te herprioriteren
op aanlegprojecten die worden geraakt door stikstof (€ 368 miljoen
vaarwegen en € 1.131 miljoen wegen). De schuif van aanleg naar
instandhouding RWS is verlaagd met een efficiëntiedoelstelling (. Deze
middelen worden toegevoegd onder voorbehoud van het opstellen
van nieuwe sturingsafspraken waar de doelmatigheidswinst en inlopen
uitgesteld onderhoud een plek krĳgen. Bovendien worden uit de herprio­
ritering middelen gereserveerd voor capaciteit RWS, zodat de opgave op
instandhouding uitvoerbaar wordt. Bĳ de artikelen 11, 12, 13 en 15 wordt
de herprioritering nader toegelicht;
3. Capaciteit RWS: De capaciteit RWS is structureel gedekt op een niveau
van circa 9400 fte en t/m 2030 op een niveau van oplopend 9.665 fte (zie
ook agentschapsparagraaf RWS bĳ de begroting van HXII). Hiermee kan
de maakbare opgave op instandhouding opgevangen worden binnen
RWS. Een deel is gedekt uit de herprioritering (€ 94 miljoen). Het overige
deel komt uit een risicoreservering op artikel 11.04 (€ 1 miljard);
4. Herprioritering aanleg voor aanleg: Om de risico’s en tegenvallers
op het aanlegprogramma op het MF van € 2.679 miljoen op te
vangen - die naar verwachting deze kabinetsperiode een besluit vragen
- wordt geherprioriteerd. De tekorten op aanlegprojecten worden
gedekt door de gepauzeerde projecten op het aanlegprogramma
wegen (€ 2.236 miljoen). Bĳ spoor wordt de dekking voor aanlegpro­
jecten gevonden in de OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer
(doortrekken NZ-lĳn) (€ 313 miljoen). Bĳ vaarwegen wordt de dekking
gevonden in het pauzeren van planflexibele projecten (€ 129 miljoen).
Een deel van de opgave wordt binnen 11.04 gereserveerd en met die
reden niet inzichtelĳk in de overzichtstabel. Bĳ de artikelen 11, 12, 13 en
15 wordt de herprioritering nader toegelicht;
5. Invulling rĳksbrede dekkingsopgave: Om de Rĳksfinanciën te beheersen
heeft het Kabinet dit voorjaar besloten tot een Rĳksbrede dekkings­
opgave. Het Mobiliteitsfonds draagt t/m 2036 voor een bedrag van
€ 2 miljard euro bĳ aan de invulling van deze Rĳksbrede dekkingsopgave.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

12

Het kabinet heeft in dit verband besloten tot een verlaging van de
reservering voor het project OV Verbinding Amsterdam - Haarlem­
mermeer (€ 1.350 miljoen), de schuif van aanleg naar instandhouding
is aangepast tot het bedrag dat nodig is voor het Basiskwaliteitsniveau
RWS en daarbovenop is de beoogde doelmatigheidswinst van het BKN
RWS ingezet (€ 237,4 miljoen) voor invulling van de rĳksbrede opgave.
De verlaging voor het project OV Verbinding Amsterdam - Haarlem­
mermeer komt hiermee samen met de dekking van € 313 miljoen
(zoals toegelicht onder punt 4) in totaal neer op € 1.663 miljoen.
Tot slot is een deel van de extrapolatie die IenW voor het jaar 2037
ontvangt reeds ingezet (€ 400 miljoen) ter dekking. Vanaf 2037 en verder
wordt € 150 miljoen structureel ingepast in de generieke investerings­
ruimte (11.04);
6. Overboeking middelen woningbouw. Deze middelen voor de ontsluiting
en bereikbaarheid van de woningbouwopgaven worden overboekt van
artikel 12 naar artikel 11 en 14 . Het gaat onder andere om de middelen
voor de SPUK mobiliteitspakketten, SPUK bovenlandse infrastructuur en
risico beheersingskosten.
2.3 Overzicht Coalitieakkoordmiddelen Rutte IV
In het Coalitieakkoord kabinet Rutte IV zĳn middelen gereserveerd voor
verschillende doelen van het Mobiliteitsfonds. Bĳ 1e suppletoire begroting
2023 is er in totaal € 10 miljard toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds. Met dit
wetsvoorstel wordt € 250 miljoen toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds.
Tabel 6 Overzicht Coalitieakkoordmiddelen Rutte IV
2023
Schoon en Emissieloos Bouwen
2031

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

12.500

17.500

34.000

62.500

55.000

43.750

25.000

2032

2033

2034

2035

2036

2037

Schoon en Emissieloos Bouwen

totaal
250.250

Schoon en Emissieloos Bouwen
Het programma Schoon en Emmissieloos Bouwen is opgericht om in
samenspraak met de bouwsector en medeoverheden te komen tot een
eenduidige invulling van de maatregelen die nodig zĳn om de doelen en
ambities te halen die gesteld zĳn met betrekking tot de reductie van stikstof,
CO2 en fĳnstofemissies die samen hangen met het bouwen.
2.4 Overzicht middelen Ontsluiting Woningbouw
In het coalitieakkoord van december 2021 is € 7,5 miljard vrĳgemaakt voor
de ontsluiting en het bereikbaar maken van nieuwe woningen. Hierover
zĳn afspraken gemaakt in het BO Leefomgeving van 2022 (kamerstuk
35925-A-76) en BO MIRT van 2022 (kamerstuk 36200-A-9). De middelen zĳn
toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds en worden beheerd en verantwoord
vanuit het interdepartementale programma Woningbouw en Mobiliteit.
Aangezien er diverse typen investeringen voor verschillende modaliteiten
worden gedaan vanuit de € 7,5 miljard zĳn de middelen ondergebracht
onder diverse artikelen. Daarnaast staan middelen voor apparaatskosten op
Hoofdstuk XII. Deze tabel geeft een overzicht van de € 7,5 miljard. Inmiddels
is loon- en prĳsbĳstelling toegevoegd over deze middelen. Dit wordt nader
toegelicht bĳ de projecten in de artikelgewĳze toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

13

Tabel 7 Overzicht middelen Ontsluiting Woningbouw
Overzicht toegekende middelen voor ontsluiting woningbouw
op MF (x € 1.000) prĳspeil 2022
Artikelnummers

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Artikel 11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
RegioExpress

11.03.01

EurregioRail

11.03.01

80.000

CID Binckhorst

11.03.01

1.000

7.000

10.000

16.000

19.000

30.000

40.000

40.000

Oeververbinding Rotterdam

11.03.01

2.000

3.000

5.000

5.000

10.000

30.000

50.000

80.000

Station Groningen Suiker

11.03.01

40.000

48.600

Ontsluiting Groot Merwede

11.01

5.000

5.000

5.000

10.000

10.000 100.000

125.000

Hub Den Bosch

11.02

1.000

1.000

1.000

2.000

2.000

5.000

20.000

Oude Lĳn*

11.03.03

5.000

13.000

66.000

79.000 118.000 161.000 208.000

30.000

Brainport Eindhoven

11.03.01

2.000

4.000

10.000

10.000

80.000

100.000

Res. Bereikbaarheid WOMO HWN

11.03.02

1.796

1.490

1.855

60.000

60.000

A16 Van Brienenoordcorridor**

11.01

13.750

13.750

Programmabeheersing***

11.03.03

Overige reserveringen

11.03.03

Rĳnbrug

11.03.03

40.000

MIRT onderzoek Westflank Groningen

11.03.03

2.000

HOV4 Eindhoven

11.03.03

2.000

HOV lĳn Almere Pampus en/of Oosterwold

11.03.03

2.000

30.000

7.400

1.300

1.300

1.300

25.000

50.000

15.000

1.300

1.300

5.000

5.000

3.000

10.000

30.000

30.000

7.000

30.000

30.000

30.000

40.000

2.000

25.000

25.000

Artikel 12 Hoofdwegennet
Mobiliteitsmaatregelen Ring Eindhoven

12.03.03

46.250

3.750

Mobiliteitsmaatregelen Ringen MRA

12.03.03

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

Infra-Optimalisatie Ringen MRA

12.03.03

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

Infra-Optimalisatie A12 Zone - Ring Utrecht

12.03.03

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

Mobiliteitsmaatregelen Ringen MRU-UNED

12.03.03

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

Mobiliteitsmaatregelen Ringen MRDH

12.03.03

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

A7-A8 Amsterdam Hoorn**

12.03.02

A6 Almere Oostvaarders-Lelystad**

12.03.02

10.000

10.000

10.000

A4 N14 Burgerveen**

12.03.02

InnovA58 E-T**

12.03.02

31.500

31.500

31.500

Artikel 13 Spoorwegen
Toekomstvast Spoor Zuid Oost Ned. **

13.03.04

1.000

1.000

1.000

2.000

2.000

5.000

10.000

15.000

Spoorcapaciteit 2030**

13.03.01

20.000

50.000

80.000

110.000

110.000

110.000

80.000

25.000

543.000 710.000

114.000

69.000

341.000 275.000

66.000

35.000

15.000

30.000

93.000

3.700

2037

Totaal

Artikel 14 Regionale infrastructuur
en bereikbaarheidsprogramma's
Woningbouw op korte termĳn door
bovenplanse infrastructuur

14.03.04

Mobiliteitspakketten

14.03.05

Hoofdstuk XII

HXII

3.364

4.464

4.464

4.464

4.464

BZK apparaatskosten

BZKbegroting

2.166

2.166

2.166

2.166

2.166

Vervolgreeks

Artikelnummers

2031

2032

2033

2034

2035

2036

Artikel 11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
RegioExpress

11.03.01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

80.000

14

Overzicht toegekende middelen voor ontsluiting woningbouw
op MF (x € 1.000) prĳspeil 2022
EurregioRail

11.03.01

CID Binckhorst

11.03.01

30.000

30.000

Oeververbinding Rotterdam

11.03.01

100.000 109.000 100.000

70.000

Station Groningen Suiker

11.03.01

Ontsluiting Groot Merwede

11.01

125.000 100.000

35.000

Hub Den Bosch

11.02

10.000

Oude Lĳn*

11.03.03

Brainport Eindhoven

11.03.01

100.000

50.000

38.000

Res. Bereikbaarheid WOMO HWN

11.03.02

60.000

60.000

60.000

A16 Van Brienenoordcorridor**

11.01

13.750

13.750

Programmabeheersing***

11.03.03

5.000

28.900

Overige reserveringen

11.03.03

9.750

9.750

Rĳnbrug

11.03.03

MIRT onderzoek Westflank Groningen

11.03.03

82.000

HOV4 Eindhoven

11.03.03

132.000

HOV lĳn Almere Pampus en/of Oosterwold

11.03.03

54.000

Mobiliteitsmaatregelen Ring Eindhoven

12.03.03

50.000

Mobiliteitsmaatregelen Ringen MRA

12.03.03

50.000

Infra-Optimalisatie Ringen MRA

12.03.03

50.000

Infra-Optimalisatie A12 Zone - Ring Utrecht

12.03.03

50.000

Mobiliteitsmaatregelen Ringen MRU-UNED

12.03.03

50.000

Mobiliteitsmaatregelen Ringen MRDH

12.03.03

A7-A8 Amsterdam Hoorn**

12.03.02

A6 Almere Oostvaarders-Lelystad**

12.03.02

A4 Burgerveen-N14 **

12.03.02

20.000

InnovA58 Eindhoven-Tilburg **

12.03.02

31.500

Toekomstvast Spoor Zuid Oost Ned. **

13.03.04

15.000

Spoorcapaciteit 2030**

13.03.01

20.000

213.000
50.000

20.000

634.000
88.600

80.000

600.000

3.000

60.000
680.000
469.000
54.859

360.000
55.000

40.000

Artikel 12 Hoofdwegennet

50.000
50.000

50.000

20.000

20.000

50.000

150.000
30.000

20.000

80.000
126.000

Artikel 13 Spoorwegen
15.000

8.000

75.000
585.000

Artikel 14 Regionale infrastructuur
en bereikbaarheidsprogramma's
Woningbouw op korte termĳn door
bovenplanse infrastructuur

14.03.04

1.436.000

Mobiliteitspakketten

14.03.05

Hoofdstuk XII

HXII

24.920

BZK apparaatskosten

BZKbegroting

10.830

102.000 109.000

Totaal

1.066.000

7.500.000

* Inmiddels is de startbeslissing voor de Oude Lĳn genomen en is het totaal
overgeboekt naar verkenning Oude Lĳn.
** Middelen voor ontsluiting woningbouw zĳn toegevoegd aan reeds
bestaande projecten en verkenningen. De uitputting van deze bedragen
kunnen daarom niet separaat worden gevolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

15

*** Een deel van de middelen voor risicobeheersing en onderzoek zĳn
overgeboekt naar HXII.
2.5 Overprogrammering
Het kabinet Rutte IV heeft een nieuw investeringsplafond geïntroduceerd
voor investeringsmiddelen. Het Deltafonds en het Mobiliteitsfonds vallen
onder dit plafond. Beheersing van het totaalbedrag en het behalen van
concrete resultaten staan hierin centraal. De kasuitputting per jaar is
minder relevant. Onder het investeringsplafond kan eenvoudig budget naar
achteren in de tĳd worden geschoven als er vertragingen optreden in de
programmering/uitvoering, om budget en programmering weer in balans te
brengen. Doordat vertragingen eenvoudig verwerkt kunnen worden, wordt
de kans op niet-bestede middelen in enig jaar kleiner.
De programmering van projecten wordt doorlopend geactualiseerd op
basis van de laatst beschikbare informatie. De kasramingen van de
projecten in de begroting worden hier op de reguliere begrotingsmomenten
op aangepast. De afgelopen jaren heeft bĳvoorbeeld de stikstofproble­
matiek bĳ meerdere projecten geleid tot (kas)vertraging. De kasramingen in
de begroting zĳn hier vervolgens op aangepast.
Onderuitputting ontstaat als in enig jaar alsnog (kas)vertraging in de
programmering optreedt. Het instrument overprogrammering wordt
ingezet om te voorkomen dat dergelĳke vertragingen direct tot onder­
uitputting leiden en de beschikbare budgetten voor het investeringspro­
gramma zo veel mogelĳk tot besteding komen in de jaren waarin deze
beschikbaar zĳn gesteld. Hiermee wordt geanticipeerd op een voorspelbare
mate van vertraging, die zich altĳd voordoet. Overprogrammering houdt
in dat de programmering in de eerste jaren hoger is dan het beschikbaar
budget. Over de planperiode zĳn beiden in evenwicht. Ook zal de komende
tĳd – zoals het IBO Publieke investeringen aanbeveelt –worden onderzocht
hoe het gebruik van de instrumenten overprogrammering en het nieuwe
investeringsplafond in de praktĳk nog meer bĳ dragen aan realistische
planningen, effectief doelbereik en transparante en heldere communicatie
aan het parlement.
Overprogrammering kan alleen worden ingezet voor beheersing van
reguliere ramingsonzekerheden. Onzekerheden van exogene aard, bĳv.
juridische ontwikkelingen of krapte op de arbeidsmarkt, kunnen hiermee
niet (volledig) opgevangen worden. De hoogte van de overprogrammering
wisselt van jaar op jaar binnen een bepaalde marge en hangt af van bĳv.
het risicobeeld van de onderliggende programmering. Over de maximale
hoogte hebben IenW en het Ministerie van Financiën afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

16

Tabel 8 Overprogrammering Mobiliteitsfonds (bedragen x € 1 miljoen)
Artikel

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2023-2028

2029-2037

12 Hoofdwegennet

199

207

375

96

101

303

1.281

‒ 1.281

- Aanleg

142

153

210

‒ 142

‒ 153

‒ 210

0

0

- Planning en studies

58

53

165

237

255

514

1.281

‒ 1.281

13 Spoorwegen

88

111

101

110

107

116

634

‒ 634

- Aanleg

65

73

73

77

66

54

408

‒ 408

- Planning en studies

24

38

29

33

40

62

226

‒ 226

15 Hoofvaarwegennet

65

80

109

198

130

87

669

‒ 669

- Aanleg

59

25

29

‒ 59

‒ 25

‒ 29

0

0

- Planning en studies

6

55

80

257

155

116

669

‒ 669

17 Megaprojecten

59

102

69

272

297

126

925

‒ 925

- Aanleg

59

102

69

272

297

126

925

‒ 925

Totale overprogrammering

411

500

654

676

634

632

3.509

‒ 3.509

Toelichting
De voorliggende begroting 2024 voor het Mobiliteitsfonds laat het volgende
beeld zien:
– Bĳ eerste suppletoire begroting 2023 is de programmering op het
MF meerjarig geactualiseerd. Dit heeft geresulteerd in een schuif naar
achteren op de programmering verdeeld over alle netwerken. Vooral op
planuitwerkingsprojecten en verkenningen op het hoofdwegennet is de
planning vertraagd als gevolg van stikstof. In het uitvoeringsjaar 2023
zĳn vooral op aanlegprojecten kasmiddelen doorgeschoven naar lagere
jaren als gevolg van een actuele planning.
– In de voorliggende begroting is de herprioriteringsopgave en de
taakstelling naar aanleiding van de Rĳksbrede opgave verwerkt. De
herprioritering heeft effect gehad op de programmering, aangezien
een deel van de programmering alternatief is ingezet. De taakstelling
heeft vooral effect gehad op de kaders, omdat er in totaal t/m 2036
€ 2 miljard uitgavenkader is ingezet voor de Rĳksbrede opgave, terwĳl
de aangewezen dekking hiervoor vooral in latere jaren op het MF
was geraamd.
– Bovengenoemde verschuivingen hebben geleid tot het beeld dat er in
het uitvoeringsjaar 2023 een kasoverschot is van € 500 miljoen. Dit wordt
doorgeschoven naar latere jaren. Er resteert een overprogrammering
van € 411 miljoen, waarmee kasvertragingen in de laatste maanden van
het jaar opgevangen kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

17

Figuur 4

In de bovenstaande grafiek wordt het investeringsprogramma over 15 jaar
weergegeven, onderverdeeld naar de MIRT-categorieën. De categorieën
geïntegreerd (DBFM-contracten), planning en studies en aanleg vallen
onder de budgetten voor ontwikkeling. De categorie vernieuwing valt
onder de budgetten voor exploitaite, onderhoud en vernieuwing. Deze
categorieën vormen het investeringsprogramma binnen het Mobiliteits­
fonds. De onderliggende projecten komen middels het kas-verplichtingen­
stelsel tot betaling. Het instrument overprogrammering wordt toegepast op
het investeringsprogramma, omdat er sprake kan zĳn van kasversnellingen
en kasvertragingen als gevolg van geactualiseerde projectramingen. Op
het onderhoudsprogramma vindt geen overprogrammering plaats, omdat
kasversnellingen en –vertragingen hierop worden opgevangen binnen de
begroting van de uitvoeringsorganisaties.
De zwarte lĳn geeft het totale beschikbare budget weer en geldt als het
vastgestelde budgettaire uitgavenkader onder het investeringsplafond. De
grafiek laat zien dat het investeringsprogramma in de eerste jaren hoger
ligt dan het beschikbare budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf
2031 is sprake van de omgekeerde situatie en ligt het beschikbare budget
hoger dan het investeringsprogramma; er is sprake van onderprogram­
mering. Het totale programma en budget over de looptĳd van het fonds
zĳn hiermee aan elkaar gelĳk, zodat het investeringsprogramma volledig
budgettair gedekt is.
2.6 Flexnorm
In de begroting 2018 is de flexnorm geïntroduceerd, waarmee het inzicht
in de meerjarige hardheid van de bestuurlĳke afspraken is aangescherpt.
De flexnorm is een percentage dat aangeeft welk aandeel van de aanlegbud­
getten (inclusief investeringsruimte) naar mening van het kabinet flexibel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

18

is om bĳ nieuwe planvorming te betrekken. Het betreft de ruimte binnen
de begroting waar nog geen definitieve oplossing is bepaald en gekozen
kan worden voor een alternatieve aanwending of oplossing. Overigens
geldt ook dat waar wél bestuurlĳke afspraken zĳn gemaakt, maar er nog
geen juridische verplichtingen zĳn aangegaan, de budgetten nog altĳd
onverminderd door de Tweede Kamer te amenderen zĳn.
In onderstaande tabel is weergegeven welke budgetten in de begroting
2024 conform hierboven geschetste flexnorm flexibel zĳn om bĳ nieuwe
planvorming te betrekken. Voor nadere duiding over de generieke investe­
ringsruimte wordt verwezen naar de toelichting in artikel 11.
Tabel 9 Flexnorm
Artikel onderdeel

Omschrĳving

11.01

Verkenningen

Budgetten t/m 2037 (x € 1 miljoen)

11.02

Korte termĳn mobiliteitsmaatregelen

11.03

Reserveringen

12.385

11.04

Generieke investeringsruimte

6.097

4.689

Totaal
Als percentage van de budgetten
(inclusief investeringsruimte)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

19,1%

19

3. Productartikelen
3.1 Artikel 11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Met het artikel 11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte wordt
invulling gegeven aan een meer flexibele planning van infrastructuur
zoals toegezegd in de kabinetsreactie op IBO Flexibiliteit in infrastructurele
planning (Kamerstukken II 2016-2017, 34 550 A, nr. 5).
Het artikel bevat alle (plan)flexibele budgetten die gereserveerd zĳn voor
het verbeteren van de bereikbaarheid en gerelateerd aan de beleidsdoel
stellingen zoals beschreven in de begroting Hoofdstuk XII, Hoofdlĳnen­
notitie Mobiliteitsvisie 2050 en de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). De
planflexibele budgetten zĳn de budgetten die naar mening van het kabinet
flexibel zĳn om bĳ (nieuwe) planvorming te betrekken. Het gaat om de
(beschikbare) investeringsruimte, reserveringen die worden aangehouden
en om budgetten voor projecten in de verkenningsfase. Over deze
budgetten zĳn nog geen (definitieve) bestuurlĳke afspraken gemaakt en
ze zĳn niet-juridisch verplicht. Door deze budgetten te plaatsen op één
artikel zĳn alle flexibele budgetten overzichtelĳk gepresenteerd. Na besluit­
vorming, zoals een voorkeursbeslissing, wordt budget overgeheveld naar
het desbetreffende productartikel. Het gaat om algemene reserveringen, de
investeringsruimte, verkenningen naar bereikbaarheidsopgaven en reser­
veringen voor korte termĳn mobiliteitsmaatregelen. De budgetten op artikel
11 zĳn de basis voor het berekenen van de flexnorm in de uitvoerings­
agenda mobiliteit.
In dit artikel staan ook de brede verkenningen nieuwe stĳl. Kenmerkend
aan deze verkenningen is dat ze – indien mogelĳk - modaliteitsneutraal
zĳn, een niet-infrastructurele oplossing wordt meegenomen en dat ze niet
automatisch doorgaan naar de planuitwerking, maar dat een expliciete
afweging (tussen verkenningen) plaatsvindt. Dit is vastgelegd in de MIRTwerkwĳze. In deze werkwĳze staat het opgavengericht werken voorop.
Samen met bestuurlĳke partners wordt steeds bezien welke maatregel op
welk schaalniveau, op de korte en op de lange termĳn het meest bĳdraagt
aan de opgave bereikbaarheid. Zo ontstaat een mix van maatregelen die
samen met andere partners over een langere periode worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

20

B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 10 Budgettaire gevolgen van uitvoering art.11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
(bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

2022

238.397

787.927

1.010.308

758.636

1.320.036

1.700.354

Uitgaven

156.165

501.419

770.361

951.187

1.027.833

1.130.609

4.000

23.594

167.267

181.429

214.962

412.146

11.03 Reserveringen

142.183

172.915

296.480

390.838

323.408

381.586

11.03.01 Programma's

5.001

22.874

40.874

209.493

123.807

135.000

11.03.02 Overige reserveringen

126.515

145.892

114.606

142.776

129.280

155.063

11.03.03 Reserveringen Coalitieakkoord

10.667

4.149

141.000

38.569

70.321

91.523

11.04 Generieke investeringsruimte

9.982

304.910

306.614

378.920

489.463

336.877

11.01 Verkenningen
11.02 Korte termĳn mobiliteitsmaatregelen

Ontvangsten
11.09 Ontvangsten

Geschatte Budgetflexibiliteit
De budgetten zĳn in 2024 niet juridisch verplicht op de peildatum 1 januari
2024. De verkenningen zĳn bestuurlĳk gebonden, de reserveringen en de
risicoreserveringen binnen de generieke investeringsruimte zĳn in 2024
beleidsmatig gereserveerd.
Tabel 11 Geschatte budgetflexibiliteit art. 11
2024
Juridisch verplicht
Bestuurlĳk gebonden

5%

Beleidsmatig gereserveerd

95%

Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

C. Toelichting
11.01 Verkenningen
Motivering
In dit artikel staan de brede verkenningen nieuwe stĳl. Kenmerkend aan
de verkenningen nieuwe stĳl is dat ze - indien mogelĳk - modaliteitsneu­
traal zĳn, een niet-infrastructurele oplossing wordt meegenomen en dat
ze niet automatisch doorgaan naar de planuitwerking maar een expliciete
afweging (tussen verkenningen) plaatsvindt. De verkenningen op dit artikel
dragen bĳ aan de bereikbaarheidsdoelstellingen uit de Hoofdlĳnennotitie
Mobiliteitsvisie 2050 en de Nationale Omgevingsvisie (NOVI).
Producten
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. A9 Rottepolderplein: In het kader van de herprioritering Mobiliteitsfonds
is dit project gepauzeerd en zĳn de middelen alternatief ingezet;
2. OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer: In het kader van de
herprioritering is er vanuit het gereserveerde budget OV Amsterdam
– Haarlemmermeer € 313 miljoen overgeheveld naar de opgave aanleg
spoor. Tevens is een deel van de taakstelling voor € 1,35 miljard ten laste
gebracht van dit project. De totale verlaging van de reservering voor dit
project betreft zodoende € 1,663 miljoen;
3. Verkenning Oude Lĳn: In het BO MIRT 2022 is de startbeslissing Oude
Lĳn genomen. Het budget is vanuit het Nationaal Groeifonds (11.03)
overgeboekt naar Verkenning Oude Lĳn (11.01);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

21

4. A27 Zeewolde-Eemnes: In het kader van de herprioritering Mobiliteits­
fonds is dit project gepauzeerd en zĳn de middelen alternatief ingezet;
5. A15 Papendrecht-Gorinchem:In het kader van de herprioritering
Mobiliteitsfonds is dit project gepauzeerd en zĳn de middelen
alternatief ingezet;
6. A2 Deil-Den Bosch/Vught: In het kader van de herprioritering Mobiliteits­
fonds is dit project gepauzeerd en zĳn de middelen alternatief ingezet;
7. A58 Breda-Tilburg: In het kader van de herprioritering Mobiliteitsfonds is
dit project gepauzeerd en zĳn de middelen alternatief ingezet;
8. N35 Wĳthmen-Nĳverdal: In het kader van de herprioritering Mobiliteits­
fonds is dit project gepauzeerd en zĳn de middelen alternatief ingezet;
De aanlegprojecten in de verkenningenfase zĳn geïndexeerd naar
prĳspeil 2023.
Tabel 12 Projectoverzicht behorende bĳ 11.01: Verkenningen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

huidig

Planning
vorig

Voorkeursbe­
slissing

Projecten Noordwest-Nederland
A9 Rottepolderplein

5

34

Amsterdam Zuid 3e perron

390

372

OV en Wonen in en rond Utrecht

809

765

OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer

902

2439

Verkenning Oude Lĳn

1789

0

A27 Zeewolde-Eemnes

3

23

A15 Papendrecht-Gorinchem

134

Oeververbinding Rotterdam

282

A2 Deil-Den Bosch/Vught
A58 Tilburg-Breda
Verkenning HUB Den Bosch

2021

1

2
3
nnb

4

778

2021

5

268

Regio

122

891

2021

6

24

59

2021

7

138

130

Projecten Zuidwest-Nederland

Projecten Zuid-Nederland

Projecten Oost-Nederland
A50 Bankhoef-Paalgraven

78

75

nnb

N35 Wĳthmen-Nĳverdal

15

109

nnb

4.691

5.943

8

Totaal verkenningsprogramma
Begroting (MF 11.01)

11.02 Korte termĳn mobiliteitsmaatregelen
Motivering
Op dit artikelonderdeel zĳn middelen gereserveerd voor korte termĳn
mobiliteitsmaatregelen. Met het programma Beter Benutten is de afgelopen
jaren veel ervaring opgedaan door met kleine en/of slimme maatregelen
mobiliteitsvraagstukken aan te pakken. De gereserveerde middelen op dit
artikel zĳn nog niet specifiek toegewezen aan decentrale overheden of
specifieke uitvoeringsmaatregelen. Daarmee zĳn deze budgetten planfle­
xibel.
Producten
Er zĳn geen middelen gereserveerd voor aanvullende mobiliteitsmaatre­
gelen na het programma Beter Benutten.
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
Het beperkte restbudget is overgeboekt naar Planning en Studies van artikel
12.03.02 om in te zetten voor file­aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

22

Tabel 13 Projectoverzicht behorende bĳ 11.02: Korte termĳn maatregelen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

huidig

Planning
vorig Voorkeursbeslissing

Projecten Nationaal
Kortetermĳnaanpak files

0

1

Totaal kortetermĳnmaatregelen

0

1

Begroting (MF 11.02)

0

1

11.03 Reserveringen
Motivering
Op dit artikelonderdeel zĳn middelen gereserveerd voor beleidsprioriteiten
of voorziene omstandigheden waarbĳ nog geen sprake is van een formele
verkenning of gedragen uitwerking. Deze middelen zĳn bestemd voor
specifieke toekomstige opgaven. Dit zĳn bĳvoorbeeld de gebiedsgerichte
bereikbaarheidsprogramma’s. In deze gebiedsgerichte bereikbaarheidspro­
gramma’s wordt de bereikbaarheidsopgave in deze gebieden adaptief
en integraal opgepakt. Daarbĳ wordt samengewerkt met de verschil­
lende decentrale overheden. Wanneer duidelĳk is hoe en wanneer de
opgaven worden aangepakt, bĳvoorbeeld met een verkenning of ander
soortige (korte termĳn) maatregelen worden de gereserveerde middelen
overgeboekt naar het betreffende productartikel of artikelonderdeel op
artikel 11.
De middelen die vanuit het Coalitieakkoord Rutte IV aan het Mobiliteitsfonds
zĳn toegevoegd zĳn gereserveerd op artikel 11.03. Zodra tot het aangaan
van verplichtingen of uitgaven wordt overgegaan, worden de middelen naar
het betreffende productartikel overgeheveld. De stand van zaken rond de
CA-middelen is toegelicht in onderdeel 2.3 van deze begroting.
Producten
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Reservering Westerscheldetunnel: De Kamer vraagt met de motie van
het lid Van der Staaĳ c.s. (Kamerstuk 36 200, nr. 42) om de Wester­
scheldetunnel uiterlĳk per 2025 tolvrĳ te maken voor personenauto’s
en motoren. Voor dekking van de gederfde tolgelden zĳn middelen
beschikbaar gesteld vanuit het Nationaal Groeifonds;
2. N33 en Nedersaksenlĳn: In het kader van PEGA (Parlementaire
enquêtecommissie aardgaswinning Groningen) is € 480 miljoen euro
toegekend aan N33 en Nedersaksenlĳn, hiervan wordt er € 250 miljoen
apart gereserveerd voor de N33 Noord inclusief oeververbinding,
€ 145 miljoen voor N33 Midden en € 85 miljoen voor de Nedersaksenlĳn;
3. BenO infrastructuur Caribisch Nederland: Het extrapolatiejaar 2037 is
toegevoegd aan de reservering en betreft ook de toebedeling van de
loon-prĳsbĳstelling 2023;
4. Reservering ERTMS: Het programmabudget is verhoogd met
€ 127,2 miljoen vanuit de gereserveerde middelen voor de landelĳke
uitrol (11.03) ten behoeve van het beproeven en testen van ERTMS op
het proefbaanvak Hanzelĳn. Per abuis is bĳ 1e suppletoire begroting de
onjuiste omvang van de reservering ERTMS opgenomen. Deze bedroeg
bĳ eerste suppletoire begroting € 583 miljoen.
5. Strategisch Plan Verkeersveiligheid: Ten behoeve van de derde tranche
van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid wordt € 78 miljoen
beschikbaar gesteld, waardoor er € 119 miloen budget resteert;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

23

6. Schoon Emissieloos Bouwen: Van de initiële € 135 miljoen is nog
€ 100 miljoen beschikbaar om de rĳksdiensten Rĳkswaterstaat en ProRail
in staat te stellen om als aanbestedende dienst de transitie naar schoon
emissieloos bouwen te faciliteren;
7. Reservering Stikstof: Dit budget is opgesplitst in twee componenten,
namelĳk Schoon Emissieloos Bouwen (zie hierboven) en reservering
stikstof MIRT-projecten uit de vrĳval van de subsidieregeling sanering
varkenshouders (€ 13 miljoen);
8. Modaliteitspecifieke reservering: Om specifieke afwegingen binnen
modaliteiten te kunnen maken is € 47 miljoen beschikbaar, evenredig
verdeeld over de modaliteiten;
9. Ontsluiting Woningbouw: Er wordt € 41 miljoen van de Woningbouw­
middelen overgeboekt van artikel 12 naar artikel 14, ten behoeve van
de specifieke uitkering mobiliteitspakketten, bovenplanse infrastructuur
en risicobeheersingskosten;
10. Reservering instandhouding: Per abuis is de stand vorig niet
correct. Bĳ eerste suppletoire bedroeg de reservering instandhouding
€ 10.961 miljoen. Bĳ deze begroting is er € 4.379 miljoen vanuit de
reservering toegevoegd aan de budgetten instandhouding van Rĳkswa­
terstaat t/m 2030. Hierover wordt in bĳlage 4 Instandhouding nader
op ingegaan. Bovendien is het extrapolatiejaar toegevoegd aan de
reservering in 2037.
Voorzover hierboven niet toegelicht zĳn de getroffen reserveringen
geïndexeerd naar prĳspeil 2023.
Tabel 14 Projectoverzicht behorende bĳ 11.03: Reserveringen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

Planning

huidig

vorig

8

7

Stedelĳk Openbaar Vervoer Den Haag-Rotterdam

336

313

Reservering Westerscheldetunnel

147

Voorkeursbe­
slissing

Projecten Noordwest-Nederland
Gebiedsprogramma Amsterdam

nnb

Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid

nnb

Projecten Zuidwest-Nederland
1

Reserveringen
N33 en Nedersaksenlĳn

480

Onderhoud en Exploitatie infrastructuur Caribisch Nederland

73

64

Spoorgoederenvervoer

7

6

ERTMS

591

695

Slimme en duurzame mobiliteit

146

140

nvt

6

nvt

119

196

nvt

Pakket Zeeland

55

59

Schoon Emissieloos Bouwen (rĳksdiensten)

174

Reservering Bereikbaarheid WoMo HWN

376

355

Knooppuntontwikkeling OV

44

47

Reservering Stikstof

13

134

7

Modaliteitspecifieke reservering

47

22

8

Reservering SCM

3

Schone Lucht Akkoord
Strategisch Plan Verkeersveiligheid

2
nvt

3
4

5

Klimaatneutrale netwerken
6

Robuuste Hoofdvaarwegen
Goederenvervoercorridors

40

Overige reserveringen
Reserveringen Coalitieakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

24

Budget
Projectomschrĳving

huidig

Planning
vorig

Lelylĳn

5

6

RegioExpress

85

80

EurregioRail

32

30

Oostflank Rotterdam

672

625

Station Groningen Suiker

94

89

Brainport Eindhoven

497

469

Voorkeursbe­
slissing

Projecten Nationaal Groeifonds
Ontsluiting woningbouw

41

88

9

Reservering Instandhouding

7.767

988

10

Totaal reserveringen

11.812

4.459

Begroting (MF 11.03)

11.812

4.459

11.04 Generieke investeringsruimte
Motivering
Op dit artikelonderdeel is de generieke investeringsruimte tot en met 2037
begroot. Dit betreft de investeringsruimte waarvoor nog geen bestemming
is aangegeven, en ook niet specifiek is toebedeeld aan een beleidsreser­
vering, (gebieds)programma, verkenning of een modaliteit.
Deze generieke investeringsruimte is onder meer beschikbaar voor het
kunnen opvangen van (toekomstige) risico’s en nieuwe beleidswensen
onder andere op basis van de NOVI, toekomstbeelden en de IMA (Integrale
Mobiliteitsanalyse). Deze investeringsruimte wordt jaarlĳks gevoed door de
verlenging van het fonds. Na bestuurlĳke overleggen MIRT informeert het
kabinet de Tweede Kamer over de voorstellen om de voor het huidig kabinet
beschikbare investeringsruimte in te zetten.
De beschikbare investeringsruimte in de ontwerpbegroting 2023 bedroeg
€ 5,7 miljard, waarvan € 3,5 miljard gereserveerd voor risicoreserveringen.
Door de aanpassingen doorgevoerd bĳ de 1e suppletoire begroting 2023
en de aanpassingen zoals hieronder vermeld bedraagt de omvang van
de investeringsruimte in de begroting 2024 € 6,1 miljard tot en met
2037. De investeringsruimte is volledig voor risicoreserveringen en tegen­
vallers gereserveerd. Naar aanleiding van een toezegging aan de Tweede
Kamer zĳn de risicoreserveringen nader gespecificeerd in onderstaand
meerjarig beeld.
Producten
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
– Invulling rĳksbrede dekkingsopgave: Om de Rĳksfinanciën weer te
beheersen heeft het Kabinet dit voorjaar besloten tot een Rĳksbrede
dekkingsopgave. Het Mobiliteitsfonds draagt t/m 2036 voor een bedrag
van € 2 miljard euro bĳ aan de invulling van deze Rĳksbrede dekkings­
opgave. Er is besloten tot een verlaging van de reservering voor het
project OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer (doortrekken NZlĳn) (€ 1.350 miljoen), de schuif van aanleg naar instandhouding is
aangepast tot het bedrag dat nodig is voor het Basiskwaliteitsniveau
RWS en daarbovenop is de beoogde doelmatigheidswinst van het BKN
RWS ingezet (€ 237,4 miljoen) voor invulling van de rĳksbrede opgave.
Tot slot is een deel van de extrapolatie die IenW voor het jaar 2037
ontvangt reeds ingezet (€ 400 miljoen) ter dekking. Vanaf 2037 en verder
wordt € 150 miljoen structureel ingepast in de generieke investerings­
ruimte (11.04);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

25

–

–
–

–

–

Herprioritering aanleg voor aanleg: Om de risico’s en tegenvallers
op het aanlegprogramma op het MF van € 2.679 miljoen op te
vangen - die naar verwachting deze kabinetsperiode een besluit vragen
- wordt geherprioriteerd. De tekorten op aanlegprojecten worden
gedekt door de gepauzeerde projecten op het aanlegprogramma
wegen (€ 2.236 miljoen). Bĳ spoor wordt de dekking voor aanlegpro­
jecten gevonden in de OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer
(doortrekken NZ-lĳn) (€ 313 miljoen). Bĳ vaarwegen wordt de dekking
gevonden in het pauzeren van planflexibele projecten (€ 129 miljoen).
Een deel van de opgave van € 2,7 miljard wordt binnen 11.04 gereser­
veerd in een risicoreservering;
De loon- en prĳsbĳstelling is toegevoegd aan 11.04 en verdeeld over de
verschillende projecten en reserveringen op het MF;
Voor excessieve prĳsstĳgingen op een aantal projecten zĳn middelen
uit 11.04 toegevoegd aan de projecten. Het gaat om een tekort op 13.04
Infraspeed (€ 102,1 miljoen), diverse DBFM-projecten (€ 108 miljoen),
A24 Blankenburgverbinding (€ 18 miljoen), A16 Rotterdam (€ 6 miljoen),
A7 Zuidelĳke Ringweg Groningen (€ 6 miljoen);
Voor de vervroegde terugsluis naar de sector voor de verduurzaming
van de vervoersector (vrachtwagenheffing) is € 110 miljoen overgeboekt
naar Hoofdstuk XII;
De minregel voor vrachtwagenheffing is met € 300 miljoen toegenomen
tot € 700 miljoen om de verplichtingen op de contracten in de exploi­
tatiefase vast te leggen begin 2024. Zodra de vrachtwagenheffing
binnenkomt, zullen deze middelen gecompenseerd worden.

Tabel 15 11.04 Generieke investeringsruimte (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

9.982

304.910

306.614

378.920

489.463

336.877

1.020.433

708.406

9.982

304.910

306.614

378.920

489.463

336.877

1.020.433

533.406

Vrĳe investeringsruimte
Risicoreserveringen
Voorfinanciering
vrachtwagenheffing
Totaal

‒ 175.000

Tabel 16 (vervolg) 11.04 Generieke investeringsruimte (bedragen x € 1.000)
2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023-2037

Risicoreserveringen

592.401

413.839

166.010

123.441

584.667

337.557

1.023.057

6.796.577

Voorfinanciering
vrachtwagenheffing

‒ 175.000

‒ 175.000

‒ 175.000

417.401

238.839

‒ 8.990

Vrĳe investeringsruimte

Totaal

0

‒ 700.000
123.441

584.667

337.557

1.023.057

6.096.577

3.2 Artikel 12 Hoofdwegennet
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van het hoofdwe­
gennet verantwoord. Dit betreft de onderdelen exploitatie, onderhoud
en vernieuwing, ontwikkeling, geïntegreerde contractvormen/PPS, en
netwerkgebonden kosten. Deze producten zĳn gerelateerd aan de beleids­
doelen en -instrumenten zoals beschreven in beleidsartikel 14 Wegen en
Verkeersveiligheid op de beleidsbegroting Hoofdstuk XII.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

26

B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 17 Budgettaire gevolgen van uitvoering art.12 Hoofdwegennet (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

3.335.960

5.950.327

3.243.900

3.686.436

2.706.721

2.822.436

2.957.985

Uitgaven

3.819.097

3.176.794

3.203.874

3.800.162

4.202.936

3.936.385

4.161.896

12.01 Exploitatie

9.298

4.135

4.401

4.600

9.335

9.945

9.182

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

9.298

4.135

4.401

4.600

9.335

9.945

9.182

12.02 Onderhoud en vernieuwing

1.188.303

1.013.466

1.213.841

1.269.508

1.162.537

1.456.144

1.523.111

12.02.01 Onderhoud

1.021.510

774.855

904.696

941.286

884.439

869.955

882.986

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

1.021.510

774.855

904.696

941.286

884.439

869.955

882.986

12.02.04 Vernieuwing

166.793

238.611

309.145

328.222

278.098

586.189

640.125

12.03 Ontwikkeling

594.319

588.745

767.944

1.107.326

836.603

755.741

600.903

12.03.01 Aanleg

414.178

410.353

425.481

711.282

569.444

487.837

322.087

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

25.075

22.591

2.878

2.151

2.043

12.03.02 Planning en studies

180.141

157.275

210.343

286.811

168.883

180.489

203.436

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

45.774

19.130

19.013

18.623

12.746

10.601

10.601

21.117

132.120

109.233

98.276

87.415

75.380

12.03.03 Optimalisering gebruik
12.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS

540.204

790.364

1.086.142

1.077.284

1.052.899

1.065.731

832.597

12.06 Netwerkgebonden kosten HWN

844.670

807.164

727.834

744.218

875.011

874.335

853.304

12.06.01 Apparaatskosten RWS

584.178

629.234

619.325

632.047

631.600

625.210

626.385

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

584.178

629.234

619.325

632.047

631.600

625.210

626.385

12.06.02 Overige netwerkgebonden kosten

260.492

177.930

108.509

112.171

243.411

249.125

226.919

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

251.992

169.430

108.509

112.171

243.411

249.125

226.919

Ontvangsten

21.433

144.672

52.885

119.401

121.801

123.154

111.247

12.09 Ontvangsten

21.433

144.672

52.885

119.401

121.801

123.154

111.247

12.09.01 Ontvangsten

21.433

144.672

11.336

6.930

6.445

14.906

10.241

41.549

112.471

115.356

108.248

101.006

12.09.02 Tolopgave

Budgetflexibiliteit
Tabel 18 Geschatte budgetflexibiliteit art. 12
2024
Juridisch verplicht

94%

Bestuurlĳk gebonden

6%

Beleidsmatig gereserveerd
Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

Toelichting
Met uitzondering van planning en studies, zĳn de budgetten in 2024
juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2024. De budgetten voor
planning en studies zĳn bestuurlĳk gebonden.
C. Toelichting
12.01 Exploitatie
Motivering
Met exploitatie streeft IenW naar een veilig en optimaal gebruik van de
beschikbare weginfrastructuur en het bereiken van een voorspelbare en
betrouwbare reistĳd van deur tot deur op de meest duurzame manier en
met oog voor de leefomgeving. Daarmee worden de verkeersveiligheid,
bereikbaarheid en leefbaarheid in Nederland bevorderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

27

Producten
De uitgaven voor de exploitatie hebben betrekking op het verzamelen en
verspreiden van verkeersdata en op besturingssoftware voor informatiepa­
nelen en andere apparatuur. Samen met de weginspecteurs van Rĳkswa­
terstaat (RWS) resulteert dit in:
– Verkeersbegeleiding bĳ grote drukte, inclusief grootschalige
evenementen en crisissituaties zoals bĳ een weeralarm;
– Hulpverlening, bevorderen doorstroming en informatievoorziening bĳ
pech en ongevallen (incidentmanagement);
– Maatregelen ter bevordering van gedisciplineerd en sociaal weggedrag,
bĳvoorbeeld ter voorkoming van het negeren van rode kruizen en
vlucht- strookparkeren;
– Voorlichting over rĳkswegen, zoals voorlichting over de gevolgen
van wegwerkzaamheden.
De meeste van deze maatregelen worden ingezet vanuit zes regionale
verkeerscentrales en een landelĳke verkeerscentrale. Hierbĳ wordt het
rĳkswegennet in samenhang met het regionale wegennet beschouwd door
toepassing van gebiedsgericht verkeersmanagement waarbĳ wordt ingezet
op regionale samenwerking.
De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden bekostigd
uit het budget voor netwerkgebonden kosten. De verdeling naar onder
meer exploitatie, onderhoud en vernieuwing is extracomptabel inzichtelĳk
gemaakt in bĳlage 4 «Instandhouding» bĳ deze begroting.
Meetbare gegevens
Tabel 19 Specificatie bedieningsareaal m.b.t. exploitatie
Areaalomschrĳving

Eenheid

Verkeerssignalering

km op rĳbaan

Realisatie 2022 Prognose 2023

Verkeerscentrales

aantal

Spitsstroken

km

Prognose 2024

2.931

2.931

6

6

2.943
6

308

293

286

Toelichting
De lengte van de verkeerssignalering neemt in 2024 toe als gevolg van de
openstelling van de A24 Blankenburgverbinding.
De lengte spitsstroken zal in 2024 afnemen doordat de spitsstrook op
de A15 gesloten zal worden wanneer de A24 Blankenburgverbinding
opengesteld wordt.
Tabel 20 Indicator exploitatie
Realisatie 2021

Realisatie 2022 Streefwaarde 2023

Streefwaarde 2024

Levering verkeersgegevens: op alle bemeten wegvakken
wordt betrouwbare reis en routeinformatie ingewonnen en
tĳdig geleverd aan de serviceproviders
1. beschikbaarheid data voor derden: % van de RWSmeetlocaties dat goed functioneert

94%

93%

90%

90%

2. actualiteit data voor derden: % van de gegevens van een
meetminuut, dat binnen 75 sec. daarna door RWS wordt
geleverd aan NDW

96%

100%

95%

95%

Toelichting
Deze indicator geeft aan in welke mate RWS intensiteit- en snelheidsge­
gevens van de meetlocaties beschikbaar heeft en ze tĳdig doorgeeft aan het
Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

28

De indicator kent twee aspecten, namelĳk:
– De mate van beschikbaarheid van de RWS meetlocaties (aantal x tĳd);
– De mate waarin meetgegevens tĳdig (binnen 75 seconden) verstuurd
zĳn naar de NDW.
– De percentages worden berekend ten opzichte van de totalen.
12.02 Onderhoud en vernieuwing
Motivering
Door middel van onderhoud en vernieuwing worden het hoofdwegennet en
de directe omgeving op orde gehouden, zodat het vervullen van de primaire
functie gewaarborgd is: het faciliteren van veilig, vlot en comfortabel
vervoer van personen en goederen met aandacht voor de kwaliteit van
het milieu. Daarbĳ wordt onderscheid gemaakt tussen regulier onderhoud
enerzĳds en vernieuwingen anderzĳds.
Producten
Het regulier onderhoud van hoofdwegen omvat maatregelen aan verhar
dingen, kunstwerken (zoals bruggen, tunnels en viaducten), verkeersvoorzieningen, landschap en milieu en voorzieningen voor verkeersmana­
gement (zoals signalering en verkeerscentrales).
In bĳlage 4 Instandhouding van deze begroting wordt uitgebreid ingegaan
op de werking van de instandhouding van de netwerken die onder verant
woordelĳkheid van IenW vallen.
Maatregelen
Toevoeging Coalitieakkoord middelen instandhouding
In het Coalitieakkoord zĳn extra middelen beschikbaar gesteld voor
exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rĳksinfrastructuur. De
komende jaren groeit de extra bĳdrage stapsgewĳs toe naar jaarlĳks
€ 1,125 miljard extra vanaf 2026 en structureel € 1,25 miljard extra vanaf
2038 voor de instandhouding van onze wegen, spoor, bruggen, viaducten
en vaarwegen, ook met het oog op de verkeersveiligheid. De extra middelen
uit het Coalitieakkoord voor de jaren 2026-2030 zĳn bĳ deze begroting
verdeeld over de netwerken van RWS op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds
om de programmering van exploitatie en onderhoud in deze jaren op te
hogen. Voor het Hoofdwegennet betekent dit in de periode 2026 tot en met
2030 een ophoging voor de vernieuwing met € 104 miljoen per jaar en voor
onderhoud in totaal € 2,1 miljard.
In de Kamerbrief Vooruitblik MIRT 2023 van 17 maart 2023 (Kamerstuk 36
200 A, nr. 65) is aangegeven dat de instandhouding van onze netwerken
thans de hoogste prioriteit heeft. De netwerken vormen het fundament voor
een bereikbaar Nederland. Zonder onze goed functionerende netwerken ligt
het land immers stil. Nu een deel van de aanleg door stikstof voorlopig
stil ligt, wordt het in stand houden van infrastructuur nog belangrĳker.
Specifiek voor het hoofdwegen- en hoofdvaarwegennet maken we in deze
kabinetsperiode een beweging van aanleg naar instandhouding. Concreet
is de inzet om voor deze netwerken de komende jaren financiële middelen
en personele capaciteit van aanleg naar instandhouding te schuiven. Dat
geld komt bovenop de extra middelen voor instandhouding uit het Coalitie­
akkoord.
Toevoeging middelen herprioritering
Aanvullend op de middelen vanuit het Coalitieakkoord zĳn vanuit de herpri­
otering middelen toegevoegd aan instandhouding RWS. Voor het Hoofdwe­
gennet gaat het om € 774 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

29

Met deze middelen kunnen we werken aan de grootste onderhoudsopgave
van onze infrastructuur ooit. Het streven is een groei van het productie­
volume te realiseren van € 2 miljard naar € 3 miljard per jaar voor de
instandhouding van de RWS-netwerken, waarvan € 0,8 miljard per jaar
voor vervanging en renovatie van infrastructuur. Dit is toegelicht in de
Kamerbrief Basiskwaliteitsniveau RWS-netwerken van 17 maart (Kamerstuk
29 385, nr. 119).
Programma brandwerendheid tunnels
In de begroting 2023 is een nieuw programma op artikel 12.02 geplaatst,
het programma Brandwerendheid tunnels. Dit programma richt zich op
het aantoonbaar laten voldoen van wegtunnels aan de wettelĳke normen
voor brandwerendheid. Het gaat daarbĳ om de wegtunnels opgeleverd in
de periode 2000 ‒ 2017. Op 24 december 2021 is de Kamer geïnformeerd
(Kamerstuk 29 296, nr. 41) dat uit nader onderzoek is gebleken dat het
op grote schaal aanbrengen van hittewerende bekleding in landtunnels
mogelĳk achterwege kan worden gelaten of slechts in beperkte mate
hoeft te worden aangebracht. Momenteel wordt dit door RWS onderzocht.
Tunnels onder water zĳn niet meegenomen in het onderzoek. Bĳ tunnels
onder water kan de mogelĳke gevolgschade van een brand namelĳk zeer
omvangrĳk zĳn en wordt om deze reden vastgehouden aan herstel met
hittewerende bekleding. Dit vanwege de bereikbaarheid van een regio en de
hoge kosten bĳ herstel van de tunnel. De eerste tunnel die wordt opgepakt is
de 2e Coentunnel, de werkzaamheden zĳn voorzien in de periode 2024-2026.
Voornaamste reden dat de werkzaamheden niet in 2023 starten is dat de
voorbereiding meer tĳd kost dan was voorzien.
12.02.01 Onderhoud
IenW zet in op een optimale veiligheid, beschikbaarheid en betrouw
baarheid van het hoofdwegennet over de hele levenscyclus van de infra­
structuur. Die omhelst wegen, bruggen, viaducten, tunnels, aquaducten,
matrixborden, verkeerscentrales en verkeersvoorzieningen. Daarbĳ gelden
de eisen ten aanzien van het landschap en het milieu rond de rĳkswegen
als randvoorwaarden. Onderhoud betreft zowel het preventief als het
correctief onderhoud.
De uitgaven voor het onderhoud bestaan hoofdzakelĳk uit:
– Uitgaven voor onderhoud van verhardingen waaronder het herstel van
vorstschade en het zoveel mogelĳk voorkomen daarvan;
– Uitgaven voor onderhoud van kunstwerken;
– Uitgaven voor onderhoud aan (Dynamisch Verkeersmanagement) DVMsystemen zoals matrixborden, informatiepanelen en verkeerscentrales;
– Klein variabel en vast onderhoud aan verkeersvoorzieningen, zoals
onderhoud aan bermen, geleiderail, bewegwĳzering, geluidsschermen
en verlichting;
– Uitgaven voor geluidmaatregelen (landschap en milieu) als gevolg van
naleving van geluidproductieplafonds voor zover geen onderdeel van
een aanlegproject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

30

Meetbare gegevens
Figuur 5

Tabel 21 Areaal Rĳkswegen1
Eenheid
Rĳbaanlengte

Hoofdrĳbaan

km

Rĳbaanlengte

Verbindingswegen en open afritten

km

Areaal asfalt

Hoofdrĳbaan

Areaal asfalt

Verbindingswegen en open afritten

Groen areaal

Realisatie 2022

Prognose 2023

Prognose 2024

5.846

5.844

5.849

1.612

1.612

1.619

km

2

77,3

77,3

77,4

km

2

14,4

14,4

14,4

km

2

184

184

184

1 Bron: Rĳkswaterstaat 2023

Toelichting
In 2024 is enerzĳds een toename van de rĳbaanlengte en oppervlakte asfalt
voorzien als gevolg van de aanleg van de A24 Blankenburgverbinding, en
anderzĳds een afname als gevolg van de overdracht van het laatste deel van
de N18 Varsseveld - Enschede naar de provincie.
Tabel 22 Omvang areaal1

Wegen

Areaal

Eenheid

Oppervlakte wegdek
(Exclusief
verzorgingsbanen)

km2

Omvang 2024

Budget (x € 1.000) 2024

91,8

904.696

1 Bron: Rĳkswaterstaat 2023

Toelichting
In deze tabel wordt het totale areaal exclusief verzorgingsbanen
weergegeven. In 2024 betreft dit in totaal 91,8 km².

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

31

Tabel 23 Indicatoren onderhoud
Realisatie 2021

Realisatie 2022 Streefwaarde 2023

Streefwaarde 2024

Files door Werk in Uitvoering, als gevolg
van aanleg en gepland onderhoud (1):

6,5%

2,8%

10,0%

10,0%

Technische Beschikbaarheid:
deel van lengte en tĳd (%) dat
de weg veilig beschikbaar is,
zonder dat rĳ- of vluchtstroken zĳn
afgesloten als gevolg van aanleg of
geplande onderhoudswerkzaamheden

98,5%

98,2%

90,0%

90,0%

99,80%

99,70%

99,70%

99,70%

99%1

99%

95%

95%

Veiligheid (2):
a. voldoen aan norm
voor verhardingen (stroefheid
en spoorvorming)
b. voldoen aan norm
gladheidbestrĳding (binnen 2 uur
preventief strooien).

1 Voor de prestatieindicator ‘Veiligheid – Voldoen aan norm gladheidsbestrĳding’ is over 2020 geen kwantitatieve score opgenomen, omdat er over het najaar van 2020 geen
eenduidige prestatiecĳfers beschikbaar zĳn. Kwalitatief is de indruk echter dat ook in de tweede helft van het jaar de norm is gehaald, aangezien in deze periode de tĳdigheid
van de strooiacties vergelĳkbaar is geweest met die in andere jaren. In het eerste half jaar van 2020 was een prestatie van 97% gerealiseerd.

1. Files door Werk in Uitvoering, als gevolg van aanleg en gepland
onderhoud (1): Deze indicator betreft de verhouding ‘Files door aanleg,
beheer en onderhoud’ ten opzichte van ‘Alle files’. Hierbĳ worden alleen
files meegeteld die een snelheid hebben lager dan 50 km/uur en een
lengte van minstens 2 km. De overige vertragingen, namelĳk die met een
snelheid tussen 50 en 100 km/uur en/of over korte lengte, worden niet
benoemd als files, maar als congestie.
2. Veiligheid (2): De indicator kent twee aspecten, namelĳk: (a) Het voldoen
aan de veiligheidsnormen: dit wordt gemonitord aan de hand van
de schadekenmerken stroefheid en spoorvorming en (b) Het tĳdig
bestrĳden van wintergladheid: dit wordt gemonitord aan de hand van de
situaties waarin tĳdig preventief dient te worden gestrooid.
12.02.04 Vernieuwing
Op dit artikel staan de beschikbare budgetten voor vervanging en renovatie
van het hoofdwegennet. Sinds medio vorige eeuw is in hoog tempo een
groot deel van de infrastructuur aangelegd. Het is van belang dat de
veiligheid en de beschikbaarheid van het hoofdwegennet in stand worden
gehouden tegen de achtergrond van een beperkte technische levensduur
van kunstwerken. Het einde van de levensduur kan ontstaan door de
ouderdom van het kunstwerk of door intensiever gebruik dan bĳ het
ontwerp is voorzien. Op basis van onderzoek wordt jaarlĳks een analyse
gemaakt voor welke kunstwerken vervanging of renovatie aan de orde is.
RWS bekĳkt via inspecties waar maatregelen nodig zĳn. Voor een zichtpe­
riode van ongeveer 7 jaar is dit vooruit te plannen in concrete projecten.
Voor de periode daarna zĳn budgetten beschikbaar, maar wordt de invulling
van het programma op een later moment concreet. De werkwĳze staat
verder toegelicht in bĳlage 4 «Instandhouding». In het MIRT-projectenover­
zicht worden onderliggende projecten inzichtelĳk gemaakt.
12.03 Ontwikkeling
Om een betrouwbaar netwerk te realiseren en de verwachte verkeersgroei
te faciliteren, worden infrastructuurprojecten voorbereid en uitgevoerd.
Zo wordt bereikt dat de noodzakelĳke wegcapaciteit beschikbaar is en
komt. Daarbĳ wordt rekening gehouden met de kaders van veiligheid
en leefbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

32

Een schuif naar instandhouding en binnen aanleg
Door stikstofproblematiek liggen meerdere (weg)projecten stil. Tegelĳk
kampt het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met steeds meer
excessieve prĳsstĳgingen en tegenvallers op aanleg. Het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat focust op wat wél kan en zet haar financiële
middelen en capaciteit zo in dat de bereikbaarheid en veiligheid daar het
meeste van profiteren. Dit betekent inzet op het in stand houden van de
infrastructuur en met name aanlegprojecten die reeds in realisatie zĳn.
Dit samen betekent een financiële schuif, waarbĳ gereserveerde budgetten
van (weg)projecten grotendeels anders worden ingezet. Voor het hoofdwe­
gennet heeft dit een omvang van € 3,4 miljard, waarvan € 1,1 miljard
naar instandhouding.1
Maatregelen
Verkeersveiligheid hoofdwegennet
Er wordt op verschillende manieren gewerkt aan het verder verbeteren
van de verkeersveiligheid op het hoofdwegennet. De infrastructuur wordt
veiliger gemaakt door bĳvoorbeeld het verwĳderen van obstakels uit de
berm of het aanpassen van kruispunten. Dit betreffen maatregelen op
zowel A- als N-wegen in beheer van het Rĳk. Hieronder wordt voor de
verschillende onderdelen een stand van zaken gegeven.
1. Coalitieakkoord middelen Verkeersveiligheid Rĳks-N-wegen
Er is vanuit het Coalitieakkoord voor de jaren 2023-2026 in totaal
€ 200 miljoen beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de verkeersvei­
ligheid op Rĳks-N-wegen. Op 28 juni 2022 is de Tweede Kamer geïnfor­
meerd over de aanpak (Kamerstukken 29398, nr. 1014). Bĳ de prioritering is
gebruik gemaakt van de inzichten uit de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA)
(Kamerstuk 31 305, N328) en het onderzoek van Arcadis naar fysieke rĳrich­
tingscheiding op enkelbaans Rĳks-N-wegen (bĳlage bĳ Kamerstuk 29398,
nr. 970). De prioritering heeft geleid tot een verdeling van de middelen in
twee tranches. In tranche 1 is geprioriteerd op een snelle uitvoerbaarheid
van maatregelen, wordt gewerkt aan het verder verbeteren van de bermvei­
ligheid en worden specifieke knelpunten aangepakt, zoals gevaarlĳke
kruispunten. Hiervoor is € 24,2 miljoen beschikbaar. De uitvoering van de
eerste maatregelen in tranche 1 start volgens planning in het najaar 2023.
In tranche 2 is gekozen voor een grootschalige en integrale aanpak van een
beperkt aantal trajecten. Het uitgangspunt in tranche 2 is het aanbrengen
van fysieke rĳbaanscheiding op de N36 en de N50 tussen Kampen en
Ramspol. Daarnaast is nader onderzoek gedaan naar maatregelen op de
N44, N14, N59 en N915. Voor de zomer 2023 is het plan van aanpak voor de
N36 en N50 en de uitwerking van het maatregelenpakket voor de N44, N14,
N59 en N915 afgerond en is de Kamer hierover geïnformeerd1. De komende
periode worden deze plannen verder uitgewerkt.Voor de maatregelen in
tranche 2 is € 170,5 miljoen beschikbaar. Daarnaast is € 5,3 miljoen gereser­
veerd voor programmamiddelen.
2. Programma Veilige Bermen (valt onder Programma Meer Veilig)
Het programma Veilige Bermen richt zich volledig op het veiliger maken van
de bermen langs autosnelwegen door obstakels in de berm te verwĳderen,
verplaatsen of af te schermen. Dit met als doel om het relatief grote aantal
eenzĳdige ongevallen met ernstige afloop als gevolg van een botsing met
een obstakel in de berm terug te dringen. Voor de uitvoering van het
programma is € 40 miljoen gereserveerd. Het programma is in uitvoering.

1

Kamerstuk 36200-A-78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

33

Daarnaast is € 25 miljoen beschikbaar voor het veiliger maken van de
bermen van N-wegen in beheer van het Rĳk. De Tweede Kamer is op 23 april
2018 geïnformeerd over de inzet van deze middelen (Kamerstukken 34775- A
nr. 64). Deze middelen zĳn toegevoegd aan het Meer Veilig programma. Het
budget wordt ingezet voor maatregelen op de N7, N14, N31, N33, N35, N36
en N48. Ook dit programma is inmiddels in uitvoering.
3. Programma Meer Veilig
In het kader van Programma Meer Veilig worden maatregelen gerealiseerd
voor de drie programma’s Meer Veilig 3, Veilige Bermen Rĳkswegen en
aanpak veiligheid Rĳks-N-wegen. In het programma Meer Veilig 3 wordt
gewerkt aan het realiseren van kosteneffectieve maatregelen, waarmee
locaties met een relatief hoog veiligheidsrisico worden aangepakt. Concrete
voorbeelden van maatregelen zĳn het aanleggen van een rotonde, het
plaatsen van geleiderail of het aanpassen van invoegers, uitvoegers en de
belĳning. Van de derde tranche van het servicepakket Meer Veilig zĳn van de
62 maatregelen 54 maatregelen gerealiseerd.
12.03.01 Aanleg
Mĳpalen Aanlegprojecten
In 2024 wil IenW de volgende mĳlpalen realiseren.
Tabel 24 Mĳlpalen Aanlegprojecten
Mĳlpaal
Openstelling

Project
A24 Blankenburgverbinding
Rĳnlandroute

Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. N57/59 EuroRAP verkeersveiligheid: projectbudget toegenomen met
€ 3 miljoen t.b.v. de aansluiting N57/N59 bĳ Serooskerke;
2. Kleine projecten / afronding projecten: projectbudget is toegenomen
met € 8 miljoen als gevolg van loon- en prĳsbĳstelling 2023 (€ 4 miljoen)
en extra budget voor Schoon en Emissieloos bouwen (€ 14 miljoen);
3. A7 Zuidelĳke Ringweg Groningen fase 2: projectbudget toegenomen
met € 31 miljoen als gevolg van loon- en prĳsbĳstelling 2023
(€ 12 miljoen), prĳsstĳging materialen (€ 6 miljoen) en meerkosten
bevingsbesteding (€ 13 miljoen);
4. Amstel (Zuidas): projectbudget toegenomen met € 78 miljoen als gevolg
van loon- en prĳsbĳstelling 2023 (€ 28 miljoen) en Vervanging Rozen­
oordbrug (€ 60 miljoen) en een correctie voor een dubbeltelling (€ 10 miljoen);
5. A2 Vonderen-Kerensheide: projectbudget toegenomen met € 7 miljoen
als gevolg van loon- en prĳsbĳstelling 2023 (€ 15 miljoen) en correctie op
een eerdere mutatie inzake prĳsstĳgingen (- € 9 miljoen);
6. Reservering A2 Vonderen-Kerensheide: projectbudget afgenomen met
€ 63 miljoen als gevolg van toevoeging loon- en prĳsbĳstelling 2023
(€ 5 miljoen) en € 68 miljoen afname doordat uit de gunning is gebleken
dat het tekort minder hoog is dan verwacht waardoor minder reservering
nodig is.
De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van loon- en
prĳsbĳstelling 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

34

Tabel 25 Projectoverzicht behorende bĳ 12.03.01: Aanleg Hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

Openstelling

2026

2027

2028

later

huidig

vorig

‒

2021

2021

‒

Regio

Regio

2015

2015

Projecten ZuidwestNederland
A15 PapendrechtSliedrecht

22

22

18

2

2

A4/A44 Rĳnlandroute

559

550

369

9

92

A4 Burgerveen
- Leiden

541

541

541

‒

A4 Delft - Schiedam

642

642

642

‒

2015

2015

A4 Vlietland / N14

16

16

16

‒

2020

2020

N57/59 EuroRAP
(verkeersveiligheid)

21

18

6

‒

n.t.b.

n.t.b.

N61 Hoek-Schoondĳke

111

111

111

‒

2015

2015

Kleine projecten /
Afronding projecten

96

78

5

Programma 130 km

55

55

52

Programma
aansluitingen

132

132

122

Quick Wins Wegen

12

12

12

ZSM 1+2 (spoedwet
wegverbreding)

1.478

1.477

1.476

1

1

A7 Zuidelĳke Ringweg
Groningen fase 2

899

868

620

122

99

N31 Leeuwarden
(De Haak)

222

221

220

2

A10 Amsterdam
praktĳk-proef FES

41

41

38

A10 Knooppunten De
Nieuwe Meer en
Amstel (Zuidas)

730

652

63

19

34

58

34

34

A1/A6/A9 SchipholAmsterdam-Almere

1.211

1.199

946

36

36

35

83

75

19

19

19

12

60

29

3

1

Projecten Nationaal
29

5

20

5

1

2

11

5

11

10

2

‒

5

‒
‒
‒

2016

2016

‒

2025

2025

‒

2014

2014

‒

2018

2018

Projecten NoordNederland
52

6

3

Projecten NoordwestNederland

A1 BunschotenKnooppunt
Hoevelaken

3
27

A1/A28 Knooppunt
Hoevelaken

4612032-20362032-2036
‒

2027

2027

‒

2015

2015

‒

2012

2012

‒

2017

2017

‒

2016

2016

‒

n.t.b.

n.t.b.

4

‒

A2 HolendrechtOudenrĳn

1.209

1.209

1.209

A9 Badhoevedorp

307

306

285

N50 Ens-Emmeloord

19

19

19

A12-A15 Ressen Oudenbroeken
(ViA15)

679

656

170

9

10

459

19

A1 Apeldoorn-Azelo:
fase 1 en 2a

489

478

257

67

112

51

3

A1 Apeldoorn ZuidBeekbergen

29

29

29

‒

2017

2017

A50 Ewĳk - Valburg

269

269

269

‒

2017

2017

N35
Combiplan Nĳverdal

319

319

317

1

1

‒

2015

2015

N35 Wĳthmen
- Nĳverdal

24

23

3

4

4

‒

2018

2018

22

Projecten OostNederland

7

6

7

5

‒ 12023-20252023-2025

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

35

Projectbudget
Projectomschrĳving
N35 Zwolle - Wĳthmen

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

Openstelling

2026

2027

2028

later

huidig

vorig

50

50

49

1

‒

2018

2018

A2 Passage Maastricht

686

686

679

1

6

2016

2016

A4 Dinteloord-Bergen
op Zoom

260

260

260

A76 Aansluiting Nuth

61

61

59

A2 VonderenKerensheide

348

341

29

Reservering A2
Het VonderenKerensheide

46

109

Fileaanpak

61

61

58

2

1

Meer
kwaliteit leefomgeving

157

157

150

1

2

2

2

Meer veilig

115

114

95

20
1

‒1

‒1

‒1

391

443

773

281

256

102

Aanleg uitgaven op
MF 12.03.01 mbt
Planning en studies

161

135

148

146

79

10

Programma Aanleg

552

578

921

427

335

112

Budget Aanleg
(MF 12.03.01)

410

425

711

569

488

322

‒ 142

‒ 153

‒ 210

142

153

210

Projecten ZuidNederland

2
25

20

37

2

80

119

38

9

16

20

‒

2014

2014

‒

Regio

Regio

‒2025-20272025-2027

5
6

Projecten Overig

Afrondingen
Totaal
uitvoeringsprogramma

Overprogrammering
(-)

11.935

11.801

9.213

‒
‒
‒
1
476

476

12.03.02 Planning en studies
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Schuif van aanleg naar instandhouding en binnen aanleg: In het kader
van de herprioritering Mobiliteitsfonds is dit project gepauzeerd en
zĳn de middelen alternatief ingezet. Het betreft naast verkenningen (zie
artikel 11.01) de volgende planstudies: A1/A28 Knooppunt Hoevelaken,
A4 Haaglanden - N14, Rĳksbĳdrage NRW Utrecht, InnovA58 traject:
Annabosch – Galder, Innovaties InnovA58 (dit is geen MIRT-project, maar
een reservering voor het project InnovA58 waaruit ook middelen worden
geschoven), A67 Leenderheide – Geldrop, A1/A30 Barneveld en A1/A35
Knooppunt Azelo – Buren;
2. Exploitatie tol: dit betreft de kosten voor de exploitatie van de tolheffing
op de A24 Blankenburgverbinding en de A12/A15 Ressen-Oudbroeken
(ViA15). Voor verdere toelichting wordt verwezen naar bĳlage 7 Tol;
3. Reservering Life Cycle Costs (LCC): de toename van het bedrag wordt
verklaard door het toepassen van de jaarlĳkse extrapolatie en prĳsin­
dexering;
4. Exploitatie vrachtwagenheffing: dit betreft een ophoging van
€300 miljoen ten behoeve van de exploitatiefase van de vrachtwagen­
heffing in de periode 2026-2032, waarvoor in 2024 een aantal taakpak­
etten worden aanbesteed en gegund;
5. Impuls Strategisch Plan verkeersveiligheid (SPV): dit betreft een
ophoging van € 79 miljoen ten behoeve van de derde tranche van
de Impuls vanuit de reservering SPV op artikel 11.03. In totaal is in
2024 en 2025 € 150 miljoen beschikbaar, waarvan € 50 miljoen voor
vernieuwende maatregelen verkeersveiligheid;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

36

6. Bĳdrage aan agentschap t.b.v. externe kosten planuitwerkingen: de
toename van het bedrag wordt, naast de jaarlĳkse extrapolatie en prĳsin­
dexering, verklaard door de overheveling van resterende NSL-middelen
die gereserveerd stonden voor stikstofaanpak (€ 17 miljoen). Daarnaast
is het studiebudget Verkenningen en MIRT onderzoeken (€ - 8 miljoen)
vanuit dit budget aangevuld.
De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van loon- en
prĳsbĳstelling 2023.
Tabel 26 Projectoverzicht behorende bĳ 12.03.02: Planning en Studies Hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget

Planning

Projectomschrĳving

huidig

vorig

Aanleg uitgaven op MF 12.03.01 mbt Planning en
studies -projecten

‒ 1.219

‒ 1.336

TB

Openstelling
nvt

nvt

1

Projecten Nationaal
Beter Benutten

96

95

nvt

nvt

Geluidsaneringprogramma – weg

550

531

nvt

nvt

Kosten voorbereiding tol

114

109

nvt

nvt

Exploitatie tol

471
2

2

nvt

nvt

425

361

nvt

nvt

2

2

nvt

nvt

Lucht - weg (NSL hoofdwegennet)
Reservering voor LCC
Snelfietsroutes
Reservering Blankenburgverbinding en ViA15

2

0

13

nvt

nvt

Voorbereiding vrachtwagenheffing

355

361

nvt

nvt

Exploitatie vrachtwagenheffing

300

Impuls Strategisch Plan Verkeersveiligheid

349

267

nvt

nvt

Verkeersveiligheid Rĳks-N-wegen

194

185

nvt

nvt

Bĳdrage aan agentschap t.b.v. externe
kosten planuitwerkingen

177

321

nvt

nvt

3

4
5

6

Projecten Noordwest-Nederland
A1/A28 Knooppunt Hoevelaken

473

1.145

1.725

1.651

*

*

A7/A8 Corridor Amsterdam-Hoorn

531

505

ntb

ntb

A6 Almere Oostvaarders-Lelystad

144

137

*

*

Rĳksbĳdrage aan de Noordelĳke
Randweg Utrecht

27

198

Regio

Regio

Stedelĳke Bereikbaarheid Almere

31

30

Regio

Regio

A12/A27 Ring Utrecht

1

1

Projecten Zuidwest-Nederland
A20 Nieuwerkerk a/d Ĳssel – Gouda

153

146

ntb

ntb

A4 Burgerveen – N14

347

330

ntb

ntb

1

A4 Haaglanden – N14

153

732

ntb

ntb

1

Regio

Regio

ntb

ntb

1

nvt

nvt

1

Projecten Zuid-Nederland
A67/A73 Knooppunt Zaarderheiken

6

6

N65 Vught – Haaren

89

88

Programma SmartwayZ.NL: A67 LeenderheideGeldrop

77

211

Programma SmartwayZ.NL: InnovA58

572

585

Programma SmartWayZ.nl: ASML De Run

1

0

Programma SmartwayZ.NL: ITS en
Smart Mobility

10

10

nvt

nvt

SmartWayZ.NL programmaorganisatie

1

1

nvt

nvt

Projecten Oost-Nederland
A1/A30 Barneveld

23

90

ntb

ntb

N35 Nĳverdal – Wierden

125

120

*

*

N35 Knooppunt Raalte

15

14

nvt

nvt

N50 Kampen – Kampen Zuid

17

16

*

*

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

1

37

Projectbudget
Projectomschrĳving

Planning

huidig

vorig

Reservering terugbetaling voorfinanciering A1
Apeldoorn – Azelo

TB

Openstelling

37

36

nvt

nvt

Verkeersmaatregelen A28

33

32

nvt

nvt

A1/A35 Azelo-Buuren

1

5

nvt

nvt

*

*

1

Projecten Noord-Nederland
N33 Zuidbroek-Appingedam

115

110

Overige projecten en reserveringen

134

308

Totaal programma planning en studies

6.656

7.417

Begroting (MF 12.03.02)

6.656

7.417

Projecten in voorbereiding
Projecten Nationaal
Studiebudget Verkenningen / MIRT onderzoeken
Programma DUMO
Programma Fiets
Strategisch plan Verkeersveiligheid
Afrondingen

12.03.03 Optimalisering gebruik
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden uitgaven gedaan die de optimalisering van
het gebruik van infrastructuur op de weg bevorderen. Voorbeelden zĳn
intelligent verkeersmanagement, informatie over werk in uitvoering en
beperkte infrastructurele aanpassing van weginfrastructuur.
Producten
Tabel 27 Projectoverzicht behorende bĳ 12.03.03 Optimalisering gebruik hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

huidig

Digitale Infrastructuur voor Toekomstbestendige Mobiliteit

31

Planning
vorig
30

Versnellingsafspraken

1.438

1

Mobiliteitspakketten

818

1

Schaalsprongen en bovenlokaal M&G

561

1

15

2

Regionale regeling SEB

180

Ontsluiting Woningbouwmiddelen

3.125

Risicobeheersing

41

Noordwest-Nederland
Ringen draaiende houden WoMo

212

200

2

53

50

2

50

2

Zuidwest-Nederland
Ringen draaiende houden WoMo
Zuid-Nederland
Reservering VDL

5

Ringen draaiende houden WoMo

53

Quickwins A2 Deil-Vught

14

Totaal Optimalisering gebruik

548

6.328

Begroting (MF 12.03.03)

548

6.328

Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Een deel van de Woningbouwmiddelen is overgeboekt van artikel
12 naar artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidspro­
gramma’s. Het gaat om de middelen voor o.a. de SPUK mobiliteitspak­
ketten, de SPUK bovenplanse infrastructuur en risicobeheersingskosten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

38

2. Dit betreft een overboeking vanuit de middelen Woningbouw en
Mobiliteit conform de gemaakte BO MIRT afspraken (najaar 2022).
12.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivering
Bĳ infrastructuurprojecten boven het drempelbedrag van € 60 miljoen
wordt middels een Publiek Private Comparator (PPC) getoetst of een DBFMcontract meerwaarde op kan leveren. Infrastructuurprojecten die via een
DBFM (Design, Build, Finance en Maintain) contract worden aanbesteed,
hebben als kenmerk dat sprake is van de overdracht van de integrale
onderdelen van een bouwproject (ontwerp, bouw, onderhoud en finan­
ciering) aan een private opdrachtnemer. In plaats van een product wordt een
dienst uitgevraagd, te weten de beschikbaarheid van de infrastructuur. De
betaling voor deze dienst vindt plaats aan de hand van de overeengekomen
prestatie die wordt afgezet tegen de daadwerkelĳk geleverde prestatie,
de beschikbaarheid. De beschikbaarheidsvergoeding wordt pas uitgekeerd
na openstelling van het project; tĳdens de bouw dient de DBFM- opdracht­
nemer daarom zelf de financiering te regelen. Omdat het project gefinan­
cierd is door banken en/of institutionele beleggers, is sprake van een sterke
druk vanuit de financierders op de opdrachtnemer om de afgesproken
prestatie ook te leveren: op tĳd en binnen de geraamde kosten. Een
lager prestatieniveau leidt tot lagere betalingen, die op hun beurt de
terugbetaling van de financiering moeten zeker stellen. In de bouwfase
is doorgaans wel sprake van een gedeeltelĳke betaling (de partiële beschik­
baarheidsvergoeding) als sprake is van de uitbreiding van een bestaande
weg die ook tĳdens de verbouwing beschikbaar moet blĳven voor het
wegverkeer. Bĳ openstelling van de weg wordt overgegaan naar een
volledige beschikbaarheidsvergoeding. Het afronden van een aanbesteding
resulteert in een meerjarige verplichting, van zowel aanleg als ook beheer en
onderhoud op het desbetreffende project. Op dit begrotingsartikel bestaat
daarmee geen enkele budgetflexibiliteit. Slechts bĳ onderpresteren van de
opdrachtnemer kunnen boetes en kortingen worden aangebracht.
De verplichting aan de DBFM-opdrachtnemer vervalt aan het einde van
de looptĳd van het contract waarna het beheer en onderhoud van
deze wegvakken terugkomen bĳ RWS en de bĳbehorende budgetten
geraamd worden op het reguliere onderhoudsartikel (artikelonderdeel
12.02 Onderhoud en Vernieuwing).
Producten
De projecten A16 Rotterdam, A24 Blankenburgverbinding, A9 Badhoevedorp-Holendrecht en A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15) verkeren in
de bouwfase en kennen een partiële beschikbaarheidsvergoeding. De
volledige beschikbaarheidsvergoeding wordt na openstelling betaald. De
A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15) wacht op moment van schrĳven op
een uitspraak van de Raad van State omtrent het Tracébesluit.
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. A27 Houten-Hooipolder: naast de loon- en prĳsbĳstelling van
€ 96 miljoen is er ook een toename van het projectbudget door een
aanbestedingstegenvaller van € 157 miljoen;
2. A15 Maasvlakte-Vaanplein: naast de loon- en prĳsbĳstelling /indexering
van € 30 miljoen is er ook een toename van het projectbudget te melden
als gevolg van een tegenvaller instandhouding € 27 miljoen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

39

3. A16 Rotterdam: naast de loon- en prĳsbĳstelling van € 36 miljoen
is er een toename van het projectbudget te melden als gevolg van
een tegenvaller (€ 37 miljoen), excessieve prĳsstĳging (€ 6 miljoen)
en een scope uitbreiding in het kader van brandwerendheid tunnels
(€ 35 miljoen);
4. A24 Blankenburgverbinding: naast de loon- en prĳsbĳstelling /
indexering van € 88 miljoen is ook een toename van het projectbudget te
melden als gevolg van excessieve prĳsstĳging (€ 18 miljoen).
De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van loon- en
prĳsbĳstelling/indexering 2023.
Tabel 28 Projectoverzicht behorende bĳ 12.04: Geïntegreerde contractvormen/PPS Hoofdwegennet (bedragen x
€ 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

vorig

t/m
2022

2023

Openstelling

2024

2025

2026

2027

2028

Eind
Later Huidig Vorig contract

Projecten Oost-Nederland
A12-A15 Ressen - Oudenbroeken (ViA15)

212

211

201

11

‒

nvt

nvt

A12 Ede-Grĳsoord

188

185

95

10

10

10

10

10

10

33

2016

2016

2032

N18 Varsseveld-Enschede

461

455

267

15

12

11

11

11

11

123

2018

2018

2034

Projecten Noord-Nederland
N31 Leeuwarden-Drachten

170

169

162

3

5

‒

2007

2007

2022

N33 Assen-Zuidbroek

364

353

172

15

15

15

15

15

16

101

2014

2014

2034

A10 Tweede Coentunnel

2.249

2.215

1.396

58

58

58

58

58

58

505

2013

2013

2037

A12 Lunetten-Veenendaal

724

710

447

29

27

26

26

26

26

117

2012

2012

2033

A1/A6/A9 Schiphol-AmsterdamAlmere (Badhoevedorp-Holendrecht)

1.350

1.320

58

30

28

26

66

212

81

849

2027

2027

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
(deeltraject A1/A6)

1.912

1.875

805

66

63

63

63

63

61

728

2019

2019

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
(deeltraject A6 Almere)

400

388

117

18

17

17

22

18

17

174

2019

2019

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
(deeltraject A9 Gaasperdammerweg)

1.205

1.192

500

55

51

50

50

50

50

399

2020

2020

A27/A1 Utrecht-Eemnes-Bunschoten

387

378

100

18

15

16

15

15

15

193

2019

2019

Aflossing tunnels

976

969

825

32

31

31

35

22

nvt

nvt

2005

Projecten Noordwest-Nederland

2042
2040
2038
2044

‒

Projecten Tolgefinancierd
Tolgefinancierde uitgaven A12/A15 RessenOudbroeken (ViA15)

2040

‒
557

532

25

27

27

27

Tolgefinancierde uitgaven
A24 Blankenburgtunnel

451
‒

Projecten Zuid-Nederland
A59 Rosmalen-Geffen

272

272

271

2.492

2.239

124

A15 Maasvlakte-Vaanplein

2.370

2.313

1.641

76

A16 Rotterdam

2.021

1.907

345

141

A24 Blankenburgtunnelverbinding

2.227

2.121

391

137

3

‒2

A27 Houten - Hooipolder

1
76

124

2005

2020

293

246

823
2029-2031
2029-2031

2046

1

59

59

59

322

2015

2015

2035

2

98

106

69

845

2025

2025

2043

3

84

80

80

1.054

2024

2024

2043

4

1

2

1.053

1.066

833

6.718

1.053

1.066

833

6.718

392

414

77

77

268

149

291

110

‒1

1

790

1.086

1.077

790

1.086

1.077

Projecten Zuidwest-Nederland

Afrondingen
Totaal
Budget (MF 12.04)

20.540 19.802

7.917

12.06 Netwerkgebonden kosten Hoofdwegennet
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de aan het netwerk te relateren apparaatskosten (inclusief afschrĳving en rente) van RWS en de overige netwerkgebonden kosten geraamd. De overige netwerkgebonden kosten komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

40

ten goede aan exploitatie, onderhoud, vernieuwing, aanleg en DBFM, en
betreffen taken die gecentraliseerd binnen RWS worden opgepakt. Het gaat
bĳ deze zogeheten landelĳke taken onder meer om het verzamelen van
basisinformatie, onderhouden van ICT-systemen, het inspecteren van het
areaal en de ontwikkeling van kennis en innovatie. Er is gekozen voor
centrale uitvoering met het oog op enerzĳds uniformiteit in werkwĳze en
anderzĳds kostenbesparing.
12.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bĳdragen van derden aan de producten
op het gebied van Rĳkswegen, die rechtstreeks aan IenW worden
betaald, verantwoord.
Producten
Totaal geraamde inkomsten tol
Met de Wet Tĳdelĳke Tolheffing (TTH) Blankenburgverbinding en ViA15, die
op 15 maart 2016 in werking is getreden, is vastgelegd dat bĳ de projecten
A24 Blankenburgverbinding en A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15) tol
geheven kan worden. De toekomstige tolontvangsten zĳn geraamd op
artikel 12.09. Bĳ tolheffing is tot voor kort uitgegaan van een periode van
25 jaar. Met de komst van Betalen Naar Gebruik (BNG) per 2030 zal de
tolheffing voortĳdig worden beëindigd. De resterende tolopgave wordt per
2030 gedekt uit de opbrengsten BNG. Voor een overzicht van de totaal
geraamde inkomsten tol wordt verwezen naar bĳlage 7 Tol.
Bĳdragen van derden
Dit betreffen de bĳdragen van decentrale overheden en andere derden aan
projecten in de investeringen van Rĳkswegenprojecten.
In 2024 wordt een bĳdrage van € 11,3 miljoen verwacht. Dit komt met name
ten bate van de projecten A16 Rotterdam (€ 2,5 miljoen), N18 Varsseveld
(€ 2,5 miljoen), A2 Vonderen-Kerensheide (€ 2 miljoen) en A27 HoutenHooipolder (€ 1,9 miljoen). Het restant is een optelsom van bĳdragen kleiner
dan € 1 miljoen en komt ten bate van diverse andere projecten.
Tabel 29 Ontvangsten artikel 12 Hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Bĳdragen van derden

2023

2024

2025

2026

2027

145

11

7

6

15

10

42

112

115

108

101

53

119

122

123

111

Geraamde inkomsten tol
Totaal Ontvangsten (MF 12.09)

145

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

2028

41

3.3 Artikel 13 Spoorwegen
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van Spoorwegen
verantwoord. Het productartikel Spoorwegen is gerelateerd aan de beleids­
doelstellingen en beleidsinstrumenten zoals beschreven in de begroting
Hoofdstuk XII over 2023 bĳ beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor.
B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 30 Budgettaire gevolgen van uitvoering art.13 Spoorwegen (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

2.901.449

3.269.108

2.513.063

11.101.844

1.918.814

1.856.641

1.782.292

Uitgaven

2.543.680

2.819.634

2.864.569

11.679.063

2.457.158

2.416.216

2.070.836

13.02 Exploitatie, onderhoud
en vernieuwing

1.945.955

2.103.621

2.143.402

2.121.260

1.656.620

1.725.133

1.519.931

13.03 Ontwikkeling

401.363

501.922

504.019

508.621

602.829

494.082

374.911

13.03.01 Aanleg personenvervoer

262.400

317.538

342.277

388.574

407.138

371.923

283.019

13.03.02 Aanleg goederenvervoer

96.396

78.194

78.198

24.120

75.460

27.720

16.936

163

5.205

2.666

173

13.03.04 Planning en
studies personenvervoer

39.813

74.100

68.085

68.242

57.350

18.589

25.406

13.03.05 Planning en
studies goederenvervoer

2.591

26.885

12.793

27.512

62.881

75.850

49.550

196.362

214.091

217.148

204.182

197.709

197.001

175.994

13.03.03 Optimalisering gebruik

13.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS

8.845.000

13.07 Rente en aflossing
Ontvangsten

231.933

280.463

228.802

358.115

202.784

202.784

202.784

13.09 Ontvangsten

231.933

280.463

228.802

358.115

202.784

202.784

202.784

Budgetflexibiliteit
Met uitzondering van planning en studies, zĳn de budgetten in 2024
juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2024. De budgetten voor
planning en studies zĳn bestuurlĳk gebonden.
Tabel 31 Geschatte budgetflexibiliteit art.13
2024
Juridisch verplicht

97%

Bestuurlĳk gebonden

3%

Beleidsmatig gereserveerd
Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

C. Toelichting
13.02 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
Motivering
Op grond van richtlĳn 91/440/EEG van de Raad van de Europese
Gemeenschap van 29 juli 1991 kan een beheerder voor de spoorwegin­
frastructuur worden aangewezen en kunnen lidstaten financiële middelen
verstrekken aan de beheerder om te voldoen aan zĳn taken. De Minister
van IenW heeft op 14 december 2014 aan ProRail een concessie verleend
voor het beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur in de periode 2015
tot en met 2024. In de beheerconcessie staan de afspraken tussen de
overheid en ProRail over het beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur.
Deze afspraken gaan onder meer over de beschikbaarheid, betrouw­
baarheid en kwaliteit van de hoofdspoorweginfrastructuur en de daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

42

samenhangende voorzieningen, maar ook over de kwaliteit van de infor­
matievoorziening. Jaarlĳks wordt aan ProRail subsidie verstrekt voor de
instandhouding van de hoofdspoorweginfrastructuur, overeenkomstig het
bepaalde in de Wet Mobiliteitsfonds.
De beheerconcessie bevat instrumenten als prestatie-indicatoren,
programma’s en maatregelen, audits en reviews, verplichtingen om
informatie aan IenW te verstrekken en/of besluiten om voor te leggen.
Daarnaast bevat deze concessie verplichtingen met betrekking tot samen­
werking en transparantie. De ruggengraat van de concessie is de jaarcyclus
waarmee in het beheerplan jaarlĳks afspraken worden gemaakt tussen de
Minister van IenW en ProRail over de te bereiken prestaties en de te nemen
maatregelen. De Minister van IenW geeft jaarlĳks in de beleidsprioriteiten­
brief aan welke prestaties het komende jaar van ProRail worden verwacht.
ProRail stelt op basis van de beleidsprioriteitenbrief een beheerplan op
en consulteert belanghebbenden over de hoofdlĳnen van het ontwerp
beheerplan. Vervolgens legt ProRail het beheerplan ter instemming voor
aan de Minister van IenW.
Nadat de Minister van IenW heft ingestemd met het beheerplan, wordt deze
toegezonden aan de Tweede Kamer. Na afloop van het jaar legt ProRail
op grond van de Concessie verantwoording af in de jaarrapportage en op
grond van de Wet Mobiliteitsfonds in het jaarverslag en de jaarrekening.
Zodra deze documenten zĳn vastgesteld worden ook deze aan de Tweede
Kamer toegezonden.
Tĳdens het vorige kabinet waren er al gesprekeken om ProRail om te
vormen tot zbo. Deze gesprekken worden momenteel voortgezet en hebben
geleid tot een wetsvoorstel die is ingediend op 14 juli 2023.2Dit heeft
onder andere tot gevolg dat bovengenoemde ‘instrumenten’ zoals de
beheerconcessie, het beheerplan, de subsidie en de beleidsprioriteitenbrief
zullen worden vervangen door de instellingswet, het meerjarenplan, de
begrotingsbĳdrage en de jaarbrief. Definitieve bepaling van het moment
van inwerkingtreding zal plaatsvinden na afronding van de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel, waarbĳ met het oog op een zorgvuldige
en beheerste start van het zbo voldoende implementatietĳd in acht zal
worden genomen.
Producten
De exploitatie-, onderhoud- en vernieuwingsactiviteiten zĳn gericht op het
realiseren van de in het beheerplan opgenomen prestaties per prestatie­
gebied zoals opgenomen in de beheerconcessie. Onderdeel hiervan zĳn
de activiteiten van ProRail die samenhangen met verkeersleiding en capaci­
teitsmanagement. In het beheerplan zelf wordt jaarlĳks een uitgebreide
beschrĳving opgenomen van de belangrĳkste activiteiten die voor dat
jaar zĳn gepland. ProRail ontvangt voor de uit te voeren activiteiten een
subsidie van het Rĳk. Bĳ de vaststelling van de subsidie voor exploitatie,
onderhoud en vernieuwing wordt rekening gehouden met de inkomsten
van de gebruiksvergoeding die ProRail ontvangt van de vervoerders
en eventuele bĳdragen van andere partĳen voor onderhoudsactiviteiten.
Nadere informatie over areaal, prestaties en budgetten is opgenomen in
bĳlage 4 Instandhouding en bĳlage 5 ProRail.

2

Kamerstuk 35 396

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

43

Maatregelen
In het Coalitieakkoord zĳn extra middelen beschikbaar gesteld voor
exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rĳksinfrastructuur. De
komende jaren groeit de extra bĳdrage stapsgewĳs toe naar jaarlĳks
€ 1,125 miljard extra vanaf 2026 en structureel € 1,25 miljard extra vanaf
2038 voor de instandhouding van onze wegen, spoor, bruggen, viaducten
en vaarwegen, ook met het oog op de verkeersveiligheid. Er wordt extra
geïnvesteerd in het Deltafonds (€ 250 miljoen structureel vanaf 2026)
om achterstanden weg te werken en de uitvoering van het Nationale
Deltaprogramma te versnellen. De extra middelen uit het Coalitieakkoord
voor de jaren 2022-2025 zĳn bĳ de vorige begroting verdeeld over de
netwerken van ProRail en RWS op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds om de
programmering van exploitatie en onderhoud in deze jaren op te hogen. De
middelen voor 2026 en verder worden pas verdeeld nadat besluitvorming
heeft plaatsgevonden over het in aanmerking te nemen basiskwaliteits­
niveau. Hiertoe zĳn in 2022/2023 de financiële reeksen van ProRail herĳkt
en worden deze in 2023 extern gevalideerd. Het is de bedoeling dat het
validatierapport in het voorjaar 2024 aan de Tweede Kamer wordt verstuurd.
Op basis daarvan wordt de komende periode het basiskwaliteitsniveau
voor Spoor opgesteld. De uitkomst van dit proces wordt verwerkt in de
Voorjaarsnota 2024.
13.03 Ontwikkeling Spoor
IenW is verantwoordelĳk voor de uitbreiding van de hoofdspoorweginfra­
structuur. Deze wordt in belangrĳke mate gefinancierd met middelen uit
de Rĳksbegroting. Op dit artikelonderdeel worden de uitgaven begroot die
noodzakelĳk zĳn voor:
– door ProRail uit te voeren planningen en studies;
– door IenW uit te voeren planningen en studies;
– voorbereiding van de uitvoering van nieuwbouwprojecten Spoor;
– uitvoering van deze projecten.
13.03.01 Aanlegprogramma personenvervoer spoor
Maatregelen
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Kleine projecten: In verband met de Specifieke Uitkering (SPUK) aan
Nĳmegen ten behoeve van de herontwikkeling van station Nĳmegen is
€ 5 miljoen toegevoegd aan deze post vanuit de reservering op artikel
11.03 van het MF.
2. Nazorg gereed gekomen lĳnen en halten: Bĳ het project Zwolle-Herfte
bleken minder nazorg-werkzaamheden nodig dan eerder aangenomen.
De vrĳvallende middelen ad € 2,5 miljoen zĳn toegevoegd aan de
generieke investeringsruimte (11.04 van het MF).
3. Programma Overwegen: In het BO MIRT 2022 is besloten om
€ 8,4 miljoen toe te voegen vanuit de generieke investeringsruimte
11.04 voor het project Guisweg. Na deze overboeking resteert voldoende
budget om de overweg Beverwĳksestraatweg PHS-proof te maken. Naar
aanleiding van de Specifieke Uitkering (SPUK) aan de gemeente aan de
gemeente Gilze Rĳen ten behoeve van het project Oosterhoutseweg is
€ 1,93 miljoen in het BTW compensatiefonds gestort.
De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van loon- en
prĳsbĳstelling 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

44

Tabel 32 Projectoverzicht behorende bĳ 13.03.01: Aanlegprogramma Spoorwegen personenvervoer (bedragen x
€ 1 miljoen)
Projectbudget

Kasbudget

Indienststelling

huidig

vorig

t/m
2022

173

172

131

20

10

4

4

5

Geluidsanering
Spoorwegen (MJPG)

608

586

106

26

27

63

100

106

69

110

Programma Behandelen
en Opstellen

171

164

24

9

19

25

29

23

15

27

Projectomschrĳving

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

huidig

vorig

divers

divers

divers

divers

divers

divers

2011/ 20182024

2011/ 20182024

Projecten Nationaal
Maatregelenpakket HSL Zuid
Benutten Betrouwbaarheid
& Capaciteit

Uitvoeringsprogramma
geluid
emplacementen (UPGE)

29

28

14

1

2

3

3

3

3

Verbeteraanpak stations

12

12

4

0

0

1

1

1

1

3

2020

2020

Spoorcapaciteit 2030

871

830

56

31

71

102

102

125

127

258

divers

divers

Innovatieprogramma
Spoortrillingen

divers

divers

22

21

4

2

7

6

3

0

0

0

6

7

divers

divers

24

26

16

15

12

12

54

divers

divers

0

Stations
en stationsaanpassingen
Kleine stations

13

12

42

Toegankelĳkheid stations

522

515

363

Overige projecten/
lĳndelen etc.
Programma ATB-Vv

79

76

8

1

2

2

7

9

11

40

divers

divers

Fietsparkeren bĳ stations

493

481

223

19

32

41

33

24

24

98

divers

divers

divers

divers

1

divers

divers

2

divers

divers

3

2021

2021

divers

divers

divers

divers

divers

divers

2022

2022

Kleine
projecten personenvervoer

260

253

55

43

40

43

11

19

Nazorg gereedgekomen
lĳnen/halten

32

39

6

5

7

6

6

2

Programma Overwegen

938

913

77

95

87

60

43

19

531

Programma
aanpak suïcidepreventie

22

21

9

2

3

3

4

Programma
kleine functiewĳzigingen

396

390

270

17

15

15

16

18

15

Maaslĳn

164

157

10

0

12

21

50

52

18

Schoon en
Emissieloos Bouwen

5

4

2

1

28

27

17

6

5

8

7

1

3

2

2

77

75

17

16

25

14

1

1

Traject Oost

222

221

189

2

8

11

8

4

Zwolle - Herfte

255

257

255

151

144

115

32

5.551

5.403

2.390

351

50

25

30

1

Projecten NoordwestNederland
Stations
en Stationsaanpassingen
Amsterdam CS, Cuypershal
Projecten ZuidwestNederland
Programma Wind in de Zeilen

divers

divers Aangepast

Stations
en Stationsaanpassingen
Emplacement Den
Haag centraal

2023-2025

2023-2025

4

Projecten Oost Nederland
0

divers

divers

2017/2021

2017/2021

divers

divers

Projecten Noord Nederland
Sporendriehoek NoordNederland

1

3

Afrondingen
Totaal ProRail projecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

45

Projectbudget
Projectomschrĳving

Kasbudget

huidig

vorig

t/m
2022

‒ 199

‒ 214

‒ 84

‒ 34

90

90

60

30

5.440 10.634

2.366

347

Indienststelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

‒ 31

‒ 24

‒6

‒8

‒3

‒ 10

385

450

479

434

337

684

huidig

vorig

Totaal overige (niet
ProRail) projecten
Totaal
uitvoeringsprogramma
Planning- en studieuitgaven
binnen aanlegprogramma
Afrekening voorschotten
Programma Aanleg
Aanleguitgaven binnen
planning en studies
Budget Aanleg (MF 13.03.01)

60

7

34

28

11

5

4

5.529 10.694

89

2.373

381

413

461

484

438

337

684

‒ 65

‒ 73

‒ 73

‒ 77

‒ 66

‒ 54

408

Overprogrammering (-)

13.03.02 Aanlegprogramma goederenvervoer spoor
Maatregelen
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
Tabel 33 Projectoverzicht behorende bĳ 13.03.02: Aanlegprogramma Spoorwegen goederenvervoer (bedragen x
€ 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

Indienststelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

huidig

vorig

divers

divers

divers

divers

divers

divers

divers

divers

ProRail Projecten
Projecten Nationaal
Optimalisering
Goederencorridor
Rotterdam-Genua

171

171

159

2

1

1

4

5

Programma Emplacementen
op orde

253

199

107

60

68

7

3

8

Kleine
projecten goederenvervoer

23

22

12

5

5

0

1

Projecten ZuidwestNederland
Calandbrug

186

183

118

20

2

Geluidmaatregelen
Zeeuwselĳn

4

17

16

8

2020/2025 2020/2025

22

22

20

0

2

Spooraansluiting 2e
Maasvlakte
achterlandverbinding

249

240

73

2

8

12

75

36

29

144

143

116

3

3

9

10

1

2

8

8

0

1

1

1

2

2

Totaal uitvoeringsprgramma

1.056

988

594

100

89

39

111

68

43

13

Planning en
studieuitgaven binnen
het aanlegprogramma

‒ 307

‒ 303
‒ 30

‒2

‒8

‒ 11

‒ 18

‒ 24

‒ 18

‒ 13

4

4

3

1

0

753

689

568

98

81

28

93

44

25

divers

divers

divers

divers

divers

divers

divers

divers

13

Projecten Zuid-Nederland
Projecten Oost Nederland
Uitv.progr
Goederenroute ElstDeventer-Twente (NaNov)
Overige projecten
Nazorg
gereedgekomen projecten
Afrondingen

Afrekening voorschotten
Programma Aanleg
Aanleguitgaven binnen
planning en studies

89

60

7

34

28

11

5

4

Budget Aanleg (MF 13.03.02)

842

749

575

132

109

39

98

48

25

Overprogrammering (-)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

46

13.03.03 Optimalisering gebruik
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden uitgaven gedaan die de optimalisering
van het gebruik van Infrastructuur. Dit zĳn maatregelen die door ProRail
worden uitgevoerd.
Tabel 34 Projectoverzicht behorende bĳ 13.03.03 Optimalisering spoorwegen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

Planning

huidig

vorig

Modal shift OVS

8

8 nvt

Totaal Optimalisering gebruik

8

8

Begroting (MF 13.03.03)

8

8

13.03.04 Planning en studies personenvervoer
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Grensoverschrĳdend Spoorvervoer: er is € 36 miljoen toegevoegd
aan het programma Grensoverschrĳdend vervoer, als bĳdrage aan
toekomstige verbindingen.
De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van loon- en
prĳsbĳstelling 2023.
Tabel 35 Projectoverzicht behorende bĳ 13.03.04: Planning en studies Spoorwegen personenvervoer (bedragen x
€ 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving
Planning- en studiekosten van aanlegprogramma
MF 13.03.01

Planning

huidig

vorig

199

214

PB of TB

Indienststelling

Projecten Nationaal
Beter Benutten Decentraal Spoor (fase 2)

11

10

divers

Grensoverschrĳdend Spoorvervoer

154

113

divers

Kleine projecten Personenvervoer

70

65

divers

Regionale knelpunten

16

16

divers

Reizigersfonds

3

3

nvt

1

Projecten Zuid-Nederland
Knooppunt Den Bosch
Toekomstvast Spoor Zuid NL

1

1

divers

195

185

divers

10

12

divers

Projecten Oost-Nederland
Quick scan decentraal spoor Gelderland
Projecten Noordwest-Nederland
Oude Lĳn

10

9

Paspoort- en beveiligingsfaciliteiten op A'dam CS

21

20

2024/2025

Multimodale knoop Schiphol

136

130

divers

Amsterdam Zuid 3e perron

26

25

divers

Meppel: Spoor- en perroncapaciteit

37

35

HRMK Spoorbrug

79

76

Lelylĳn

4

3

Studie en innovatiebudget

35

39

afrekening voorschotten

20

20

Projecten Noord Nederland

Overige projecten en reserveringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

47

Budget
Projectomschrĳving

Planning

huidig

vorig

Totaal planning en studies personenvervoer

1027

976

Aanleguitgaven binnen planning en
studies personenvervoer

‒ 89

‒ 60

Begroting (MF 13.03.04)

938

916

PB of TB

Indienststelling

13.03.05 Planning en studies goederenvervoer
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
De budgettaire aanpassingen zĳn mutaties voor verwerking van de loon- en
prĳsbĳstelling 2023.
Tabel 36 Projectoverzicht behorende bĳ 13.03.05: Planning en studies Spoorwegen goederenvervoer (bedragen x
€ 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

Planning

huidig

vorig

307

303

3

4

Programma 740 treinen

103

98

Afrekening voorschotten

2

2

Totaal programma planning en studies goederenvervoer

415

407

Begroting (MF 13.03.05)

415

407

Planuitwerkingskosten van realisatieprogramma MF 13.03.02

PB of TB

Indienststelling

Projecten Nationaal
Kleine projecten Goederenvervoer

divers

Overige projecten en reserveringen

13.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivering
De Staat betaalt volgens de contractuele overeenkomst met Infraspeed voor
de beschikbaarheid van de HSL-Zuid infrastructuur, zoals deze door het
consortium Infraspeed is ontworpen, gebouwd (enkel de bovenbouw) en
wordt onderhouden (onder- en bovenbouw) tot en met 2031. Het contract­
beheer, inclusief het verrichten van betalingen, wordt uitgevoerd door
ProRail, met uitzondering van de rente- en belastingaanpassingen. ProRail
ontvangt hiervoor een bĳdrage van IenW.
Producten
Tabel 37 Projectoverzicht behorende bĳ 13.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS Spoorwegennet (bedragen x
€ 1 miljoen)
Projectbudget

Kasbudget

Contractduur

Projectomschrĳving

huidig

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

start

einde

Beschikbaarheidsvergoeding

3.998

3.778

2.531

214

217

204

198

197

176

261

2006

2031

Renteen belastingaanpassingen

‒ 138

‒ 138

‒ 155

2

2

2

2

2

2

5

Totaal

3.860

3.640

2.376

216

219

206

200

199

178

266

Begroting (MF 13.04)

3.860

3.640

2.376

216

219

206

200

199

178

266

13.07 Rente en aflossing
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de eenmalige uitgaven verantwoord die
samenhangen met de afrekeningen van de incidentele Vennootschapsbe­
lasting, dividendbelasting en herzienings-btw tussen ProRail en de Belas­
tingdienst als gevolg van de voorgenomen omvorming van ProRail tot zbo.
Over de achtergrond hiervan is de Kamer geïnformeerd bĳ de brieven van
11 december 2020 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2020-2021, 35 396, nr. 13)
en 4 februari 2021 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2020-2021, 35 396, nr. 13).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

48

De begrote transitiebedragen zĳn gebaseerd op transitie per 1 januari 2025.
Na vaststelling van de wet en daarmee de transitiedatum worden deze
bedragen herbezien door middel van een vaststellingsovereenkomst met
de Belastingdienst.
Vanaf de begroting 2021 maakt de rente op leningen van ProRail onderdeel
uit van artikel 13.02 «exploitatie, onderhoud en vernieuwing».
Producten
13.09 Ontvangsten
Motivering
Dit artikelonderdeel bevat de verantwoording van de bĳdragen van derde
partĳen rechtstreeks aan IenW voor spooruitgaven. ProRail in de gebruiks­
vergoeding van vervoerders en het grootste deel van de onderhoudsbĳ­
dragen van derde partĳen, deze zĳn daarom gesaldeerd met de uitgaven
opgenomen in de begroting onder artikelonderdeel 13.02.
Producten
Concessievergoeding NS
Dit betreft de concessieprĳs die NS betaalt voor de vervoerconcessie hoofd­
railnet (artikel 66 van de Concessie HRN 2015–2025) en de HSL­heffing
die NS betaalt ter dekking van de uitgaven voor de aanleg van de HSLZuid infrastructuur (Besluit HSL­heffing 2015), alsmede de betaling van
de uitgestelde concessievergoeding HSL-Zuid 2009-2014 (Onderhandelak­
koord tussen IenW en de NS in 2011) en de boetes die NS moet betalen
wanneer de afgesproken prestaties niet zĳn behaald.
Bĳdragen van derden
Dit betreffen de bĳdragen van decentrale overheden en andere derden aan
projecten en onderhoud.
Tabel 38 Ontvangsten artikel 13 Spoorwegen (bedragen x € 1 miljoen)
Omschrĳving

2023

2024

2025

Vergoedingen
huidige concessieperiode

231

228

153

Vergoedingen
volgende concessieperiode
Terugbetaling voorschotten
Bĳdragen van derden
Totaal Ontvangsten (MF 13.09)

2026

2027

2028

203

203

203

203

356

203

203

203

47
2

1

280

229

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

49

3.4 Artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van regionale/lokale
infrastructuur, de impulsen inzake de Regionale Mobiliteitsfondsen en het
Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelĳn (RSP-ZZL) toegelicht. De producten van
dit artikel zĳn gerelateerd aan de beleidsdoelstellingen en beleidsinstru­
menten zoals beschreven in de begroting Hoofdstuk XII bĳ beleidsartikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor.
B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 39 Budgettaire gevolgen van beleid art. 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's
(bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

60.433

1.512.179

1.132.811

10.407

10.407

10.408

20.454

Uitgaven

86.838

607.158

1.142.688

500.336

163.340

47.515

36.358

14.01 Regionale infrastructuur

35.737

10.428

48.227

90.282

19.159

10.408

20.455

9.774

11.172

27.014

10.406

10.407

20.455

14.01.02 Planning en studies prg reg/lok
14.01.03 Aanleg reg/lok

35.737

654

37.055

63.268

8.753

1

14.03 Bereikbaarheidsprogramma's

51.101

596.730

1.094.461

410.054

144.181

37.107

15.903

37.107

15.903

14.03.01 Concrete bereikbaarheidsprojecten
14.03.02 Regionaal Mobiliteitsprojecten

5
51.101

2

14.03.03 Ruimtelĳke
economisch programma

1

14.03.04 Woningbouw op korte termĳn door
bovenplanse infrastructuur

596.722

14.03.05 Mobiliteitspakketten
Ontvangsten

42

14.09 Ontvangsten

42

731.657

119.798

74.211

362.804

290.256

69.970

Budgetflexibiliteit
Met uitzondering van planning en studies, zĳn de budgetten in 2024
juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2024. De budgetten voor
planning en studies zĳn bestuurlĳk gebonden.
Tabel 40 Geschatte budgetflexibiliteit art.14
2024
Juridisch verplicht

99%

Bestuurlĳk gebonden

1%

Beleidsmatig gereserveerd
Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

C. Toelichting
14.01 Regionale infrastructuur
Motivering
Binnen dit artikel zĳn de budgetten opgenomen voor de aanlegpro­
jecten, waarvoor een aparte projectsubsidie wordt of is verleend. Om in
aanmerking te komen voor een aparte projectsubsidie moeten de kosten
van de meest kosteneffectieve oplossing hoger zĳn dan € 225 miljoen indien
dat project geheel of gedeeltelĳk wordt gerealiseerd binnen één of meer
van de samenwerkingsgebieden, waarin de Metropoolregio Amsterdam,
Metropoolregio Rotterdam Den Haag is gelegen, of € 112,5 miljoen, indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

50

dat project geheel in een ander gebied wordt gerealiseerd. Het project moet
passen binnen de beleidsdoelstellingen voor regionale bereikbaarheid,
zoals verwoord in de begroting Hoofdstuk XII beleidsartikel 16 Openbaar
Vervoer en Spoor, de Lange Termĳn Spooragenda (LTSa) en het Toekomst­
beeld OV.
Producten
Algemeen
Regionale lokale projecten worden uitgevoerd onder de verantwoorde­
lĳkheid van de decentrale overheid. IenW levert een bĳdrage aan de aanleg
kosten van die projecten. Dit betekent ook dat de uitvoeringsperiode van
een project niet gelĳk hoeft te lopen met de periode waarin de rĳksbĳdrage
beschikbaar komt in het MIRT.
Planning en studies
Voor regionale/lokale infrastructuurprojecten wordt geen apart planning-en
studieprogramma opgenomen in het MIRT. In de begroting zĳn dan ook
geen middelen voor dit product opgenomen. De planningen en studies
worden onder verantwoordelĳkheid van de decentrale overheid uitgevoerd
en pas na toetsing en besluitvorming door IenW al dan niet opgenomen in
het planning- en studieprogramma.
Tabel 41 Projectoverzicht behorende bĳ 14.01.02: Planning en studies Regionaal/lokaal (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

huidig

Planning
vorig PB of TB

Indienst­
stelling

Overige projecten en reserveringen
OV Verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer

nvt
32

30

Projecten in voorbereiding

19

19

Overige projecten in voorbereiding

61

36

112

85

Gesignaleerde risico's
Totaal planning en studies

Legenda PB = Projectbesluit TB = Tracébesluit
14.01.03 Aanlegprogramma Regionaal/lokaal
Hieronder vallen de uitgaven (subsidies) voor de realisatie van grote
regionale/lokale infrastructuurprojecten die door regionale overheden
worden aangelegd.
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
HOV-Net Zuid-Holland Noord: In samenspraak met de provincie is besloten
de afgegeven subsidiebeschikking HOV-net Zuid-Holland Noord per saldo te
verlagen met € 50,5 miljoen. De verlaging is het gevolg van een aanzienlĳk
versmalde scope op de deelprojecten Spoorcorridor Leiden-Utrecht en
Spoorcorridor Alphen aan den Rĳn-Gouda. De vrĳval is ingezet voor de
ingediende amendementen voor Leeuwarden emplacement, Bus Rapid
Transit (BRT), de pilot toegankelĳkheid deelmobiliteit en Verbeteren toegan­
kelĳkheid OV voor mensen met handicap. Daarnaast is € 33 miljoen van
de genoemde vrĳval ingezet ter dekking van de kosten van de het project
Paspoort- & beveiligingsfaciliteiten op A’dam CS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

51

Tabel 42 Projectoverzicht behorende bĳ 14.01.03: Aanlegprogramma Regionaal/lokaal (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectom­
schrĳving

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

Indienststelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0

0

0

0

0

0

later

huidig

vorig

Projecten
NoordwestNederland
Amstelveenlĳn

83

83

83

0 2020/2022 2020/2022

Projecten
ZuidwestNederland
HOV-NET ZuidHolland Noord
(vh Rĳn-Gouwelĳn)

divers
180

208

70

1

37

63

9

Totaal

263

291

153

1

37

63

9

Begroting
(MF 14.01.03)

263

291

153

1

37

63

9

0

0

divers

0

Afrondingen

14.03 Bereikbaarheidsprogramma's
Motivering
Binnen dit artikel zĳn de budgetten opgenomen voor de bereikbaarheids­
programma’s. In het verleden werd op artikel 14.03 het Regionaal Mobili­
teitsfonds (RMf) RSP voor Noord Nederland begroot en verantwoord.
Vanaf ontwerpbegroting 2024 worden binnen dit artikel de budgetten
voor bovenplanse infrastructuur en de mobiliteitspakketten begroot en
verantwoord. Deze budgetten hebben tot doel nieuwe woningbouwlocaties
te ontsluiten en bereikbaar te maken.
Producten
14.03.04 Woningbouw op korte termĳn door bovenplanse infrastructuur
Hieronder vallen de middelen die tot doel hebben om gemeenten in staat
te stellen bovenplanse infrastructurele voorzieningen te realiseren zodat
op locaties in heel Nederland op korte termĳn woningbouw kan plaats­
vinden. Hierover zĳn afspraken gemaakt in het BO Leefomgeving van 2022
(kamerstuk 35925-A-76) en BO MIRT van 2022 (kamerstuk 36200-A-9).
In totaal is er € 1.523 miljoen beschikbaar gesteld voor deze afspraken.
Door middel van de regeling ‘specifieke uitkering woningbouw op korte
termĳn door bovenplanse infrastructuur’ worden de middelen uitgekeerd
aan gemeenten.
Tabel 43 Projectoverzicht behorende bĳ 14.03.04 Woningbouw op korte termĳn door bovenplanse infrastructuur

Projectomschrĳving
Woningbouw op korte
termĳn door
bovenplanse
infrastructuur
Begroting (MF 14.03)

Project­
budget

Kasbudget

huidig

vorig t/m 2022

Indienst­
stelling
2023

2024

2025

2026

1.523

597

1.523

597

732

120

74

732

120

74

2027

2028

later

huidig

vorig

Belangrĳkste budgettaire aanpassingen
De middelen (€ 1.523 miljoen) zĳn overgeboekt vanuit artikel 12.
14.03.05 Mobiliteitspakketten
Onder mobiliteitspakketten vallen de middelen die de gemeenten van de
17 grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties in staat stellen regionale en
lokale infrastructurele maatregelen te realiseren zodat op de middellange

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

52

termĳn grootschalige woningbouw kan worden gerealiseerd. Hierover zĳn
afspraken gemaakt in het BO MIRT van 2022 (kamerstuk 36200-A-9), en zĳn
definitieve afspraken gemaakt in het BO Leefomgeving van 2023 (kamerstuk
36200-A-78). In totaal is er € 1.130 miljoen beschikbaar gesteld voor deze
afspraken. De middelen voor middels een specifieke uitkering uitgekeerd
aan de medeoverheden.
Tabel 44 Projectoverzicht behorende bĳ 14.03.05 Mobiliteitspakketten
Project­
budget

Kasbudget

Indienst­
stelling

Projectomschrĳving

huidig

vorig t/m 2022

2024

2025

2026

2027

2028

later

Mobiliteitspakketten

1.130

363

290

70

37

16

354

Begroting (MF 14.03)

1.130

363

290

70

37

16

354

2023

huidig

vorig

Belangrĳkste budgettaire aanpassingen
De middelen (€ 1.130 miljoen) zĳn overgeboekt vanuit artikel 12. Daarnaast
is aan de budgetten loon- en prĳsbĳstelling 2023 toegevoegd.
3.5 Artikel 15 Hoofdvaarwegennet
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van rĳksvaarwegen
verantwoord. Dit betreffen de onderdelen exploitatie, onderhoud en
vernieuwing, ontwikkeling, geïntegreerde contractvormen/PPS, netwerkge
bonden kosten en de investeringsruimte. De doelstellingen van het onder
liggende beleid zĳn terug te vinden in de begroting Hoofdstuk XII en
vinden hun oorsprong in de NOVI. Het artikel Hoofdvaarwegennet op het
Mobiliteitsfonds is gerelateerd aan beleidsartikel 18 Scheepvaart en havens
op de begroting Hoofdstuk XII.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

53

B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 45 Budgettaire gevolgen van uitvoering art.15 Hoofdvaarwegennet (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

1.198.464

1.343.118

1.628.151

1.356.816

1.834.359

1.263.378

1.264.137

Uitgaven

1.494.251

1.374.568

1.376.956

1.453.489

1.845.887

1.322.825

1.281.452

15.01 Exploitatie

10.972

9.856

9.947

10.219

24.482

26.732

23.131

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

10.972

9.856

9.947

10.219

24.482

26.732

23.131

15.02 Onderhoud en vernieuwing

511.648

467.425

653.852

721.786

695.336

669.086

688.953

15.02.01 Onderhoud

473.488

424.351

516.013

512.204

433.466

417.683

434.011

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

461.832

419.131

515.281

511.222

432.959

417.289

433.729

15.02.04 Vernieuwing

38.160

43.074

137.839

209.582

261.870

251.403

254.942

1

1

1

1

1

1

1

15.03 Ontwikkeling

390.458

323.227

208.348

257.422

611.501

108.447

69.534

15.03.01 Aanleg

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

380.892

284.084

101.686

71.144

146.799

61.510

29.795

15.03.02 Planning en studies

8.956

30.029

96.905

175.744

460.009

44.437

39.739

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

8.018

7.958

1.806

2.015

1.309

1.140

798

610

9.114

9.757

10.534

4.693

2.500

15.03.03 Optimalisering gebruik
15.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS

165.643

141.413

96.432

66.924

64.474

58.009

55.732

15.06 Netwerkgebonden kosten HVWN

415.530

432.647

408.377

397.138

450.094

460.551

444.102

15.06.01 Apparaatskosten RWS

356.566

376.646

375.308

362.480

365.133

367.200

367.292

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

356.566

376.646

375.308

362.480

365.133

367.200

367.292

15.06.02 Overige netwerkgebonden kosten

58.964

56.001

33.069

34.658

84.961

93.351

76.810

- Waarvan bĳdrage aan agentschap RWS

58.964

56.001

33.069

34.658

84.961

93.351

76.810

Ontvangsten

44.822

88.590

21.757

10.756

1.781

240

240

15.09 Ontvangsten

44.822

88.590

21.757

10.756

1.781

240

240

In de tabel Budgettaire gevolgen van uitvoering bĳ dit artikel is in de
regel Verplichtingen een bedrag van totaal € 1.628,151 miljoen aan verplich­
tingen voor het jaar 2024 opgenomen. Van dit bedrag heeft een bedrag
van maximaal € 124,878 miljoen betrekking op de mogelĳke verlening
van een uitkering voor het project «Verbreding sluis Kornwerderzand»
aan de Provincie Fryslân. Deze begrotingsvermelding vormt de wettelĳke
grondslag voor de hier bedoelde verlening van een specifieke uitkering
als bedoeld in artikel 17, tweede lid, van de Financiële-Verhoudingswet jo.
artikel 4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht.
Budgetflexibiliteit
Met uitzondering van planning en studies, zĳn de budgetten in 2024
juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2024. De budgetten voor
planning en studies zĳn bestuurlĳk gebonden.
Tabel 46 Geschatte budgetflexibiliteit art. 15
2024
Juridisch verplicht

93%

Bestuurlĳk gebonden

7%

Beleidsmatig gereserveerd
Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

54

C. Toelichting
15.01 Exploitatie
Motivering
De activiteiten binnen exploitatie worden uitgevoerd om een vlot,
betrouwbaar en veilig scheepvaartverkeer op het hoofdvaarwegennet te
realiseren. Er zĳn met RWS voor exploitatie, onderhoud en vernieuwing
prestatieafspraken gemaakt en er zĳn indicatoren opgesteld om aan te
sluiten op de beleidsdoelen.
Producten
Bĳ exploitatie gaat het voornamelĳk om de volgende activiteiten
– Verkeersbegeleiding, bediening van objecten en vaarwegmarkering;
– Monitoring en informatieverstrekking;
– Vergunningverlening en handhaving;
– Crisisbeheersing en preventie.
In het goederenvervoer over water is een groei voorzien (Integrale Mobili­
teitsanalyse [2021]), die deels met exploitatie wordt gefaciliteerd, rekening
houdend met autonome ontwikkelingen. Daarnaast is de inzet om de
betrouwbaarheid en reistĳd te verbeteren. Beleidsdoelstellingen op het
gebied van exploitatie zĳn:
– Het zoveel mogelĳk beperken van de gemiddelde structurele wachttĳd
bĳ sluizen in de hoofdvaarwegen;
– Het afstemmen van de bediening van bruggen en sluizen op de vraag
vanuit de markt.
In de Kamerbrief Toekomst Binnenvaart die op 30 november jl.3aan
de Tweede Kamer is aangeboden, zĳn de belangrĳkste veranderingen,
uitdagingen en kansen geschetst voor de binnenvaart. Voor wat betreft
de infrastructuur geldt dat we willen toewerken naar toekomstbestendige
vaarwegen: klimaatadaptief en betrouwbaar.In de Kamerbrief modal shift
aanpak van 15 november jl.4 is de verwachte groei van het goederenvervoer
en het groeipotentieel van de vaarwegen gepresenteerd.Om dit groeipoten­
tieel te benutten en/of een reverse modal shift te voorkomen, wordt ernaar
toegewerkt om alle huidige vaarwegen optimaal te gaan onderhouden.
Zoals beschreven in de Kamerbrief Basiskwaliteitsniveau RWS-netwerken
van 17 maart 20235 wordt om het areaal in stand te houden en bĳ een
groeiend gebruik voorspelbaar te blĳven, gezocht naar mogelĳkheden om
ook de kostenontwikkeling in de hand te houden. Door technologische
ontwikkelingen als smart shipping en verdergaande digitalisering kan een
deel van de systemen en voorzieningen ten behoeve van de informatie­
verstrekking en verkeersbegeleiding naar de toekomst toe waarschĳnlĳk
minder worden aangeboden. Aanpassingen zullen afgestemd worden op
de snelheid van de technologische ontwikkeling en de implementatie ervan
bĳ de gebruikers. Ook wordt in het kader van droogte gekeken naar het
ontwikkelen van klimaatadaptieve schepen met minder diepgang of andere
vervoersconcepten, waardoor investeringen aan de infrastructuur minder
groot zullen zĳn. Zo wordt bekeken welke vaarwegtrajecten, gegeven
de geschetste toekomstige ontwikkelingen ook, in aanmerking kunnen
komen voor een aanpassing van bedienvensters. Om de vaarwegen
toekomstbestendig en betaalbaar te houden, wordt onderzocht waar
3

Kamerstuk nr. 31409-373
Kamerstuk nr. 34244-3
5
Kamerstuk nr.29385-119
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

55

beperkingen mogelĳk zĳn om de doelen voor de binnenvaart structureel
te kunnen behouden. Daartoe wordt onderzoek in gang gezet naar a)
opwaardering/afwaardering van vaarwegen; b) de functie en een bĳpassend
onderhoudsregime oevers; c) het langetermĳn verkeersmanagement; d)
betaald gebruik van overnachtingsplaatsen voor de recreatievaart; en e)
de veiligheidsperspectieven bĳ een invoering van een verplicht vaarbewĳs
voor de recreatievaart.
Met het toezicht op het water dat door RWS (onder andere samen met de
politie) wordt uitgevoerd, wordt beoogd de veiligheid voor de gebruikers
te borgen. Dit toezicht heeft ook een preventieve werking. Met de inwerking­
treding van de nieuwe Binnenvaartwet is meer nadruk komen te liggen op
bestuursrechtelĳke handhaving door IenW (in plaats van strafrechtelĳke
handhaving door de politie). In geval van calamiteiten, zoals schade
en verontreinigingen, wordt hierover bericht en adequaat opgetreden.
Hiervoor is een calamiteitenorganisatie operationeel.
Tabel 47 Specificatie bedieningsareaal
Areaalomschrĳving

Eenheid

2022

2023

2024

Begeleide vaarweg

km

592

592

592

Bediende objecten

stuks

243

242

242

Toelichting
Alleen de vaarwegen die vanuit vaste verkeersposten worden begeleid,
zĳn in het hierboven opgenomen areaal meegeteld. De vaarwegen in
beheer bĳ RWS die met patrouillevaartuigen worden bestreken zĳn derhalve
niet meegerekend. In 2024 is er geen verandering van het bedienings­
areaal voorzien.
15.02 Onderhoud en Vernieuwing
Motivering
Onderhoud en vernieuwing wordt uitgevoerd om het Hoofdvaarwegennet
in een staat te houden die noodzakelĳk is voor het faciliteren van vlot,
betrouwbaar, veilig en duurzaam vervoer van goederen en de recreatie­
vaart/passagiersvaart.
Producten
Het regulier onderhoud en vernieuwing van rĳksvaarwegen omvat
maatregelen aan bodems, oevers, kunstwerken zoals sluizen en bruggen,
verkeersvoorzieningen, landschap en milieu en voorzieningen voor
exploitatie, zoals verkeerscentrales. In bĳlage 4 Instandhouding van deze
begroting wordt uitgebreid ingegaan op de werking van de instandhouding
van de netwerken die onder verantwoordelĳkheid van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat vallen.
Maatregelen
Toevoeging Coalitieakkoord middelen instandhouding
In het Coalitieakkoord zĳn extra middelen beschikbaar gesteld voor
exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rĳksinfrastructuur. De
komende jaren groeit de extra bĳdrage stapsgewĳs toe naar jaarlĳks
€ 1,125 miljard extra vanaf 2026 en structureel € 1,25 miljard extra vanaf
2038 voor de instandhouding van onze wegen, spoor, bruggen, viaducten
en vaarwegen, ook met het oog op de verkeersveiligheid. Er wordt extra
geïnvesteerd in het Deltafonds (€ 250 miljoen structureel vanaf 2026) om
achterstanden weg te werken en de uitvoering van het Nationale Deltapro
gramma te versnellen. De extra middelen uit het Coalitieakkoord voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

56

jaren 2022-2025 zĳn bĳ deze begroting verdeeld over de netwerken van
ProRail en RWS op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds om de program
mering van exploitatie en onderhoud in deze jaren op te hogen. Voor
vernieuwing is in de periode 2026 tot en met 2030 € 200 miljoen per jaar
gereserveerd (€ 160 miljoen voor het Mobiliteitsfonds en € 40 miljoen voor
het Deltafonds).
In de MIRT-brief van 17 maart 20236 is aangegeven dat de instandhouding
van onze netwerken thans de hoogste prioriteit heeft. De netwerken vormen
het fundament voor een bereikbaar Nederland. Zonder onze goed functio­
nerende netwerken ligt het land immers stil. Nu een deel van de aanleg
door stikstof voorlopig tot stilstand komt, wordt het in stand houden van
wat we hebben nog belangrĳker. Specifiek voor het hoofdwegennet en het
hoofdvaarwegennet maken we deze kabinetsperiode een beweging van
aanleg naar instandhouding. Concreet is de inzet om voor deze netwerken
de komende jaren financiële middelen en personele capaciteit van aanleg
naar instandhouding te schuiven, zie ook de Kamerbrief Basiskwaliteits­
niveau van 17 maart 2023. Dat geld komt bovenop de extra middelen voor
instandhouding uit het Coalitieakkoord.
Toevoeging middelen herprioritering
Aanvullend op de middelen vanuit het Coalitieakkoord zĳn vanuit de herpri­
otering middelen toegevoegd aan instandhouding RWS. Voor het Hoofd­
vaarwegennet gaat het om € 380 miljoen.
Met deze middelen kunnen we werken aan de grootste onderhoudsopgave
van onze infrastructuur ooit. Het streven is een groei van het productie­
volume te realiseren van € 2 miljard naar € 3 miljard per jaar voor de
instandhouding van de RWS-netwerken, waarvan € 0,8 miljard per jaar
voor vervanging en renovatie van infrastructuur. Dit is toegelicht in de
Kamerbrief Basiskwaliteitsniveau RWS-netwerken van 17 maart (Kamerstuk
29 385, nr. 119).
15.02.01 Onderhoud
Een voorwaarde voor het optimaal gebruiken van het vaarwegennet is de
bedrĳfszekerheid van de infrastructuur van de vaarwegen.
De activiteiten zĳn erop gericht, om de scheepvaart (beroeps- en recreatie
vaart) zo goed mogelĳk te faciliteren. Het betreft maatregelen om de breedte
en diepte van de vaarweg te handhaven. Daarnaast betreft het maatregelen
om de kunstwerken (sluizen en bruggen) en verkeersvoorzieningen te
laten functioneren. Om verkeersoverlast tot een minimum te beperken,
worden zowel de werkzaamheden binnen onderhoud als werkzaamheden
die voortkomen uit het ontwikkelingprogramma goed afgestemd. Binnen
onderhoud vallen zowel het preventief als het correctief onderhoud.
In het Coalitieakkoord zĳn extra middelen vrĳgemaakt voor de instand­
houding van onze netwerken. In de Kamerbrief Basiskwaliteitsniveau
RWS-netwerken van 17 maart 2023 (kenmerk IENW/BSK-2023/70009) is
aangegeven dat de meeste middelen zĳn nodig om alle objecten die
onderdeel uitmaken van het hoofdvaarwegennet – de vaarwegen, sluizen
en over- en onderdoorgaande infrastructuur – in stand te houden. Met de
extra beschikbare financiële middelen verwachten we dat op termĳn het

6

Kamerstuk nr. 36200-A-65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

57

aantal ongeplande stremmingen kan worden teruggedrongen, waardoor de
voorspelbaarheid met betrekking tot debeschikbaarheid van de vaarroutes
groter wordt.
Kustwacht
De Kustwacht Nederland is een organisatie met eigen taken, bevoegdheden
en verantwoordelĳkheden. De directeur Kustwacht maakt jaarlĳks een
Activiteitenplan en Begroting (APB) en legt dit voor aan de raad voor de
kustwacht. De ministerraad stelt het APB vervolgens vast. De directeur
Kustwacht beschikt over een informatiecentrum, schepen, surveillance
vliegtuigen en helikopters.
De Minister van IenW is als coördinerend minister voor Noordzee-aangele­
genheden verantwoordelĳk voor totstandkoming van geïntegreerd beleid
voor de Noordzee en het Gecombineerd Jaarplan voor de uitvoering­
taken door de Kustwacht. De Minister van Defensie is beheerder van de
Kustwacht. De overzichtsconstructie Kustwacht is als bĳlage 3 «Overzichts
constructie Kustwacht» aan deze begroting toegevoegd.
Overdracht Brokx-Nat
De nog over te dragen vaarwegen in het kader van Brokx-Nat zĳn in beeld
gebracht in een eindbalans, op basis waarvan de Tweede Kamer in 2002 is
geïnformeerd (Kamerstukken II 2002–2003, 28 600 XII, nr. 17). Op dit artikel
wordt o.a. de betaling aan provincies en gemeenten voor het onderhoud
aan kanalen in Drenthe en wegen en paden Texel verantwoord.
Meetbare gegevens
In onderstaande figuur is een verdeling gegeven van de onderhouds­
kosten voor kunstwerken oevers, bodems en verkeersvoorzieningen. Deze
percentages zĳn gebaseerd op een meerjarig gemiddelde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

58

Figuur 6

Tabel 48 Areaal onderhoud
Eenheid
Vaarwegen

km

Omvang 2024

Budget (x € 1.000) 2024

7.071

515.282

Toelichting
Het totale areaal is een optelling hoofdtransportassen, hoofdvaarwegen
en overige vaarwegen van in totaal afgerond 3.426 kilometer en van
zeecorridors en zeetoegangsgeulen van in totaal afgerond 3.646 kilometer.
Tezamen is dit afgerond 7.071 kilometer. Er worden in 2024 geen verande­
ringen voorzien.
Tabel 49 Indicatoren Onderhoud
Streef­
Streefwaarde 2024
waarde 2023

Indicator

2021

2022

Geplande stremmingen (gehele areaal)

2,0%

1,0%

0,8%

0,8%

- Hoofdtransportas

1,7%

0,3%

0,8%

0,8%

- Hoofdvaarweg

1,1%

1,4%

0,8%

0,8%

- Overige Vaarweg

3,2%

0,9%

0,8%

0,8%

Ongeplande stremmingen (gehele areaal)

1,0%

2,4%

0,2%

0,2%

- Hoofdtransportas

0,4%

0,4%

0,2%

0,2%

- Hoofdvaarweg

1,3%

1,5%

0,2%

0,2%

- Overige Vaarweg

0,8%

4,0%

0,2%

0,2%

Toelichting
De geplande en ongeplande stremmingen geven een beeld van de
betrouwbaarheid en beschikbaarheid van de sluizen en bruggen op de
vaarwegen. De percentages zĳn berekend door de gestremde uren voor
het maatgevend schip af te zetten tegen de totale bedientĳd van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

59

objecten. De streefwaarden betreffen de afgesproken maximale waarden.
Door uitgesteld onderhoud, ouderdom en intensiever gebruik neemt de
kans op ongeplande uitval van objecten toe. Dit zien we met name terug in
een stĳging in de ongeplande stremmingen. De indicator Passeertĳd sluizen
is opgenomen bĳ beleidsartikel 18 Scheepvaart en havens in de begroting
Hoofdstuk XII.
15.02.04 Vernieuwing
Op dit artikel staan de beschikbare budgetten voor Vervanging en Renovatie
van het Hoofdvaarwegennet. Sinds medio vorige eeuw is in hoog tempo
een groot deel van de infrastructuur aangelegd. Het is van belang dat de
veiligheid en de beschikbaarheid van het Hoofdvaarwegennet in stand
worden gehouden tegen de achtergrond van een beperkte technische
levensduur van kunstwerken. Het einde van de levensduur kan ontstaan
door de ouderdom van het kunstwerk of door intensiever gebruik dan bĳ
het ontwerp is voorzien. De verwachting is dat deze problematiek geleidelĳk
toeneemt. Op basis van onderzoek wordt een analyse gemaakt voor welke
kunstwerken wanneer vervanging of renovatie aan de orde is. RWS bekĳkt
via inspecties waar maatregelen nodig zĳn. Voor een zichtperiode van
ongeveer 7 jaar is dit vooruit te plannen in concrete projecten. Voor de
periode daarna zĳn budgetten beschikbaar, maar wordt de invulling van het
programma in latere jaren concreet. De werkwĳze staat verder toegelicht in
bĳlage 4 «Instandhouding». In het MIRT-projectenoverzicht worden onder
liggende projecten inzichtelĳk gemaakt.
Vernieuwingen en renovaties van kunstwerken worden ondergebracht
binnen het programma Vervanging en Renovatie. De scope van het
programma omvat alle kunstwerken waar zich binnen de duur van het
programma een levensduurproblematiek voordoet met mogelĳke ernstige
gevolgen voor de veiligheid en beschikbaarheid van het Hoofdvaarwe­
gennet. De projecten in het programma Vervanging en Renovatie verlengen
de levensduur van de kunstwerken, zodat de veiligheid en de beschik­
baarheid van de bestaande infrastructuur in stand wordt gehouden.
15.03 Ontwikkeling
Motivering
Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelĳk zĳn voor de
realisatie- en studie activiteiten bĳ het hoofdvaarwegennet.
Een beweging naar instandhouding en tussen MIRT-projecten
Er is sprake van een samenspel van drie opgaven die de aanleg van
projecten bemoeilĳkt: stikstof, maakcapaciteit en financiën. Om die reden
is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat genoodzaakt om scherpe
keuzes te maken. Binnen het hoofdvaarwegenprogramma wordt een
groot deel van het gereserveerd budget weggehaald bĳ projecten die te
maken hebben met langdurige stikstofdeposities in de gebruiksfase. De
betreffende projecten worden gepauzeerd. Het budget wordt verschoven
naar instandhouding en andere MIRT-projecten. Dit is toegelicht in de
Kamerbrief van 23 juni 2023 over het MIRT.
15.03.01 Aanleg
Producten
In 2024 wil IenW de volgende mĳlpalen realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

60

Tabel 50 Mĳlpalen Hoofdvaarwegennet
Mĳlpaal

Project

Openstelling

Nieuwe Sluis Terneuzen
Toekomst visie Waal: Overnachtingshaven
Lobith (locatie Spĳk)

Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Lichteren buitenhaven Ĳmuiden: projectbudget verhoogd met
€ 10 miljoen aanvullend budget voor project Verwĳderen bagger­
specie Averĳhaven;
2. Nieuwe Sluis Terneuzen: projectbudget verhoogd met € 95 miljoen:
– Extra ontvangsten Vlaanderen van € 41,3 miljoen: Hiervan is € 15 miljoen
bestemd voor verwĳdering PFAS waarvan de werken grotendeels
afgerond zĳn en de kostenverdeling Nederland-Vlaanderen inmiddels
overeengekomen is. € 15 miljoen is bestemd voor andere projectkosten
waarover Nederland-Vlaanderen nog in gesprek zĳn over de kostenver­
deling. Daarnaast heeft Vlaanderen toegezegd € 10 miljoen in 2024
beschikbaar te stellen zodat het project vooruitlopend op het onder­
handelingsresultaat tussen Nederland en Vlaanderen over voldoende
budget kan beschikken om zĳn verplichtingen richting de aannemer aan
te kunnen gaan. Tot slot heeft het project heeft extra kosten gemaakt
i.v.m. Covid. Vanuit Vlaanderen hebben is € 1,3 miljoen ontvangen als
extra bĳdrage om een deel van de kosten te dekken;
– Extra bĳdrage vanuit Nederland van € 32,7 miljoen: Over een deel
van de meerkosten is overeenststemming bereikt tussen Nederland en
Vlaanderen. Het Nederlandse deel voor de meerkosten PFAS en Covid
bedraagt € 22,7 miljoen (PFAS ca. € 11,4 miljoen, Covid € 11,1 miljoen en
overige regelgeving € 0,2 miljoen). Daarnaast wordt er vanuit Nederland
€ 10 miljoen extra beschikbaar gesteld aan het project om de continuïteit
van het project te garanderen.
– Overige € 21 miljoen is toevoeging prĳsbĳstelling 2023.
De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van de loonen prĳsbĳstelling 2023.
Tabel 51 Projectoverzicht behorende bĳ 15.03.01: Ontwikkeling Hoofdvaarwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

Openstelling

2026

2027

2028

later

huidig

Toelichting
vorig

Projecten Nationaal
Beter Benutten

16

16

16

0

‒

‒

Impuls Dynamisch
Verkeermanagement

101

101

100

1

2018

2018

Walradarsystemen

29

29

27

2

Regeling Kademuren

10

10

1

0

2

3

De Zaan
(Wilhelminasluis)

14

14

10

0

0

3

2020

2020

Lichteren
buitenhaven Ijmuiden

48

38

35

13

0

Capaciteitsuitbreiding
ligplaatsen BenedenLek

15

15

11

4

Capaciteitsuitbreiding
overnachtingsplaatsen
Merwede

10

10

7

0

0
2

0
1

0

0

Projecten NoordwestNederland

0

0

0

2023

2023

0

0

‒1

2022

2023

0

3

2021

2021

1

Projecten ZuidwestNederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

61

Projectbudget

Kasbudget

Openstelling

Toelichting
vorig

Projectomschrĳving

huidig

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

huidig

Nieuwe
Sluis Terneuzen

1.184

1.089

892

182

68

37

5

0

0

0

2024

2023

Maasroute
modernisering fase 2

688

685

619

24

5

4

36

0

0

0

2027

2025

Wilhelminakanaal
Tilburg

98

98

95

0

0

0

0

0

0

1

2023

2023

Zuid-Willemsvaart:
aanleg Maximakanaal
en opwaarderen
tot Veghel

431

431

427

0

0

0

1

0

0

3

2015

2015

Toekomstvisie Waal

148

146

104

38

6

0

0

0

2024

2024

Verruiming
Twenthekanalen fase 2

244

241

185

59

0

0

2023

2023

Vaarweg MeppelRamspol
(keersluis Zwartsluis)

59

59

59

1

0

Vaarwewg LemmerDelfzĳl fase 1:
verbreding tot
klasse Va

294

293

282

12

0

2017

2017

Verruiming
vaarweg EemshavenNoordzee

39

39

37

Sluiscomplex
Kornwerderzand

125

103

0

2

Projecten ZuidNederland

Projecten OostNederland

0

0

0

Projecten NoordNederland

0

0

0

0

2

0

31

31

31

31

0

02025-20282025-2028

0

1

1

0

0

0

1

1

1

1

1

1

36

1

4

0

Overige Projecten
Kleine projecten /
afronding projecten

194

191

Afrondingen

‒1

‒1

3.746

3.607

3.097

336

113

80

80

Aanleg uitgaven op
MF 15.03.01 mbt
planning en studies

59

54

10

7

13

20

8

Programma Aanleg

3805

3661

3107

343

126

100

88

36

1

4

‒2

‒ 15

3803

3646

3107

284

101

71

147

61

30

4

59

25

29

‒ 59

‒ 25

‒ 29

0

Totaal
uitvoeringsprogramma

Uitgaven mbt
planning en studies op
MF 15.03.02 mbt het
programma aanleg
Budget Aanleg
(MF 15.03.01)
Overprogrammering
(-)

190

1

15.03.02 Planning en studies
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Bĳdrage aan agentschap RWS: door de extrapolatie naar 2037 en loonen prĳsbĳstelling over 2023 is de bĳdrage aan agentschap t.b.v. externe
kosten planuitwerkingen met € 6 miljoen toegenomen;
2. Reservering Life Cycle Costs (LCC): door de extrapolatie naar 2037
en loon- en prĳsbĳstelling over 2023 is de reservering voor LCC met
€ 42 miljoen toegenomen;
3. De bestaande reservering voor scheepvaartveiligheid maatregelen Wind
op Zee (WOZ) van € 810,7 miljoen wordt per ontwerpbegroting 2024
vanwege de omvang van het budget zichtbaar gepresenteerd onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

62

4.
5.

6.

7.

8.

9.
–

–
–

–

–

Projecten Nationaal in plaats van Overige projecten en reserveringen.
Op grond van het begin 2022 vastgestelde Programma Noordzee stelt
het ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor 2023-2027
€ 33,7 miljoen beschikbaar aan IenW en Rĳkswaterstaat (RWS), ten
behoeve van de financiering van de structurele kosten voor IenW,
RWS en het ministerie van Defensie-Kustwacht (via IenW). Het gaat
om taken, die voortvloeien uit de realisatie van 21 gigawatt aan WOZ
voor 2030 en de impact op de veiligheid van de zeescheepvaart. Hiervan
is € 1,9 miljoen overgeboekt naar RWS voor de impact van WOZ op
areaalgroei en kerntaken van RWS. De loon- en prĳsbĳstelling 2023
betreft € 39,2 miljoen. Naar het ministerie van Defensie is € 13,6 miljoen
overgeboekt voor de IenW bĳdrage aan de kosten van noodsleephulp
schepen (ETV Zuid en ETV Midden), welke de Kustwacht huurt bĳ de
Rĳksrederĳ voor 2023;
In het kader van de herprioritering Mobiliteitsfonds is dit project
gepauzeerd en zĳn de middelen alternatief ingezet;
De uitwerking van het project Bovenloop Ĳssel (Ĳsselkop tot Zutphen)
is in afwachting van het programma onder de omgevingswet besluit van
het programma Integraal Riviermanagement (IRM) die bepalend zal zĳn
voor de inrichting van de Ĳssel. De openstelling gaat van 2026 ‒ 2028
naar nog nader te bepalen. De uitwerking van het project Rivierkli­
maatpark Ĳsselpoort (RKPĲ) binnen het project Bovenloop Ĳssel blĳft
doorgang vinden (RKPĲ=2028);
De uitwerking van het project Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Ĳssel is
in afwachting van het programma onder de omgevingswet besluit van
het programma Integraal Riviermanagement (IRM) die bepalend zal zĳn
voor de inrichting van de Ĳssel. Openstelling gaat van 2023-2024 naar
nog nader te bepalen;
Het budget voor de IenW bĳdrage aan de Verbreding sluiscomplex
Kornwerderzand wordt overgeboekt van planstudie naar realisatiefase
om in 2024 een specifieke uitkering (SPUK) aan de provincie Friesland
mogelĳk te maken.
Vanuit artikel 11 is de risicoreservering van € 165 miljoen voor vier
bruggen toegevoegd aan het MIRT budget Vaarweg Lemmer-Delfzĳl fase
2. De loon- en prĳsbĳstelling 2023 betreft € 14,3 miljoen.
Overige projecten en reserveringen:
De bestaande reservering voor scheepvaartveiligheid maatregelen Wind
op Zee van € 810,7 miljoen wordt per ontwerpbegroting 2024 vanwege
de omvang van het budget zichtbaar gepresenteerd onder Projecten
Nationaal in plaats van Overige projecten en reserveringen.
Voor de herprioritering vaarwegen is het gereserveerde budget van
€ 275,3 miljoen voor de Kreekraksluizen afgeboekt.
Dekking voor het project Digitale Transport Strategie staat gereser­
veerd op het artikelonderdeel planning en studies Hoofdvaarwegennet.
Uitvoering en realisatie vindt plaats op de beleidsbegroting HXII.
Hiervoor is € 1,4 miljoen overgeboekt naar HXII.
Vanuit artikel 11 investeringsruimte generiek is voor de verlenging
van Topsector Logistiek activiteiten in de jaren 2024 tot en met 2026
(€ 30 miljoen) toegevoegd aan de reservering Topsector Logistiek.
Uit de herprioritering vaarwegen is € 8,3 miljoen overgeboekt naar het
gereserveerde budget voor de Kustwacht voor een bĳdrage vanuit IenW
aan de Kustwacht voor de tegenvaller project MOC Kustwacht.

De overige budgettaire aanpassingen zĳn mutaties ten aanzien van de loonen prĳsbĳstelling 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

63

Tabel 52 Projectoverzicht behorende bĳ 15.03.02: Planning en studies Hoofdvaarwegennet (bedragen x
€ 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving
Aanleg uitgaven op MF 15.03.01 mbt planning
en studies
Uitgaven mbt planning en studies op MF 15.03.02
mbt het programma aanleg

Planning

Toelichting

huidig

vorig

huidig

vorig

‒ 59

‒ 54

nvt

nvt

2

15

nvt

nvt

Projecten Nationaal
Bĳdrage aan agentschap t.b.v. externe
kosten planuitwerkingen

35

29

nvt

nvt

1

Reservering voor LCC

391

349

nvt

nvt

2

Reservering voor scheepvaartveiligheid
maatregelen agv Wind op Zee

868

0

nvt

nvt

3

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen AmsterdamLemmer

7

7

2025 ‒ 2027

2025 ‒ 2027

Vaarweg Ĳsselmeer-Meppel

0

30

ntb

ntb

4

Capaciteit Volkeraksluizen

0

167

ntb

2025 ‒ 2027

4

Verkeerssituatie splitsing Hollandsch DiepDordtsche Kil

0

10

nvt

2025 ‒ 2027

4

87

83

ntb

ntb

Bovenloop Ĳssel (Ĳsselkop tot Zutphen)

41

39

ntb

2026 ‒ 2028

5

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Ĳssel

31

30

ntb

2023 ‒ 2024

6

Projecten Noordwest-Nederland

Projecten Zuidwest-Nederland

Projecten Zuid-Nederland
Whilhelminakanaal Sluis II
Projecten Oost-Nederland

Projecten Noord-Nederland
Verbreding sluiscomplex Kornwerderzand

0

103

2025 ‒ 2028

2025 ‒ 2028

7

Vaarweg Lemmer-Delfzĳl fase 2

481

299

2024 ‒ 2028

2024 ‒ 2028

8

Overige projecten en reserveringen

404

1420

9

Projecten in voorbereiding
Projecten Noordwest-Nederland
Vaarweg Lemmer-Delfzĳl fase 2; reservering
verkenning bruggen (AP)

ntb

Projecten Zuidwest-Nederland
Kreekraksluizen
Projecten Oost-Nederland
Verkenning Ĳssel fase 2
Overige projecten in voorbereiding
Gesignaleerde risico's
afrondingen

2

0

Totaal programma planning en studies

2.290

2.527

Begroting (MF 15.03.02)

2.290

2.527

15.03.03 Optimalisering verbruik
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden uitgaven gedaan die de optimalisering
van het gebruik van Infrastructuur op de vaarwegen bevorderen. Dit zĳn
maatregelen die door IenW worden uitgevoerd. Een voorbeeld is de optima­
lisatie van logistieke routes om modal shift te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

64

Tabel 53 Projectoverzicht behorende bĳ 15.03.03 Optimalisering hoofdvaarwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
Projectomschrĳving

Planning

huidig

vorig

Modal shift van weg naar water

37

36

nvt

Totaal Optimalisering gebruik

37

36

nvt

Begroting (MF 15.03.03)

37

36

nvt

15.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivering
Bĳ infrastructuurprojecten boven het drempelbedrag van € 60 miljoen
wordt middels een Publiek Private Comparator (PPC) getoetst of een
DBFM- contract meerwaarde op kan leveren. Infrastructuurprojecten die
via een DBFM (Design, Build, Finance en Maintain) contract worden
aanbesteed, hebben als kenmerk dat sprake is van de overdracht van de
integrale onderdelen van een bouwproject (ontwerp, bouw, financiering
en onderhoud) aan een private opdrachtnemer. In plaats van een product
wordt een dienstuitgevraagd, te wetende beschikbaarheid van de infra
structuur. De betaling voor deze dienst vindt plaats aan de hand van
de overeengekomen prestatie die wordt afgezet tegen de daadwerkelĳk
geleverde prestatie, de beschikbaarheid. De beschikbaarheidsvergoeding
wordt pas uitgekeerd na oplevering van het project; tĳdens de bouw dient
de DBFM-Opdrachtnemer daarom zelf de financiering te regelen. Omdat het
project gefinancierd is door banken en/of institutionele beleggers, is sprake
van een sterke druk vanuit de financiers op de private opdrachtnemer om de
afgesproken prestatie ook te leveren: op tĳd en binnen de geraamde kosten.
Een lager prestatieniveau leidt tot lagere betalingen, die op hun beurt de
terugbetaling van de financiering moeten zekerstellen. In de bouw fase is
doorgaans wel sprake van een gedeeltelĳke betaling (de partiële beschik­
baarheidsvergoeding), als sprake is van de uitbreiding van een bestaande
sluis die ook tĳdens de verbouwing beschikbaar moet blĳven voor de
scheepvaart. Bĳ openstelling van de sluis wordt overgegaan naar een
volledige beschikbaarheidsvergoeding. Het afronden van een aanbesteding
resulteert in een meerjarige verplichting, van zowel aanleg als ook beheer en
onderhoud op het desbetreffende project. Op dit begrotingsartikel bestaat
daarmee geen enkele budgetflexibiliteit. Slechts bĳ onderpresteren van de
opdrachtnemer kunnen boetes en kortingen worden aangebracht.
De verplichting aan de DBFM-Opdrachtnemer vervaltaan het einde van
de looptĳd van het contract waarna het beheer en onderhoud van deze
vaarwegdelen en/of objecten terugkomen bĳ RWS en de bĳbehorende
budgetten gaan vallen onder het reguliere onderhoudsartikel (artikel
onderdeel 15.02 Onderhoud en Vernieuwing).
Producten
De projecten Zeetoegang Ĳmond, Sluis Limmel, 3e Kolk Beatrixsluis en
sluis Eefde zĳn opengesteld. Er is sprake van een volledige beschikbaar­
heidsvergoeding. De looptĳd van deze contracten varieert; in onderstaand
projectenoverzicht is zichtbaar wanneer de contracten eindigen.
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
1. Zeetoegang Ĳmond: projectbudget is verhoogd met € 24 miljoen
€ 1 miljoen i.v.m. extra kosten PFAS. De loon- en prĳsbĳstelling 2023 is
€ 23 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

65

Tabel 54 Projectoverzicht behorende bĳ 15.04: Geïntegreerde contractvormen/PPS Hoofdvaarwegennet (bedragen
x € 1 miljoen)
Project­
budget

Kasbudget

Openstelling

huidig

vorig

t/m
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lekkanaal: 3e kolk Beatrixsluis en verbreding
kanaalzĳde/uitbreiding ligplaatsen

416

409

95

16

16

16

16

15

Zeetoegang Ĳmond

1237

1213

439

115

72

41

40

161

158

44

6

5

7

Keersluis Limmel

94

93

30

4

3

3

afrondingen

1

Projectomschrĳving

Eind
Toelichting
contract

later huidig

vorig

16

227

2019

2019

2046

34

31

465

2022

2022

2045

6

6

6

81

2020

2020

2047

3

3

3

45

2018

2018

2048

Projecten Noordwest-Nederland

1

Projecten Oost-Nederland
Capaciteitsuitbreiding sluis Eefde
Projecten Zuid-Nederland

Totaal
Begroting (MF 15.04)

1909

1
1873

609

‒1
141

96

67

64

58

56

818

141

96

67

64

58

56

818

15.06 Netwerkgebonden kosten Hoofdvaarwegennet
Motivering
Op dit artikelonderdeel wordende aan het netwerk te relateren apparaats
kosten (inclusief afschrĳving en rente) van RWS en de overigenetwerkge
bonden kosten geraamd. De overige netwerkgebonden kosten komen ten
goede aan exploitatie, onderhoud, ontwikkeling en DBFM, en betreffen
taken die gecentraliseerd binnen RWS worden opgepakt. Het gaat bĳ deze
zogeheten landelĳke taken onder meer om het verzamelen van basisinfor­
matie, onderhouden van ICT-systemen, het inspecteren van het areaalen de
ontwikkeling van kennis en innovatie. Er is gekozen voor centrale uitvoering
met het oog op enerzĳds uniformiteit in werkwĳze en anderzĳds kostenbe­
sparing.
Rĳksrederĳ
De Rĳksbrede Civiele Rĳksrederĳ is een organisatie die nautische diensten
levert aan andere overheden zoals het Ministerie van EZK, Financiën
(Douane), IenW en de Kustwacht. De Rĳksrederĳ valt onder de verantwoordelĳkheid van RWS. De kerntaken van de Rĳksrederĳ zĳn:
– Het ter beschikking stellen van vaartuigen voor een bepaalde tĳdsduur
(al dan niet met nautische bemanning) met een door de opdrachtgever
gespecificeerd dienstverleningsniveau;
– Het leveren van kennisintensief advies aan overheidsinstellingen bĳ
beheer, ontwerp en aanbesteding van vaartuigen;
– Het leveren van kennisintensief adviesop het gebiedvan eisen aan
bemanningen, veiligheidsmanagement en scheepsuitrustingen.
15.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bĳdragen van derden aan de producten
op het gebied van Rĳksvaarwegen, die rechtstreeks aan IenW worden
betaald, verantwoord.
Producten
Bĳdragen van derden
Dit betreffen de bĳdragen van decentrale overheden en andere derden
aan projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

66

Tabel 55 Ontvangsten artikel 15 Hoofdvaarwegennet (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bĳdragen van derden

89

22

11

2

0

0

Totaal Ontvangsten (MF 15.09)

89

22

11

2

0

0

3.6 Artikel 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Megaprojecten zĳn door de Tweede Kamer aangewezen grote projecten
(grootprojectstatus). De aanwĳzing van grote projecten gebeurt op basis
van artikel 2 van de Regeling Grote Projecten. De grootprojectstatus behelst
dat de Regeling Grote Projecten van toepassing is, die voorschrĳft dat
de Minister ten minste halfjaarlĳks de Tweede Kamer informeert over de
voortgang en verantwoording aflegt via een Voortgangsrapportage.
Onder dit artikel vallen de megaprojecten Verkeer en Vervoer:
– Project Mainportontwikkeling Rotterdam;
– Programma ERTMS;
– Zuidasdok;
– Programma Hoogfrequent Spoorvervoer.
Het projectartikel is gerelateerd aan de beleidsartikelen 14 Wegen en
Verkeersveiligheid, 16 Openbaar Vervoer en Spoor en 18 Scheepvaart en
havens op de beleidsbegroting Hoofdstuk XII.
B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 56 Budgettaire gevolgen van uitvoering art. 17 Megaprojecten verkeer en vervoer (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1.002.608

1.528.668

1.061.545

479.421

169.939

210.970

69.968

484.813

550.428

538.296

718.941

635.182

755.571

846.651

‒7

1.211

1.122

1.095

1.159

1.523

2.095

17.07 ERTMS

114.954

160.347

161.980

221.812

125.816

158.998

302.782

17.07.01 Aanleg ERTMS

113.676

158.210

161.139

221.812

125.816

158.998

302.782

1.278

2.137

841

17.08 Zuidasdok

101.584

177.726

191.920

293.870

257.521

311.875

294.567

17.10 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

268.282

211.144

183.274

202.164

250.686

283.175

247.207

17.10.01 Aanleg PHS

229.554

Verplichtingen
Uitgaven
17.06 Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

17.07.02 Planning en studies ERTMS

260.257

204.564

170.382

157.524

199.604

225.655

17.10.02 Planning en studies PHS

8.025

6.580

12.892

44.640

51.082

57.520

17.653

Ontvangsten

83.038

82.765

58.817

65.224

59.894

75.058

72.261

17.09 Ontvangsten

83.038

82.765

58.817

65.224

59.894

75.058

72.261

Budgetflexibiliteit
Met uitzondering van planning en studies, zĳn de budgetten in 2024
juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2024. De budgetten voor
planning en studies zĳn bestuurlĳk gebonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

67

Tabel 57 Geschatte budgetflexibiliteit art. 17
2024
Juridisch verplicht

97%

Bestuurlĳk gebonden

3%

Beleidsmatig gereserveerd
Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

C. Toelichting
17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Motivering
Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) heeft een
tweeledige doelstelling:
– het versterken van de positie van de mainport Rotterdam, en;
– het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving in Rĳnmond.
In drie deelprojecten wordt deze dubbele doelstelling verwezenlĳkt. Dat
zĳn: Bestaand Rotterdams Gebied (BRG) (uitgevoerd door de gemeente
Rotterdam), 750 hectare natuur- en recreatiegebied (uitgevoerd door de
provincie Zuid-Holland) en Landaanwinning (uitgevoerd door Havenbedrĳf
Rotterdam NV (HbR)). In samenhang met de Landaanwinning dient
voldoende natuurcompensatie te worden gerealiseerd.
IenW beschouwt PMR als een bĳdrageproject, waarbĳ de verantwoorde­
lĳkheid en risico’s voor de uitvoering bĳ andere partĳen zĳn belegd.
Uitzondering vormt de natuurcompensatie waarmee RWS is belast met
de uitvoering. LNV is het aan te spreken ministerie voor de 750 hectare,
IenW voor de landaanwinning en BZK voor BRG.
IenW is in het kader van de Procedureregeling Grote Projecten (Kamer­
stukken II 2006–2007, 30 351, nr. 3) aangewezen als coördinerend project­
ministerie. Als zodanig is de Minister van IenW verantwoordelĳk voor de
overall-projectbeheersing. De projectbeheersing is zodanig ingericht dat zĳ
adequaat kan rapporteren over de processen die leiden tot de realisatie
van de deelprojecten en sturing kan geven aan de uitvoering van het
deelproject Natuurcompensatie dat rechtstreeks onder haar verantwoorde­
lĳkheid valt. De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat van
de Tweede Kamer heeft op voorstel van de minister (Kamerstukken II
2015–2016, 24 691, nr. 125), vanwege de fase waarin PMR zich bevindt,
ingestemd met een eenvoudiger governance structuur en ermee ingestemd
dat de voortgangsrapportage voortaan bestaat uit toezending van de
jaarlĳkse monitorinformatie van de Tafel van Borging (de zogenoemde
Integrale rapportage Visie en Vertrouwen). De laatste reguliere Voortgangs­
rapportage betreft de veertiende Voortgangsrapportage (Kamerstukken II
2015–2016, 24 691, nr. 123/124).
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat van de Tweede
Kamer heeft op 25 september 2018 in een brief aan de minister van IenW
aangegeven de procedure te zĳn gestart die zal leiden tot de beëindiging
van de grootprojectstatus. De commissie heeft daarin de Minister van
IenW verzocht een eindevaluatie op te stellen, zoals bedoeld in artikel
15 van de Regeling Grote Projecten. Deze eindevaluatie is Q2 2020 aan
de Tweede Kamer aangeboden. De Tweede Kamer heeft vervolgens in Q3
2021 ingestemd met het beëindigen van de grootprojectstatus, waarop de
Commissie IenW tegelĳkertĳd heeft verzocht om jaarlĳks geïnformeerd te
worden over de resterende aandachtspunten van PMR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

68

Producten
In 2006 heeft het parlement de herstelde PKB PMR vastgesteld en
ingestemd met het Bestuursakkoord (juni 2004) en de Uitwerkingsovereen­
komsten van de afzonderlĳke deelprojecten (september 2005). De PKB PMR
(deel 4: de definitieve tekst na parlementaire instemming) is uitgebracht
(Staatscourant nr. 247, 2006). De eerste fase van het deelproject landaan­
winning is gereed, de tweede fase is gestart, de natuurcompensatie is
aangelegd en wordt gemonitord en van het BRG-programma is meer dan
de helft van de projecten uitgevoerd. Van het deelproject 750 hectare
zĳn onderdelen Schiezone en Vlinderstreek vrĳwel gereed, het onderdeel
Buytenland van Rhoon is in uitvoering nadat het nieuwe streefbeeld in 2018
is vastgesteld.
De volgende producten worden onderscheiden:
– Uitvoeringsorganisatie: betreft de kosten die samenhangen met de
coördinatie van het project en de projectbeheersing;
– 750 hectare Natuur- en recreatiegebied: betreft de vaste bĳdrage van
het Rĳk voor de omvorming van agrarisch gebied naar natuurgebied
met recreatief medegebruik en tot openluchtrecreatiegebied met natuur­
waarden. De deelbĳdrage van IenW is in 2006 volledig betaald aan de
Stichting Nationaal Groenfonds;
– Groene Verbinding: betreft de kosten voor een verbinding tussen
Midden-Ĳsselmonde en het stedelĳk gebied van Rotterdam-Zuid. Dit
is een gemaximeerde IenW-bĳdrage;
– BRG: dit bevat een serie projecten om het bestaande havengebied beter
te benutten en de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren;
– Natuurcompensatie: betreft de aanleg van de Duincompensatie Delfland
(Spanjaards Duin), welke nog de nodige tĳd nodig heeft om te ontwik­
keling, en het Monitorings- en Evaluatieprogramma. Betreft tevens de
natuurcompensatie in de Voordelta, waarover momenteel een dialoog
plaatsvindt tussen de PMR-partĳen en de meest betrokken omgevings­
partĳen (natuur- en milieuorganisaties en visserĳ) om tot adequate
natuurcompensatiemaatregelen te komen. Voorts zĳn uit dit budget de
Stimuleringsregelingen recreatie en toerisme en visserĳ en wordt de
planschade/ nadeelcompensatie gefinancierd;
– Landaanwinning: betreft de vaste bĳdrage van de rĳksoverheid in de
kosten van de aanleg van de buitencontour;
– Btw Buitencontour: betreft de niet-compensabele btw over de buiten­
contour naar rato van de overheidsbĳdrage;
– Onvoorzien: dient onder voorwaarden ter bekostiging van onvoorziene
uitgaven aan PMR. Als gevolg van de verbreding van het Breeddiep is
een aanvulling op de uitwerkingsovereenkomst met het Havenbedrĳf
Rotterdam afgesloten. Dit was reeds als scopewĳziging aange­
kondigd in de 13e Voortgangsrapportage PMR (Kamerstukken II 2014–
2015, 24 691, nr. 121 en Kamerstukken II 2014–2015, 24 691, nr. 122).
De dekking van de bĳdrage van IenW wordt gevonden in de
Post Onvoorzien;
– Voor de verdieping van de Nieuwe Waterweg als concurrentieverster­
kende maatregel voor de mainport Rotterdam heeft IenW € 35 miljoen
beschikbaar gesteld (Kamerstukken II 2015–2016, 34 003, nr. 25). De
dekking van de bĳdrage van IenW is gevonden in de post onvoorzien.
Wegens opgetreden projectrisico’s (zoals aangetroffen kabels en
leidingen en extra baggerinspanningen) is de post onvoorzien verder
aangesproken, zodat de verdieping in totaal € 44 miljoen heeft gekost.
Met het Havenbedrĳf Rotterdam is een addendum op de Uitwerkings­
overeenkomst (UWO) Landaanwinning PMR overeengekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

69

Project Mainportontwikkeling Rotterdam
– 2009 Procedures met betrekking tot landaanwinning en natuurcompen­
satie afgerond;
– 2010 Uitvoering Duincompensatie Delfland gereed;
– 2011 Eerste terreinuitgifte Maasvlakte II;
– 2011 Afronding procedure bestemmingsplanprocedures 750 hectare;
– 2012 Bestemmingsplannen 750 hectareonherroepelĳk;
– 2013 Landaanwinning eerste fase gereed;
– 2014 Groene Verbinding opgeleverd en in gebruik genomen;
– 2014 Laatste infrastructurele projecten voor aansluiting Maasvlakte II op
Maasvlakte I gereed;
– 2015 Officiële opening eerste terminal Maasvlakte II;
– 2016 De verbreding van het Breeddiep is toegevoegd aan het project
en gerealiseerd;
– 2018 De verdieping van de Nieuwe Waterweg is toegevoegd aan
het project;
– 2018 Deelproject 750 hectare natuur- en recreatieterrein: nieuw
streefbeeld onderdeel Buytenland van Rhoon (650 ha) gereed;
– 2019 Verdieping van de Nieuwe Waterweg gereed;
– 2020 Eindevaluatie PMR volgens Regeling Grote Projecten naar
Tweede Kamer;
– 2022 Deelprojecten BRG en 750 hectare natuur- en recreatieterrein,
onderdelen Vlinderstrik en Schiezone afgerond;
– 2026 Deelproject 750 hectare natuur- en recreatieterrein, onderdeel
Buytenland van Rhoon (650 hect)are afgerond;
– Voor 2040 Terreinen Tweede Maasvlakte volledig uitgegeven.
Tabel 58 Projectoverzicht behorende bĳ 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

Openstelling

2026

2027

2028

later

huidig

vorig

2

nnb

nnb

Project Mainportontwikkeling
Rotterdam
Uitvoeringsorganisatie

21

20

19

750 ha

30

30

30

nnb

nnb

Groene verbinding

31

31

31

2011

2011

2021

2021

2007

2007

nnb

nnb

Bestaand Rotterdams
Gebied (BRG)
Landaanwinning
Voorfinanciering
FES monitoringsprogramma
Voorfinanciering
FES natuurcompensatie

105

104

95

1

1

1

1

1

1

4

Landaanwinning

742

742

742

2013

2013

BTW Buitencontour

138

138

138

2013

2013

Onvoorzien

106

103

46

nnb

nnb

Afrondingsverschillen

1

1

58

‒1

Programma

1.173

1.168

1.101

1

1

1

1

1

2

64

Begroting (MF 17.06)

1.173

1.168

1.101

1

1

1

1

1

2

64

17.07 European Rail Traffic Management System (ERTMS)
Motivering
De Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV 2040 (Kamerstukken II 202/21,
23645, nr. 746) zet erop in lange termĳn keuzes voor het OV met bĳdragen
aan wonen, werken en recreëren in een duurzaam en welvarend Nederland
te realiseren. Het digitaliseren van het treinbeveiligingssysteem is een
van de bouwstenen om de doelen van Toekomstbeeld OV te bereiken.
Het vervangen van het analoge huidige systeem, dat stamt uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

70

jaren ’50-60, door de digitale Europese standaard wordt vormgegeven
binnen het groot project ERTMS. Deze vervanging sluit aan bĳ het algemene
uitgangspunt om prioriteit te geven aan de instandhouding van het
bestaande netwerk. Met deze beslissing wordt ook invulling gegeven
aan Europese afspraken over de aanleg van ERTMS op de belangrĳkste
nationale en internationale verbindingen (TEN-T kernnetwerk). Daarnaast
biedt ERTMS meer mogelĳkheden dan de huidige treinbeveiliging, zoals
meer veiligheid, de mogelĳkheid om meer treinen te laten rĳden, en op
termĳn automatisch rĳden.
Producten
Op 17 mei 2019 heeft het Kabinet de programmabeslissing ERTMS (Kamer­
stukken II 2018/19, 33652, n2. 65) genomen en besloten het huidige
treinbeveiligingssysteem landelĳk te vervangen door ERTMS. Tot en
met 2030 worden door ProRail en vervoerders tientallen werkprocessen
aangepast om treinen te kunnen laten rĳden, circa 1.300 treinen en locomo­
tieven omgebouwd of opgewaardeerd naar ERTMS en tenminste 15.000
gebruikers opgeleid. Ook zal het systeem en de operatie worden beproefd
en uiteindelĳk 345 km spoor op zeven baanvakken van ERTMS voorzien. H
et kabinet heeft in 2019 tevens besloten structureel middelen te reserveren
voor de uitrol van ERTMS in de rest van Nederland in de periode 2030-2050.
Hiervoor zĳn middelen gereserveerd op artikelonderdeel 11.03.
Zoals aangekondigd is gewerkt aan een herĳking van de planning en
kostenraming (Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 652, nr. 88).
In de herĳking zĳn ook de effecten van gebeurtenissen als de coronapan­
demie, de arbeidsmarktkrapte en bewegingen op de leveranciersmarkt
(zoals overnames) op het programma meegenomen. Uit de herĳking blĳkt
dat een hoger bedrag en langere tĳd nodig zĳn om de treinbeveiliging
en gerelateerde systemen klaar te maken voor de toekomst. De eerste
uitkomsten van de studie naar de landelĳke uitrol van ERTMS ondersteunen
dit beeld. De onderlinge samenhang tussen projecten is groot, waardoor
het risicoprofiel van het programma hoog blĳft. Het is noodzakelĳk om bĳ
te sturen op basis van de nieuwe inzichten en geleerde lessen – in binnenen buitenland – en deze zo goed mogelĳk te benutten voor het vervolg.
Er wordt daarom een second opinion op de kostenraming uitgevoerd.
Hiervoor is een commissie van experts samengesteld die voornamelĳk
bestaat uit buitenlandse ervaringsdeskundigen. De onderzoekers kĳken niet
alleen of de raming volledig en realistisch is, maar ook naar de aanpak van
de uitrol van ERTMS en mogelĳke besparingsopties. Ook de gerelateerde
systemen, zoals treindetectie, worden hierbĳ betrokken. De verwachting is
dat de second opinion medio 2023 wordt afgerond.
Het programma ERTMS is door de Kamer aangewezen als Groot Project.
De Kamer wordt daarom twee keer per jaar door middel van een voort­
gangsrapportage geïnformeerd. De laatste voortgangsrapportage van de
staatssecretaris van IenW betreft de achttiende voortgangsrapportage
(Kamerstukken II 2022/2023, 33562, nr. 88).
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
Het beproeven en testen van ERTMS op het proefbaanvak Hanzelĳn kost
tot 2030 € 127,2 miljoen (pp 2022) meer dan opgenomen in het Kabinetsbe­
sluit, maar is op programmaniveau vrĳwel kostenneutraal (TK 33652 nr.
85). Dit bedrag is daarom aan het programmabudget toegevoegd vanuit
de reservering op MF 11.03.02. De ‘studie Landelĳke uitrol’ wordt tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

71

bekostigd van een overboeking vanuit MF 11.03.02 van € 3,9 miljoen omdat
het een scope-uitbreiding betreft vanuit de landelĳke uitrol van ERTMS (zie
ook TK 33652 nr. 85).
Tabel 59 Projectoverzicht behorende bĳ 17.07 ERTMS (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

Kasbudget

Openstelling

huidig

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

255

305

351

353

817

huidig

vorig

divers

divers

divers

divers

ERTMS
Aanleg

2.834

2.590

352

182

219

Planning en studies

93

92

90

2

1

Afronding

‒1

Programma

2.926

Afrekening voorschotten

28

27

24

4

Begroting (MF 17.07.01)

5.880

2.709

466

161

162

222

126

159

303

1.356

‒ 27

‒ 58

‒ 33

‒ 179

‒ 192

‒ 50

539

Overprogrammering (-)

17.08 Zuidasdok
Motivering
De ruimtelĳke ontwikkelingen in de corridor Haarlemmermeer-Almere en op
de Zuidas versterken de toename van reizigers en verkeer. Door opening
van de Noord-Zuidlĳn, Hanzelĳn en OV-SAAL neemt het aantal reizigers
op station Amsterdam-Zuid toe. De vergroting van de stations capaciteit
en kwalitatieve opwaardering van station Amsterdam Zuid is nodig om
de groeiende reizigersstromen te accommoderen en te voldoen aan de
NSPkwaliteitsnorm. Om ruimte te bieden aan de uitbreiding van de ovterminal en de wegcapaciteit te vergroten, wordt de A10 ondergronds
gebracht en verbreed. Een investering in de ruimtelĳke kwaliteit van
de Zuidas draagt verder bĳ aan de versterking van een internationale
toplocatie. In de Kamerbrief van 17 mei 2022 is de Kamer geïnformeerd over
de stand van zaken van Zuidasdok (Kamerstukken 32668, nr. 20).
Producten
– Programmaorganisatie en voorbereiding (inclusief A10 Knooppunten
De Nieuwe Meer en Amstel, artikel 12.03.01 op het Mobiliteitsfonds);
– Uitbreiding van de ov-terminal (regionaal ov en ketenmobiliteit);
– Tunnel en uitbreiding van de wegcapaciteit A10-zuid;
– Inrichting van de openbare ruimte en generieke uitgaven.
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
– Rĳk en regio hebben in oktober 2022 overeenstemming bereikt
over toevoeging budget aan Zuidasdok (Rĳk: ca € 1.200 miljoen)
en € 303 miljoen regio middels extra ontvangsten regio. Daarmee
werd het tekort Zuidasdok opgelost op prĳspeil 1 januari 2022. N.a.v.
de aanbesteding project Knooppunt Nieuwe Meer en toevoegen
noodzakelĳke vervanging van de Roozenoordbrug (zuid) aan het is
€ 118 miljoen toegevoegd.
– Het projectbudget is verhoogd door het toerekenen van de loon- en
prĳsbĳstelling 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

72

Tabel 60 Projectoverzicht behorende bĳ 17.08 Zuidasdok (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

vorig t/m 2022

2023

Openstelling

2024

2025

2026

2027

2028

later

36

36

34

32

110

huidig

vorig

Zuidasdok
Generieke en
ruimtelĳke inrichting

74

73

66

8

Projectorganisatie
en voorbereiding

553

538

215

46

44

Tunnel en A10

1.515

1.450

105

15

50

103

136

184

183

739

OVT incl. keerspoor

1.027

990

221

109

98

154

85

94

79

187

Afrondingen

1

‒1

Programma

3.169

3.051

607

178

192

294

257

312

294

1.035 2032-2036 2032-2036

Begroting (MF 17.08)

3.169

3.051

607

178

192

294

257

312

294

1.035

Overzicht van de bĳdragen
In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de financiering van
het programma. Deze middelen kunnen tĳdens de realisatieperiode
integraal aan alle productuitgaven worden besteed. Tussentĳds en achteraf
zal inzichtelĳk worden gemaakt waaraan de middelen zĳn besteed (verant­
woording).
Tabel 61 Overzicht van de bĳdragen (bedragen x € 1 miljoen)
Tabel 50 Overzicht van de bĳdragen (bedragen x € 1 miljoen)
Projectomschrĳving

Totaal

t/m
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

Bĳdragen Rĳk

2.195

339

131

140

229

195

237

221

703

Bĳdrage gemeente Amsterdam

423

84

23

28

36

33

41

40

138

Bĳdrage Vervoersregio Amsterdam

346

64

24

24

29

27

33

33

112

Bĳdrage Provincie Noord Holland

87

87

EU-ontvangsten

3

1

Bĳdrage derden

115

32

2
1

82

17.10 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Motivering
Vanaf 2018 heeft het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer de status
van groot project. Op dit artikelonderdeel worden de uitgaven van
PHS verantwoord. De basisrapportage, die voortvloeit uit de status van
groot project, is in april 2019 naar de Tweede Kamer gezonden (Kamer­
stukken II 2018-2019, 32 404, nr. 92). Sindsdien zĳn er halfjaarrapportages
naar de Kamer gestuurd, de laatste betreft de tweede helft van 2022
(VGR 2022-2; (Kamerstuk 32404-117) - 2023Z09635). Er wordt volgens de
prognoses steeds meer gebruik gemaakt van het openbaar vervoer. Ook
het spoorgoederenvervoer neemt toe. Dat vraagt om een aanpak om meer
capaciteit te bieden en een hoogwaardig spoorvervoer mogelĳk te maken.
Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) heeft tot doel op de
drukste trajecten in het land te komen tot hoogfrequent spoorvervoer en
een toekomst vaste routering van het goederenvervoer met zo intensief
mogelĳk gebruik van de Betuweroute. Er gaan meer treinen rĳden in de
drukste delen van het land en er komt extra ruimte voor goederenvervoer op
het spoor naast maatregelen om het gebruik van de Betuweroute nog extra
te stimuleren. Het gaat om de volgende corridors en frequenties:
– Alkmaar-Amsterdam (6 intercity’s en 6 sprinters);
– Amsterdam-Utrecht-Eindhoven (6 intercity’s op de corridor en
6 sprinters tussen Utrecht en Geldermalsen);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

73

–
–
–
–

–

Schiphol-Utrecht-Arnhem/Nĳmegen (6 intercity’s op de corridor en
4 sprinters tussen Breukelen en Driebergen-Zeist);
Den Haag-Rotterdam-Breda (8 intercity’s en 6 sprinters tussen Den Haag
en Rotterdam en 4 intercity’s tussen Rotterdam en Breda);
Breda-Eindhoven (4 intercity’s en 4 sprinters Breda-Tilburg);
Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad (SAAL) Schiphol-Amsterdam
Zuid-Almere-Lelystad (4 intercity’s en 4 sneltreinen tussen Flevoland,
via Amsterdam Zuid, en Schiphol, 4 intercity’s tussen Schiphol,
via Amsterdam Zuid, en Hilversum, 6 sprinters tussen Almere
en Amsterdam Centraal, 4 sprinters tussen Hilversum/Gooi en
Amsterdam Centraal);
Goederenroutering Zuid-Nederland.

Het PHS-programma en de diverse projecten die hier onderdeel van uit
maken moeten de gewenste treinaantallen mogelĳk maken in combinatie
met een zo goed mogelĳke dienstregeling (goede verdeling van de treinen
over het uur, goede aansluitingen, combinatie met goederenvervoer e.d.).
Daarbĳ is een belangrĳk aandachtspunt dat de PHS-corridors onderdeel
vormen van een samenhangend spoorwegnet en treindienstregeling,
waarbĳ er vele afhankelĳkheden bestaan en er in de loop der tĳd rekening
moet worden gehouden met nieuwe inzichten en ontwikkelingen. De uitein­
delĳke dienstregeling wordt conform de vervoerconcessie van IenW aan
NS opgesteld door NS. NS stelt deze vast op basis van de daadwerkelĳk
beschikbare infrastructuur, de daadwerkelĳk marktvraag per traject, overleg
met betrokken overheden en consumentenorganisaties. De scope, planning
en financiële stand van zaken (peildatum eind 2018) zĳn opgenomen in
de basisrapportage PHS; deze dient als referentie voor de opeenvolgende
voortgangsrapportages over PHS die elk half jaar verschĳnen.
Producten
Op 4 juni 2010 (Kamerstukken II 2009-2010, 32 404, nr. 1) heeft het kabinet
een voorkeursbeslissing genomen over PHS. Sinds begin 2011 loopt de
planuitwerking. PHS is een samenhangend en langlopend programma en
wordt stap voor stap gerealiseerd. Fasegewĳs zullen de frequenties worden
verhoogd, als de benodigde infrastructuur dat mogelĳk maakt. Inmiddels
is een aantal projecten uitgevoerd en gaat PHS steeds verder in realisatie
en worden onderdelen vastgelegd in subsidiebeschikkingen. In het MIRT
overzicht is per onderdeel in realisatie een MIRT-blad opgenomen en is
de voortgang van de diverse PHS onderdelen aangegeven. Elk halfjaar
wordt in de opeenvolgende voortgangsrapportages PHS de inhoudelĳke
en financiële voortgang van PHS en de diverse corridors aangegeven.
In de laatste VGR2022-2 is aangegeven dat het PHS-programma in volle
uitvoering is en tot circa 85% het budget in 2022 is verplicht. Ook is duidelĳk
geworden dat een aantal belangrĳke onderdelen eerst rond 2029-2030
gereed zullen zĳn. Zoals aangegeven in de VGR 2022-2 en het beleidspro­
gramma IenW ter uitwerking van het coalitieakkoord zĳn de eerst volgende
verbeteringen in de treindienst eind 2024 gepland.
Belangrĳkste (budgettaire) aanpassingen
De studie baanstabiliteit Delft Campus - Schiedam wordt uitgevoerd binnen
de planstudie PHS en om die reden is het hiervoor benodigde bedrag
ad € 3,6 miljoen overgeboekt vanuit het Programma Spoorcapaciteit 2030
waarbinnen deze middelen t.b.v. baanstabiliteit zĳn geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

74

Tabel 62 Projectoverzicht behorende bĳ 17.10 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
Projectomschrĳving

huidig

Kasbudget

Indienststelling

vorig t/m 2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

later

215

213

185

229

269

245

635

huidig

vorig

2017

2017

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Aanleg

3.695

3.598

PHS:
Doorstroomstation Utrecht

253

253

PHS: Spooromgeving
Geldermalsen

150

150

PHS: Meteren - Boxtel

716

PHS: Rĳswĳk - Rotterdam

385

PHS Amsterdam

1.703
253

2

2

686

59

30

47

51

51

110

110

377

219

46

40

6

9

9

6

48 2023-2025 2023-2025

911

876

154

57

67

74

100

95

88

276 2030-2032 2030-2032

PHS Ede

62

61

40

22

PHS Alkmaar-Amsterdam

28

27

7

6

11

4

PHS maatregelen TEV

108

103

21

8

19

24

PHS Nĳmegen en Westentree

181

OV-SAAL korte termĳn

630

172

3

630

630

OV-SAAL
middellange termĳn

100

99

PHS: Overige maatregelen
(projecten < € 50 miljoen)

172

164

756

733

2021

2021

146

258 2028-2029 2028-2029

2021

5

8

98

1

1

73

39

18

2021

2027-2028 2027-2028
26

16

31

10
36

36

46

divers

divers

2027

2027

2016

2016

2026-2028 2026-2028
10

11

9

5

7

divers

divers

Afrondingen
Planning en studies
Corridor AlkmaarAmsterdam
Corridor AmsterdamUtrecht-Eindhoven
Corridor Schiphol-UtrechtArnhem/Nĳmegen
Corridor Breda-Eindhoven
Corridor Den
Haag– Rotterdam
Corridor OV SAAL
middellange termĳn
Routering
goederenvervoer ZuidNederland
Overige (planstudiekosten)
Afrondingen
Programma
Afrekening voorschotten

82

82

63

19

Begroting (MF 17.10.01)

4.533

4.413

1.766

204

169

149

136

164

169

1.020

‒ 31

‒ 44

‒ 36

‒ 93

‒ 105

‒ 76

385

Overprogrammering (-)

17.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bĳdragen van derden voor de realisatie
van de Megaprojecten verkeer en vervoer, die rechtstreeks aan IenW
worden betaald, verantwoord.
Tabel 63 Ontvangsten artikel 17 (bedragen x € 1 miljoen)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bĳdragen van derden PMR
Bĳdragen van derden ERTMS

16

7

Bĳdragen van derden Zuidasdok

47

52

65

60

75

72

Bĳdragen van derden PHS

20

Totaal Ontvangsten (MF 17.09)

83

59

65

60

75

72

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

75

3.7 Artikel 18 Overige uitgaven en ontvangsten
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Dit artikel bevat een aantal uiteenlopende onderwerpen.
Het projectartikel is gerelateerd aan het beleidsartikel 22 Omgevingsvei­
ligheid en milieurisico’s (Externe veiligheid) van de begroting Hoofdstuk XII.
B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 64 Budgettaire gevolgen van uitvoering art. 18 Overige uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

Verplichtingen

34

3.453

21.491

Uitgaven

10

3.335

21.491

18.06 Externe veiligheid

10

3.335

18.08 Netwerkoverstĳgende kosten

21.491

18.08.03 Afroming Eigen
Vermogen Rĳkswaterstaat

21.491

Ontvangsten
18.09 Ontvangsten
18.10 Saldo van de afgesloten rekeningen

245.271

2025

2026

2027

2028

310.546

4.311

19.308

240.960

291.238

Budgetflexibiliteit
De budgetten voor externe veiligheid zĳn 2024 juridisch verplicht op de
peildatum 1 januari 2024. De middelen afroming eigen vermogen Rĳkswa­
terstaat zĳn beleidsmatig gereserveerd.
Tabel 65 Geschatte budgetflexibiliteit art. 18
2024
Juridisch verplicht

0%

Bestuurlĳk gebonden
Beleidsmatig gereserveerd

100%

Nog niet ingevuld/vrĳ te besteden

C. Toelichting
18.06 Externe Veiligheid
Motivering
Het budget is bestemd voor het oplossen van externe veiligheidsknelpunten
in het kader van de Nota Vervoer Gevaarlĳke Stoffen (NVGS) (Kamerstukken
II 2005–2006, 30 373, nr. 2). De opgenomen kasreeks heeft betrekking op het
RWS-programma aankopen en saneren van kwetsbare objecten in het kader
van basisnet.
18.08 Netwerkgebonden kosten
Motivering
Dit betreft de afdracht van het surplus aan eigen vermogen van Rĳkswa­
terstaat. Het eigen vermogen van een baten-lastenagentschap is via
de Regeling agentschappen gebonden aan een maximumomvang van
5 procent van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie
jaar. De maximale omvang van het eigen vermogen is door Rĳkswaterstaat
in 2022 overschreden. Conform de Regeling agentschappen is het surplus
eigen vermogen afgedragen aan de eigenaar (IenW). Voor het surplus eigen
vermogen van Rĳkswaterstaat geldt dat – in lĳn met het zwaartepunt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

76

de herkomst – deze middelen zĳn toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds. De
middelen worden in afwachting van nadere bestemming toegevoegd aan
artikelonderdeel 18.08 Netwerkgebonden kosten.
Belangrĳkste budgettaire aanpassing
Bĳ eerste suppletoire begroting 2023 is het afgeroomde eigen vermogen
2021 doorgeschoven naar 2023 (€ 2,5 miljoen). Bovendien is het surplus
eigen vermogen 2022 toegevoegd aan artikel 18.08 (€ 19,3 miljoen). Het
totaal van € 21,8 miljoen zal in 2023 niet tot besteding komen. Derhalve
worden de middelen door geschoven naar 2024 in deze begroting.
18.09 Ontvangsten
Motivering
Dit betreft de afdracht van het surplus aan eigen vermogen van Rĳkswa­
terstaat. Het eigen vermogen van een baten-lastenagentschap is via
de Regeling agentschappen gebonden aan een maximumomvang van
5 procent van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie
jaar. De maximale omvang van het eigen vermogen is door Rĳkswaterstaat
in 2021 overschreden. Conform de Regeling agentschappen is het surplus
eigen vermogen afgedragen aan de eigenaar (IenW). Voor het surplus eigen
vermogen van Rĳkswaterstaat geldt dat – in lĳn met het zwaartepunt van
de herkomst – deze middelen zĳn toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds.
Deze middelen zĳn in afwachting van nadere bestemming toegevoegd aan
artikelonderdeel 18.08 Netwerkgebonden kosten.
3.8 Artikel 19 Bĳdragen andere begrotingen Rĳk
A. Omschrĳving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de ontvangen bĳdragen verantwoord die ten laste van
de begroting Hoofdstuk XII komen. De doelstellingen van het onderliggende
beleid zĳn terug te vinden in de begroting Hoofdstuk XII.
Het productartikel is gerelateerd aan artikel 26 Bĳdragen aan de Investe­
ringsfondsen op de begroting Hoofdstuk XII.
B. Budgettaire gevolgen van uitvoering
Tabel 66 Budgettaire gevolgen van uitvoering art. 19 Bĳdragen andere begrotingen Rĳk (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Ontvangsten

7.451.127

7.808.084

9.883.320

18.771.630

9.602.879

9.330.620

8.798.471

19.09 Ten laste van begroting IenW

7.451.127

7.808.084

9.883.320

18.771.630

9.602.879

9.330.620

8.798.471

Motivering
Dit begrotingsartikel is technisch van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

77

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023
‒ 2037

11.04

47.500

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023
‒ 2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

12.09

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

4.404

4.404

4.404

4.404

4.404

88.994

72.248

49.754

49.754

9.756

82.730 1.707.412

3.059.2023.747.2774.083.5353.814.5844.038.7423.707.8503.068.0832.878.8462.784.3442.572.8792.858.3222.611.8083.055.9233.030.3662.391.33747.703.098

144.672

52.885 119.401 121.801 123.154 111.247 225.948 175.821 196.278 171.963

588.745 767.9441.107.326 836.603 755.741 600.903 195.583 123.951 813.384 639.363 805.709 579.9971.019.9141.071.884 413.646
10.320.693

Ontvangsten

Ontvangsten

4.404

Netwerkgebonden
807.164 727.834 744.218 875.011 874.335 853.304 830.415 826.446 710.199 704.133 704.133 704.665 704.665 704.665 704.66511.475.852
kosten
HWN

4.404

12.06

8.203

12.04

8.365

Geïntegreerde
contractvormen/ 790.3641.086.1421.077.2841.052.8991.065.731 832.597 806.025 764.491 648.658 592.622 574.135 461.558 478.198 361.263 433.71511.025.682
PPS

9.182

Ontwikkeling

9.945

12.03

9.335

1.013.4661.213.8411.269.5081.162.5371.456.144 1.523.1111.453.6431.331.576 803.977 804.320 842.189 910.938 898.496 897.906 917.637
16.499.289

4.600

12.02

4.401

Onderhoud
en
vernieuwing

4.135

Exploitatie

Uitgaven
3.203.8743.800.1624.202.9363.936.3854.161.8963.819.0973.294.0313.054.6672.980.6222.744.8422.930.5702.661.5623.105.6773.040.1222.474.06749.410.510

Hoofdwegennet

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

47.500

156.165 501.419 770.361 951.1871.027.8331.130.6092.317.1671.789.3312.298.7992.045.9621.805.2501.969.5431.990.3501.786.5112.582.721
23.123.208

Ontvangsten

Ontvangsten

12.01

12

Bedragen
€ x 1.000

11.09

Generieke
9.982 304.910 306.614 378.920 489.463 336.8771.020.433 533.406 417.401 238.839 ‒ 8.990 123.441 584.667 337.5571.023.0576.096.577
investeringsruimte

142.183 172.915 296.480 390.838 323.408 381.586 402.168 334.0991.268.8611.275.5631.425.3201.585.3311.377.4501.448.9541.559.664
12.384.820

Reserveringen

4.689.311

11.03

28.233

11.02

23.594 167.267 181.429 214.962 412.146 942.066 921.826 612.537 531.560 388.920 260.771

Korte
termĳn
mobiliteitsmaatregelen

4.000

Verkenningen

Uitgaven 156.165 501.419 770.361 951.1871.027.8331.130.6092.364.6671.789.3312.298.7992.045.9621.805.2501.969.5431.990.3501.786.5112.582.721
23.170.708

Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

2024

11.01

11

2023

Tabel 67 Voedingstabellen artikel 26 beleidsbegroting XII

Bedragen
€ x 1.000

4. Bĳlagen

Bĳlage 1: Voeding van het Mobiliteitsfonds en begrotingsstaat
per productartikelonderdeel

78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

79

2024

2024

2025

2025

2026

2026

2027

2027

2028

2028

2029

2029

2030

2030

Geïntegreerde
contractvormen/ 214.091 217.148 204.182 197.709 197.001 175.994 110.095 107.100
PPS
Rente
en
aflossing

13.03

13.04

13.07

2024

2025

2026

Bedragen
€ x 1.000

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

Ontvangsten

42

19.159

2023

2024

2025

2026

607.1161.142.688 500.336 163.340

Ontvangsten

90.282

Bereikbaarheidsprogramma's
596.7301.094.461 410.054 144.181

48.227

14.03

10.428

Uitgaven 607.1581.142.688 500.336 163.340

Regionale
infrastructuur
en
bereikbaarheidsprogramma's

2023

14.01

14.09

2034

2034

2035

2035

2036

2036

2037

2037

2023
‒ 2037

2023
‒ 2037

84.895

89.163

62.123 155.781 264.456

8.845.000

1.467.230

4.000 4.601.580

2027

47.515

37.107

10.408

47.515

2027

2028

36.358

15.903

20.455

36.358

2028

2030

2031

2032

7.700
98.595 108.137 115.557

7.700

2029

2030

2031

2032

39.505 106.295 115.837 115.557

31.805

7.700

39.505 106.295 115.837 115.557

2029

2033

2033

2034

2034

2035

2035

2036

2036

2037

2037

2023
‒ 2037

2.874.547

42

2.652.530

222.059

2.874.589

2023
‒ 2037

2.539.1712.635.767
11.320.9482.254.3742.213.4321.868.0521.991.3101.746.4791.824.9411.641.4751.739.8961.808.8701.873.0682.151.9221.888.01639.497.721

Regionale
infrastructuur

14

Bedragen
€ x 1.000

2033

2033

280.463 228.802 358.115 202.784 202.784 202.784 202.784 208.784 208.784 208.784 208.784 217.784 219.084 202.784 202.7843.356.088

Ontvangsten
Ontvangsten

8.845.000

43.910

501.922 504.019 508.621 602.829 494.082 374.911 537.931 147.903 268.944

Ontwikkeling

13.02

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

2032

2032

2.103.6212.143.4022.121.2601.656.6201.725.1331.519.9311.546.0681.700.2601.720.8711.765.3641.859.5171.964.5311.936.3712.090.2502.086.80027.939.999

Exploitatie
onderhoud
en
vernieuwing

13.09

2031

2031

Uitgaven
2.819.6342.864.569
11.679.0632.457.1582.416.2162.070.8362.194.0941.955.2632.033.7251.850.2591.948.6802.026.6542.092.1522.354.7062.090.800
42.853.809

Spoorwegen

2023

Bedragen
€ x 1.000

13

2023

Bedragen
€ x 1.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

80

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023
‒ 2037

10.209

10.209

10.209 218.756

10.756

1.781

64.474

240

58.009

240

55.732

275

55.683

155

54.662

150

54.785

150

54.539

150

55.307

150

54.296

150

52.208

150

63.415

150 124.844

48.634 976.513

52.109 155.581 182.053 141.628 141.661 238.846 279.843 111.0803.025.707

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

75.058

72.261

56.569 107.674

60.955

52.414

53.918

467.663 479.479 653.717 575.288 680.513 774.390 971.803 483.929 694.230 313.347 322.408 108.290

59.894

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

65.224

82.753

82.765

58.817

95.869

25.537

Ontvangsten

Ontvangsten

47.570

25.537

58.607

211.144 183.274 202.164 250.686 283.175 247.207 359.691 146.641 194.161

969

17.10

969

Programma
Hoogfrequent
Spoorvervoer

969

177.726 191.920 293.870 257.521 311.875 294.567 231.097 187.097 243.725 174.224 196.313

969

160.347 161.980 221.812 125.816 158.998 302.782 436.615 256.896 316.330 142.998

2.095

ZuidasDok

1.523

ERTMS

1.159

17.08

1.095

17.07

1.122

2036

68.769 234.423

43.232 115.879

2.514

25.537 116.030

68.769 234.423

2035

2023
‒ 2037

68.995 6.897.244

745.549

58.0622.521.508

2.562.449

10.9332.488.148

70.688

68.995 7.642.793

2037

1.285.9781.355.1991.442.7331.844.1061.322.5851.281.2121.337.9521.236.941 957.635 998.446 960.9451.053.4441.119.5461.171.750 988.206
18.356.678

21.757

66.924

69.534 144.427

17.06

17.09

10.209

Uitgaven 550.428 538.296 718.941 635.182 755.571 846.6511.028.372 591.603 755.185 365.761 376.326 108.290

Megaprojecten
Verkeer
en
Vervoer

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

88.590

96.432

323.227 208.348 257.422 611.501 108.447

Ontvangsten
Ontvangsten

10.209

Project
Mainportontwikkeling1.211
Rotterdam

17

Bedragen
€ x 1.000

15.09

10.209

Netwerkgebonden
432.647 408.377 397.138 450.094 460.551 444.102 440.092 438.009 401.089 400.347 400.347 400.347 400.347 400.347 400.3476.274.181
kosten
HVWN

10.209

15.06

21.414

15.04

21.512

Geïntegreerde
contractvormen/ 141.413
PPS

23.131

Ontwikkeling

26.732

15.03

24.482

467.425 653.852 721.786 695.336 669.086 688.953 676.513 670.902 336.121 351.448 353.604 447.081 418.086 418.086 418.086 7.986.365

10.219

15.02

9.947

Onderhoud
en
vernieuwing

9.856

Exploitatie

Uitgaven
1.374.5681.376.9561.453.4891.845.8871.322.8251.281.4521.338.2271.237.096 957.785 998.596 961.0951.053.5941.119.6961.171.900 988.35618.481.522

Hoofdvaarwegennet

2023

15.01

15

Bedragen
€ x 1.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

81

19.09

19

2029

2029

2029

2030

2030

2030

2031

2031

2031

2032

2032

2032

2033

2033

2033

2034

2034

2034

2035

2035

2035

2036

2036

2036

2037

2037

2037

2023
‒ 2037

‒
285.720

291.238

19.308

310.546

21.491

3.335

24.826

2023
‒ 2037

2023
‒ 2037

8.715.162
10.245.581
19.325.1269.989.1399.731.8569.185.003
10.258.8968.734.2559.141.9538.120.9778.021.9217.819.6438.376.6448.587.6628.204.939
144.458.757

2028

2028

2028

Totaal
Uitgaven

2027

2027

2027

7.808.0849.883.320
18.771.6309.602.8799.330.6208.798.4719.725.8208.241.8218.675.786 7.687.6667.686.8217.551.9558.107.6568.374.9727.919.275
138.166.776

2026

2026

2026

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

2025

2025

2025

7.808.0849.883.320
18.771.6309.602.8799.330.6208.798.4719.725.8208.241.8218.675.786 7.687.6667.686.8217.551.9558.107.6568.374.9727.919.275
138.166.776

2024

21.491

21.491

21.491

2024

2024

Ten
laste
van
begroting
IenW

Ontvangsten

Bĳdragen
andere
begrotingen
Rĳk

‒
307.211

Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

18.10

2023

291.238

Saldo
van de
afgesloten
rekeningen

Bedragen
€ x 1.000

19.308

Ontvangsten

18.09

Ontvangsten
310.546

Netwerkoverstĳgende
kosten

18.08

3.335

18.06

3.335

Externe
veiligheid

Uitgaven

Overige
uitgaven
en
ontvangsten

2023

Bedragen
€ x 1.000

18

2023

Bedragen
€ x 1.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

82

Bedragen
€ x 1.000

Totaal
Bĳdrage
van
hfdst
XII (art
26)

Totaal
Ontvangsten

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2023
‒ 2037

7.808.0849.883.320
18.771.6309.602.8799.330.6208.798.4719.725.8208.241.8218.675.7867.687.6667.686.8217.551.9558.107.6568.374.9727.919.275
138.166.776

907.078 362.261 553.496 386.260 401.236 386.532 533.076 492.434 466.167 433.311 335.100 267.688 268.988 212.690 285.6646.291.981

2023

‒ 7.300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

2.542

894.736

2029

1.118

1.717

5.116

‒ 20.330

‒ 12.000

275.525

‒ 18.200

‒ 12.200

975.831 1.040.962

985.996

586.203

399.793

2032

8.000

2034

721.117 417.000

42.413 409.000

678.704

2033

1.118

25.168

34.208

1.118

3.675

16.882

6.096

1.360

18.246

558 129.738

783

17.974

‒ 73.009

‒ 99.793

‒ 10.000

365.052

106.837

258.215

2035

‒
‒ 213.009 ‒ 400.000 ‒ 300.000 255.000 ‒ 171.991

1.118

6.499

‒ 74.459

‒
‒ 66.319 ‒ 278.680 ‒ 337.734 ‒ 345.892 ‒ 284.003 120.000

‒ 29.700

769.591

480.246

560.716

2031

‒ 44.059

‒ 79.910

‒ 65.000

202.788

‒ 48.212

152.000

2036

‒ 10.000

1.188

173

‒ 821

‒ 22.031

‒ 1.200

119.413

266.830

709.001

2030

10.000

2.311

303.903

2028

54.730 ‒ 171.069 ‒ 619.211

49.207

2027

10.000

2.981

‒ 1.541

4.073

‒ 30.250

‒ 7.200

132.834

‒ 44.926

814.517

2026

Rĳksbrede
opgave: OVverbinding
Amsterdam ‒
Haarlemmermeer
1.350.000

Overboeking
Zuidasdok

‒ 250

‒ 250

Overboeking
Prĳsbĳstelling
16.485
Woningbouwmiddelen
2.991

‒ 5.209

Overboeking
Opdrachten
Oude Lĳn

3.425

92.108

0

Loon- en
prĳsbĳstelling
130.331 ‒ 4.508 ‒ 5.950
2023

Kasschuiven
verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

51.998

‒ 3.499

Dekking
‒
herprioritering
Spoorwegen 313.100 ‒ 56.900 ‒ 93.400

Dekking
‒
herprioritering
1.605.032
Hoofdwegennet

103.937

10.974

5.791

Aanvulling A2
Den Bosch‒ 10.899 ‒ 4.758 ‒ 2.642
Deil

3.041 ‒ 6.126 ‒ 448.862

568.275

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
11.01
Verkenningen

17.100

2.750

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

2025

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
11.01
Verkenningen

2024

Tabel 68 Verdiepingsbĳlage artikel 11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023
2037

Bĳlage 2: Verdiepingsbĳlage

Artikel 11 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte

83

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

84

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
11.03
Reserveringen

0

‒ 672

‒ 672

23.594

12.620

19.513

2024

167.267

63.330

72.932

2025

181.429

48.595

81.202

2026

214.962

95.549

118.240

2027

412.146

136.621

161.000

2028

1.081.4341.170.112 1.412.970 1.112.247 1.088.102 1.072.560

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
11.02 Korte
termĳn
mobiliteitsmaatregelen

Mutaties
Miljoenennota
2024

‒ 672

672

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
11.02 Korte
termĳn
mobiliteitsmaatregelen

Korte Termĳn
Fileaanpak

672

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
11.02 Korte
termĳn
mobiliteitsmaatregelen

4.000

‒ 1.791

Mutaties
Miljoenennota
2024

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
11.01
Verkenningen

10.085

Startbeslissing
Oude Lĳn
1.698.784

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023
201.360

2031
284.000

2032
250.465

2033
70.787

2034

2035

2036

921.826

917.943

612.537

619.208

531.560

177.304 224.370

388.920 260.771

117.028

28.233

136.216

99.000

‒
‒ 54.005 ‒ 428.425 ‒ 454.436 ‒ 332.197 156.229 ‒ 336.819 ‒ 103.788

221.200

2030

959.658 1.094.550

942.066

172.475

208.000

2029

112.896

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

85

‒ 3.947

‒ 28.308

5.000

Opgave
Herprioritering
Hoofdwegennet
10.500
Aanleg

Opgave
Herprioritering
3.000
Hoofdvaarwegennet

‒ 24.589

3.000

‒ 75.000

‒ 5.540

6.068

10.500

‒ 6.023

8.920

‒ 6.174

‒ 42.628

23.303 ‒ 137.675 ‒ 184.375

‒ 1.753 ‒ 4.549

5.659

Opdracht
Schoon
Emissieloos
Bouwen

‒ 310

‒ 310

Loon- en
prĳsbĳstelling
‒ 93.735
2023

Knooppunt
Empel

419 ‒ 4.881

5.000

0 ‒ 52.135

71.250

Kasschuiven
verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

FIN:
Rĳksdiensten
Schoon
Emissieloos
Bouwen

Derde tranche
Impulsregeling
‒ 79.462
SPV

Dekking
studie
landelĳke
uitrol ERTMS

Capaciteit
RWS

236.268

2026

175.142

2027

217.137

2028

326.314

2029

313.840

2030

2032

2033

2034

2035

2036

2037

550.121 1.205.908 1.255.2141.278.721 1.190.067 1.204.679 1.189.164

2031

‒ 3.773

‒ 43.693

98.687

7.500

‒ 11.160

‒ 2.272

‒ 45.882

77.077

20.000

‒ 11.160

‒ 23

‒ 45.868

87.165

28.750

‒ 22

‒ 45.275

‒ 14.006

15.000

‒ 3.947

‒ 112

3.161

13.700

39.503 ‒ 217.482

‒ 112

25.833

197.447

‒ 112

8.039

75.001

‒ 112

256

0

30.470

7.490

27.505

0

549.632 1.348.515 1.263.244 1.289.697 1.285.972 1.408.390 1.468.064 1.825.116 1.432.5181.503.091 1.307.095 1.340.895 1.302.060

183.196 183.530

BZK: Bĳdrage
aan CID
Binckhorst

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
11.03
Reserveringen

2025

‒
‒
898.238 986.582 ‒ 863.338

2024

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

86

65.034

2027

86.266

2028

74.421

2029

2030

8.376

2031

‒ 72.932

‒ 11.160

Strategisch
Capaciteit
Management
(Exploitatie
en
Onderhoud)
‒ 27.940

‒ 1.400

4.773
‒ 1.400

1.455
‒ 1.400

1.491

97

‒ 504.759 ‒ 777.564 ‒ 711.195 ‒ 660.340 ‒ 657.261

‒ 104.000 ‒ 104.000 ‒ 104.000 ‒ 104.000 ‒ 104.000

‒ 5.620

Toevoeging
CA-middelen
Vernieuwing
Hoofdwegen

‒
520.000

99

99

20.000

2033

99

70.000

2034

‒ 81.202 ‒ 118.240 ‒ 161.000 ‒ 208.000 ‒ 221.200 ‒ 201.360 ‒ 284.000 ‒ 250.465 ‒ 70.787

‒ 1.400

4.654

Toevoeging
CA-middelen
‒
Exploitatie en
3.311.119
Onderhoud

‒ 11.160

‒ 1.400

‒ 7.000

Startbeslissing
‒
Oude Lĳn
1.698.784 ‒ 10.085 ‒ 19.513

3.737

99

RISM
2025-2029

20.000

Reservering
Verduurzaming
16.900
Gebouwen

9.435

‒ 87.246

2032

Reservering
Nedersaksenlĳn
480.000
en N33

11.256

29.367

2026

‒ 40.000
38.381

2025

Overboeking
Woningbouwmiddelen
310.845
‒ 1.808 ‒ 9.883

‒ 500

2024

‒
127.246

Overboeking
ten behoeve
van
Proefbaanvak
Hanzelĳn
ERTMS

16.000

‒ 5.000 ‒ 5.000

Overboeking
ten behoeve
van
Nedersaksenlĳn ‒ 500

Overboeking
ten behoeve
van
incidentele
SPUK
Nĳmegen

Opgave
Herprioritering
16.000
Spoorwegen

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023

99

70.000

2035

99

70.000

2036

99

230.000

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

87

‒ 56.000

2027

‒ 56.000

2028

‒ 56.000

2029

‒ 56.000

2030

2031

2032

‒ 32.700

14.378

‒ 80

‒ 22.700

7.754

187.046

23.959 172.668

‒ 23.959

Capaciteit
RWSnetwerken
Hoofdwegen
en
‒
Hoofdvaarwegen
1.501.519 ‒ 5.620

Betere
bereikbaarheid
bedrĳventerrein
‒ 573
ASML

Aanvullend
budget
meerkosten
PFAS en
Covid

Aanbestedingsresultaat
't Vonderen
76.879
Kerensheide

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
11.04
Generieke
investeringsruimte

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
11.04
Generieke
investeringsruimte
363.458

390.838

68.435

323.408

143.458

381.586

24.566

35.559

21.814

9.000

31.834

283.430

‒ 80.028

230.940

402.168

82.240

2034

70.355

2035

108.059

2036

257.604

2037

269.914

162.458

112.182 171.466

788.167 1.647.662 1.825.935

129.193

1.413

‒ 573

545.772

‒ 116.867

487.407 1.703.636

‒
‒
‒ 81.331 ‒ 140.721 ‒ 161.045 ‒ 112.182 171.466 ‒ 242.395 1.160.255 ‒ 122.299

81.331

334.099 1.280.611 1.275.563 1.425.3201.585.331 1.377.450 1.448.954 1.559.664

‒ 7.198

2033

‒
‒ 10.840 ‒ 130.455 ‒ 134.669 ‒ 124.500 ‒ 138.867 ‒ 138.867 ‒ 116.755 ‒ 116.755 ‒ 116.755 116.755 ‒ 116.867 ‒ 116.867

‒ 10.000

119.482

51.047 ‒ 143.458 ‒ 163.967 ‒ 199.106

185.781

296.480

142.183 172.915

‒ 56.000

2026

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
11.03
Reserveringen

2025

‒
‒ 41.013 ‒ 10.615 ‒ 253.152 ‒ 957.677 ‒ 939.836 ‒ 908.111 ‒ 883.804 1.074.291 ‒ 187.453 ‒ 549.553

2024

Mutaties
Miljoenennota
2024

Toevoeging
CA-middelen
‒
Vernieuwing
280.000
Hoofdvaarwegen

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

88

56.900

‒ 1.400

‒ 55.000

33.084

Opgave
herprioritering
‒
Hoofdwegennet
Aanleg
255.500 ‒ 2.000 ‒ 31.300

Opgave
herprioritering
Hoofdvaarwegennet ‒
Vernieuwing 200.674

Opgave
herprioritering
Hoofdvaarwegennet
‒ 17.133 ‒ 14.637 ‒ 2.466
Aanleg

45.669

70.020 219.935

Opgave
herprioritering
‒ 11.340 ‒ 11.340
Hoofdvaarwegennet

Opgave
herprioritering:
Beheer en
onderhoud
RWS
1.973.491

Loon- en
prĳsbĳstelling
1.423.701
2023

0

‒ 65.000 ‒ 38.348 ‒ 9.085

Kasschuiven
verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

HXII: TVOV

HXII:
‒
Terugsluis
Vrachtwagenheffing
110.000

Extrapolatie
RISM

93.400

137

‒ 678

Dekking
herprioritering
Spoorwegen 313.100

Exploitatie
‒
Vrachtwagenheffing
300.000

3.478

Dekking
herprioritering
3.367.606
Hoofdwegennet

2024

Dekking
herprioritering
496.831
Hoofdvaarwegennet

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023

6.393

‒ 27.500

‒ 30

80.088

275.982

‒ 17.567

‒ 55.000

7.300

17.920

2025

85.652

520.544

1.200

124.653

2027

102.153

198.659

12.000

225.253

2028

‒ 10.300

‒ 27.300

‒ 150.367 ‒ 133.217 ‒ 116.067

81.546

488.123

7.200

79.438

2026

‒ 95.000

12.200

584.659

146.687

2031

‒ 95.000

519.937

120.224

2032

2034

‒ 95.000

386.564 199.958

2033

10.000

166.043

2035

65.000

66.250

2036

‒ 1.400

2037

‒ 81.767

108.731

87.074

‒ 60.000

117.157

84.755

‒ 5.700 ‒ 5.300

99.471

‒ 86.100

176.947

39.225

173.020

‒
187.515 ‒ 399.911 ‒ 604.568 ‒ 540.898 244.052 ‒ 219.520 ‒ 199.161 ‒ 424.442

‒ 15.000

18.200

715.103

127.147

2030

‒ 40.709 ‒ 159.965

‒ 98.917

109.129

671.774

29.700

282.369

92.902

2029

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

89

2024

2027

2028

2030

‒ 7.700

‒ 8.400

‒ 7.700

‒ 161.187 ‒ 211.494

2029

‒ 7.700

2031

‒ 8.400

Reservering
UK Terminal
Amsterdam

33.000

33.000

‒ 27.177

‒ 25.000

Prĳsstĳgingen
‒
Infraspeed
102.177
2023

Reservering
‒
Nedersaksenlĳn
230.000
en N33

‒ 6.000

Prĳsstĳgingen
A7 Zuidelĳke
‒ 6.000
ringweg

Prĳsstĳgingen
A24
‒ 18.000 ‒ 9.000 ‒ 9.000
Blankenburgverbinding

Prĳsstĳgingen
A16
‒ 6.000 ‒ 6.000
Rotterdam

‒ 50.000

‒ 100.956

Overboeking
PHS

Overboeking
voorfinanciering
Ring Utrecht
Galecopperbrug
‒ 14.000

‒ 33.000

‒
100.956

Overboeking
HSL-Zuid

‒ 2.000

‒ 6.000

2026

‒
108.025

‒ 14.000

‒ 6.000

2025

Overboeking
Hoofdvaarweg
Lemmer‒
Delfzĳl
165.000

Ophogen
lopende
DBFMcontracten

Opgave
herprioritering
Spoorwegen
EOV
‒ 35.000 ‒ 35.000

Opgave
herprioritering
Spoorwegen
‒
Aanleg
148.100 ‒ 21.000 ‒ 92.000

Opgave
herprioritering
‒
Hoofdwegennet
Vernieuwing 372.681

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023

‒ 33.000

‒ 10.470

2032

2034

‒ 33.000 ‒ 33.000

‒ 3.000 ‒ 17.066

2033

‒ 33.000

‒ 10.500

2035

‒ 14.198

2036

‒ 230.000

‒ 50.791

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

90

824

‒ 823

2024

306.614

187.132

‒ 5.877

‒ 3.737

2025

378.920

378.920

‒ 4.654

2026

489.463

467.649

‒ 4.773

2027

737.003

‒ 1.491

2029

336.877 1.020.433

305.043

‒ 1.455

2028

‒ 97

533.406

533.406

2030

‒ 99

417.401

288.208

213.009

2031

‒ 99

238.839

237.426

400.000

2032

1.060.2251.201.590 2.167.026 2.290.222 1.205.744 1.519.921 2.085.334 1.884.882 1.748.573 1.181.459

9.982 304.910

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
11.04
Generieke
investeringsruimte

Totaal
Uitgaven
stand
ontwerpbegroting
2023
Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

9.982 117.864

Mutaties
Miljoenennota
2024

Verlenging
Topsector
Logistiek 2024
‒ 30.000
t/m 2026

Toevoeging
middelen EPK
‒ 17.633 ‒ 5.878 ‒ 5.878
Planstudiebudget

‒ 823

‒ 554

Saldo Mee- en
tegenvallers
Spoorwegen

32

824

Saldo mee- en
tegenvallers
Hoofdwegennet ‒ 554

Saldo mee- en
tegenvallers
Hoofdvaarwegennet 32

Rĳksbrede
opgave: OVverbinding
Amsterdam Haarlemmermeer
1.350.000

Reserveringen
IR

Reservering
Verduurzaming
‒ 16.900
Gebouwen

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023

‒ 99

‒ 99

2034

‒ 99

‒ 99

10.000

2036

‒ 99

‒ 30.000

2037

604.667

337.557 1.023.057

58.895 ‒ 149.850 ‒ 680.579

171.991

2035

968.190 403.836 1.163.410 1.935.878 1.938.831

‒ 8.990 123.441

‒ 8.990 123.441

300.000 255.000

2033

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

91

156.165 501.419

Totaal
Ontvangsten
stand
ontwerpbegroting

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
11.09
Ontvangsten

Mutaties
Miljoenennota
2024

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
11.09
Ontvangsten

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
11.09
Ontvangsten

189.659 381.550

Totaal
Uitgaven
stand
ontwerpbegroting
2024
Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

2024

Totaal
Uitgaven
stand eerste
suppletoire
wet 2023
Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023
2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

47.500

‒ 47.500

47.500

770.361

47.500

47.500

47.500

951.187 1.027.833 1.130.609 2.364.667 1.789.331 2.310.549 2.045.962 1.805.2501.969.543 2.010.350 1.885.511 2.582.721

773.051 1.481.349 1.404.471 1.597.056 2.338.993 2.384.221 2.638.219 2.812.525 2.153.6351.920.091 2.217.919 2.031.090 3.005.696

2025

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

92

2027

2028

2029

47.500

2026

47.500

2025

Totaal
Ontvangsten
stand
ontwerpbegroting
2024
Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

2024

Totaal
Ontvangsten
stand eerste
suppletoire
wet 2023
Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte

11 Verken­
ningen, reser­
veringen en
investerings­ Totaal
ruimte
mutatie 2023
2023
Verkenningen,
reserveringen
en
investeringsruimte
2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

Toelichting
Aanvulling A2 Den Bosch-Deil
Dit betreft een specifieke uitkering aan de provincie Gelderland en NoordBrabant voor de Quick Win A2 Deil-Vught.
Aanbestedingsresultaat 't Vonderen Kerensheide
Er is minder reservering hiervoor nodig omdat de aanbesteding van dit
project lager uitvalt dan verwacht.
BZK: bĳdrage CID Binckhorst
Conform de gemaakte afspraak in het BO MIRT van november 2022 geeft
BZK een bĳdrage voor Central Innovation District Binckhorst.
Capaciteit RWS Hoofdwegennet en Hoofdvaarwegennet
In de ontwerpbegroting 2023 is de eerder tot en met 2025 gefinancierde
structurele capaciteit van 9.250 FTE’s voor de jaren 2024 en 2025 opgehoogd
naar 9.341 FTE’s. In de huidige begroting 2024 is besloten om deze capaciteit
verder te verhogen naar circa 9.400 FTE's en structureel (einde looptĳd
fonds) te financieren. Aanvullend hierop wordt tot en met 2030 de capaciteit
voor structurele werkzaamheden in lĳn met de extra ambitie van dit kabinet
op instandhouding verhoogd naar 9.665 FTE’s. De middelen gaan naar MF
artikel 12 Wegen en MF artikel 15 Vaarwegen.
Dekking herprioritering Hoofdvaarwegennet
Dit betreft de dekking voor herprioritering vanuit het hoofdwegennet.
Dekking herpriotering Hoofdwegennet
Dit betreft de dekking voor herprioritering vanuit het hoofdwegennet.
Dekking herprioritering Spoorwegen
Dit betreft de dekking voor herprioritering voor spoorwegen.
Derde tranche Impulsregeling SPV
Dit betreft een budgetoverheveling vanuit de reservering Strategisch
Plan Verkeersveiligheid (SPV) op artikel 11.03 (reserveringen) naar artikel
12.03.02 (planning en studies) ten behoeve van de ophoging van de
Regeling Impuls Verkeersveiligheid.
FIN: Rĳksdiensten Schoon Emissieloos Bouwen
Dit betreffen aanvullende middelen voor de plannen: Rĳksdiensten Schoon
en Emissieloos Bouwen. Het programma Schoon en Emmissieloos Bouwen
is opgericht om in samenspraak met de bouwsector en medeoverheden te
komen tot een eenduidige invulling van de maatregelen die nodig zĳn om de
doelen en ambities te halen die gesteld zĳn met betrekking tot de reductie
van stikstof, CO2 en fĳnstofemissies die samen hangen met het bouwen.
Herprioritering: aanleg voor instandhouding
Er wordt op het MF in totaal € 1,2 miljard toegevoegd aan instandhouding
RWS aanvullend op de CA-middelen. Het gaat om € 573 miljoen voor
VenR en € 580 miljoen BenO. Bovendien wordt er € 94 miljoen toegevoegd
vanuit aanleg voor capaciteit RWS. Deze middelen worden gedekt door
te herprioriteren op aanlegprojecten die worden geraakt door stikstof
(€ 368 miljoen vaarwegen en € 1.131 miljoen wegen). De schuif van aanleg
naar instandhouding RWS is verlaagd tot het BKN-niveau in combinatie
met een efficiëntiedoelstelling (- € 178 miljoen). Deze middelen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

93

toegevoegd onder voorbehoud van het opstellen van nieuwe sturingsaf­
spraken waar de doelmatigheidswinst en inlopen uitgesteld onderhoud een
plek krĳgen.
HXII: TVOV
Het betreft de overboeking uit het MF voor de bĳdrage Transitievangnet
OV (TVOV).
Kasschuiven verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
Er zĳn op dit artikel budgetneutrale kasschuiven doorgevoerd om de
programmering sluitend te krĳgen.
Loon- en Prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.
Opdracht Schoon Emissieloos Bouwen 2023
Dit betreft de opdracht Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) die in
2023 wordt verleend. Rĳkswaterstaat geeft invulling aan deze opgave via
de Strategie Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur, waarmee wordt
bĳgedragen aan de reductie van stikstof, fĳnstof en broeikasgasemissies.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet Aanleg
Dit betreft middelen ten behoeve van de herprioriteringsopgave voor
Wegen en specifiek voor Aanleg. De middelen komen terecht op artikel 12.
Opgave herprioritering Hoofdvaarwegennet
Er wordt budget gealloceerd voor de Averĳhaven (Energiehaven)
Ĳmuiden, voor de overdracht NST/PFAS-kosten, voor de bruggen Prinses
Margrietkanaal en de Tegenvaller project MOC Kustwacht. Daarnaast
wordt het modaliteitspecifiek budget (spĳkerpot) voor vaarwegen
aangevuld hiermee.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet en Hoofdvaarwegennet: aanleg
voor instandhouding
Er wordt op het MF in totaal € 1,2 miljard toegevoegd aan instandhouding
RWS aanvullend op de CA-middelen. Het gaat om € 573 miljoen voor
VenR en € 580 miljoen BenO. Bovendien wordt er € 94 miljoen toegevoegd
vanuit aanleg voor capaciteit RWS. Deze middelen worden gedekt door
te herprioriteren op aanlegprojecten die worden geraakt door stikstof
(€ 368 miljoen vaarwegen en € 1.131 miljoen wegen). De schuif van aanleg
naar instandhouding RWS is verlaagd tot het BKN-niveau in combinatie
met een efficiëntiedoelstelling (- € 178 miljoen). Deze middelen worden
toegevoegd onder voorbehoud van het opstellen van nieuwe sturingsaf­
spraken waar de doelmatigheidswinst en inlopen uitgesteld onderhoud een
plek krĳgen.
Opgave herprioritering Hoofdvaarwegennet Aanleg
Dit betreft middelen ten behoeve van de herprioriteringsopgave voor
Vaarwegen en specifiek voor Aanleg. De middelen komen terecht op
artikel 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

94

Opgave herprioritering Spoorwegen
Op dit artikelonderdeel is een reservering getroffen voor de voortzetting
gebiedsprogramma's, voor de brandblusvoorziening Rotterdam II. Om op
deze manier tĳdig te kunnen voldoen aan de veiligheidseisen en voor de de
exploitatietreindienst Limburg op artikel 14.
Opgave herprioritering Spoorwegen Aanleg
Dit betreft de heprioriteringsopgave voor Spoor in het kader van aanleg.
Middelen gaan naar artikel 13 ten behoeve van de risicoreservering voor IC
Aken als bĳdrage aan toekomstige verbindingen.
Opgave herpriotering Spoorwegen EOV
Dit betreft het effect voor ProRail van de afschaling van de dienstregeling
van NS in 2022 (afrekening in 2023) met ca. 10%. Dit leidt tot minder
inkomsten uit de gebruiksvergoeding van ca. € 35 miljoen.
Overboeking Rozenoordbrug aan scope Zuidasdok
Dit betreft een overboeking van aanvullend budget ten behoeve van het
toevoegen van de vervanging van de Rozenoordbrug aan de scope van
Zuidasdok. Deze middelen worden deels overgeboekt naar A10 knooppunt
Nieuwe Meer en deels naar artikel 17 Projectorganisatie.
Overboeking voorfinanciering Ring Utrecht Galecopperbrug
Dit betreft een overboeking van de risiscoreservering voor Ring Utrecht
Galecopperbrug naar de reserveringen VenR, waarmee de voorfinan­
ciering van de opdracht voor de Galecopperbrug vanuit het budget voor
Vervanging en Renovatie wordt rechtgetrokken.
Overboeking woningbouwmiddelen
Een deel van de woningbouwmiddelen worden overgeboekt van Artikel
12 naar Artikel 11. Het gaat o.a. om de middelen voor de SPUK mobiliteits­
pakketten, SPUK bovenlandse infrastructuur en risico beheersingskosten.
Overboeking ten behoeve van Proefbaanvak Hanzelĳn ERTMS
Dit betreft een overboeking ten behoeve van Proefbaanvak Hanzelĳn
ERTMS. Het proefbedrĳf zal gedurende 3 tot 4 maanden dag en nacht
de operatie met ERTMS beproeven op de Hanzelĳn (zonder reizigers in de
trein). Vervolgens zal er ruim een jaar een normale dienstregeling worden
gereden met extra monitoring op de techniek, de logistiek en de machinist.
Ter dekking van deze kosten vindt er een overboeking plaats vanuit de
reservering op artikel 11.03.
Overboeking ten behoeve van incidentele SPUK Nĳmegen
Dit betreft een overboeking vanuit de reservering Knooppuntontwikkeling
OV naar Kleine Projecten Personenvervoer ten behoeve van een incidentele
SPUK ad. € 5 miljoen aan Nĳmegen voor de herontwikkeling van
station Nĳmegen.
Prĳsstĳgingen A24 Blankenburg verbinding, A7 Zuidelĳke Ringweg
Groningen en A16 Rotterdam
Dit betreft aanvullende budget voor de projecten A24 Blankenburg
verbinding, A7 Zuidelĳke Ringweg Groningen en A16 Rotterdam, die te
maken hebben gehad met flinke prĳsstĳgingen. De middelen worden in
meerdere tranches uitgekeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

95

Prĳsstĳgingen Infraspeed 2023
Dit betreft een dekking voor de indexeringstegenvaller voor de periode
2023-2031. In het PPS-budget is rekening gehouden met een jaarlĳkse
indexering van de performance fee van 1,8% tot einde contract (2031).
De gemiddeld gerealiseerde indexering vanaf 2020 is opgelopen en op de
overige uitgaven is sprake van hoge prĳsstĳgingen. Hierdoor is er een tekort
ontstaan op het budget.
Reservering Verduurzaming Gebouwen
Dit betreft de reservering verduurzaming gebouwen voor RWS, wat gedekt
is vanuit de generieke investeringsruimte (11.04).
Rĳksbrede opgave: OV-verbinding Amsterdam-Haarlemmermeer
Er wordt € 1.350 miljoen vanuit de de OV-verbinding Amsterdam-Haarlem­
mermeer geboekt naar de generieke investeringsruimte ter dekking van de
taakstelling MF.
Startbeslissing Oude Lĳn
In het BO MIRT 2022 van november 2022 is de startbeslissing Oude Lĳn
genomen. Het budget wordt om die reden overgeboekt van 11.03 (reserve­
ringen) naar 11.01 (Verkenningen).
Toevoeging CA-middelen Exploitatie en Onderhoud
Dit betreft het aandeel van de Coalitieakkoord-middelen voor Exploitatie en
Onderhoud in de periode 2026-2030.
Toevoeging CA-middelen Vernieuwing
Dit betreft het aandeel van de Coalitieakkoord-middelen voor Vernieuwing
de periode 2026-2030.
Toevoeging middelen EPK Planstudiebudget
Dit betreft een toevoeging van middelen aan het EPK Planstudiebudget
ter compensatie van extra planstudiekosten als gevolg van stikstofproble­
matiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

96

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

4.401

‒6

213

‒ 219

4.407

141

4.266

2024

2025

4.600

302

208

94

4.192

33

4.159

54.000

40.687

14.719

1.135.9791.228.776 1.371.067

4.135

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.02
Onderhoud
en
vernieuwing

‒ 486

223

‒ 722

13

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.01
Exploitatie

20.772

4.489

0

13

4.621

143

4.478

Mutaties
Miljoenennota
2024

Toevoeging
middelen
BKN

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023

Kasschuif
2023
Instandhouding

Baakschilden
verlenging
termĳn

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
12.01
Exploitatie

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.01
Exploitatie

Totaal
mutatie 2023

9.335

5.143

3.811

496

836

4.201

33

4.168

69.257

742.576

2026

9.945

5.753

5.235

515

3

4.298

139

4.159

72.323

698.813

2027

Tabel 69 Verdiepingsbĳlage artikel 12 Hoofdwegennet

12 Hoofdwe­
gennet

9.182

4.981

4.485

493

3

4.192

33

4.159

185.094

590.563

2028

8.365

4.164

3.699

462

3

4.201

33

4.168

124.588

498.495

2029

8.203

4.002

3.542

458

2

4.201

33

4.168

96.863

618.164

2030

4.404

203

203

4.201

33

4.168

37.563

780.550

2031

4.404

203

203

4.201

33

4.168

21.964

780.550

2032

4.404

203

203

4.201

33

4.168

4.404

203

203

4.201

33

4.168

848.038

2034

4.404

203

203

4.201

33

4.168

884.842

2035

12.437 ‒ 174.797 ‒ 333.589

816.988

2033

4.404

203

203

4.201

33

4.168

‒ 56.864

863.689

2036

4.404

203

203

4.201

33

4.168

11.634

863.689

2037

Artikel 12 Hoofdwegennet

97

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

98

1.600

‒ 1.180

SPUK
sluiscomplex
KWZ
‒ 16.800

Overboeking
voorfinanciering
Ring Utrecht
Galecopperbrug 14.000

Overboeking
budget voor
toevoeging
vervanging
Rozenoordbrug
aan scope
ZAD
‒ 60.000

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
372.681
Vernieuwing

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Exploitatie en
Onderhoud

2.000

57.466

811.191

Opdracht
Schoon
Emissieloos
Bouwen 2023

2025

‒ 226

1.600

811.833

2026

‒
16.800

1.000

61.368

14.000

1.000

66.989

111.722

72.569

‒
‒
0 215.541 100.964 ‒ 198.267 ‒ 152.120

Onderzoeksprogramma
Vernieuwing
‒ 1.180

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023

Kasschuiven
Hoofdwegennet

Brandwerendheid
tunnels A16
‒ 34.700 ‒ 17.568
Rotterdam

Bĳdragen
derden
Hoofdwegennet

2024

1.189.9791.269.463 1.385.786

Totaal
mutatie 2023

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
12.02
Onderhoud
en
vernieuwing

12 Hoofdwe­
gennet

102.641

70.544

65.929

‒ 13.389

771.136

2027

92.581

71.851

143.812

‒ 3.517

775.657

2028

715.027

2030

161.187

82.197

72.339

211.494

72.667

79.122

97.930 ‒ 160.605

623.083

2029

39.548

‒ 53.684

818.113

2031

38.793

‒ 36.987

802.514

2032

40.094

‒ 27.330

829.425

2033

32.544

205.153

673.241

2034

‒ 60.000

26.648

380.595

551.253

2035

39.002

52.079

806.825

2036

42.314

875.323

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

99

310

520.000

350.704

10.899

Betere
bereikbaarheid
bedrĳventerrein
ASML

573

Actualisatie
Tolontvangsten
BBV en VIA15 470.598

Aanvulling A2
Den Bosch Deil

4.758

20.470

2.642

‒ 7.754

1.686.0241.674.618

41.327

3.499

38.776

‒ 24.566

957.181 1.030.515

1.062.106 561.432 ‒ 166.978 ‒ 129.093

623.9181.113.186 1.124.159 1.159.608

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
12.03
Ontwikkeling

Aanbestedingsresultaat
't Vonderen
Kerensheide ‒ 76.879

685.008

104.000

355.283

2027

34.827

‒ 35.559

809.373

587.039

1.331.576

616.549

104.000

309.871

2030

33.016

‒ 9.000

47.618

705.777

43.565

483.060

127.942 ‒ 103.596 ‒ 103.979

958.199 1.353.447

66.629

830.560

104.000

312.907

2029

1.523.111 1.453.643

747.454

104.000

338.727

2028

891.570 1.225.505

1.013.4661.213.841 1.269.508 1.162.537 1.456.144

‒
176.513

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.03
Ontwikkeling

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.02
Onderhoud
en
vernieuwing

Mutaties
Miljoenennota
2024

Veiligheidsmaatregelen
knooppunt
310
Empel
‒
55.622 ‒ 116.278

2026

104.000

2025

212.933

2024

Toevoeging
CA-middelen
Vernieuwing

Totaal
mutatie 2023

Toevoeging
CA-middelen
Exploitatie en
Onderhoud 1.991.529

12 Hoofdwe­
gennet

1.806

396.672

804.320

2032

42.824

788.474

38.323

77.793

910.938

237.697

2034

573

26.720

25.782

324.659 1.193.302

170.400

561.506 1.022.902

842.189

12.764

2033

‒ 43.593 ‒ 318.879 ‒ 236.847

832.067

803.977

‒ 14.136

2031

785.278

267.489

897.906

91.081

2036

25.587

25.621

1.111.383 1.052.767

281.029

830.354

898.496

347.243

2035

26.142

60.040

‒ 10.406

70.446

917.637

42.314

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

100

Totaal
mutatie 2023

‒ 437

0 248.123 ‒ 81.295

14.106

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg: A7
Zuidelĳke
Ringweg
Groningen
13.000

Opdracht
Schoon
Emissieloos
Bouwen 2023

Loon- en
prĳsbĳstelling
558.421
2023

Kasschuiven
Hoofdwegennet

830

79.369

7.000

0

Kaderruilen
2023

3.000

1.526

99.735

‒
69.416

‒
0 500.000

‒
50.000

‒ 674

12.500

Kaderaanpassing
MF

Implementatierichtlĳn
RISM
8.400
2025-2029

‒ 1.243

‒ 1.243

704

ILT:
Vrachtwagenheffing
‒ 1.111

GF:
Terugbetaling
Goes

GF:
Implementatierichtlĳn
RISM II
‒ 1.235

FIN: Schoon
en
Emmissieloos
179.000
bouwen

704

4.881

Fileaanpak

‒ 612

‒ 612

‒ 137

2024

Derde tranche
Impulsregeling
79.462
SPV

‒ 419

678

Demonstrator
batterĳ

251

251

Dekking
‒
herprioritering
1.762.574
Hoofdwegennet

Bĳdragen
derden
Hoofdwegennet

12 Hoofdwe­
gennet
2027

2028

2029

10.000

2.000

54.420

2030

2031

2032

2033

220.000

1.400

‒ 95

34.000

1.400

‒ 95

35.000

361.180

900.000

1.400

‒ 95

15.000

610.000 ‒ 430.000

200.000 ‒ 800.000

1.400

‒ 95

55.000

4.251

42.361

3.250

41.698

2.249

45.436

40.155

‒ 95

35.299

59.806

27.654

500.029

25.000 ‒ 270.000

‒ 95

10.000

25.947

701.329

‒ 95

21.977

440.621

‒ 95

‒ 49.188 ‒ 102.622 ‒ 204.923 ‒ 216.050 ‒ 436.423 ‒ 246.925 ‒ 174.045 ‒ 102.561

2026

‒ 92.840 ‒ 285.037 ‒ 654.155 ‒ 358.245 ‒ 756.961

138.236

250.000

1.400

‒ 95

17.500

75.000

‒ 17.920

2025

11.912

‒ 19.761

‒ 550.000

‒ 95

‒ 79.958

2034

22.194

‒ 56.720

‒ 75.000

‒ 95

‒ 66.250

2035

7.362

‒ 69.336

133.000

‒ 95

‒ 66.250

2036

1.400

‒ 95

2.902

424.442

‒ 100.000

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

101

1.100

1.100

2.000

2024

3.000

2.000

2025

2026

6.000

Mutaties
Miljoenennota
2024

‒ 92

5.878

‒
‒
1.097.279 906.674

‒ 92

5.878

Wĳziging
Tĳdelĳke
Tolheffing
2023

554

554

‒ 1.307

Toevoeging
middelen EPK
Planstudiebudget17.633

Saldo meetegenvallers
Hoofdwegennet

Programma
Vrachtwagenheffing
2023
‒ 1.307

Prĳsstĳgingen
A7 Zuidelĳke
Ringweg

PF:
Implementatierichtlĳn
‒ 15.405
RISM II

6.000

‒ 1.185

‒ 1.185

‒ 106.197

2027

‒ 1.185

‒ 106.197

2028

‒ 1.185

‒ 110.076

2029

95.000

2031

95.000

2032

‒ 1.185

24.910

‒ 1.185

561.570

‒ 1.185

‒ 110.076 ‒ 122.392 ‒ 123.704

15.000

2030

150.145 ‒ 193.912 ‒ 202.458 ‒ 752.544 ‒ 510.194 ‒ 359.109

5.877

‒ 1.185

Overboeking
‒
‒
‒
Woningbouwmiddelen
2.995.789 943.926 850.518 ‒ 342.074 ‒ 180.629

Overboeking
Rozenoordbrug
aan scope
50.000
Zuidasdok

Ophoging
Vrachtwagenheffing
voor gunnen
contracten
exploitatiefase 300.000

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg:
rotondes
Zeeland
3.000

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg: Extra
kosten PFAS

2.000

Totaal
mutatie 2023

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg:
Gebiedsprogramma's
6.000

12 Hoofdwe­
gennet

‒ 1.185

2034

481.050 ‒ 613.305

‒ 1.185

95.000

2033

‒ 91.469

‒ 1.185

60.000

2035

19.117

‒ 1.185

‒ 10.000

2036

353.606

‒ 1.185

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

102

311.330

0

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg: A27
Houten
Hooipolder
157.100

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg: A16
Rotterdam
37.600

Opgave
herprioritering
Hoofdwegennet
Aanleg: A15
MaasvlakteVaanplein
27.200

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023

Kasschuiven
hoofdwegennet

25.220

17.568

14.700

30.974

226

732.5761.031.242 1.029.397 1.007.397

Brandwerenheid
tunnels A16
34.700
Rotterdam

218.478 143.892

12.500

35.387

413.006

10.300

35.202

379.096

628.301

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
12.04
Geïntegreerde
contractvormen/
PPS

616.391

514.098 887.350

836.603

2026

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

2025

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.04
Geïntegreerde
contractvormen/
PPS

2024

588.745 767.944 1.107.326

Totaal
mutatie 2023

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.03
Ontwikkeling

12 Hoofdwe­
gennet

27.300

29.470

13.389

995.572

318.198

677.374

755.741

2027

23.851

3.517

805.229

261.231

543.998

600.903

2028

22.995

783.030

245.351

537.679

195.583

2029

21.170

743.321

211.881

531.440

123.951

2030

16.357

630.301

110.008

520.293

813.384

2031

60.000

11.579

510.573

25.351

485.222

639.363

2032

5.700

16.982

548.453

71.519

476.934

805.709

2033

5.300

11.546

427.646

57.802

369.844

579.997

2034

2036

374.365

86.100

17.282

‒ 136.776

501.092

4.161

136.776

206.128

109.429 ‒ 168.237

391.663

1.019.914 1.071.884

2035

9.154

380.224

8.994

371.230

413.646

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

103

45.502

70.159

2027

6.502

3.998

3.998

2.294

HXII: Cyber en
Vitaal
middelen MF
78

5.620

HXII: Bĳdrage
banenafspraak
RWS

156

11.240

785.427 678.733

9.050

Capaciteit
RWS
1.061.393
hoofdwegennet

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
12.06
Netwerkgebonden
kosten HWN

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

156

22.000

676.727

3.314

673.413

156

99.601

601.960

1.605

600.355

188

102.574

590.577

1.461

589.116

776.377 672.231

47.887

2026

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.06
Netwerkgebonden
kosten HWN

54.900

2025

790.3641.086.142 1.077.284 1.052.899 1.065.731

57.788

9.000

2024

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.04
Geïntegreerde
contractvormen/
PPS

Mutaties
Miljoenennota
2024

101.571

9.000

Toevoeging
middelen
DBFMprojecten

6.000

6.000

Totaal
mutatie 2023

Prĳsstĳgingen
A24
18.000
Blankenburgverbinding

Prĳsstĳgingen
A16
Rotterdam

12 Hoofdwe­
gennet

156

95.400

597.294

1.260

596.034

832.597

27.368

2028

156

97.662

592.643

1.249

591.394

806.025

22.995

2029

156

97.662

592.643

1.249

591.394

764.491

21.170

2030

2.000

156

75.662

592.318

924

591.394

648.658

18.357

2031

156

75.662

586.578

911

585.667

592.622

82.049

10.470

2032

3.000

156

75.662

586.578

911

585.667

574.135

25.682

2033

156

75.662

587.084

912

586.172

461.558

33.912

17.066

2034

156

75.662

587.084

912

586.172

478.198

‒ 22.894

10.500

2035

156

75.662

587.084

912

586.172

361.263

155.135

14.198

2036

156

75.662

587.084

912

586.172

433.715

53.491

44.337

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

104

‒ 6.663

1.570

4.300

‒ 695

62

‒ 325

42.221

LNV: RWSbĳdrage
Kennisprogramma
Circulair
Terreinbeheer
‒ 325

Loon- en
prĳsbĳstelling
545.540
2023

Wĳziging
Tĳdelĳke
Tolheffing
2023

92

515.395

92

1.307

Toevoeging
middelen
BKN

23

183

Programma
Vrachtwagenheffing
2023
1.307

Opdracht
Schoon
Emissieloos
Bouwen 2023

872

4.300

339

2024

23

37.575

0 ‒ 29.851 ‒ 5.404

‒ 6.663

Kasschuif
2023
Instandhouding

54.211

HXII:
Vernieuwing
SAP

64.500

HXII: RWS
werving en
selectie

HXII:
Verdeling
POK/WOO
middelen

‒ 695

HXII:
Maatwerk
KNMI-RWS

HXII:
Herschikking
aanvullende
middelen
informatiehuishouding
4.746

62

Totaal
mutatie 2023

HXII:
Financiering
onderzoek
Integrale
MilieuToepassing

12 Hoofdwe­
gennet

339

23

37.654

2.302

717

4.300

2025

339

94.481

23

40.658

32.722

771

4.300

2026

64

4.571

4.300

339

131.133

23

40.566

2027

59

4.571

4.300

339

110.842

23

40.320

2028

54

4.571

4.300

339

91.405

23

39.262

2029

54

4.571

4.300

339

87.534

22

39.165

2030

4.571

4.300

339

32.853

2031

4.571

4.300

339

32.527

2032

4.571

4.300

339

32.527

2033

4.571

4.300

339

32.553

2034

4.571

4.300

339

32.553

2035

4.571

4.300

339

32.553

2036

4.571

4.300

339

32.553

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

105

826.446

233.803

2030

710.199

117.881

2031

704.133

117.555

2032

704.133

117.555

2033

704.665

117.581

2034

704.665

117.581

2036

2.697.199 2.095.883

704.665

117.581

2035

2.657.005

3.203.8743.800.162 4.202.936 3.936.385 4.161.896 3.819.097 3.294.031 3.054.667 2.980.622 2.744.842 2.930.570 2.661.562 3.105.677 3.040.122

2.441.109 2.332.205 2.728.472 2.252.279 2.445.263 2.831.124

830.415

237.772

2029

4.398.6274.658.463 4.053.283 3.455.906 3.319.782 3.535.819 2.708.734 2.538.252 2.833.407 1.981.659 2.293.316 2.885.474 2.755.013

853.304

256.010

2028

Totaal
Uitgaven
stand

874.335

283.758

2027

3.054.8503.905.809 3.789.189 3.135.008 2.861.032 2.960.259

875.011

273.051

2026

Totaal
Uitgaven
stand eerste
suppletoire
wet 2023
Hoofdwegennet

744.218

67.491

2025

Totaal
Uitgaven
stand
ontwerpbegroting
2023
Hoofdwegennet

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.07
Investeringsruimte

Mutaties
Miljoenennota
2024

Stand eerste
suppletoire
wet 2023
artikelonderdeel
12.07
Investeringsruimte

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.07
Investeringsruimte

807.164 727.834

49.101

21.737

2024

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.06
Netwerkgebonden
kosten HWN

Totaal
mutatie 2023

Mutaties
Miljoenennota
2024

12 Hoofdwe­
gennet

2.474.067

1.906.872

1.895.705

704.665

117.581

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

106

1.851

144.340

8.307

Totaal
Ontvangsten
stand eerste
suppletoire
wet 2023
Hoofdwegennet

Totaal
Ontvangsten
stand
ontwerpbegroting
2023
Hoofdwegennet

332

81

144.672

46.114

251

46.242

44.797

52.885

6.643

1.721

‒
15.548

20.470

1.445
46.242

144.340

44.797

2024

136.033

8.307

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
12.09
Ontvangsten

Mutaties
Miljoenennota
2024

Loon- en
prĳsbĳstelling
2023

Kasschuiven
Hoofdwegennet 76.536

Bĳdragen
derden
hoofdwegennet

Actualisatie
Tolontvangsten
BBV en VIA15 470.598

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
12.09
Ontvangsten

12 Hoofdwe­ Totaal
gennet
mutatie 2023
ontwerpbegroting
2024
Hoofdwegennet

41.798

49.951

119.401

77.603

1.756

34.520

41.327

41.798

‒ 8.153

49.951

2025

60.570

59.676

121.801

61.231

2.730

18.125

1.600

38.776

60.570

894

59.676

2026

70.665

70.975

123.154

52.489

2.696

14.966

34.827

70.665

‒ 310

70.975

2027

66.000

81.082

111.247

45.247

2.696

9.535

33.016

66.000

‒ 15.082

81.082

2028

117.414

134.384

225.948

108.534

3.405

57.511

47.618

117.414

‒ 16.970

134.384

2029

68.239

89.766

175.821

107.582

3.299

60.718

43.565

68.239

‒ 21.527

89.766

2030

89.768

61.686

196.278

106.510

4.340

59.346

42.824

89.768

28.082

61.686

2031

89.766

55.759

171.963

82.197

4.340

39.534

38.323

89.766

34.007

55.759

2032

157.311

151.386

72.248

‒ 85.063

7.604

‒ 119.387

26.720

157.311

5.925

151.386

2033

74.802

74.802

49.754

‒ 25.048

3.616

‒ 54.446

25.782

74.802

74.802

2034

53.978

53.978

49.754

‒ 4.224

2.610

‒ 32.421

25.587

53.978

53.978

2035

53.978

53.978

84.511

30.533

2.610

2.302

25.621

53.978

53.978

2036

53.978

53.978

84.511

30.533

2.610

1.781

26.142

53.978

53.978

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

107

144.672

Totaal
mutatie 2023

Totaal
Ontvangsten
stand
ontwerpbegroting
2024
Hoofdwegennet

12 Hoofdwe­
gennet

52.885

2024

119.401

2025

121.801

2026

123.154

2027

111.247

2028

225.948

2029

175.821

2030

196.278

2031

171.963

2032

72.248

2033

49.754

2034

49.754

2035

84.511

2036

84.511

2037

Aanbestedingsresultaat 't Vonderen Kerensheide
Er is minder reservering hiervoor nodig omdat de aanbesteding van dit
project lager uitvalt dan verwacht.
Aanvulling A2 Den Bosch-Deil
Dit betreft een specifieke uitkering aan de provincie Gelderland en NoordBrabant voor de Quick Win A2 Deil-Vught.
Actualisatie Tolontvangsten A24 BBV en ViA15
Dit betreft een actualisatie van de tolontvangsten als gevolg van voort­
schrĳdend inzicht in de kosten en opbrengsten van de Tĳdelĳke Tolheffing
op basis van actuele gegevens en verkeersprognoses.
Brandwerendheid tunnels A16 Rotterdam
Voor het aanbrengen van hittewerende bekleding ten behoeve van brand­
werendheid is er sprake van een tegenvaller. De aanvullende kosten
voor de A16 worden gefinancierd uit de totale reservering Brandwe­
rendheid Tunnels.
Capaciteit RWS Hoofdwegennet
In de ontwerpbegroting 2023 is de eerder tot en met 2025 gefinancierde
structurele capaciteit van 9.250 FTE’s voor de jaren 2024 en 2025 opgehoogd
naar 9.341 FTE’s. In de begroting 2024 is besloten om deze capaciteit verder
te verhogen naar circa 9.400 FTE's en structureel (einde looptĳd fonds)
te financieren. Aanvullend hierop wordt tot en met 2030 de capaciteit
voor structurele werkzaamheden in lĳn met de extra ambitie van dit
kabinet op instandhouding verhoogd naar 9.665 FTE’s. De middelen worden
toegevoegd aan het artikelonderdeel 12.06.
Dekking herpriotering Hoofdwegennet
Dit betreft de dekking voor herprioritering vanuit het hoofdwegennet.
Derde tranche Impulsregeling SPV
Dit betreft een budgetoverheveling vanuit de reservering Strategisch
Plan Verkeersveiligheid (SPV) op artikel 11.03 (reserveringen) naar artikel
12.03.02 (planning en studies) ten behoeve van de ophoging van de
Regeling Impuls Verkeersveiligheid.
FIN: Schoon Emissieloos Bouwen
Dit betreffen aanvullende middelen voor de plannen: Kennis, opschaling,
praktĳktoepassingssprogramma- en de Specfieke uitkering Schoon en
Emissieloos Bouwen.
HXII: Vernieuwing SAP
Dit betreft de verrekening van het aandeel van RWS voor het project
Vernieuwing SAP.
HXII: RWS werving en selectie
Dit betreft de overheveling van het budget voor werving en selectie
aan RWS.
HXII: Verdeling POK/WOO middelen
Dit betreft de verdeling van de middelen binnen IenW voor de Parlemen­
taire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) en Wet Open
Overheid (WOO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

108

Kaderaanpassing MF
Dit betreft een kaderaanpassing om de overprogrammering in een
beheersbaar ritme te krĳgen.
Kaderruilen 2023
Er zĳn kaderruilen doorgevoerd om de overprogrammering in een
beheersbaar ritme te krĳgen en om de programmering en budgetten te
verdelen tussen de modaliteiten om ontstane negatieve kaderstanden op
artikelonderdelen op te lossen. Over alle jaren is dit per saldo budgettair
neutraal voor de modaliteiten.
Kasschuiven Hoofdwegennet
Om binnen een modaliteit tot een sluitende programmering te komen, zĳn
budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk.
Loon- en Prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.
Opdracht Schoon Emissieloos Bouwen 2023
Dit betreft de opdracht Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) die in
2023 wordt verleend. Rĳkswaterstaat geeft invulling aan deze opgave via
de Strategie Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur, waarmee wordt
bĳgedragen aan de reductie van stikstof, fĳnstof en broeikasgasemissies.
Opgave herpioritering Hoofdwegennet
Dit betreft de herprioriteringsopgave voor Wegen. Dit budget is afkomstig
van de investeringsruimte waar de dekking naartoe is geboekt.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet aanleg: A7 Zuidelĳke
Ringweg Groningen
Dit betreft het budget voor de meerkosten die worden gemaakt voor
bevingsbestendig bouwen op de Zuidelĳke Ringweg Groningen. Deze
meerkosten worden gedekt binnen het bestaande projectbudget en uit de
generieke investeringsruimte.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet aanleg: A15 Maasvlakte-Vaanplein
Dit betreft een tegenvaller op de A15 Maasvlakte-Vaanplein. Dit budget is
afkomstig van de investeringsruimte waar de dekking naartoe is geboekt.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet aanleg: A16 Rotterdam
Dit betreft een tegenvaller door vertraging- en versnellingskosten. Dit
budget is afkomstig van de investeringsruimte waar de dekking naartoe
is geboekt.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet aanleg: A27 Houten-Hooipolder
Dit betreft een aanbestedingstegenvaller op contract Zuid (€ 97 miljoen)
en contract Noord (54 miljoen). Dit budget is afkomstig van de investerings­
ruimte waar de dekking naartoe is geboekt.
Opgave herprioritering Hoofdwegennet: aanleg voor instandhouding
Er wordt op het MF in totaal € 1,2 miljard toegevoegd aan instandhouding
RWS aanvullend op de CA-middelen. Het gaat om € 573 miljoen voor
VenR en € 580 miljoen BenO. Bovendien wordt er € 94 miljoen toegevoegd
vanuit aanleg voor capaciteit RWS. Deze middelen worden gedekt door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

109

te herprioriteren op aanlegprojecten die worden geraakt door stikstof
(€ 368 miljoen vaarwegen en € 1.131 miljoen wegen). De schuif van aanleg
naar instandhouding RWS is verlaagd tot het BKN-niveau in combinatie
met een efficiëntiedoelstelling (- € 178 miljoen). Deze middelen worden
toegevoegd onder voorbehoud van het opstellen van nieuwe sturingsaf­
spraken waar de doelmatigheidswinst en inlopen uitgesteld onderhoud een
plek krĳgen.
Ophoging Vrachtwagenheffing voor gunnen contracten exploitatiefase
Na invoering van de Vrachtwagenheffing in 2026 zullen jaarlĳks kosten
gemaakt worden voor de exploitatie. Dit betreft de overheveling van
middelen vanuit artikel 11.04 die nodig zĳn om de contracten te gunnen
voor de exploitatiefase van de vrachtwagenheffing in 2026-2032.
Overboeking Rozenoordbrug aan scope Zuidasdok
Dit betreft een overboeking van aanvullend budget ten behoeve van het
toevoegen van de vervanging van de Rozenoordbrug aan de scope van
Zuidasdok. Deze middelen worden deels overgeboekt naar A10 knooppunt
Nieuwe Meer en deels naar artikel 17 Projectorganisatie.
Overboeking Woningbouwmiddelen
Een deel van de Woningbouwmiddelen wordt overgeboekt van artikel
12 naar artikel 14. Het gaat o.a. om de middelen voor de SPUK mobili­
teitspakketten, de SPUK bovenplanse infrastructuur en risicobeheersings­
kosten.
Overboeking voorfinanciering Ring Utrecht Galecopperbrug
Dit betreft een overboeking van de risiscoreservering voor Ring Utrecht
Galecopperbrug naar de reserveringen VenR, waarmee de voorfinan­
ciering van de opdracht voor de Galecopperbrug vanuit het budget voor
Vervanging en Renovatie wordt rechtgetrokken.
PF: Implementatierichtlĳn RISM II
In 2023 treden de Wet tot wĳziging van de Wegenverkeerswet 1994 en
de bĳbehorende AMvB in werking. Dit betreft een overboeking naar
het Provinciefonds voor procedures die volgens deze wetgeving moeten
worden uitgevoerd op autosnelwegen en autowegen ter verbetering van de
verkeersveiligheid en weginfrastructuur.
Toevoeging CA-middelen Exploitatie en Onderhoud
Dit betreft de toevoeging van de CA-middelen voor Exploitatie en
Onderhoud die op 11.03 gereserveerd zĳn.
Toevoeging CA-middelen Vernieuwing
Dit betreft de toevoeging van de CA-middelen voor Vernieuwing die op 11.03
gereserveerd zĳn.
Toevoeging middelen EPK Planstudiebudget
Dit betreft een toevoeging van middelen aan het EPK Planstudiebudget
ter compensatie van extra planstudiekosten als gevolg van stikstofproble­
matiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

110

53.043

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
13.03
Ontwikkeling

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

11.051

10.716

57.404

10.532

10.518

11.884

12.040

12.377

13.090

13.886

13.672 14.838 14.304

131.590 115.466

35.000

356

95.166

95.166

75.903

75.903

79.038

79.038

69.601

69.601

70.797

70.797

77.853

77.853

78.796

78.796

80.832

80.832

85.141

85.141

89.946

89.946

88.658 95.699 95.496

88.658 95.699 95.496

644.053 444.210 278.638

170.206 349.614

322.018

251.042

134.112

83.145

103.625

111.190

64.995

120.878 66.977

4.000

2.103.6212.143.402 2.121.260 1.656.620 1.725.133 1.519.931 1.546.068 1.700.260 1.720.871 1.765.364 1.859.517 1.964.531 1.936.371
2.090.250
2.086.800

35.000

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
13.02
Exploitatie
onderhoud en
vernieuwing

Mutaties
Miljoenennota
2024

356

95.466

96.234

20.000

Dekking
herprioritering
Spoorwegen
EOV

2026

1.972.031 2.027.9362.026.094 1.580.717 1.646.095 1.450.330 1.475.271 1.622.407 1.642.075 1.684.532 1.774.376 1.874.585 1.847.713
1.994.551
1.991.304

‒ 18.735

20.000

Toevoeging
subsidieaanvraag
ProRail 2023

2025

1.990.7661.974.893 1.635.044 1.464.555 1.968.690 1.570.185 1.439.812 1.610.523 1.630.035 1.672.155 1.761.286 1.860.699 1.834.041
1.979.713
1.977.000

2024

Loon- en
prĳsbĳstelling
1.274.626
2023

Omvorming
ProRail tot zbo

Stand eerste
suppletoire wet
2023
artikelonderdeel
13.02
Exploitatie
onderhoud en
vernieuwing

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
13.02
Exploitatie
onderhoud en
vernieuwing

Totaal
13 Spoorwegen mutatie2023

Tabel 70 Verdiepingsbĳlage artikel 13 Spoorwegen

Prĳsstĳgingen A24 Blankenburg verbinding, A7 Zuidelĳke Ringweg
Groningen en A16 Rotterdam
Dit betreft aanvullende budget voor de projecten A24 Blankenburg
verbinding, A7 Zuidelĳke Ringweg Groningen en A16 Rotterdam, die te
maken hebben gehad met flinke prĳsstĳgingen. De middelen worden in
meerdere tranches uitgekeerd.
Artikel 13 Spoorwegen

111

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

112

468

468

4.305

0

Loon- en
prĳsbĳstelling
198.674
2023

500

Saldo mee- en
tegenvallers
Spoorwegen
3.201

Overboeking
Overwegenaanpak8.400

Overboeking
Nedersaksenlĳn

3.201

5.000

‒
3.603 ‒ 3.603

Overboeking
Incidentele
SPUK Nĳmegen 5.000

Overboeking
Spoorcapaciteit
2023 naar PHS
planstudie

612

5.000

Overboeking
Demonstrator
batterĳ E-Loc

250

250

Opgave
herprioritering
Spoorwegen
109.000
Aanleg

Opdracht Oude
Lĳn

‒
64.824

Kaderruilen
2023

67.708

500

612

92.000

6.184

6.000

8.235

2027

40.545

6.000

9.822

778.710

311.579

2028

241.706

527.668

2029

13.939

‒
271.180

38.084

5.808

‒
420.000 330.000

42.396

2031

8.400

26.845

0

57.569

45.000

40.305

178.268 125.541

44.156

2030

17.724 ‒ 22.412 ‒ 40.112 ‒ 66.139

633.597 733.037

71.500 222.320

2026

‒
118.310 152.704 ‒ 90.000

‒
86.975 ‒ 87.790

0

Kasschuiven
Spoorwegen

50

50

EZK: Deltaplan
NoordNederland

BCF: LVO
‒
Oosterhoutseweg 1.927 ‒ 1.927

Afrekening
voorschotten
2022

635.035 366.711 571.934

Stand eerste
suppletoire wet
2023
artikelonderdeel
13.03
Ontwikkeling

2025

‒ 9.018 ‒ 77.499 454.399

2024

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Totaal
13 Spoorwegen mutatie2023
2034

‒
101.329 445.213

2033

11.793

195.000

2036

73.009133.378

114.248396.740

‒ 6.630329.763

2035

3.626

12.464

‒
70.000 550.000 ‒ 31.476278.126

‒
216.774 196.982 ‒ 89.033

‒
‒
338.672 212.519 380.218

‒
442.297

2032

4.000

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

113

23.993

185.009

11.580

85.815

214.091

12.700

50.000

217.148 204.182

12.700

10.226

25.000

197.709

12.700

27.177

197.001

12.700

12.700

184.301

15.503

175.979

602.829 494.082

10.226 ‒ 12.300 ‒ 37.300 ‒ 14.477

Mutaties
Miljoenennota
2024

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
13.04
Geïntegreerde
contractvormen/
PPS

9.645

203.865 204.448 191.482

937

Prĳsstĳgingen
Infraspeed 2023102.177

Overboeking
Zettingsproblematiek
100.956
HSL-Zuid

Kasschuiven
Spoorwegen

Stand eerste
suppletoire wet
2023
artikelonderdeel
13.04
Geïntegreerde
contractvormen/
PPS

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

0

562

529

2029

529

2030

529

2031

529

175.994

12.700

12.700

163.294

8.120

176.889

374.911

110.095

12.700

12.700

97.395

31.799

131.495

537.931

46.989

100.956

5.324

107.100

43.910

10.427 106.280

10.427

96.673 ‒ 62.370

‒
10.620 109.359

86.053

147.903 268.944

202.928 180.455 174.656

2.865

2028

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
13.04
Geïntegreerde
contractvormen/
PPS

7.448

2027

501.922 504.019 508.621

7.492

2026

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
13.03
Ontwikkeling

5.942

2025

‒
‒
133.113 137.308 ‒ 63.313 ‒ 30.768 238.955 ‒ 403.799 296.225 ‒ 30.365 143.403

7.799

2024

Mutaties
Miljoenennota
2024

Prĳsbĳstelling
AP-middelen
2022

Totaal
13 Spoorwegen mutatie2023
2033

‒ 18.626

2034

84.895

89.163

62.123

‒
423.567 123.356 442.341

2032

2036

155.781264.456

‒
41.533132.284

2035

4.000

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

114

8.298.000

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
13.07 Rente en
aflossing

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
13.08
Investeringsruimte

Mutaties
Miljoenennota
2024

Stand eerste
suppletoire wet
2023
artikelonderdeel
13.08
Investeringsruimte

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
13.08
Investeringsruimte

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
13.07 Rente en
aflossing

Mutaties
Miljoenennota
2024

8.845.000

‒
8.298.0008.845.000

‒
8.298.0008.845.000

0

08.298.000

Omvorming
ProRail tot ZBO 547.000

2025

Stand eerste
suppletoire wet
2023
artikelonderdeel
13.07 Rente en
aflossing

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

2024

Totaal
13 Spoorwegen mutatie2023
2026

0

2027

0

2028

0

2029

0

2030

0

2031

0

2032

0

2033

0

2034

0

2035

0

2036

0

2037

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

115

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

3.558

Saldo mee- en
tegenvallers
spoorwegen

‒ 1.000

‒ 1.000

280.463 228.802 358.115

209.263 229.802 203.784

Totaal
Ontvangsten
stand

4.026

3.558

468

276.437 228.802 202.784

67.174

209.263 229.802 203.784

Stand
ontwerpbegroting
2024
artikelonderdeel
13.09
Ontvangsten

Mutaties
Miljoenennota
2024

468

Afrekening
voorschotten
2022

Stand eerste
suppletoire wet
2023
artikelonderdeel
13.09
Ontvangsten

Mutaties
Voorjaarsnota
2023

Ontwerpbegroting
2023
artikelonderdeel
13.09
Ontvangsten

358.115

‒ 1.000

359.115

203.784

359.115

202.784 202.784

202.784

‒ 1.000

203.784

‒ 1.000

203.784 203.784

202.784 202.784

202.784 202.784

‒ 1.000

203.784 203.784

5.000

203.784 203.784

208.784 208.784

208.784 208.784

5.000

203.784 203.784

5.000

203.784 203.784

208.784 208.784

208.784 208.784

5.000

203.784 203.784

211.784

217.784

217.784

6.000

211.784

‒
1.000 ‒ 1.500

212.784203.784204.284

219.084202.784202.784

219.084202.784202.784

6.300

212.784203.784204.284

2.819.6342.864.56911.679.063 2.457.158 2.416.216 2.070.836 2.194.094 1.955.2632.033.725 1.850.259 1.948.680 2.026.654 2.092.152
2.354.706
2.090.800

2028

2.810.9312.599.095 2.789.510 2.399.323 2.563.433 2.392.334 1.814.372 1.897.348 1.705.246 1.345.860 1.986.895 1.494.367 1.961.961
2.391.291
1.995.304

2027

Totaal Uitgaven
stand
ontwerpbegroting
2024
Spoorwegen

2026

2.837.74710.897.5582.088.338 1.720.576 2.494.283 2.069.092 1.822.349 1.830.688 1.760.169 1.775.780 1.872.476 1.925.694 1.954.919
2.046.690
1.981.000

2025

Totaal Uitgaven
stand eerste
suppletoire wet
2023
Spoorwegen

2024

Totaal Uitgaven
stand
ontwerpbegroting
2023
Spoorwegen

Totaal
13 Spoorwegen mutatie2023

Toelichting
BCF: LVO Oosterhoutseweg
Dit betreft de afdracht aan het BTW compensatiefonds (BCF) met betrekking
tot het project Landelĳk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) Oosterhout­
seweg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

116

276.437 228.802 202.784

280.463 228.802 358.115

2025

Totaal
Ontvangsten
stand
ontwerpbegroting
2024
Spoorwegen

2024

Totaal
Ontvangsten
stand eerste
suppletoire wet
2023
Spoorwegen

Totaal
13 Spoorwegen mutatie2023
ontwerpbegroting
2023
Spoorwegen

358.115

2027

202.784 202.784

202.784

2026

2029

202.784 202.784

202.784 202.784

2028

2031

208.784 208.784

208.784 208.784

2030

2033

208.784 208.784

208.784 208.784

2032

217.784

217.784

2034

2036

2037

219.084202.784202.784

219.084202.784202.784

2035

Dekking herprioritering Spoorwegen EOV
Dit betreft het effect voor ProRail van de afschaling van de dienstregeling
van NS in 2022 (afrekening in 2023) met ca. 10%. Dit leidt tot minder
inkomsten uit de gebruiksvergoeding van ca. € 35 miljoen.
Kaderruilen 2023
Er zĳn kaderruilen doorgevoerd om de overprogrammering in een
beheersbaar ritme te krĳgen en om de programmering en budgetten te
verdelen onder de modaliteiten om ontstane negatieve kaderstanden op
artikelonderdelen op te lossen.
Kasschuiven spoorwegen
Om binnen een modaliteit tot een sluitende programmering te komen, zĳn
budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk.
Loon- en prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.
Omvorming ProRail tot zbo
De financiële verwerking van de omvorming van ProRail in de begroting
wordt technisch met een jaar opgeschoven van 2024 naar 2025. De
definitieve bepaling van het moment van inwerkingtreding zal plaatsvinden
na afronding van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel door
de Tweede en Eerste Kamer.
Opgave herprioritering Spoorwegen Aanleg
Dit betreft een overboeking vanuit de investeringsruimte voor de brand­
blusvoorziening Rotterdam II om tĳdig te kunnen voldoen aan de veilig­
heidseisen en een risicoreservering voor IC Aken als bĳdrage aan
toekomstige verbindingen.
Overboeking incidentele SPUK Nĳmegen
Dit betreft een overboeking vanuit de reservering Knooppuntontwikkeling
OV naar Kleine Projecten Personenvervoer ten behoeve van een incidentele
SPUK ad. € 5 miljoen aan Nĳmegen voor de herontwikkeling van
station Nĳmegen.
Overboeking overwegenaanpak
Vanuit de investeringsruimte wordt budget overgeboekt naar het project
Guisweg (onderdeel van de Corridor Amsterdam-Hoorn en randvoorwaar­
delĳk voor PHS Amsterdam Hoorn) voor het ontstane budgettekort.
Hiermee wordt voorkomen dat komt de verbetering van bereikbaarheid
voor weg, spoor (PHS) en fiets onder druk komt te staan.
Overboeking Spoorcapaciteit 2030 naar PHS planstudie
Dit betreft een overboeking van de middelen t.b.v. baanstabiliteit vanuit het
Programma Spoorcapaciteit 2030 naar PHS Planuitwerking zodat de studie
baanstabiliteit DelftCampus – Schiedam kan worden uitgevoerd binnen de
planstudie PHS.
Overboeking Zettingsproblematiek HSL-Zuid
Vanuit de investeringsruimte wordt budget overgeboekt van zettingsproble­
matiek HSL-Zuid naar Infra Provider beschikbaarheidsvergoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

117

Prĳsbĳstelling aanvullende post en nacalculatie woningbouw
middelen 2022
Dit betreft de prĳsbĳstelling 2022 vanuit de aanvullende post-middelen voor
de woningbouwmiddelen, inclusief de nacalculatie van diverse onderdelen
waar de woningbouwmiddelen zĳn overgeboekt.
Prĳsstĳgingen Infraspeed 2023
Dit betreft een dekking voor de indexeringstegenvaller voor de periode
2023-2031. In het PPS-budget is rekening gehouden met een jaarlĳkse
indexering van de performance fee van 1,8% tot einde contract (2031).
De gemiddeld gerealiseerde indexering vanaf 2020 is opgelopen en op de
overige uitgaven is sprake van hoge prĳsstĳgingen. Hierdoor is er een tekort
ontstaan op het budget.
Prĳsstĳgingen A24 Blankenburg verbinding, A7 Zuidelĳke Ringweg
Groningen en A16 Rotterdam
Dit betreft aanvullende budget voor de projecten A24 Blankenburg
verbinding, A7 Zuidelĳke RIngweg Groningen en A16 Rotterdam, die te
maken hebben gehad met flinke prĳsstĳgingen. De middelen worden in
meerdere tranches uitgekeerd.
Saldo mee- en tegenvallers Spoorwegen
Dit betreft de verwerking van het saldo mee- en tegenvallers binnen het
realisatieprogramma Spoorwegen.
Toevoeging subsidieaanvraag ProRail 2023
ProRail heeft in juli 2022 de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie spoor
aan Staatssecretaris IenW aangeboden. Om vervolg te geven aan de
huidige werkzaamheden op dit vlak (monitoring van impact en onderzoek
mitigatie klimaateffecten) ligt een subsidieaanvraag voor met een omvang
van (maximaal) € 10 miljoen. Door middel van het inzetten van het
positieve saldo mee- en tegenvallers kan een vervolg worden gegeven
aan de werkzaamheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

118

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2
‒ 7.609

Totaal Uitgaven stand
ontwerpbegroting 2023
Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's
46.235

596.7301.094.461

5.361

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 14.03
Bereikbaarheidsprogramma's

4.561
596.7221.094.461

Mutaties Miljoenennota 2024

29.575

2.622.947 936.168 849.155

Overboeking
woningbouwmiddelen

Prĳsbĳstelling en nacalculatie
woningbouwmiddelen 2022

‒
0 350.000 350.000

‒
110.055

Kaderaanpassing
Woningbouwmiddelen

5.993

8

Stand eerste suppletoire wet
2023 artikelonderdeel 14.03
Bereikbaarheidsprogramma's
0

8

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Kasschuiven
woningbouwmiddelen 2023

0

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 14.03
Bereikbaarheidsprogramma's

85.473

410.054

410.054

5.346

292.486

112.222

90.282

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel 14.01
Regionale infrastructuur

1.462

88.820

3.347

85.473

2025

1.462

48.227

48.227

1.992

46.235

2024

Mutaties Miljoenennota 2024

9.152

‒ 33.000

Reservering UK
terminal Amsterdam

Loon- en Prĳsbĳstelling 2023

‒ 33.000

Meevaller HOV Net

10.428

10.428

Stand eerste suppletoire wet
2023 artikelonderdeel 14.01
Regionale infrastructuur
23.100

18.037

Opgave
herprioritering Spoorwegen

‒ 7.609

Mutaties Voorjaarsnota 2023

2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 14.01
Regionale infrastructuur

Totaal
mutatie

69.070

144.181

144.181

4.143

142.574

‒ 2.536

19.159

‒ 27.940

5.060

‒ 33.000

47.099

‒ 21.971

69.070

2026

10.408

37.107

37.107

2.132

36.693

‒ 1.718

10.408

10.408

10.408

2027

17.392

15.903

15.903

2.008

15.726

‒ 1.831

20.455

2.630

2.630

17.825

433

17.392

2028

0

31.805

31.805

2.008

31.450

‒ 1.653

7.700

7.700

7.700

2029

‒ 802

7.700

7.700

7.700

2031

2.008

114.269

1.288

2032

98.595 108.137 115.557

98.595 108.137 115.557

2.008

97.495 106.931

‒ 908

7.700

7.700

7.700

2030

Tabel 71 Verdiepingsbĳlage artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's

14 Regionale infra­
structuur en bereikbaarheids­
programma's
2033

2034

2035

2036

2037

Artikel 14 Regionale infrastructuur en bereikbaarheidsprogramma's

119

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

120

42

42

Totaal Ontvangsten stand
ontwerpbegroting 2024
Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's

42

42

42

Totaal Ontvangsten stand
eerste suppletoire wet 2023
Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's

Totaal Ontvangsten stand
ontwerpbegroting 2023
Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
14.09 Ontvangsten

Mutaties Miljoenennota 2024

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
14.09 Ontvangsten

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting
2023 artikelonderdeel
14.09 Ontvangsten

607.1581.142.688

48.227

2024

10.436

2023

Totaal Uitgaven stand
ontwerpbegroting 2024
Regionale infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's

Totaal
mutatie

Totaal Uitgaven stand eerste
suppletoire wet 2023 Regionale
infrastructuur en
bereikbaarheidsprogramma's

14 Regionale infra­
structuur en bereikbaarheids­
programma's

500.336

88.820

2025

163.340

47.099

2026

47.515

10.408

2027

36.358

17.825

2028

2030

2031

2032

39.505 106.295 115.837 115.557

2029

2033

2034

2035

2036

2037

Toelichting
Kasschuiven woningbouwmiddelen 2023
Dit betreft de kasschuiven op de toewĳzing van de prĳsindexatie 2022
(nacalculatie) van woningbouwmiddelen en de kas- en verplichtingschuif
om de middelen voor de mobiliteitspakketten in 2024 in de juiste ritme
te zetten.
Kaderaanpassing Woningbouwmiddelen
De Tweede Kamer heeft aangegeven meer tĳd nodig te hebben om de
regeling voor de specifieke uitkering, in het kader van de Woningbouwmid­
delen Korte Termĳn, te beoordelen. Hierdoor is de planning om de uitkering
te beschikken aan de lokale overheden niet volledig haalbaar in 2023. Er
schuift € 350 miljoen met behulp van een kaderaanpassing door naar 2024.
Loon- en prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.
Opgave herprioritering Spoorwegen
Dit betreft een overboeking vanuit de investeringsruimte voor de exploita­
tietreindienst Limburg. In 2014 zĳn afspraken gemaakt met de provincie
Limburg over de decentralisatie van de stoptreindiensten RoermondMaastricht Randwyck en Sittard-Heerlen. Hiervoor draagt het Rĳk een deel
van de (verhoogde) concessieontvangsten vanuit NS over aan de provincie.
Het gaat om de jaren 2029-2031.
Overboeking woningbouwmiddelen
Een deel van de Woningbouw Middelen worden overgeboekt van Artikel
12 naar Artikel 14. Het gaat o.a. om de middelen voor de SPUK mobiliteits­
pakketten, SPUK bovenlandse infrastructuur en risico beheersingskosten.
Prĳsbĳstelling en nacalculatie woningbouwmiddelen 2022
Dit betreft de prĳsbĳstelling 2022 aanvullende post-middelen die in het
goede ritme worden gezet en de overboeking van de prĳsbĳstelling
2022 van de woningbouwmiddelen. inclusief de nacalculatie van diverse
onderdelen waar de woningbouwmiddelen zĳn overgeboekt.
Reservering UK terminal Amsterdam
Dit betreft een overboeking om de subsidiebeschikking HOV-net ZuidHolland Noord te verlagen. Dit komt doordat de scope van Spoorcorridor
Leiden-Utrecht en van Spoorcorridor Alphen aan den Rĳn-Gouda (gereali­
seerd) zĳn versmald en omdat voor Buscorridor Leiden-Katwĳk\/Noordwĳk
(planuitwerking) een nieuwe kostenraming beschikbaar is gesteld. Het
beschikbaar gekomen bedrag van deze projecten wordt toegevoegd aan
de investeringsruimte voor de UK terminal Amsterdam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

121

21.414

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2032

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2033

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2034

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2035

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2036

3.900

Opdracht Schoon Emissieloos
Bouwen 2023

1.597

34.534

96.400

39.286

‒ 8.134

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2
15.599

23.343

66

257.213

87.497

82.397

82.398

82.548

219.577 210.532 290.144 693.336 262.068 296.832

467.027

56.000

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 15.03 Ontwikkeling

56.000

17.090

467.425 653.852 721.786 695.336 669.086 688.953 676.513 670.902 336.121 351.448 353.604

56.000

16.199

‒ 74.935 ‒ 78.137 ‒ 16.228 303.223 370.132 445.441 450.563

56.000

2.806

7.144 ‒ 17.024

‒ 4.332

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 15.02 Onderhoud
en vernieuwing

324

280.000

16.445

‒ 846

2.544

Mutaties Miljoenennota 2024

Waterstofpilot Rĳksrederĳ

56.000

31.856

33.710 130.238
35.006

196.423 265.495 252.420 248.814 249.934

200

40.552

24.088

Toevoeging CAmiddelen Vernieuwing

1.300

36.850

1.664

40.709 159.965

1.500

35.920

1.956

200.674

324

900

‒ 944

24.562

28.603

‒ 14.040 ‒ 20.079 ‒ 25.073 ‒ 25.894 ‒ 30.024

39.975

Toevoeging CA-middelen Exploitatie
en Onderhoud
1.213.086

Opgave herprioritering
Hoofdvaarwegennet Vernieuwing

‒ 944

406.753

‒
0 ‒ 95.641 115.557 ‒ 54.378

‒ 115.110

Onderzoeksprogramma Vernieuwing

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

Kasschuiven Hoofdvaarwegennet

Herprioritering: aanleg
voor instandhouding

33.959

19.279

19.279

3.165

19.279

19.279

3.165

93.065

98.514

98.013

447.081 418.086 418.086

20.616

20.616

3.165

317.978 332.437 350.732 423.300 395.642 395.642

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2031

‒ 4.136

‒ 4.136

21.512

11.676

10.599

1.242

‒ 165

9.738

77

9.661

2030

542.360 731.989 738.014 392.113 298.954 243.512 225.950 203.875 320.522 328.105 353.538 426.465 398.807 398.807

23.131

11.774

10.709

1.229

‒ 164

9.738

77

9.661

2029

Defensie: ETV Noord en
Betonningsvaartuigen 2023

26.732

13.393

12.335

1.226

‒ 168

9.738

77

9.661

2028

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 15.02 Onderhoud
en vernieuwing

24.482

16.994

15.816

1.371

‒ 193

9.738

77

9.661

2027

591.958 744.527 704.055 352.138 270.351 241.556 224.286 202.278

10.219

14.744

11.432

1.323

1.989

9.738

77

9.661

2026

‒ 49.598 ‒ 12.538

9.947

481

471

10

9.738

77

9.661

2025

Mutaties Voorjaarsnota 2023

9.856

42

479

‒ 437

9.905

79

9.826

2024

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 15.02 Onderhoud
en vernieuwing

‒ 377

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 15.01 Exploitatie

495

Mutaties Miljoenennota 2024

11.133
60.891

Toevoeging CA-middelen Exploitatie

‒ 872

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

10.233
0

Kasschuiven Hoofdvaarwegennet

81

10.152

Totaal
mutatie 2023

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 15.01 Exploitatie

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 15.01 Exploitatie

15 Hoofdvaarwegennet

Tabel 72 Verdiepingsbĳlage artikel 15 Hoofdvaarwegennet

44.710

418.086

19.279

19.279

398.807

3.165

395.642

10.209

471

471

9.738

77

9.661

2037

Artikel 15 Hoofdvaarwegennet

122

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

123

10.100
8.340

Opgave herprioritering
Hoofdvaarwegennet: Kustwacht

16.800
30.000

SPUK sluiscomplex Kornwerderzand

Verlenging Topsector Logistiek 2024
t/m 2026

165.000

2.400

Opgave herprioritering
Hoofdvaarwegennet Aanleg:
Averĳhaven Ĳmuiden

53.341

Opdracht Schoon en Emissieloos
Bouwen 2023

Ontvangsten project Nieuwe
Sluis Terneuzen

‒ 1.350

‒ 365

91.116

117.961

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 15.04 Geïntegreerde
contractvormen/PPS

‒ 7.569

16.800

250

10.000

11.765

323.227 208.348

51.999

8.340

10.100

43.341

13.547

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 15.03 Ontwikkeling

Mutaties Miljoenennota 2024

5

‒ 365

‒ 3.478

22.700

0 122.348 139.836
123.776

Samenvoegen budgetten
Hoofdvaarwegen LemmerDelfzĳl (HLD)

2026

2027
21.570

2028
6.682

2029

‒ 406

3.379

‒ 6.393

10.000

‒ 406

10.554
‒ 406

19.813

‒ 92.902

950

31.458

250

11.654

32.190 ‒ 98.722
4.633

18.505

65.284

257.422

54.633

54.636

611.501 108.447

54.575

54.477

69.534 144.427

86.865

4.468

2031

93.421

11.023

2032

2.393

34.755

88.632

33.000

3.261

‒ 7.405

59.289

2034

2036

4.760 115.027

2035

0

33.000

2.307

0

33.000

2.572

55.688 ‒ 10.693 135.572

33.000

3.739

18.949

‒ 46.000 100.000

66.803

2.572

‒ 1.769

66.000

85.940 152.354 103.274 213.040

3.392

2033

53.555

53.614

52.930

54.023

52.089

52.465

41.536

52.109 155.581 182.053 141.628 141.661 238.846 279.843

68.716

33.000

1.818

585

50.000 180.000 180.000

‒
‒
‒
127.147 146.687 120.224

92.108

4.611

2030

‒
‒
‒
25.579 ‒ 35.254 132.411 248.868 119.468 ‒ 39.999

950

11.244

81.805

‒
‒
177.501 145.071

‒
‒
‒
0 131.278 203.727 ‒ 75.000 110.000 ‒ 65.000 ‒ 76.000 100.000

‒ 1.350

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

Kasschuiven Hoofdvaarwegennet

Kaderruilen 2023

HXII: Digitale Transport Strategie

5

‒ 1.948

EZK: Programma Noordzee
veiligheid zeescheepvaart

HXII: bĳdrage KIM aan snelle
indicatoren goederenvervoer

33.746

EZK: gevolgkosten Wind op Zee

‒
496.831

‒ 200

Dekking
herprioritering Hoofdvaarwegennet

‒ 200
‒ 13.644 ‒ 13.644

Correctie bĳdragen programma
Goederenvervoercorridor Oost-ZuidOost

‒ 195

Defensie: ETV Zuid en Midden 2023

‒ 195

32.700

2025

5.385 ‒ 58.301 ‒ 46.581 ‒ 21.210

2024

271.228 215.917 231.843 646.755 240.858 318.402 263.895

51.651

Totaal
mutatie 2023

BCF: SPUK Haven Cuĳk

Aanvullend budget meerkosten PFAS
en Covid

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 15.03 Ontwikkeling

Mutaties Voorjaarsnota 2023

15 Hoofdvaarwegennet

41.032

111.080

63.313

30.000

2.308

0

31.005

47.767

3.057

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

124

96.432

3.916

2.916

1.000

50

66.924

1.590

1.590

65.334

2025

1.050

1.027

58.009

1.177

1.177

56.832

2.196

2027
86

55.732

1.071

1.071

54.661

2028
144

55.683

1.062

1.062

54.621

2029
61

54.662

1.046

1.046

53.616

2030
125

54.785

1.046

1.046

53.739

2031
565

54.539

1.044

1.044

53.495

2032
237

55.307

1.047

1.047

54.260

2033

54.296

1.027

1.027

53.269

1.180

2034

52.208

988

988

51.220

‒ 1.245

2035

38.154

1.224

1.224

36.930

‒ 4.606

2036

946

954

947

948

945

945

943

943

943

943

943

337.696 339.130 340.806 341.324 339.804 339.804 339.104 339.104 339.104 339.104 339.104

64.474

1.475

1.475

62.999

8.366

2026

365

22.103

1.466

21.724

‒ 1.452

365

55.257

22.223

‒ 674

406
‒ 558

40.945

21.702

111.452 120.467 102.349

38.364

21.922

8.746

406

40.260

97.820

35.420

21.739

‒ 544

41.205

97.260

34.905

21.698

‒ 548

41.205

60.340

19.135

41.205

60.300

19.095

41.205

60.300

19.095

41.205

60.300

19.095

41.205

60.300

19.095

41.205

60.300

19.095

41.205

1.374.5681.376.9561.453.4891.845.8871.322.825 1.281.4521.338.227 1.237.096

957.785 998.596 961.0951.053.594 1.119.6961.146.639

1.373.527 1.436.6011.420.4841.450.247 946.466 968.066 896.476 700.086 811.613 824.806 843.523 981.873 903.086 998.562

Totaal Uitgaven
stand ontwerpbegroting
2024 Hoofdvaarwegennet

917.219 895.386 883.956

1.351.229 1.441.2251.443.672 1.447.464 935.846 943.430 886.961 692.795 803.454 816.530 836.068

397.138 450.094 460.551 444.102 440.092 438.009 401.089 400.347 400.347 400.347 400.347 400.347

21.583

30

21.113

34

406

43.255

Totaal Uitgaven stand
eerste suppletoire wet
2023 Hoofdvaarwegennet

432.647 408.377

19.361

1.537

23.041

‒ 5.004

‒ 578

42.014

413.286 386.274 375.555 338.642 340.084 341.753 342.272 340.749 340.749 340.047 340.047 340.047 340.047 340.047

1.705

411.581 385.224 374.528

141.413

4.993

4.993

3.000

92.516

1.400

2024

Totaal Uitgaven
stand ontwerpbegroting
2023 Hoofdvaarwegennet

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel 15.06
Netwerkgebonden kosten HVWN

Mutaties Miljoenennota 2024

204.891

3.033

Toevoeging CA-middelen
instandhouding Hoofdvaarwegennet

Opgave herprioritering
Hoofdvaarwegennet Aanleg

0
308.867

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

Kasschuiven Hoofdvaarwegennet

1.948
‒ 578

HXII: Maatwerk KNMI-RWS

496.374

EZK: Programma Noordzee
veiligheid zeescheepvaart

Capaciteit RWS Hoofdvaarwegennet

Stand eerste suppletoire wet
2023 artikelonderdeel 15.06
Netwerkgebonden kosten HVWN

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 15.06
Netwerkgebonden kosten HVWN

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 15.04 Geïntegreerde
contractvormen/PPS

Mutaties Miljoenennota 2024

22.526

6.454

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

4.000

Ophogen lopende DBFM-contracten

‒ 3.000

Opgave herprioritering
Hoofdvaarwegennet Aanleg

136.420
‒ 3.000

Bĳdrage derden

18.459

Totaal
mutatie 2023

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 15.04 Geïntegreerde
contractvormen/PPS

Mutaties Voorjaarsnota 2023

15 Hoofdvaarwegennet
328

988.356

837.719

830.149

400.347

60.300

19.095

41.205

340.047

943

339.104

48.634

7.274

820

6.454

41.360

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

125

5.587

48.417

88.590

Totaal Ontvangsten
stand ontwerpbegroting
2023 Hoofdvaarwegennet

Totaal Ontvangsten stand
eerste suppletoire wet
2023 Hoofdvaarwegennet

Totaal Ontvangsten
stand ontwerpbegroting
2024 Hoofdvaarwegennet

88.590

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 15.09 Ontvangsten

32
40.173

32

‒ 200

Mutaties Miljoenennota 2024

Saldo mee- en
tegenvallers Hoofdvaarwegennet

‒ 200

Bĳdrage derden Nieuwe
Sluis Terneuzen
43.341

53.341

Bĳdrage derden

Correctie bĳdragen programma
Goederenvervoercorridor Oost-ZuidOost

48.417
‒ 3.000

‒ 3.000

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 15.09 Ontvangsten

42.830

5.587

Totaal
mutatie 2023

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 15.09 Ontvangsten

15 Hoofdvaarwegennet

21.757

11.757

10.121

21.757

10.000

10.000

11.757

1.636

10.121

2024

10.756

10.756

9.441

10.756

10.756

1.315

9.441

2025

1.781

1.781

1.741

1.781

1.781

40

1.741

2026

489

240

240

489

240

240

‒ 249

2027

2028

240

240

150

240

240

90

150

2029

275

275

150

275

275

125

150

2030

155

155

150

155

155

5

150

2031

150

150

150

150

150

150

2032

150

150

150

150

150

150

2033

150

150

150

150

150

150

2034

150

150

150

150

150

150

2035

150

150

150

150

150

150

2036

150

150

150

150

150

150

2037

150

150

150

150

150

150

Aanvullend budget meerkosten PFAS en Covid
Het projectbudget voor het project Nieuw Sluis Terneuzen is opgehoogd
i.v.m. meerkosten door PFAS en Covid. Voor deze meerkosten is
overeenststemming bereikt over een kostenverdeling tussen Nederland
en Vlaanderen. Op basis van de kostenverdeling is vanuit Nederland
€ 32,7 miljoen aan het projectbudget toegevoegd.
Capaciteit RWS Hoofdvaarwegennet
In de ontwerpbegroting 2023 is de eerder tot en met 2025 gefinancierde
structurele capaciteit van 9.250 FTE’s voor de jaren 2024 en 2025 opgehoogd
naar 9.341 FTE’s. In de begroting 2024 is besloten om deze capaciteit verder
te verhogen naar circa 9.400 FTE's en structureel (einde looptĳd fonds)
te financieren. Aanvullend hierop wordt tot en met 2030 de capaciteit
voor structurele werkzaamheden in lĳn met de extra ambitie van dit
kabinet op instandhouding verhoogd naar 9.665 FTE’s. De middelen worden
toegevoegd aan het artikelonderdeel 15.06.
Dekking herprioritering Hoofdvaarwegennet
Dit betreft de dekking voor herprioritering vanuit het hoofdvaarwegennet.
Voor uitgebreide toelichting zie projectenoverzicht bĳ 15.03.02.
Defensie: ETV Noord en Betonningsvaartuigen 2023
De Kustwacht Nederland regelt namens haar opdrachtgever IenW/RWS
noodsleephulp en betonning op de Noordzee. De betreffende schepen
(waaronder ETV Noord) huurt de Kustwacht bĳ de Rĳksrederĳ. Deze bĳdrage
is voor het verschil tussen de structurele bĳdrage van IenW en het tarief in
2023 voor deze schepen.
Defensie: ETV Zuid en Midden 2023
Vanaf 2021 is de noodsleephulp op de Noordzee door de Kustwacht
Nederland namens haar opdrachtgever IenW/RWS uitgebreid om de
veiligheid ten behoeve van Windenergie op Zee te waarborgen. De
betreffende schepen (ETV Zuid en ETV Midden) huurt de Kustwacht bĳ
de Rĳksrederĳ. Dit bedrag betreft de bĳdrage van IenW aan deze kosten.
EZK: gevolgkosten Wind op Zee
Betreft overboeking van middelen vanuit EZK naar IenW voor de structurele
kosten voor het waarborgen van de scheepvaartveiligheid rondom de
windparken op de Noordzee. De structurele kosten worden gefinancierd
via doorbelasting aan de windparkexploitanten.
Kaderruilen 2023
Er zĳn kaderruilen doorgevoerd om de overprogrammering in een
beheersbaar ritme te krĳgen en om de programmering en budgetten te
verdelen tussen de modaliteiten om ontstane negatieve kaderstanden op
artikelonderdelen op te lossen. Over alle jaren is dit per saldo budgettair
neutraal voor de modaliteiten.
Kasschuiven Hoofdvaarwegennet
Er zĳn op dit artikel budgetneutrale kasschuiven ingediend om de program­
mering sluitend te krĳgen.
Loon-en prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

126

Ontvangsten Nieuwe Sluis Terneuzen
Vanuit Vlaanderen is € 10 miljoen aan het projectbudget van het project
Nieuwe Sluis Terneuzen toegevoegd.
Opgave herprioritering Hoofdvaarwegennet: aanleg voor instandhouding
Er wordt op het MF in totaal € 1,2 miljard toegevoegd aan instandhouding
RWS aanvullend op de CA-middelen. Het gaat om € 573 miljoen voor
VenR en € 580 miljoen BenO. Bovendien wordt er € 94 miljoen toegevoegd
vanuit aanleg voor capaciteit RWS. Deze middelen worden gedekt door
te herprioriteren op aanlegprojecten die worden geraakt door stikstof
(€ 368 miljoen vaarwegen en € 1.131 miljoen wegen). De schuif van aanleg
naar instandhouding RWS is verlaagd tot het BKN-niveau in combinatie
met een efficiëntiedoelstelling (- € 178 miljoen). Deze middelen worden
toegevoegd onder voorbehoud van het opstellen van nieuwe sturingsaf­
spraken waar de doelmatigheidswinst en inlopen uitgesteld onderhoud een
plek krĳgen.
Opgave herprioritering Hoofdvaarwegennet Exploitatie en Onderhoud
Dit betreft de toevoeging van middelen aan het budget voor Exploitatie en
Onderhoud vaarwegen n.a.v. de herprioritering op het MF.
Opgave herprioritering Hoofdvaarwegennet Vernieuwing
Dit betreft middelen ten behoeve van de herprioriteringsopgave voor
vaarwegen en specifiek voor Vernieuwing. De middelen komen terecht op
artikel 15.
SPUK sluiscomplex Kornwerderzand
Betreft een overboeking vanuit de reservering voor vervanging draai­
bruggen A7 (te Kornwerderzand) op artikel 12 hoofdwegennet naar het
aanleg budget sluiscomplex Kornwerderzand voor de mogelĳke verlening
van een uitkering voor het project «Verbreding sluis Kornwerderzand» aan
de Provincie Friesland.
Toevoeging CA-middelen Exploitatie en Onderhoud
Dit betreft het aandeel van de Coalitieakkoord-middelen voor Exploitatie en
Onderhoud in de periode 2026-2030.
Toevoeging CA-middelen Vernieuwing
Dit betreft het aandeel van de Coalitieakkoord-middelen voor Vernieuwing
in de periode 2026-2030.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

127

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

Mutaties Miljoenennota 2024

Dekking kosten landelĳke
uitrol ERTMS

Overboeking Spoorcapaciteit 2030
naar PHS planstudie

Kaderruilen 2023

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

HXII: Overboeking
apparaatbudget ERTMS

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 17.07 ERMTS
‒ 500

3.947

127.246

136.629

0 136.629

112.641

23.718

46.074
‒ 22.356

Mutaties Voorjaarsnota 2023

1.211

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 17.06 Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 17.07 ERMTS

‒ 476

Mutaties Miljoenennota 2024

3.259

‒ 476

Loon- en Prĳsbĳstelling 2023

1.687

Kasschuiven Project
Mainportontwikkeling
Rotterdam 2024

888

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Stand eerste suppletoire wet
2023 artikelonderdeel 17.06 Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

799

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 17.06 Project
Mainportontwikkeling Rotterdam

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
17.03 Hogesnelheidstrein-Zuid

Mutaties Miljoenennota 2024

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
17.03 Hogesnelheidstrein-Zuid

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting
2023 artikelonderdeel
17.03 Hogesnelheidstrein-Zuid

Totaal
17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer mutatie 2023

221

10

211

901

201

700

173

10

163

824

14

810

1.095

2025

461

200

261

698

8

690

1.159

2026

699

238

461

922

112

810

1.523

2027

271

10

261

698

8

690

2.095

2028

969

271

10

261

1.824

14

1.810

2029

2030

969

271

10

261

698

8

690

2031

969

271

10

261

698

8

690

2032

969

271

10

261

698

8

690

0

0

18

0

413

0

0

5.322

111.603

112.103

‒ 500

98.440

98.335

105

52.502 ‒ 20.000 ‒ 58.000

50.000 ‒ 20.000 ‒ 58.000

2.502

3.947

87.246

‒
40.000 181.477 ‒ 25.000

40.000

50.537

50.537

58.607

826

2.751

‒ 1.925

57.781

595

57.186

2033

‒
305.000 ‒ 25.000

32.330

50.377 123.372 125.816 158.998 250.280 456.615 314.896 276.330 324.475

‒ 3.849

54.226 158.998 456.615 123.354 125.816 249.867 314.896 276.330 319.153

1.122

2024

Tabel 73 Verdiepingsbĳlage artikel 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer

25.537

25.537

2034

25.537

25.537

2035

77.704

77.704

38.326

12.790

25.536

2036

10.933

10.933

2037

Artikel 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer

128

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

129

2031

2032

101.280

34.819

21.427

13.392
15.801

2.325

13.476
12.107

1.521

10.586

277.056 278.766 218.990

94.375

9.056

14.139 ‒ 13.124

175

4.933

2.358

9.174

6.476

6.476

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 17.09 Ontvangsten

83.777

94.623

89.911

95.471

73.397

27.547

27.545 103.656

27.545

247.207 359.691 146.641 194.161

27.545

47.570

27.545

95.869

62.290

82.753

2.514

79.126

79.126

36.753

36.753

‒ 49.486

‒ 49.486

‒ 52.000

75.079

68.769 182.423

62.293

62.289

43.232 115.879

550.428 538.296 718.941 635.182 755.571 846.6511.028.372 591.603 755.185 365.761 376.326 108.290

46.000

46.000

349.833 371.737 602.644 620.639 740.218 938.593 1.015.959 646.205 625.302 620.917 376.533

8.264

53.264

36.756

36.756

Totaal Uitgaven stand
ontwerpbegroting 2024
Megaprojecten Verkeer en Vervoer

75.473 ‒ 60.826

30.473

45.000 ‒ 70.000 ‒ 45.000

36.753

36.753

427.207 378.842 473.102 875.091 609.245 712.453 760.225 758.310 631.190 589.601 503.593 170.450 100.078

‒ 6.951

10.049

87.605

8.740

78.865

Totaal Uitgaven stand eerste
suppletoire wet 2023 Megaprojecten
Verkeer en Vervoer

21.161

1.161

20.000 ‒ 17.000

1.511

Totaal Uitgaven stand
ontwerpbegroting 2023
Megaprojecten Verkeer en Vervoer

‒
‒ 6.681 ‒ 19.825 ‒ 20.067 161.642

2.186

‒
‒ 8.867 ‒ 20.000 ‒ 25.000 164.000

5.011

211.144 183.274 202.164 250.686 283.175

42.984

254

42.730

1.654

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 17.10 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

3.603

1.021

52.473

192

37.785

56.246

3.603

115.048

0

388

2036

25.537 116.030

2035

Mutaties Miljoenennota 2024

Overboeking Spoorcapaciteit 2030
naar PHS planstudie

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

Kaderruilen 2023

‒ 851

842

154.898 140.290 208.845 270.511 303.242 408.849 338.530 153.592 118.688 108.396

BCF: SPUK A'dam Contactweg

29

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 17.10 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

361

168.809 139.159 208.484 270.482 302.400 408.461 338.338 151.938 113.677 106.885
‒ 13.911

1.131

15.703

6.972

8.731

187.348 180.610

3.041 ‒ 22.180

11.098

187.097 243.725 174.224 196.313

10.078

1.521

8.557

177.019 229.586

25.537

2034

317.005 108.160

25.537

2033

‒
‒
24.475 136.395 108.160 ‒ 37.785

Mutaties Voorjaarsnota 2023

257.521 311.875 294.567 231.097

33.907

23.097

10.810

76.310

‒
48.780 113.767 ‒ 10.907

177.486 170.210 290.786 240.493 162.873

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 17.10 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

‒ 851

24.267

11.235

13.032

177.726 191.920 293.870

11.751

8.196

Mutaties Miljoenennota 2024

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 17.08 ZuidasDok

3.041

8.710

Kasschuiven ZuidasDok

8.196

‒ 4.588 164.793

147.304 182.681

169.530 180.169 269.603 223.614

Loon- en prĳsbĳstelling 2023

118.158

2030

‒ 41.995

2029

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 17.08 ZuidasDok

2028

Mutaties Voorjaarsnota 2023

2027

211.525 184.757 104.810

2026

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 17.08 ZuidasDok

2025

160.347 161.980 221.812 125.816 158.998 302.782 436.615 256.896 316.330 142.998

2024

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 17.07 ERMTS

Totaal
17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer mutatie 2023

68.995

58.062

58.062

58.062

10.933

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

130

2.165

82.765

83.777

80.600

82.765

Totaal Ontvangsten stand
ontwerpbegroting 2023
Megaprojecten Verkeer en Vervoer

Totaal Ontvangsten stand eerste
suppletoire wet 2023 Megaprojecten
Verkeer en Vervoer

Totaal Ontvangsten stand
ontwerpbegroting 2024
Megaprojecten Verkeer en Vervoer

2.165

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 17.09 Ontvangsten

Mutaties Miljoenennota 2024

Loon- en prĳsbĳstelling
2024 ontvangsten
32.416

2026

58.817

56.414

94.623

58.817

2.403

2.403

56.414

65.224

62.216

89.911

65.224

3.008

3.008

62.216

59.894

57.133

95.471

59.894

2.761

2.761

57.133

80.600

2025

Stand eerste suppletoire wet 2023
artikelonderdeel 17.09 Ontvangsten

2024

‒ 3.177 ‒ 38.209 ‒ 27.695 ‒ 38.338

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Totaal
17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer mutatie 2023

75.058

71.597

73.397

75.058

3.461

3.461

71.597

‒ 1.800

2027

72.261

68.929

27.547

72.261

3.332

3.332

68.929

41.382

2028
‒ 947

2030

107.674

4.965

4.965

56.569

107.674

53.961 102.709

27.545 103.656

56.569

2.608

2.608

53.961 102.709

26.416

2029

60.955

58.145

27.545

60.955

2.810

2.810

58.145

30.600

2031

52.414

49.997

27.545

52.414

2.417

2.417

49.997

22.452

2032

53.918

51.432

27.545

53.918

2.486

2.486

51.432

23.887

2033

2034

2035

2036

2037

Toelichting
Kaderruilen 2023
Er zĳn kaderruilen doorgevoerd om de overprogrammering in een
beheersbaar ritme te krĳgen en om de programmering en budgetten te
verdelen tussen de modaliteiten om ontstane negatieve kaderstanden op
artikelonderdelen op te lossen. Over alle jaren is dit per saldo budgettair
neutraal voor de modaliteiten.
Loon- en prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.
Overboeking Spoorcapaciteit 2030 naar PHS planstudie
Dit betreft een overboeking van het Programma Spoorcapaciteit 2030 naar
PHS Planuitwerking zodat de studie baanstabiliteit DelftCampus – Schiedam
kan worden uitgevoerd binnen de planstudie PHS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

131

‒ 21.491

0
‒ 324

Kasschuiven 2023 overige
uitgaven en ontvangsten

Waterstofpilot Rĳksrederĳ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
18.12 Nader toe te wĳzen
BenO en Vervanging

Mutaties
Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 18.12
Nader toe te wĳzen BenO
en Vervanging

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
18.08
Netwerkoverstĳgende
kosten

Mutaties
Miljoenennota 2024

21.815

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
18.08
Netwerkoverstĳgende
kosten

0

‒ 21.815

‒ 324

21.815

Mutaties
Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 18.08
Netwerkoverstĳgende
kosten

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
18.06 Externe veiligheid
3.335

3.335

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
18.06 Externe veiligheid

Mutaties
Miljoenennota 2024

3.335

Mutaties
Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 18.06
Externe veiligheid

Totaal mutatie 2023

21.491

21.491

21.491

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Tabel 74 Verdiepingsbĳlage artikel 18 Overige uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)

18 Overige uitgaven
en ontvangsten
2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

Artikel 18 Overige uitgaven en ontvangsten

132

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

133

25.150

3.335

Totaal Uitgaven stand
ontwerpbegroting 2024
Overige uitgaven
en ontvangsten

291.238

291.238

Mutaties
Voorjaarsnota 2023

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
18.10 Saldo van de
afgesloten rekeningen

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 18.10
Saldo van de
afgesloten rekeningen

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
18.09 Ontvangsten
19.308

19.308

Stand eerste suppletoire
wet 2023 artikelonderdeel
18.09 Ontvangsten

Mutaties
Miljoenennota 2024

19.308

Mutaties
Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting
2023 artikelonderdeel
18.09 Ontvangsten

25.150

Totaal Uitgaven stand
eerste suppletoire wet
2023 Overige uitgaven
en ontvangsten

Totaal mutatie 2023

Totaal Uitgaven stand
eerste suppletoire wet
2023 Overige uitgaven
en ontvangsten

Totaal Uitgaven stand
ontwerpbegroting 2023
Overige uitgaven
en ontvangsten

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
18.12 Nader toe te wĳzen
BenO en Vervanging

Mutaties
Miljoenennota 2024

18 Overige uitgaven
en ontvangsten

21.491

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

134

310.546

310.546

310.546

Totaal Ontvangsten
stand ontwerpbegroting
2024 Overige uitgaven
en ontvangsten

291.238

Totaal Ontvangsten stand
eerste suppletoire wet
2023 Overige uitgaven
en ontvangsten

Totaal mutatie 2023

Totaal Ontvangsten stand
eerste suppletoire wet
2023 Overige uitgaven
en ontvangsten

Totaal Ontvangsten
stand ontwerpbegroting
2023 Overige uitgaven
en ontvangsten

Stand ontwerpbegroting
2024 artikelonderdeel
18.10 Saldo van de
afgesloten rekeningen

Mutaties
Miljoenennota 2024

18 Overige uitgaven
en ontvangsten
2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

13

13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

2.294

‒ 1.350

HXII: Cyber en Vitaal
middelen MF

HXII: Digitale
Transport Strategie

HXII: bĳdrage KIM aan snelle
indicatoren goederenvervoer
5

62

3.998

HXII: Bĳdrage
banenafspraak RWS

HXII: Financiering
Integrale Milieutoepassing

4.746

‒ 500

5

62

78

3.998

‒ 1.243 ‒ 1.243

HXII: Apparaatsbudget ERTMS

‒ 1.235

GF: Terugbetaling Goes

HXII: Herschikking aanvullende
middelen
informatiehuishouding

165.000

GF: Implementatierichtlĳn
RISM II

71.250

FIN: Schoon
Emissieloos Bouwen

FIN: Rĳksdiensten Schoon
Emissieloos Bouwen

FIN: Kennis Opschaling Praktĳk
Schoon Emissieloos Bouwen
14.000

33.746

50

‒
‒
13.644 13.644
50

‒ 4.136 ‒ 4.136

Defensie: ETV Zuid en Midden
2023 WOZ

5.000

‒ 195

‒ 851

Defensie: ETV Noord en
Betonningsvaartuigen 2023

5.000

‒ 195

EZK: Wind op Zee

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

‒
‒
‒
118.934 41.458 17.158 668.433 652.762 646.139 565.205 684.701 866.497 908.659993.500
1.089.772
1.062.9801.107.5921.101.406

‒ 1.927 ‒ 1.927

‒ 851

EZK: Deltaplan NoordNederland

2025

6.000

5.500
7.500 20.000 28.750 15.000

339

‒ 1.350

156

‒ 500

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

188

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

10.000 11.500 28.500 55.000 35.000 15.000 10.000

2.500

3.379 10.554 19.813

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

156

339

‒ 95

8.297.781
17.450.458
9.255.111
9.132.286
8.639.288
9.112.875
8.351.474
7.786.225
8.245.1907.237.070
7.236.225
7.051.3597.607.0607.874.3767.488.679

BCF: SPUK Haven Cuĳk

BZK: bĳdrage CID Binckhorst

2024

8.416.715
17.491.916
9.272.269
8.463.853
7.986.526
8.466.736
7.786.2697.101.524
7.378.693
6.328.411
6.242.725
5.961.587
6.544.080
6.766.7846.387.273

BCF: SPUK A'dam Contactweg

BCF: LVO Oosterhoutseweg

Baakschilden
verlenging termĳn

Stand eerste suppletoire wet
2023 artikelonderdeel 19.09 Ten
laste van begroting IenW

Mutaties Voorjaarsnota 2023

Ontwerpbegroting 2023
artikelonderdeel 19.09 Ten laste
van begroting IenW

Totaal
mutatie 2023

Tabel 75 Verdiepingsbĳlage artikel 19 Bĳdragen andere begrotingen Rĳk

19 Bĳdragen andere
begrotingen Rĳk

Toelichting
Kasschuiven overige uitgaven en ontvangsten
Bĳ eerste suppletoire begroting 2023 is het afgeroomde eigen vermogen
2021 doorgeschoven van 2022 naar 2023 (€ 2,5 miljoen). Bovendien is
het surplus eigen vermogen 2022 in 2023 toegevoegd aan artikel 18.08
(€ 19,3 miljoen). Het totaal van € 21,8 miljoen zal in 2023 niet tot
besteding komen. Derhalve worden de middelen door geschoven naar de
begroting 2024.

Artikel 19 Bĳdragen andere begrotingen Rĳk

135

Toelichting
BZK: bĳdrage CID Binckhorst
Conform de gemaakte afspraak in het BO MIRT van november 2022 geeft
BZK een bĳdrage voor Central Innovation District Binckhorst. Dit betreft de
ontvangsten vanuit BZK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

136

‒ 1.273 ‒ 1.273

HXII: Maatwerk KNMI-RWS

2025

4.300
‒ 437

HXII: ILT Vrachtwagenheffing

‒ 325

‒ 325

4.300

4.571

2027

4.300

4.571

2028

4.300

4.571

2029

‒
200.000800.000900.000

4.300

771

2026

4.300

4.571

2030

4.300

4.571

2031

4.300

4.571

2032

4.300

4.571

2033

4.300

4.571

2034

4.300

4.571

2035

4.300

4.571

2036

4.300

4.571

2037

‒
15.405

PF: Implementatierichtlĳn
RISM II

‒ 750

‒ 250

7.808.084
9.883.320
18.771.630
9.602.879
9.330.620
8.798.471
9.725.820
8.241.821
8.675.7867.687.666
7.686.821
7.551.9558.107.656
8.374.9727.919.275

8.416.715
17.491.916
9.272.269
8.463.853
7.986.526
8.466.736
7.786.2697.101.524
7.378.693
6.328.411
6.242.725
5.961.587
6.544.080
6.766.7846.387.273

8.297.781
17.450.458
9.255.111
9.132.286
8.639.288
9.112.875
8.351.474
7.786.225
8.245.1907.237.070
7.236.225
7.051.3597.607.0607.874.3767.488.679

7.808.084
9.883.320
18.771.630
9.602.879
9.330.620
8.798.471
9.725.820
8.241.821
8.675.7867.687.666
7.686.821
7.551.9558.107.656
8.374.9727.919.275

Stand ontwerpbegroting 2024
artikelonderdeel 19.09 Ten laste
van begroting IenW
Totaal Ontvangsten
stand ontwerpbegroting
2023 Bĳdragen andere
begrotingen Rĳk
Totaal Ontvangsten stand
eerste suppletoire wet
2023 Bĳdragen andere
begrotingen Rĳk
Totaal Ontvangsten
stand ontwerpbegroting
2024 Bĳdragen andere
begrotingen Rĳk

20.000 20.000 70.000 70.000 70.000

‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185 ‒ 1.185

‒ 750

Mutaties Miljoenennota 2024

‒ 250

‒
‒
‒
489.6977.567.138
9.516.519 470.593 691.332 314.404
1.374.346 455.596 430.596 450.596 450.596500.596500.596500.596 430.596

250.000

‒ 2.000

Opdracht Schoon Emissieloos
Bouwen RWS

Reservering Nedersaksenlĳn
en N33

‒ 2.124 ‒ 2.124

Onderzoeksprogramma VenR

‒
8.278.000
8.845.000

567.000

Omvorming ProRail naar
ZBO 2024

Loon- en prĳsbĳstelling 2023 6.394.426 416.393 459.554 469.725 422.503 401.151 422.510 422.510 422.510 422.510 422.510 422.510 422.510 422.510 422.510 422.510

LNV: Kennisprogramma
Circulair Terreinbeheer

‒
0 350.000350.000

Kaderaanpassing
Woningbouwmiddelen

4.300

‒
‒
0500.000 50.000250.000

‒ 674

4.300

Kaderaanpassing MF

‒ 1.111

HXII: Werving en selectie RWS 64.500

717

HXII: Vernieuwing SAP RWS

872

54.211
‒ 6.663 ‒ 6.663

HXII: Verdeling POK/WOOmiddelen
1.570

‒
‒
‒
65.000 38.348 ‒ 9.085 17.567

‒
‒
55.000 55.000

2024

HXII: TVOV

HXII:
‒
Terugsluis Vrachtwagenheffing 110.000

Totaal
mutatie 2023

19 Bĳdragen andere
begrotingen Rĳk

Defensie: ETV Noord en Betonningsvaartuigen 2023
De Kustwacht Nederland regelt namens haar opdrachtgever IenW
noodsleephulp en betonning op de Noordzee. De betreffende schepen
(waaronder ETV Noord) huurt de Kustwacht bĳ de Rĳksrederĳ. Deze bĳdrage
is voor het verschil tussen de structurele bĳdrage van IenW en het tarief in
2023 voor deze schepen.
Defensie: ETV Zuid en Midden 2023
Vanaf 2021 is de noodsleephulp op de Noordzee door de Kustwacht
Nederland namens haar opdrachtgever IenW/RWS uitgebreid om de
veiligheid ten behoeve van Windenergie op Zee te waarborgen. De
betreffende schepen (ETV Zuid en ETV Midden) huurt de Kustwacht bĳ
de Rĳksrederĳ. Dit bedrag betreft de bĳdrage van IenW aan deze kosten.
EZK: Gevolgkosten Wind op Zee
Betreft overboeking van middelen vanuit EZK naar IenW voor de structurele
kosten voor het waarborgen van de scheepvaartveiligheid rondom de
windparken op de Noordzee. De structurele kosten worden gefinancierd
via doorbelasting aan de windparkexploitanten.
FIN: Schoon Emissieloos Bouwen
Dit betreffen aanvullende middelen voor de plannen: Kennis, opschaling,
praktĳktoepassingssprogramma-, Rĳksdiensten- en de Specfieke uitkering
Schoon en Emissieloos Bouwen.
HXII: POK/WOO-middelen
Dit betreft de verdeling van de middelen binnen IenW voor de Parlemen­
taire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) en Wet Open
Overheid (WOO).
HXII: Terugsluis Vrachtwagenheffing
Voor de terugsluis Vrachtwagenheffing wordt er € 170 miljoen gereserveerd
waarvan totaal € 110 miljoen via een overboeking naar HXII gaat voor onder
andere de subsidie AanZet en stimulering private laadinfra. Het overige
bedrag van € 60 miljoen wordt een risicoreservering van getroffen. Dit
bedrag wordt daarom teruggeboekt naar het Mobiliteitsfonds. De totale
reservering wordt teruggefinancieerd in de jaren 2026-2027.
HXII: TVOV
Het betreft de overboeking uit het MF voor de bĳdrage Transitievangnet
OV (TVOV).
HXII: RWS werving en selectie
Dit betreft de overheveling van het budget voor werving en selectie
aan RWS.
HXII: Vernieuwing SAP
Dit betreft de verrekening van het aandeel van RWS voor het project
Vernieuwing SAP.
Kaderaanpassing MF
Dit betreft een kaderaanpassing om de overprogrammering in een
beheersbaar ritme te krĳgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

137

Kaderaanpassing Woningbouwmiddelen
De Tweede Kamer heeft aangegeven meer tĳd nodig te hebben om de
regeling voor de specifieke uitkering, in het kader van de Woningbouwmid­
delen Korte Termĳn, te beoordelen. Hierdoor is de planning om de uitkering
te beschikken aan de lokale overheden niet volledig haalbaar in 2023. Er
schuift € 350 miljoen met behulp van een kaderaanpassing door naar 2024.
Loon- en prĳsbĳstelling 2023
Dit betreft de toegekende loon- en prĳsbĳstelling tranche 2023 die vanuit de
begroting Hoofdstuk XII zĳn overgeheveld naar de generieke investerings­
ruimte 11.04 van het Mobiliteitsfonds. Vanuit de investeringsruimte zĳn de
artikelonderdelen verhoogd met loon- en prĳsbĳstelling.
Omvorming ProRail tot zbo
De financiële verwerking van de omvorming van ProRail in de begroting
wordt met een jaar opgeschoven van 2024 naar 2025. De definitieve
bepaling van het moment van inwerkingtreding zal plaatsvinden na
afronding van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel door
de Tweede en Eerste Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

138

Bĳlage 3: Overzichtsconstructie Kustwacht
De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is als coördinerend
minister voor Noordzee-aangelegenheden verantwoordelĳk voor het
proces van totstandkoming geïntegreerd beleid voor de Noordzee en
het Gecombineerd Jaarplan voor de uitvoeringtaken door de Kustwacht.
De minister van Defensie is beheerder van de Kustwacht Nederland,
wat betekent dat deze medeverantwoordelĳk is voor het opstellen van
het Gecombineerd Jaarplan voor de uitvoeringtaken door de Kustwacht
alsmede voor de uitvoering daarvan met inzet van eigen en toegewezen
mensen en middelen. Alle bĳ de Kustwacht Nederland betrokken
ministeries behouden hun eigen wettelĳke verantwoordelĳkheden. Het
integrale beleid en het daarvan afgeleide Gecombineerd Jaarplan voor
de uitvoeringtaken door de Kustwacht waarover de Ministerraad beslist,
worden zodanig concreet dat elke minister zich daarover in het parlement
kan verantwoorden en vormen in feite een integraal contract tussen de
verschillende departementen en de Kustwacht Nederland.
De overzichtsconstructie is gebaseerd op het «Gecombineerd Jaarplan voor
de uitvoeringtaken door de Kustwacht» en wordt door IenW gepubliceerd
in de rol van coördinerend ministerie. In de overzichtsconstructie wordt
een onderscheid gemaakt in de uitgaven van de Kustwacht Nederland zelf
(exploitatie personeel, exploitatie materieel en investering) en de uitgaven
die de deelnemende departementen ten behoeve van de Kustwacht
Nederland verrichten (kosten).
Defensie / CSZK / Kustwacht Nederland (uitgaven)
– Exploitatie personeel: Betreft het uitgaven budget in beheer van de
Kustwacht Nederland voor salarissen en overige personele uitgaven van
alle Kustwacht Nederland medewerkers in dienst bĳ Defensie / CZSK.
– Exploitatie materieel: Betreft het uitgavenbudget in beheer van
de Kustwacht Nederland. Defensie is beheerder van het Kustwacht­
centrum (KWC). Het Kustwachtcentrum is het informatiecentrum
van de Noordzee, waar het actuele beeld van (scheeps-)activi­
teiten, (veiligheids-)incidenten en verontreinigingen op de Noordzee
beschikbaar is.
– Investering: Betreft onder andere de investeringen voor het Maritiem
Operatie Centrum (MOC).
Uitgaven bĳ departementen (kosten):
Justitie en Veiligheid
– De inzet van de Politie (personeel) bestaande uit; liaison, boarding
officers, medewerkershandhavingsdesk en medewerkers Maritiem
Informatie Knooppunt.
– De inzet van Politie helikopters op planning of afroep voor luchtwaar­
neming en spoedeisende zoekvluchten. De bedragen zĳn afkomstig uit
de begroting van de Nationale Politie.
Financiën
– De inzet van de Douane (personeel) bestaande uit; liaison,
boarding officers, Aerial officers, medewerkers handhavingsdesk en
medewerkers Maritiem Informatie Knooppunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

139

Defensie
– De inzet van de Koninklĳke Marine (personeel en materieel) bestaande
uit; medewerker Maritiem Informatie Knooppunt, beheerskosten van
Defensie en inzet Mĳnenbestrĳdingsvaartuigen.
– De inzet van de Koninklĳke Marechaussee (personeel) bestaande uit;
liaison, boarding officers, Aerial officers en medewerkers Maritiem
Informatie Knooppunt.
– De inzet van de Koninklĳke Luchtmacht (personeel) bestaande uit;
vliegers ten behoeve van de Kustwachtvliegtuigen tot medio 2022.
– De inzet van de Defensie Materieels Organisatie (materieel) bestaande
uit; exploitatiebudget voor ICT-middelen van de Kustwacht
Infrastructuur en Waterstaat
– De inzet van ILT (personeel) bestaande uit; liaisons en handhavers.
– De inzet van Rĳkswaterstaat (personeel) bestaande uit; liaison en
Aerial officers.
– De inzet van in standhouden vaarwegmarkering, ETV en betonnings­
vaartuigen, C2000/P2000 t.b.v. KNRM, Brandbestrĳding op de Noordzee
Pre-SAR. De bedragen zĳn afkomstig uit de begroting van Rĳkswater­
staat.
– Bĳdrage voor de inhuur van SAR helikopter, het contract is in 2015 door
IenW voor 5 jaar afgesloten en verlengd tot eind 2022. Vanaf november
2022 vliegen de SAR helikopters onder het nieuwe contact op het budget
bĳ Defensie / CZSK / Kustwacht Nederland.
– Bĳdrage voor Scheepvaartveiligheid Windenergie op Zee om de
veiligheid te waarborgen in en om de windenergieparken op
de Noordzee.
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
– De inzet van de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (personeel)
bestaande uit; liaison, boarding officers, Aerial officers, medewerkers
handhavingsdesk en medewerkers Maritiem Informatie Knooppunt.
Economische Zaken en Klimaat
– De inzet van Staatstoezicht op de Mĳnen (personeel) bestaande
uit; inspecteurs.
Onderwĳs, Cultuur en Wetenschap
– De inzet van de Onderwĳs, Cultuur en Wetenschap (personeel)
bestaande uit; medewerker handhavingsdesk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

140

Tabel 76 Overzichtsconstructie Kustwacht Nederland (bedragen x € 1.000)
Departement

Begroting

Activiteit

Doel

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

DEFENSIE /
KUSTWACHT
(Uitgaven):
Defensie / Kustwacht X

Uitvoering Kustwachttaken Centrale coördinatie
(exploitatie personeel)
Kustwachttaken

9291

8301

9238

9168

9068

9068

9068

Defensie / Kustwacht X

Uitvoering Kustwachttaken Centrale coördinatie
(exploitatie materieel)
Kustwachttaken

38150

36460

36571

36651

36749

36749

36749

Defensie / Kustwacht X

Investeringen, o.a. t.b.v
Uitvoering Kustwachttaken
het MOC (DMO/JIVC
(investering)
en DLP)

9451

41770

49601

48218

27472

27665

27742

56.892

86.531

95.410

94.037

73.289

73.482

73.559

Subtotaal eigen
uitgaven Kustwacht
UITGAVEN BĲ
DEELNEMENDE
DEPARTEMENTEN
(Kosten):
Algemene
handhaving /
wetgeving
scheepvaartverkeer /
bemanningcontrole

1670

2021

2021

2021

2021

2021

2021

Fraudecontrole

Politie

VI

Inzet Politie personeel
& helikopter,

Financiën

IX

Inzet Douane personeel

1376

1376

1376

1376

1376

1376

1376

X

Inzet KM personeel,
Uitvoering
beheerskosten, Kmar
grensbewaking /
personeel, vliegers Dornier, luchtsurveillances /
ICT uitgaven bĳ DMO/JIVC beheerskosten
en
Defensie /
mĳnenbestĳdingsvaartuigenmĳnenbestrĳding

9375

7612

7462

7462

7462

7462

7462

Infrastructuur
en Waterstaat

XII

Inzet ILT personeel, RWS
personeel, RWS materieel,
Bĳdragen aan veilig
inhuur SAR helikopter
vaarwater, handhaving
tot medio 2022, ETV/
via luchtsurveillance
betonningsvaartuigen en
Windenergie op Zee.

16013

24768

24722

27027

27028

27030

27031

Economische zaken
en Klimaat

XIII

Inzet SodM-personeel

Staatstoezicht op
de Mĳnen

25

28

28

28

28

28

28

Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit

XIV

Inzet NVWA-personeel

Visserĳcontrole

617

806

806

806

806

806

806

Onderwĳs, Cultuur
en Wetenschap

VII

Inzet OCW-personeel

Bescherming van
cultureel erfgoed

0

87

87

87

87

87

87

Subtotaal uitgaven
bĳ deelnemende
departementen

29.076

36.698

36.502

38.807

38.808

38.810

38.811

Totale uitgaven ten behoeve van de Kustwacht

85.968 123.229 131.912 132.844 112.097 112.292

112.370

Defensie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

141

Bĳlage 4: Instandhouding
Het ministerie van IenW is verantwoordelĳk voor de ontwikkeling en
instandhouding van het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet, hoofdspoor­
weginfrastructuur en het hoofdwatersysteem. Dit doet IenW samen met
Rĳkswaterstaat en ProRail. De netwerken beschermen ons tegen het water,
dragen bĳ aan de economische ontwikkeling van ons land en zorgen
ervoor dat mensen elkaar kunnen ontmoeten, goederen en diensten kunnen
worden vervoerd en dat Nederland in verbinding staat met de rest van de
werelIn deze bĳlage wordt toegelicht wat de vier netwerken omvatten, en
hoe de instandhouding van deze netwerken wordt aangepakt. Daarbĳ wordt
ingegaan op de opgave van de toekomst, waaronder het basiskwaliteits­
niveau en de ontwikkelingen met betrekking tot het ontwikkelplan asset­
management. Ook zĳn de overzichten met de benodigde en beschikbare
middelen voor instandhouding tot en met 2036 opgenomen.
1. Instandhouding van de netwerken
De Nederlandse infrastructuurnetwerken behoren tot de beste én meest
intensief gebruikte netwerken ter wereld. Een goede instandhouding van
netwerken is een randvoorwaarde voor de veiligheid, bereikbaarheid
en leefbaarheid van Nederland. Om dit zo te houden, borgen IenW
en de uitvoeringsorganisaties Rĳkswaterstaat (RWS) en ProRail systema­
tisch de instandhouding van de netwerken over de gehele levenscyclus.
De netwerken worden, naast het intensieve gebruik, gekenmerkt door
inpassing in een sterk verstedelĳkte delta. Daardoor omvatten de netwerken
voorzieningen als beweegbare bruggen, tunnels, op- en afritten, geluid­
schermen, sluizen en stormvloedkeringen. Deze elementen zorgen voor
netwerken met een hoog serviceniveau, maar vergen ook onderhoud.
Figuren 1 en 2 illustreren de omvang van netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

142

Figuur 7 Netwerken Rĳkswaterstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

143

Figuur 8 Netwerken ProRail

Scope van instandhouding
Bĳ instandhouding gaat het om het behouden van de huidige functie
van de infrastructuur. De begrippen die hierbĳ in het Mobiliteits­
fonds en Deltafonds worden gehanteerd zĳn: exploitatie, onderhoud en
vernieuwing infrastructuur:
– Tot het domein van de exploitatie behoren (beheer)activiteiten die
gericht zĳn op het reguleren van het gebruik: verkeersleiding en capaci­
teitsmanagement, verkeersmanagement en watermanagement;
– Onderhoud betreft de activiteiten die erop zĳn gericht de beoogde
(ontwerp)levensduur van de infrastructuur te realiseren;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

144

–

Vernieuwing is gericht op het begin van een nieuwe levenscyclus van
een nieuw object of het verlengen van de levensduur van het bestaande
object (vervanging en renovatie). Het gaat bĳ vernieuwing expliciet niet
om activiteiten die gericht zĳn op toevoeging van functies of om aanleg
van nieuwe of uitbreiding van bestaande infrastructuur (ontwikkeling).

Werkwĳze instandhouding
Bĳ de instandhouding van de netwerken staan de prestaties die deze
netwerken moeten leveren en de doelmatigheid van instandhoudingswerk­
zaamheden centraal. Het zĳn de prestaties – de beschikbaarheid, betrouw­
baarheid, duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur – die de
gebruikers direct ervaren. Over deze te leveren prestaties en de bĳhorende
budgetten maakt IenW afspraken met ProRail en RWS. De slĳtage van de
infrastructuur vanwege veroudering en gebruik in combinatie met deze
afspraken vormen de basis van de instandhoudingswerkzaamheden die
door ProRail en RWS jaarlĳks worden uitgevoerd. Onderstaande aspecten
geven samen een beeld van de systematische aanpak en daarmee hoe
de programmering ten behoeve van de instandhouding van de Rĳksinfra­
structuur tot stand komt:
– De aanlegbesluiten zĳn het meest bepalend voor de budget- en capaci­
teitsbehoefte, zowel voor de aanlegkosten zelf, als de structurele
instandhoudingskosten in de decennia daarna. Zo kost het instand­
houden van een tunnel meer dan een brug (in geval van een oeverver­
binding) of dan een weg op maaiveld (in geval van een landtunnel).
Bedenk daarbĳ dat een tunnel meer is dan een betonnen bak onder
de grond, maar dat deze ook vol zit met andere voorzieningen zoals
vluchtwegen met brandveilige deuren, luchtzuiveringssystemen en
elektronica die ook bediend en onderhouden moet worden;
– De beheerders werken volgens een werkwĳze waarbĳ de gehele levens­
cyclus van de onderdelen en objecten wordt betrokken. Als eenmaal
wordt besloten tot de aanleg van infrastructuur is op basis van ervaring
al bekend wat voor instandhoudingswerkzaamheden aan de diverse
objecten gemiddeld per jaar nodig zĳn. Dit is vastgelegd in de instand­
houdingsregimes. De instandhoudingsregimes zĳn één onderdeel op
basis waarvan de instandhoudingsprogrammering wordt opgesteld;
– De extra budgetbehoefte voor instandhouding in verband met de
uitbreiding van de infrastructuur wordt bĳ het besluit om tot aanleg
over te gaan ook toegevoegd aan de instandhoudingsbudgetten vanaf
het jaar na beoogde openstelling;
– In de instandhoudingsregimes zĳn ook regelmatige inspecties
opgenomen, die leiden tot het inventariseren van de toestand van de
objecten en – indien nodig – het nemen van maatregelen (concrete
maatregelen of intensiveren inspecties). De inspecties krĳgen een plaats
in de instandhoudingsprogrammering;
– Tevens wordt bezien of er vanuit doelmatigheidsoogmerk en het
beperken van hinder voor onze gebruikers, maatregelen gekoppeld
kunnen worden (werk met werk): onderhoudswerkzaamheden met
andere onderhoudswerkzaamheden, maar ook mogelĳkheden om
onderhoudsmaatregelen te koppelen aan vernieuwings- of aanlegpro­
jecten die in de komende jaren gepland zĳn. Het kan dus zĳn dat
in de regimes beoogde maatregelen naar een later moment worden
verschoven om werk met werk te maken;
– Het kan ook voorkomen dat een bepaald schadebeeld of een ongeplande
gebeurtenis vraagt om tussentĳds ingrĳpen (bĳvoorbeeld de overstro­
mingen in Limburg of de aanvaring bĳ de Gerrit Krolbrug). Die
tussentĳdse maatregelen worden dan geprioriteerd ten koste van reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

145

–

geprogrammeerde maatregelen. Het onderhoud dat als gevolg daarvan
wordt uitgesteld, dient vervolgens opnieuw een plek te krĳgen in
de instandhoudingsprogrammering;
De totale programmering is een samenstel van preventieve en
correctieve maatregelen. Leidend daarbĳ is het principe de kosten over
de gehele levenscyclus van de infrastructuur (Life Cycle Costing; LCC) zo
laag mogelĳk te krĳgen binnen de gegeven kaders en ontwikkelingen op
de netwerken, rekening houdend met de gewenste netwerkprestaties.
Waar sprake is van uitgesteld onderhoud, is vaak ook meer sprake van
verstoringen en hinder. De beheerders proberen dit voor het gehele
netwerk zoveel mogelĳk te beperken.

Het is van belang te beseffen dat veiligheid te allen tĳde bovenaan
staat. Indien geconstateerd wordt dat de veiligheid voor de gebruikers
in het geding is, dan worden direct maatregelen genomen om het
gebruik van de infrastructuur weer binnen de geldende kaders plaats te
laten vinden, bĳvoorbeeld (tĳdelĳke) snelheidsverlagingen ter plaatse of
andere (tĳdelĳke) gebruiksbeperkingen of fysieke infrastructuur ondersteu­
nende maatregelen.
Om de systematische werkwĳze op een hoger niveau te brengen worden
externe toetsingen ingezet. Deze leveren waardevolle inzichten op voor
zowel de interne processen als het in beeld hebben van de opgave buiten.
Werkwĳze vernieuwing bĳ RWS
De objecten en onderdelen zoals sluizen, bruggen en tunnels, hebben een
beperkte levensduur en dienen aan het eind hiervan te worden vernieuwd.
Door grootschalige aanleg, met name vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw,
en het intensievere gebruik is sprake van een flinke vernieuwingsopgave.
Om de veiligheid en de beschikbaarheid van de netwerken in stand te
houden wordt voor alle netwerken en onderdelen daarvan de opgave in
kaart gebracht.
Allereerst wordt op basis van het ontwerp ingeschat wanneer vernieuwing
aan de orde zal zĳn. Daarnaast worden de objecten onderworpen aan
inspecties en berekeningen. Dit leidt tot het inzicht in, en een prognose
van, waar op een termĳn van vĳf tot vĳftien jaar vernieuwing nodig is.
Zo worden, steeds vooruitkĳkend, objecten en onderdelen geïdentificeerd
waarvoor een planfase wordt gestart. In de planfase wordt de uiteindelĳke
opgave vastgesteld en daarna volgt een definitief besluit over de aanpak van
het betreffende object.
Het vernieuwingsprogramma (programma Vervanging en Renovatie)
kent een technische aanleiding, namelĳk het einde van de technische
levensduur van onderdelen en objecten in het hoofdwegennet. Vanuit dit
perspectief hoeven geen aanvullende wensen of functionaliteiten te worden
toegevoegd. Maar omdat het relatief grote ingrepen in het netwerk betreft,
wordt ook gekeken naar eventuele verstandige, aanvullende investeringen
in het kader van beleidsdoelstellingen zoals bereikbaarheid, duurzaamheid
en klimaatadaptatie. Het primaire doel blĳft echter het borgen van de
beschikbaarheid en veiligheid van de Rĳksnetwerken. Door het vernieuwen
van objecten en onderdelen worden de beschikbaarheid en veiligheid van
de netwerken op lange termĳn geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

146

Opgave naar de toekomst: toewerken naar een
nieuw Basiskwaliteitsniveau
Nederland beschikt over een goede infrastructuur, zeker in vergelĳking met
omringende landen. Onze wegen, spoorwegen en waterwegen zorgen voor
goede bereikbaarheid en hebben de afgelopen decennia veel welvaart en
welzĳn gebracht. Dat is geen vanzelfsprekendheid. Veel wegen, bruggen,
viaducten en sluizen werden halverwege de vorige eeuw gebouwd en zĳn
nu aan groot onderhoud of vervanging toe. De infrastructuur heeft het
zwaarder te verduren dan werd voorzien in de tĳd dat het werd aangelegd.
Daar komt bĳ dat nieuwe ontwikkelingen in technologie en digitalisering,
maar ook het veranderende klimaat met hitte, droogte en hevige neerslag
nieuwe eisen aan de infrastructuur stellen. Ook zĳn er achterstanden in het
onderhoud ontstaan. Deze werden eind 2022 becĳferd op € 1,8 miljard7.
In het coalitieakkoord zĳn daarom extra middelen vrĳgemaakt voor de
instandhouding van onze netwerken.
In lĳn met de motie Stoffer c.s. is toegewerkt naar een meerjarenplan
voor instandhouding van de Rĳksinfrastructuur. Het plan bevat een nieuw
basiskwaliteitsniveau voor de netwerken in beheer van RWS en is gericht op
een stabiele langdurige programmering, waarbĳ op termĳn het uitgesteld
onderhoud kan worden ingelopen. Bĳ brief van 17 maart 2023 is de kamer
hierover geïnformeerd.
Met het basiskwaliteitsniveau (BKN) werken we toe naar een stabiel,
langjarig en robuust onderhoudsniveau. Zo bieden we in het hele land
een toekomstvast fundament, dat zekerheid geeft aan gebruikers en markt­
partĳen die betrokken zĳn bĳ instandhouding en aanleg. In het BKN is voor
de netwerken van RWS vastgesteld waar een weg, vaarweg, of waterwerk
in de basis aan moet voldoen om de gebruikers en belanghebbenden goed
te kunnen blĳven bedienen. Een robuust mobiliteitssysteem met basale
voorzieningen passend bĳ de functie van de verschillende netwerken. Voor
instandhouding RWS wordt uitgegaan van de volgende uitgangspunten:
– Nederland is beschermd tegen hoogwater en beschikt over voldoende
water en voldoende schoon (drink)water;
– De huidige wegen zĳn beschikbaar om Nederland bereikbaar te houden;
– De huidige vaarwegen zĳn beschikbaar om goederen te vervoeren,
bestemmingen bereikbaar zĳn en de reistĳd is betrouwbaar;
– De constructieve veiligheid van de netwerken en de daarin gelegen
kunstwerken (bruggen, tunnels, viaducten, etc.) wordt geborgd;
– De omgeving blĳft bereikbaar door oeververbindingen en kruisende
infra voor een fĳnmazig netwerk.
De betrouwbaarheid uit zich door te groeien naar een beter voorspelbare
situatie m.b.t. storingen en een vermindering van het aantal ongeplande
storingen. De maakbaarheid van de opgaven - samen met de ontwikkel­
snelheid van nieuwe technologieën - bepaalt de snelheid waarmee het
nieuwe basiskwaliteitsniveau kan worden bereikt. Het BKN kent daarmee
een ingroeitraject.
Omdat een deel van het aanlegprogramma door stikstof voorlopig tot
stilstand komt, wordt het in stand houden van wat we hebben nog
belangrĳker. Daarom is het voornemen een beweging van nieuwe aanleg­
projecten naar instandhouding te maken en daarmee middelen, maar
ook capaciteit bĳ RWS, vrĳ te spelen voor instandhouding. Met deze

7

Daarbĳ aangetekend dat een zekere mate van uitgesteld onderhoud doelmatig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

147

middelen kunnen we werken aan de grootste onderhoudsopgave van onze
infrastructuur ooit. Het streven is een groei van het productievolume te
realiseren van € 2 miljard naar € 3 miljard.
Met deze middelen kan RWS op termĳn toewerken naar een hoger
instandhoudingsvolume en dat ook vasthouden. Om RWS maximaal te
ondersteunen in het realiseren van deze groei, wordt de sturing verder
geoptimaliseerd. In de nieuwe aansturing zal er sprake zĳn van één integrale
achtjarige opdracht voor alle instandhoudingswerkzaamheden van RWS.
Een achtjarige voortrollende opdracht in combinatie met verdere optimali­
satie van de agentschapssturing, maakt het mogelĳk om meer efficiëntie­
voordelen te realiseren. RWS wordt hierdoor beter in staat gesteld om
kosten efficiënt over de gehele levenscyclus (LCC) voordelen te behalen,
slim werk-met-werk te maken en effectievere contractvormen in de markt
te zetten. Hierin moeten ook de effecten van reeds ingezette verbetermaat­
regelen zichtbaar worden. De areaalinformatie wordt verbeterd middels het
ontwikkelplan assetmanagement en via Markt in Transitie wordt er gewerkt
aan effectieve contractvormen en een blĳvend goede samenwerking met
de markt.
Ook na het definiëren van het basiskwaliteitsniveau is echter sprake van
onzekerheden, is onduidelĳk in welke mate de efficiency in de keten zĳn
doorwerking heeft, hoeverre achterstanden op de netwerken op korte
termĳn kunnen worden weggewerkt. Alle maatregelen worden daarom
gevalideerd en gemonitord. Mochten er additionele maatregelen nodig
blĳken te zĳn, dan zullen er keuzes moeten worden gemaakt om binnen de
kaders te blĳven – zowel wat betreft financiële middelen als capaciteit.
Naar verwachting kan eind 2023 de validatie naar de instandhoudings­
kosten worden afgerond. Bĳ de validatie van het basiskwaliteitsniveau
voor de RWS netwerken wordt het ministerie van IenW ondersteund door
een externe partĳ. Een volgende validatie naar de instandhoudingskosten
ProRail wordt in 2024 afgerond.
Te leveren prestaties
De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in
indicatoren. Over de indicatoren met daarbĳ horende (streef)waarden
worden prestatieafspraken gemaakt met RWS en ProRail en hiervoor
worden budgetten beschikbaar gesteld. Voor de netwerken in beheer van
RWS moeten de afspraken over het basiskwaliteitsniveau nog worden
vertaald naar nieuwe indicatoren en streefwaarden.
Dit vergt nog verdere uitwerking, daarom wordt in afwachting daarvan
nog uitgegaan van de prestatieafspraken vanuit de SLA 2022-2023. Hierbĳ
opgemerkt dat ook toen al gold dat de er aan de Tweede Kamer zal worden
gerapporteerd hoe gescoord wordt op de prestatieindicatoren, maar dat
hierbĳ niet kan worden gestuurd op het behalen van de streefwaarden.
Het basiskwaliteitsniveau is leidend voor het werk dat RWS moet voorbe­
reiden. Met ProRail zĳn prestatieafspraken gemaakt die zĳn opgenomen
in de tienjarige beheerconcessie (2015-2025) en de (twee)jaarlĳkse beheer­
plannen.
In tabel 1 en 2 staat een overzicht van de prestatieafspraken opgenomen.
Toelichting op de indicatoren en de gerealiseerde prestaties zĳn te vinden de
Instandhoudingsbĳlage bĳ het Jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

148

Tabel 77 Indicatoren RWS
Streefwaarde
2022-2023*

Indicator

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Hoofdwegennet
Beschikbaarheid
Technische beschikbaarheid van de weg

90%

99%

99%

99%

98%

10%

3%

6%

7%

3%

– Beschikbaarheid data voor derden

90%

93%

93%

94%

93%

– Actualiteit data voor derden

95%

97%

100%

96%

100%

99,7%

99,8%

99,7%

99,8%

99,7%

95%

97%

Voldoende

99%

99%

Stremmingen gepland onderhoud

0,8%

0,2%

0,5%

2,0%

1,0%

Stremmingen ongepland onderhoud

0,2%

0,5%

1,0%

1,0%

2,4%

Tĳdig melden ongeplande stremmingen

97%

98%

98%

98%

98%

– Toegangsgeulen

99%

100%

100%

100%

100%

– Hoofdtransportassen

90%

92%

92%

92%

93%

– Hoofdvaarwegen

85%

80%

81%

80%

82%

– Overige vaarwegen

85%

83%

83%

83%

83%

95%

90%

91%

92%

88%

Handhaving kustlĳn

90%

92%

91%

90%

91%

Beschikbaarheid stormvloedkeringen

100%

83%

83%

83%

83%

Waterhuishouding op orde in alle
peilgereguleerde gebieden

100%

75%

50%

100%

75%

Betrouwbaarheid informatievoorziening

95%

99%

100%

96%

100%

Bodemwaarde1

Streefwaarde

Realisatie 2021

Realisatie 2022

Klantoordeel reizigersvervoerders

6

7

7

7

Klantoordeel goederenvervoerders

6

7

6

5

Reizigerspunctualiteit HRN (5 min) (met NS)

88,9%

91,5%

94,4%

91,6%

Reizigerspunctualiteit HRN (15 min) (met NS)

96,7%

97,4%

98,1%

97,3%

Reizigerspunctualiteit HSL (5 min) (met NS)

82,1%

84,2%

89,2%

82,0%

Betrouwbaarheid regionale series (3 min)

90,7%

93,7%

93,7%

91,3%

520

450

406

455

Files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg
en gepland onderhoud in:
Voertuigverliesuren (vanaf 2018)
Levering verkeersgegevens:

Veiligheid
– Voldoen aan norm voor verhardingen
– Voldoen aan norm voor gladheidbestrĳding
Hoofdvaarwegennet
Beschikbaarheid / Betrouwbaarheid

Vaargeul op orde (% oppervlakte op orde)

Veiligheid
Vaarwegmarkering op orde
Hoofdwatersysteem
Waterveiligheid

*Er worden streefwaarden voor drie jaren gevraagd:
die blĳven voorlopig voor alle jaren gelĳk, maar
kunnen wel veranderen door BKN
Bron RWS

Tabel 78 Indicatoren ProRail
KPI

Impactvolle verstoringen

1 Toelichting bodemwaarde: Waarde voor het jaarlĳks minimaal te realiseren prestatieniveau op een prestatie indicator. In het geval van de prestatie indicator ‘Impactvolle
storingen op de infra’ geldt een maximum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

149

2. Budgettair beeld
Beschikbare budgetten Exploitatie, onderhoud en Vernieuwing
Met de extra middelen voor instandhouding uit het coalitieakkoord en de
schuif vanuit het aanlegprogramma zĳn er meer middelen beschikbaar
voor instandhouding. Hiermee wordt ingezet op de maximale productieca­
paciteit die RWS kan leveren
In de begroting 2024 groeien we voor de periode 2023-2030 toe naar
een beschikbaar budget van € 2,9 miljard per jaar voor instandhouding
(€ 2,1 miljard BenO en € 0,8 miljard VenR). Dit is inclusief inzet van een
deel van de balanspost Nog Uit Te Voeren Werk (NUTW) en reguliere
ontvangsten. Het verschil ten opzichte van € 3 miljard wordt als doelmatig­
heidswinst ingezet voor de Rĳksbrede taakstelling.
Met vaststellen van het BKN en de langere planningshorizon wordt
aangenomen dat de markt op een efficiëntere manier kan worden benaderd,
wat een doelmatigheidswinst oplevert. Deze wordt geschat op een voordeel
van 1% in 2026 oplopend tot 5%. RWS wordt gevraagd dezelfde kwaliteit van
het BKN blĳft leveren
Dit zal een forse inspanning voor de uitvoering vragen, ook omdat er
nog steeds sprake zal zĳn van een verhoogd risico op verstoringen en zĳinvliegers mede als gevolg van het uitgesteld onderhoud dat in voorgaande
jaren is ontstaan
Om deze redenen wordt er monitoring opgezet of de gevraagde efficiëntie
gerealiseerd wordt en sturen we bĳ indien nodig.
Instandhoudingsopgave ProRail
Voor de hoofdspoorwegen bestaat een basiskwaliteitsniveau voor instand­
houding tot en met 2025, dat via een reguliere cyclus wordt herĳkt. De
laatste validatie is in 2020 uitgevoerd door Horvat en PwClRebel (Kamerstuk
35300 A, nr. 94 en Kamerstuk 35 570 A nr. 46). Dit najaar verwacht IenW
een herĳkte gevalideerde budgetbehoefte van ProRail voor de instandhou­
dingskosten vanaf 2026 en verder. De uitkomsten van de validatie en de
rapportage zullen aan de Tweede Kamer worden toegezonden.
Voor het spoornetwerk zal op basis van de gevalideerde budgetbehoefte
een vergelĳkbaar proces als voor de RWS-netwerken worden doorlopen om
tot een nieuw basiskwaliteitsniveau voor spoor vanaf 2026 te komen. In het
voorjaar van 2024 informeren we de Kamer over de besluitvorming over
instandhoudingsopgave, het basiskwaliteitsniveau spoor en bĳbehorende
budget. Een deel van de beschikbare budgetten instandhouding ProRail
staat nog op de Aanvullende Post in afwachting van het opleveren van het
basiskwaliteitsniveau in voorjaar 2024.
Budgetten instandhouding
In de periode tot en met 2037 zĳn de volgende budgetten benodigd en
beschikbaar voor instandhouding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

150

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

151

8.203

4.404

2031

34.658

Totaal budget Exploitatie,
Watermanagement
en Onderhoud

249.125

226.919 206.684

202.716

108.834

4.404

2034
4.404

2035

108.807

108.807

108.833

108.833

4.404

88.994

20372023-2037

108.833

108.833 2.280.683

609.195 626.40711.073.443

4.404

2036

84.961

361.874

13.765

418.648

23.131

76.810

21.512

71.307

436.181

21.414

70.834

431.343

10.209

33.914

192.477

10.209

33.914

194.715

146.681

10.204

227.004

16.597

142.554

10.226

231.055

16.155

145.414

10.593

227.521

16.479

400.210 399.990 400.007

144.985

10.657

228.218

16.350

73.004

3.804

80.431

8.273

176.772 165.512

73.004

3.803

91.692

8.273

537.372 533.670 529.000 523.591 236.600 238.838

93.351

397.995 400.486

125.560

23.395

26.732
417.289 433.729

10.209

10.209

10.209

10.209

10.209

218.756

33.914

33.914

33.914

33.914

758.389

172.964

73.004

6.705

84.982

8.273

73.004

6.705

116.304

8.273

73.004

23.135

116.304

8.273

160.174

272.705

73.004 1.438.395

23.135

116.304 2.676.153

8.273

204.769 204.286 220.716 220.716 4.547.427

73.004

7.188

116.304

8.273

242.601 290.059 290.059 290.059 290.059 6.143.694

33.914

198.478 245.936 245.936 245.936 245.936 5.166.549

1.835.828 1.937.777 2.032.804 2.077.582 2.066.883 2.052.967 2.037.443 2.020.420 1.072.594 1.064.696 1.078.426 1.190.527 1.182.668 1.233.207 1.250.41924.134.241

402.482

71.077

DF 5.02.01

67.014

23.761

Overige
netwerkgebonden
84.082
kosten

DF 3.02.02

Totaal budget
Watermanagement en
Onderhoud
Hoofdwatersysteem

24.482

315.791 235.275

Onderhoud
Zoetwatervoorziening
87.693
21.701

DF 3.02.01

8.019

Onderhoud
Waterveiligheid
223.403 265.565

7.594

Watermanagement
7.304

DF 3.01.01

Hoofdwatersysteem

Totaal budget Exploitatie en
Onderhoud Hoofdvaarwegen

10.219
511.222 432.959

484.988 558.297 556.099 542.402

33.069

Overige
netwerkgebonden
56.001
kosten

9.947
515.281

Onderhoud419.131

9.856

Exploitatie

MF 15.02.01

MF 15.06.02

243.411

4.404

2033

547.135 549.650 582.462 575.086

4.404

2032

948.358 1.017.606 1.058.057 1.137.185 1.129.025 1.119.087 1.108.453 1.096.822 659.222 660.346 662.861 695.699 688.323 722.432 739.64413.443.120

108.509

MF 15.01

Hoofdvaarwegen

Totaal budget Exploitatie en
Onderhoud Hoofdwegen

112.171

8.365

2030

MF.12.06.02

9.182

2029

Overige
netwerkgebonden
169.368
kosten

9.945

2028

941.286 884.439 869.955 882.986 893.404 885.903 545.984

9.335

2027

Onderhoud774.855 904.696

4.600

2026

Exploitatie

4.401

2025

MF 12.02.01

4.135

2024

MF 12.01

Hoofdwegen

2023

Tabel 79 Budgetten Exploitatie, Onderhoud en Watermanagement RWS

Artikelonderdeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

152

Totaal budget Vernieuwing

DF 3.02.03

Hoofdwatersysteem

MF 15.02.04

Hoofdvaarwegen

MF 12.02.04

Hoofdwegen

2025

2026

17.664

20.822

137.839 209.582
46.873

261.870

309.145 328.222 278.098

2024

54.761

2029

2030

150.862
974.997

174.597

168.040

143.632

257.993

2031

2033

168.040

141.441
164.655

156.815

328.476

2034

165.138

156.815

323.410

2035

597.468 649.946 645.363

165.138

139.791

257.185 292.539

2032

857.708 569.665 566.666

172.535

240.161 239.500

640.125 560.239 445.673

2028

251.403 254.942

586.189

2027

308.158 464.648 558.626 586.841 892.353 1.045.929

Vernieuwing26.473

Vernieuwing43.074

Vernieuwing
238.611

2023

Tabel 80 Budgetten Vernieuwing RWS

Artikelonderdeel

610.664

165.138

156.815

288.711

2036

613.183 9.942.215

165.138 1.825.874

156.815 2.690.495

291.230 5.425.846

20372023-2037

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

153

0

Totaal reserveringen

DF 5.04.01
0

Reservering
CA Rutte
IV
instandhouding 0

DF 1.02.01

Totaal
reserveringen Deltafonds

Reservering
areaalgroei
0
hoofdwatersysteem

Deltafonds

23.604

1.741

0

1.741

21.863

0

MF 11.03.03
0

21.863

Reservering
CA Rutte
IV
instandhouding 0

MF 15.03.02

Totaal reserveringen
Mobiliteitsfonds

0

0

Reservering
areaalgroei
hoofdvaarwegen 0

MF 12.03.02

2024

Reservering
areaalgroei
hoofdwegen

Mobiliteitsfonds

2023

114.343

1.741

0

1.741

112.602

90.739

21.863

0

2025

Tabel 81 Gereserveerde budgetten instandhouding

Artikelonderdeel

28.849

1.741

0

1.741

27.108

0

21.863

5.245

2026

37.602

1.741

0

1.741

35.861

0

25.370

10.491

2027

58.605

1.741

0

1.741

56.864

0

30.517

26.347

2028

64.448

1.741

0

1.741

62.707

0

30.517

32.190

2029

30.517

37.227

2031

30.517

41.641

2032

30.517

41.641

2033

30.517

44.478

2034

30.517

53.998

2035

30.517

53.735

2036

25.598

45.794

391.210

425.009

20372023-2037

1.742

1.742

1.742

1.742

1.742

1.742

1.742

24.381

258.102

258.102

258.102

258.102

258.102

258.102 258.099 1.818.898

64.480 1.269.388 1.315.964 1.400.805 1.499.914 1.482.642 1.526.991 1.514.12810.401.763

1.741

0 256.360 256.360 256.360 256.360 256.360 256.360 256.357 1.794.517

1.741

62.739 1.011.286 1.057.862 1.142.703 1.241.812 1.224.540 1.268.889 1.256.029 8.582.865

0 943.542 985.704 1.070.545 1.166.817 1.140.025 1.184.637 1.184.637 7.766.646

30.517

32.222

2030

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

154

2025

2026

Overige
netwerkgebonden
496.663 450.423 459.832
kosten

Gebruiksheffing ‒
vervoerders440.412

MF 13.02

MF 13.02

Totaal budget Exploitatie,
Onderhoud en
Vernieuwing Spoor

Vernieuwing
923.497 968.737 942.970 505.481

MF 13.02

2029

769.858

764.889

‒
‒
439.133 439.870

‒
451.165

457.923 460.307

510.032 405.326 445.479

776.641

467.917 550.257

‒
‒
439.916 438.247

2028

2030

2032

2033

607.464

811.335
706.916

817.076

471.051 440.547

813.095 793.527

815.365 836.824

329.126

2035

327.388 4.924.142

20372023-2037

437.742

941.661

433.184 6.992.566

937.34610.685.192

847.269 852.53412.046.723

327.231

2036

‒
‒
‒
‒
‒
‒
‒
‒
451.677 452.447 463.683 463.683 463.652 463.652 463.652 6.763.624

461.796 465.090 469.381 470.453

588.711 594.950

‒
451.292

2034

328.213 329.630 328.755 328.703

2031

774.550 784.296

327.336 326.694 326.558 326.495

2027

2.068.621 2.123.402 2.121.260 1.656.620 1.725.133 1.519.931 1.546.068 1.700.260 1.720.871 1.765.364 1.859.517 1.964.531 1.936.371 2.090.250 2.086.80027.884.999

‒
441.144

791.811

Onderhoud752.344

817.413 834.520

Exploitatie 336.529

MF 13.02

327.972 323.854 329.658

2024

MF 13.02

Hoofdspoorweginfrastructuur

2023

Tabel 82 Budgetten Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing Spoor

Artikelonderdeel

DBFM
Een deel van de instandhouding van de netwerken gebeurt via DBFMcontracten (Design-Build-Finance-Maintain). Bĳ deze contractvorm is aan
een consortium niet alleen het ontwerp en de bouw van een project
gegund, maar ook het onderhoud voor een langdurige periode. Bĳ DBFM
is de opdrachtnemer niet alleen verantwoordelĳk voor het ontwerp en
de bouw van het project, maar ook voor de financiering en het totale
onderhoud. Het is dus een geïntegreerde contractvorm. Bĳ traditionele
contracten koopt het Rĳk een product in: bĳvoorbeeld een rĳksweg met
2x2 rĳstroken. Bĳ een DBFM-contract neemt het Rĳk echter een dienst af:
een beschikbare rĳksweg. Het benodigde budget komt uit drie bronnen:
(i) het aanlegbudget, (ii) het beschikbare exploitatie en onderhoudsbudget
van reeds aanwezige infrastructuur en (iii) het budget voor areaalgroei voor
dat deel van de infrastructuur dat nieuw wordt aangelegd. Ten behoeve
van de aanbesteding van een DBFM-contract wordt een referentieraming
opgesteld voor de te verwachten aanleg- en exploitatie en onderhouds­
kosten bĳ traditionele uitvoering. Deze referentieraming wordt gebruikt om
de plafondprĳs (het acceptabele maximum) voor de bieding te bepalen.
Deze ramingen worden op dezelfde wĳze uitgevoerd als de ramingen die
voor LCC worden uitgevoerd. De aanbesteding verloopt in een aantal
stappen. Na de laatste stap vindt ook de budgettaire verwerking in de
begroting plaats. De beschikbare middelen vanuit Aanleg en exploitatie en
onderhoud (incl. areaalgroei) worden overgeboekt naar het GIV/PPS-artikel.
De middelen worden met eenzelfde «netto contante waarde» omgezet in
een langjarige reeks ter betaling van de beschikbaarheidsvergoedingen.
Dit is de zogenaamde financiële inpassing of DBFM conversie. Er wordt
hiermee geen budget toegevoegd aan het project, de kasreeks wordt alleen
aangepast aan de contractvorm. De prestatie-eisen en uitrustingsniveaus
van de infrastructuur binnen het DBFM-contract zĳn dezelfde als die aan
RWS worden gesteld. Op het moment van aanbesteden wordt bĳ de
M (maintain) van DBFM, een serviceniveau uitgevraagd dat past bĳ het
onderhoudsregime wat op dat moment van toepassing was. Dat niveau
geldt voor de looptĳd van het contract en is daarmee niet budgettair
flexibel. Bĳ DBFM geldt dat voor een periode van 20–25 jaar het consortium
verantwoordelĳk is voor het onderhoud van infrastructuur. Na afloop van
het DBFM-contract valt dit deel van het areaal weer binnen het reguliere
exploitatie en onderhoud van RWS. De mutaties tussen het exploitatie-,
onderhoud- en vernieuwingartikel (voor wegen artikelonderdeel 12.02,
vaarwegen artikelonderdeel 15.02, voor het hoofdwatersysteem artikel 3.02)
en het DBFM artikel (voor wegen artikelonderdeel 12.04, vaarwegen artike­
londerdeel 15.04, voor het hoofdwatersysteem artikel 4.02) zĳn zichtbaar in
de begroting en worden toegelicht. Na afloop van een DBFM-contract wordt
het exploitatie- en onderhoudsdeel weer aan de reguliere exploitatie- en
onderhouds-budgetten van RWS toegevoegd. In onderstaand overzicht is
aangegeven voor welke projecten DBFM-contracten zĳn afgesloten. Voor
de financiering van deze projecten is het genoemde exploitatie- en onder­
houdsbudget (per jaar) ingezet. Dit komt na afloop van het DBFM-contract
weer beschikbaar tegen het dan geldende prĳspeil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

155

Tabel 83 Overzicht DBFM-projecten
Project

Areaalinformatie

Hoofdwegennet

Baanlengte1

A12 Lunetten–Veenendaal

65 km

A10 Tweede Coentunnel

39 km

N33 Assen–Zuidbroek

105 km

Einde DBFMcontract
Grote
kunstwerken
1ste en
2de Coentunnel

Wegconfiguratie
in M-fase
2x4, 2x3

2033 5,9 mln.

2x3+2x2, 2x4

2037 12,0 mln.

2x2

2034 2,8 mln.

A15 Maasvlakte–Vaanplein

129 km

nieuwe
Botlekbrug,
2x3+2x2, 2x3, 2x2
Thomassentunnel,
Botlektunnel

A1/A6 Diemen–Almere Havendreef (SAA)

72 km

Aquaduct
Muiden, verbrede 2x5+2, 2x4+2
Hollandse Brug

A12 Veenendaal–Ede–Grĳsoord

50 km

A9 Holendrecht–Diemen
(Gaasperdammerweg, SAA)

41 km

N18 Varsseveld Enschede

Uitgenomen
BenO-budget/jaar

2x3
Gaasperdammer2x5+1
tunnel

2035 31,7 mln.

2042 11,9 mln.
2032 2,2 mln.
2038 14,2 mln.

70 km

2x2+2x1

2043 1,8 mln.

A27/A1 Utrecht Noord - knpt. Eemnes - Bunschoten 53 km

2x3+2x4

2043 3,9 mln.

A6 Almere (SAA)

39 km

2x5

2039 3,3 mln.

A24 Blankenburgverbinding

35 km

Blankenburgtunnel,
2x3
Aalkeettunnel

2043 10,1 mln.

A16 Rotterdam

37 km

Rottemerentunnel 2x2+2x3

2043 7,2 mln.

A9 Badhoevedorp – Holendrecht (Amstelveen)

52 km

A15/A12 Ressen - Oudbroeken (ViA15)

87 km

Brug over het
Pannerdensch
kanaal

Hoofdvaarwegennet

Vaarweglengte

Grote
kunstwerken

2x4+1

2038 2,6 mln.

2x3 + 2x2

2044 6,1 mln.

Keersluis Limmel

Nieuwe Keersluis
Limmel, incl.
verkeersbrug
over sluis

2048 0,4 mln.

Beatrixsluis 3e Kolk

Complex Prinses
Beatrixsluis
incl. baggeren,
onderhoud oevers
en ligplaatsen
langs Lekkanaal

2046 2,8 mln.

Zeetoegang Ĳmond

Nieuwe zeesluis
en sluiseilanden

2045 2,5 mln.

Sluis Eefde

Nieuwe schutsluis
inclusief
onderhoud
voorhavens
(bestaande
schutsluis
tot 2021)

2047 1,0 mln.

Hoofdwatersysteem

Grote
kunstwerken

Afsluitdĳk

Afsluitdĳk,
spuicomplexen en
keringen Den
Oever en
Kornwerderzand

Hoofdspoorweginfrastructuur

HSL

4 km

Spoorweglengte

Grote
kunstwerken

85 km

Tunnel Groene
Hart, Doorgaand
Spoorviaduct
Bleiswĳk, Tunnel
Rotterdam Noord,
Tunnel Oude
Maas, Tunnel
Dordtse Kil, Brug
Hollands Diep

2047 9,3 mln.

2031 N.v.t.

1 Baanlengte omvat: hoofdrĳbanen, verbindingswegen en op- en afritten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

156

3. Overig
We zĳn op weg naar een situatie waarin we een grotere instandhoudings­
behoefte moeten aankunnen om onze netwerken veilig, beschikbaar en
betrouwbaar te houden. De komende jaren zien we als een transitiefase
waarin Rĳkswaterstaat en ProRail stapsgewĳs kunnen toegroeien naar
deze situatie. Maakbaarheid is hierbĳ een belangrĳk uitgangspunt. Beide
uitvoerders en de markt kunnen immers niet van vandaag op morgen
structureel extra werk leveren. Uitvoeren van extra werk vraagt om een
gedegen voorbereiding, aanbesteding en werving van personeel.
Ontwikkelplan Assetmanagement
In 2020 is de instandhoudingsbehoefte gevalideerd. Dat heeft ertoe geleid
dat naast financiële maatregelen ook – in lĳn met de aanbevelingen van
Horvat en PwClRebel – maatregelen genomen worden om het assetmana­
gement voor het hoofdwegennet, het hoofdvaarwegennet en het hoofdwa­
tersysteem te verbeteren. Daartoe is het Ontwikkelplan Assetmanagement
IenW opgesteld. De Tweede Kamer is hierover december 2020 geïnfor­
meerd.
Met het Ontwikkelplan is de ambitie voor de door RWS beheerde netwerken
neergezet die past bĳ instandhoudingsopgave op deze netwerken. Assetma­
nagement is er om deze netwerken met oog voor de omgeving op een
duurzame wĳze beter te laten presteren zodat de gebruikers er nu en in de
toekomst veilig gebruik van kunnen blĳven maken. Het assetmanagement
wordt zodanig ingericht dat Rĳkswaterstaat op ieder moment in samenhang
inzicht kan bieden in de staat en het presteren van de netwerken, de
risico’s en kosten en op een veilige, betrouwbare en voorspelbare wĳze
diensten aan de maatschappĳ kan blĳven verlenen. Het verbeterde asset­
management resulteert erin dat IenW richting de politiek en samenleving
overtuigende en inzichtelĳk goede beslisinformatie kan opleveren om te
komen tot realistische, betere, efficiëntere keuzes in het ontwikkelen, in
stand houden en bedienen van de netwerken. En het resulteert erin dat
Rĳkswaterstaat betrouwbaar, voorspelbaar en eenduidig de instandhou­
dingsmaatregelen programmeert, plant, uitvoert opdat de netwerken zo
efficiënt en effectief mogelĳk functioneren.
Om deze ambitie te bereiken moeten op alle stappen van het assetmana­
gement verbeteringen doorgevoerd worden. De internationale norm ISO
55000 geeft hier richting aan. Het ontwikkeltraject duurt 5 jaar. De acties
waren tot nu toe gericht op het verbeteren van de kaders en de tools voor
uniform werken en het vastleggen van areaalgegevens zodat op landelĳk
en regionaal niveau betere afwegingen gemaakt kunnen worden. Voorts
zĳn de verantwoordelĳkheden aangescherpt en eenduidig belegd, zowel
binnen RWS als in de driehoek opdrachtgever-eigenaar-opdrachtnemer
RWS. In 2024 en verder wordt hierop doorgepakt zodat de werkwĳze, de
areaalgegevens en IV in samenhang verbeteren. Ook zullen de prestatieen sturingsafspraken geherdefinieerd worden, het startpunt van het asset­
managementbeleid. Het gaat hier om afspraken over het prestatieniveau
van het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet en hoofdwatersysteem om
invulling te geven aan een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland
en afspraken over het daarvoor benodigde uitvoeringsapparaat. Nu er
meerjarige zekerheid is over de budgetten voor instandhouding kan hieraan
invulling gegeven worden.
Periodiek wordt geëvalueerd welke voortgang op de ambitie is bereikt, zodat
leerervaringen kunnen worden benut in de volgende stap in de transitie. De
voortgang op het meerjarige ontwikkelplan zal extern beoordeeld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

157

Programma Versoberingen en efficiency
In bĳlage 4.2 van de Infrastructuurbegroting 2012 is de Tweede Kamer
geïnformeerd over de toen niet gedekte onderhoudsproblematiek tot en
met 2020 bĳ RWS en over de mix van maatregelen om deze problematiek
te beheersen.
Eén van de maatregelen betreft een pakket aan efficiencymaatregelen
en versoberingen van het onderhoudsniveau. De afspraken over deze te
realiseren maatregelen zĳn opgenomen in het Programma Versobering
en Efficiency. De versoberingen en efficiencymaatregelen zĳn stapsgewĳs
geïmplementeerd, omdat dit de mogelĳkheid bood om binnen het
afgesproken budgettaire kader door een verstandige mix van maatregelen
passend bĳ de lokale situatie optimalisaties aan te brengen. Hierdoor
konden en kunnen eventuele negatieve gevolgen voor doorstroming en
veiligheid worden beperkt.
In bĳlage 5 van de Infrastructuurbegroting 2013 is de verdeling van het
totale pakket efficiency­ en versoberingmaatregelen van € 1,64 miljard
naar netwerk gepresenteerd. Hiervan is tot en met 2016 € 891 miljoen
gerealiseerd. In die bĳlage is tevens een eerste inschatting opgenomen van
effecten op veiligheid en doorstroming.
In bĳlage 4 van de Infrastructuurbegroting 2015 is de verdeling van het
totale pakket efficiency­ en versoberingsmaatregelen á € 1,64 miljard
naar netwerk uitgesplitst en de prognose bĳgesteld. In deze bĳlage is de
verwachte bandbreedte op basis van de verdere uitwerking en implemen­
tatie van de maatregelen in beeld gebracht. Wanneer het totaalpakket aan
maatregelen bĳ de onderkant van de bandbreedte dreigt uit te komen, zal
worden bĳgestuurd door nieuwe maatregelen te treffen. Op basis van het
huidige beeld is de inschatting dat het realiseren van het totale pakket van
€ 1,64 miljard aan versobering- en efficiencymaatregelen mogelĳk is. Ten
opzichte van de vorige begroting zĳn de inzichten niet gewĳzigd.
Zoals in eerdere begrotingen toegezegd, is geëvalueerd of met het
Programma Versoberingen en Efficiency de gestelde doelen zĳn bereikt en
of er vervolgacties nodig zĳn. Uitkomst is dat de maatregelen om te komen
tot de afgesproken versoberingen en efficiency zĳn geïmplementeerd en
geborgd binnen de RWS organisatie.
Op basis van de gehanteerde monitoringssystematiek was in 2015 de
aanname, dat de beoogde besparingen vrĳwel volledig konden worden
gerealiseerd. De absolute besparing was echter moeilĳk aan te geven omdat
meer (externe) factoren van invloed zĳn op de cĳfers. Wat voor RWS
aanleiding was om na 2015 te stoppen met de centrale monitoring. Na
2015 is er dan ook geen duidelĳk beeld of de beoogde besparingsresultaten
daadwerkelĳk zĳn behaald.
In het licht van het nieuwe (basis)kwaliteitsniveau van de hoofdinfrastruc­
tuurnetwerken wordt dit niet meer verder onderzocht, omdat hiermee een
nieuwe uitgangssituatie is gecreëerd. Dit is daarom de laatste keer dat over
het programma versoberingen en efficiency worden gerapporteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

158

Bĳlage 5: ProRail
In de kabinetsreactie op het rapport van de Tĳdelĳke Commissie Onderhoud
en Innovatie spoor (Kamerstukken II 2011–2012, 32 707, nr. 16) is een pakket
maatregelen aangekondigd om de informatievoorziening naar de Tweede
Kamer beter en transparanter te maken (aanbevelingen 14 en 15). Een deel
van deze maatregelen is verwerkt in de verdiepingsbĳlagen. In deze bĳlage
wordt de informatie verstrekt die de aansluiting tussen de middelen op het
Mobiliteitsfonds en de bestedingen door ProRail betreft. In deze bĳlage zĳn
de volgende onderdelen opgenomen:
1. Kasstroomoverzicht ontvangsten en uitgaven Mobiliteitsfonds
2024 (spoor);
2. Overzicht van de baten en lasten ProRail 2022–2028;
3. Kasstroomoverzicht ontvangsten en uitgaven ProRail 2022;
4. Balansposten ProRail 2022.
In bĳlage 4 Instandhouding zĳn de gegevens over het areaal, de prestaties
en budgetten opgenomen.
In verband met de voorgenomen omvorming van ProRail van bv naar zbo
wordt bezien of deze bĳlage vanaf de ontwerpbegroting 2025 blĳft bestaan.
De Kamer zal hier te zĳner tĳd over worden geïnformeerd.
Figuur 9 Kasstroomoverzicht ontvangsten en uitgaven Mobiliteitsfonds 2024 (spoor)

Tabel 84 Staat van baten lasten ProRail (bedragen x € 1 miljoen)
Staat van baten en lasten ProRail 2022-2028
(bedragen x € 1 miljoen)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Exploitatiebĳdrage moederdepartement

1.027

1.077

1.094

1.103

1.101

1.192

1.087

Gebruiksvergoeding vervoerders

355

440

441

440

438

439

440

Geactiveerde uren en overige opbrengsten

161

138

138

137

137

137

136

1.543

1.655

1.673

1.680

1.676

1.768

1.663

Kosten van uitbesteed werk

916

963

993

1.003

993

1.017

1.000

Personeelskosten en overige kosten

528

592

586

583

589

584

574

Kapitaallasten

99

100

94

94

94

167

89

1.543

1.655

1.673

1.680

1.676

1.768

1.663

0

0

0

0

0

0

0

Baten

Lasten
Saldo van baten en lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

159

Tabel 85 Kasstroomoverzicht ProRail 2022 (bedragen x € 1 miljoen)
Kasstroomoverzicht ProRail 2022 (Bron: jaarrekening ProRail 2022)
Ontvangsten uit Infrastructuurfonds

Operati­
onele activiteiten

Investeringsactiviteiten

Totaal

1.224

1.379

2.603

Ontvangsten van vervoerders

361

0

361

Ontvangsten van derden

114

145

259

Ontvangsten totaal

1.699

1.524

3.223

Betalingen aan leveranciers

1.113

1.263

2.376

Betalingen aan werknemers

363

107

470

5

0

5

109

0

109

1.590

1.370

2.960

Mutatie liquide middelen

109

154

263

Liquide middelen per 31-12-2022

539

Betalingen aan banken (rente en aflossing)
Afdracht BTW aan fiscus
Betalingen totaal

Liquide middelen per 31-12-2021

276

Afname liquide middelen 2022

263

Tabel 86 Balansposten ProRail (bedragen x € 1 miljoen)
Liquide middelen ProRail 2022 (Bron: jaarrekening ProRail 2022)

EOV

Aanleg

Totaal

Vooruit ontvangen bĳdragen van derden

200

64

264

Vooruit ontvangen bĳdragen van IenW

117

46

163

Vooruit ontvangen bĳdragen

317

110

427

Nog te egaliseren investeringsbĳdragen

21

52

73

Nog te egaliseren exploitatiebĳdragen

‒ 58

0

‒ 58

Nog te egaliseren bĳdragen

‒ 37

52

15

Getroffen voorzieningen en overige reserves

76

Saldo nog te betalen / vooruit betaalde kosten

21

Nog te betalen kosten

97

Liquide middelen per 31-12-2022

539

Bĳlage 6: DBFM-conversies
Kenmerken DBFM-contracten
Een DBFM-contract is een geïntegreerde contractvorm, waarbĳ de opdracht­
nemer verantwoordelĳk is voor het ontwerp (design), de bouw (build),
financiering (finance) en het onderhoud (maintain). De opdrachtgever gaat
binnen een DBFM-contract een langlopende verplichting aan met een
consortium van private partĳen. Gedurende een periode van 20–25 jaar
betaalt het Rĳk een vergoeding aan het consortium voor de beschikbaarheid
van de infrastructuur (beschikbaarheidsvergoeding). Voorts is een kenmerk
van DBFM-contract een langjarig en vlak betalingsritme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

160

Verwerking potentiële DBFM-projecten in de verkenning- en planuitwerking
Bĳ de DBFM-projecten in voorbereiding wordt in de begroting op voorhand
geen rekening gehouden met dit afwĳkende betalingsritme dat kenmerkend
is voor DBFM-contracten.8Net als voor andere MIRT-projecten wordt bĳ de
betreffende modaliteit het volledige bedrag voor aanleg geraamd op het
artikel voor verkenning en planuitwerking en wordt een reservering voor
het onderhoud gemaakt binnen de reguliere onderhoudsbudgetten en/of
de investeringsruimte. Mocht in een later stadium een aanbesteding in
DBFM-vorm toch niet mogelĳk of opportuun blĳken, dan blĳft een meer
klassieke aanbesteding via deze werkwĳze altĳd mogelĳk.
Verwerking DBFM-contracten na overgang in de realisatieen exploitatiefase
Bĳ de afronding van de aanbesteding van een DBFM-contract is de
exacte omvang van de langjarige verplichting bekend. In de eerstvol­
gende begroting worden in samenspraak met het Ministerie van Financiën
de klassieke reserveringen op de IenW-begroting gecorrigeerd voor het
afwĳkende kasritme van het DBFM-contract.9 Een betaling aan een DBFMconsortium is een gecombineerde vergoeding voor onder meer de aanleg
en het onderhoud van de infrastructuur, daarom wordt het volledige budget
vervolgens geplaatst op het artikel voor geïntegreerde contractvormen bĳ
de betreffende modaliteit.
Figuur 10

Bĳlage 7: Tol
Scope
De Wet Tĳdelĳke Tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15, die op
15 maart 2016 in werking is getreden, bevat het wettelĳk kader om voor
de projecten A24 Blankenburgverbinding en A12/A15 Ressen-Oudbroeken
(ViA15) tol te heffen. In de wet is opgenomen dat het tolsysteem verder
wordt uitgewerkt in een uitvoerings- en een handhavingsplan die aan de
Staten-Generaal worden voorgehangen voordat de tolheffing van start gaat.
Het uitvoeringsplan gaat nader in op de wĳze waarop het passerende
verkeer wordt geregistreerd, de betalingsmogelĳkheden en de wĳze waarop
weggebruikers en kentekenhouders in contact kunnen treden met vragen

8

Deze werkwĳze vloeit voort uit begrotingsregel 28 van het kabinet-Rutte II. Deze regel is door
het huidig kabinet bestendigd.
9
Technisch gezien betekent dit een verlaging van het uitgavenplafond (van het begrotingstotaal
van het Mobiliteitsfonds) in de jaren waarin het kasbudget geraamd stond en een verhoging van
het uitgavenplafond (van het begrotingstotaal van het Mobiliteitsfonds) in de jaren waarin er
een beschikbaarheidvergoeding nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

161

en klachten over het betalen van tol, herinneringen of boetes. Het handha­
vingsplan bevat een omschrĳving van hoe het toezicht is georganiseerd, de
wĳze waarop een boete wordt opgelegd en hoe deze wordt geïnd.
Het uitvoerings- en het handhavingsplan worden in najaar 2023 aan de
Kamer voorgelegd. Dat is ruim voor de openstelling van de A24 Blanken­
burgverbinding en de start van de tolheffing, die naar verwachting in het
vierde kwartaal van 2024 plaatsvindt. De precieze start van tolheffing op de
ViA15 is afhankelĳk van de Raad van State-uitspraak over het Tracébesluit
ViA15. Vooralsnog wordt uitgegaan van ingebruikname ViA15 en start
tolheffing in 2029.
Eind 2017 is de start van de realisatie aangehouden als gevolg van vertra­
gingen in de uitvoeringsprojecten. In het tweede kwartaal van 2020 heeft
het project Tĳdelĳke Tolheffing, op basis van de huidige planning van de
beide aanlegprojecten, een herstart gemaakt. De Kamer is eerst in het
voorjaar van 2022 (Kamerstukken 35925-A, nr. 37) en vervolgens in voorjaar
2023 (Kamerstukken 36200-A, nr.66) geïnformeerd over de actuele stand
van zaken sindsdien. De wet ter wĳziging van de vigerende wet Tĳdelĳke
Tolheffing is voor het zomerreces ingediend bĳ de Tweede Kamer (Kamer­
stukken 36137, nr. 2). Op 24 januari 2023 heeft de Tweede Kamer met de
wet ingestemd. Op 11 april 2023 heeft de Eerste Kamer vervolgens met de
wet ingestemd.
Financieel
Het doel van de tolheffing is om een financieringsbehoefte voor beide
aanlegprojecten te dekken. Deze behoefte komt tot uiting in een tolopgave
van € 917 miljoen voor de Blankenburgverbinding en van € 519 miljoen
voor de ViA15 (bedragen in prĳzen 2023). Dit betreffen de absolute getallen/
netto contante waarde (de ontvangsten worden begroot op artikel 12.09
van het Mobiliteitsfonds). De tolopbrengsten dienen deze tolopgave, maar
ook de uitvoeringskosten voor tolheffing te dekken. Deze uitvoeringskosten
betreffen de invoeringskosten van tolheffing en de cumulatieve kosten voor
exploitatie tĳdens de periode waarin tol geheven wordt.
Bĳ tolheffing werd oorspronkelĳk uitgegaan van een periode van 25 jaar. Als
de tolopgave op een wegdeel eerder zou worden gerealiseerd, dan zou de
tolheffing op dat wegdeel eerder worden beëindigd en vice versa. Met de
komst van Betalen Naar Gebruik (BNG) per 2030 zal de Tĳdelĳke Tolheffing
voortĳdig worden beëindigd. De resterende tolopgave wordt gedekt uit de
opbrengsten uit BNG.
Planning
De tolheffing wordt samen met de uitvoeringsorganisaties RDW, CJIB, RWS
en ILT verder uitgewerkt. Deze uitwerking landt in het uitvoerings- en het
handhavingsplan. De realisatie van het tolsysteem en de voorbereiding van
de organisatie is voorzien in de periode 2020-2024.
Organisatie
Om te komen tot een werkend tolsysteem werkt het Ministerie van IenW aan
het technisch en organisatorisch mogelĳk maken van de heffing. Daarnaast
wordt er gewerkt aan de juridische voorwaarden voor de tolheffing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

162

Specificatie inkomsten en uitgaven
In onderstaande tabel is het totaaloverzicht opgenomen van de verwachte
inkomsten en uitgaven en wordt een doorkĳk gegeven voor wat betreft de
tolinkomsten voor de jaren daarna. Hiermee wordt informatie verstrekt die
de financiële stromen en de voortgang van het realiseren van de tolopgave
per project inzichtelĳk maakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

163

Tabel 87 Specificatie inkomsten en uitgaven (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

t/m
2022

artikel

2023

Rĳksbĳdrage
MF
voor project
12.04
Blankenburgverbinding
Rĳksbĳdrage
voor
Tolsysteem en
-organisatie

2024

2027

2028

2029

2030

2031

2032

1.651

1.792

8.019

- bĳdrage aan HXII
ILT
art. 24

360

360

- bĳdrage aan
Centraal
MF
Justitieel
12.03
Incassobureau

714 3.882

322

MF
- uitgaven
12.03/
6.778 3.063
programmaorganisate
HXII
art. 98

1.885

MF12.03

Rĳksbĳdrage
voor
Exploitatie
Tolsysteem
MF12.03

MF
12.04

2037

2038
e.v.

34.757 34.757 91.434

0

0

0 34.757 34.757 91.434

49.128 48.794 45.389 41.049 27.032 23.972 24.167 24.133 23.612250.387

3.168

6.919 4.855

567

2.741

824

- bĳdrage aan
Rĳksdienst
MF12.03
voor het
Wegverkeer

635

635

1.250

- bĳdrage aan HXII
ILT
art. 24

0

0

106

- bĳdrage aan
Centraal
MF
Justitieel
12.03
Incassobureau

317

317

317

MF
- uitgaven
12.03/
programmaorganisatie
HXII
art. 98

317

317

317

MF12.03

1.332 2.909 2.041

Rĳksbĳdrage
voor
Exploitatie
Tolsysteem

18.493 16.248 15.809 16.376 26.720 25.782 25.587 25.621 26.143 50.327

MF12.03

Subtotaal
ViA15

18.493 16.248 15.809 16.376 26.720 25.782 25.587 25.621 26.143 50.327
3.168

Totaal
uitgaven Tol

6.919 4.855 67.621 65.042 61.198 57.425 53.752 49.754 49.754 49.754 49.755300.714

26.837 60.106 50.269100.181106.234102.877 93.571151.294150.448148.337124.022 53.752 49.754 49.754 84.511 84.512392.148

Reservering
MF
Blankenburgverbinding
12.03
en ViA15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

MF
12.09

12.293 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.285

Totaal
MF
geraamde
12.09
inkomsten Tol

12.293 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.290 12.285

Ontvangsten
tolsysteem

2036

343 20.127 41.327 38.776 34.827 33.016 29.125 27.316 27.018 21.947

- bĳdrage aan MF
Rĳkswaterstaat 12.06/12.03

- nog toe te
wĳzen

2035

343 20.127 41.327 38.776 34.827 33.016 29.125 27.316 27.018 21.947

Rĳksbĳdrage
voor
Tolsysteem en
-organisatie

- nog toe te
wĳzen

2034

25.125 8.978

Subtotaal
26.837 60.106 50.269100.181103.066 95.958 88.716 83.673 85.406 87.139 66.597
Blankenburgverbinding
Rĳksbĳdrage
voor project
ViA15

2033

26.837 59.763 21.356

- bĳdrage aan
Rĳksdienst
MF12.0317.734 25.682
voor het
Wegverkeer

- nog toe te
wĳzen

2026

8.786 58.854 64.290 61.131 55.700 54.548 58.090 60.121 44.650

- bĳdrage aan MF
1.611
Rĳkswaterstaat 12.06/12.03

- nog toe te
wĳzen

2025

164

Toelichting op tabel
– Voor de realisatie en exploitatie van tol is er een aantal rollen en taken
die vervuld worden, die betrekking hebben op zowel reguliere inning als
voor de wettelĳke aanmaning en handhaving. Daarnaast betreft het ook
de uitvoeringskosten van IenW.
– Voor het mogelĳk maken om tol te kunnen innen, moeten de uitvoe­
ringsorganisaties zich gedegen voorbereiden, systemen aanpassen en
producten en diensten inkopen. De realisatiekosten die hierbĳ worden
gemaakt komen ten laste van de tolopgave. Deze kosten zĳn geactuali­
seerd ten opzichte van de Ontwerpbegroting 2023, resulterend in een
groter deel van de aanlegkosten die aan de A24 Blankenburgverbinding
worden toegerekend.
– Naast de realisatiekosten voor het tolsysteem worden de exploitatie­
kosten van tolheffing gedekt uit de tolontvangsten op deze verbin­
dingen. Ten opzichte van de Ontwerpbegroting 2023 worden deze
kosten separaat inzichtelĳk gemaakt, uitgesplitst naar de desbetreffende
organisatie en aanlegproject. Deze kosten zĳn volledig herzien op basis
van de meest actuele inzichten en geactualiseerde ramingen bĳ de
uitvoeringsorganisaties en bĳ het project Tĳdelĳke Tolheffing. Deels zĳn
deze kosten volume-afhankelĳk , en afhankelĳk van het aantal passages
op beide wegen. Deels betreft het vaste kosten onafhankelĳk van het
gebruik van beide wegen. De volume-afhankelĳke kosten zĳn aan het
desbetreffende aanlegproject toegerekend. Voor de verdeling van de
volume-onafhankelĳke exploitatiekosten over beide aanlegprojecten
is een verdeelsleutel bepaald op basis van de verkeersvolumes op
beide wegen.
– De ontvangsten van het tolsysteem betreffen naast de verschuldigde
tolbedragen ook de ontvangsten uit betaalherinneringen en boetes
indien een eenmalige betaling niet tĳdig plaatsvindt. Deze ontvangsten
zĳn geactualiseerd op basis van onder meer de actuele prognoses voor
het gebruik van beide wegen.
– Met de komst van Betalen Naar Gebruik (BNG) per 2030 zal de Tĳdelĳke
Tolheffing op beide verbindingen voortĳdig worden beëindigd. De
resterende tolopgave na 2030 wordt gedekt uit de ontvangsten BNG
(Kamerstukken II 2021/2022, 32 813, nr. 1081). De uitwerking van dit
voorstel wordt in een volgende begroting verwerkt. De tabel laat daarom
nog de bedragen zien die uitgaan van een situatie zonder invoering BNG.
– Verschillende cĳfers in de tabel kennen nu nog een behoorlĳke
onzekerheid en zĳn mede afhankelĳk van nog een aantal te maken inrich­
tingskeuzes dit jaar. Met de geleidelĳke afronding van de realisatiefase
en de opstart van de exploitatiefase kan in de Ontwerpbegroting van
2025 naar verwachting een stabiel beeld van de verwachter kosten en
opbrengsten worden gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

165

Bĳlage 8: Lĳst van afkortingen
Tabel 88 Lĳst van afkortingen
Afkorting
AOV

Achterstallig Onderhoud Vaarwegen

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

APB

Activiteitenplan en Begroting

ATB-Vv

Automatische Treinbeïnvloeding – Verbeterde versie

BBV

Blankenburgverbinding

BCF

Btw-compensatiefonds

BenO

Beheer en onderhoud

BKN

Basiskwaliteitsniveau

BNG

Betalen naar gebruik

BO MIRT

Bestuurlĳk overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

BRG

Bestaand Rotterdams Gebied

BroNs
BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties

CA

Coalitieakkoord

CID

Central Innovation District

CJIB

Centraal Justitieel Incassobureau

CZSK

Commando Zeestrĳdkrachten

DBFM

Design, Build, Finance and Maintain

DF

Deltafonds

DLP

Defensie Lifecycle Plan

DMO

Defensiematerieelorganisatie

DUMO

Duurzame Mobiliteit

DVM

Dynamisch Verkeersmanagement

EOV

Exploitatie, onderhoud en vernieuwing

EPK

Externe productiekosten

ERTMS

European Rail Traffic Management System

ETV

Emergency Towing Vessels

EU

Europese Unie

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

FES

Fonds Economische Structuurversterking

FIN

Ministerie van Financiën

GF

Gemeentefonds

GIV-PPS

Geïntegreerde contractvorm - Publick Private Samenwerking

HBR

Havenbedrĳf Rotterdam

HOV

Hoogwaardig openbaar vervoer

HRN

Hoofdrailnet

HSL

Hogesnelheidslĳn

HVWN

Hoofdvaarwegennet

HWN

Hoofdwegennet

HXII

Hoofstuk 12 begroting Ministerie van Infrastructuur en waterstaat

IBO

Interdepartementaal Beleidsonderzoek

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

IMA

Integrale Mobiliteitsanalyse

IRM

Integraal Riviermanagement

JIVC

Joint Informatievoorziening Commando

KM

Koninklĳke Marine

KNRM

Koninklĳke Nederlandse Redding Maatschappĳ

KPI

Kernprestatie indicatoren

KWC

Kustwachtcentrum

LCC

Life Cycle Costs

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

LTSa

Lange Termĳn Spooragenda

LVO

Landelĳk Verbeterprogramma Overwegen

MF

Mobiliteitsfonds

MIRT

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

MJPG

Meerjarenprogramma Geluidsanering

MOC

Maritiem Operatie Centrum

NaNov

Na Noord-Oostelĳke Verbinding Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 2

NDW

Nationaal Dataportaal Wegverkeergegevens

NoMo

Nota Mobiliteit

NOVEX

Nationale Omgevingsvisie Extra

NOVI

Nationale Omgevingsvisie

166