Werkplan 2024

Utrecht, oktober 2023

Werkplan 2024 | IGJ

Inhoud

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding 4
Toezicht 4
Passende zorg 4
Menselijk, samen en duurzaam 5
Toezicht met effect 5

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Toezicht in een stelsel onder druk 6
Personeelskrapte 6
Beschikbaarheid van geneesmiddelen en hulpmiddelen 7
Toezicht op samenwerking 7
Digitale zorg 8

3
3.1
3.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5
3.3.6
3.3.7
3.3.8

Keuzes in ons toezicht 10
Incidententoezicht 10
Risicogestuurd toezicht 10
Thematisch toezicht Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Kleine aanbieders 11
Kwetsbare doelgroepen en mensen met een complexe zorgvraag 11
Nieuwe zorgaanbieders 11
Integere bedrijfsvoering en zorgverwaarlozing 11
Zorg voor asielzoekers 12
Gedwongen zorg 12
Een veilige zorgrelatie 12
Suïcidepreventie 13

4
4.1
4.2

Perspectieven die bijdragen aan inrichten van toezicht 14
Burgerperspectief 14
Wetenschappelijke inzichten 14

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7

Onze organisatie 15
Aansluiten op de buitenwereld 15
Een divers en inclusief personeelsbestand 15
Een fijne werkomgeving 15
ICT 15
Informatiehuishouding 15
Data 15
Risicomanagement op organisatieniveau 16

Pagina 3 van 17

1

Inleiding

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) stelt elke vier jaar een
meerjarenbeleidsplan (MJB) op. 2024 is het eerste jaar van het nieuwe MJB 20242027 waarin de IGJ beschrijft hoe ze omgaat met de wereld die continu in beweging
is. Deze wereld in beweging brengt vragen en uitdagingen met zich mee. Het is een
wereld waarin de houdbaarheid en toekomstbestendigheid van de zorg steeds meer
onder druk staan.
1.1

Toezicht
Met ruim 900 medewerkers houden we toezicht op 1,4 miljoen mensen die in de
zorg werken, tienduizenden zorginstellingen, zo’n 400.000 producten en op
fabrikanten van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen. Ons toezicht krijgt op
verschillende manieren vorm. Met ons incidententoezicht reageren we op meldingen
van burgers, zorgaanbieders, fabrikanten, gemeenten en andere instanties. Voor de
uitvoering van risicogestuurd toezicht verzamelen, analyseren en interpreteren we
informatie over zorgaanbieders en bedrijven. Als blijkt dat er sprake is van een
(potentieel) risico, dan treden we op. Risicogestuurd toezicht is ook het uitvoeren
van thematisch toezicht.
We hebben een breed spectrum aan instrumenten tot onze beschikking. Daarmee
agenderen en stimuleren wij gewenste ontwikkelingen en vergroten we de naleving
van wetten en veldnormen. Soms richten we ons op een individuele zorgaanbieder,
bijvoorbeeld wanneer dingen beter kunnen of moeten. Andere keren juist op een
keten, sector, beleidsmaker of het brede publiek.

1.2

Passende zorg
Om de zorg houdbaar, betaalbaar en daarmee toekomstbestendig te maken zijn
ingrijpende veranderingen nodig. De zorgsector, overheidspartijen en het sociaal
domein maken zich hier samen hard voor. In diverse akkoorden (Integraal
Zorgakkoord, programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen, Gezond en
Actief Leven Akkoord)) zetten zij in op een transformatie met passende zorg als
centraal uitgangspunt. Daarnaast is ook de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld,
gericht op passende zorg en ondersteuning voor kind en gezin. Passende zorg:
- is waardegedreven
- komt samen met en gezamenlijk rondom de patiënt tot stand
- is de juiste zorg op de juiste plek
- gaat over gezondheid in plaats van ziekte
- wordt geleverd in een prettige werkomgeving
Aan deze beweging kunnen en willen wij als IGJ de komende jaren, en dus ook in
2024, een betekenisvolle bijdrage leveren.
Iedereen in Nederland moet kunnen vertrouwen op goede en veilige
gezondheidszorg en jeugdhulp, farmaceutische producten en medische technologie.
De wereld wordt steeds complexer waarbij veel factoren door elkaar heen spelen en
alles met elkaar samenhangt. Hierdoor is ‘goede zorg’ steeds minder goed te
vangen in een heldere definitie. Goede zorg vraagt niet alleen om zorg volgens de
geldende wetten en afgesproken richtlijnen en normen. Het vraagt ook maatwerk en
het wegen van de context: de persoonlijke, professionele én publieke waarden. De
zorg moet passen bij het leven van mensen, passen bij hoe zorgverleners die zorg
kunnen en willen verlenen en passen bij hoe we met zijn allen samenleven.

Pagina 4 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

1.3

Menselijk, samen en duurzaam
Zoals goede zorg waardegedreven is, is goed toezicht dat ook. Wij willen een
toezichthouder zijn die aansluit bij de waarden in de maatschappij en in de zorg. In
ons Meerjarenbeleidsplan 2024-2027 benoemen we menselijk, samen en duurzaam
als waarden die de leidraad vormen voor ons handelen.
Ons toezicht richt zich traditioneel gezien primair op zorgverleners, zorginstellingen
en fabrikanten. Daarnaast kijken we steeds meer naar de mens. Is de zorg
voldoende mensgericht, met oog voor gezondheid, functioneren en kwaliteit van
leven? Omdat de zorg steeds vaker door verschillende zorgverleners wordt verleend,
richten we ons steeds meer op zorgketens, netwerken en samenwerkingsverbanden.
Zijn zorgaanbieders bereid en in staat om, in het belang van continuïteit van zorg,
over eigen grenzen te kijken, samen te werken, mee te denken over oplossingen en
oog te hebben voor het maatschappelijke perspectief? Waar nodig betrekken we
daarbij ook partijen die niet onder ons toezicht vallen.
Daarbij nemen we stelling als we vaststellen dat in het stelsel schuurt met bepaalde
publieke waarden, of als sprake is van een structureel risico. We zijn dan zichtbaar
in het publieke debat door signalering en agendering.

1.4

Toezicht met effect
Omdat ook de capaciteit van de IGJ zijn grenzen kent, moeten we duidelijke keuzes
maken. Die keuzes maken we steeds meer op basis van een integrale risicoweging,
waarbij we over de grenzen van sectoren heen kijken. We richten ons op de
grootste risico’s én op die zaken waar wij het grootste effect kunnen
bewerkstelligen. Of een effect met een kleine interventie. En we acteren ook op
risico’s die maatschappelijk zo urgent zijn dat we vinden dat wij ze als
toezichthouder móeten adresseren.
De diversiteit van aanbieders is groot. We nemen die diversiteit in toenemende
mate mee in de keuzes die we maken in ons toezicht en inzet van IGJ-capaciteit. We
kiezen voor een gedifferentieerde aanpak. Daar waar we kunnen vertrouwen op het
verbetervermogen van zorgaanbieders, is dat wat we doen: vertrouwen. Daarnaast
is het de taak van de inspectie om te acteren op de plekken waar de kwaliteit en
veiligheid van de zorg, jeugdhulp, geneesmiddelen en medische hulpmiddelen
onvoldoende is. Toezichtdata vormen een grote bron van informatie en zijn daarmee
een steeds belangrijker basis voor onze risicoanalyse.

Pagina 5 van 17

2

Toezicht in een stelsel onder druk

2.1

Personeelskrapte
De vraag naar zorg blijft groeien. Mensen worden ouder en er kán steeds meer.
Daar tegenover staat een krappe arbeidsmarkt. De druk op de zorg en jeugdhulp is
hoog. De inspectie ziet dagelijks dat zorgaanbieders naar oplossingen zoeken om de
zorg en jeugdhulp door te laten gaan.
Ons huidige zorgstelsel is gericht op doorlopend leren en verbeteren en een streven
naar de best denkbare zorg voor iedere individuele patiënt. In de huidige situatie is
dat echter niet altijd houdbaar. Dat vraagt soms om moeilijke keuzes.
Noodgedwongen concessies in het verleende zorgaanbod of in het niet of later
helpen van patiënten. Actuele voorbeelden hiervan zijn wachtlijsten in de ggz,
verpleeghuizen en ziekenhuizen, het noodgedwongen beperken van kraamzorg en
wijkverpleging, de zoektocht naar taakdelegatie en de inzet van informele zorg.
Dit alles plaatst zorgverleners voor dilemma’s. Het niet altijd kunnen leveren van de
zorg die je als zorgprofessional vanuit opleiding, ervaring en professionele standaard
wel vindt te moeten leveren, is uitermate stressvol. Veel stress leidt tot een
verhoogde kans op verzuim of het verlaten van de zorg. Terwijl we juist nu alle
zorgprofessionals gemotiveerd moeten houden om in de zorg te blijven werken.
Wij blijven van zorgaanbieders verwachten dat zij anticiperen op ontwikkelingen in
de arbeidsmarkt die gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit en veiligheid van de
zorg. Dat ze blijven zoeken naar innovatieve oplossingen. We vragen hen daarbij
nadrukkelijk om over eigen grenzen te kijken, samen te werken en oog te hebben
voor het maatschappelijke perspectief. We stimuleren hen om de ruimte binnen de
norm om het anders te doen te gebruiken. Vaak is die ruimte er. Mocht dat niet zo
zijn: er is ook ruimte om onderbouwd af te wijken van de norm, mits dit veilig en
verantwoord gebeurt en in samenspraak met de cliënt. De inspectie zal dan ruimte
en vertrouwen blijven geven om het werk anders te organiseren.
Ondanks alle inspanningen lukt het sommige aanbieders niet meer om nog goede
zorg of jeugdhulp te bieden. We zien nu al situaties waarin alles gedaan is, maar de
noodzakelijke kwaliteit niet behaald kan worden omdat er factoren spelen die buiten
de eigen invloedsfeer liggen. Er is dan sprake van overmacht.
Het blijft de taak van de inspectie, ook in 2024, om een grens te trekken als de
kwaliteit of veiligheid van de zorg of jeugdhulp onvoldoende is. Als we zien dat een
onderliggend probleem bij meerdere aanbieders (in een regio) speelt, brengen we
onze zorgen naar buiten. De inspectie agendeert knelpunten door doorlopend te
onderzoeken hoe het gaat met de zorg en jeugdhulp en daarover te rapporteren.
We spreken dan ook andere partijen aan als we zo kunnen bijdragen aan een
oplossing.
Daarnaast hebben we in ons toezicht op alle sectoren expliciet aandacht voor:
- Goed werkgeverschap
- Samenwerking in netwerken, ketens en binnen de regio.
- Inzet van technologie
- Vormen van taakherschikking en bijbehorende kansen en risico’s, waaronder ook
de inzet van informele zorg

Pagina 6 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

2.2

Beschikbaarheid van geneesmiddelen en hulpmiddelen
De afgelopen jaren zien we een groeiend aantal (al dan niet tijdelijke) tekorten van
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen. Vanwege de vergrijzing en stijgende
welvaart neemt wereldwijd de vraag naar genees- en hulpmiddelen toe. Daarnaast
zijn productie- en toeleveringsketens mondiaal verweven en complex. Dat maakt ze
kwetsbaar voor verstoringen.
Samen met het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) vormt de
inspectie het Meldpunt geneesmiddelentekorten en –defecten. Op basis van de
meldingen verkennen de inspectie en het CBG samen met groothandels en
leveranciers mogelijke oplossingsrichtingen. In 2024 intensiveren de inspectie en
het CBG de activiteiten van het Meldpunt, met als doel het effectiever oppakken van
dreigende tekorten.
In haar toezicht op de veiligheid en beschikbaarheid van geneesmiddelen heeft de
inspectie nadrukkelijk oog voor het voorkomen van verspilling. We benadrukken het
belang van duurzaamheid en denken mee vanuit de kaders van de wet- en
regelgeving. Een voorbeeld is het al lopende pilotproject ‘heruitgifte orale
oncolytica’.
Op het gebied van medische hulpmiddelen is sinds enige tijd nieuwe EU-regelgeving
voor medische hulpmiddelen van toepassing: de Medical Device Regulation (MDR)
en de In Vitro Diagnostic Medical Device Regulation (IVDR), waarin eisen worden
gesteld aan de veiligheid en effectiviteit van medische hulpmiddelen. Sinds de
invoering van de MDR en IVDR bestaan er knelpunten in de implementatie. Veel
fabrikanten hebben moeite om hieraan te voldoen en de capaciteit bij certificerende
instanties is onvoldoende om hulpmiddelen tijdig te certificeren.
Aan het beschikbaar blijven van medische hulpmiddelen draagt de inspectie vooral
bij door het tijdig en efficiënt behandelen van ontheffingsverzoeken en
handhavingsverzoeken. We kijken ook naar innovatieve manieren om effect te
bereiken. Bijvoorbeeld door samen met toezichthouders uit andere EU-landen
leidraden op te stellen, om het kennisniveau bij marktdeelnemers en eenduidige
interpretatie van de wet- en regelgeving te bevorderen.
Om bij te kunnen dragen aan een zo optimaal mogelijke balans tussen veiligheid,
innovatie en beschikbaarheid van genees- en hulpmiddelen, werkt de inspectie
steeds meer samen met EU-instanties en -toezichthouders. Daarnaast vergroten we
onze aanwezigheid in diverse Europese gremia. Internationale zichtbaarheid draagt
bij aan de effectiviteit van ons toezicht. Ook kunnen we zo ons perspectief voor het
voetlicht brengen bij de totstandkoming van nieuwe wet- en regelgeving op
Europees niveau.

2.3

Toezicht op samenwerking
Het is niet mogelijk en ook niet wenselijk om de zorg zo te organiseren dat iemand
met een zorgvraag altijd door één zorgverlener volledig geholpen kan worden. Om
goede en passende zorg te leveren werken zorgaanbieders steeds meer samen met
collega-zorgorganisaties, over grenzen van sectoren en domeinen heen.
Samenwerking is ook een manier om van elkaar te leren. Sterker nog, van elkaar
leren is ook een manier van samenwerken.
We richten ons steeds meer op verschillende soorten samenwerkingsverbanden. We
toetsen nadrukkelijker of zorgaanbieders samenwerken en elkaar voldoende in staat
stellen om goede en veilige zorg te verlenen. De patiënt of cliënt blijft daarbij altijd
onze toetssteen.

Pagina 7 van 17

Toezicht op samenwerking is voor de IGJ niet nieuw. De afgelopen jaren hebben we
hier al ervaring mee opgedaan. Zo hebben we toetsingskaders voor netwerken van
zorgverleners rondom een cliënt ontwikkeld. Samenwerking tussen verschillende
aanbieders in een regio is noodzakelijk voor het kunnen bieden van passende zorg.
In toenemende mate richten wij ons toezicht op regionale samenwerkingsverbanden
en zorgnetwerken.
Hoewel we (nog) geen formele handhavingsbevoegdheden hebben voor
samenwerkingsverbanden, zijn we door te agenderen en stimuleren wel van
toegevoegde waarde gebleken voor samenwerkingsverbanden1 en hun lerend
vermogen. We kijken hierbij verder dan het wettelijke kader en zorgen dat partijen
die met elkaar in gesprek moeten gaan samen in gesprek gaan. Als het meerwaarde
heeft betrekken we ook partijen in het sociaal domein of veiligheidsdomein. We
werken daarbij samen met andere toezichthouders. Zo hebben we samen met de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) toezicht gehouden op wachttijden in de ggz. In
het toezicht op de jeugdbeschermingsketen heeft de IGJ samen met de Inspectie
Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) herhaaldelijk regionale
samenwerkingsverbanden aangesproken op hun verantwoordelijkheid in tijdige en
passende hulp voor kwetsbare kinderen2.
We vinden het belangrijk om het toezicht op samenwerking in 2024 te versterken.
Daarbij kijken we steeds meer over grenzen van sectoren heen. We richten ons op
doelgroepen en/of thema’s waar we het verschil kunnen maken en waarmee we
(maatschappelijke) waarde kunnen toevoegen. Daarbij kijken we bijvoorbeeld ook
naar inclusie van mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden en kwetsbare
doelgroepen, zoals de groeiende groep ouderen die steeds complexere zorg
ontvangt in de thuissituatie. Ook kijken we nadrukkelijk in hoeverre samenwerking
bijdraagt aan het voorkomen van (meer) zorg.
Ook in de publieke en jeugdgezondheidszorg hebben we nadrukkelijk aandacht voor
een integrale, lokale en regionale aanpak. In het samenwerkingsverband Toezicht
Sociaal Domein (TSD) voeren we samen met de Inspectie JenV, de Inspectie van
het Onderwijs en de Nederlandse Arbeidsinspectie onderzoek uit naar
domeinoverstijgende vraagstukken en thema’s en versterken we uitvoering en
onderlinge samenwerking.
We sluiten ook aan bij de maatregelen in beleidsakkoorden als IZA, GALA en WOZO,
die onder andere zijn gericht op preventie en meer samenwerking binnen de regio.
Hoewel soms nog onduidelijk is hoe een en ander uit zal kristalliseren, zullen deze
ons zonder meer handvatten bieden voor toezicht op de samenwerking binnen
regio’s en wijken. Regiobeelden en -plannen die nu vorm krijgen, zijn voor ons een
bron van informatie.
2.4

Digitale zorg
In alle sectoren is de zorg steeds afhankelijker van digitale technologie. Digitale
technologie biedt kansen om de kwaliteit van zorg te verbeteren en kan soms ook
tijd besparen. De zorg kan vaker op afstand. Bijna elke zorgaanbieder heeft wel een
cliënten- of patiëntenportaal. Digitale hulpmiddelen zorgen ook dat zorgaanbieders
anders gaan samenwerken.
Maar digitale zorg brengt ook risico’s met zich mee. Kwaliteit en veiligheid moeten
in orde zijn. Informatiebeveiliging en bedrijfscontinuïteit moeten zijn geborgd.
Digitale zorg moet aansluiten bij wat cliënten en patiënten nodig hebben.
Zorgaanbieders moeten de digitale zorg goed organiseren. En medewerkers en
1 Toezicht op aanpak wachttijden ggz | Geestelijke gezondheidszorg | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)
2 Doorbraak in jeugdbescherming nú nodig | Nieuwsbericht | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)
Pagina 8 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

informele zorgverleners, zoals mantelzorgers en vrijwilligers, moeten er goed mee
kunnen werken.
In 2023 is de inspectie een programma gestart om het toezicht op digitale zorg
duurzaam in te bedden in de IGJ-organisatie. Dit programma loopt door in 2024.
Hiermee bereidt de IGJ zich voor op nieuwe nationale wetgeving - de Wet
elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) - en internationale wetgeving
zoals de Critical Entities Resilience (CER) en Network and Information Security
(NIS2) richtlijnen, de European Health Data Space (EHDS) en de kunstmatige
intelligentie verordening (AI Act).
In 2024 zet de inspectie het bestaande toezicht op digitale zorg bij zorgaanbieders
en fabrikanten voort en breidt dit verder uit. Ook brengen we in samenwerking met
het ministerie van VWS (nieuwe) wettelijke vereisten tijdig onder de aandacht van
het zorgveld.

Pagina 9 van 17

3

Keuzes in ons toezicht

3.1

Incidententoezicht
Meldingen en klachten over incidenten, misstanden en terugkerende tekortkomingen
zijn voor de IGJ een belangrijke bron van informatie. Iedereen kan een melding
doen, maar zorgaanbieders en fabrikanten moeten bepaalde incidenten (zoals
calamiteiten en productdefecten) verplicht deze bij ons te melden. Ons toezicht op
incidenten stimuleert zorgaanbieders en fabrikanten om te leren en te verbeteren
wanneer er iets fout is gegaan en helpt ons om risico’s te signaleren.
Waar het incidententoezicht van oudsher vergaand gestandaardiseerd was, zijn we
de afgelopen jaren steeds meer gaan differentiëren. We stemmen het toezicht af op
de fase van ontwikkeling waarin de sector of individuele zorgaanbieder zich bevindt
en op de context en het risico van de melding.
De IGJ beweegt mee als de sector zich verder ontwikkelt. We ontwikkelen het
incidententoezicht verder als een samenhangend onderdeel van het algemene
toezicht. Dit betekent onder meer dat incidententoezicht en risicotoezicht meer naar
elkaar toe groeien en dat het incidententoezicht steeds meer risico- en
datagedreven wordt. Zo draagt het incidententoezicht steeds meer bij aan proactief
en effectief toezicht. Daarbij richten we ook onze interne werkprocessen efficiënter
in.
In 2024 zetten we deze doorontwikkeling kracht bij. We anticiperen daarmee deels
op de door de minister van Langdurige Zorg en Sport aangekondigde ruimte binnen
de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). De IGJ krijgt hier ruimte om
verplichte meldingen van calamiteiten, geweld in de zorgrelatie en ontslag wegens
disfunctioneren gedifferentieerd te behandelen3.

3.2

Risicogestuurd en thematisch toezicht
Meldingen, signalen, maatschappelijke waarden en ontwikkelingen bepalen de
onderwerpen en thema’s voor ons riscogestuurde toezicht. Afwegingen tussen deze
aspecten bepalen onze focus. We kiezen dié onderwerpen waar we met ons toezicht
kunnen bijdragen, of waar we de grootste risico’s zien. De keuze van de interventie
wordt mede bepaald door het effect dat we willen bereiken. Hiervoor maken we
gebruik van ons hele palet.
Het grote aantal verschillende soorten zorgaanbieders dat onder ons toezicht valt,
vraagt om een gedifferentieerde aanpak. Enerzijds zijn er grote instellingen met
volwassen kwaliteitssystemen. Anderzijds zien we veel kleinere zorgaanbieders en
solistisch opererende zorgverleners waarbij het lerend vermogen (nog) beperkt is.
Voor ons als toezichthouder is het nodig wendbaar en flexibel te zijn, zodat we de
ruimte hebben bij te sturen en om daar te zijn waar we het meest nodig zijn. De
afgelopen jaren, waarin we onder meer zijn geconfronteerd met COVID-19 en de
crisis in de asielopvang, hebben dat aangetoond. Om deze reden is ons toezicht
nooit in beton gegoten.

3 Evaluatie Wkkgz: aanbevelingen met reactie minister Langdurige Zorg en Sport | Publicatie | Rijksoverheid.nl)
Pagina 10 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

In 2024 richten we ons met het toezicht in ieder geval op de volgende thema’s:
3.2.1

Kleine aanbieders
Op basis van ons toezicht4 zien we dat de grootste risico’s voor de kwaliteit van
zorg zich vooral bevinden bij de kleine zorgaanbieders. Zowel bij zorg in de
thuissituatie als bij zorg in een instelling kan er dan sprake zijn van onbewuste
onbekwaamheid. Toezichtactiviteiten bij kleine aanbieders kosten de IGJ relatief
veel capaciteit. We werken in 2024 aan een instrumentarium om deze groep
aanbieders beter in beeld te krijgen. Daarmee kunnen we het toezicht effectiever en
efficiënter vormgeven.

3.2.2

Kwetsbare doelgroepen en mensen met een complexe zorgvraag
In de huidige maatschappelijke context waarbij de zorg onder druk staat, heeft de
IGJ expliciet aandacht voor de doelgroepen die extra kwetsbaar zijn.
Wanneer mensen die complexe zorg nodig hebben of problemen hebben op
meerdere levensgebieden bij kleine zorgaanbieders verblijven, kan dit een extra
risicofactor zijn. Complexe en meervoudige problemen zijn echter niet alleen een
aandachtspunt voor de kleinschalige zorgaanbieders.
Dit is in 2024 op verschillende manieren terug te zien in ons toezicht.
Vanuit de Toekomstagenda Gehandicaptenzorg heeft de IGJ aandacht voor
complexe zorg, bijvoorbeeld voor zorg op basis van een persoonsgebonden budget
(PGB). Ook de meest kwetsbare doelgroepen binnen de ggz en de groeiende groep
ouderen met een complexere zorg thuis of binnen geclusterde woonvormen kunnen
in 2024 op onze aandacht rekenen.
Een andere kwetsbare doelgroep zijn de kinderen en jongeren in de JeugdzorgPlus.
Deze vorm van gesloten jeugdzorg wordt in een hoog tempo aangepast. Er zijn
verschillende initiatieven om kleinschalige voorzieningen te creëren of om de
bestaande groepen kleinschaliger te maken. Wij zien dat er daardoor minder
verblijfplekken zijn voor jongeren met complexe problemen die zonder behandeling
een risico vormen voor zichzelf of hun omgeving. Mede hierom loopt een
toezichttraject ‘Ombouw JeugdzorgPlus’.

3.2.3

Nieuwe zorgaanbieders
IGJ heeft ook in 2024 specifiek aandacht voor de kwaliteit en veiligheid bij nieuwe
toetreders in de zorg en jeugdhulp. Sinds de inwerkingtreding van de Wtza op 1
januari 2022 moeten alle nieuwe zorg- en jeugdhulpaanbieders zich voor de start
van de zorgverlening melden bij het CIBG. Onderdeel van het meldproces is een
vragenlijst over onder meer het type zorg dat geleverd gaat worden en de inrichting
van de organisatie. Deze informatie gebruikt de IGJ bij het maken van keuzes in het
risicogestuurde toezicht op nieuwe aanbieders. Op basis van een risico-inschatting
bepalen we of (vervolg)toezicht noodzakelijk is, bijvoorbeeld in de vorm van een
inspectiebezoek.

3.2.4

Integere bedrijfsvoering en zorgverwaarlozing
De IGJ blijft zich in 2024 inzetten om zorgverwaarlozing als gevolg van niet-integere
bedrijfsvoering en fraude door zorgaanbieders terug te dringen. Verbetering van de
samenwerking met partners in de Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) is een
speerpunt. In dit kader leverde de IGJ in 2023 al een bijdrage aan het gebruik van
het zogeheten barrièremodel ‘complexe juridische structuren’ van de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa). En we werkten binnen het project ‘Zicht op zorgaanbieders’
aan de verbetering van het zogeheten JMV-dashboard.
4 Bijvoorbeeld, niet uitputtend: Beeld van de wijkverpleging in 2022;
Actuele maatregelen | Interventies | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)
Pagina 11 van 17

Daarnaast besteden we in 2024 aandacht aan het intern verder ontwikkelen van het
toezicht op integere bedrijfsvoering en zorgverwaarlozing. Zo werken we samen met
het Openbaar Ministerie in de aanpak van diploma- en VOG-fraude. En met de NZa
in een onderzoek naar ketens van huisartsenzorg.
3.2.5

Zorg voor asielzoekers
Sinds de zomer van 2022 spreken we van een asielcrisis in Nederland. Ons toezicht
richt zich hier op de publieke gezondheid en infectiepreventie, op de toegang tot en
veiligheid van zorg voor asielzoekers en op de opvang en begeleiding van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’s). In deze crisis kan het
onmogelijke niet verwacht worden. Daarom hebben we aandacht voor de meest
urgente risico’s en meest kwetsbare mensen5. Hiervoor hebben wij nauw contact
met andere inspecties.
Wij anticiperen op de situatie en zijn alert op acute overloop in de keten. We zijn
veel in het veld aanwezig voor actieve monitoring, adresseren risico’s bij de partijen
die invloed hebben en spreken hen waar nodig aan. We geven aandacht aan goed
werkende oplossingen en stimuleren dat die navolging krijgen. Zolang de crisis
voortduurt, geven we ons toezicht op deze wijze vorm. Mocht de crisissituatie in
2024 worden afgewend, zullen we ons weer richten op het voldoen aan normen en
richtlijnen.

3.2.6

Gedwongen zorg
Bij de inrichting van ons toezicht op gedwongen zorg hebben drie thema’s met
achterliggende risico’s prioriteit. Wij kijken vooral:
- of de rechtspositie van de cliënt voldoende wordt gerespecteerd
- of er sprake is van de inzet van voldoende deskundig personeel dat in staat is
gedwongen zorg zorgvuldig toe te passen en dat daarbij oog heeft voor leren en
verbeteren
- en of zorgaanbieders sturen op het terugdringen van de toepassing van
gedwongen zorg.
Het toezicht op gedwongen zorg voeren we in samenhang met andere (reguliere)
toezichtactiviteiten uit. We maken daarbij gebruik van de beschikbare informatie die
(onder andere) zorgaanbieders aan de IGJ toesturen. We kijken daarbij kritisch - en
met oog voor de vraag van zorgaanbieders naar minder regeldruk - naar onze
toekomstige informatiebehoefte. We communiceren naar belanghebbende partijen
over wat we doen in ons toezicht en publiceren over wat we vinden en wat we zien.

3.2.7

Een veilige zorgrelatie
Met onze hernieuwde toezichtvisie op een veilige zorgrelatie hebben we veel
aandacht voor het voorkomen van het risico op (seksueel) grensoverschrijdend
gedrag door zorgverleners. Onze toezichtactiviteiten richten zich op het werken aan
bewustzijn, het bespreekbaar maken van gevoelens en het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. In 2023 ging onze aandacht onder andere naar de
mate waarin het zorgveld al preventieve maatregelen treft en handelt als er toch
overschrijdend gedrag plaatsvindt.
We zetten in op deskundigheidsbevordering bij inspecteurs. Daarnaast is een
effectievere inrichting van het incidententoezicht ook in 2024 een punt van
aandacht.

5

Inspecties: Veiligheid en ontwikkeling van kinderen in asielopvang nog steeds in gevaar | Nieuwsbericht |
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl), Urgente risico’s voor gezondheid asielzoekers in crisisnoodopvang |
Nieuwsbericht | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)

Pagina 12 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

3.2.8

Suïcidepreventie
De IGJ is, net als vele andere maatschappelijke organisaties, onderdeel van het
netwerk ‘Samen Minder Suïcide’ en ondertekenaar van de Landelijke Agenda
Suïcidepreventie. Ook in 2024 spreken we met de stakeholders over onder meer
bestaande samenwerkingsafspraken, succesfactoren en knelpunten. Daarnaast
blijven we het thema suïcidepreventie agenderen tijdens onze toezichtbezoeken,
bestuurlijke overleggen en in andere verbanden.

Pagina 13 van 17

4

Perspectieven die bijdragen aan inrichten van toezicht

4.1

Burgerperspectief
De positie en het perspectief van burgers is voor de IGJ van groot belang. Mede
door de toeslagenaffaire en de gevolgen van de gaswinning in Groningen hebben
mensenminder vertrouwen in de overheid. Het vertrouwen in en het gezag van de
IGJ als toezichthouder is daarom niet vanzelfsprekend. Maar ook andere
ontwikkelingen zijn relevant. Bijvoorbeeld het gegeven dat mensen met minder
gezondheidsvaardigheden minder kans hebben op passende zorg.
Wij hebben de ambitie om toezicht te houden namens, in het belang van en vooral
samen met de burger: de patiënt, cliënt, zijn of haar naasten én het brede publiek.
Zodat mensen een stem hebben, zich betrokken voelen en vertrouwen hebben in
het werk van de IGJ. Dit komt op veel plekken in onze werkzaamheden terug. Bij
ons Landelijk Meldpunt Zorg kunnen mensen met vragen en klachten over de zorg
terecht voor advies en begeleiding. Tijdens toezichtbezoeken spreken we met
cliënten en patiënten. En in onze beoordeling wegen we nadrukkelijk mee of hulp
samen met en gezamenlijk rondom de betrokkenen tot stand is gekomen.
In 2023 is het programma Burger Centraal van start gegaan. In 2024 willen we
mensen actiever betrekken in alle fasen van het toezicht en ervoor zorgen dat de
mensen de IGJ beter kunnen vinden. Een van de initiatieven binnen dit programma
is de inzet van familie-inspecteurs. Zij luisteren, leggen uit en fungeren als vaste
contactpersoon bij situaties met een grote impact voor de familie van de patiënt of
cliënt.
Ook willen we de signalen die wij ontvangen bij het Landelijk Meldpunt Zorg beter
benutten bij ons toezicht. Met de inzet van data-analisten bekijken wij hoe we de
informatie uit deze signalen nog beter kunnen ontsluiten.

4.2

Wetenschappelijke inzichten
De vraagstukken in Nederland staan niet op zich. Over de grens zijn er vergelijkbare
opgaven door tekorten op de arbeidsmarkt, grotere gezondheidsverschillen, meer
asielzoekers, duurzaamheid en houdbaarheid van de zorg en grenzen aan
kwaliteitsverbetering. Het is belangrijk om het toezicht te onderbouwen en verder te
ontwikkelen, om zicht te hebben op nieuwe wetenschappelijke inzichten,
internationale ontwikkelingen en te leren van toezichthouders over de grens. Voor
deze stevige verankering tussen wetenschap en praktijk financiert de IGJ twee
bijzondere leerstoelen aan de Erasmus School of Health Policy & Management, een
faculteit van de Erasmus Universiteit Rotterdam. In 2024 lopen meerdere
onderzoeken. Bijvoorbeeld een studie naar ‘Reflexive Regulation using Narrative
Methods (RUN)’ en een studie naar de rol en het effect van toezicht op de duurzame
inzetbaarheid van zorgverleners. We zijn daarnaast aangesloten bij het international
innovation network for health and care regulators SINC. Dit netwerk brengt ook in
2024 twaalf Europese zorginspecties samen, organiseert en faciliteert vier
innovatieteams die als doel hebben het effect van hun toezichtspraktijk en -strategie
continu te verbeteren.

Pagina 14 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

5

Onze organisatie

5.1

Aansluiten op de buitenwereld
De wereld in beweging brengt ook voor onze eigen organisatie vragen en
uitdagingen met zich mee. Dit vraagt om wendbaarheid en aanpassingsvermogen.
In 2024 zetten we stappen naar een organisatiesturing die beter aansluit bij de
bewegingen in het zorglandschap.

5.2

Een divers en inclusief personeelsbestand
Gezonde en tevreden werknemers zijn een voorwaarde om een goede
toezichthouder te zijn. Daarom vinden we goed werkgeverschap belangrijk. Als IGJ
willen we een representatieve afspiegeling van de samenleving zijn. We hechten
daarom veel belang aan het divers en inclusief werven. Onze selectiecommissies
worden hierin passend ondersteund. Het realiseren en behouden van het quotum in
de Banenafspraak, blijft ook in 2024 prioriteit.
Wij zijn trots op het talent en de deskundigheid die we in huis hebben. Dat talent
willen we graag behouden. We investeren daarom blijvend in onze formatie van 985
medewerkers. In ons personeelsplan hebben we hier veel aandacht en nemen we
strategische besluiten over bijvoorbeeld scholing, het organiseren van collegiale
tegenspraak en competentieontwikkeling.

5.3

Een fijne werkomgeving
Goed werkgeverschap betekent ook zorg voor de mentale gezondheid van onze
medewerkers. We toetsen met regelmaat de werkdruk en andere vormen van
psychosociale arbeidsbelasting.
Sociale veiligheid is heel belangrijk. Onze gedragsregels geven houvast om blijvend
met elkaar het gesprek te voeren over een veilige werkomgeving voor iedereen.

5.4

ICT
Om de juiste keuzes te kunnen maken is het belangrijk informatie te verzamelen,
analyseren en interpreteren, risico’s in beeld te brengen en te communiceren. Daar
is ICT voor nodig. Om de organisatieambities te kunnen ondersteunen en aan te
blijven sluiten bij onze opgaven heeft de ICT van IGJ aandacht nodig. In de
komende jaren vernieuwen we onze belangrijkste systemen.

5.5

Informatiehuishouding
Er is veel aandacht voor de informatiehuishouding van de Rijksoverheid, zo ook
binnen de IGJ. We draaien mee in het programma Open op Orde. Een
programmateam maakt de komende jaren werk van het opruimen, vernietigen,
opslaan en archiveren van informatie. Vanuit het programma en aan de hand van
instructies informeren wij IGJ-medewerkers over hoe zij zelf goed omgaan met
informatie.

5.6

Data
Datagedreven werken draagt bij aan de kwaliteit van het werk van de inspectie. Met
inzichten uit data kan de inspectie nog gerichter keuzes maken, beter aansluiten bij
ontwikkelingen in het zorgveld en preciezere analyses maken. Daarom zetten wij in
op het gebruik van data in het toezicht. Privacy en data-ethiek spelen hierbij een
belangrijke rol.

Pagina 15 van 17

5.7

Risicomanagement op organisatieniveau
In 2024 gaat de IGJ de belangrijkste organisatierisico’s beheersen aan de hand van
mitigerende maatregelen. De voornaamste organisatierisico’s zijn de plannen en
ambities op de informatie-en ICT-agenda, voldoende match in kwantiteit en
kwaliteit van het personeel bij onze ambities, de interne organisatieontwikkeling en
de impact van politiek-bestuurlijke ontwikkelingen op het zorgveld en IGJ. De
organisatie doorloopt het risicomanagementproces in 2024 voor het eerst volledig.
We bouwen verder aan een risicomanagementkader. We streven naar implementatie
van integraal risicomanagement, waarbij interne samenwerking en het goede
gesprek centraal staan.

Pagina 16 van 17

Werkplan 2024 | IGJ

Duidelijk. Onafhankelijk. Eerlijk.

www.igj.nl

Pagina 17 van 17