1
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Aan de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
de heer E. van der Burg
Postbus 20301
2509 EH DEN HAAG

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Hoge Nieuwstraat 8
2514 EL Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.inspectie-jenv.nl
Projectnaam
Jaarbrief terugkeer
vreemdelingen
Ons kenmerk
4772224
Bijlagen
3

Datum
14 juli 2023
Onderwerp Jaarbrief terugkeer vreemdelingen 2022

Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Geachte heer Van der Burg,
In deze brief wordt u geïnformeerd over het oordeel dat de Inspectie zich heeft
gevormd over de voorbereiding en begeleiding van terugkeer vorig jaar van
vreemdelingen naar hun herkomstland of een ander land van bestendig verblijf.
1. Inleiding
De Inspectie Justitie en Veiligheid (hierna: Inspectie) houdt toezicht op het verloop
van uitzettingen en andere vormen van begeleid vertrek van vreemdelingen door
het inspecteren van individuele terugkeeroperaties tijdens de uitvoering daarvan.
Ook ontvangt de Inspectie van iedere uitzetting de rapportages van de betrokken
diensten. Tot slot heeft de Inspectie in 2022 een thematisch onderzoek uitgevoerd
naar de vraag in hoeverre de Dienst Terugkeer van Vertrek1 (hierna: DT&V) in
voldoende mate rekening houdt met het belang van de vreemdeling bij het
realiseren van diens vertrek uit Nederland.2
Daarnaast levert de Inspectie een bijdrage aan de internationale samenwerking op
het gebied van het inspecteren van terugkeeroperaties door deel te nemen aan de
Frontex pool van forced return monitors.3

De Dienst Terugkeer en Vertrek is verantwoordelijk voor het organiseren van het vertrek
van vreemdelingen die Nederland moeten verlaten.
2
Actievere benadering DT&V nodig in vertrekproces van vreemdeling | Nieuwsbericht |
Inspectie Justitie en Veiligheid (inspectie-jenv.nl)
3
Inspecteurs uit de Frontex-pool worden ingezet op verzoek van een lidstaat die een
Europese terugkeeroperatie organiseert en niet over voldoende toezichtcapaciteit beschikt.
1

Pagina 1 van 5

2. Toezicht op individuele terugkeeroperaties
In 2022 heeft de DT&V de Inspectie geïnformeerd over 674 gevallen4 van begeleid
vertrek uit Nederland. Het gaat hierbij om door de KMar begeleid gedwongen
vertrek (uitzetting) of door de DT&V begeleid vrijwillig vertrek. Deze geplande
vormen van vertrek zijn niet allemaal daadwerkelijk uitgevoerd omdat er ook sprake
was van annuleringen, bijvoorbeeld omdat de vreemdeling een toelatingsverzoek
heeft gedaan waarvan de uitkomst in Nederland mag worden afgewacht. In 2022
werden om diverse redenen 205 van de 674 aan de Inspectie gemelde vormen van
vertrek geannuleerd.5 De bevindingen in deze brief zien op gerealiseerd vertrek van
de vreemdeling uit Nederland en op de rapportages van de DV&O en de KMar,
opgesteld na iedere uitzetting.

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
14 juli 2023
Ons kenmerk
4772224

De Inspectie beslist op basis van risicoanalyse6 welk onderdeel van het vertrek
wordt geïnspecteerd. Hierbij heeft de Inspectie de keuze uit:
 het uitsluiten in het detentiecentrum: het door de medewerkers van de Dienst
Justitiële Inrichtingen (hierna: DJI) uit de cel halen van de vreemdeling en
hem of haar gereed maken voor de uitzetting;
 het vervoerproces: het vervoer door de Dienst Vervoer en Ondersteuning7
(hierna: DV&O) naar Schiphol;
 het grondproces: de voorbereidende handelingen die de Koninklijke
Marechaussee8 (hierna: KMar) uitvoert op het vertrekcentrum te Schiphol;
 het vluchtproces: vanaf het vertrek van het vliegtuig bij de gate tot en met de
overdracht van de vreemdeling aan de ontvangende autoriteiten.
In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van het aantal geïnspecteerde
onderdelen van het terugkeerproces van vreemdelingen. Om inzicht te geven in de
ontwikkelingen van de afgelopen jaren zijn ook de gegevens van 2020 tot en met
2021 opgenomen.9

Hierbij is van belang te vermelden dat een gezin wordt geteld als één eenheid.
Ook hierbij wordt een gezin geteld als één eenheid.
6
Daarbij kunnen de volgende aspecten een rol spelen: de medische toestand en het gedrag
van de vreemdeling. Ook kijkt de Inspectie naar kwetsbare groepen als minderjarige
vreemdelingen.
7
De Dienst Vervoer en Ondersteuning is een onderdeel van de Dienst Justitiële Inrichtingen
en verantwoordelijk voor het vervoer van de uit te zetten vreemdeling naar de luchthaven.
8
De Koninklijke Marechaussee is verantwoordelijk voor de begeleiding tijdens uitzettingen.
9
De Inspectie heeft in de periode 2014 – 2018 geconstateerd dat risico’s voor een
zorgvuldig, veilig en humaan verloop van een uitzetting zich met name in de voorbereiding
ervan voordeden en in mindere mate in de fase van de daadwerkelijke overbrenging van de
vreemdeling naar het land van herkomst. Om die reden heeft de Inspectie in 2019 het
toezicht vooral gericht op die voorbereidingsfase en in mindere mate op het vluchtproces. In
verband met de corona maatregelen heeft de Inspectie gedurende de pandemie minder
ingezet op het vervoerproces.
4
5

Pagina 2 van 5

Aantal geïnspecteerde
procesonderdelen

2020

2021

2022

Inspectie Justitie en
Veiligheid

Vervoerproces

0

0

0

Vervoerproces en grondproces

4

1

1

Datum
14 juli 2023

Vervoerproces, grondproces en
vluchtproces

1

0

2

Grondproces

13

13

8

Grondproces en vluchtproces

0

2

9

Totaal

18

16

20

Ons kenmerk
4772224

Op basis van eerdere jaarrapportages en de in 2022 geïnspecteerde uitzettingen
benoemt de Inspectie de informatie-uitwisseling tussen de bij uitzettingen betrokken
diensten en de toepassing van hulpmiddelen als belangrijke thema’s.
Informatie-uitwisseling
Om de uitzetting zo rustig en veilig mogelijk te laten verlopen is het van groot
belang dat de medewerkers van de KMar zo goed mogelijk worden geïnformeerd
over alle van belang zijnde aspecten van de casus van de vreemdeling. In
onderstaande tabel wordt weergegeven in hoeveel procent van de geïnspecteerde
uitzettingen de informatie-uitwisseling correct en actueel was.
Gegevens
advocaat

Gedrag

Fysieke
kenmerken

Bezittingen

Gezondheid

2020

100%

100%

100%

44%

100%

2021

100%

100%

69%

44%

88%

2022

100%

90%

85%

60%

95%

De Inspectie signaleert in vergelijking met 2021 een verbetering als het gaat om de
overdracht van relevante informatie voorafgaand aan de uitzetting. Desalniettemin
blijft de informatieoverdracht over de bezittingen van de vreemdelingen een
aandachtspunt. Ook vraagt de Inspectie aandacht voor de informatie over de
gezondheid van de vreemdeling. Het ontbreken van de genoemde informatieelementen heeft in 2022 niet geleid tot problemen. In algemene zin bestaat echter
wel het risico dat het veilige en rustige verloop van de uitzetting in het geding komt.
Gebruik hulpmiddelen
In 2021 gebruikten de medewerkers van de DV&O in 60 procent van de gevallen
hulpmiddelen, zoals bijvoorbeeld boeien, tijdens het vervoer van de vreemdeling
naar Schiphol. In de jaarbrief over 2021 heeft de Inspectie aandacht gevraagd voor
dit relatief hoge aantal. Ter illustratie, de medewerkers van de KMar brachten in
hetzelfde jaar in 5 procent van de gevallen hulpmiddelen aan, terwijl het om
dezelfde vreemdelingen gaat.
Uit de door de DV&O gemaakte rapportages leidt de Inspectie af dat in 2022 in 24
procent van de gevallen gebruik is gemaakt van hulpmiddelen tijdens het vervoer
van de vreemdeling naar Schiphol. Uit de rapportages van de KMar blijkt dat
medewerkers van die dienst in 2022 in 15 procent van de gevallen gebruik heeft
gemaakt van hulpmiddelen.

Pagina 3 van 5

Uit de uitgevoerde inspecties en de rapportages van de DV&O en de KMar blijken in
2022 geen bijzonderheden ten aanzien van het gebruik van hulpmiddelen. Ook vindt
de Inspectie het positief te noemen dat de DV&O in mindere mate gebruik maakt
van hulpmiddelen.
3. Thematisch onderzoek

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
14 juli 2023
Ons kenmerk
4772224

Op 8 november 2022 heeft de Inspectie haar rapport gepubliceerd over de vraag of
de DT&V tijdens het voorbereiden van het vertrek van vreemdelingen in voldoende
mate rekening houdt met diens belangen.10 Daarbij heeft de Inspectie naar de
volgende thema’s onderzoek gedaan: de toerusting van de medewerkers van de
DT&V, de mate waarin de vreemdeling de ruimte krijgt om de eigen wensen ten
aanzien van het vertrek te onderzoeken en de mate waarin medewerkers van de
DT&V rekening houden met bijzondere omstandigheden van de vreemdeling. Dit
worden toetsingsmomenten genoemd. Ook heeft de Inspectie de
ketensamenwerking en de informatie-uitwisseling bij dit onderzoek betrokken.
De Inspectie JenV heeft in dit rapport de DT&V geadviseerd om medewerkers te
stimuleren actief te werk te gaan in het vertrekproces en (vervolg)opleidingen te
laten volgen om de kennis op peil te houden. Ook moet verkregen informatie van
vreemdelingen op dezelfde manier worden vastgelegd in het vertrekplan. De
Inspectie JenV adviseerde verder om medewerkers onderling te laten discussiëren
over aantal en inhoud van de vertrekgesprekken om meer eenduidigheid in de
werkwijze te creëren.
4. Internationale terugkeeroperaties
De Inspectie houdt niet alleen toezicht op Nederlandse terugkeeroperaties, maar
ook op internationale terugkeeroperaties. Het gaat daarbij om vluchten die met
ondersteuning van het Europese agentschap Frontex georganiseerd zijn door een
Europese lidstaat. In 2022 heeft de Inspectie bijgedragen aan het toezicht op 30
internationale terugkeeroperaties die waren georganiseerd door Duitsland en
Frankrijk. De inspecteurs rapporteren hierover conform Europese regelgeving aan de
Fundamental Rights Officer van Frontex, die hierover halfjaarlijks een rapport
uitbrengt.
5. Conclusie
Op basis van de geïnspecteerde uitzettingen en de rapportages van de KMar en de
DV&O concludeert de Inspectie dat de uitzettingen in 2022 in de regel zorgvuldig
zijn voorbereid en uitgevoerd. De Inspectie vraagt de DT&V om, samen met de
ketenpartners, aandacht te blijven houden voor de informatieoverdracht met
betrekking tot de bagage en de gezondheid van de vreemdeling.

Actievere benadering DT&V nodig in vertrekproces van vreemdeling | Nieuwsbericht |
Inspectie Justitie en Veiligheid (inspectie-jenv.nl)
10

Pagina 4 van 5

Inspectie Justitie en
Veiligheid

De Inspectie zal vanaf volgend jaar niet langer een afzonderlijke jaarbrief over de
uitzettingen publiceren. Vanzelfsprekend zal het reguliere toezicht van de
Inspectie op het uitzettingsproces ongewijzigd blijven, inclusief de
afloopberichten11 aan de betrokken uitvoeringsorganisaties na geïnspecteerde
uitzettingen. De bevindingen ten aanzien hiervan zullen worden opgenomen in het
algemene jaarbericht van de Inspectie.

Datum
14 juli 2023
Ons kenmerk
4772224

Hoogachtend,
Inspecteur-generaal Inspectie Justitie en Veiligheid,
namens deze,

H.C. Faber
Hoofdinspecteur-directeur Beschermen,
Straffen en Handhaving

Na iedere geïnspecteerde uitzetting stuurt de Inspectie aan de DT&V een brief met daarin
de belangrijkste bevindingen en eventuele aanbevelingen.
11

Pagina 5 van 5