Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 165

Deelnemingenbeleid Rijksoverheid

Nr. 262

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 januari 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 28 september 2016 inzake
het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2015 (Kamerstuk 28 165, nr.
256).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 18 januari 2017.
Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Zuilen

kst-28165-262
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

1

Inleiding
Een deel van de ingebrachte Kamervragen heeft betrekking op de
zogenaamde «beleidsdeelnemingen», waarvan het aandeelhouderschap
wordt ingevuld door andere bewindspersonen. Het betreft de vragen over
Prorail, DC-ANSP en Winair, waarvan het aandeelhouderschap is belegd
bij de Staatssecretaris van IenM; SSCS B.V., waarvan het aandeelhouderschap is belegd bij de Minister van BZK; EBN, Gasterra, Sababank en de
Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen, waarvan het aandeelhouderschap is belegd bij de Minister van EZ. De antwoorden op deze vragen zijn
opgesteld door de betreffende bewindspersonen en bied ik u namens hen
aan. Eventuele vervolgvragen die betrekking hebben op de beleidsdeelnemingen kunt u aan de betreffende verantwoordelijke bewindspersoon
stellen.
Vragen en antwoorden
Vraag 1
Hoeveel vacatures zijn er ontstaan en vervuld in de afgelopen jaren bij de
staatsdeelnemingen? Hoe was de man-vrouwverhouding binnen die
vervullingen?
Antwoord 1
Er zijn in de periode 2013–2016 in totaal 35 nieuwe leden1 benoemd in
raden van commissarissen bij deelnemingen in beheer bij het Ministerie
van Financiën. Het betrof 16 vrouwen en 19 mannen, dat wil zeggen 46%
vrouwen. In dezelfde periode van vier jaar zijn 17 nieuwe bestuurders
benoemd, onder wie 4 vrouwelijke bestuurders, dat wil zeggen 24%
vrouwen.
Vraag 2
In hoeverre is de fondsvorming van het Centrale Organisatie Voor
radioactief Afval (COVRA) toereikend? Wat is de toekomstige verwachting
hierover?
Vraag 68
Welke beleggingsresultaten zijn tegen gevallen in 2015 met betrekking tot
COVRA?
Vraag 72
Wanneer is de oplossingsrichting voor de middelen voor de langetermijnopslag en eindberging duidelijk? Wat is de laatste stand van zaken?
Antwoord 2, 68 en 72
Dit voorjaar heb ik samen met de Minister van Infrastructuur en Milieu uw
Kamer geïnformeerd over de financiële situatie van COVRA2. COVRA slaat
radioactief afval voor meer dan 100 jaar bovengronds op in speciaal
daarvoor ontworpen gebouwen. Rond het jaar 2130 is een geologische
eindberging voorzien. Aanbieders van radioactief afval betalen aan
COVRA voor de eeuwigdurende zorg voor het afval dat zij aanleveren.
Deze middelen zullen moeten aangroeien om uiteindelijk de eindberging
van het afval te kunnen bekostigen. Alle middelen en toekomstige
verplichtingen staan op de balans van COVRA en zijn niet ondergebracht
in een aparte rechtspersoon.

1

Het gaat om benoeming van nieuwe bestuurders en commissarissen dus exclusief
herbenoemingen.
2
Kamerstuk 25 422, nrs. 142 en 153

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

2

Zoals ik in de eerder genoemde brieven heb aangegeven wordt het
doelrendement van 4,3% op de middelen voor langetermijnopslag en
eindberging al een aantal jaren niet gehaald. Hierdoor worden (boekhoudkundige) verliezen geleden: de verplichtingen (voorzieningen) van COVRA
groeien harder dan de bezittingen, wat zich vertaalt in een negatief
«renteresultaat». De goede resultaten op de bedrijfsvoering kunnen de
achterblijvende rendementen deels compenseren. Zo behaalde COVRA in
2014 en 2015 nog bedrijfsresultaten van respectievelijk € 4,5 en € 5,2
miljoen, terwijl de renteresultaten in die jaren respectievelijk € 6 en € 6,7
miljoen negatief waren. Het nettoverlies dat resulteerde heeft geleid tot
een afname van het eigen vermogen. Door de aanhoudende lage
rendementen in 2016 wordt het eigen vermogen in 2016 naar verwachting
negatief. De jaarrekening over 2016 wordt echter pas in de loop van 2017
vastgesteld. Het teruglopen van het eigen vermogen van COVRA en het
vooruitzicht dat dit negatief wordt betekent niet dat er direct een probleem
is voor de bedrijfsvoering en continuïteit van de onderneming. COVRA
beschikt over een goede liquiditeitspositie en heeft geen bankschulden.
Dit negatieve eigen vermogen is wel een indicatie dat het kunnen voldoen
aan de verplichtingen op lange termijn voor opslag en eindberging onder
druk kan komen te staan.
Inmiddels heb ik aan uw Kamer het voornemen aangekondigd om COVRA
niet langer te verplichten om middelen aan te houden in de schatkist. De
motivering daarvoor is opgenomen in de nota van toelichting bij het
ontwerpbesluit3. Ik verwacht dat het creëren van ruimte in het beleggingsmandaat bijdraagt aan de oplossing voor de problematiek van de
achterblijvende rendementen. Echter, ook met het nog vast te stellen
ruimere mandaat kan ik geen verwachtingen uitspreken over de rendementsontwikkelingen. Wel kan ik met meer zekerheid zeggen dat – op
basis van de vernieuwde contracten met aanbieders van afval – de
geprognosticeerde resultaten op de bedrijfsvoering positief zijn. Dit
vertaalt zich tevens in positieve kasstromen voor de komende jaren.
Vraag 3
In hoeverre kan Energiebeheer Nederland (EBN) haar huidige 40%
aandeel in gaswinning afstoten? Wat zou dit opleveren?
Antwoord 3
Op grond van de Mijnbouwwet investeert EBN namens de Nederlandse
Staat in de opsporing, winning en opslag van gas en olie. Het aantal
deelnemingen in / samenwerkingsverbanden van EBN met nationale en
internationale olie- en gasmaatschappijen schommelt al jaren rond de
200. Via het deelnemingenbeleid van EBN stimuleert de staat de olie- en
gaswinning in Nederland en op het Nederlandse deel van het Continentale Plat en optimaliseert op deze wijze de bijdrage aan de staatskas
met betrekking tot de olie- en gasbaten. Op grond van de Mijnbouwwet
kan EBN haar belangen niet aan derden verkopen. Een deelneming /
belang eindigt als het betreffende veld niet langer economisch rendeert,
of wel als de winningsactiviteiten (definitief) worden gestaakt. Van het
(tussentijds) afstoten van deelnemingen kan dus geen sprake zijn.
Vraag 4
Hoe vaak overtreedt Schiphol geluids- en uitstootnormen? Heeft Schiphol
hier beleid op gevoerd?
Antwoord 4
Over de geluids- en uitstootnormen met betrekking Schiphol wordt de
Kamer periodiek geïnformeerd door mijn ambtsgenoot van het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu. Hierin speel ik als aandeelhouder geen rol.
3

Kamerstuk 32 449, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

3

Ten aanzien van geluid kan worden gemeld dat door het Rijk gewerkt
wordt aan het wettelijk verankeren van het Nieuwe Normen- en Handhavingstelsel voor de luchthaven Schiphol (NNHS), welke regels omvat voor
geluidspreferent vliegen. Het NNHS zal het huidige stelsel met handhavingspunten vervangen zodra de regelgeving in werking is getreden. In
het huidige stelsel met de handhavingspunten is al sinds enkele jaren
sprake is van een overschrijding van grenswaarden in één of meerdere
handhavingspunten. De Staatssecretaris Infrastructuur en Milieu heeft aan
de Kamer gemeld dat indien een overschrijding van grenswaarden in één
of meerdere handhavingspunten het gevolg is van het vliegen volgens de
regels van het geluidspreferent vliegen van het nieuwe nieuw normen- en
handhavingstelsel er niet handhavend wordt opgetreden (Kamerstuk
31 936, nr. 296). Deze overschrijdingen hebben daarom niet geleid tot
sanctionering vanuit Inspectie Leefomgeving en Transport. Het
wetsvoorstel dat de nieuwe regels voor het NNHS bevat is door de
Kamers aangenomen en kan in werking treden zodra het bijbehorende
Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) in inwerking is getreden. Het
LVB is nog in voorbereiding. Tot slot kan worden gemeld dat op Schiphol
op dit moment geen sprake is van overschrijdingen van de uitstootnormen.
Vraag 5
Welk gedeelte van staatsdeelnemingen heeft inmiddels nieuwe statuten
gekregen? Wordt daarbij ook gebruik gemaakt van art. 2:129 BW, als
gevolge waarvan in de statuten een instructiebevoegdheid kan worden
opgenomen voor de aandeelhouder?
Vraag 26
In hoeveel gevallen is er al actief gebruik gemaakt van art. 2:129 lid 3 en 4
BW? Klopt het dat door middel van dit artikel bevoegdheden kunnen
worden neergelegd bij de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
(AvA), dus bij de Staat als aandeelhouder? Klopt het dat het hier gaat om
goedkeuringsrechten, maar ook om de mogelijkheid dat de overheidsaandeelhouder actieve instructies geeft aan de Raad van Bestuur (RvB)?
Antwoord 5 en 26
In tabel 4.1 op pagina 13 van het jaarverslag treft u het overzicht van de
stand van zaken van het doorvoeren van de standaardstatuten. Alleen de
statuten van Holland Casino en Schiphol moeten nog aangepast worden.
Bij Holland Casino zijn de statuten van de naamloze vennootschap in
oprichting in overeenstemming met de standaardstatuten.
De instructiebevoegdheid is vastgelegd in artikel 2:129BW. Dit artikel
bepaalt voor een naamloze vennootschap allereerst in lid 1 dat «het
bestuur belast is met het besturen van de vennootschap». Dit is de
grondslag voor de bestuursbevoegdheid en de bestuursautonomie; het
bestuur bestuurt de vennootschap. De bevoegdheden van het bestuur
vinden hierbij hun grenzen in de wet, de doelomschrijving van de
vennootschap en in de statuten van de vennootschap.
In lid 4 wordt deze bestuurszelfstandigheid nader gerelativeerd, middels
de zogenaamde «instructiebevoegdheid». In de statuten kan worden
bepaald dat het bestuur gehouden is zich te gedragen naar de aanwijzingen van een vennootschapsorgaan betreffende de algemene lijnen van
het te voeren beleid. Deze instructiebevoegdheid is vooral van belang
voor concernverhoudingen, namelijk om het geven van centrale leiding
door het bestuur aan het concern te faciliteren. De wettekst maakt het niet
mogelijk om op basis van lid 4 een statutaire bepaling op te nemen
waarbij bijvoorbeeld de aandeelhouder de mogelijkheid krijgt om
concrete, danwel bindende, instructies aan de onderneming te geven. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

4

nadeel van dergelijke instructies is namelijk dat de aandeelhouder
daarmee zeer dicht op de stoel van de bestuurder komt te zitten.
Bovendien ben ik van mening dat een dergelijk bevoegdheid niet past bij
een aandeelhouder op afstand, zoals dat ook is geformuleerd in de Nota
Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2013 (bijlage bij Kamerstuk 28 165, nr.
165). Los van de wettelijke beperkingen van de instructiebevoegdheid,
heeft de staat dus ook beleidsmatige overwegingen om een dergelijke
bepaling niet in de standaardstatuten op te nemen. Het beleid gaat er
vanuit dat de staat als aandeelhouder zich in principe niet met operationele zaken bezighoudt. De bevoegdheden uit de wet en standaardstatuten geven de staat voldoende zeggenschap en invloed om toezicht te
houden op de onderwerpen zoals beschreven in de Nota Deelnemingenbeleid en op de belangrijke besluiten van de deelneming.
Vraag 6
Vallen alle staatsdeelnemingen onder Financiën en alle beleidsdeelnemingen onder de vakdepartementen?
Vraag 7
Zijn beleidsdeelnemingen ook staatsdeelnemingen?
Antwoord 6 en 7
Dit kabinet hanteert als uitgangspunt dat de Minister van Financien
namens de staat optreedt als
aandeelhouder van de Nederlandse staatsdeelnemingen. Met de
centralisatie van het aandeelhouderschap is de rol van de staat als
aandeelhouder gescheiden van de rol van de staat als beleidsmaker, die
berust bij het vakdepartement. In enkele gevallen is een uitzondering
gemaakt op dit uitgangspunt en is het beheer van de aandelen van een
staatsdeelneming niet expliciet gescheiden van de beleidsrol. In die
situatie voert het betreffende beleidsdepartement ook het aandeelhouderschap. In dat geval wordt gesproken van «beleidsdeelnemingen».
Vraag 7
Zijn beleidsdeelnemingen ook staatsdeelnemingen?
Antwoord 7
Zie antwoord op vraag 6.
Vraag 8
Hoe hoog was de omzet van de Koninklijke Nederlandse Munt (KNM) in
2015?
Antwoord 8
De netto-omzet in 2015 bedroeg € 46.097.529.
Vraag 9
Welke mogelijkheden zijn er om van de SNS Bank een volksbank te maken
in handen van de Staat? Klopt het dat afspraken die met de EC zijn
gemaakt als belemmering hiervoor worden gezien? Op welke manier kan
op basis van voortschrijdend inzicht deze belemmering weggenomen
worden?
Antwoord 9
Het handhaven van SNS Bank als «staatsbank» lijkt op gespannen voet te
staan met het besluit van de Europese Commissie tot goedkeuring van het
herstructureringsplan van SNS REAAL (waaronder SNS Bank). In dit
herstructureringsplan is immers vastgelegd dat SNS REAAL wordt
opgesplitst. Daarbij zou SNS Property Finance worden ondergebracht in
een aparte afbouwentiteit, waarna de bank en verzekeraar separaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

5

verkocht zouden worden. Er is geen tijdpad afgesproken met de Europese
Commissie over de verkoop van SNS Bank. Wel heeft de Europese
Commissie verzocht om een jaarlijkse beoordeling van de marktomstandigheden om de bank te privatiseren.
Vraag 10
Kan u de constatering dat de klanttevredenheid bij Holland Casino is
gestegen kwantificeren?
Antwoord 10
Holland Casino meet de beleving van haar gasten met de Net Promotor
Score (NPS). De NPS is een instrument voor het vaststellen van gastloyaliteit. De Net Promotor score wordt uitgedrukt in een absoluut getal tussen
de -100 en de +100. In de vrijetijdssector ligt de NPS gemiddeld tussen de
+15 en +20. Holland Casino had in 2014 een NPS van 17 en in 2015 een
NPS van 23.
Vraag 11
Wat is de daling van het ziekteverzuim onder medewerkers van Holland
Casino in procenten?
Antwoord 11
Bijgaand treft u de landelijke Holland Casino verzuimcijfers vanaf 2013.
Jaar

%

2013
2014
2015

4,95%
5,00%
3,80%

Vraag 12
Waarom is er voor de KNM geen omvang van het bedrijf opgenomen in
figuur 3.1?
Vraag 93
Zijn de jaarrekeningen van de KNM over 2014 en 2015 inmiddels
vastgesteld? Zo nee, wanneer gaat dit gebeuren?
Vraag 94
Waarom zijn er over 2014 en 2015 nog geen goedgekeurde cijfers?
Wanneer kunnen deze er wel zijn?
Antwoord 12, 93 en 94
In het jaarverslag beheer staatsdeelnemingen zijn alleen definitieve
(vastgestelde) jaarcijfers over 2014 en 2015 van de staatsdeelnemingen
opgenomen. Problemen in de bedrijfsvoering bij KNM hebben ertoe
geleid dat de jaarrekeningen over 2014 en 2015 nog niet definitief
(vastgesteld) waren op het moment dat het jaarverslag beheer staatsdeelnemingen werd samengesteld. Derhalve kon ook de omvang van het
bedrijf niet worden opgenomen in de figuur.
Onlangs zijn de jaarrekeningen vastgesteld en door KNM gedeponeerd bij
de Kamer van Koophandel. Hieronder treft u het figuur uit het jaarverslag
beheer staatsdeelnemingen, aangevuld met de cijfers uit deze
jaarrekeningen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

6

Financieel overzicht
(€ mln.)

2015*

2014*

2013

2012

2011

2010

Totaal activa
Eigen vermogen
Vreemd vermogen

41
– 10
27

53
–2
27

49
11
38

31
11
20

35
10
25

33
10
22

Inkomsten
Winst
Dividend
Ontvangen door staat

46,1
– 8,5
0,0
0,0

39,8
– 12,1
0,0
0,0

42,7
1,0
0,5
0,5

28,2
0,5
0,2
0,2

32,2
0,2
0,1
0,1

28,1
0,5
0,2
0,2

– 24,4%

– 3,8%

22,5%

34,4%

29,4%

31,3%

negatief
0%

negatief
0%

9,0%
50%

4,7%
50%

1,7%
50%

5,0%
40%

2015*

2014*

2013

2012

2011

2010

Productie van euromunten (mln.)

57,4

71,2

39,1

16,4

26,2

40,0

Aantal werknemers (fte)

107

99

88

88

84

90

Solvabiliteitsratio
Rendement op gemiddeld eigen
vermogen
Pay-out ratio

Bedrijfsspecifieke kerncijfers

Vraag 13
Hoe relateert u de categorisering van KLM in de categorie «permanent
aandeelhouderschap» waarbij een meerderheidsbelang gewenst is met
het huidige belang in KLM?
Vraag 14
Waarom zijn Thales, KLM en de NWB Bank wel permanente deelnemingen maar is er geen meerderheidsbelang?
Antwoord 13 en 14
KLM is gecategoriseerd als een staatsdeelneming die de staat permanent
in handen heeft. Het permanent aandeelhouderschap betekent niet
automatisch dat er sprake moet zijn van een meerderheidsbelang. De
reden van het minderheidsbelang van de aandelen van de staat in KLM is
gelegen in de nationaliteitsvereiste in de luchtvaartverdragen.
Gezamenlijk met de twee Nederlandse stichtingen, Stichting Administratiekantoor KLM (SAK 1) en Stichting Administratiekantoor Cumulatief
Preferente Aandelen C KLM (SAK 2) is het «Nederlandse» aandeelhoudersbelang meer dan 50%.
Ook voor NWB Bank en Thales geldt dat het feit dat deze deelnemingen
als «permanente» zijn bestempeld niet automatisch betekent dat er een
meerderheidsbelang nodig is. De met deze staatsdeelnemingen gemoeide
publieke belangen kunnen afdoende worden geborgd met een minderheidsbelang van de staat.
Vraag 14
Waarom zijn Thales, KLM en de NWB Bank wel permanente deelnemingen maar is er geen meerderheidsbelang?
Antwoord 14
Zie antwoord op vraag 13.
Vraag 15
Wat zijn de andere stappen die gezet dienen te worden voordat de
overname van Propertize kan worden afgerond?
Antwoord 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

7

Bij brief van 27 september jl.4 heb ik u geïnformeerd over de voltooiing
van de verkoop van Propertize B.V. aan het consortium Lone Star Funds /
J.P. Morgan Securities Plc. Op 27 september zijn de aandelen in het
kapitaal van Propertize overgedragen. De overname is daarmee afgerond.
Vraag 16
Wanneer verwacht u een visie op de loterijmarkt te formuleren, waarna
een besluit tot privatisering kan worden genomen?
Vraag 17
Wanneer zal de visie op de loterijmarkt naar verwachting naar de Kamer
worden gestuurd?
Antwoord 16 en 17
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft de afgelopen periode
een breed aantal beleidsopties onderzocht voor herinrichting van vijf
monopolies (staatsloterij, lottospel, sporttotalisator, instantloterij en
totalisator). Bij het maken van keuzes omtrent herinrichting van deze
markten zijn de drie beleidsdoelstellingen leidend: het voorkomen van
kansspelverslaving, het beschermen van de consument en het tegengaan
van criminaliteit en illegaliteit. Daarbij is een belangrijke doelstelling van
de modernisering van het kansspelbeleid dat een passend en attractief
aanbod voor de consument ontstaat dat hen wegleidt van het illegale
aanbod. Daarbij acht ook ik het van groot belang in kaart te brengen wat
de gevolgen zijn voor de afdrachten aan het algemeen belang, alvorens
wordt overgegaan tot een wijziging in de marktordening. Een aantal van
de onderzochte beleidsopties voor herinrichting van de vijf monopolies
worden dan ook getoetst op de financiële consequenties voor de staat en
goede doelen. Ten behoeve van de voorbereiding voor de komende
kabinetsperiode is het immers van belang om de beleidsopties van een
kwantitatief beeld te voorzien. Vervolgens kan een besluit worden
genomen over privatisering van de Nederlandse Loterij.
Vraag 17
Wanneer zal de visie op de loterijmarkt naar verwachting naar de Kamer
worden gestuurd?
Antwoord 16 en 17
Zie antwoord op vraag 16.
Vraag 18
Klopt het dat de Wet op de kansspelen twee keer gewijzigd moet worden?
Wat is de stand van zaken met betrekking tot deze wetswijzigingen?
Antwoord 18
In de voorgestelde wijziging van de Wet op de kansspelen (Wok) die naar
de Kamer is gestuurd op 10 mei 2016 (Kamerstuk 34 471) is de modernisering van de casinomarkt en de bescherming van de betrokken publieke
belangen vastgelegd. Dit wetsvoorstel maakt de weg vrij voor privatisering van Holland Casino. Op 23 januari 2017 behandelt de Tweede
Kamer dit wetsvoorstel.
Daarnaast werkt het kabinet aan een nieuwe visie op de loterijmarkt.
Afhankelijk van de gekozen beleidsoptie zal de Wok al dan niet gewijzigd
moeten worden.
Vraag 19

4

Kamerstuk 33 532, nr. 63

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

8

Hoe wordt de vennootschappelijke structuur van de Urenco-groep
vernieuwd?
Antwoord 19
Voor het kabinet heeft het zo effectief mogelijk borgen van de publieke
belangen inzake Urenco prioriteit. Afgelopen zomer hebben de verdragspartners bij het Verdrag van Almelo (Nederland, Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk) een akkoord bereikt over het wetgevingspakket en een nieuwe
vennootschapsrechtelijke structuur om de publieke belangen inzake
Urenco te borgen. Een nieuwe vennootschapsrechtelijke structuur vergt
instemming van alle aandeelhouders van Urenco. Medeaandeelhouders
E.ON en RWE hebben echter op 13 oktober 2016 schriftelijk laten weten
dat zij niet instemmen met de vennootschapsrechtelijke structuur die
voorwaarde is voor de werking van het wetsvoorstel, met name vanwege
het ontbreken van de mogelijkheid om het aandeel Urenco aan de beurs
te noteren. Het uitsluiten van een beursnotering was echter een voorwaarde voor het akkoord van de Duitse overheid. Op 31 oktober 2016
heeft de Minister van Economische Zaken uw Kamer hierover geïnformeerd5. De komende tijd zal het kabinet in overleg met de verdragspartners alternatieve mogelijkheden verkennen om een optimale borging
van de publieke belangen te garanderen. Het kabinet zal uw Kamer over
de voortgang daarvan informeren.
Vraag 20
Wanneer komen de beleidsevaluaties die gepland staan voor 2015 en 2016
naar de Tweede Kamer (met uitzondering van de KNM, welke al naar de
Tweede Kamer is gestuurd)? Hoe is de planning voor de evaluaties van de
beleidsdeelnemingen?
Antwoord 20
Op dit moment worden de evaluaties van Thales en Covra uitgevoerd. In
het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2016 rapporteer ik over de
uitkomsten van deze evaluatie. Met de evaluaties van de beleidsdeelnemingen is ook een start gemaakt. Onlangs zijn Prorail en de ROM’s
geëvalueerd. Op de deelnemingen in de gassector zoals GasTerra en EBN
wordt permanent toezicht gehouden. Voor deze beleidsdeelnemingen
vindt geen afzonderlijke evaluatie plaats. De evaluaties van Winair en DC
ANSP vinden naar verwachting in 2018 plaats.
Vraag 21
Welke staatsdeelnemingen passen de Nederlandse Corporate Governance
Code nog niet toe en welke concrete stappen zet u om deze bedrijven er
alsnog toe te bewegen deze code te implementeren?
Vraag 22
Welke staatsdeelnemingen voldoen nog niet aan de Nederlandse
Corporate Governance Code? Waarom doen ze dit niet?
Antwoord 21 en 22
De Nederlandse Corporate Governance Code is van toepassing op
beursgenoteerde bedrijven. De Code werkt op basis van het «pas toe of
leg uit» principe. De informatie over naleving van de code dient in het
jaarverslag van de onderneming te worden opgenomen. Wanneer niet
wordt uitgelegd waarom de Code niet één op één wordt toegepast is er
sprake van niet-naleving. Ik heb alle staatsdeelnemingen gevraagd om de
relevante bepalingen van de Corporate Governance Code toe te passen en
hierover te rapporteren in hun jaarverslagen. Gelet op dat de Corporate
Governance Code geschreven is voor beursgenoteerde bedrijven, zijn niet
5

Kamerstuk 28 165, nr. 258

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

9

alle onderdelen van de Corporate Governance Code van toepassing
danwel relevant. In de jaarverslagen van de staatsdeelnemingen geven
alle deelnemingen, met uitzondering van De Munt, NIO en Thales, aan dat
ze de relevante bepalingen uit de Code toepassen. Naleving van de
Corporate Governance Code, alsmede de wijze van rapporteren daarover,
wordt in principe besproken op de aandeelhoudersvergadering waarin de
jaarrekening vastgesteld wordt. De Munt is echter recentelijk verkocht, het
belang van de staat in Thales is zeer beperkt (1%) en NIO is in afbeheer,
waardoor voor deze laatste twee geen nadere actie verricht zal worden op
dit gebied.
Vraag 22
Welke staatsdeelnemingen voldoen nog niet aan de Nederlandse
Corporate Governance Code? Waarom doen ze dit niet?
Antwoord 22
Zie antwoord op vraag 21.
Vraag 23
Voldoen ook alle kleine staatsdeelnemingen aan de verwachting dat zij
minimaal een score van niveau C halen op het Global Reporting Initiative
(GRI)? Zo nee, wat doet u om deze staatsdeelnemingen ertoe te bewegen
dit alsnog te doen?
Antwoord 23
Wij verwachten van alle staatsdeelnemingen dat zij rapporteren volgens
de GRI-richtlijnen. Het GRI introduceerde in 2013 de nieuwe G4-richtlijnen
waarbij de verschillende niveaus van behandelen (A, B en C) niet meer
worden toegepast. De G3-richtlijn, waarin dit wel van toepassing is, komt
vanaf 2016 te vervallen. Alle duurzaamheidrapporten op basis van
GRI-richtlijnen zullen dan volgens de nieuwe standaard moeten worden
opgesteld.
Op pagina 159 van het jaarverslag treft u het totaaloverzicht van de
deelnemingen waar u kunt zien dat het grootste deel van de deelnemingen al rapporteert volgens deze nieuwe standaard. Er kan bij vier
deelnemingen geen verklaring worden afgegeven voor het rapporteren
conform GRI richtlijnen. Dit zijn KLM, Thales Nederland, de Nederlandse
Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden N.V. (NIO) en Staatsloterij.
KLM rapporteert op het niveau van de moederonderneming op het gebied
van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Air France-KLM
rapporteert in haar jaarverslag en MVO-verslag volgens de GRI
G4-richtlijnen.
Thales Nederland rapporteert op het niveau van de (buitenlandse)
moederonderneming over MVO. De Thales-groep is op grond van artikel
R.225-105-1 van het Franse Wetboek van Koophandel verplicht om
informatie over MVO op te nemen in het jaarverslag. Daarnaast geeft de
Thales groep ook inzicht in de relatie tussen gebruikte indicatoren en
GRI-indicatoren.
NIO is een deelneming in afbeheer en verstrekt al geruime tijd geen
nieuwe leningen meer. Omdat de deelneming in afbeheer is zal de staat
als aandeelhouder niet aandringen op rapportage volgens de GRIrichtlijnen.
Hoewel de Staatsloterij gebruik maakt van de GRI-richtlijnen als
uitgangspunt voor een integraal jaarverslag, geeft de accountantsverklaring beperkte zekerheid dat de MVO-informatie in het jaarverslag juist

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

10

is weergegeven uitgaande van de GRI richtlijnen. Op de meest recente
algemene vergadering van aandeelhouders heeft de staat als aandeelhouder de Nederlandse Loterij, waarvan Staatsloterij onderdeel is gaan
uitmaken, opgeroepen om in het jaarverslag 2016 conform GRI richtlijnen
te rapporteren en de accountant hierop te laten toetsen.
Vraag 24
Wat wordt bedoeld met «zoveel mogelijk» in de zin: «De staat als
aandeelhouder sluit bij het vastleggen van zijn bevoegdheden zoveel
mogelijk aan bij de bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek»?
Antwoord 24
De statuten herhalen allereerst grotendeels de van toepassing zijnde
wettelijke bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek. Daarnaast geven de
statuten een nadere invulling van de bevoegdheden weer voor zover het
Burgerlijk Wetboek daar ruimte voor biedt. De staat maakt – net als andere
aandeelhouders – gebruik van de mogelijkheden die het Burgerlijk
Wetboek biedt om deze ruimte nader in te vullen. Ter illustratie, het
Burgerlijk Wetboek bepaalt dat een vennootschap een raad van bestuur
heeft. Deze bepaling wordt overgenomen in de statuten en in aanvulling
daarop verder ingevuld door te vermelden uit hoeveel personen de raad
van bestuur zal bestaan en wat bijvoorbeeld de rol van de voorzitter is bij
stemming. Het is niet zo dat in de statuten bepalingen staan die niet in
overeenstemming zijn met het Burgerlijk Wetboek of een andere wet.
Vraag 25
Wanneer zal de Transparantiebenchmark 2015 verschijnen?
Antwoord 25
De transparantiebenchmark 2016, die ziet op het jaar 2015, is reeds
gepubliceerd op www.transparantiebenchmark.nl
Vraag 26
In hoeveel gevallen is er al actief gebruik gemaakt van art. 2:129 lid 3 en 4
BW? Klopt het dat door middel van dit artikel bevoegdheden kunnen
worden neergelegd bij de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
(AvA), dus bij de Staat als aandeelhouder? Klopt het dat het hier gaat om
goedkeuringsrechten, maar ook om de mogelijkheid dat de overheidsaandeelhouder actieve instructies geeft aan de Raad van Bestuur (RvB)?
Antwoord 26
Zie antwoord op vraag 5.
Vraag 27
Klopt het dat de ondernemingsstrategie slechts marginaal getoetst wordt
op de vraag of deze strategie niet strijdig is met de publieke belangen?
Zouden de publieke belangen niet veel meer een centrale rol moeten
spelen bij de totstandkoming van de ondernemingsstrategie?
Vraag 50
Waarom overlegt de aandeelhouder bij de beoordeling van de strategie
met de betrokken beleidsdepartementen? Hoe moet dat gezien worden in
relatie tot de rol van de aandeelhouder in meer algemene zin?
Vraag 51
Waarom is er niet standaard een instemmingsrecht voor de AvA voor wat
betreft de strategie?
Antwoord vraag 27, 50 en 51

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

11

Het bestuur van een vennootschap is belast met het besturen van de
vennootschap. In het Burgerlijk Wetboek is opgenomen dat het bestuur de
raad van commissarissen ten minste één keer per jaar schriftelijk op de
hoogte stelt van de hoofdlijnen van het strategisch beleid. Een instemmingrecht voor de AvA voor wat betreft de strategie zou de bestuursautonomie aantasten. Het Burgerlijk Wetboek legt de bevoegdheid om de
strategie vast te stellen niet bij de AvA. Om voornoemde redenen is er dan
ook geen instemmingsrecht voor de staat als aandeelhouder opgenomen
in de standaardstatuten. Wel is vastgelegd dat de strategie door de raad
van bestuur en raad van commissarissen pas kan worden vastgesteld
nadat de AvA hierover geraadpleegd is.
Bij de beoordeling van de strategie kijkt de aandeelhouder, samen met het
betrokken beleidsdepartement, allereerst of het publiek belang voldoende
centraal staat in de strategie. Dit is een belangrijk onderwerp van gesprek
voor de raadpleging. De strategie van de deelneming hoeft overigens niet
te worden beperkt tot de directe realisatie van het met de deelneming
gemoeide publiek belang. Deelnemingen kunnen legitieme redenen
hebben om activiteiten te ondernemen en klanten te bedienen die niet
direct, maar wel indirect, gerelateerd zijn aan de realisatie van een publiek
belang. Eventuele aanvullende activiteiten mogen echter nooit (de
borging van) het publieke belang dat met een deelneming is gemoeid
ondermijnen of de continuïteit van de onderneming bedreigen. Ook dit is
een belangrijk onderwerp voor de raadpleging.
Bij de beoordeling van de strategie wordt het beleidsdepartement
betrokken, omdat het beleidsdepartement het publieke belang formuleert.
Het beleidsdepartement kan de aandeelhouder daardoor helpen bij het
beantwoorden van de vraag of dat publieke belang voldoende centraal
staat in de strategie.
Vraag 28
Is inmiddels bij alle staatsdeelnemingen waar dit mogelijk is het verzwakte structuurregime ingesteld? Bij hoeveel staatsdeelnemingen is dit
nu het geval?
Vraag 29
Wordt er ook gebruik gemaakt van de mogelijkheden van het verzwakte
structuurregime, namelijk het benoemen en ontslaan van de leden de
RvB?
Vraag 99
Wat is een «gemitigeerd structuurregime»?
Antwoord 28, 29, 99
Een gemitigeerd structuurregime wordt ook wel verzwakt/verlicht
structuurregime genoemd. Uitgangspunt bij de standaard die is
ontwikkeld voor de statuten is dit gemitigeerd structuurregime. Van een
verzwakt/verlicht structuurregime kan onder meer sprake zijn indien een
publiekrechtelijke rechtspersoon (zoals de Staat) het gehele kapitaal
verschaft. Ook indien alle aandeelhouders publiekrechtelijke rechtspersonen zijn en een situatie creëren als ware er één overheidsaandeelhouder, kan een verzwakt/verlicht structuurregime van toepassing zijn. In
dat geval verenigen alle publieke aandeelhouders van de betreffende
onderneming zich door middel van een onderlinge regeling tot samenwerking, bijvoorbeeld in de vorm van een aandeelhoudersovereenkomst.
Als het gemitigeerd structuurregime van toepassing is heeft de staat het
recht om bestuurders te benoemen (en maakt daar ook gebruik van). Bij
de deelnemingen waarvan de staat honderd procent van de aandelen
heeft – NS, TenneT, Gasunie en COVRA – is sprake van een verzwakt/
verlicht (of gemitigeerd)structuurregime. Ook bij het bedrijf dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

12

ontstaan uit de fusie tussen Staatsloterij en De Lotto, de Nederlandse
Loterij, is de governance volgens het verzwakt/verlicht structuurregime
vormgegeven. Verder is de stichting Holland Casino ingericht volgens het
verzwakt/verlicht structuurregime en zullen de statuten van de nieuwe
kapitaalvennootschap ook gebaseerd zijn op het verlicht structuurregime.
Vraag 29
Wordt er ook gebruik gemaakt van de mogelijkheden van het verzwakte
structuurregime, namelijk het benoemen en ontslaan van de leden de
RvB?
Antwoord 29
Zie antwoord op vraag 28.
Vraag 30
Klopt het dat het verzwakte structuurregime niet meer kan worden
toegepast als alle aandelen (100%) in handen zijn van de overheid? Klopt
het dat het verzwakte structuurregime bij TenneT niet meer kan worden
toegepast bij een aandelenruil met een andere hoogspanningsnetbeheerder?
Vraag 31
Klopt het dat het verzwakte structuurregime bij Schiphol niet meer kan
worden toegepast na de aandelenruil met een andere luchthaven,
Aéroports de Paris?
Antwoord 30 en 31
Als een publiekrechtelijke rechtspersoon (zoals de staat) het gehele
kapitaal verschaft kan er sprake zijn van een verlicht structuurregime. Ook
indien alle aandeelhouders publiekrechtelijke rechtspersonen zijn en een
situatie creëren als ware er één overheidsaandeelhouder, kan een verlicht
structuurregime van toepassing zijn. Alle publieke aandeelhouders
verenigen zich dan middels een onderlinge regeling tot samenwerking,
bijvoorbeeld in de vorm van een aandeelhoudersovereenkomst. In het
geval van een kruisparticipatie met een private aandeelhouder (niet zijnde
een publiekrechtelijke rechtspersoon) kan het verlicht structuurregime niet
worden toegepast op grond van artikel 265a juncto artikel 1 boek 2 BW.
Schiphol komt vanwege een kruisparticipatie met Aéroports de Paris niet
in aanmerking voor het verlicht structuurregime en dus is het volledige
structuurregime is daarop van toepassing. Voor TenneT is het op dit
moment wettelijk niet toegestaan om een kruisparticipatie aan te gaan
met een andere netbeheerder (niet zijnde een publiekrechtelijke
rechtspersoon).
Vraag 31
Klopt het dat het verzwakte structuurregime bij Schiphol niet meer kan
worden toegepast na de aandelenruil met een andere luchthaven,
Aéroports de Paris?
Antwoord 31
Zie antwoord op vraag 30.
Vraag 32
Is de aandelenruil met Aéroports de Paris al geëvalueerd? Is de Kamer
daarvan al op de hoogte gebracht? Zo ja, wanneer?
Antwoord 32
Schiphol en Aéroports de Paris evalueren periodiek de strategische
samenwerking. Beide ondernemingen hebben de strategische samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

13

werking in 2016 als positief beoordeeld, gezien de vele voordelen die de
alliantie beide partijen brengt. Het gaat dan onder andere om financiële
synergie, uitwisseling van kennis en best practices en gezamenlijke acties
die de operationele processen en producten verbeteren.
Vraag 33
Klopt het dat de aandelenruil met de luchthaven, Aéroports de Paris,
leidde tot een lagere creditrating voor Luchthaven Schiphol N.V.? Klopt
het dat dit vervolgens ertoe leidde dat het tweede superdividend van 500
miljoen euro in 2008–2009 niet meer doorging? Is dit verlies van 500
miljoen euro voor de overheid later ooit weer terugverdiend?
Antwoord 33
Op 14 juli 2014 (Kamerstuk 28 165, nr. 179) en 1 juni 2015 (Kamerstuk
28 165, nr. 194) is uw Kamer reeds geïnformeerd dat de afwaardering van
de credit-rating van Schiphol niets te maken had met de kruisparticipatie
met Aéroports de Paris. De afwaardering van AA- naar A door Standard &
Poor’s vond plaats nadat de Algemene vergadering van Aandeelhouders
van Schiphol op 17 april 2008 instemde met een superdividend. In 2009
stond de credit rating van Schiphol (op dat moment single A flat) onder
druk vanwege de verminderde winstgevendheid en terugval in het verkeer
en vervoer als gevolg van de financieel-economische crisis. Een tweede
tranche superdividend, die eerder uitsluitend onder voorwaarden was
afgesproken, werd daarom niet prudent geacht. Onafhankelijk onderzoek
door een externe partij heeft dit destijds bevestigd. Daarom heeft de
toenmalige Minister van Financiën, in overleg met de directie en Raad van
Commissarissen van Schiphol en de medeaandeelhouders, besloten om
af te zien van de tweede tranche superdividend. Hierover is de Kamer op
7 december 2009 geïnformeerd. Het niet uitkeren van de € 500 miljoen zie
ik niet als verlies voor de overheid omdat het superdividend geen andere
bestemming heeft gekregen en daardoor onderdeel is gebleven van het
eigen vermogen van Schiphol.
Vraag 34
Klopt het dat bij het ontslag van de topman van de NS bij herhaling de
verkeerde procedure is ingezet?
Antwoord 34
Voor het antwoord verwijs ik naar mijn eerdere brieven van 23 juni 2015
(Kamerbrief variabele beloning en ontslagprocedure CEO NS6) respectievelijk 20 juli 2015 (Kamerbrief beantwoording kamervragen ontslag
president-directeur) waarin ik uitgebreid ben ingegaan op de ontslagprocedure van de heer Huges.
Vraag 35
Klopt het dat dit heeft geleid tot een hogere ontslagvergoeding dan strikt
noodzakelijk was geweest? Waarom wordt vastgehouden aan slechts 17
fte bij de afdeling deelnemingen, met slechts een beperkte juridische
kennis?
Antwoord 35
In mijn brief van 5 augustus 2015 heb ik de Kamer geïnformeerd over de
schikking die NS is overeengekomen met de voormalig presidentdirecteur (Kamerstuk 28 165, nr. 220). In deze brief heb ik ook mijn
appreciatie over deze schikking gegeven.
Er bestaat geen verband tussen de bezetting van de directie Financieringen en het verloop van de ontslagprocedure van de voormalig
president-directeur van NS.
6

Kamerstukken 28 165 en 30 111, nr. 219

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

14

Vraag 36
Klopt het dat de Nederlandse staatsdeelnemingen een balanstotaal van
250 miljard euro vertegenwoordigen? Is 17 fte voor de aandeelhoudersfunctie dan niet te weinig om deze miljardenbelangen namens de
belastingbetaler op een adequate manier te borgen?
Antwoord 36
De staatsdeelnemingenportefeuille vertegenwoordigt over 2015 een
balanstotaal van ruim € 300 miljard. Periodiek wordt bekeken hoeveel fte
nodig is om de aandeelhoudersfunctie naar behoren uit te kunnen voeren.
De gewenste fte kan veranderen als gevolg van nieuwe deelnemingen of
deelnemingen die teruggebracht zijn naar de markt (zoals gebeurd bij de
beursgang van ABN AMRO en ASR).
Vraag 37
Klopt het dat andere landen (België, Oostenrijk) een apart Ministerie van
Overheidsbedrijven hebben, teneinde hun miljardenbelangen in deze
bedrijven op een adequate manier te borgen?
Antwoord 37
Het beheer van de staatsdeelnemingen kan op verschillende manieren
ingevuld worden. In Nederland is het zo geregeld dat het aandeelhouderschap binnen het Ministerie van Financiën valt en dus onder mijn
verantwoordelijkheid. In België is sprake van een Minister van Overheidsbedrijven. In Frankrijk is er geen apart ministerie maar is binnen de
overheid een eenheid opgericht (APE, Activité Principale de l’Enterprise)
die verantwoordelijk is voor het beheer. Oostenrijk heeft geen apart
Ministerie van overheidsbedrijven, daar vallen staatsdeelnemingen onder
verantwoordelijkheid van de Minister van Financiën.
Vraag 38
Kunnen de nieuwe statuten van Schiphol naar de Kamer worden
gestuurd?
Antwoord 38
De statuten van Schiphol zijn nog niet aangepast aan de standaard; dit
proces is wel bijna afgerond. De nieuwe statuten zullen, net als de huidige
statuten, na vaststelling door de algemene vergadering van aandeelhouders, beschikbaar zijn op de website van Schiphol.
Vraag 39
Is de verzelfstandiging van het Havenbedrijf Rotterdam in 2004 achteraf
gezien een succes gebleken? Klopt het dat vanaf dat jaar de Rotterdamse
haven niet meer de grootste haven ter wereld was?
Antwoord 39
Het klopt dat tot 2004 de haven van Rotterdam niet alleen de grootste
haven van Europa was, maar ook de grootste haven ter wereld, gemeten
naar het aantal ton goederenoverslag. Sindsdien is het aandeel van China
in de wereldeconomie gegroeid van 9,8% naar 16,6%. Logischerwijs is de
groei van de Chinese economie gepaard gegaan met een groeispurt van
Chinese havens. Dat heeft er voor gezorgd dat Rotterdam in de wereldranglijst nu wordt voorafgaan door acht Chinese havens en Singapore.
Operationeel gezien is de verzelfstandiging als een succes te bestempelen. De Tweede Maasvlakte is op tijd en binnen budget door het
verzelfstandigde Havenbedrijf aangelegd. Tegelijkertijd heeft Rotterdam
haar positie als grootste haven in Europa weten te behouden. Daarnaast
verloor het Havenbedrijf, als niet verzelfstandigd Havenbedrijf, sinds 1995
marktaandeel aan de grootste concurrenten binnen Europa, Antwerpen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

15

Hamburg. Na de verzelfstandiging is deze trend niet alleen gestopt, maar
heeft Rotterdam ook een paar procent aan marktaandeel ten opzichte van
Hamburg en Antwerpen terug weten te winnen.
Vraag 40
Hoe verloopt de samenwerking van het Havenbedrijf Rotterdam met het
Warmtebedrijf Rotterdam?
Antwoord 40
Havenbedrijf Rotterdam en Warmtebedrijf Rotterdam werken samen in
een project om nuttige toepassing van restwarmte die vrijkomt in de
raffinaderij van Shell Pernis te realiseren. Shell realiseert de uitkoppeling
van de restwarmte, Havenbedrijf Rotterdam ontwikkelt de infrastructuur
om de restwarmte te transporteren naar het hoofdwarmtenet: De Nieuwe
Warmteweg. Het Warmtebedrijf exploiteert de De Nieuwe Warmteweg en
gaat na oplevering ook de infrastructuur die Shell verbindt met de
hoofdinfrastructuur exploiteren. De samenwerking op dit dossier verloopt
goed.
Vraag 41
Waarom kunnen bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG Bank) de
statuten niet gewijzigd worden? De Staat heeft toch 50% van de BNG Bank
in bezit?
Antwoord 41
De huidige statuten van BNG Bank voldoen al grotendeels aan de
standaardstatuten. Bovendien is het belang van de staat is niet groot
genoeg om zelfstandig een wijziging te bewerkstelligen. Hiervoor is
tweederde van de stemmen in de algemene vergadering van aandeelhouders vereist.
Vraag 42
Klopt het dat de groep Heylen, die eigenaar wordt van de KNM, zich bezig
houdt met golfbanen, vastgoed, dierenwinkels, keukenapparatuur en
gokautomaatmunten? Welke synergie is er met de activiteiten van de
KNM?
Antwoord 42
Groep Heylen is een investeringsmaatschappij gespecialiseerd in
MKB-bedrijven en heeft een divers portfolio. Met haar dochterbedrijf
Mauquoy Token Company is Heylen actief op de markt van munten. Deze
onderneming produceert jetons & tokens (penningen of onofficiële
betaalmunten) die in tal van sectoren worden gebruikt; denk aan
automaten, speeltoestellen, evenementen etc. Daarnaast produceert dit
bedrijf rondellen (platte schijfjes die tot munten worden geslagen). KNM
gebruikte bij de vervaardiging van munten onder meer rondellen van
Mauquoy Token Company. Met de overname kunnen op dit terrein
synergievoordelen worden gerealiseerd.
Vraag 43
Waarom voldoet slechts 44% van de deelnemingen aan het streefcijfer
van minstens 30% vrouwen in de RvB? Hoe komt het dat het wat betreft
de Raad van Commissarissen (RvC) (77%) veel hoger is?
Antwoord 43
In tabel 4.6 op bladzijde 16 van het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2015 is een overzicht gegeven van in hoeverre de raden van
commissarissen en raden van bestuur voldoen aan de 30%-eis. De
oorzaken waardoor niet alle deelnemingen aan deze eis voldoen zijn de
volgende:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

16

•

Er zijn geen of onvoldoende personele wisselingen geweest, waardoor
er nog geen gelegenheid is geweest de verhouding aan te passen.
• Bij goedfunctionerende bestuurders of commissarissen is het niet
voldoen aan het wettelijk streven geen reden om niet tot herbenoeming over te gaan.
Het is in sommige gevallen niet gelukt een goede vrouwelijke kandidaat te
vinden die in het profiel past.
Ik neem het wettelijk streven, om tenminste 30% van de leden van de
raden van bestuur en raden van commissarissen uit vrouwen te laten
bestaan, uitermate serieus. Alleen bij hoge uitzondering accepteer ik dat
een staatsdeelneming hieraan (nog) niet voldoet. Mijn beleid is om bij
iedere benoeming bij een staatsdeelneming, waarbij nog niet aan dit
wettelijk streven is voldaan, de raad van commissarissen te vragen om
een shortlist te presenteren waarop tenminste één benoembare vrouw
staat. In 2016 is het percentage raden van bestuur met meer dan 30%
vrouwen verbeterd. Dit percentage is gestegen van 33% in 2013 naar 50%
in 2016. Het totaal aantal commissarissen bij staatsdeelnemingen in mijn
beheer bestaat sinds 2016 voor 33% uit vrouwen. Hieronder is een
overzicht weergegeven.
Tabel: percentage deelnemingen dat voldoet aan wettelijk streven voor diversiteit1

Aantal deelnemingen met
>30% vrouwen in rvb*
Aantal deelnemingen met
>30% vrouwen in rvc
1
2

2013

2014

2015

20162

33%
3 uit 9
46%
6 uit 13

44%
4 uit 9
54%
7 uit 13

44%
4 uit 9
77%
10 uit 13

50%
5 uit 10
83%
10 uit 12

Gecorrigeerd voor de vier deelnemingen met slechts één bestuurder.
Peildatum 20 december 2016.

Tabel: percentage staatsdeelnemingen en beursgenoteerde ondernemingen dat voldoet aan wettelijk streven voor diversiteit1
20162

2015
RvB

Staatsdeelnemingen
Female Board Index@2016[1]

RvC

RvB

RvC

% Man

% Vrouw

% Man

% Vrouw

% Man

% Vrouw

% Man

% Vrouw

83%
93%

17%
7%

70%
82%

30%
18%

78%
93%

22%
7%

67%
77%

33%
23%

1
De Nederlandse Female Board Index van prof. dr. Mijntje Lückerath, hoogleraar Corporate Governance aan TIAS School for Business and Society,
laat sinds 2007 het verloop zien in het aandeel vrouwen in raden van bestuur en raden van commissarissen van Nederlandse beursondernemingen.
2
Peildatum 20 december 2016.

Vraag 44
Bij hoeveel en welke staatsdeelnemingen is er een door de OR aanbevolen commissaris?
Antwoord 44
Op basis van de wet heeft de OR bij alle deelnemingen die een kapitaalvennootschap zijn en die een OR hebben een versterkt aanbevelingsrecht
voor de voordracht van maximaal één derde van het aantal commissarissen. Dit zal ook gelden voor Holland Casino zodra deze stichting is
omgevormd naar een naamloze vennootschap.
Vraag 45
Bij hoeveel en welke staatsdeelnemingen is nog sprake van een variabele
beloning? Welke criteria worden daarbij toegepast?
Antwoord 45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

17

De staat als aandeelhouder heeft de afgelopen periode de maximale
variabele beloning voor alle staatsdeelnemingen teruggebracht naar
maximaal twintig procent van het vaste salaris. In 2015 is de staat
begonnen met gesprekken met staatsdeelnemingen waar bestuurders
werkzaam zijn die op basis van oude arbeidscontracten recht hebben op
een variabele beloning van meer dan twintig procent. Het doel van die
gesprekken was om de bestuurders vrijwillig hun variabele beloning te
laten verlagen. Het resultaat is dat vanaf 2017 geen enkele bestuurder
meer dan twintig procent variabele beloning ontvangt. De raad van
commissarissen bepaalt de criteria die aan de variabele beloning worden
gesteld. De criteria dienen bestuurders te prikkelen om zowel de publieke
doelstellingen van de deelneming waar te maken als de vereiste financiële
prestaties te leveren die nodig zijn voor de continuïteit van de ondernemingen. Jaarlijks rapporteert de raad van commissarissen over de
toegekende variabele beloning in het jaarverslag van de onderneming.
Vraag 46
Hoeveel en welke leden van de RvB zitten er boven de norm uit de Wet
normering topinkomens (WNT)?
Vraag 47
Waarom wordt de WNT-norm niet (altijd) gehanteerd bij staatsdeelnemingen?
Antwoord 46 en 47
Staatsdeelnemingen vallen niet onder de Wet normering topinkomens
(WNT). De WNT is in het leven geroepen omdat de overheid geen
bevoegdheid had bij (semi)publieke organisaties om het beloningsbeleid
vast te stellen. Bij staatsdeelnemingen is die bevoegdheid er wel, omdat
de staat als aandeelhouder via het vennootschapsrecht het beloningsbeleid vaststelt. Staatsdeelnemingen moeten daarnaast kunnen concurreren op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld voor de invulling van commerciële
en technische functies. De staatsdeelnemingen financieren bovendien hun
bedrijfsvoering en investeringen in principe zelf en ontvangen daarvoor
geen bijdrage van de overheid. Het beloningsbeleid moet de deelneming
in staat stellen om gekwalificeerde en deskundige bestuurders aan te
trekken. De afgelopen periode is het beloningsbeleid bij een aantal
staatsdeelnemingen opnieuw aangepast. Zo is de eventuele variabele
beloning gemaximeerd op 20% en zijn de secundaire arbeidsvoorwaarden
herzien. Naar verwachting is het beloningsbeleid in de loop van 2017
aangepast bij alle staatsdeelnemingen die in beheer zijn bij het Ministerie
van Financiën.
Vraag 47
Waarom wordt de WNT-norm niet (altijd) gehanteerd bij staatsdeelnemingen?
Antwoord 47
Zie antwoord op vraag 46.
Vraag 48
Is de verbetering van de jaarverslagen over 2015 zodanig dat nu alle
deelnemingen aan de eisen voldoen? Zo nee, wat doet u eraan om deze
staatsdeelnemingen ertoe te bewegen dit alsnog te doen?
Antwoord 48
De staat als aandeelhouder hanteert geen specifiek kader voor de inhoud
van de jaarverslagen. Als bij een bepaalde deelneming op onderdelen
verbetering gewenst is, dan bespreek ik deze met de betreffende
deelneming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

18

Vraag 49
Om welke staatsdeelnemingen gaat het als gesteld wordt dat de risicoparagraaf in het jaarverslag niet bij alle deelnemingen voldeed aan de eisen
die wet- en regelgeving daaraan stellen?
Antwoord 49
Het betreft COVRA, Havenbedrijf Rotterdam, Staatsloterij en KNM.
Met COVRA, Staatsloterij en Havenbedrijf Rotterdam is in 2015 gesproken
over hun risicomanagement en specifiek over de risicoparagraaf in het
jaarverslag. Alle drie de deelnemingen hebben vervolgens alle door het
ministerie als aandeelhouder meegegeven aandachtspunten intern
doorgevoerd. De betreffende deelnemingen voldoen inmiddels aan de
door de aandeelhouder geformuleerde wensen op het gebied van
risicomanagement.
Bij KNM waren zoals bekend diverse problemen die de volle aandacht
hebben gehad de afgelopen periode. Dit heeft ook tot forse vertraging van
de jaarrekeningen 2014 en 2015 geleid. Het management van KNM heeft
in de loop van 2015 een actiever beleid van risicomanagement ingevoerd.
In de onlangs vastgestelde jaarrekeningen is een sterke verbetering te zien
van de risicoparagraaf. Sinds kort heeft de staat geen aandelenbelang
meer in KNM.
Vraag 50
Waarom overlegt de aandeelhouder bij de beoordeling van de strategie
met de betrokken beleidsdepartementen? Hoe moet dat gezien worden in
relatie tot de rol van de aandeelhouder in meer algemene zin?
Antwoord 50
Zie antwoord op vraag 27.
Vraag 51
Waarom is er niet standaard een instemmingsrecht voor de AvA voor wat
betreft de strategie?
Antwoord 51
Zie antwoord op vraag 27.
Vraag 52
Had de Staat geen rol als aandeelhouder van de NWB Bank in 2015?
Antwoord 52
De staat heeft in 2015 de rol als aandeelhouder conform de nota deelnemingenbeleid uitgevoerd en de bij de aandeelhouder liggende bevoegdheden uitgeoefend. Zo is in 2015 ondermeer het beloningsbeleid
vastgesteld door de algemene vergadering van aandeelhouders, hebben
(her)benoemingen plaatsgevonden van een lid van de directie en leden
van de raad van commissarissen en is het normrendement vastgesteld.
Vraag 53
Welke uitbreiding van activiteiten met betrekking tot de NWB Bank is
afgesproken in 2013? Hoe moet dit gezien worden tot de recente
berichtgeving dat de NWB Bank deelneemt in risicovolle, omstreden
buitenlandse projecten?
Antwoord 53
Inspelend op de behoeften van de klanten in het publieke domein heeft de
bank haar werkterrein in de semipublieke sector uitgebreid. Onder andere
door het meefinancieren van door de overheid gegarandeerde hypotheek-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

19

portefeuilles, exportkredieten en het participeren in publiek-private
investeringsprojecten. Dit alles onder behoud van een gezond risicoprofiel. Verder is de NWB Bank in december 2014 een bijzondere
samenwerking overeengekomen met de Europese Investeringsbank om
gezamenlijk op te trekken bij langetermijnfinancieringen in het Nederlandse publieke domein. Van het investeren in buitenlandse projecten is
geen sprake.
Vraag 54
Naar welke zes onderdelen refereert u, aangezien er in tabel 5.4 slechts
vier onderdelen staan?
Antwoord 54
De toelichtende tekst bij tabel 5.4 vermeldt per abuis dat het investeringskader zes onderdelen bevat. Het investeringskader bestaat op hoofdlijnen
uit vier onderdelen, die in tabel 5.4 zijn vermeld.
Vraag 55
Wat is uw verwachting ten aanzien van de solvabiliteit van KLM de
komende jaren?
Vraag 56
Wat is de reden dat de solvabiliteit bij KLM en COVRA in de periode 2010 –
2015 zo sterk is afgenomen?
Vraag 81
Kan een toelichting worden gegeven op de afname van het solvabiliteitsratio van de KLM?
Antwoord 55, 56 en 81
KLM
De solvabiliteit is berekend als de verhouding tussen het eigen vermogen
en het totale vermogen. Bij KLM is vooral het eigen vermogen de
afgelopen jaren sterk gedaald. Dit komt voornamelijk door een herwaardering van de Nederlandse pensioenregelingen. Dergelijke veranderingen
in de waarde van de pensioenregelingen moeten in het eigen vermogen
worden verwerkt, conform de jaarverslagleggingsregels onder IFRS. Zie
voor een uitgebreide toelichting op de mutaties in het eigen vermogen de
Kamerbrief van 15 maart 2016 (Kamerstuk 28 165, nr. 241). De solvabiliteit
van KLM is ondermeer afhankelijk van de marktrente (i.v.m. pensioenregelingen), de olieprijs en de wisselkoersen (i.v.m. de waarde van de
derivaten) en van de winst over het boekjaar. Deze laatste factor is
ondermeer afhankelijk van de kostenbesparingen van KLM en van de
ontwikkeling van de ticketprijzen. Voor al deze factoren geldt dat deze met
veel onzekerheid zijn omgeven. Ik heb dan ook geen verwachting ten
aanzien van de ontwikkeling van de solvabiliteit.
COVRA
De afname in de solvabiliteit heeft te maken met het achterblijven van de
rendementen op de middelen voor langetermijnopslag en eindberging. De
negatieve «renteresultaten» worden niet volledig gecompenseerd door
positieve operationele resultaten. Het nettoverlies leidt tot een afname
van het eigen vermogen, waardoor de solvabiliteit afneemt. Voor een
meer uitgebreide toelichting hierop verwijs ik u graag naar het antwoord
op vraag 2.
Vraag 56
Wat is de reden dat de solvabiliteit bij KLM en COVRA in de periode 2010 –
2015 zo sterk is afgenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

20

Antwoord 56
Zie antwoord op vraag 55.
Vraag 57
Ziet u de lage credit rating van Urenco als een groot risico?
Vraag 58
Bent u van plan om te proberen de kredietwaardigheid van Urenco te
verbeteren? Zo ja, hoe bent u van plan te gaan doen?
Antwoord 57 en 58
De wereldwijde vraag naar verrijkt uranium en daarmee de potentiële
verdiencapaciteit
voor Urenco is gedaald. De verdiencapaciteit van een onderneming is een
van de indicatoren waarop de credit rating is gebaseerd. Uit een lagere
potentiële verdiencapaciteit volgt daarom een lagere credit rating. Urenco
heeft echter wel voldoende liquide middelen en een solide vermogenspositie. Urenco ontwikkelt momenteel een nieuwe strategie, waarin de
daling van de vraag naar verrijkt uranium een belangrijke rol speelt. Als
aandeelhouder volg ik die strategie nauwgezet.
Vraag 58
Bent u van plan om te proberen de kredietwaardigheid van Urenco te
verbeteren? Zo ja, hoe bent u van plan te gaan doen?
Antwoord 58
Zie antwoord op vraag 57.
Vraag 59
Wat is de actuele stand van zaken met betrekking tot het verkoopproces
van Urenco?
Antwoord 59
De prioriteit van het kabinet is de borging van de publieke belangen van
non-proliferatie en veiligheid inzake Urenco (zie vraag 19). Verkoop van
het Nederlandse aandeel is op dit moment niet aan de orde.
Vraag 60
Waarom is bij Tennet niet het uitgangspunt geweest dat een staatsdeelneming zelfstandig vreemd vermogen moet kunnen aantrekken?
Antwoord 60
In de brief aan uw Kamer over het voornemen om extra kapitaal aan
TenneT te beschikking te stellen7 is gemeld dat ook voor TenneT het
uitgangspunt geldt dat de onderneming zichzelf duurzaam moet kunnen
financieren. Als aandeelhouder verwacht de staat dat TenneT in staat is
om tegen acceptabele kosten vreemd vermogen aan te trekken uit de
markt. In het geval van TenneT is dit van groot belang om te kunnen
voorzien in de kapitaalbehoefte die voortkomt uit de investeringsagenda
van TenneT. Als TenneT deze kapitaalbehoefte volledig met vreemd
vermogen zou invullen, dan ontstaat een ongezonde verhouding tussen
eigen vermogen en vreemd vermogen. Door een extern onderzoeksbureau is begin dit jaar bevestigd dat dit leidt tot verlaging van de
kredietwaardigheid. Een lagere kredietwaardigheid van TenneT is
onwenselijk omdat het aantrekken van nieuw kapitaal (additioneel vreemd
vermogen) dan moeilijker en duurder wordt. Bovendien voldoet TenneT
momenteel precies aan de minimum vereiste credit rating van A- voor
niet-financiële deelnemingen zoals beschreven in de Nota Deelnemingen7

Kamerstukken 28 165 en 30 196, nr. 252

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

21

beleid 2013. Met een lagere kredietwaardigheid zou TenneT niet langer
aan de door de staat vereiste minimale credit rating voldoen. Door het
storten van additioneel eigen vermogen in TenneT voor de Nederlandse
activiteiten kan de onderneming in de toekomst, tegen acceptabele
voorwaarden, vreemd vermogen uit de markt blijven aantrekken.
Vraag 61
Waarom heeft u voor sommige deelnemingen geen normrendement
vastgesteld?
Antwoord 61
Voor Holland Casino, Staatsloterij en UCN is er nog geen normrendement
bepaald, omdat er over de toekomstige positionering van deze nietpermanente deelnemingen nog discussie plaatsvindt. Voor de Staatsloterij
is deze discussie inmiddels afgerond, omdat de fusie met Lotto heeft
plaatsgevonden. In het volgende jaarverslag zal voor de Staatsloterij
(inmiddels genaamd Nederlandse Loterij) een normrendement zijn
opgenomen.
Vraag 62
Waarom is het normrendement van de NS in de periode 2010 – 2015
onder het gemiddelde? Hoe is er op gestuurd dat men het normrendement wel zou halen?
Antwoord 62
Vanaf 2014 heeft de staat een normrendement vastgesteld voor NS. De
realisatie van het normrendement wordt ieder jaar met de deelnemingen
besproken. Het vijfjarig gemiddelde rendement van de NS blijft achter bij
het normrendement. Belangrijkste oorzaken zijn de (minder rendabele)
maatschappelijke investeringen en activiteiten zoals kosten voor sociale
veiligheid, de hoge vergoedingen voor de HSL- en de HRN-concessie en
de afwaardering van het V250-materieel (de Fyra-treinen) in 2013.
Vraag 63
Welke investeringen in sociale veiligheid zijn er bij de NS in de periode
2010 – 2015 gedaan?
Antwoord 63
NS heeft gemiddeld voor de jaren 2010 – 2015 € 100 miljoen per jaar
besteed aan de sociale veiligheid8. Deze jaarlijkse uitgaven bestaan uit
onder andere de inzet van buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA),
de inhuur van externe beveiliging, opleiding en training van het personeel, een 24 x7 bemande veiligheidscentrale en cameratoezicht op
stations en in treinen.
Vraag 64
Heeft de ECB obligaties van de BNG Bank gekocht? Zo ja, welke
hoeveelheid?
Antwoord 64
BNG-obligaties worden door zowel DNB als de ECB gekocht onder het
Public Sector Purchase Programme (PSPP). DNB koopt onder dit
programma voornamelijk staatsobligaties, maar ook obligaties uitgegeven
door zogenoemde agencies (BNG, NWB en FMO). De onderverdeling van
aankopen naar individuele uitgevers wordt hiervan niet bekendgemaakt,
omdat dit marktgevoelige informatie betreft.
Vraag 65
8

Kamerstuk 28 642, nr. 60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

22

Wat is de stand van zaken bij de ontwikkeling dat de BNG Bank de
bestaande kredietverlening aan buitenlandse klanten afbouwt?
Antwoord 65
De langlopende kredietverlening aan buitenlandse klanten (in nominale
waarden) is in 2016 van € 920 miljoen teruggelopen naar € 850 miljoen.
De bank respecteert bestaande contracten en zal de portefeuille in
principe laten uitlopen, tenzij zich een aantrekkelijke mogelijkheid tot
verkoop voordoet.
Vraag 66
Is de BNG Bank voornemens om Contingent Convertibles (Coco’s) uit te
geven?
Antwoord 66
Zoals beschreven in mijn antwoorden op vragen van het lid Harbers
(VVD)9, heeft BNG Bank hybride kapitaal uitgegeven in de vorm van een
aanvullend tier-1 kapitaalinstrument. Dit instrument is in het geval van
BNG Bank niet converteerbaar naar aandelenkapitaal maar zal wel worden
afgeschreven wanneer de (risicogewogen) tier 1-kernkapitaalratio van
BNG Bank onder de 5,125% uit zou komen.10 Dit hybride kapitaal levert
een bijdrage aan de doelstelling van BNG Bank om per ultimo 2017 een
leverage ratio van minimaal 3% te hebben bereikt. Een eventuele verdere
toekomstige uitgifte van hybride kapitaal is afhankelijk van de mate
waarin hybride kapitaal nodig is om te kunnen voldoen aan (Europese)
leverage ratio eisen. Deze eisen zijn nog niet vastgesteld.11
Vraag 67
Wat denkt u over het ontbreken van bevoegdheden van de AvA bij het
benoemen, schorsen en ontslaan van het bestuur van de BNG Bank?
Wenst u hier verandering in aan te brengen?
Antwoord 67
Op BNG Bank is het structuurregime van toepassing. Toepassing van het
structuurregime betekent dat de bevoegdheden voor benoemen, schorsen
en ontslaan van het bestuur uit hoofde van het Burgerlijk Wetboek bij de
raad van commissarissen liggen. De wet biedt de mogelijkheid om het
verlicht structuurregime toe te passen door middel van het sluiten van
een onderlinge regeling tot samenwerking (veelal vormgegeven in een
aandeelhoudersovereenkomst) met alle medeaandeelhouders (circa 400
decentrale overheden). Zij handelen daarbij gezamenlijk, niet bij meerderheid maar in unanimiteit. Zoals mijn voorganger heeft opgemerkt in
zijn brief van 24 april 2009 over de invulling van het aandeelhouderschap
en publieke belangen12, heeft dit als belangrijk nadeel dat de Staat dan
niet langer vrij is in het nemen van beslissingen, maar op voorhand
gebonden is aan de opvattingen van de medeaandeelhouders. In de
huidige omstandigheden biedt het structuurregime mij bij BNG Bank
voldoende mogelijkheden om via de AVA invloed uit te oefenen en zie ik
geen aanleiding hierin wijziging aan te brengen.
Vraag 68

9

Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 1146
Omzetting naar aandelen zou onder omstandigheden tot verstoring van de huidige verhoudingen in het aandelenbezit van BNG Bank kunnen leiden (50% Staat en 50% decentrale
overheden), of – in geval van investeerders die op basis van de statuten zijn uitgesloten van
aandeelhouderschap – tot een conflict met de in de statuten vastgelegde voorwaarden voor
aandeelhouderschap.
11
Kamerstuk 22 112, nr. 2261
12
Kamerstuk 28 165, nr. 97
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

23

Welke beleggingsresultaten zijn tegen gevallen in 2015 met betrekking tot
COVRA?
Antwoord 68
Zie antwoord op vraag 2.
Vraag 69
Is het Verarmd uranium Opslag Gebouw (VOG) volledig gevuld?
Antwoord 69
Het VOG1 is volledig gevuld. In het najaar van 2015 is gestart met de
bouw van VOG2, oplevering wordt verwacht in 2017.
Vraag 70
Hoe gaat COVRA er voor zorgen dat de stralingsdosis niet op een zelfde
tempo blijft toenemen als deze de afgelopen jaren heeft gedaan?
Antwoord 70
Het oplopen van de stralingsdosis aan de terreingrens is direct gekoppeld
aan de vullingsgraad van het VOG1. Doordat het VOG1 nu volledig gevuld
is zal dit niet verder toenemen.
Vraag 71
Blijft de stralingsdosis aan de terreingrens de komende jaren onder de
100%?
Antwoord 71
Het gerapporteerde percentage is gebaseerd op de vergunde effectieve
stralingsdosis op de plaats met het hoogste niveau aan de terreingrens.
Dit is naast het VOG, aan de overzijde van de weg aan het hek van een
ander bedrijf. Dit gaat niet veranderen met de komst van het VOG2 omdat
de effectieve dosis aan het hek voor het VOG2 veel lager zal zijn. Dit heeft
te maken met het feit dat het VOG2 op een ander gedeelte van het
COVRA-terrein is gesitueerd, wat leidt tot een kleinere blootstellingsfactor
dan bij het VOG1.
Vraag 72
Wanneer is de oplossingsrichting voor de middelen voor de langetermijnopslag en eindberging duidelijk? Wat is de laatste stand van zaken?
Antwoord 72
Zie antwoord op vraag 2.
Vraag 73
Waarom wordt er bij de Nederlandse Financierings-Maatschappij voor
Ontwikkelingslanden (FMO) geen capital ratio weergegeven bij de
bedrijfsspecifieke kerncijfers?
Antwoord 73
Bij de bedrijfsspecifieke kerncijfers is de BIS ratio opgenomen. De BIS
ratio en de capital ratio zijn gelijk aan elkaar. Overigens is in het
jaarverslag beheer staatsdeelnemingen de Common Equity Tier 1 ratio
opgenomen van FMO. In deze ratio loopt het Tier 2 kapitaal niet in mee.
De total capital ratio (inclusief tier 2 kapitaal) ultimo 2015 was 23,6%.
Vraag 74
Welke doelstellingen heeft FMO wel en niet gerealiseerd in 2015?
Antwoord 74
De financiële doelstellingen voor 2015 van FMO waren als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

24

Onderdeel

Doel 2015

Prestatie
2015

Resultaat

Investeringen (inclusief overheidsfondsen)
Middelen van derden katalyseren
% groene investeringen
Cost to income – ratio
Rendement op eigen vermogen (5-jaars
gemiddelde)

€ 1,6 mld.
€ 875 mln.
25%
25%–30%

€ 1,6 mld.
€ 923 mln.
27%
25%

Doel behaald
Doel behaald
Doel behaald
Doel behaald

6,2%

7,0%

Doel behaald

De ontwikkelingsdoelstelling van FMO is om met de investeringen in 2020
1 miljoen banen te ondersteunen en 1,2 miljoen ton broeikasgassen te
vermijden. Met de gedane investeringen in 2015 heeft FMO bijgedragen
aan de creatie van 858.000 directe en indirecte banen en aan het vermijden van de uitstoot van 936.000 ton broeikasgassen. Hiermee wordt
voldaan aan het vastgestelde groeipad richting 2020. Alleen de doelstelling voor het implementeren van de verschillende actiepunten met
betrekking tot ESG (environment, social en governance) heeft FMO niet
helemaal behaald. De doelstelling was hiervoor 85%, de prestatie van
FMO in 2015 was 84%.
Vraag 75
Wat is het beloningsbeleid dat u zou willen hanteren bij FMO?
Antwoord 75
In mei 2016 is door de algemene vergadering van aandeelhouders van
FMO een nieuw beloningsbeleid vastgesteld in lijn met het beloningskader zoals dat is opgenomen in de Nota Deelnemingenbeleid 2013. Op
basis van het nieuwe beloningsbeleid voor FMO bedraagt de maximale
beloning van de voorzitter van de raad van bestuur € 271.000. Het
beloningsbeleid van FMO kent geen variabele beloning meer.
Vraag 76
Waarom is de pay-out ratio bij FMO zo laag? Wat is de norm voor de
pay-out ratio?
Antwoord 76
De pay-out ratio wordt per deelneming apart bepaald. Bij FMO zijn er
specifieke afspraken over de verdeling van de winst. In de overeenkomst
tussen FMO en de staat uit 1998 is opgenomen dat een deel van de winst
wordt toegevoegd aan de reserverekening voor algemene risico’s. De
omvang van deze contractueel verplichte reservering leidt tot een
beperkte uitkeerbare winst. De afgelopen jaren is de voor uitkering
beschikbare winst volledig uitgekeerd.
Vraag 77
Welk percentage van de omzet van Havenbedrijf Rotterdam nam de
overslag van olieproducten voor haar rekening in 2015?
Antwoord 77
In 2015 is ongeveer 41% van de totale overslag in metrische tonnen toe te
schrijven aan olieproducten (19%) en ruwe olie (22%). Havenbedrijf
Rotterdam heeft berekend dat grofweg 31% van de omzet is toe te
rekenen aan olie en olieproducten. Deze omzet bestaat uit zeehavengelden en contractinkomsten. Havenbedrijf Rotterdam heeft in de
strategie als doelstelling opgenomen om deze afhankelijkheid te
verkleinen door in te zetten op groeimarkten zoals containers en liquified
natural gas (LNG). Daarnaast stuurt het Havenbedrijf Rotterdam erop om
zoveel mogelijk activiteiten op het gebied van biobased productie en
circulaire economie in Rotterdam te vergroten en zet het zich in om de op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

25

«fossiel» gebaseerde industrie minder milieubelastend en efficiënter te
maken. Zo wil Havenbedrijf Rotterdam werken aan maatschappelijke
waarde creatie voor de lange termijn, zonder economische waarde te
vernietigen.
Vraag 78
Wat is de invloed van het invoeren van de Vpb-plicht op het Havenbedrijf
Rotterdam? Waarom wordt dit genoemd?
Antwoord 78
De invoering van de Vpb-plicht per 1-1-2017 zal een financiële impact
hebben op het Havenbedrijf Rotterdam. Dat is de reden om hier melding
van de te maken. Hoe groot die impact zal zijn en per wanneer is nog
onduidelijk. Het Havenbedrijf Rotterdam kan hier pas uitspraken over
doen aan de hand van de fiscale openingsbalans en de daarmee samenhangende fiscale afschrijvingsposten. Volledigheidshalve wordt
opgemerkt dat het kabinet geen uitspraken kan doen over de fiscale
positie van (toekomstige) individuele belastingplichtigen. U bent dit
voorjaar uitgebreid geïnformeerd over de vennootschapsbelastingplicht
voor zeehavens per 1 januari 201713.
Vraag 79
Is de verwachting dat het aantal werknemers in fte bij KLM de komende
jaren zal afnemen? Zo ja, met hoeveel fte?
Antwoord 79
Ik heb geen verwachting voor het toekomstige aantal werknemers bij
KLM. Het aantal fte is een operationele beslissing van de onderneming. Ik
heb hier als aandeelhouder geen rol. Het aantal fte is van veel factoren
afhankelijk: groei/krimp van de onderneming, digitalisering, efficiënter
werken of bijvoorbeeld de kwaliteit verhogen. Daarnaast leidt het
aankopen of verkopen van onderdelen tot (grote) schommelingen in het
aantal fte.
In het geval van KLM heb ik overigens al vaker aangegeven dat het voor
de hele onderneming (ook voor Air France) hard nodig is dat de productiviteit wordt verhoogd, de kosten worden verlaagd en de pensioenregelingen gemoderniseerd.
Vraag 80
Wat heeft u concreet gedaan om het nieuwe beloningsbeleid van KLM
binnen het begrotingskader voor staatsdeelnemingen te brengen?
Antwoord 80
De Nederlandse staat heeft in 2015 als aandeelhouder tegen het (destijds)
nieuwe beloningsbeleid gestemd, omdat het beloningsbeleid bij KLM niet
in lijn is met het standaardbeleid voor staatsdeelnemingen, met name wat
betreft de verhouding tussen het vaste en het variabele deel van de
beloning. Gezien het geringe belang van de Staat in KLM, gaf deze stem
echter geen doorslag. In 2016 heeft de aandeelhouder aangegeven dat
daarom ook de uitvoering van het beloningsbeleid niet op zijn instemming kan rekenen.
Vraag 81
Kan een toelichting worden gegeven op de afname van het solvabiliteitsratio van de KLM?
Antwoord 81
13

Kamerstukken 34 003 en 29 862, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

26

Zie antwoord op vraag 55.
Vraag 82
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de verkoop van de KNM?
Antwoord 82
De aandelen van KNM zijn op 22 november jl. overgedragen aan Groep
Heylen. De Kamer is hierover geïnformeerd middels een kamerbrief14.
Vraag 83
Is inmiddels bekend hoeveel verlies er is geleden bij de KNM over de
jaren 2014 en 2015? Zo ja, kan dan ook uiteengezet worden waar deze
verliezen precies aan te wijten zijn geweest?
Antwoord 83
Het verlies bedroeg in 2014 € 12.146.822 en in 2015 € 8.491.435. De
belangrijkste oorzaak voor de verliezen is gerelateerd aan de problemen
ten aanzien van de Chili-order, waarover de Kamer eerder is geïnformeerd15.
Vraag 84
Klopt het dat verkoop van de KNM niet 670.000 euro oplevert, maar 13
miljoen euro kost?
Antwoord 84
Rondom KNM moeten twee zaken onderscheiden worden. Enerzijds de
verkoop van KNM. De aandelen van KNM zijn voor € 0,67 miljoen door
Heylen overgenomen. Deze verkoopsom is ten goede gekomen aan de
algemene middelen op de rijksbegroting. Anderzijds de twee verlieslatende jaren 2014 en 2015 en de wijze waarop dit verlies is geabsorbeerd.
Een groot gedeelte van het verlies over deze beide jaren is opgevangen
door een opgelopen vordering (€ 17,1 miljoen) van het ministerie op KNM
en heeft geresulteerd in een negatief eigen vermogen. Het was dan ook
onontkoombaar om een groot deel van de vordering – € 15,9 miljoen – te
converteren in eigen vermogen. Deze conversie moet dus los worden
gezien van de verkoop. De kosten van de conversie zijn in begroting IX
opgevangen. Het resterende deel van de vordering (€ 1,2 miljoen) is deze
zomer omgezet in een 3,5-jarige lening. Hierdoor kreeg KNM weer een
vermogenspositie die past bij de grootte en activiteiten van de onderneming en kon het bedrijf weer voldoen aan de financieringsvoorwaarden
van haar banken. Hierover heb ik uw Kamer per brief van 26 augustus
201616 geïnformeerd. KNM heeft deze lening van het ministerie afgelost
uit de netto opbrengst van de verkoop van het pand door KNM. Het
overige deel van de opbrengst (€ 0,5 miljoen) is als dividend uitgekeerd
aan het Ministerie van Financiën.
Per saldo is derhalve in de rijksbegroting 2016 op de algemene middelen
een opbrengst van € 1,17 miljoen ontvangen van KNM na aflossing van
de resterende schuld (€ 0,67 miljoen verkoop aandelen en € 0,5 miljoen
uitkering dividend) en heeft begroting IX de kosten van de conversie van
€ 15,9 miljoen opgevangen.
Vraag 85
Welke werkgelegenheidsgaranties zijn er afgesproken voor de 90
medewerkers bij de overdracht dan de KNM aan Heylen?

14

Kamerstuk 28 165, nr. 259
Kamerstuk 28 165, nr. 250
16
Kamerstuk 28 165, nr. 255
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

27

Vraag 86
Klopt het dat Heylen heeft gezegd dat het personeel van de KNM
«vooralsnog» niet hoeft te vrezen voor zijn baan? Dus op middellange
termijn moet het personeel daar wel voor vrezen?
Antwoord 85 en 86
Groep Heylen heeft aangegeven de kennis en kunde van het huidige
personeel te waarderen en heeft bestaande arbeidsovereenkomsten in
dezelfde vorm overgenomen. De bestaande muntactiviteiten van Groep
Heylen kennen weinig overlap met de activiteiten van KNM. Daardoor
heeft Groep Heylen aangegeven vooralsnog geen plannen tot reorganisatie te hebben en de noodzakelijke verbetering tot een gezonde bedrijfsexploitatie onder meer te vinden in besparingen op materiële zaken (zoals
de bedrijfshuisvesting) en omzetgroei. De OR van KNM heeft, na een
toelichting van Groep Heylen op haar toekomstplannen met KNM, positief
geadviseerd over de verkoop.
Vraag 86
Klopt het dat Heylen heeft gezegd dat het personeel van de KNM
«vooralsnog» niet hoeft te vrezen voor zijn baan? Dus op middellange
termijn moet het personeel daar wel voor vrezen?
Antwoord 85 en 86
Zie antwoord op vraag 85.
Vraag 87
Welke herdenkingsmunten zijn er gepland tot en met 2019? Zal er in 2018
een munt zijn voor vijf jaar koningschap?
Antwoord 87
Het emissieschema voor 2017 is nog niet definitief vastgesteld. Wel wordt
nagedacht over de mogelijkheid om ter gelegenheid van de vijftigste
verjaardag van de Koning een bijzondere munt van € 10 te slaan. Plannen
om in 2018 een jubileummunt vanwege vijf jaar koningschap uit te geven,
zijn nog niet concreet.
Vraag 88
Klopt het dat het geen algemeen beleid kan zijn om problemen bij een
staatsdeelneming op te lossen door privatisering?
Vraag 89
Klopt het dat het uitgangspunt nog steeds is dat er geen privatisering van
staatsdeelnemingen kan zijn, tenzij daar een dringende noodzaak toe
bestaat?
Antwoord 88 en 89
In reactie op het rapport «Verbinding verbroken?» heeft het kabinet
aangegeven dat privatisering in de rede ligt als de toegevoegde waarde
van het aandeelhouderschap bij het borgen van de publieke belangen niet
langer aanwezig is. Het kan zijn dat het wettelijke kader hiervoor toereikend is. Voornemens voor privatisering worden vervolgens getoetst en
uitgevoerd aan de hand van het besliskader dat de parlementaire
onderzoekscommissie van de Eerste Kamer heeft ontworpen.
Vraag 89
Klopt het dat het uitgangspunt nog steeds is dat er geen privatisering van
staatsdeelnemingen kan zijn, tenzij daar een dringende noodzaak toe
bestaat?
Antwoord 89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

28

Zie antwoord op vraag 88.
Vraag 90
Waarom wordt het historische pand van de KNM verkocht? Had dit
gebouw niet behouden kunnen blijven voor de Staat?
Antwoord 90
Het pand waarin KNM is gevestigd is aangewezen als een beschermd
monument als bedoeld in de Erfgoedwet. Als Rijksmonument wordt het
behoud van dit pand en de historische waarde ervan via de wetgeving
afdoende beschermd. Er was voor de staat geen behoefte of noodzaak om
dit pand in eigendom te verkrijgen.
Vraag 91
Kan de KNM het predicaat Koninklijke behouden?
Antwoord 91
De bevoegdheid een predicaat Koninklijk toe te kennen of te bestendigen
ligt bij de Koning. Op de uitkomst kan niet vooruit worden gelopen.
Vraag 92
Welk gedeelte van het personeel van de KNM gaat over naar DNB?
Antwoord 92
Twee medewerkers die bij KNM volledig werkzaam waren ten behoeve
van het Nationaal Analyse Centrum voor Munten (NACM), hebben het
aanbod gekregen om bij DNB dezelfde werkzaamheden ten behoeve van
het NACM uit te voeren.
Vraag 93
Zijn de jaarrekeningen van de KNM over 2014 en 2015 inmiddels
vastgesteld? Zo nee, wanneer gaat dit gebeuren?
Antwoord 93
Zie antwoord op vraag 12.
Vraag 94
Waarom zijn er over 2014 en 2015 nog geen goedgekeurde cijfers?
Wanneer kunnen deze er wel zijn?
Antwoord 94
Zie antwoord op vraag 12.
Vraag 95
Wat wordt bij de beschrijving van de NS bedoeld met «hieronder vallen
ook knooppuntontwikkeling en exploitatie»?
Antwoord 95
Dit betreft de activiteiten van NS Stations. De voorzieningen die hieronder
vallen zijn:
• Transfervoorzieningen: route van de openbare weg tot de instap in de
trein en alle basisvoorzieningen die de reizigers daarbij nodig hebben
(liften, roltrappen, bewegwijzering, bankjes, (basis)wachtruimte,
reisinformatie trein, etc.);
• Ketenvoorzieningen: voorzieningen voor de reis naar en vanaf het
treinstation: fiets parkeren (eerste 24 uur gratis), OV-fiets, auto
parkeren, kiss & ride, taxistandplaatsen, zonetaxi, voorplein, busstation, etc.;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

29

•

•

Verblijfsvoorzieningen: toiletten, bagagekluizen, actuele informatie
over aansluitingen, wifi en 4G, comfortabele wachtruimtes, ontmoetingspunt, etc.;
Commerciële voorzieningen; aanbod van retail (food, non-food) en
horeca van hoge kwaliteit en met veel diversiteit. Deels exploiteert NS
deze commerciële voorzieningen nu zelf (ca. 40–50%), deels gebeurt dit
door derden.

Vraag 96
Welke gevolgen heeft de nieuwe NS strategie die is vastgesteld met
betrekking tot deelname in andere vennootschappen (zoals de cruiseterminal Amsterdam)?
Antwoord 96
NS is bezig met de uitvoering van de strategie «Spoorslags beter». Zo is
de deelname in de cruiseterminal Amsterdam in 2015 verkocht, wordt het
niet strategisch vastgoed geleidelijk verkocht (waarvan het overgrote deel
via verkoop van de deelname in het vastgoedfonds in december 2016), is
het belang van NS in HTM verkocht (december 2016) en is in de zomer
van 2016 het verkooptraject QBuzz gestart.
Vraag 97
Wordt inmiddels al met additionele nieuwe treinen gereden? Zo nee,
wanneer kunnen we dit wél verwachten?
Antwoord 97
De met spoed bestelde Flirt treinen zullen vanaf december 2016 geleidelijk
in dienst gesteld worden.
Vraag 98
Zijn de twee nieuwe functies in de RvB al ingevuld? Zo ja, hoeveel
vergoeding ontvangen deze personen? Kan dit worden uitgesplitst in vast
en variabel?
Antwoord 98
Per 15 juli 2016 is Marjan Rintel benoemd tot directeur operatie. Zij is
verantwoordelijk voor de vervoersactiviteiten die nu onder NS Reizigers
vallen en de onderhoudsactiviteiten van NedTrain. Deze twee bedrijfsonderdelen zijn nu organisatorisch samengevoegd (één van de aanpassingen die gedaan zijn vanuit de nieuwe NS strategie «Spoorslags Beter»).
De vacature voor de directeur commercie en ontwikkeling wordt naar
verwachting op korte termijn ingevuld. Behoudens het salaris van de
president-directeur bedraagt het salaris voor de leden van de raad van
bestuur 344.000 euro. Zowel de president-directeur als de huidig leden
van de raad van bestuur hebben vrijwillig afgezien van hun variabele
beloning, waarop zij op grond van het beloningsbeleid wel aanspraak
hadden kunnen maken.
Vraag 99
Wat is een «gemitigeerd structuurregime»?
Antwoord 99
Zie antwoord op vraag 28.
Vraag 100
Waarom haalt de NWB Bank het afgesproken percentage van 3% niet voor
de capital ratio? Hoe gaat de NWB Bank dat wel op korte termijn halen?
Hoe wordt hier door de toezichthouder naar gekeken?
Antwoord 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

30

Sinds 2011 heeft de NWB Bank in verband met de introductie van de
leverage ratio norm onder het Bazel III raamwerk belangrijke stappen
gezet om te kunnen voldoen aan de verwachte toekomstige minimumeis.
Zo heeft de bank begin 2011 besloten tot maximale reservering van de
jaarlijkse nettowinst (derhalve geen dividenduitkeringen) en is zij in 2015
gestart met het aantrekken van aanvullend tier 1-kapitaal. Een eventuele
verdere toekomstige uitgifte van hybride kapitaal is afhankelijk van de
mate waarin hybride kapitaal nodig is om te kunnen voldoen aan
(Europese) leverage ratio eisen.
De Europese Centrale Bank houdt toezicht op de NWB Bank en op de
stappen die zij zet op weg naar het voldoen aan de verwachte leverage
ratio norm vanaf het moment dat deze gaat gelden. Er is op dit moment
echter nog geen bindende Europese leverage ratio norm afgesproken. Op
23 november 2016 heeft de Europese Commissie voorstellen gepubliceerd
voor aanpassing van de Europese regelgeving over kapitaaleisen voor
banken (Capital Requirements Regulation, CRR), waaronder een voorstel
voor een leverage ratio norm van 3% die ingaat per 2019. Deze zal ook
voor NWB bank gaan gelden, tenzij de voorstellen van de Commissie op
dit punt nog worden aangepast tijdens de besprekingen in de Raad en het
Europees Parlement. In de kabinetsreactie heb ik herhaald mij in te zullen
zetten voor passende leverage ratio afspraken voor de Nederlandse
sectorbanken.17
Vraag 101
Hoe moet de zinsnede «de investeringen met name in de vorm van
kredietverlening vinden uitsluitend plaats in Nederland» in relatie tot de
recente berichten dat de NWB Bank deelneemt in risicovolle, omstreden
buitenlandse projecten?
Antwoord 101
De NWB Bank neemt niet deel in risicovolle, omstreden buitenlandse
projecten. De NWB Bank is een national promotional bank die zich
exclusief richt op de Nederlandse publieke sector met de financiering van
decentrale overheden (waterschappen, gemeenten en provincies),
instellingen onder garantie van (decentrale) overheden en Publiek-PrivateSamenwerking (PPS). Ik veronderstel dat uw vraag verband houdt met de
berichtgeving dat waterschappen zouden deelnemen in risicovolle,
omstreden buitenlandse projecten. In dat verband verwijs ik u naar
beantwoording van de Kamervragen die hierover zijn gesteld aan de
Minister van Infrastructuur en Milieu18.
Vraag 103
Zijn in 2015 boetes uitgedeeld aan luchtvaartmaatschappijen die vliegen
op Schiphol, omdat ze zich niet aan het uitbetalen van vergoedingen
hielden naar aanleiding van vertragingen van drie uur of meer?
Antwoord 103
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft niet de bevoegdheid
om naar aanleiding van individuele klachten te handhaven met betrekking
vertraging en annulering, maar onderzoekt en beoordeelt individuele
klachten van passagiers wel. Voor de ILT kunnen ingediende klachten
aanleiding zijn om bij een luchtvaartmaatschappij nader onderzoek in te
stellen. Indien nodig treedt de ILT handhavend op. Zo heeft de ILT in 2015
luchtvaartmaatschappij Vueling een last onder dwangsom van € 1 miljoen
opgelegd.

17
18

Kamerstuk 22 112, nr. 2261
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nrs. 721 en 722

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

31

Vraag 104
Waarom is de pay-out ratio van de NWB Bank al sinds 2011 0%?
Antwoord 104
Zoals vermeld in het antwoord op vraag 101 heeft de NWB Bank in
verband met de kapitaaleisen onder Bazel III begin 2011 besloten tot een
maximale reservering van de jaarlijkse nettowinst. Als gevolg van dit
reserveringsbeleid is dus ook geen dividend uitgekeerd. De bank heeft
daarbij steeds aangegeven dat, indien en voor zover de autoriteiten
besluiten de norm voor de leverage ratio voor de NWB Bank aan te
passen, dit reserveringsbeleid zal worden heroverwogen.
Vraag 105
Waarom wordt de pay-out ratio verhoogd van 50% naar 60%? Wat
betekent dit voor de mogelijkheden om te investeren of de kosten te
verlagen? Waarom wordt dit niet ingezet voor bijvoorbeeld het verlagen
van de tarieven?
Antwoord 105
Het dividendbeleid van Schiphol is aangepast omdat de balans- en
cashflowprognose ruimte laten voor een ruimer dividendbeleid. In het
nieuwe dividendbeleid wordt rekening gehouden met de investeringsprogramma’s van Schiphol. Pas nadat de totale kosten en opbrengsten,
waaronder de tarieven, zijn vastgesteld wordt bepaald hoe de winst wordt
verdeeld tussen Schiphol (toevoeging aan de winstreserve) en de
aandeelhouders (uitkeren van dividend). Deze verdeling heeft geen effect
op de havengeldtarieven. De Wet Luchtvaart reguleert de manier waarop
Schiphol de havengeldtarieven mag vaststellen, inclusief de hoogte
daarvan. Het dividendbeleid speelt hierin geen rol.
Vraag 106
Wat is de ontwikkeling van de tarieven voor de carriers op Schiphol in de
afgelopen 10 jaar geweest en wat is de prognose?
Antwoord 106
De tarieven op Schiphol zijn over de periode 2007–2017 gemiddeld
gedaald. Als gevolg van aanzienlijke investeringen in capaciteit en
kwaliteit in de nabije toekomst verwacht Schiphol dat de tarieven vanaf
2018 weer gaan stijgen.
Vraag 107
Waarom wordt hier niks genoemd over de wijziging van de Wet exploitatie luchthaven Schiphol?
Antwoord 107
De wijziging van de Wet Luchtvaart is een verantwoordelijkheid van de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, en niet van de staat als
aandeelhouder. Vandaar dat hiervoor in dit jaarverslag geen bijzondere
aandacht is.
Vraag 108
Wat is de stand van zaken naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge
Raad over misleidende reclame-uitingen?
Antwoord 108
De Nederlandse Staat heeft 99% van de aandelen van de Nederlandse
Loterij. Als aandeelhouder houdt de Staat zich niet bezig met de dagelijkse
bedrijfsvoering van de Staatsloterij, dat een onderdeel is van de Nederlandse Loterij. Dat is aan het bestuur van de onderneming. Ook het
bereiken van een oplossing met de betrokken spelers in de zaak van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

32

misleidende reclame is een aangelegenheid voor het bestuur van de
onderneming. Indien daartoe aanleiding is stelt het bestuur de aandeelhouder op de hoogte van ontwikkelingen over deze kwestie.
De Nederlandse Loterij spant zich in om, ondanks nooit bewezen schade
in de zaak, tot een gepaste oplossing te komen voor alle betrokken
spelers. Momenteel is het bestuur hierover in gesprek met (vertegenwoordigers van) de spelers die in de periode van de misleidende reclameuitingen hebben deelgenomen aan de loterij.
Vraag 109
Waarom staan er bij de investeringen van Tennet vrijwel uitsluitend
investeringen in Duitsland, terwijl de recente kapitaalinjectie toch alleen
bedoeld was voor de investeringen in Nederland?
Antwoord 109
Voor het kapitaal dat de staat zal storten aan TenneT is vastgelegd dat dit
alleen voor wettelijk verplichte activiteiten van TenneT TSO B.V. in
Nederland kan worden aangewend. De toezegging voor deze storting is
gedaan met het oog op de kapitaalbehoefte voor TenneT’s Nederlandse
activiteiten tot en met 2025. Het traject van investeringsvoorstel tot en met
realisatie duurt vele jaren, waarbij TenneT pas in de realisatiefase van een
project de meeste kosten maakt. Dat betekent dat de kapitaalbehoefte
grotendeels pas in de realisatiefase ontstaat. Een gedeelte van de
kapitaalbehoefte, naar aanleiding waarvan de Nederlandse staat zich heeft
gecommitteerd tot een kapitaalstorting, komt dus voort uit projecten die
in het verleden door de aandeelhouder zijn goedgekeurd. De investeringen die in het jaarverslag benoemd worden, leiden niet direct maar pas
over enkele jaren tot een (grote) kapitaalbehoefte.
Vraag 110
Wanneer komt de evaluatie van de staatsdeelneming Thales naar de
Kamer?
Antwoord 110
In het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2016 zal het kabinet
rapporteren over de evaluatie van het staatsaandeelhouderschap in
Thales.
Vraag 111
Waarom is de pay-out ratio bij Thales 0% en het ontvangen dividend ook
al nul sinds 2012?
Antwoord 111
In het jaarverslag doet de raad van bestuur een voorstel voor de
bestemming van de winst. De aandeelhouders besluiten vervolgens over
de winstbestemming. Aangezien de staat 1% van de aandelen in Thales
Nederland B.V. bezit, heeft de staat slechts beperkte invloed op de
winstbestemming bij Thales Nederland B.V. Thales Group, dat de overige
aandelen bezit, kan dus bepalen over de dividenduitkering. Sinds 2012
heeft de algemene vergadering van aandeelhouders ingestemd met het
voorstel van de raad van bestuur om geen dividend uit te keren.
Vraag 112
Wanneer kunnen we ook vrouwen in de RvC van de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) verwachten?
Antwoord 112
De RvC van de BOM telt op dit moment vier leden, die allen in 2013 zijn
benoemd voor een periode van vier jaar. De huidige leden kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

33

maximaal één keer herbenoemd worden. Op dit moment staat er een
vacature open voor een vijfde RvC-lid. Het is aan de provincie NoordBrabant (PNB) om dit lid voor te dragen. Net als de staat heeft ook de
provincie Noord-Brabant haar voorkeur aangegeven om een vrouw aan
de RvC toe te voegen.
Vraag 113
Waarom heeft de Nederlandse staat een aandeel in Dutch Carribean Air
Navigation Service Provider (DC ANSP), dat actief is in twee andere
landen (Curaçao en Sint Maarten)? Waarom kan dit niet worden
afgestoten? Wanneer vindt er een evaluatie van deze beleidsdeelneming
plaats?
Vraag 127
Waarom heeft de Nederlandse staat een aandeel in Winair, dat actief is in
een ander land (Sint Maarten)? Waarom kan dit niet worden afgestoten?
Wanneer vindt er een evaluatie van deze beleidsdeelneming plaats?
Vraag 128
Waarom is er zowel een deelname in DC ANSP, dat ook actief is op Sint
Maarten, en Winair, dat eveneens actief is op Sint Maarten?
Antwoord 113, 127, 128
De staat heeft een aandelenbelang van 7,95% in Winair respectievelijk DC
ANSP verkregen in het kader van de staatkundige hervormingen van
10 oktober 2010. Het aandelenbelang in Winair representeerde het
aandeel van St. Eustatius en Saba in Winair voor de opheffing van de
Nederlandse Antillen. De meerderheid van de aandelen (92,05%) is
eigendom van het land Sint Maarten, waar Winair ook is gevestigd. Winair
is echter ook van groot belang voor de bijzondere Nederlandse
gemeenten St. Eustatius en Saba. Deze zijn in hoofdzaak afhankelijk van
de luchtverbinding met Sint Maarten voor hun bereikbaarheid met de
buitenwereld. De Staat heeft de aandelen in Winair in 2010 overgenomen
om de betrouwbare, veilige en kostenefficiënte bereikbaarheid van Saba
en St. Eustatius – een publiek belang – zo goed mogelijk te borgen. Door
het aandelenbelang in Winair heeft de staat de mogelijkheid de ontwikkelingen goed te monitoren en in contact te blijven met het bestuur van
Winair over zaken die betrekking hebben op de duurzame verbinding naar
Saba en St. Eustatius.
DC ANSP is sinds 2005 verantwoordelijk voor de luchtverkeersdienstverlening in het vluchtinformatiegebied Curaçao dat zich onder andere boven
het territoir van Bonaire bevindt. DC ANSP verleent luchtverkeerdienstverlening aan en-route verkeer in deze regio en aan naderings- en terminalverkeer van en naar de relevante luchthavens, waaronder de luchthaven
van Bonaire. Naast luchtverkeerdienstverlening verleent DC ANSP ook
andere aanpalende diensten zoals vluchtinlichtingendiensten.
Luchtverkeerdienstverlening en de aanpalende activiteiten zijn publieke
taken, enerzijds vanwege de veiligheidsaspecten en anderzijds vanwege
het belang van een goede bereikbaarheid van de bijzondere Nederlandse
gemeente Bonaire door de lucht.
Het is verder de verantwoordelijkheid van de Minister van Infrastructuur
en Milieu om het tarief voor de luchtverkeersdienstverlening van DC
ANSP met betrekking tot Bonaire goed te keuren. Een te hoog tarief kan
een negatief effect hebben op het netwerk van luchtverbindingen van
Bonaire, met bijbehorend negatief effect op economisch en sociaal vlak
voor de lokale gemeenschap. Door het aandelenbelang in DC ANSP heeft
de Staat de mogelijkheid de ontwikkelingen binnen DC ANSP, zowel op de
kwaliteit van de dienstverlening als op de kosten, te monitoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

34

Het afstoten van het aandeelhouderschap in deze twee beleidsdeelnemingen staat om bovenstaande redenen niet ter discussie. Naar aanleiding van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer «De Staat als
aandeelhouder» (bijlage bij Kamerstuk 28 165, nr. 183) is in 2015 besloten
om toezichtsvisies op te stellen voor deze twee beleidsdeelnemingen.
Deze worden in 2018 geëvalueerd en daarna iedere vijf jaar. In dat kader
zal ook periodiek stilgestaan worden bij nut en noodzaak van het
aanhouden van het aandeelhouderschap in deze twee beleidsdeelnemingen.
Vraag 114
Waarom ontbreekt het kopje «vooruitblik» bij DNB? Hoe gaat het
bijvoorbeeld met het treffen van voorzieningen met het oog op krediet- en
renterisico’s, zoals in 2015 voor € 0,5 miljard is gebeurd?
Antwoord 114
DNB is voornemens in de komende jaren een voorziening op te bouwen
voor QE gerelateerde risico’s. Op basis van de aangepaste modellen,
recente marktprijzen en de huidige inzichten over het monetaire beleid
acht DNB een voorziening van € 2,7 miljard op termijn voldoende (zie
DNB brief inzake modelherziening van 22 november 201619). Bij de
vaststelling van de jaarcijfers over 2016 zal de doelomvang van de
voorziening wederom worden geactualiseerd aan de geldende beleids- en
marktomstandigheden en zo nodig bijgesteld. DNB heeft in 2015 € 500
miljoen aan de voorziening toegevoegd en is voornemens in 2016 een
additionele € 500 miljoen toe te voegen als de winst dat toelaat.
Vraag 115
In welke mate heeft de verscherpte verhouding van de EU met Rusland de
gasverkopen van Gasterra geraakt, in absolute cijfers?
Antwoord 115
GasTerra heeft een langetermijncontract met Gazprom. Gashandelsactiviteiten vallen buiten de scope van de sancties en GasTerra geeft aan dat de
commerciële relaties hierdoor niet beïnvloed zijn. Het heeft dus ook de
verkopen van GasTerra niet geraakt.
Vraag 116
Waarom worden investeringen van Gasterra niet aan de aandeelhouder
voorgelegd?
Antwoord 116
GasTerra is een onderneming die gas in- en verkoopt. GasTerra investeert
niet in materiële vaste activa.
Vraag 117
Waarom is de pay-out ratio van Innovation Quarter 0% en het rendement
op eigen vermogen negatief?
Antwoord 117
Innovation Quarter is op 1 januari 2014 opgericht en bevindt zich nog in
de opstartfase. Het zal een aantal jaren duren alvorens een volwassen
participatieportfolio is opgebouwd en er met regelmaat succesvolle exits
kunnen worden gerealiseerd. Dividenduitkeringen zijn daarom op dit
moment niet aan de orde.
Vraag 118

19

Kamerstuk 32 013, nr. 140

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

35

Hoe moeten de resultaten (negatief rendement op eigen vermogen en
pay-out ratio) van de Industriebank LIOF gezien worden ten opzichte van
de andere regionale ontwikkelingsmaatschappijen? Wat is de reden voor
de resultaten van LIOF?
Antwoord 118
Het LIOF-resultaat wordt nagenoeg volledig bepaald door het resultaat
van het eigen participatiefonds. LIOF heeft in het verleden geparticipeerd
in enkele business centers en bedrijventerreinen, waardoor haar cijfers
niet geheel vergeleken kunnen worden met
die van andere ROM’s die dergelijke participaties niet kennen. De
resultaten in 2014 werden in sterk mate bepaald door de problemen op de
onroerendgoedmarkt. In 2015 ontstond het negatieve resultaat met name
door het afwaarderen van een groot aantal participaties. Voor 2016
worden overigens weer zwarte cijfers verwacht.
Vraag 119
Waarom staat er bij de vooruitblik bij ProRail niks over de nieuwe
positionering?
Antwoord 119
Per brief van 28 september 2016 is uw Kamer geïnformeerd over het
Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2015. Voor het samenstellen van
het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2015 wordt door de Minister
van Financiën in een vroegtijdig stadium informatie verzameld over
beleidsdeelnemingen bij de verschillende ministeries die betrekking heeft
op het jaar 2015. De positionering van ProRail betrof op het moment van
informatieverstrekking aan de Minister van Financiën een nog nader uit te
werken beleidsvoorstel en is daar dus niet bij betrokken. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu heeft uw Kamer voor de eerste maal
geïnformeerd over het besluit van het kabinet om ProRail in het publieke
domein te positioneren bij brief van 29 april 201620.
Vraag 120
Wanneer hebben voor het laatst noemenswaardige gebeurtenissen
plaatsgevonden rond de Saba Bank?
Antwoord 120
In de jaren 1977 en 1982 zijn er op de Sababank exploratieboringen
verricht. De geologische geschiedenis van de Sababank geeft aanwijzingen dat de Sababank commercieel exploiteerbare voorraden van olie
en gas heeft. Tot op heden zijn er geen betekenisvolle hoeveelheden olie
of gas ontdekt. Er wordt op de Sababank geregeld wetenschappelijk
onderzoek verricht. Hierbij worden dan verschillende aspecten van de
Sababank onderzocht, zoals de bedekkingsgraad van het koraal, de
gezondheid van het koraal, de biomassa, de soortenrijkdom van de
aanwezige vissen en de stromingspatronen van het water.
Vraag 121
Is de verwachting dat in de nabije en/of de verre toekomst de Saba Bank
nog geleased gaat worden aan oliebedrijven?
Antwoord 121
De Minister van Economische Zaken heeft door TNO laten onderzoeken of
er mogelijk economisch winbare voorraden olie en/of gas aanwezig zijn
nabij de Sababank of in het ruimere gebied (EEZ) daar omheen. Uit het
door TNO uitgevoerde onderzoek blijkt op basis van eerder verricht
seismisch onderzoek, de in het gebied gezette boringen en beschikbare
20

Kamerstuk 33 678, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

36

literatuur dat de kans dat er in het gebied gas- of olievoorraden gelegen
zijn, gering is. Op basis van deze conclusies van TNO is er geen aanleiding
om in dit ecologisch kwetsbare gebied nader onderzoek te laten uitvoeren
door middel van seismiek of boren.
Vraag 122
Wat bedragen de onkostenvergoedingen van de leden van de RvB en de
RvC van de Saba Bank?
Antwoord 122
De bezoldiging (inclusief toelage autokosten) van de directeur en raad van
commissarissen bedraagt in het totaal over 2.014 USD 18.648.
Vraag 123
Waaruit bestaan de werkzaamheden van de leden van de RvB en de RvC
van de Saba Bank?
Antwoord 123
De raad van commissarissen van Saba Bank Resources N.V. voert de
werkzaamheden uit als behoren bij het beheer van een N.V. Dit betekent
dat zij regelmatig vergadert met de directie. Daarnaast vindt regelmatig
overleg plaats tussen directie en de president-commissaris. In de
afgelopen jaren zijn elk jaar twee algemene vergaderingen van aandeelhouders gehouden. De jaarrekening wordt telkenjare tijdig opgemaakt en
is voorzien van de controleverklaring van de onafhankelijke accountant
PWC te Curaçao. De jaarrekening wordt behandeld en goedgekeurd in de
jaarlijkse algemene vergadering van aandeelhouders waarin ook het
beleid van de directie wordt besproken en toegelicht. De directie en de
raad van commissarissen verkrijgen in die vergadering eveneens
decharge. Exemplaren van de jaarrekening worden toegezonden aan de
Centrale Bank en aan de Rekenkamer.
Vraag 124
Welk beletsel is er om de Saba Bank op te heffen?
Antwoord 124
Opheffing kan niet geschieden zonder instemming van de medeaandeelhouders in Saba Bank, te weten de Openbare Lichamen Saba en St.
Eustatius, het land St. Maarten en het land Curaçao, en die hebben daar
nog geen besluit over genomen.
Vraag 125
Waarom staat er bij Saba Statia Cable System (SSCS) niets over het weer
afbouwen van deze beleidsdeelneming? Deze was toch bedoeld als
tijdelijk? Waarom staat er niets over de staatsdeelneming zelf bij
«vooruitblik»?
Antwoord 125
De volledige oplevering van alle verbindingen, met name op St Maarten,
is pas in 2016 gerealiseerd. Er is voor gekozen om het vraagstuk van
governance pas later aan de orde te stellen. Namelijk op het moment dat
de operatie van SSCS bv na volledige oplevering van alle verbindingen in
een stabielere fase zouden zijn gekomen. Naar verwachting zal dit aspect
in 2017 met de stakeholders worden besproken.
Vraag 126
Waarom staat de pay-out ratio op 0% voor SSCS? Wat is het verdienmodel van SSCS? Wat is de strategie?
Antwoord 126

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

37

SSCS bv heeft geen winstoogmerk. Er worden dus ook geen dividenduitkeringen aan de aandeelhouder verricht. Vandaar dat de pay-out ratio op
0% staat.
SSCS bv koopt centraal capaciteit in op de eindpunten van haar netwerk
en beheert en exploiteert het zeekabelnetwerk. Ze levert diensten aan
onderdelen van de rijksoverheid op de eilanden, zoals Defensie, en aan
lokale telecom concessiehouders op Saba en St Eustatius. Het verdienmodel van SSCS bv is gebaseerd op een continuïteitsopslag gehanteerd
op de kosten om het beheer, toekomstige vervangingsinvesteringen en
reparaties te kunnen bekostigen.
De strategie van SSCS bv is om het aantal gebruikers van het netwerk te
vergroten met als doel om de operationele kosten per eenheid gebruik
verder te kunnen laten dalen. Tevens wordt gestreefd naar toename van
de omvang van het gebruik in zijn geheel, aangezien bij een groter
inkoopvolume de tarieven per eenheid gebruik zullen dalen.
Vraag 127
Waarom heeft de Nederlandse staat een aandeel in Winair, dat actief is in
een ander land (Sint Maarten)? Waarom kan dit niet worden afgestoten?
Wanneer vindt er een evaluatie van deze beleidsdeelneming plaats?
Antwoord 127
Zie antwoord op vraag 113.
Vraag 128
Waarom is er zowel een deelname in DC ANSP, dat ook actief is op Sint
Maarten, en Winair, dat eveneens actief is op Sint Maarten?
Antwoord 128
Zie antwoord op vraag 113.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 165, nr. 262

38