Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 37 Nederhemert
Dijkringgebied 38 Bommelerwaard
Dijkringgebied 39 Alem
Dijkringgebied 40 Heerewaarden
Dijkringgebied 41 Land van Maas en Waal
Dijkringgebied 42 Ooij en Millingen
Dijkringgebied 43 Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden
Dijkringgebied 47 Arnhemse- en Velpsebroek
Dijkringgebied 48 Rijn en IJssel
Dijkringgebied 49 IJsselland
Dijkringgebied 50 Zutphen
Dijkringgebied 51 Gorssel
Dijkringgebied 52 Oost-Veluwe
Verbindende waterkering 5 Nijkerkersluis
Verbindende waterkering 24 Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries
Verbindende waterkering 26 Keersluis Heusdensch Kanaal
Verbindende waterkering 27 Bergse Maasdijk

januari 2011

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 37
Nederhemert
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 37
Nederhemert

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 37, Nederhemert

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 12
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 13
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 13
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 15
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 15
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 15
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 16
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 16
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 16
7.3
Categorie C-keringen ........................................................................................................... 16
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 16
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 37, Nederhemert

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 37,
Nederhemert. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (20062011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij waterschap
Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 37, Nederhemert is:
voldoet aan de norm. Voor een aantal niet-waterkerende objecten (bomen) is nog wel nader
onderzoek nodig. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht om de toestand van dijkringgebied 37 verder te
verbeteren en deze aan de norm te laten blijven voldoen. De beheerder werkt de globale maatregelen
in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (eventueel
geplande) rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel
het riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 37, Nederhemert. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 37 is gelegen in de provincie Gelderland. Aan de noordzijde is de dijkring gelegen aan
de Afgedamde Maas, aan de zuidzijde ligt de Bergsche Maas. De dijkring ligt in het
bovenrivierengebied. De totale lengte van de dijkring is circa 4,1 km, waarvan 1,3 km waterkering
categorie a (Bergsche Maasdijk) en 2,8 km waterkering categorie c (Bernse dijk).
Dijkringgebied Nederhemert is een eiland dat ligt tussen de verbindende waterkeringen 26, Keersluis
Heusdensch kanaal, en de verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk.
Het dijkvak de Bergsche Maasdijk vormt samen met verbindende waterkering 26 en 27 de afsluiting
van de Afgedamde Maas en de verbinding tussen dijkringgebied 24, Land van Altena, en
dijkringgebied 38, de Bommelerwaard. De aansluitende verbindende waterkeringen hebben een
veiligheidsnorm van 1/2000, terwijl de Bergsche Maasdijk als onderdeel van dijkringgebied 37 een
veiligheidsnorm kent van 1/1250.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkeringen van dijkring 37 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 37.
In de primaire waterkering bevindt zich één kunstwerk, in beheer bij het waterschap.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Vastleggen periodieke inspecties kunstwerken in inspectierapporten;
• Bepalen en vastleggen nieuwe wijze van dijkbeheer (grasbekleding);
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s).
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor dit dijkringgebied geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3).

2.3 Ruimte voor de Rivier
Het programma Ruimte voor de Rivier is niet van toepassing op dit dijkringgebied. Dit geldt eveneens
voor het programma Maaswerken. Er is op dit betreffende riviertraject geen sprake van
rivierverruimende maatregelen en daaruit voortkomende waterstandsdalingen.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 37 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het
Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de
provincie en voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. Hoge gronden zijn in dijkringgebied 37 niet
aanwezig.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 37 voldoet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
Wel is voor enkele niet-waterkerende objecten (bomen) nog nader onderzoek nodig.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op hoogte.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping.
Voor een enkel profiel is het Veiligheidsoordeel gebaseerd op het Beheerdersoordeel, omdat volgens
de technische toets sprake is van een beperkt kwelwegtekort. De provincie en de Inspectie V&W
hebben reeds ingestemd met het Beheerdersoordeel.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft in zijn beoordeling gebruik gemaakt van de Vuistregels voor het
Beheerdersoordeel [ref 7.]. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkende beheerdersoordeel
volgens de Vuistregels, als dit leidt tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch
Oordeel (“geen score - nader onderzoek”) in geval het NWO het Beheerdersoordeel “voldoet niet”
heeft. Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel.
Het Oordeel Provincie is dat de NWO’s voldoen aan de norm, met uitzondering van 18 bomen.
Daarvoor is het hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van waterschap Rivierenland is één waterkerende kunstwerk gerapporteerd,
Gemaal Bern. Het Oordeel Provincie is dat het kunstwerk voldoet aan de norm.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek van getoetste onderdelen
• De bomen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij aanhaken op
de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten
Verbeteringswerken
Verbetermaatregelen zijn niet aan de orde.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) van de beheerder zijn erop gericht dat
dijkringgebied 37 de komende toetsronde blijft voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 6.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat Limburg. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht
gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 37 dat de maatgevende waterstanden op de Maas (km
227-228) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, geeft dit een positief beeld van de
actuele veiligheid tegen overstroming. Het voortvarend uitvoeren van (eventuele) rivierverruimende
maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn) vergroot de reeds aanwezige veiligheid en zorgt dat deze ook in de toekomst behouden
blijft. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 37 voldoet aan de norm.
Voor enkele niet-waterkerende objecten (bomen) is nog wel nader onderzoek nodig.
In §4.1 zijn de (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Voor dijkringgebied 37 viel geen verdere winst te behalen in reductie van het areaal “geen score”,
omdat de waterkeringen de vorige ronde al allemaal een oordeel hadden. De winst zit vooral in de
grotere diepgang van de toetsing en betere borging van de benodigde toetsgegevens.

7.3 Categorie C-keringen
De categorie C-keringen (niet-buitenwaterkerend) zijn deze toetsronde voor het eerst uitgebreid
beoordeeld. Geconstateerd wordt dat voldoende gegevens aanwezig waren om de toetsing uit te
kunnen voeren.

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Heroverweging van de naam en norm van dijkringgebied 37
Voor de waterkeringen van dijkringgebied 37 dient mogelijk een hogere norm te worden gehanteerd
aangezien het dijkringgebied theoretisch de zwakke schakel vormt tussen de verbindende
waterkeringen 26 en 27. Dijkringgebied 37, met de norm 1/1250, vormt samen met de verbindende
waterkeringen 26 en 27, norm 1/2000, de waterkering die de Afgedamde Maas beschermt.
Het waterschap heeft ook gesignaleerd dat de naamgeving veranderd dient te worden in
“Dijkringgebied Bern”. Beide zaken zijn reeds doorgegeven aan de Helpdesk Water en deze heeft het
ook al gecommuniceerd aan de opstellers van het WTI.
De provincie stelt voor dit punt in ieder geval mee te nemen in het traject tot herziening van de
normering van de primaire waterkeringen, dan wel in het Deltaprogramma Rivieren.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.
• Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
• Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
• De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
• Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Dijkringgebied 37, Nederhemert

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1: Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 37, Nederhemert, Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing Dijkringgebied 37 Nederhemert, Waterschap Rivierenland,
september 2010.
[ref 6.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 7.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 37, Nederhemert

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2: Overzichtskaart

Dijkringgebied 37, Nederhemert

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 37, Nederhemert

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Overzichtskaart Dijkringgebied 37 : Nederhemert

Toets op veiligheid 2011

G E L D E R LAN D
Delwijnen

Nederhemert-Noord

Nederhemert-Zuid

Well

MAAS

Heusden

Hedikhuizen

N O O R D - B RABAN T

Herpt

grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

primaire waterkering
0

0,25

0,5
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3: Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 37, Nederhemert

bijlage
naar startpagina

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 37 : Nederhemert

Toets op veiligheid 2011

G E L D E R LAN D
Delwijnen

Nederhemert-Noord

Nederhemert-Zuid

Well

MAAS

Heusden

Hedikhuizen

N O O R D - B RABAN T

Herpt

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 37 : Nederhemert

Toets op veiligheid 2011

G E L D E R LAN D
Delwijnen

Nederhemert-Noord

Nederhemert-Zuid

Gemaal Bern

Well

MAAS

Heusden

Hedikhuizen

N O O R D - B RABAN T

Herpt

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 38
Bommelerwaard
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 38
Bommelerwaard

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 13
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 13
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 13
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 14
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 14
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 16
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 16
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 16
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 17
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 17
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 17
7.3
Categorie C-keringen ........................................................................................................... 17
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 17
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 38,
Bommelerwaard. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid
(2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, geheel in beheer bij
waterschap Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 38, Bommelerwaard is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen over 9,1 km niet m.b.t hoogte, piping en niet-waterkerende objecten
(leidingen en bomen). Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht dat dijkringgebied 38 bij de volgende toetsronde
voldoet aan de norm. De beheerder werkt de globale maatregelen in 2011 uit in drie plannen van
aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 38, Bommelerwaard.
Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De
toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerders.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerders en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 38 is gelegen in de provincie Gelderland. Aan de noordzijde ligt de Waal, aan de oosten zuidzijde de Maas. Aan de westkant wordt het gebied begrenst door de Afgedamde Maas. Het
dijkringgebied ligt in het bovenrivierengebied.
De totale lengte van de dijkring is circa 65,5 km. De kering langs de Waal en Maas (49,8 km) is
ingedeeld in categorie a, direct buitenwater kerende waterkeringen. De keringen langs de Afgedamde
Maas (15,7 km) zijn ingedeeld in categorie c.
Op dijkringgebied 38 sluiten meerdere verbindende waterkeringen aan: VW27, Bergse Maasdijk en
VW24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis St. Andries. Deze zijn afzonderlijk gerapporteerd.
De topografische ligging is weergegeven in bijlage 2.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 38 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 38.
In de primaire waterkering bevinden zich 18 kunstwerken. Het waterschap rapporteert ook over
kunstwerken in beheer bij derden .

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een fors aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Nader (archief)onderzoek naar ontwerpuitgangspunten, berekeningen, tekeningen, beheer en
onderhoudsgegevens van verschillende dijkvakken en kunstwerken;
• Vastleggen periodieke inspecties kunstwerken in inspectierapporten;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Nader onderzoeken onderhoudsstaat en constructie Gemaal Rietschoof en Coupure Hedel;
• Verbeteren sterkte keermiddelen en betrouwbaarheid sluiting Gemaal Stuvers;
• Renoveren/verbeteren Gemaal Baanbreker;
• Verzamelen gegevens voor toetsing harde bekledingen Waalzijde.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor dit dijkringgebied geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3). Daarbij dient rekening te
worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd. Dit geldt voor dit
dijkringgebied overigens alleen voor de Waalzijde. Aan de Maaszijde is geen sprake van
rivierverruimende maatregelen en/of waterstandsverlagend effect.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.
In dat kader noemt de provincie specifiek nog het RvdR-project dijkverlegging Munikkenland, waarbij
binnen dit dijkringgebied de komende jaren een stuk bestaande dijk landinwaarts wordt verlegd.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 38 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. Hoge gronden zijn in het dijkringgebied 38
niet aanwezig.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 38 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De veiligheid voldoet over 9,1 km niet op de sporen Hoogte en Piping. Ten aanzien van Nietwaterkerende Objecten is het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm voor hoogte over 8,8 km langs de
Waal. De overige dijken voldoen.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op piping over 0,3 km in het dijkvak
Gameren-Nieuwaal.
De overige dijken voldoen. Voor enkele kilometers is hierbij het Veiligheidsoordeel “voldoet”
gebaseerd op het afwijkend Beheerdersoordeel, waar provincie en Inspectie V&W mee instemmen.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het oordeel Provincie voor het toetsspoor stabiliteit bekleding is “voldoet”.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels [ref 7.] om tot een Beheerdersoordeel te
komen. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkend Beheerdersoordeel als de vuistregels
leiden tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch Oordeel (“geen score - nader
onderzoek”) in geval het NWO het Beheerdersoordeel “voldoet niet” heeft. Het Oordeel Provincie volgt
het Veiligheidsoordeel. Per categorie NWO’s is het Oordeel Provincie als volgt:
• Eén grote leiding heeft het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”, één leiding heeft het
Oordeel Provincie “nader onderzoek” wegens ontbreken van gegevens. De overige leidingen
voldoen aan de norm.
• Eén kleine leiding heeft het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”, één leiding heeft het
Oordeel Provincie “nader onderzoek” wegens ontbreken van gegevens. De overige leidingen
voldoen aan de norm.
• Bij 1367 bomen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”. De overige bomen voldoen
aan de norm.
• Alle bebouwing is heeft het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van waterschap Rivierenland zijn 18 waterkerende kunstwerken en 14
bijzondere waterkerende constructies gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij derden zijn hierbij
meegenomen. De flexkering in Zaltbommel is daarbij als één kunstwerk beschouwd. Voor de
beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat alle kunstwerken en waterkerende constructies voldoen aan de norm.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij aanhaken op
de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• De leidingen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd, waarbij de
leidingbeheerder dient aan te tonen dat de leiding veilig is. Hierbij aanhaken op de landelijke
ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• Gegevens nog niet getoetste NWO’s op afgekeurde dijkvakken controleren op volledigheid.
Verbeteringswerken
• Voor de afgekeurde dijkvakken (hoogte en piping) zijn door de beheerder vooralsnog geen
concrete verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat deze tekortkomingen mogelijk worden
opgelost door de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.
• De twee afgekeurde leidingen worden vervangen door de leidingbeheerder.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat dijkringgebied 38 de
komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde
gegevens volledig beschikbaar zijn.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 6.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Waal is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat
Limburg. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over
het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 38 dat de maatgevende waterstanden op de Maas (km
209-226) momenteel orde grootte 10 cm lager zijn dan aangenomen in de HR06. Op de Waal (km
927-951) zijn de maatgevende waterstanden momenteel orde grootte 10 cm hoger dan aangenomen.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen aan de Waalzijde, ontstaat een
negatief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen niet aan de norm en de
actuele maatgevende waterstanden zijn (beperkt) hoger dan waarmee in de toetsing is gerekend.
Dit benadrukt in belangrijke mate het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen én adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn). Beide sporen zijn nodig om het veiligheidsniveau weer op peil te brengen. Tot die tijd
vraagt deze situatie extra aandacht van de rivier- en keringbeheerder ten tijde van hoogwater.
Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen aan de Maaszijde, geeft dit een
positief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming. Het voortvarend uitvoeren van (eventuele)
rivierverruimende maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de
rivierbeheerder (o.a. Stroomlijn) vergroot de reeds aanwezige veiligheid en zorgt dat deze ook in de
toekomst behouden blijft. Ook hier wenst de provincie in de volgende toetsronde een verdere
kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 38 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen over 9,1 km
niet op meerdere onderdelen, zoals hoogte, piping en niet-waterkerende objecten.
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Voor dijkringgebied 38 is de winst in reductie van het areaal “geen oordeel” aanzienlijk. Verder bestaat
de winst vooral uit de grotere diepgang van de toetsing.

7.3 Categorie C-keringen
De categorie C-keringen (niet-buitenwaterkerend) zijn deze toetsronde voor het eerst uitgebreid
beoordeeld. Geconstateerd wordt dat voldoende gegevens aanwezig waren om de toetsing uit te
kunnen voeren.

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

•

derde toetsronde 2011

Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 38, Bommelerwaard, Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing Dijkringgebied 38: Bommelerwaard: definitief, Waterschap
Rivierenland, september 2010.
[ref 6.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 7.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 38 : Bommelerwaard

G E L D E R LAN D

Waardenburg
Opijnen

Hellouw

Herwijnen
Vuren

Tuil

Brakel

Haaften
Heesselt

WAAL

Nieuwaal

Zuilichem

Hurwenen

Zaltbommel
Rossum

Gameren

Giessen
Poederoijen

AF
GE
D

Andel

Poederoijen

AM
DE

Spijk

Alem

Aalst

MAA
S

Kerkweijk

Velddriel

Delwijnen

Kerkdriel

Nederhemert-Noord

Wijk en Aalburg

Ammerzoden

Hedel

Well

MAAS

Rosmalen

Heusden
Herpt

Oud-Heusden

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

NO OR D- BRABANT

's-Hertogenbosch
grens dijkringgebied
primaire waterkering

0

0,5

1
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 38, Bommelerwaard

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 38 : Bommelerwaard

G E L D E R LAN D

Waardenburg
Opijnen

Hellouw

Herwijnen
Vuren

Tuil

Brakel

Haaften
Heesselt

WAAL

Nieuwaal

Zuilichem

Hurwenen

Zaltbommel
Rossum

Gameren

Giessen
Poederoijen

AF
GE
D

Andel

Poederoijen

AM
DE

Spijk

Alem

Aalst

MAA
S

Kerkweijk

Velddriel

Delwijnen

Kerkdriel

Nederhemert-Noord

Wijk en Aalburg

Ammerzoden

Hedel

Well

MAAS

Rosmalen

Heusden
Herpt

Oud-Heusden

NO OR D- BRABANT

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm

's-Hertogenbosch

voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 38 : Bommelerwaard

Coupure 2 Veerweg
Coupure 3 Veerweg

G E L D E R LAN D

Coupure 5 De Haven

Coupure 1 nabij Wasserij

Coupure 4 De Haven
Coupure 6 Hotel Tivolie

Coupure 7 Park Supermarkt

Opijnen

Hellouw

Herwijnen
Vuren

Brakel

Haaften
Heesselt

WAAL

Nieuwaal

Zuilichem

Hurwenen

Zaltbommel

Coupure 1 Schouten Industrie

Rossum

Gameren
Coupure 2 Schouten Industrie
Gemaal HC de Jongh

Giessen

Gemaal Dam van Brakel

Poederoijen

AF
GE
D

Andel

Poederoijen

AM
DE

Spijk

Inlaatgemaal Stuvers

Alem

Inlaatsluis machinedijk Aalst

Aalst

MAA
S

Kerkweijk
Gemaal De Rietschoof

Kerkdriel

Velddriel

Delwijnen
Nederhemert-Noord
Gemaal De Baanbreker

Wijk en Aalburg

Ammerzoden

Hedel

Well

MAAS

Coupure Haven Hedel

Inlaatgemaal Hedel

Rosmalen

Heusden
Herpt

Oud-Heusden

NO OR D- BRABANT

Oordeel Provincie
's-Hertogenbosch

voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 39
Alem
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 39
Alem

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 39, Alem

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 12
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerders ................................................................................................. 13
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 13
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 15
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 15
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 15
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 16
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 16
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 16
7.3
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 16
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 39, Alem

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 39, Alem. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (2006-2011). Dit rapport
heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij waterschap Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 39, Alem is:
voldoet aan de norm. Voor een aantal niet-waterkerende objecten (bomen) is nog wel nader
onderzoek nodig. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht om de toestand van dijkringgebied 39 verder te
verbeteren en deze aan de norm te laten blijven voldoen. De beheerder werkt de globale maatregelen
in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (eventueel
geplande) rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel
het riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 39, Alem. Het rapport is
opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is uitgevoerd
op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 39 is gelegen in de provincie Gelderland.
Dijkringgebied 39 wordt gevormd door de Maasdijk Alem. Dit is een primaire waterkering die de
dijkring beschermt bij hoogwater op de Maas. De lengte van de Maasdijk Alem bedraagt ca. 4,8 km.
De waterkering is in haar geheel ingedeeld in categorie a, primaire waterkeringen die behoren tot
stelsels die dijkringgebieden - al dan niet met hoge gronden - omsluiten en direct buitenwater keren.
De topografische ligging is weergegeven in Bijlage 2.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 39 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 39.
In het dijkringgebied bevindt zich één kunstwerk, gemaal Alem.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde(2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Renoveren Gemaal Alem;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s).
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor dit dijkringgebied geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3).

2.3 Ruimte voor de Rivier
Het programma Ruimte voor de Rivier is niet van toepassing op dit dijkringgebied. Dit geldt eveneens
voor het programma Maaswerken. Er is op dit betreffende riviertraject geen sprake van
rivierverruimende maatregelen en daaruit voortkomende waterstandsdalingen.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 39 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. Hoge gronden zijn in het dijkringgebied 39
niet aanwezig.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 39 voldoet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
Wel is voor enkele niet-waterkerende objecten (bomen) nog nader onderzoek nodig.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op hoogte.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping en heave.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van de bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels [ref 7.] om tot een Beheerdersoordeel te
komen. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkend Beheerdersoordeel als de vuistregels
leiden tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch Oordeel (“geen score - nader
onderzoek”) in geval het NWO het Beheerdersoordeel “voldoet niet” heeft. Het Oordeel Provincie volgt
het Veiligheidsoordeel. Per categorie NWO’s is het Oordeel Provincie als volgt:
• 168 Bomen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”. De overige bomen voldoen aan
de norm.
• Alle leidingen hebben het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”.
• Alle bebouwing heeft het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van waterschap Rivierenland is één waterkerend kunstwerk gerapporteerd,
te weten Gemaal Alem. Het Oordeel Provincie is dat het kunstwerk voldoet aan de norm.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij aanhaken op
de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
Verbeteringswerken
Verbetermaatregelen zijn niet aan de orde.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat dijkringgebied 39 de
komende toetsronde blijft voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerders
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 6.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat Limburg. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht
gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 39 dat de maatgevende waterstanden op de Maas (km
209-211) momenteel orde grootte 10 cm lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, geeft dit een positief beeld van de
actuele veiligheid tegen overstroming. Het voortvarend uitvoeren van (eventuele) rivierverruimende
maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn) vergroot de reeds aanwezige veiligheid en zorgt dat deze ook in de toekomst behouden
blijft. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 39 voldoet aan de norm.
Voor een aantal niet-waterkerende objecten (bomen) is nog wel nader onderzoek nodig.
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Voor dijkringgebied 39 viel er nauwelijks winst te behalen in reductie van het areaal “geen oordeel”,
aangezien de vorige ronde alleen het gemaal “geen oordeel” had. De winst zit vooral in de grotere
diepgang van de toetsing.

7.3 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

•

derde toetsronde 2011

Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Dijkringgebied 39, Alem

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 39, Alem, Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing Dijkringgebied 39: Alem, Waterschap Rivierenland, september
2010.
[ref 6.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 7.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 39, Alem

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 39, Alem

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 39, Alem

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 39 : Alem

WAAL
Rossum

G E L D E R LAN D

Maren

MAA
S

Alem

N O O R D - B RABAN T

Kerkdriel

grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

primaire waterkering
0

0,25

0,5
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 39, Alem

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 39 : Alem

WAAL
Rossum

G E L D E R LAN D

Maren

MAA
S

Alem

N O O R D - B RABAN T

Kerkdriel

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 39 : Alem

WAAL
Rossum

G E L D E R LAN D

Maren

Alem

MAAS

Gemaal Alem

N O O R D - B RABAN T

Kerkdriel

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 40
Heerewaarden
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 40
Heerewaarden

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 12
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerders ................................................................................................. 13
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 13
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 15
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 15
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 15
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 16
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 16
7.2
Vergelijking resultaten tweede en derde toetsronde............................................................ 16
7.3
Categorie C-keringen ........................................................................................................... 16
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 16
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 40,
Heerewaarden. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (20062011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij waterschap
Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 40, Heerewaarden is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen over 5,0 km niet m.b.t. hoogte, piping, macrostabiliteit en niet-waterkerende
objecten. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht dat dijkringgebied 40 bij de volgende toetsronde
voldoet aan de norm. De beheerder werkt de globale maatregelen in 2011 uit in drie plannen van
aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 40, Heerewaarden. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 40 is gelegen in de provincie Gelderland. Aan de noordzijde ligt de Waal en aan de
zuidzijde de Maas. Aan de oostzijde wordt de dijkring begrenst door de waterkering van dijkringgebied
41. Het dijkringgebied ligt in het bovenrivierengebied.
Dijkringgebied 40 bestaat uit de dijkvakken Heerewaardense Afsluitdijk (Waaldijk) en de
Heerewaardense Maasdijk. De Waaldijk en de Heerewaardense Maasdijk zijn keringen van categorie
a, direct buitenwaterkerend. Het verbindende dijkvak aan de oostzijde, “Oude Maasdijk-Dreumel”, is
een categorie c kering, die wordt getoetst als onderdeel van het aangrenzende dijkringgebied 41. De
totale lengte van de keringen is 11,7 km.
De topografische ligging is weergegeven in bijlage 2.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. Voor de dijkvakken in dijkringgebied
40 zijn verschillende veiligheidsnormen vastgesteld.
In bijlage II van de Waterwet is voor de primaire waterkering van dijkringgebied 40 de veiligheidsnorm
vastgesteld op 1/500 per jaar voor de Heerewaardense Maasdijk en 1/2000 per jaar voor de
Heerewaardense Afsluitdijk (Waaldijk).
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 40.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 8 kunstwerken.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Vastleggen periodieke inspecties rioolpompput in inspectierapport;
• Verzamelen gegevens steenbestorting;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Onderzoek/inspectie sterkte spindelschuiven rioolkruisingen (gemeente en archief WSRL);
• Aanpassen voorwaarden onderhoudscontracten (vee)beweiding.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor dit dijkringgebied geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3). Daarbij dient rekening te
worden gehouden met het waterstandsverlagende effect van Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd. Dit geldt voor dit
dijkringgebied overigens alleen voor de Waalzijde. Aan de Maaszijde is geen sprake van
rivierverruimende maatregelen en/of waterstandsverlagend effect.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 40 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. Hoge gronden zijn in het dijkringgebied 40
niet aanwezig.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 40 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen over 5,0 km niet op de sporen Hoogte, Piping en Macrostabiliteit
binnenwaarts en Niet-Waterkerende Objecten.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte over 5,0 km langs de
Waal. De overige dijken voldoen.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping en heave over 0,6 km langs de
Waal. Tevens heeft 0,2 km het oordeel “nader onderzoek”.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts over
0,6 km langs de Waal.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft in zijn beoordeling gebruik gemaakt van de Vuistregels voor het
Beheerdersoordeel [ref 7.]. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkende beheerdersoordeel
volgens de Vuistregels, als dit leidt tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch
Oordeel (“geen score - nader onderzoek”) in geval het NWO het Beheerdersoordeel “voldoet niet”
heeft. Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel.
Per categorie is het Oordeel Provincie als volgt:
• Van de bebouwing hebben 21 panden het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• 245 Bomen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• 2 grote en 1 kleine leiding hebben het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”, één
kleine leiding heeft het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van waterschap Rivierenland zijn 8 waterkerende kunstwerken
gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij derden zijn hierbij meegenomen. Voor de beoordeling
van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat de kunstwerken voldoen aan de norm.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen en panden met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij
aanhaken op de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• De leidingen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd, waarbij de
leidingbeheerder dient aan te tonen dat de leiding veilig is. Hierbij aanhaken op de landelijke
ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• Gegevens nog niet getoetste NWO’s op afgekeurde dijkvakken controleren op volledigheid.
• Piping: Nader onderzoek is nodig voor 0,2 km.
Verbeteringswerken
• Voor de afgekeurde dijkvakken (Heerewaardense Afsluitdijk) zijn door de beheerder
vooralsnog geen concrete verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat deze tekortkomingen
mogelijk worden opgelost door de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.
• De 3 afgekeurde leidingen worden vervangen door de leidingbeheerder.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat dijkringgebied 40 de
komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde
gegevens volledig beschikbaar zijn.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerders
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 6.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Waal is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat
Limburg. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over
het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 40 dat de maatgevende waterstanden op de Maas (km
205-208) momenteel orde grootte 10 cm lager zijn dan aangenomen in de HR06. Op de Waal (km
922-925) zijn de maatgevende waterstanden momenteel orde grootte 10 cm hoger dan aangenomen.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen aan de Waalzijde, ontstaat een
negatief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen niet aan de norm en de
actuele maatgevende waterstanden zijn (beperkt) hoger dan waarmee in de toetsing is gerekend.
Dit benadrukt in belangrijke mate het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen én adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn). Beide sporen zijn nodig om het veiligheidsniveau weer op peil te brengen. Tot die tijd
vraagt deze situatie extra aandacht van de rivier- en keringbeheerder ten tijde van hoogwater.
Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen aan de Maaszijde, geeft dit een
positief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming. Het voortvarend uitvoeren van (eventuele)
rivierverruimende maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de
rivierbeheerder (o.a. Stroomlijn) vergroot de reeds aanwezige veiligheid en zorgt dat deze ook in de
toekomst behouden blijft. Ook hier wenst de provincie in de volgende toetsronde een verdere
kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 40 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen over 5,0 km
niet op meerdere onderdelen, zoals hoogte, piping en niet-waterkerende objecten.
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking resultaten tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. Het
areaal “voldoet niet” is gereduceerd door uitgebreider onderzoek. De sprong is mogelijk gemaakt door
de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te maken en de gedegen en
planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de provincie, doorlopend
aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “geen oordeel” drastisch gereduceerd is.

7.3 Categorie C-keringen
De dijkringscheidende dijk tussen dijkringgebied 41 en 40 (traject Oude Maasdijk-Dreumel) is in de
tweede ronde getoetst als c-kering. In de derde ronde is ontstond onduidelijkheid over de wettelijke
status van deze kering (a of c). Tevens ontbraken vastgestelde toetspeilen. Dit is in overleg tussen
beheerder en de Helpdesk Water opgelost, middels een “tussentijdse uitspraak” (DG Water, 12-112009). De kering dient te worden getoetst als onderdeel van dijkringgebied 41, op de 1/1250 belasting
vanuit de Maas. Aanbevolen wordt dat deze conclusie verwerkt wordt in het Hydraulisch
Randvoorwaardenboek voor de vierde toetsronde.

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

•

derde toetsronde 2011

Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 40, Heerewaarden, Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing dijkringgebied 40: Heerewaarden, Waterschap Rivierenland, 15
september 2010.
[ref 6.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 7.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 40 : Heerewaarden
Ophemert

Dreumel

G E L D E R LAN D

WAAL
Varik

MAAS

Heerewaarden

Lith

Kessel

N O O R D - B RABAN T

Maren-Kessel

grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

primaire waterkering
0

0,25

0,5
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 40, Heerewaarden

bijlage
naar startpagina

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 40 : Heerewaarden

Toets op veiligheid 2011

Ophemert

Dreumel

G E L D E R LAN D

WAAL
Varik

MAAS

Heerewaarden

Lith

Kessel

N O O R D - B RABAN T

Maren-Kessel

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 40 : Heerewaarden
Ophemert

Dreumel

G E L D E R LAN D

Duiker onder v.Heemstraweg Heerewaarden (kw G)

Duiker onder v.Heemstraweg Heerewaarden (kw F)

WAAL
Varik

Uitwateringssluis bij boerderij Voorne (kw E)

MAAS

Uitwateringssluis bij kerkhof (kw C)

Heerewaarden
Pompput zuivering dorpshuis Heerewaarden

Lith

Kessel
Coupure 1 Heerewaarden Straalbedrijf
Coupure 2 Heerewaarden Straalbedrijf

Uitwateringssluis in Heggeldijk (kw A)

N O O R D - B RABAN T

Maren-Kessel
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 41
Land van Maas en Waal
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 41
Land van Maas en Waal

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerders............................................................................................................................. 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
2.4
Maaswerken ........................................................................................................................... 9
3
Beoordeling veiligheid .......................................................................................................... 10
3.1
De toetsing ........................................................................................................................... 10
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................. 10
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 11
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 12
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 12
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 12
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 13
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 13
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 14
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 14
4.2
Plan van aanpak Rijkswaterstaat Limburg........................................................................... 14
4.3
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 14
5
Overleg met de beheerders ................................................................................................. 15
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 15
5.2
Bespreking Rijkswaterstaat Limburg.................................................................................... 16
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 18
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 18
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 18
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 19
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 19
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 19
7.3
Categorie C-keringen ........................................................................................................... 19
7.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 19
7.5
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 19
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 41, Land van
Maas en Waal. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (20062011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, waarbij zowel de waterkeringen in
beheer bij waterschap Rivierenland als de kunstwerken (sluizen) van Rijkswaterstaat Limburg zijn
opgenomen.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen (in beheer bij waterschap Rivierenland) voldoen over 14,5 km niet m.b.t. hoogte en
macrostabiliteit binnenwaarts. Tevens is voor diverse niet-waterkerende objecten en voorland nader
onderzoek nodig en is één kunstwerk afgekeurd. Beide sluiscomplexen van Rijkswaterstaat Limburg
voldoen aan de norm. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van beide beheerders over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten (blijven) voldoen hebben de beheerders, in overleg met de
provincie (globale) maatregelen gedefinieerd. Deze zijn opgenomen in §4.1 en §4.2. De maatregelen
zijn erop gericht dat geheel dijkringgebied 41 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm. De
beheerder werkt de globale maatregelen in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader onderzoek,
verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerders de afgelopen jaren een grote slag hebben gemaakt in
het verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerders hebben
op gestructureerde wijze een volledige toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Het begeleiden van deze werkzaamheden vraagt de nodige
aandacht en borging binnen de eigen organisatie. De provincie ziet hierin een aandachtspunt voor de
komende jaren, in het kader van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen
Rijkswaterstaat.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 41, Land van Maas en
Waal. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De
toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerders.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerders en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 41 is voor het grootste deel gelegen in de provincie Gelderland. Een klein deel van het
dijkringgebied is gelegen in provincie Limburg (ca. 0,5 km nabij Mook).
Provincie Gelderland rapporteert over het hele dijkringgebied, mede namens de provincie Limburg.
Aan de noordzijde ligt de Waal, aan de west- en zuidzijde de Maas. Het dijkringgebied grenst aan de
westzijde aan dijkringgebied 40 (Heerewaarden) en bestaat uit 3 dijktrajecten, te weten de
Waalbandijk, de Maasbandijk, en het verbindende dijkvak tussen dijkring 40 en 41. De primaire
waterkering is circa 89 km lang, waarvan circa 88 direct buitenwater keert, de categorie-a waterkering.
Het dijkvak Moordhuizen-Dreumel is een categorie-c waterkering en heeft een lengte van 1 km.
Aan de oostzijde sluit de waterkering aan op hoge gronden. Voor de Waalzijde is dit ter hoogte van
Nijmegen bij de Waalbrug, voor de Maaszijde is dit ter hoogte van de spoorbrug bij Mook.
In het dijkringgebied zijn twee sluiscomplexen gelegen, die het Maas-Waalkanaal met de Maas en
Waal verbinden. Sluiscomplex Weurt is gelegen nabij Nijmegen en bestaat uit twee sluiskolken. De
Oostsluis (1927) is voorzien van een tussenhoofd zodat getrapt schutten mogelijk is bij grotere
vervallen over de sluis. De sluis is voorzien van roldeuren. De Westsluis (1977) is voorzien van drie
hefdeuren zodat getrapt schutten mogelijk is. De primaire waterkering is bij beide complexen gelegen
over de bovenhoofden van de sluizen.
Sluiscomplex Heumen bestaat uit een schutsluis en een gemaal. De schutsluis (1930) bestaat uit een
enkele kolk en is voorzien van stalen puntdeuren in een drietal hoofden. De primaire waterkering is
gelegen over het sluishoofd. Het naastgelegen gemaal Heumen heeft als functie om overtollig water
uit het Maas-Waalkanaal te kunnen pompen.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 41 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerders
Dijkringgebied 41 heeft als beheerders waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat Limburg.
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van het grootste deel van het
dijkringgebied, de waterkeringen langs de Waal en de Maas.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 22 kunstwerken en waterkerende constructies. Een
aantal kunstwerken is in beheer bij derden. Waterschap Rivierenland heeft hierover gerapporteerd.
Rijkswaterstaat Limburg (waterdistrict Nijmegen-Maas) is verantwoordelijk voor het beheer van
Sluiscomplex Weurt en Sluiscomplex Heumen, bestaande uit totaal 4 kunstwerken.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een fors aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door beide beheerders uitgevoerd en
gemonitord door de provincie.
Dit betrof voor waterschap Rivierenland:
• Actualiseren en volledig maken beheerregisters;
• Toetsen van de aansluiting op hoge gronden;
• Verzamelen gegevens keermiddelen Gemaal Quarles van Ufford;
• Nader onderzoek pipinggevoeligheid Coupure De Gelderlander;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Dijkverbetering Nijmegen-Stad (Waalkade Nijmegen, vaste en demontabele keringen, §2.2).
Voor Rijkswaterstaat Limburg betrof dit:
• Uitvoeren aanvullende toetsing (2006-2007) om onvolkomenheden in de rapportage van de
tweede ronde op te lossen. Hiermee zijn diverse aandachtspunten uitgevoerd, zoals:
• Gegevensverzameling t.b.v. toetsing van grondlichamen, voorland, bodemopbouw t.b.v.
piping, golfoverslag en actuele hoogtemeting;
• Opstellen sluitingsprotocollen t.b.v. betrouwbaarheid sluiting;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s), o.a.
omlooprioolgemaal, bedieningsgebouwen, bedieningskelders, kabels en leidingen en bomen;
• In de aanvullende toetsing is een nieuwe maatregel benoemd: inspectie materiaalafname door
corrosie op de deuren van Weurt, i.v.m. sterkte keermiddelen.
De provincie constateert dat de inspanningen van beide beheerders resulteren in een volledigere
toetsing en dat de toestand van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de voorgaande toetsrondes zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was. Dit betrof voor dit
dijkringgebied de verbetering van de Waalkade Nijmegen (uitgevoerd in 2008-2009) [ref 4.]. Deze
verbeteringen zijn gereed voor de peildatum van de derde toetsronde en de waterkering is dan ook
beoordeeld conform VTV.
Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig
worden voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde
(HWBP3). Daarbij dient rekening te worden gehouden met het waterstandsverlagende effect van
Ruimte voor de Rivier en Maaswerken.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd. Dit geldt voor dit
dijkringgebied overigens alleen voor de Waalzijde. Aan de Maaszijde is geen sprake van
rivierverruimende maatregelen en/of waterstandsverlagend effect.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

2.4 Maaswerken
Binnen het project De Maaswerken wordt door Rijkswaterstaat over een totale afstand van 222
kilometer gewerkt aan drie doelstellingen: bescherming tegen hoogwater, verbetering van de vaarweg
en natuurontwikkeling. Tot 2018 wordt geïnvesteerd in het versterken van kades en vooral in het
verruimen van de rivier en de kanalen. Binnen het project zijn in de provincie Limburg kades
aangelegd die zijn aangewezen als primaire keringen. De aanwezigheid van deze kaden kan leiden
tot waterstandsverhoging benedenstrooms. Het Rijk heeft zich er echter verantwoordelijk voor gesteld
dat de kaden bij maatgevende omstandigheden voor de benedenstroomse waterkeringen (waaronder
het Gelderse deel van de bedijkte Maas) niet tot een waterstandsverhoging leiden.
Voor de provincie Gelderland is dit fenomeen alleen van belang voor dijkringgebied 41. De provincie
heeft in de bewaking van de waterstandsverlaging op de Maas echter geen directe rol, aangezien
deze verantwoordelijkheid bij het Rijk ligt.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 41 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. Dijkringgebied 41 sluit aan de oostzijde aan
op hoge gronden. De gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerders over.
De veiligheid van het dijkringgebied 41 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen over 14,5 km niet op de sporen Hoogte en Macrostabiliteit binnenwaarts.
Voor Piping, Voorland en Niet-Waterkerende Objecten is over 0,9 km nader onderzoek nodig. De
waterkeringen die niet voldoen zijn allen in beheer bij waterschap Rivierenland. De keringen van
Rijkswaterstaat voldoen.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm voor hoogte over 11,5 km dijken
langs de Waal. De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek nodig” op het spoor piping voor 0,2 km. Dit betreft
tweemaal een traject van 100 m, bij Heumen en bij Wamel. De deklaagdikte moet nader worden
vastgesteld.
Voor meerdere locaties zijn afwijkende Beheerdersoordelen gegeven, welke geaccepteerd zijn door
de provincie en de Inspectie V&W.
De overige dijken voldoen.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op meerdere trajecten langs de Waal
bij Druten, Leeuwen en Wamel, totaal 3,7 km. De overige dijken voldoen.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor stabiliteit voorland over 0,9 km. De overige dijken
voldoen aan de norm.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels voor de NWO’s [ref 9.] om tot een
Beheerdersoordeel te komen. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkend
Beheerdersoordeel als dit leidt tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch
Oordeel (“geen score - nader onderzoek”) in geval het NWO het beheerdersoordeel “voldoet niet”
heeft. Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel.
Per categorie is het Oordeel Provincie als volgt:
• 953 Bomen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• Voor 2 kleine leidingen is het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”. Van drie grote
leidingen zijn onvoldoende gegevens beschikbaar. Oordeel Provincie is “nader onderzoek”.
• 87 Panden hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rivierenland zijn 22 waterkerende kunstwerken
gerapporteerd, alsook de bijzonder waterkerende constructies. De kunstwerken in beheer bij derden,
anders dan Rijkswaterstaat, zijn hierbij meegenomen.
Het Oordeel Provincie is dat één kunstwerk niet voldoet aan de norm: coupure “Gelderlander”. De
coupure voldoet niet op piping vanwege een tekort aan kwelweglengte. De andere sporen van dit
kunstwerk voldoen.
De “Effluentleiding rioolwaterzuivering Weurt” is niet als kunstwerk opgenomen in Toetsrap, terwijl dit
in de rapportage van het waterschap wel als zodanig is beschreven. N.a.v. het eindoverleg: het
waterschap beschouwt dit feitelijk als een leiding (NWO-spoor) en uiteindelijk is de effluentleiding als
zodanig in Toetsrap vermeld (het betreft een leiding door de dijk met een overstort in de dijk, waarvan
de overstortdrempel nét onder MHW ligt).
De overige kunstwerken in beheer bij waterschap Rivierenland voldoen.
In het toetsrapport [ref 7.] van Rijkswaterstaat Limburg zijn totaal 4 waterkerende kunstwerken
gerapporteerd m.b.t. de sluiscomplexen Weurt en Heumen. Voor de beoordeling van de individuele
kunstwerken wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie over de kunstwerken in beheer bij Rijkswaterstaat Limburg is dat deze voldoen
aan de norm.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 41 sluiten aan op de hoge gronden van Rijk van
Nijmegen. De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het
veiligheidsoordeel op dat onderdeel is “voldoet aan de norm”.
De hoge grond tussen de waterkeringen van dijkringgebied 41 en 42 betreft een traject van ca. 300m
nabij de Waalbrug te Nijmegen. Zie ook Bijlage 2. Deze overgang is dermate kort en hoog, dat de
beoordeling van HAL wordt ondervangen door de beoordeling op HAP door het waterschap. De hoge
gronden voldoen om bedreiging door buitenwater uit te sluiten.
Aan de zuidwestzijde sluit de waterkering bij Mook aan op de spoorweg Venlo-Nijmegen. De spoordijk
vormt hier de hoge grond, ofwel de scheidingsdijk met dijkringgebied 54. De spoordijk is voldoende
hoog en loopt door tot in de natuurlijke hoge gronden.
Het achterland van de dijkringgebieden 41 en 42 bestaat uit de stuwwal van het Rijk van Nijmegen.
Deze hoogte is dermate hoog tussen Nijmegen en Mook dat inundatie van deze zijde uitgesloten is.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is.
Geconstateerd is dat een ingreep die kan leiden tot inundatie niet kan worden uitgevoerd zonder
medeweten van de provincie middels de Gelderse ontgrondingsverordening. De hoge gronden
voldoen aan achterloopsheid volgens het Provinciaal oordeel.
De gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Het Oordeel Provincie is dat de hoge gronden voldoen aan de norm ten aanzien van achterloopsheid
(HAL) en aansluitingen (HAP). Hierbij is overigens geconstateerd dat de situatie bij Nijmegen niet
goed niet rapporteerbaar is in Toetsrap.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen en panden met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij
aanhaken op de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• De leidingen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd, waarbij de
leidingbeheerder dient aan te tonen dat de leiding veilig is. Hierbij aanhaken op de landelijke
ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• Grondonderzoek om dikte en ligging van de deklaag te bepalen (piping) voor twee trajecten.
• Nader onderzoek (dieptemeting) ten aanzien van voorland voor 0,9 km.
• Gegevens nog niet getoetste NWO’s op afgekeurde dijkvakken controleren op volledigheid.
Verbeteringswerken
• Voor de afgekeurde dijkvakken (m.b.t. hoogte en stabiliteit) zijn door de beheerder vooralsnog
geen concrete verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat deze tekortkomingen mogelijk
worden opgelost door de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.
De volgende verbeteringen zijn in ieder geval nodig, ongeacht Ruimte voor de Rivier:
• Vergroten kwelweglengte (piping) coupure De Gelderlander.
• 2 Afgekeurde kleine leidingen worden op korte termijn vervangen door de leidingbeheerder.

4.2 Plan van aanpak Rijkswaterstaat Limburg
Rijkswaterstaat heeft op basis van de toetsresultaten een aantal maatregelen gedefinieerd. Aangezien
de keringen al aan de norm voldoen, zijn het feitelijk aanbevelingen voor het eigen beheer en
onderhoud, om de keringen ook bij de volgende toetsronde te laten blijven voldoen.
Beheermaatregelen (aanbevelingen beheer en onderhoud)
• Sluis Weurt: aanpassen bedieningsvoorschriften m.b.t. getrapt schutten (voorstel reeds
opgenomen in de toetsrapportage).
• Gemaal Heumen: monitoring van de conditie van de persleiding (onderdeel prestatiebestek).
• Gemaal Heumen: revisie van de terugslagkleppen (reeds uitgevoerd, 2010).

4.3 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en door het waterschap uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat
dijkringgebied 41 de komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm c.q. de toestand
van de waterkeringen verder verbetert en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig beschikbaar
zijn.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerders
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 6.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

5.2 Bespreking Rijkswaterstaat Limburg
De provincie heeft sinds de afronding van de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee keer per
jaar) voortgangsoverleg gevoerd met de waterkeringbeheerder. Daarnaast heeft in het voorjaar van
2010 overleg plaatsgevonden m.b.t. de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft,
conform het VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten
aanzien van de toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de provincie in
deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (19 november 2010, Nijmegen)
In de eindbespreking tussen Rijkswaterstaat Limburg (Hans van Wanrooij en Piet Beurskens) en
provincie Gelderland (Roy Hendriks) is ingegaan op de resultaten en de procesgang van de derde
toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport. De belangrijkste
gesprekspunten waren:
1. De voornaamste constatering is dat de verbetermaatregelen uit de tweede toetsronde goed
zijn opgepakt in de aanloop naar de derde toetsronde. De beheerder en provincie zijn samen
gekomen tot een wederzijds bevredigend resultaat. De getoetste keringen voldoen aan de
norm en er liggen zeer gedetailleerde toetsrapporten, die ook bruikbaar zijn in het dagelijkse
beheer en onderhoud.
2. De beheerder heeft een verhelderende toelichting gegeven op de ontwikkelingen in de
waterkeringszorg binnen Rijkswaterstaat waarbij steeds meer werkzaamheden vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen (o.a. prestatiecontracten). Mits goed uitgevoerd staat
deze werkwijze er voldoende garant voor dat de waterkeringszorg op een adequate wijze
wordt uitgevoerd, waarbij de toetsing integraal benut kan worden in het beheer. De
waterkeringszorg dient met deze werkwijze dan wel voldoende geborgd te zijn in de eigen
organisatie van de beheerder. De provincie past op basis van deze toelichting haar oordeel
over de toetsing en het gevoerde beheer enigszins aan (t.o.v. het toegezonden
conceptrapport).
3. De genoemde ontwikkeling in de nieuwe werkwijze van Rijkswaterstaat vraagt van de
provincie mogelijk ook een wat andere inrichting van het toezicht op de primaire keringen in
beheer bij Rijkswaterstaat. De provincie zal in IPO-verband bespreken of dit een landelijk
beeld is en hoe provincies hier tegenaan kijken.
4. Een belangrijke constatering is dat de beheerder proactief met de toetsing omgaat, door
tijdens de derde toetsronde geconstateerde gebreken direct te verbeteren.
5. De in het toetsrapport van de beheerder benoemde aanbevelingen maar zijn niet essentieel
voor de waterkeringsveiligheid en worden (of zijn al) opgepakt in het dagelijks beheer (deels
onderdeel van lopende prestatiecontracten) of worden in de programmering voor latere jaren
meegenomen. De aanbevelingen blijven wel genoemd in de provinciale rapportage, om in
volgende toetsronde na te gaan of ze niet alsnog van invloed kunnen zijn op het
toetsresultaat. Actieve en gedetailleerde monitoring vanuit de provincie is op deze
aanbevelingen echter niet voorzien.
Beoordeling van de toetsing
De door Rijkswaterstaat Limburg aangeleverde toetsrapportage bevat voor de provincie voldoende
informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Het oordeel van Gedeputeerde Staten
komt overeen met het oordeel van de beheerder. Geconstateerd wordt dat de beheerder een prima

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

toetsrapportage heeft opgesteld, in goed overleg met de provincie. Uit de Toets op Veiligheid resteren
slechts enkele aanbevelingen voor het beheer en onderhoud.
Gevoerd beheer
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren veel energie heeft gestoken in de
feitelijke waterkeringszorg voor beide sluiscomplexen. De waterkeringen in beheer bij Rijkswaterstaat
Limburg zijn, in goed overleg met de provincie, volledig en in groot detail getoetst, mede door de
aanvullende toets die direct na de tweede toetsronde is uitgevoerd. Bovendien zijn beheer en
onderhoudswerken uitgevoerd en is een actuele legger opgesteld. Provincie Gelderland spreekt
hiervoor waardering uit.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Rijkswaterstaat is en blijft echter zelf de waterkeringbeheerder
en als zodanig verantwoordelijk voor de zorg voor de waterkeringen onder haar beheer. Het
begeleiden van uitbestede werkzaamheden vraagt de nodige aandacht en borging binnen de eigen
organisatie. De provincie ziet hierin dan ook een aandachtspunt voor de komende jaren, in het kader
van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen Rijkswaterstaat.
De provincie is verheugd dat Rijkswaterstaat Limburg in haar rapportage nadrukkelijk blijk geeft zich
bewust te zijn van deze veranderende werkwijze en actief betrokken is bij deze ontwikkelingen.
Tot slot stelt de beheerder dat de interne voorbereiding voor de vierde toetsronde eerder in gang moet
worden gezet (dan deze ronde het geval was), om knelpunten in de planning en opleverdata te
voorkomen. De provincie onderschrijft dit.
Plan van aanpak
Over de genoemde aanbevelingen (zie §4.2) is overeenstemming tussen Rijkswaterstaat Limburg en
provincie Gelderland.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 8.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Waal is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat
Limburg. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over
het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 41 dat de maatgevende waterstanden op de Maas (km
165-205) momenteel orde grootte 10 cm lager zijn dan aangenomen in de HR06. Op het traject
Mook-Nederasselt (km 165-175) is dit zelfs tot 20 cm lager zijn dan aangenomen.
Op het bovenstroomse deel van de Waal (km 884-900, tot aan Deest) zijn de maatgevende
waterstanden momenteel enkele cm’s lager dan aangenomen. Op het benedenstroomse deel (vanaf
Deest, km 900-920) zijn de maatgevende waterstanden momenteel juist orde grootte 10 cm hoger
dan aangenomen.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen aan de Waalzijde, ontstaat een
negatief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen niet aan de norm en de
actuele maatgevende waterstanden zijn stroomafwaarts van km 920 nabij Deest (beperkt) hoger dan
waarmee in de toetsing is gerekend. Stroomopwaarts van Deest is het totaalbeeld minder negatief.
Dit benadrukt in belangrijke mate het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen én adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn). Beide sporen zijn nodig om het veiligheidsniveau weer op peil te brengen. Tot die tijd
vraagt deze situatie extra aandacht van de rivier- en keringbeheerder ten tijde van hoogwater.
Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen aan de Maaszijde, geeft dit een
positief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen aan de norm en de
actuele maatgevende waterstanden zijn (soms aanzienlijk) lager dan waarmee in de toetsing is
gerekend. Het voortvarend uitvoeren van (eventuele) rivierverruimende maatregelen en adequaat
onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a. Stroomlijn) vergroot evenwel de
reeds aanwezige veiligheid en zorgt dat deze ook in de toekomst behouden blijft. Ook hier wenst de
provincie in de volgende toetsronde een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerders over.
De veiligheid van dijkringgebied 41 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen over 14,5
km niet op meerdere onderdelen, zoals Hoogte en Macrostabiliteit binnenwaarts. Voor Piping,
Voorland en Niet-Waterkerende Objecten is over 0,9 km nader onderzoek nodig.
De waterkeringen die niet voldoen zijn allen in beheer bij waterschap Rivierenland. De keringen van
Rijkswaterstaat voldoen. In §4.1 en §4.2 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen dat niet voldoet aan de norm gereduceerd is. Het areaal met score “geen oordeel” was
de tweede ronde al klein.

7.3 Categorie C-keringen
De dijkringscheidende dijk tussen dijkringgebied 41 en 40 (traject Oude Maasdijk-Dreumel) is in de
tweede ronde getoetst als c-kering. In de derde ronde is ontstond onduidelijkheid over de wettelijke
status van deze kering (a of c). Tevens ontbraken vastgestelde toetspeilen. Dit is in overleg tussen
beheerder en de Helpdesk Water opgelost, middels een “tussentijdse uitspraak” (DG Water, 12-112009). De kering dient te worden getoetst als onderdeel van dijkringgebied 41, op de 1/1250 belasting
vanuit de Maas. Aanbevolen wordt dat deze conclusie verwerkt wordt in het Hydraulisch
Randvoorwaardenboek voor de vierde toetsronde.

7.4 Hoge gronden
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 41 sluiten aan op de hoge gronden van Rijk van
Nijmegen. De beheerder heeft de aansluitingen beoordeeld en geconstateerd dat het
veiligheidsoordeel op dat onderdeel is “voldoet aan de norm”. Ook het oordeel van de provincie luidt
“voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van achterloopsheid en aansluitingen.
Hierbij is overigens geconstateerd dat e.e.a. niet goed niet rapporteerbaar is in Toetsrap.

7.5 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is t.a.v. gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge gronden. Zo
is geconstateerd dat 300m bij Nijmegen niet rapporteerbaar is als hoge grond (vermeld als dijk).

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 20
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.
• Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
• Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
• De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
• Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.
Rijkswaterstaat Limburg vraagt aandacht voor het feit dat de ligging van de kering afwijkt van
zogenaamde ‘RWS dijkringlijn’, versie 3_02. Eind jaren ’90 is een keerwand aangebracht op de
sluiswanden aan de Waalzijde van het bovenhoofd van de Westsluis. Hieruit volgt de ligging van de
hoogwaterkering via de sluiswanden over de sluisdeur van het bovenhoofd. Voor de Oostsluis geldt
eveneens dat de ligging van de kering over de bovendeur is gelegen.

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

pagina 21
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal, Provincie Gelderland, december
2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]
Veiligheidstoetsing Dijkringgebied 41: Land van Maas en Waal, Waterschap
Rivierenland, september 2010.
[ref 7.]
Sluiscomplex Weurt en Sluis Heumen: veiligheidstoetsing derde toetsronde (20062011), RWS Limburg, september 2010.
[ref 8.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 9.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 41 : Land van Maas en Waal
grens dijkringgebied

Toetspeil +15,00 m. N.A.P.
(km 884)

primaire waterkering

Maaiveld 15,00 meter
15,00 - 15,25 meter

provinciegrens

15,25 - 15,50 meter

G E L D E R LAN D

15,50 - 16,00 meter
16,00 - 16,50 meter
16,50 - 17,00 meter

Ochten

Echteld

17,00 - 18,00 meter

Dodewaard

18, 00 - 20,00 meter
20,00 - 25,00 meter

IJzendoorn

> 25, 00 meter

Nijmegen

WAAL
Tiel

Deest

Druten
Boven-Leeuwen
Beneden-Leeuwen

Wamel

Winssen

Afferden

Puiflijk

Oosterhout

Ewijk
Lent
Beuningen
Weurt

Horssen
Dreumel

Sluizen Weurt

Bergharen

Altforst

Ubbergen

Batenburg

Oijen

Alphen

Nijmegen

Hernen

Appeltern

Maasbommel
Megen

MAAS

Heilig LandStichting

Wijchen
Lith

al
na
lka
aa
-W
as
Ma

Alverna
Niftrik
Ravenstein

Molenhoek

Maaiveld 12,90 meter
12,90 - 13,25 meter

Malden

Balgoij

13,25 - 13,50 meter
13,50 - 14,00 meter

Nederasselt

14,00 - 14,50 meter

Sluizen Heumen

14,50 - 15,00 meter

Heumen

Molenhoek

15,00 - 16,00 meter

Overasselt

16, 00 - 18,00 meter
18,00 - 23,00 meter

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

2

> 23, 00 meter

Toetspeil +12,90 m. N.A.P.
(km 165)

NO OR D- BRABANT

Grave
Mook

LIMBURG

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 41 : Land van Maas en Waal
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

G E L D E R LAN D

nader onderzoek nodig
niet getoetst / n.v.t.

Dodewaard

Ochten

Echteld
IJzendoorn

WAAL
Tiel

Deest

Druten
Boven-Leeuwen
Beneden-Leeuwen

Wamel

Winssen

Afferden

Puiflijk

Oosterhout

Ewijk
Lent
Beuningen
Weurt

Horssen
Dreumel

Bergharen

Altforst

Ubbergen

Batenburg

Oijen

Alphen

Nijmegen

Hernen

Appeltern

Maasbommel
Megen

MAAS

Heilig LandStichting

Wijchen
Lith

al
na
lka
aa
-W
as
Ma

Alverna
Niftrik
Ravenstein

NO OR D- BRABANT

Malden

Balgoij
Nederasselt

Heumen

Molenhoek

Overasselt
Grave
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

Mook
0

0,5

1

2

LIMBURG

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 41 : Land van Maas en Waal
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

G E L D E R LAN D

nader onderzoek nodig

Dodewaard

Ochten

Echteld
IJzendoorn

Weurt

WAAL
Amfibie-tunnels 243,70 Amfibie-tunnels 241
Amfibie-tunnels 240,80
Amfibie-tunnels 257
Amfibie-tunnels 258
Amfibie-tunnels 252,10

Tiel

Beneden-Leeuwen

Wamel

Westsluis Weurt

Oostsluis Weurt

Deest

Druten

Nijmegen

Boven-Leeuwen
Winssen

Afferden

Puiflijk

Oosterhout

Ewijk
Lent
Beuningen
Weurt

Horssen
Dreumel
Coupure Scheepswerf Dreumel

Coupure Slachthuis

Bergharen

Altforst

Coupure Gelderlander

Coupure Hezelpoort

Inlaat De Blauwe Sluis
Rijksche Sluis - Nieuwe Schans (inlaat)

Ubbergen

Amfibietunnel

Uitlaat de Tuut

Batenburg

Oijen

Alphen

Nijmegen

Hernen

Appeltern

Gemaal Bloemers

Maasbommel
Megen

Gemaal Quarles van Ufford

MAAS

Heilig LandStichting
Duiker Van Citters I

Wijchen

Gemaal Van Citters I

Lith

al
na
lka
aa
-W
as
Ma

Alverna
Niftrik
Ravenstein

Uitwateringssluis Van Citters II

NO OR D- BRABANT

Gemaal Van Citters II

Malden

Balgoij
Nederasselt

Malden

Heumen
Sluis Heumen
Gemaal Heumen

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

Heumen

2

Kilometer

naar startpagina

Molenhoek

Overasselt
Coupure Spoorbrug Mook

Grave
Mook

LIMBURG

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.

Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 41, Land van Maas en Waal

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 42
Ooij en Millingen
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 42
Ooij en Millingen

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 12
3.2.5
Landsgrensoverschrijdende keringen .................................................................................. 12
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 14
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 14
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 14
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 15
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 15
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 17
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 17
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 17
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 18
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 18
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 18
7.3
Hoge gronden....................................................................................................................... 18
7.4
Landsgrensoverschrijdende keringen .................................................................................. 18
7.5
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 18
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 42, Ooij en
Millingen. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (20062011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij waterschap
Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 42, Ooij en Millingen is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen over 9,5 km niet m.b.t. hoogte, piping, macrostabiliteit binnenwaarts en
niet-waterkerende objecten (leidingen en bomen). Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de
resultaten. Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht om de toestand van dijkringgebied 42 verder te
verbeteren en deze aan de norm te laten blijven voldoen. De beheerder werkt de globale maatregelen
in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 42, Ooij en Millingen.
Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De
toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 42 is gelegen in de provincie Gelderland. Het dijkringgebied wordt aan de noordzijde
begrensd door de Bovenrijn en Waal en aan de zuidzijde door hoge grond. Aan de oostzijde sluit de
waterkering bij Millingen aan op de Duitse waterkering. Het dijkringgebied sluit aan de westkant aan
op de hoge gronden bij Nijmegen, welke enkele honderden meters oostelijker aansluiten op dijkring
41, Land van Maas en Waal.
De waterkeringen in Nederland zijn aangemerkt als categorie a, direct buitenwaterkerend. De
waterkeringen in Duitsland zijn waterkeringen categorie d, keringen gelegen in het buitenland.
De lengte van de keringen in Nederland is 17,3 km.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering, van dijkringgebied 42 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van het Nederlandse deel van
dijkringgebied 42. In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 5 kunstwerken.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een fors aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Vastleggen periodieke inspecties en (sluitings)oefeningen kunstwerken in inspectierapporten;
• Verzamelen gegevens voor toetsing van stabiliteit en piping op diverse dijkvakken, inclusief
benodigd grondonderzoek;
• Verzamelen gegevens voor toetsing van de harde bekledingen;
• Karakteriseren en toetsen van het Duitse deel van het dijkringgebied.
• Toetsen van de aansluiting op hoge gronden;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Inmeten aluminium schotten van coupure in Hollandsch-Duits gemaal.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor dit dijkringgebied geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3). Daarbij dient rekening te
worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 42 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. De hoge gronden in dijkringgebied 42 bestaan uit de (aansluiting op de) stuwwal van het
Rijk van Nijmegen.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Landgrensoverschrijdende waterkeringen
Landsgrensoverschrijdende waterkeringen die nodig zijn om tot een omsloten dijkringgebied te
komen, worden niet beoordeeld volgens bovenstaande sporen. De beoordeling bestaat uit een
beschrijving van de situatie en de mate waarin medewerking is bereikt tussen Nederlandse en Duitse
overheden. De beschrijving bestaat uit een inschatting of de waterkeringen voldoen aan de wettelijke
norm van het Nederlandse dijkringgebied. Als dat niet het geval is, is het nuttig een inschatting te
maken of de overstroming zich uitstrekt tot het Nederlandse dijkringgebied inclusief ernst en omvang.

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 42 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen over 9,5 km niet op de sporen Hoogte, Piping, Macrostabiliteit
binnenwaarts en Niet-waterkerende Objecten.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm voor hoogte over 9,2 km. Het
overslagdebiet ligt over deze dijkvakken tussen de 1 en 10 l/m/s. De overige dijken voldoen.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm voldoet niet op piping over 0,4 km.
De overige dijken voldoen.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts over
0,9 km. De overige dijken voldoen.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels voor de NWO’s [ref 9.] voor het opstellen van
afwijkende Beheerdersoordelen. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het beheerdersoordeel als dit
leidt tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch Oordeel “geen score - nader
onderzoek” in geval het NWO het beheerdersoordeel “voldoet niet” luidt. Het Oordeel Provincie volgt
het Veiligheidsoordeel. Per categorie is het Oordeel Provincie als volgt:
• 1 Kleine leiding heeft het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”, wegens twijfels aan de
sterkte, 1 grote leiding heeft het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• 91 Bomen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• De beoordeelde panden hebben allemaal het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rivierenland zijn 5 waterkerende kunstwerken
gerapporteerd. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het
toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat de kunstwerken voldoen aan de norm.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 42 sluiten aan op de hoge gronden van Rijk van
Nijmegen. De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het
veiligheidsoordeel is “voldoet aan de norm”.
De hoge grond tussen de waterkeringen van dijkringgebied 41 en 42 betreft een traject van ca. 300m
nabij de Waalbrug te Nijmegen. Zie ook de kaartjes in bijlage 2. Deze overgang is dermate kort en
hoog, dat de beoordeling van HAL wordt ondervangen door de beoordeling op HAP door het
waterschap. De hoge gronden voldoen om bedreiging door buitenwater uit te sluiten.
Het achterland van 41 en 42 bestaat uit de stuwwal van het Rijk van Nijmegen. Deze hoogte is
dermate hoog tussen Nijmegen en Mook dat inundatie van deze zijde uitgesloten is.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen, zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is.
Geconstateerd is dat een ingreep die kan leiden tot inundatie niet kan worden uitgevoerd zonder
medeweten van de provincie middels de Gelderse ontgrondingenverordening. De hoge gronden
voldoen aan achterloopsheid volgens het Provinciaal oordeel.
De gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Het Oordeel Provincie is dat de hoge gronden voldoen aan de norm ten aanzien van achterloopsheid
(HAL) en aansluitingen (HAP). Hierbij is overigens geconstateerd dat e.e.a. niet goed niet
rapporteerbaar is in Toetsrap.

3.2.5 Landsgrensoverschrijdende keringen
Landsgrensoverschrijdende waterkeringen, ook wel genoemd primaire waterkeringen categorie-d,
betreffen primaire waterkeringen die buiten Nederland liggen, maar wel een onderdeel vormen van het
Nederlandse waterkeringsstelsel.
De categorie-d keringen van dijkringgebied 42 lopen vanaf de Duitse grens bij Millingen langs de Rijn
tot Xanten. De Nederlandse waterkeringbeheerder heeft in zijn rapportage een beschrijving gegeven
van de situatie en risico’s van de waterkeringen op Duits grondgebied op basis van de bevindingen
van de Duits-Nederlandse Werkgroep Hoogwater [ref 7.].
Situatiebeschrijving
Dijkringgebied 42 heeft in totaal ca. 60 km waterkering, waarvan 17 km in Nederland en 43 km in
Duitsland ligt. In het rapport “Risicoanalyse grensoverschrijdende dijkringen Niederrhein, fase 2 en 3:
deelrapport dijkringgebied 42” (voorjaar 2009) is op basis van een aangepaste VNK-I systematiek
onderzocht wat de staat van dijkringgebied 42 is, zowel voor het Nederlandse als het Duitse deel. Dit
is een probabilistische benadering. In bijlage I van het rapport is tevens een deterministische
benadering gegeven van een aantal onderzoekspunten van de dijkring in Duitsland. Deze benadering
is vergelijkbaar met de in Nederland gehanteerde toetssystematiek. Om in het kader van de derde
toetsronde van dijkringgebied 42 het Duitse deel te karakteriseren, is gebruik gemaakt van
voornoemde bijlage.
De Duitse waterbeheerder heeft samen met een Duits ingenieursbureau een aantal
onderzoekspunten in de dijkring geselecteerd, dit zijn bij de Duitse beheerder bekende relatief zwakke
plekken in de dijk. Deze locaties zijn in bijlage I van het rapport deterministisch doorgerekend, zoveel
mogelijk naar de Nederlandse methode. Uitkomst hiervan is dat 4 onderzoekspunten

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

“voldoende/goed” scoren en 6 onderzoekspunten “onvoldoende” scoren. Hoeveel kilometer
waterkering dit betreft, is op basis van het rapport niet exact aan te geven, maar is naar verwachting
circa 5 tot 15 kilometer.
Door de realisering van het dijksaneringsprogramma, dijkverleggingen en retentiegebieden in
Nordrhein-Westfalen en van het project Ruimte voor de Rivier in Nederland worden de
overstromingsrisico’s aanzienlijk verminderd en wordt het dus veiliger; In de huidige situatie ligt de
zwakste plek in Duitsland. In de toestand 2015 na realisering van de bovengenoemde dijkprogramma
zijn de overstromingskansen aan Duitse en Nederlandse kant vrijwel gelijk.
Bij een dijkdoorbraak op Duits grondgebied zal, afhankelijk van de breslocatie, het water loopt de
landsgrens over zodat geheel dijkringgebied 42 na circa drie dagen geïnundeerd is. Hierbij treden
voor grootste deel van dijkringgebied 42 inundatiedieptes op van enkele meters. Ook in geval van een
dijkdoorbraak op Nederlands grondgebied, kan Duits grondgebied inunderen. Het grootste gedeelte
van dijkringgebied 42 ligt op Duits grondgebied.
Internationale samenwerking
Er vindt zowel op Rijks, provinciaal als lokaal niveau samenwerking plaats met Duitse partijen. Dit
betreft het sturen en afstemmen van hoogwaterbeschermende maatregelen, alsook contacten op het
gebied van calamiteitenzorg en rampenbestrijding in geval van hoogwater. Dit laatste vindt plaats in
het kader van het programma VIKING. Door het programma wordt afstemming tussen systemen en
processen bewerkstelligd en leren verschillende organisaties elkaar kennen. Er hebben inmiddels ook
multidisciplinaire grensoverschrijdende oefeningen plaatsgevonden. Ingeval van hoogwater houden
de Nederlandse en Duitse waterbeheerders elkaar op de hoogte van de situatie.
Oordeel provincie
Met bovenstaande meent de provincie dat voldoende invulling is gegeven aan de toetsing van de
categorie d-keringen conform het VTV. De verwachting is dat op termijn het veiligheidsniveau aan
beide zijden van de grens nagenoeg vergelijkbaar is.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij aanhaken op
de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• De leiding(en) met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd, waarbij de
leidingbeheerder dient aan te tonen dat de leiding veilig is. Hierbij aanhaken op de landelijke
ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• Gegevens nog niet getoetste NWO’s op afgekeurde dijkvakken controleren op volledigheid.
Verbeteringswerken
• Voor enkele afgekeurde dijkvakken (m.b.t. hoogte en piping) zijn door de beheerder
vooralsnog geen concrete verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat deze tekortkomingen
mogelijk worden opgelost door de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.
De volgende verbeteringen zijn in ieder geval nodig, ongeacht Ruimte voor de Rivier:
• Verbeteringsmaatregel (piping) treffen over 0,2 km nabij Scheepswerf Bodewes in Millingen.
• 1 Afgekeurde kleine leiding wordt op korte termijn vervangen door de leidingbeheerder.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat dijkringgebied 42 de
komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde
gegevens volledig beschikbaar zijn.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 6.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 8.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Bovenrijn en Waal is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Met de rapportage heeft
Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 42 dat de maatgevende waterstanden op de Bovenrijn en
Waal (km 866-884) momenteel tot enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, leidt dit (mogelijk) tot een te negatief
beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen weliswaar niet aan de norm,
maar de actuele maatgevende waterstanden zijn beperkt lager dan waarmee in de toetsing is
gerekend. Kwantitatieve conclusies m.b.t. de combinatie van sterkte en belasting zijn niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde van
hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 42 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen over 9,5 km
niet op meerdere onderdelen, zoals hoogte, piping, macrostabiliteit binnenwaarts en nietwaterkerende objecten (leidingen en bomen).
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met de oordelen “onvoldoende” en “geen oordeel” gereduceerd is.

7.3 Hoge gronden
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 42 sluiten aan op de hoge gronden van Rijk van
Nijmegen. De beheerder heeft de aansluiting (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het
veiligheidsoordeel op dat onderdeel is “voldoet aan de norm”. Ook het oordeel van de provincie luidt
“voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van achterloopsheid en aansluitingen.
Hierbij is overigens geconstateerd dat e.e.a. niet goed niet rapporteerbaar is in Toetsrap.

7.4 Landsgrensoverschrijdende keringen
In het kader van de Nederlands-Duitse samenwerking is de afgelopen jaren de veiligheid van de
Duitse keringen onderzocht. Daarbij zijn een aantal zwakke plekken in het Duitse deel van de dijkring
gesignaleerd. Deze worden echter de komende jaren verholpen door het lopende Duitse
dijksaneringsprogramma en dijkverleggingen en retentiegebieden in Nordrhein-Westfalen.
In combinatie met het Nederlandse project Ruimte voor de Rivier is de verwachting dat de
overstromingskansen aan Duitse en Nederlandse zijde in 2015, na realisering van de genoemde
werkzaamheden, vrijwel gelijk zullen zijn.

7.5 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is t.a.v. gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge gronden. Zo
is geconstateerd dat de hoge gronden (bij Nijmegen) niet goed niet rapporteerbaar zijn in Toetsrap.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.
• Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
• Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
• De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
• Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

pagina 20
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen, Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]
Veiligheidstoetsing Dijkringgebied 42: Ooij en Millingen, Waterschap Rivierenland,
september 2010.
[ref 7.]
Risicoanalyse overstromingen grensoverschrijdende dijkringen Niederrhein, DuitsNederlands Werkgroep Hoogwater, Aken en Lelystad, september 2009.
[ref 8.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 9.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 42 : Ooij en Millingen
Haalderen

Hulhuizen
Gendt

G E L D E R LAN D

Lent

Kekerdom

BIJ
LA
Millingen aan de Rijn

ND
SC
HK
AN
AA
L

Bimmen

Ooij

WAAL

Leuth

D U I T S LAN D

Nijmegen
Ubbergen

Beek
Toetspeil +15,00 m. N.A.P.
(km 884)

Berg en Dal
Maaiveld 15,00 meter
15,00 - 15,25 meter
15,25 - 15,50 meter
15,50 - 16,00 meter
16,00 - 16,50 meter
16,50 - 17,00 meter
17,00 - 18,00 meter

Nijmegen
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

18, 00 - 20,00 meter
20,00 - 25,00 meter

grens dijkringgebied
(Nederlands deel)

> 25, 00 meter

primaire waterkering
rijksgrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 42 : Ooij en Millingen
Haalderen

Hulhuizen
Gendt

G E L D E R LAN D

Lent

Kekerdom

BIJ
LA
Millingen aan de Rijn

ND
SC
HK
AN
AA
L

Bimmen

Ooij

WAAL

Leuth

D U I T S LAN D

Nijmegen
Ubbergen

Beek

Berg en Dal

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 42 : Ooij en Millingen
Haalderen

Hulhuizen
Gendt

G E L D E R LAN D

Lent

Kekerdom

BIJ
LA
Millingen aan de Rijn

ND
SC
HK
AN
AA
L

Bimmen

Ooij

WAAL

Leuth

D U I T S LAN D

Nijmegen
Ubbergen

Beek

Berg en Dal
Hollandsch-Duitsch gemaal eco sluis

Hollandsch-Duitsch gemaal

Coupure Dijkgraaf van Wijckweg
Coupure in brug Hollandsch-Duitsch gemaal

Coupure Ubbergseweg (zandzakken coupure)

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 42, Ooij en Millingen

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 43
Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 43
Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerders............................................................................................................................. 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 9
3
Beoordeling veiligheid .......................................................................................................... 10
3.1
De toetsing ........................................................................................................................... 10
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................. 10
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 11
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 12
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 12
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 12
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 13
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 14
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 14
4.2
Plan van aanpak Rijkswaterstaat Utrecht ............................................................................ 14
4.3
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 15
5
Overleg met de beheerders ................................................................................................. 16
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 16
5.2
Bespreking Rijkswaterstaat Utrecht ..................................................................................... 17
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 19
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 19
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 19
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 20
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 20
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 20
7.3
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 20
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 43, Betuwe,
Tieler- en Culemborgerwaarden. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op
Veiligheid (2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, waarbij zowel de
waterkeringen in beheer bij waterschap Rivierenland als de kunstwerken (sluizen) van Rijkswaterstaat
Utrecht zijn opgenomen.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en
Culemborgerwaarden is: voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen (in beheer bij waterschap Rivierenland) voldoen over 51,9 km niet m.b.t. hoogte,
piping, macrostabiliteit binnenwaarts en buitenwaarts en bekleding. Tevens is voor meerdere nietwaterkerende objecten en diverse andere toetssporen over 10,9 km nader onderzoek nodig.
Verder voldoet één kunstwerk niet aan de norm en moeten 3 kunstwerken nader worden onderzocht.
De twee sluiscomplexen van Rijkswaterstaat Utrecht voldoen aan de norm. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor
een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van beide beheerders over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten (blijven) voldoen hebben de beheerders, in overleg met de
provincie (globale) maatregelen gedefinieerd. Deze zijn opgenomen in §4.1 en §4.2. De maatregelen
zijn erop gericht dat geheel dijkringgebied 43 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm. De
beheerder werkt de globale maatregelen in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader onderzoek,
verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerders de afgelopen jaren een grote slag hebben gemaakt in
het verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerders hebben
op gestructureerde wijze een volledige toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Het begeleiden van deze werkzaamheden vraagt de nodige
aandacht en borging binnen de eigen organisatie. De provincie ziet hierin een aandachtspunt voor de
komende jaren, in het kader van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen
Rijkswaterstaat.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en
Culemborgerwaarden. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid
2006-2011. De toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref
2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerders.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerders en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 43 is voor het grootste deel gelegen in de provincie Gelderland. Een klein deel van de
dijkring is gelegen in provincie Zuid-Holland (Gorinchem). Provincie Gelderland rapporteert over het
hele dijkringgebied, mede namens de provincie Zuid-Holland.
Dijkringgebied 43 grenst aan de noordzijde aan de Nederrijn en Lek, aan de oostzijde aan het
Pannerdensch Kanaal, aan de zuidzijde aan de Waal. Aan de westzijde ligt dijkringgebied 16, waarbij
de Diefdijklinie (categorie-C kering) de grens vormt tussen beide dijkringgebieden (16 en 43).
De Diefdijklinie wordt door provincie Zuid-Holland gerapporteerd als onderdeel van dijkringgebied 16.
De totale lengte van de dijkring is circa 170,8 km, waarvan 166,9 km in beheer bij waterschap
Rivierenland. De rest is in beheer bij Rijkswaterstaat Utrecht.
Dijkring 43 wordt doorkruist door het Amsterdam-Rijnkanaal, een hoofdtransportas tussen Amsterdam
en de Waal. Het Betuwepand wordt aan de Lekzijde beëindigd door de gewoonlijk openstaande
Prinses Marijkesluis bij Ravenswaaij en aan de Waalzijde door de Prins Bernhardsluizen bij Tiel.
De Prinses Marijkesluizen liggen in het dijkvak Maurik-Amsterdam-Rijnkanaal te Rijswijk. Het
sluizencomplex bestaat uit twee schutsluizen, een 80m brede keerschuif en een gemaal. De
voorhavendijken verbinden ter plaatse van het sluizencomplex de Rijnbandijk met de Lekbandijk.
De Prins Bernhardsluizen liggen in het Amsterdam-Rijnkanaal ter hoogte van Tiel. Het sluizencomplex
bestaat uit twee kolken; de (oude) schutsluis en de (nieuwe) Duwvaartsluis. De voorhavendijken
verbinden ter plaatse van het sluizencomplex de Waalbandijken aan weerszijden van het kanaal.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkeringen van dijkringgebied 43 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerders
Dijkringgebied 43 heeft als beheerders waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat Utrecht.
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van het grootste deel van het
dijkringgebied. In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 20 kunstwerken, alsmede meerdere
waterkerende constructies. Waterschap Rivierenland beheert 16 kunstwerken, en heeft daarbij ook
gerapporteerd over de kunstwerken in beheer bij derden (anders dan Rijkswaterstaat Utrecht).
Rijkswaterstaat Utrecht is verantwoordelijk voor het beheer van de volgende kunstwerken, met
bijbehorende grondlichamen:
• Sluiscomplex Prinses Marijkesluizen met voorhavendijken (Nederrijn).
• Sluiscomplex Prins Bernhardsluizen met voorhavendijken (Waal).

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een fors aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerders uitgevoerd en gemonitord
door de provincie.
Dit betrof voor waterschap Rivierenland:
Uitvoeren aanvullende toetsing (2006-2007) om onvolkomenheden in de rapportage van de
tweede ronde op te lossen. Hiermee zijn diverse aandachtspunten uitgevoerd, zoals:
• Verzamelen ontwerprapporten uit archieven, uitvoeren veldonderzoeken, bepalen actuele
hoogte en overslagdebieten, bodemgegevens piping en stabiliteit en;
• Gegevensverzameling en toetsing van diverse kunstwerken (hoogte, stabiliteit en
betrouwbaarheid sluiting).
In de uitgevoerde aanvullende toetsing zijn diverse nieuwe maatregelen benoemd. Deze zijn
opgepakt in het kader van de uitvoering van de derde toetsronde. Het betrof:
• Risico-analyse betrouwbaarheid sluiting Coupure Waalstraat en Coupure Bellevue;
• Dichtzetten Gemaal Brinkman-Visser (incl. afvoerbuis);
• Archief- en veldonderzoek Gemaal Drielsedijk, Inlaatsluis Oude Rijn, Coupure Waterpoort;
• Grondonderzoek dijktrajecten Maurik-Amsterdam-Rijnkanaal;
• Bepalen noodzaak pipingmaatregel Beusichem-Culemborg dp BF069-BF072;
• Nader onderzoek en herberekeningen dijktrajecten en constructies Doornenburg, Veerweg,
Heesselt, Oppijnen, Neerijnen, Herwijnen, Vuren, Dalwagen en Tuil.
Daarnaast zijn de volgende maatregelen benoemd:
• Gegevensverzameling en toetsing van steen- en asfaltbekledingen;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Aanpassen beheerregime grasmat (zonodig);
• Toetsen van kunstwerken te Dalem (overlaten en inundatiesluis) n.a.v. overdracht beheer;
• Toetsen van spoortunnel Betuwelijn onder Pannerdensch Kanaal;
• Dijkverbeteringen Dodewaard, Hellouw en Herwijnen, pipingmaatregelen (§2.2);
• Renoveren kunstwerk Inlaat Stadsgracht Tiel;
• Verbeteren afgekeurde steenbekleding, o.a. Heesselt;
Voor Rijkswaterstaat Utrecht betrof dit één maatregel:
• Verbetering Prins Bernhardsluizen (groot onderhoud): verhogen buitenhoofden van de
Schutsluis en Duwvaartsluis en vergroten stabiliteit buitenhoofd van de Duwvaartsluis.
De provincie constateert dat de inspanningen van beide beheerders resulteren in een volledigere
toetsing en dat de toestand van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was. Dit betrof voor dit
dijkringgebied de Pipingmaatregelen Dodewaard, Hellouw en Herwijnen (uitgevoerd in 2008) [ref
4.]. Deze verbeteringen zijn gereed voor de peildatum van de derde toetsronde en de waterkering is
dan ook beoordeeld conform VTV.
Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig
worden voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde
(HWBP3). Daarbij dient rekening te worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van
Ruimte voor de Rivier.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.
In dat kader noemt de provincie specifiek nog het RvdR-project dijkverlegging Lent (Ruimte voor de
Waal), waarbij binnen dit dijkringgebied de komende jaren een stuk bestaande dijk landinwaarts wordt
verlegd. Verder worden binnen dit dijkringgebied een drietal dijkverbeteringen uitgevoerd, onder de
vlag van RvdR. Op de trajecten Everdingen-Ravenswaaij, Rijswijk-Opheusden en Arnhem-Malburgen
wordt middels dijkverhoging en dijkversterking een deel van de taakstelling van RvdR opgelost.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 43 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); Falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. Hoge gronden zijn in dijkringgebied 43 niet
aanwezig.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerders over.
De veiligheid van het dijkringgebied 43 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
Van de dijken voldoen 51,9 km en één kunstwerk niet. De dijken voldoen niet op de sporen Hoogte,
Piping, Macrostabiliteit binnenwaarts en buitenwaarts, Bekleding en Niet-waterkerende Objecten.
Voor Piping, Macrostabiliteit binnenwaarts en buitenwaarts, Bekleding, Niet-Waterkerende Objecten
en 3 kunstwerken is nader onderzoek nodig, over totaal 10,9 km. De waterkeringen die niet voldoen
zijn allen in beheer bij waterschap Rivierenland. De keringen van Rijkswaterstaat voldoen.
Naast de genoemde kilometers, is ca. 23 km waterkering reeds in voorbereiding om te worden
verbeterd als onderdeel van het programma Ruimte voor de Rivier en derhalve niet opnieuw getoetst.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm voor hoogte over 26,8 km. De
dijkvakken die niet voldoen op kruinhoogte zijn gelegen langs de Waal.
De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op piping en heave over 7,6 km,
daarvan ligt 7 km langs de Waal. Het Oordeel Provincie “nader onderzoek” geldt voor 1,3 km.
Voor een aantal trajecten (circa 15,4 km) is gebruik gemaakt van een Beheerdersoordeel om tot het
Veiligheidsoordeel “voldoet” te komen. De provincie en de Inspectie V&W hebben hier mee reeds
ingestemd.
De overige dijken voldoen aam de norm.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts over
5,8 km. Deze dijkvakken, uitgezonderd 200 m, liggen langs de Waal. 14,7 km heeft het Oordeel
Provincie “nader onderzoek”. Dit betreft vakken die aan de Waal zijn gelegen.
De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts over
27,4 km. De dijkvakken die niet voldoen liggen overwegend aan de Waal; een klein deel ligt langs de
Nederrijn en Lek. Verder heeft 1,0 km het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
Twee trajecten (totaal ca. 0,7 km) hebben het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm” op basis van
een afwijkend Beheerdersoordeel. De provincie en Inspectie V&W hebben ingestemd met dit
Beheerdersoordeel.
De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op het toetsspoor stabiliteit bekleding
over 0,3 km. Het betreft twee vakken bekledingen, bestaande uit zandasfalt en basalt.
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor 0,2 km grasbekleding. Het Technische Oordeel is
“voldoende”, maar het afwijkend Beheerdersoordeel is “nader onderzoek” wegens opgetreden schade.
Het afwijkend Beheerdersoordeel is geaccepteerd door de provincie en de Inspectie V&W.
De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels voor de NWO’s [ref 8.] voor het opstellen van
het Beheerdersoordeel. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het Beheerdersoordeel als dit leidt tot
“voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch Oordeel (“geen score - nader onderzoek”)
in geval het NWO het Beheerdersoordeel “voldoet niet” heeft. Het Oordeel Provincie volgt het
Veiligheidsoordeel.
Per categorie is het Oordeel Provincie als volgt:
• 110 panden hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• 1742 bomen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.
• 21 Grote leidingen hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”. De kleine leidingen
hebben het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”.
• 23 Overige NWO’s hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van waterschap Rivierenland zijn 16 waterkerende kunstwerken en
waterkerende constructies gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij derden, anders dan
Rijkswaterstaat Utrecht, zijn hierbij meegenomen. Voor de beoordeling van de individuele
kunstwerken wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat het Gemaal Brinkman-Visser niet voldoet aan de norm. Dit kunstwerk is
in beheer bij de gemeente Arnhem. Het tekort is de vorige toetsronde gesignaleerd, maar nog niet
verbeterd. Het waterschap en de gemeente werken momenteel aan de verbetering.
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor 3 kunstwerken: Inlaatsluis Doornenburg,
Drainagewaterpersgemaal Echteldse Dijk en Inlaatgemaal Echteldse Dijk. Van deze kunstwerken zijn
onvoldoende gegevens beschikbaar.
Het Oordeel Provincie is dat de overige kunstwerken voldoen aan de norm.
In het toetsrapport [ref 6.] van Rijkswaterstaat Utrecht zijn haar waterkerende kunstwerken; de Prins
Bernhardsluizen en de Prinses Marijkesluizen. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken
wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat de kunstwerken in beheer bij Rijkswaterstaat Utrecht voldoen aan de
norm.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen, panden en overige objecten met het oordeel “nader onderzoek” worden nader
beschouwd. Hierbij aanhaken op de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van nietwaterkerende objecten.
• De leidingen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd, waarbij de
leidingbeheerder dient aan te tonen dat de leiding veilig is. Hierbij aanhaken op de landelijke
ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
• Gegevens nog niet getoetste NWO’s op afgekeurde dijkvakken controleren op volledigheid.
• Piping: Nader onderzoek is nodig voor 1,3 km.
• Macrostabiliteit binnenwaarts. Nader onderzoek is nodig voor 1,0 km.
• Macrostabiliteit buitenwaarts. Nader onderzoek is nodig voor 14,7 km.
• Bekleding: Voor 0,2 km is nader onderzoek nodig.
• Voor 3 kunstwerken is nader onderzoek nodig. Het betreft de Inlaatsluis Doornenburg,
Drainagewaterpersgemaal Echteldse Dijk en Inlaatgemaal Echteldse Dijk.
Verbeteringswerken
• Voor diverse afgekeurde dijkvakken (m.b.t. hoogte, stabiliteit en piping) zijn door de beheerder
vooralsnog geen concrete verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat deze tekortkomingen
mogelijk worden opgelost door de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.
De volgende verbeteringen zijn in ieder geval nodig, ongeacht Ruimte voor de Rivier:
• Ten aanzien van piping is verbetering nodig over 1,6 km. De kwelweglengte dient hier
vergroot te worden.
• Ten aanzien van Macrostabiliteit binnenwaarts is over 2,7 km verbetering nodig. Hiervan is 0,1
km reeds voorzien als onderdeel van de verbetering van Gemaal Brinkman-Visser.
• Ten aanzien van Macrostabiliteit buitenwaarts is over 5,8 km verbetering nodig.
• Ten aanzien van bekleding is verbetering nodig over 0,3 km (vervangen steenbekleding).
• Gemaal Brinkman-Visser dient verbeterd te worden (door Gemeente Arnhem).
Naast de bovenstaande trajecten, is ca. 23 km waterkering reeds in voorbereiding om te worden
verbeterd als onderdeel van het programma Ruimte voor de Rivier en derhalve niet opnieuw getoetst.

4.2 Plan van aanpak Rijkswaterstaat Utrecht
Rijkswaterstaat heeft op basis van de toetsresultaten een aantal maatregelen gedefinieerd. Aangezien
de keringen al aan de norm voldoen, zijn het feitelijk maatregelen (aanbevelingen) om de keringen
ook bij de volgende toetsronde te laten voldoen. Het betreft alleen beheer- en onderhoudswerken.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Beheermaatregelen
• Calamiteitenbestrijdingsplan opnemen in bedieningshandleidingen (2011).
• Vergroten erosiebestendigheid grasbekleding voorhavendijken en regelmatig verwijderen
wilgenopschot (2011 e.v.).
• Marijkesluis: conservering van de puntdeuren (<2017).
Nader onderzoek van getoetste onderdelen
Nader onderzoek is niet nodig aangezien de keringen voldoen aan de norm.
Verbeteringsmaatregelen
Verbeteringsmaatregelen zijn niet noodzakelijk omdat de keringen voldoen aan de norm.

4.3 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en door het waterschap uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat
dijkringgebied 43 de komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm c.q. de toestand
van de waterkeringen verder verbetert en dat alle benodigde gegevens voor een volledige toetsing
beschikbaar zijn.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerders
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).
Overig
Nadere afstemming ten aanzien van het beheer van Fort Everdingen. Het eigendom en beheer ligt bij
het Rijk (Defensie) en het waterschap heeft daarom geen vrije toegang tot de kering/het fort. Wel kan
ten alle tijden door het waterschap een afspraak worden gemaakt voor toegang op het fort en dit werkt
in de praktijk zonder problemen. Echter is het in het kader van de calamiteitenzorg en de toetsplicht
wenselijk dat deze (beheer)situatie nader wordt afgestemd tussen het Rijk en waterschap.
Mogelijk biedt het momenteel in voorbereiding zijnde (RvdR) dijkversterkingsproject, waar ook de
kering op het fort onderdeel van uitmaakt, hiervoor een goed aanknopingspunt.
In het toetsproces ontstond onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid voor de toetsing van de
spoortunnel Betuwelijn onder het Pannerdensch Kanaal. De provincie is van mening dat het
waterschap, als waterkeringbeheerder, rapporteert. Het waterschap heeft aan Keyrail (beheerder van
de tunnel) de toetsplicht doorgegeven via de keur. Herbevestiging van oude afspraken lijkt wenselijk.

5.2 Bespreking Rijkswaterstaat Utrecht
De provincie heeft op regelmatige basis (twee keer per jaar) voortgangsoverleg gevoerd met de
waterkeringbeheerder. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden m.b.t. de beoordeling van de
conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform VTV06, een eindbespreking
plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de toetsing, de rapportage, het
plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (15 november 2010 te Arnhem)
In de eindbespreking tussen Rijkswaterstaat (Arthur Lievens) en provincie (Roy Hendriks en Leo van
Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de procesgang van de derde toetsronde, aan de
hand van het eindconcept van het voorliggende rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De beheerder heeft de toetsrapportage uiteindelijk in RWS-layout uitgebracht, om te
benadrukken dat dit haar eigen product is en dat zij staat voor haar waterkering en voor het
gepresenteerde toetsresultaat.
2. Een belangrijke constatering is dat de beheerder proactief met de toetsing omgaat, door
tijdens de derde toetsronde geconstateerde gebreken direct te verbeteren.
3. Het aandachtspunt conservering van de deuren is niet gerelateerd aan de geconstateerde
(beperkte) lekkage van de puntdeuren (Marijkesluis). De conservering is wel belangrijk en
dient de komende toetsronde (<2017) te worden uitgevoerd als onderdeel van de lopende
prestatiecontracten binnen Rijkswaterstaat Utrecht. Het is op dit moment niet mogelijk om hier
een exacter tijdsschema voor te geven.
4. De voorhavendijken worden waarschijnlijk nog dit jaar overgedragen aan het waterschap. De
provincie zal haar formulering hierop aanpassen.
Beoordeling van de toetsing
De door Rijkswaterstaat aangeleverde toetsrapporten bevatten voor de provincie voldoende informatie
om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt
overeen met het oordeel van de beheerder. Geconstateerd wordt dat de beheerder en de provincie
tezamen tot een goede rapportage zijn gekomen. Uit de Toets op Veiligheid resteren slechts enkele
aanbevelingen voor beheer en onderhoud.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Rijkswaterstaat is en blijft echter zelf de waterkeringbeheerder
en als zodanig verantwoordelijk voor de zorg voor de waterkeringen onder haar beheer. Het
begeleiden van uitbestede werkzaamheden vraagt de nodige aandacht en borging binnen de eigen
organisatie (regionale dienst c.q. waterdistrict). De provincie ziet hierin een aandachtspunt voor de
komende jaren, in het kader van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen
Rijkswaterstaat.
Gevoerd beheer
De provincie is evenwel van mening dat Rijkswaterstaat Utrecht de afgelopen jaren veel energie heeft
gestoken in de feitelijke waterkeringszorg voor beide sluiscomplexen. In goed overleg met de
provincie zijn zowel groot onderhoud als een volledige toetsing uitgevoerd. Provincie Gelderland
spreekt hiervoor haar waardering uit.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen (zie §4.2) is overeenstemming tussen Rijkswaterstaat Utrecht en
provincie Gelderland.
Overig
Er zijn momenteel gesprekken gaande m.b.t. de overdracht van de voorhavendijken van de Prins
Bernhardsluizen en Prinses Marijkesluizen door Rijkswaterstaat Utrecht aan waterschap Rivierenland.
Naar verwachting rapporteert het waterschap in de volgende toetsronde over deze dijken.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van het Pannerdensch Kanaal, de Nederrijn, Lek en Waal is Rijkswaterstaat OostNederland. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd
over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dat de maatgevende waterstanden op het Pannerdensch Kanaal (km
868-878) momenteel orde grootte 10 cm lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Ook op het bovenstroomse deel van de Nederrijn (km 879-900, tot aan Randwijk) zijn de
maatgevende waterstanden momenteel orde grootte 10 cm lager dan aangenomen.
Op het benedenstroomse deel van de Nederrijn en Lek (vanaf Randwijk, km 900-943) zijn de
maatgevende waterstanden momenteel juist enkele cm’s hoger dan aangenomen.
Op het bovenstroomse deel van de Waal (km 869-900, tot aan Deest) zijn de maatgevende
waterstanden momenteel enkele cm’s lager dan aangenomen. Op het benedenstroomse deel (vanaf
Deest, km 900-952) zijn de maatgevende waterstanden momenteel juist orde grootte 10 cm hoger
dan aangenomen. Alleen op het meest westelijke riviertraject (km 952-955, nabij Gorinchem) zijn de
maatgevende waterstanden momenteel juist weer enkele cm’s lager dan aangenomen.
Al met al geeft dit een zeer gedifferentieerd beeld van de huidige maatgevende waterstanden. Het is
dan ook lastig om hiervan een overzichtelijk beeld te geven in combinatie met de toetsresultaten van
de primaire waterkeringen. Grofweg kan worden gesteld dat de dijken die niet aan de norm voldoen,
verspreid over het gehele dijkringgebied liggen. Tevens blijken de dalingen en stijgingen in de
maatgevende waterstanden overal binnen een beperkte bandbreedte (+/-10 cm) te blijven.
De provincie is dan ook van mening dat het voor het totale dijkringgebied van groot belang is dat er
voortvarend wordt doorgewerkt aan de geplande rivierverruimende maatregelen én aan een adequaat
onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a. Stroomlijn).
Minstens net zo belangrijk is dat de keringbeheerder de noodzakelijke verbeteringen van de dijken
voorbereid c.q. onverminderd voortzet.
Beide sporen zijn nodig om het veiligheidsniveau weer op peil te brengen. Tot die tijd vraagt deze
situatie extra aandacht van de rivier- en keringbeheerder ten tijde van hoogwater.
Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerders over.
De veiligheid van dijkringgebied 43 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen over 51,9
km niet op meerdere onderdelen, namelijk Hoogte, Piping, Macrostabiliteit binnenwaarts en
buitenwaarts, Bekleding en een kunstwerk. Voor Piping, Macrostabiliteit binnenwaarts en
buitenwaarts, Bekleding, Niet-Waterkerende Objecten en 3 kunstwerken is tevens nader onderzoek
nodig, over totaal 10,9 km. De waterkeringen die niet voldoen zijn allen in beheer bij waterschap
Rivierenland. De keringen van Rijkswaterstaat voldoen.
Naast de genoemde kilometers, is ca. 23 km waterkering reeds in voorbereiding om te worden
verbeterd als onderdeel van het programma Ruimte voor de Rivier en derhalve niet opnieuw getoetst.
In §4.1 en §4.2 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het
aantal km dat niet voldoet aan de norm sterk is toegenomen (van 24,2 km naar 51,9 km). Daarbij
wordt opgemerkt dat dit hiermee het inzicht in de waterstaatkundige staat van de dijkring sterk is
toegenomen (minder “geen-oordeel”) en dat bovendien een aanzienlijk deel van de keringen mogelijk
wel voldoet na uitvoering van de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.

7.3 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 20
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 21
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

•

derde toetsronde 2011

Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).
Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Beheer Fort Everdingen als waterkering
Nadere afstemming ten aanzien van het beheer van Fort Everdingen. Het eigendom en beheer ligt bij
het Rijk (Defensie) en het waterschap heeft daarom geen vrije toegang tot de kering/het fort. Wel kan
ten alle tijden door het waterschap een afspraak worden gemaakt voor toegang op het fort en dit werkt
in de praktijk zonder problemen. Echter is het in het kader van de calamiteitenzorg en de toetsplicht
wenselijk dat deze (beheer)situatie nader wordt afgestemd tussen het Rijk en waterschap.
Mogelijk biedt het momenteel in voorbereiding zijnde (RvdR) dijkversterkingsproject, waar ook de
kering op het fort onderdeel van uitmaakt, hiervoor een goed aanknopingspunt.
Toetsing spoortunnel Betuwelijn
In het toetsproces ontstond onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid voor de toetsing van de
spoortunnel Betuwelijn onder het Pannerdensch Kanaal. De provincie is van mening dat het
waterschap, als waterkeringbeheerder, rapporteert. Het waterschap heeft aan de Keyrail (beheerder
van de tunnel) de toetsplicht doorgegeven middels de keur. Herbevestiging van oude afspraken lijkt
wenselijk, bij voorkeur in afstemming met waterschap Rijn en IJssel aan de andere kant van de tunnel.

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

pagina 22
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden Provincie
Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden,
Waterschap Rivierenland, 20 september 2010.
[ref 6.]
Toetsrapporten Prinses Marijkesluizen en Prins Bernhardsluizen, Toetsing Veiligheid
Derde Toetsronde (VTV 2006), Rijkswaterstaat Utrecht, 10 augustus 2010.
[ref 7.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 43 : Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden (oostelijk deel)

UTRECHT

G E L D E R LAN D

Elst

Oosterbeek

Arnhem

Doorwerth
Heveadorp

Renkum

Wageningen

Rhenen

Ingen

Driel
NEDERRIJN

Arnhem

Westervoort

Heteren

Randwijk

Ommeren

Duiven

Lienden
Huissen
Hemmen

Kesteren

Zetten

Elst
Dodewaard
Echteld

IJzendoorn

Groessen

Loo

Opheusden

Andelst

Ochten

Angeren

Valburg

Herveld-Zuid

WAAL
Druten
Beneden-Leeuwen

Bemmel
Doornenburg

Haalderen

Deest

Pannerden

Slijk-Ewijk

Boven-Leeuwen
Winssen

Wamel

Gendt

Oosterhout

Ewijk

Lent
Beuningen

Kekerdom
Ooij

Weurt

Nijmegen

grens dijkringgebied
primaire waterkering
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

rijksgrens

0 0,5 1

2
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 43 : Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden (westelijk deel)

UTRECHT
Elst

Vianen

Wijk bij Duurstede
NEDERRIJN

Eck en Wiel

Everdingen

Maurik

Rijswijk

Ingen

Prinses Marijkesluizen

Culemborg

Ravenswaaij

Beusichem

Zijderveld

Ommeren

Lienden

Zoelmond
AM

ST

ER

DA

MRI

Asch

JN

KA

NA

AL

Schoonrewoerd
Zoelen

Buren

Z U I D - H O L LA N D

Echteld
Prins Bernhardsluizen
Erichem

Leerdam
Tricht
Rhenoy

Asperen

Kerk-Avezaath

Buurmalsen

Tiel

Enspijk

Rumpt

WAAL

Kapel-Avezaath

Beesd
Deil

Beneden-Leeuwen

Acquoy

Wamel

Geldermalsen

Gellicum

Heukelum

Wadenoijen
Meteren

G E L D E R LAN D
Spijk

Est
Dreumel
Ophemert

Gorinchem
Waardenburg
Opijnen

Dalem

Gellicum

Vuren

Haaften

Varik

Tuil

Brakel

Heerewaarden

WAAL

Woudrichem

Zuilichem

Heesselt

Hurwenen
Nieuwaal

Zaltbommel
Gameren

Rossum

grens dijkringgebied

NO OR D- BRABANT
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

primaire waterkering

2
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 43, Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 43 : Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden (oostelijk deel)

UTRECHT

G E L D E R LAN D

Elst

Oosterbeek

Arnhem

Doorwerth
Heveadorp

Renkum

Wageningen

Rhenen

Ingen

Driel
NEDERRIJN

Arnhem

Westervoort

Heteren

Randwijk

Ommeren

Duiven

Lienden
Huissen
Hemmen

Kesteren

Zetten

Elst
Dodewaard
Echteld

IJzendoorn

Groessen

Loo

Opheusden

Andelst

Ochten

Angeren

Valburg

Herveld-Zuid

WAAL
Druten
Beneden-Leeuwen

Bemmel
Doornenburg

Haalderen

Deest

Pannerden

Slijk-Ewijk

Boven-Leeuwen
Winssen

Wamel

Gendt

Oosterhout

Ewijk

Lent
Beuningen

Kekerdom
Ooij

Weurt

Nijmegen

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

2

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 43 : Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden (westelijk deel)

UTRECHT
Elst

Vianen

Wijk bij Duurstede
NEDERRIJN

Eck en Wiel

Everdingen

Maurik

Rijswijk

Culemborg

Ravenswaaij

Beusichem

Zijderveld

Ingen

Ommeren

Lienden

Zoelmond
AM

ST

ER

DA

MRI

Asch

JN

KA

NA

AL

Schoonrewoerd
Zoelen

Buren

Z U I D - H O L LA N D

Echteld

Erichem

Leerdam
Tricht
Rhenoy

Asperen

Kerk-Avezaath

Buurmalsen

Tiel

Enspijk

Rumpt

WAAL

Kapel-Avezaath

Beesd
Deil

Beneden-Leeuwen

Acquoy

Wamel

Geldermalsen

Gellicum

Heukelum

Wadenoijen
Meteren

G E L D E R LAN D
Spijk

Est
Dreumel
Ophemert

Gorinchem
Waardenburg
Opijnen

Dalem

Gellicum

Vuren

Haaften

Varik

Tuil

Brakel

Heerewaarden

WAAL

Woudrichem

Zuilichem

Hurwenen
Nieuwaal

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

Oordeel Provincie

Zaltbommel
Gameren

Afdeling: TALO

Heesselt

voldoet aan de norm
Rossum

voldoet niet aan de norm

NO OR D- BRABANT

2

nader onderzoek nodig
niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 43 : Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden (oostelijk deel)

UTRECHT

G E L D E R LAN D

Elst

Oosterbeek

Arnhem

Doorwerth

Gemaal Drielsedijk in Arnhem

Inlaatduiker Bontemorgen Lienden

Coupure Oude Terp (DR252. +030)

Rhenen

Ingen

Gemaal Brinkman-Visser

Heveadorp

Renkum

Wageningen

Driel
NEDERRIJN

Arnhem

Westervoort

Heteren

Randwijk
Mr. G.J.H. Kuijckgemaal

Ommeren

Duiven

Lienden
Huissen
Hemmen

Kesteren

Zetten

Elst
Dodewaard
Echteld

IJzendoorn

Groessen

Loo

Opheusden

Andelst

Ochten

Angeren

Valburg

Spoortunnel Betuwelijn (PanKan-tunnel)

Herveld-Zuid

Linge-inlaat bij Doornenburg

WAAL
Druten
Beneden-Leeuwen

Bemmel
Doornenburg

Haalderen

Deest

Pannerden

Slijk-Ewijk

Boven-Leeuwen
Winssen

Wamel

Gendt

Oosterhout

Ewijk

Lent
Beuningen

Kekerdom
Ooij

Weurt

Nijmegen
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

2

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 43 : Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden (westelijk deel)

UTRECHT
Gemaal Ravenswaaij / Prinses Marijkegemaal
Prinses Marijkesluis Oostsluis
Prinses Marijkesluis Westsluis

Elst

Prinses Marijkesluis
Sluis in het ARK

Wijk bij Duurstede
NEDERRIJN

Eck en Wiel

Everdingen

Inlaatduiker Bontemorgen Lienden
Coupure Culemborg

Maurik

Rijswijk

Culemborg

Ravenswaaij

Beusichem

Zijderveld

Ingen

Ommeren

Lienden

Zoelmond
AM

ST

ER

DA

MRI

Asch

JN

KA

NA

AL

Schoonrewoerd
Zoelen

Buren

Z U I D - H O L LA N D

Echteld

Erichem

Leerdam
Tricht
Rhenoy

Asperen

Kerk-Avezaath

Buurmalsen

Tiel

Kapel-Avezaath Inlaatgemaal Echtelse dijk

Beesd
Enspijk

Rumpt

Drainwaterpersgemaal Echteldsedijk in Tiel

Coupure Waterstraat, Tiel

Deil

WAAL
Coupure Waterpoort, Tiel
Coupure Bellevue (Nieuwe Tielseweg)

Acquoy

Geldermalsen

Gellicum

Heukelum

Beneden-Leeuwen

Wamel

Inlaatsluis inundatiekanaal Tiel

Wadenoijen
Meteren

Spijk

Est
Dreumel

Prins Bernhardsluis Oostsluis

Ophemert

Gorinchem

Prins Bernhardsluis Westsluis

Waardenburg
Deïnundatiesluis Dalem

Opijnen

Dalem

Gellicum

Vuren

Haaften

Varik

Tuil

Brakel

Heerewaarden

WAAL

Woudrichem

Zuilichem

Hurwenen
Nieuwaal

Zaltbommel
Gameren

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

2

Heesselt

G E L D E R LAN D

Kilometer

naar startpagina

Oordeel Provincie
Rossum

voldoet aan de norm

NO OR D- BRABANT

voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 47
Arnhemse- en Velpsebroek
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 47
Arnhemse- en Velpsebroek

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

derde toetsronde 2011

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 6
Kader ....................................................................................................................................................... 6
Verantwoording ....................................................................................................................................... 6
Leeswijzer................................................................................................................................................ 7
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 8
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 8
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 8
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 9
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 9
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 9
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 9
3
Beoordeling veiligheid .......................................................................................................... 10
3.1
De toetsing ........................................................................................................................... 10
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................. 10
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 11
3.2
Resultaten en beoordeling ................................................................................................... 12
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 12
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 12
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 13
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 13
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 14
4.1
Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel ........................................................................ 14
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 14
5
Overleg met de beheerders ................................................................................................. 15
5.1
Bespreking waterschap Rijn en IJssel ................................................................................. 15
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 17
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 17
6.2
Resultaten en beoordeling ................................................................................................... 17
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 18
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 18
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 18
7.3
Hoge gronden....................................................................................................................... 18
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 18
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

derde toetsronde 2011

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 47,
Arnhemse- en Velpsebroek. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op
Veiligheid (2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij
waterschap Rijn en IJssel.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 2,3 km) niet m.b.t. hoogte, stabiliteit,
betrouwbaarheid sluiting van enkele kunstwerken en diverse niet-waterkerende objecten. Zie §3.2 en
Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten voldoen heeft de beheerder, in overleg met provincie
Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak is erop
gericht dat dijkringgebied 47 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een goede stap heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief goede toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de
provincie. Tevens zijn (verbeter)maatregelen uit de vorige toetsronde uitgevoerd.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 47, Arnhemse- en
Velpsebroek. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 20062011. De toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek, is gelegen in de provincie Gelderland.
Het gebied loopt vanaf het Rijnhotel te Arnhem (in het westen) tot aan de betonfabriek “De Meteoor” te
Rheden (in het oosten). Zowel bij het Rijnhotel als bij “De Meteoor” sluit de primaire waterkering aan
op de hoge grond.
De totale lengte van de primaire waterkering is circa 15 kilometer, bestaande uit waterkeringen langs
de IJssel en de Rijn. Deze bieden bescherming tegen hoogwater op de Nederrijn en de IJssel. De
waterkeringen behoren tot de categorie a (direct buitenwaterkerend).
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 47 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rijn en IJssel is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 47.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 16 kunstwerken en waterkerende constructies. Een
aantal van de kunstwerken zijn in beheer bij derden, zoals de gemeente Arnhem. Het waterschap
heeft over alle kunstwerken gerapporteerd.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Verbetering Westervoortsedijk fase 2 (Deltaplan Grote Rivieren, waterkeringsdeel afgerond in
2010. Hierbij zijn bedrijventerrein Kleefse Waard en Koningspleij binnendijks komen te liggen).
• Nader onderzoek en vervolgens uitvoering van de toetsing van de taludbekledingen (gras) en
signaleren knelpunten in toetsmethode bij Helpdesk.
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s).
• Nader onderzoek naar de sterkte van diverse waterkerende kunstwerken.
• Vervangen gemaal De Volharding en afsluiten duiker dp 103.
• Opstellen sluitprotocollen voor diverse waterkerende kunstwerken.
• Herstel (basalt)bekleding hoge Rijnkade.
• Nader onderzoeken stabiliteit en riolering Roermondsplein - Rijnkade - Nieuwe Kade.
• Dijkverbetering Schaapdijk-Broekdijk (stabiliteitsbermen, §2.2).
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was [ref 4.]. Dit betrof voor dit
dijkringgebied het project Schaapdijk-Broekdijk (uitgevoerd in 2007). Deze verbeteringen zijn gereed
voor de peildatum van de derde toetsronde en de betreffende waterkering is dan ook beoordeeld
conform VTV.
Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig
worden voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde
(HWBP3). Daarbij dient rekening te worden gehouden met het waterstandsverlagende effect van
Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.
In dat kader noemt de provincie specifiek nog het RvdR-project dijkverbetering Westervoortsedijk te
Arnhem (fase 3), waarbij binnen dit dijkringgebied de komende jaren middels dijkverhoging een deel
van de taakstelling van RvdR wordt opgelost.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 47 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch Oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technisch Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technisch Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technisch Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); Falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
(BS) betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. De hoge gronden bestaan in het dijkringgebied 47 uit de Veluwe, zowel aan de oostgrens
als aan de westgrens van het dijkringgebied.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten en beoordeling
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 47 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 2,3 km) niet op de sporen hoogte
(Westervoortsedijk), stabiliteit (de Rijnkade en Roermondsplein), betrouwbaarheid sluiting van zeven
kunstwerken en diverse Niet-Waterkerende Objecten.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte voor de Westervoortsedijk
te Arnhem, dp25-dp36, (ca. 1,3 km).
De overige dijken voldoen.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van bekleding.
De volgende dijkvakken hebben voor de grasbekleding het Technisch Oordeel “geen score – nader
onderzoek” vanwege het hoge zandgehalte in de zode: Onderlangs, Boterdijk en Provinciehuis.
Het afwijkende Beheerdersoordeel is “voldoende”, op basis van regelmatige belasting en goede
beheerervaring. Het Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De provincie en Inspectie V&W
stemmen hiermee in.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
Het Veiligheidsoordeel voor de leidingen is gebaseerd op het Beheerdersoordeel aan de hand van de
vuistregels NWO’s [ref 8.]. De bebouwing en bomen zijn getoetst conform VTV.
Het Oordeel Provincie is dat meerdere rioleringen (Onderlangs, Boterdijk, Badhuisweg), bomen en
bebouwing in Arnhem niet voldoen aan de norm.
Het oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor een groot aantal objecten (met name leidingen)
omdat onvoldoende gegevens beschikbaar zijn. De beheerder geeft het afwijkend Beheerdersoordeel
“onvoldoende”, het Veiligheidsoordeel volgt het Technisch Oordeel “nader onderzoek”. Het Oordeel
Provincie is eveneens “nader onderzoek”. De provincie constateert daarbij dat dit ook het geval is voor
een aantal leidingen in eigen beheer van het waterschap.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Een afwijkend Beheerdersoordeel is opgesteld voor de bebouwing bij Onderlangs (dp0 - dp7+45),
bestaande uit schuurtjes en andere losse objecten. Het Technisch Oordeel is “onvoldoende” omdat de
objecten zich in het beoordelingsprofiel bevinden en de beheerder hier geen mogelijkheid heeft om in
te grijpen. Het Beheerdersoordeel is “voldoet”, omdat geen grootschalige afslag optreedt. Het
Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De provincie en Inspectie V&W stemmen hiermee in.
Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel, omdat de veiligheid niet in het geding is. Wel wordt
geconstateerd dat sprake is van een niet wenselijke (beheer)situatie, waarbij de erosiebestendigheid
van de oever niet formeel te handhaven is. De provincie vraagt hiervoor aandacht van de beheerder.
De overige NWO’s voldoen.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rijn en IJssel zijn 16 waterkerende kunstwerken en de
keerwanden in het centrum van Arnhem (bijzondere waterkerende constructies) gerapporteerd. De
kunstwerken in beheer bij derden zijn hierbij meegenomen. Voor de beoordeling van de individuele
kunstwerken wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
De volgende kunstwerken hebben het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”:
• Overstort Onderlangs voldoet niet op stabiliteit.
• Overstort Vossenstraat voldoet niet op betrouwbaarheid sluiting.
• Riool AKZO, afvoer Broekgemaal en riool Corus voldoen niet op hoogte.
• De overstort Biljoen voldoet niet op stabiliteit en betrouwbaarheid sluiting (deze is recentelijk
dichtgezet, najaar 2010)
• De keerwand Roermondsplein en de Rijnkade voldoen niet op het spoor stabiliteit constructie
en grondlichaam (1,0 km). De keerwand van de lage Rijnkade is eind 2010 vervangen, maar
de hoge kade voldoet niet; verbetering is nodig.
De drie riooluitlaten in Onderlangs en Gemaal Lauwersgracht hebben het Oordeel Provincie “nader
onderzoek” wegens gebrek aan gegevens. Voor Gemaal Lauwersgracht liggen er reeds plannen om
deze te verwijderen.
Het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm” voor betrouwbaarheid sluiting is door de beheerder
gegeven, ervan uitgaande dat voor de peildatum (1-1-2011) de sluitingsprotocollen aangepast zijn.
De provincie heeft dit geverifieerd.
De overige kunstwerken en de keerwand Onderlangs voldoen.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 47 sluiten zowel aan de oostzijde als aan de westzijde
duidelijk aan op de hoge gronden van het Veluwemassief, die ter plaatse oplopen tot meer dan
NAP+20m. Zie de hoogtekaarten in Bijlage 2.
De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het veiligheidsoordeel is
“voldoet aan de norm”. Vervolgens heeft de provincie in overleg met de beheerder de hoge gronden
verder beschouwd op zwakke plekken qua achterloopsheid middels hoogte- en inundatiekaarten. De
gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is.
Het oordeel van de provincie luidt “voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van
achterloopsheid (HAL) en aansluitingen (HAP).

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. In het plan van
aanpak verbetermaatregelen is een globale planning uitgewerkt.
De beheerder heeft bij het opstellen van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of de
waterkeringen wel voldoen bij de waterstanden na uitvoering van Ruimte voor de Rivier volgens de
waterstanden in het Addendum I bij de Leidraad Rivieren [ref 9.].
Beheermaatregelen
• Bomen die niet voldoen en met grote kans op windworp worden gerooid (2011).
• Voor bomen die niet voldoen en met een twijfelachtige kans op windworp wordt onderzocht of
middels snoei, dan wel rooien, de veiligheid kan worden gewaarborgd (2011).
• Beschouwen beheerssituatie Onderlangs en Boterdijk, n.a.v. afwijkend beheerdersoordeel
voor de grasbekleding en de schuurtjes (2011-2012).
Nader onderzoek
• Verzamelen ontbrekende gegevens van de drie riooluitlaten (2012).
• Inmeting en uitvoeren van aanvullende toetsing van de kelders Rijnkade (2012).
• Nader onderzoek functie en toestand overstort Biljoen. (inmiddels uitgevoerd: overstort is eind
2010 dichtgezet)
• Nadere gegevensverzameling van leidingen, rekening houdend met landelijke
ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van leidingen (2011-2014).
Verbeteringswerken
De beheerder heeft bij het definiëren van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of het
probleem naar verwachting wordt verholpen door Ruimte voor de Rivier. De provincie ziet graag dat
het Rijk een formele verificatie mogelijk maakt.
De volgende verbeteringen zijn in ieder geval noodzakelijk:
• Rijnkade Arnhem, verbetering hoge kade (1,0 km). Te starten met overleg en planvorming
tussen waterschap en gemeente Arnhem in 2011-2012. Daadwerkelijke uitvoering wordt
vooralsnog verwacht in 2016-2017.
• Voor de Overstort Onderlangs en riooloverstort Vossenstraat stelt het waterschap i.o.m. de
gemeente Arnhem een verbeterplan op (2012).
• Verbeteringswerken van de Westervoortsedijk zijn reeds voorzien en worden uitgevoerd in het
kader van Ruimte voor de Rivier. De verbetering van de riooluitlaat AKZO, afvoer
Broekgemaal en riool Corus zijn hier onderdeel van. (2011-2012).
• Gemaal Lauwersgracht dient verwijderd te worden door de gemeente Arnhem (2012).
De provincie benadrukt hierbij het belang van een goede en doorlopende afstemming tussen
waterschap en de gemeente Arnhem, gezien de complexiteit en impact op deze stedelijke omgeving.

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak van de beheerder is erop gericht dat dijkringgebied 47 de komende toetsronde
voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn. De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is mede afhankelijk van de
programmering en prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerders
5.1 Bespreking waterschap Rijn en IJssel
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (25 november 2010, Doetinchem)
In de eindbespreking tussen waterschap (Gert de Jonge en Sander van Poorten) en provincie (Roy
Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten (voor de dijkringgebieden 47-51)
en de procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende
rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De beheerder geeft aan dat de nadruk in de conceptrapportage van de provincie teveel op de
onvoldoende scores en de aandachtspunten ligt, terwijl het beeld van de provincie over het
eindresultaat en de wijze van toetsen juist positief is. Naar aanleiding van dit overleg kunnen
meerdere provinciale aandachtspunten worden geschrapt op basis van de antwoorden van de
beheerder. De provincie gaat verder na of accenten anders gelegd moeten worden om de
juiste boodschap weer te geven m.b.t. de beoordeling van de toetsing.
2. De uitgevoerde toetsing o.b.v. het wettelijk instrumentarium heeft de beheerder geholpen om
een aantal (beheer)zaken op te lossen en geeft de beheerder daarmee dus de nodige
rugdekking -zowel intern als extern- om de veiligheids- en beheersituatie te verbeteren.
3. De sluitprotocollen voor kunstwerken, benodigd voor het oordeel “voldoet” op spoor
Betrouwbaarheid Sluiting, zijn op de peildatum gereed. Daarbij is voortgeborduurd op het
digitale beheersysteem H2GO, wat is opgesteld n.a.v. de tweede toetsronde.
4. M.b.t. de hoge gronden bespreken waterschap en provincie nogmaals de gemaakte afspraken
omtrent achterloopsheid en corrigeren dit zonodig in de betreffende rapportage. De beheerder
benadrukt dat achterloopsheid een provinciale verantwoordelijkheid blijft.
5. Ten aanzien van leidingen moeten nog veel gegevens verzameld worden, zoals waarschijnlijk
voor heel Nederland geldt. De wijze waarop leidingbeheerders aangezet kunnen worden de
benodigde toetsgegevens te verstrekken c.q. zélf aan te tonen dat een leiding veilig is, is
onderdeel van een lopende landelijke discussie m.b.t. alle NWO’s. De provincie is evenwel
van mening dat niet moet worden gestopt met het verzamelen van (basis)gegevens.
6. De beheerder heeft de planning van maatregelen opgesteld uitgaande van voldoende
(rijks)financiering en los van de planning/programmering die kan worden bepaald door andere
betrokkenen (o.a. HWBP3). Dit voorbehoud geldt niet (in ieder geval in veel mindere mate)
voor eigen beheer- en onderhoudswerkzaamheden en onderzoeken.
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rijn en IJssel aangeleverde toetsrapport bevat voor de provincie voldoende
informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van de gevoerde
voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordelingen van de conceptrapportages, meent de
provincie dat de beheerder een volledige en kwalitatief goede toetsing heeft uitgevoerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Hierbij worden de volgende opmerkingen geplaatst.
De beoordeling is uitgebreider en diepgaander uitgevoerd dan de vorige toetsing, waarmee een beter
inzicht is verkregen in de waterkeringsveiligheid. Zo heeft de beheerder zich ingespannen om voor de
Niet-Waterkerende Objecten zoveel mogelijk tot een oordeel te komen. Voor bomen en bebouwing is
dit grotendeels gelukt. Voor leidingen blijken veel gegevens echter nog niet beschikbaar of
ontoereikend. Dit laatste is onderdeel van een landelijke discussie over het toetsen van NWO’s.
De beheerder heeft de (verbeter)maatregelen uit de tweede toetsronde uitgevoerd c.q. opgestart en
heeft ook niet geschroomd om tussentijds aanvullende maatregelen te nemen om tot een beter
resultaat te komen. Daarbij geldt voor enkele maatregelen evenwel dat deze nog niet volledig konden

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

worden uitgevoerd (o.a. verwijderen Gemaal Lauwersgracht en verbetering hoge Rijnkade en
keerwand Roermondsplein). Met name de complexe stedelijke omgeving en benodigde afstemming
met de gemeente Arnhem zorgen voor een lange voorbereidingstijd. De afgelopen jaren zijn op deze
trajecten wel diverse (voorbereidende) inspecties en werkzaamheden uitgevoerd, waarbij de
waterkering stapsgewijs verbeterd wordt.
De provincie vraagt de beheerder om blijvende aandacht voor de afstemming met de gemeente
Arnhem, om de benodigde verbetermaatregelen voortvarend uit te kunnen voeren.
Gevoerd beheer
In §6.4.1 van het toetsrapport van waterschap Rijn en IJssel [ref 6.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Het gevoerde beheer heeft de instemming van Gedeputeerde Staten.
De provincie spreekt waardering uit voor de (verbeter)maatregelen die n.a.v. de tweede toetsronde
zijn uitgevoerd en het vaststellen van een geheel nieuwe Legger. Datzelfde geldt voor de acties die
door waterschap Rijn en IJssel in de derde toetsronde zijn voorgesteld om dijkringgebied 47 in de
nabije toekomst te laten voldoen aan de wettelijke norm.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen (zie §4.1) is overeenstemming tussen waterschap Rijn en IJssel en
provincie Gelderland.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten en beoordeling
Beheerder van de IJssel en de Nederrijn is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Met de rapportage heeft
Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 47 dat de maatgevende waterstanden op de IJssel (km
879-890) momenteel orde grootte 10 cm lager zijn dan aangenomen in de HR06. Op de Nederrijn
(km 880-885) zijn de maatgevende waterstanden momenteel eveneens orde grootte 10 cm lager dan
aangenomen.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen langs zowel de IJssel als de
Nederrijn, leidt dit (mogelijk) tot een te negatief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming;
de dijken voldoen weliswaar niet aan de norm, maar de actuele maatgevende waterstanden zijn
(beperkt) lager dan waarmee in de toetsing is gerekend. Kwantitatieve conclusies m.b.t. de combinatie
van dijken en waterstanden zijn niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en blijvend adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder
(o.a. Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde
van hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 47 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen op een
aantal trajecten (over 2,3 km) niet op de sporen hoogte (Westervoortsedijk), stabiliteit,
betrouwbaarheid sluiting van zeven kunstwerken (o.a. Rijnkade) en niet-waterkerende objecten. Nader
onderzoek is nodig voor diverse niet-waterkerende objecten (leidingen).
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerder om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerder heeft, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Geconstateerd wordt dat de resultaten gunstiger zijn dan de vorige toetsronde. Het areaal
“onvoldoende” is teruggedrongen door verbetering van de Schaapdijk-Broekdijk en de
Westervoortsedijk fase 2.
Het areaal waterkeringen met “geen oordeel” is nagenoeg gelijk gebleven. Dit areaal “geen oordeel”
was met twee kunstwerken al klein en is beperkt gebleven terwijl in de derde ronde veel
gedetailleerder is getoetst. Een verdere reductie is alleen haalbaar door nog uitgebreidere
gegevensinwinning van leidingen. Daarbij dient aangetakt te worden op de landelijke
ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van NWO’s.

7.3 Hoge gronden
Geconcludeerd wordt dat in dit dijkringgebied de ligging van de hoge gronden niet kritisch is voor de
waterkeringsveiligheid. De aansluiting en achterloopsheid zijn geborgd.

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
De beheerder merkt op dat het laat beschikbaar komen van Toetsrap en met name de wijzigingen in
de zomer van 2010 als storend is ervaren, ook al begrijpt de beheerder dat een instrument als
Toetsrap ontwikkeltijd kent. Voor de volgende toetsronde ligt hier een verbeterpunt.
Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een
uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk
geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor het Rijk met betrekking
tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder constateert is dat het Wettelijk Toetsintsrumentarium verbetering behoeft ten aanzien
van niet-waterkerende objecten en grasbekleding. Waterschap Rijn en IJssel merkt op dat voor een
aantal sporen in het VTV het wenselijk is dat deze methodisch verbeterd worden, dit betreft:
• De beoordeling van de zodekwaliteit als onderdeel van de beoordeling van de
erosiebestendigheid van de grasbekleding. De methoden voor vaststellen van de
zodekwaliteit zijn niet consistent en doen geen recht aan de werkelijkheid.
• In Hydra ontbreken randvoorwaarden voor een deel van het dijkringgebied (dp36+90-dp57).
• De toetsvoorschriften voor macrostabiliteit zijn niet eenduidig. De modelfactor dient naar
mening van de beheerder eveneens toegepast te worden op de uitkomst van de Bishopberekening in geval van opdrijven.
• De beheerder wenst aanpassing van het overslagcriterium naar 1 l/s/m.
• De beoordeling van de niet-waterkerende objecten (NWO’s), met name leidingen, wordt als
weinig praktisch ervaren. De beheerder wenst een toetsmethode die meer geënt is op het
risico van NWO’s t.o.v. de waterkeringsveiligheid. De voorkeur gaat hierbij uit naar het
verplichten van leidingbeheerders tot aantonen van de waterkeringsveiligheid.
De provincie Gelderland onderschrijft de opmerkingen van de beheerder en wil hieraan toevoegen dat
de beoordeling van de grasbekleding te conservatief is en dat erosie van grasbekleding in het
rivierengebied mogelijk een minder belangrijk beoordelingsspoor is. De provincie hoopt dat de in
ontwikkeling zijnde methode meer recht doet aan het vermeend beperkte belang van de
erosiebestendigheid van de grasmat in het bovenrivierengebied, gegeven de beperkte golfbelasting.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

pagina 20
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek Provincie Gelderland, december
2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]
Derde Toetsing Dijkring 47 Arnhemse- en Velpsebroek, Waterschap Rijn en IJssel,
Arcadis, 1 juli 2010.
[ref 7.]
Rapportage Toetsing Grote Rivieren: Beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010.
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)
[ref 9.]
Addendum I bij de Leidraad Rivieren ten behoeve van het ontwerpen van dijken,
Ministerie van Verkeer & Waterstaat, 2007.

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 47 : Arnhemse- en Velpsebroek

De Steeg

Arnhem

Maaiveld 13,70 meter
13,70 - 14,00 meter
14,00 - 14,25 meter
14,25 - 14,75 meter

Rheden

14,75 - 15,25 meter
15,25 - 15,75 meter
15,75 - 16,75 meter

Rozendaal

16,75 - 18,75 meter

Toetspeil +13,70 m. N.A.P.
(km 885)

18,75 -23,75 meter
> 23, 75 meter

IJSSEL
Velp

Arnhem

Maaiveld 12,30 meter
12,30 - 12,50 meter

NE
DE
RR
IJ

Rheden

12,50 - 12,75 meter
12,75 - 13,25 meter

N

13,25 - 13,75 meter

Toetspeil +12,30 m. N.A.P.
(km 889)

13,75 - 14,25 meter
14,25 - 15,25 meter
15,25 - 17,25 meter
17,25 -22,25 meter
> 22,25 meter

Westervoort

Duiven

grens dijkringgebied

Huissen
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

primaire waterkering

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 47 : Arnhemse- en Velpsebroek

De Steeg

Arnhem

Rheden

Rozendaal

IJSSEL
Velp

Arnhem

NE
DE
RR
IJ

N

Westervoort
Oordeel Provincie
Duiven

voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Huissen
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 47 : Arnhemse- en Velpsebroek

De Steeg

Arnhem

Rheden

Gemaal De Laak

Rozendaal

IJSSEL
Velp
Dubbele duiker overstort Biljoen
Gemaal Velperwaarden

Riooluitlaat Onderlangs 2
Riooluitlaat Onderlangs 3
Riooloverstort Onderlangs

Riooluitlaat Onderlangs 1

NE
DE
RR
I

Arnhem

JN

Riooloverstort Vossenstraat

Nieuwe uitstroom ipv Rijngemaal
en Gemaal Lauwersgracht

Afvoer gemaal Lauwersgracht
Riooloverstort Badhuisweg
Overstort AKZO

Afvoerleiding CORUS
Afvoer Broekgemaal

Uitstroomwerk
Doorlaatwerk

Westervoort

Duiven

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

Huissen
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 47, Arnhemse- en Velpsebroek

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 48
Rijn en IJssel
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 48
Rijn en IJssel

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 12
3.2.5
Landsgrensoverschrijdende keringen .................................................................................. 13
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 14
4.1
Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel ........................................................................ 14
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 14
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 15
5.1
Bespreking waterschap Rijn en IJssel ................................................................................. 15
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 17
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 17
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 17
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 18
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 18
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 18
7.3
Hoge gronden....................................................................................................................... 18
7.4
Landsgrensoverschrijdende keringen .................................................................................. 18
7.5
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 19
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 48, Rijn en
IJssel. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (2006-2011).
Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij waterschap Rijn en IJssel.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 48, Rijn en IJssel is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 0,5 km) niet m.b.t. stabiliteit, piping, nietwaterkerende objecten en betrouwbaarheid sluiting voor twee kunstwerken. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor
een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten voldoen heeft de beheerder, in overleg met provincie
Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak is erop
gericht dat dijkringgebied 48 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een goede stap heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief goede toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de
provincie. Tevens zijn (verbeter)maatregelen uit de vorige toetsronde uitgevoerd.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 48, Rijn en IJssel. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Het Nederlandse deel van het grensoverschrijdende dijkringgebied 48 is gelegen in de provincie
Gelderland en ca. 53 km lang. Het dijkringgebied wordt echter ook deels beschermd door 45 km
waterkering die gelegen is in Duitsland (categorie d).
Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel, loopt vanaf Wesel/Marwick in Duitsland via Lobith, Pannerden,
Westervoort en Doesburg tot aan de hoge gronden te Doetinchem. De waterkering keert het water van
de Rijn, Pannerdensch Kanaal, de IJssel en de Oude IJssel.
In bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 48 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rijn en IJssel is verantwoordelijk voor het beheer van het Nederlandse deel van
dijkringgebied 48.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 13 kunstwerken en waterkerende constructies.
Meerdere kunstwerken zijn in beheer bij derden, zoals de tunnel van de Betuweroute en gemalen in
beheer bij gemeenten. Deze kunstwerken zijn gerapporteerd door het waterschap.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Formaliseren sluitingsprocedures en inspecties kunstwerken;
• Opstellen van de legger en het beheersregister;
• Treffen van maatregelen tegen aanrijdrisico coupure Tolkamer;
• Toetsen van de aansluiting op hoge gronden;
• Nader onderzoek en vervolgens uitvoering van de toetsing van de taludbekledingen (gras) en
signaleren knelpunten in toetsmethode bij Helpdesk;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Karakteriseren en toetsen van het Duitse deel van het dijkringgebied.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor dit dijkringgebied geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3). Daarbij dient rekening te
worden gehouden met het waterstandsverlagende effect van Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.
In dat kader noemt de provincie specifiek nog het RvdR-project dijkverlegging Hondsbroeksche Pleij,
waarbij binnen dit dijkringgebied een stuk bestaande dijk landinwaarts is verlegd (project loopt nog).

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 48 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technisch Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technisch Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); Falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. De hoge grond in het dijkringgebied 48 bevindt zich rond Doetinchem waar de keringen
langs Oude IJssel eindigen i.v.m. de hoge ligging van het achterland van de Achterhoek en de
Liemers.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Landsgrensoverschrijdende waterkeringen
Landsgrensoverschrijdende waterkeringen die nodig zijn om tot een omsloten dijkringgebied te
komen, worden niet beoordeeld volgens bovenstaande sporen. De beoordeling bestaat uit een
beschrijving van de situatie en de mate waarin medewerking is bereikt. De beschrijving bestaat uit een
inschatting of de waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm van het Nederlandse dijkringgebied.
Als dat niet het geval is, is het nuttig een inschatting te maken of de overstroming zich uitstrekt tot in
het Nederlandse dijkringgebied met de ernst en omvang.

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 48 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over ca. 0,5 km) niet op de sporen piping,
macrostabiliteit binnenwaarts en niet-waterkerende objecten. Nader onderzoek is nodig voor
betrouwbaarheid sluiting voor twee kunstwerken en voor diverse niet-waterkerende objecten
(leidingen)
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op hoogte. Geconstateerd wordt dat bij
industrieterrein De Huet te Doetinchem de kruinhoogte kritisch is, maar dat geen gevaar voor
inundatie optreedt.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op piping bij ’t Loo, Duiven, op het
traject dp200-dp202+50 (0,25 km).
De overige dijken voldoen.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm ten aanzien van macrostabiliteit
binnenwaarts te Pannerden op het traject dp132-dp134 (0,2 km). De overige dijken voldoen.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van bekleding.
Het Veiligheidsoordeel is deels gebaseerd op een Beheerdersoordeel, dat afwijkt van het Technisch
Oordeel voor de zogeheten verholen kering te Doetinchem. Het Technisch Oordeel luidt “geen score –
nader onderzoek” omdat de huidige toetsmethode niet toepasbaar bleek. Het afwijkend
Beheerdersoordeel is “voldoende”. Het Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De provincie
en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
Het Veiligheidsoordeel voor de leidingen is gebaseerd op het Beheerdersoordeel aan de hand van de
vuistregels NWO’s [ref 9.]. De bebouwing en bomen zijn getoetst conform VTV.
Het Oordeel provincie is dat bebouwing te Tolkamer (dp53) en diverse bomen (in Tolkamer,
Westervoort, Lathum en Giesbeek) niet voldoen aan de norm.
Het oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor een groot aantal objecten (met name leidingen)
omdat onvoldoende gegevens beschikbaar zijn. De beheerder geeft het afwijkend Beheerdersoordeel
“onvoldoende”, het Veiligheidsoordeel volgt het Technisch Oordeel “nader onderzoek”. Het Oordeel
Provincie is eveneens “nader onderzoek”.
De overige NWO’s voldoen.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rijn en IJssel zijn 13 waterkerende kunstwerken en
bijzondere waterkerende constructies gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij derden zijn hierbij
meegenomen. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het
toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek nodig” voor 2 kunstwerken, namelijk de Putten
Liemersweg. Van deze kunstwerken zijn geen gegevens beschikbaar voor de beoordeling van de
betrouwbaarheid sluiting en de sterkte en stabiliteit.
De overige kunstwerken voldoen aan de norm.
Kunstwerk “Voormalig defensiewerk” (dp212+15) ontbreekt in Toetsrap; het voldoet wel aan de norm.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 48 sluiten aan op de hoge gronden van het achterland
van de Achterhoek en de Liemers. Zie de hoogtekaarten in Bijlage 2.
De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het veiligheidsoordeel is
“voldoet aan de norm”. Vervolgens heeft de provincie in overleg met de beheerder de hoge gronden
verder beschouwd op zwakke plekken qua achterloopsheid middels hoogte- en inundatiekaarten en
een veldbezoek. De gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is. Waar
sprake is van enig risico op achterloopsheid is zijn passende maatregelen genomen in samenwerking
met de beheerder.
De locatie bij Doetinchem is daarvan een voorbeeld. Hier is namelijk o.b.v. de kaarten en
gebiedskennis geconstateerd dat er een situatie denkbaar is waarbij een ontgronding plaatsvindt
zonder medeweten van de provincie; een smalle doorgraving van de WijnbergesewegDoetinchemseweg met afmetingen onder de meldings- en vergunningsplicht van de provincie.
De gezamenlijke inschatting is echter dat de kans dat deze situatie zich daadwerkelijk voordoet zeer
klein is en bovendien dat de gevolgen voor het achterliggende gebied ook beperkt zijn; zowel in
waterdiepte als in omvang van het ondergelopen gebied. Daarnaast is het waterschap onder deze
hoogwateromstandigheden al in opperste staat van paraatheid en ook vanuit de calamiteitenzorg zijn
er op dat moment nog voorzorgsmaatregelen te nemen, mochten er in de praktijk alsnog problemen
met achterloopsheid dreigen te ontstaan.
In goed overleg is besloten dat deze situatie het best gediend is met een praktische oplossing waarbij
het waterschap dit stukje hoge grond meeneemt in haar calamiteitenzorg. Daarbij wordt opgemerkt dat
hiermee de verantwoordelijkheid voor de bescherming tegen achterloopsheid niet over gaat naar het
waterschap; deze blijft bij de provincie. Het gebied blijft immers hoge grond en het waterschap heeft

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

geen instrumenten om dit stukje grond (niet zijnde waterkering) preventief te beschermen middels
Legger of Keur. Maar met deze oplossing is wel geborgd dat in een hoogwatersituatie zo nodig direct
maatregelen worden getroffen.
Het oordeel van de provincie luidt “voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van
achterloopsheid (HAL) en aansluitingen (HAP).

3.2.5 Landsgrensoverschrijdende keringen
Landsgrensoverschrijdende waterkeringen, ook wel genoemd primaire waterkeringen categorie d,
betreffen primaire waterkeringen die buiten Nederland liggen, maar wel een onderdeel vormen van het
Nederlandse waterkeringsstelsel.
De categorie d keringen van dijkringgebied 48 lopen vanaf de Duitse grens langs de Rijn tot Wesel.
De Nederlandse waterkeringbeheerder heeft in zijn rapportage een beschrijving gegeven van de
situatie en risico’s van de waterkeringen op Duits grondgebied op basis van de bevindingen van de
Duits-Nederlandse Werkgroep Hoogwater [ref 7.].
Situatiebeschrijving
Dijkringgebied 48 heeft in totaal ca. 98 km waterkering, waarvan 53 km in Nederland en 45 km in
Duitsland ligt. In het rapport “Risicoanalyse grensoverschrijdende dijkringen Niederrhein, fase 2 en 3:
deelrapport dijkring 48” is op basis van een aangepaste VNK-I systematiek onderzocht wat de staat
van dijkringgebied 48 is, zowel voor het Nederlandse als het Duitse deel. Dit is een probabilistische
benadering. In bijlage I van het rapport is tevens een deterministische benadering gegeven van een
aantal onderzoekspunten in Duitsland. Deze benadering is vergelijkbaar met de in Nederland
gehanteerde toetssystematiek. Om in het kader van de derde toetsronde van dijkringgebied 48 het
Duitse deel te karakteriseren, is gebruik gemaakt van voornoemde bijlage.
De Duitse waterbeheerder heeft samen met een Duits ingenieursbureau een aantal
onderzoekspunten geselecteerd, dit zijn bij de Duitse beheerder bekende relatief zwakke plekken in
de dijk. Deze locaties zijn in bijlage I van het rapport deterministisch doorgerekend, zoveel mogelijk
naar de Nederlandse methode. Uitkomst hiervan is dat 2 onderzoekspunten “voldoende/goed” scoren
en 5 onderzoekspunten “onvoldoende” scoren. Hoeveel kilometer waterkering dit betreft, is op basis
van het rapport niet exact aan te geven, maar is naar verwachting circa 15 tot 20 kilometer.
Door de realisering van het dijksaneringsprogramma, dijkverleggingen en retentiegebieden in
Nordrhein-Westfalen en van het project Ruimte voor de Rivier in Nederland worden de
overstromingsrisico’s aanzienlijk verminderd en wordt het dus veiliger; In de huidige situatie ligt de
zwakste plek in Duitsland. In de toestand 2015 na realisering van de bovengenoemde
werkzaamheden zijn de overstromingskansen aan Duitse en Nederlandse kant vrijwel gelijk.
Bij een dijkdoorbraak op Duits grondgebied zal, afhankelijk van de breslocatie, het water na circa 1
dag de landsgrens over lopen en zal geheel dijkringgebied 48 na circa 3 dagen geïnundeerd zijn.
Hierbij treden voor grootste deel van dijkringgebied 48 inundatiedieptes op van 2 tot 4 meter. Ook in
geval van een dijkdoorbraak op Nederlands grondgebied, kan Duits grondgebied inunderen. Het
grootste gedeelte van dijkringgebied 48, circa 70%, ligt op Nederlands grondgebied.
Internationale samenwerking
Er vindt zowel op Rijks, provinciaal als lokaal niveau samenwerking plaats met Duitse partijen. Dit
betreft het sturen en afstemmen van hoogwaterbeschermende maatregelen, alsook contacten op het
gebied van calamiteitenzorg en rampenbestrijding in geval van hoogwater. Dit laatste vindt plaats in
het kader van het programma VIKING. Door het programma wordt afstemming tussen systemen en
processen bewerkstelligd en leren verschillende organisaties elkaar kennen. Er hebben inmiddels ook
multidisciplinaire grensoverschrijdende oefeningen plaatsgevonden. Ingeval van hoogwater houden
de Nederlandse en Duitse waterbeheerders elkaar op de hoogte van de situatie.
Oordeel provincie
Met bovenstaande meent de provincie dat voldoende invulling is gegeven aan de toetsing van de
categorie d-keringen conform het VTV. De verwachting is dat op termijn het veiligheidsniveau aan
beide zijden van de grens nagenoeg vergelijkbaar is.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. In het plan van
aanpak verbetermaatregelen is een globale planning uitgewerkt.
De beheerder heeft bij het opstellen van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of de
waterkeringen wel voldoen bij de waterstanden na uitvoering van Ruimte voor de Rivier volgens de
waterstanden in het Addendum I bij de Leidraad Rivieren [ref 10.].
Beheermaatregelen
• Bomen die niet voldoen en met grote kans op windworp worden gerooid (2011).
• Voor bomen die niet voldoen en met een twijfelachtige kans op windworp wordt onderzocht of
middels snoei, dan wel rooien, de veiligheid kan worden gewaarborgd (2011).
Nader onderzoek
• Nader onderzoeken van sluitingsprocedure en sterktegegevens van de sluitmiddelen van de
Putten Liemersweg (2013).
• Onderzoeken waterdichtheid kelder bebouwing Tolkamer, evenals de aanwezigheid van
cohesieve lagen. Afhankelijk van de uitkomst is verbetering noodzakelijk (2013-2014).
• Nadere gegevensverzameling van leidingen, rekening houdend met landelijke
ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van leidingen (2011-2014).
Verbeteringswerken
De beheerder heeft bij het definiëren van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of het
probleem naar verwachting wordt verholpen door Ruimte voor de Rivier. De provincie ziet graag dat
het Rijk een formele verificatie mogelijk maakt.
De volgende verbeteringen zijn in ieder geval noodzakelijk:
• Pannerden, dp132-134, vergroten binnenwaartse stabiliteit (2013-2014).
• Loo, dp200-202, vergroten kwelweglengte (2013-2014).

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak van de beheerder is erop gericht dat dijkringgebied 48 de komende toetsronde
voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn. De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is mede afhankelijk van de
programmering en prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rijn en IJssel
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform VTV06,
een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (25 november 2010, Doetinchem)
In de eindbespreking tussen waterschap (Gert de Jonge en Sander van Poorten) en provincie (Roy
Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten (voor de dijkringgebieden 47-51)
en de procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende
rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De beheerder geeft aan dat de nadruk in de conceptrapportage van de provincie teveel op de
onvoldoende scores en de aandachtspunten ligt, terwijl het beeld van de provincie over het
eindresultaat en de wijze van toetsen juist positief is. Naar aanleiding van dit overleg kunnen
meerdere provinciale aandachtspunten worden geschrapt op basis van de antwoorden van de
beheerder. De provincie gaat verder na of accenten anders gelegd moeten worden om de
juiste boodschap weer te geven m.b.t. de beoordeling van de toetsing.
2. De uitgevoerde toetsing o.b.v. het wettelijk instrumentarium heeft de beheerder geholpen om
een aantal (beheer)zaken op te lossen en geeft de beheerder daarmee dus de nodige
rugdekking -zowel intern als extern- om de veiligheids- en beheersituatie te verbeteren.
3. De sluitprotocollen voor kunstwerken, benodigd voor het oordeel “voldoet” op spoor
Betrouwbaarheid Sluiting, zijn op de peildatum gereed. Daarbij is voortgeborduurd op het
digitale beheersysteem H2GO, wat is opgesteld n.a.v. de tweede toetsronde.
4. M.b.t. de hoge gronden bespreken waterschap en provincie nogmaals de gemaakte afspraken
omtrent achterloopsheid en corrigeren dit zonodig in de betreffende rapportage. De beheerder
benadrukt dat achterloopsheid een provinciale verantwoordelijkheid blijft.
5. Ten aanzien van leidingen moeten nog veel gegevens verzameld worden, zoals waarschijnlijk
voor heel Nederland geldt. De wijze waarop leidingbeheerders aangezet kunnen worden de
benodigde toetsgegevens te verstrekken c.q. zélf aan te tonen dat een leiding veilig is, is
onderdeel van een lopende landelijke discussie m.b.t. alle NWO’s. De provincie is evenwel
van mening dat niet moet worden gestopt met het verzamelen van (basis)gegevens.
6. De beheerder heeft de planning van maatregelen opgesteld uitgaande van voldoende
(rijks)financiering en los van de planning/programmering die kan worden bepaald door andere
betrokkenen (o.a. HWBP3). Dit voorbehoud geldt niet (in ieder geval in veel mindere mate)
voor eigen beheer- en onderhoudswerkzaamheden en onderzoeken.
7. Specifiek voor dijkringgebied 48: de beheerder vraagt zich af in hoeverre de maatregelen voor
hoogwaterbescherming in Duitsland gemonitord kunnen of moeten worden. De beheerder
meent dat de provincie hierin leidend is, aangezien zij door Duitsland veelal als eerste
gesprekspartner wordt gezien. De provincie meent dat dit vooral een kwestie is van
voortzetting van het Nederlands-Duits overleg, aangezien er geen wettelijke instrumenten zijn.
Mogelijk dat de Europese Hoogwaterrichtlijn hierin een rol kan spelen.
8. Specifiek voor dijkringgebied 48: de hoge gronden bij Doetinchem zijn besproken, gericht op
de (geringe) risico’s en de getroffen maatregelen en daarbij nadrukkelijk de vraag waar
uiteindelijk de verantwoordelijk ligt voor de bescherming tegen achterloopsheid (zie §3.2.4).
De praktische oplossing bestaat eruit dat het waterschap dit stukje hoge grond meeneemt in
haar calamiteitenzorg, in ieder geval ten tijde van een hoogwatersituatie. Daarbij gaat de
verantwoordelijkheid echter niet over naar het waterschap; deze blijft bij de provincie. Het
gebied blijft immers hoge grond en het waterschap heeft geen instrumenten om dit stukje
grond (niet zijnde waterkering) preventief te beschermen. De provincie vraagt het Rijk
aandacht voor de beoordeling (en bescherming) van hoge gronden in het WTI2011, zie §7.3.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rijn en IJssel aangeleverde toetsrapport bevat voor de provincie voldoende
informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van de gevoerde
voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordelingen van de conceptrapportages, meent de
provincie dat de beheerder een volledige en kwalitatief goede toetsing heeft uitgevoerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Hierbij worden de volgende opmerkingen geplaatst.
De beoordeling is uitgebreider en diepgaander uitgevoerd dan de vorige toetsing, waarmee een beter
inzicht is verkregen in de waterkeringsveiligheid. Zo heeft de beheerder zich ingespannen om voor de
Niet-Waterkerende Objecten zoveel mogelijk tot een oordeel te komen. Voor bomen en bebouwing is
dit grotendeels gelukt. Voor leidingen blijken veel gegevens echter nog niet beschikbaar of
ontoereikend. Dit laatste is onderdeel van een landelijke discussie over het toetsen van NWO’s.
De beheerder heeft de maatregelen uit de tweede toetsronde uitgevoerd c.q. opgestart en heeft ook
niet geschroomd om tussentijds aanvullende maatregelen te nemen om tot een beter resultaat te
komen.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 6 van het toetsrapport van waterschap Rijn en IJssel [ref 6.] wordt verslag gedaan van
het gevoerde beheer. Het gevoerde beheer heeft de instemming van Gedeputeerde Staten.
De provincie spreekt waardering uit voor de (verbeter)maatregelen die n.a.v. de tweede toetsronde
zijn uitgevoerd en het vaststellen van een geheel nieuwe Legger. Datzelfde geldt voor de acties die
door waterschap Rijn en IJssel in de derde toetsronde zijn voorgesteld om dijkringgebied 48 in de
nabije toekomst te laten voldoen aan de wettelijke norm.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen (zie §4.1) is overeenstemming tussen waterschap Rijn en IJssel en
provincie Gelderland.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 8.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Bovenrijn, het Pannerdensch Kanaal en IJssel is Rijkswaterstaat Oost-Nederland.
Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het
rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 48 dat de maatgevende waterstanden op de Bovenrijn
(km 858-867) momenteel nagenoeg gelijk zijn aan de aangenomen in de HR06.
Op het Pannerdensch Kanaal (km 868-878) zijn de maatgevende waterstanden momenteel orde
grootte 10 cm lager dan aangenomen. Op de IJssel (km 879-902) zijn de maatgevende waterstanden
momenteel eveneens tot 10 cm lager dan aangenomen.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, leidt dit voor het dijkringgebied als
geheel (mogelijk) tot een te negatief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken
voldoen weliswaar op een aantal locaties niet aan de norm, maar de actuele maatgevende
waterstanden zijn op de meeste trajecten (beperkt) lager dan waarmee in de toetsing is gerekend.
Kwantitatieve conclusies m.b.t. de combinatie van dijken en waterstanden zijn niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en blijvend adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder
(o.a. Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde
van hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 48 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen op een
aantal trajecten (over ca. 0,5 km) niet op de sporen piping, macrostabiliteit binnenwaarts en nietwaterkerende objecten (bebouwing en begroeiing). Nader onderzoek is nodig voor betrouwbaarheid
sluiting voor twee kunstwerken en voor niet-waterkerende objecten (leidingen).
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerder heeft, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “geen oordeel” gereduceerd is door de inzet van het waterschap. Een verdere
reductie is alleen haalbaar door nog uitgebreidere gegevensinwinning van leidingen. Daarbij dient
aangetakt te worden op de landelijke ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van NWO’s.

7.3 Hoge gronden
De provincie is verheugd, in goed overleg met de waterkeringbeheerder, tot een praktische oplossing
gekomen te zijn voor de bescherming tegen achterloopsheid van de hoge gronden bij Doetinchem.
In goed overleg is besloten dat de situatie bij Doetinchem het best gediend is met een praktische
oplossing waarbij het waterschap dit stukje hoge grond meeneemt in haar calamiteitenzorg, in ieder
geval ten tijde van een hoogwatersituatie. Daarbij wordt opgemerkt dat hiermee de
verantwoordelijkheid voor de bescherming tegen achterloopsheid niet over gaat naar het waterschap;
deze blijft bij de provincie. Het gebied blijft immers hoge grond en het waterschap heeft geen
instrumenten om dit stukje grond (niet zijnde waterkering) preventief te beschermen middels Legger of
Keur. Maar met deze oplossing is wel geborgd dat in een hoogwatersituatie zo nodig direct
maatregelen worden getroffen.
Aan de hand van dit concrete voorbeeld, vraagt de provincie aan het Rijk extra aandacht voor de wijze
van beoordelen (toetsen) van hoge gronden, in het kader van het WTI2011. Met name vragen waar de
verantwoordelijkheid voor de bescherming ligt of dient te liggen en welke (structurele) oplossingen het
meest efficiënt zijn, spelen daarbij wat de provincie betreft een belangrijke rol.

7.4 Landsgrensoverschrijdende keringen
In het kader van de Nederlands-Duitse samenwerking is de afgelopen jaren de veiligheid van de
Duitse keringen onderzocht. Daarbij zijn een aantal zwakke plekken in het Duitse deel van de dijkring
gesignaleerd. Deze worden echter de komende jaren verholpen door het lopende Duitse
dijksaneringsprogramma en dijkverleggingen en retentiegebieden in Nordrhein-Westfalen.
In combinatie met het Nederlandse project Ruimte voor de Rivier is de verwachting dat de
overstromingskansen aan Duitse en Nederlandse zijde in 2015, na realisering van de genoemde
werkzaamheden, vrijwel gelijk zullen zijn.
De beheerder vraagt zich af of de maatregelen t.a.v. hoogwaterbescherming in Duitsland gemonitord
kunnen of moeten worden. De beheerder meent dat de provincie hierin leidend is, aangezien zij door
Duitsland veelal als eerste gesprekspartner wordt gezien. De provincie meent dat dit vooral een
kwestie is van voortzetting van het Nederlands-Duits overleg, aangezien er geen wettelijke
instrumenten zijn. Mogelijk dat de Europese Hoogwaterrichtlijn hierin een rol kan spelen.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7.5 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
De beheerder merkt op dat het laat beschikbaar komen van Toetsrap en met name de wijzigingen in
de zomer van 2010 als storend is ervaren, ook al begrijpt de beheerder dat een instrument als
Toetsrap ontwikkeltijd kent. Voor de volgende toetsronde ligt hier een verbeterpunt.
Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een
uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk
geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor het Rijk met betrekking
tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder constateert is dat het Wettelijk Toetsintsrumentarium verbetering behoeft ten aanzien
van niet-waterkerende objecten en grasbekleding. Waterschap Rijn en IJssel merkt op dat voor een
aantal sporen in het VTV het wenselijk is dat deze methodisch verbeterd worden, dit betreft:
• De beoordeling van de zodekwaliteit als onderdeel van de beoordeling van de
erosiebestendigheid van de grasbekleding. De methoden voor vaststellen van de
zodekwaliteit zijn niet consistent en doen geen recht aan de werkelijkheid.
• In Hydra ontbreken bodemhoogtes en oeverlocaties voor de Oude IJssel.
• De toetsvoorschriften voor macrostabiliteit zijn niet eenduidig. De modelfactor dient naar
mening van de beheerder eveneens toegepast te worden op de uitkomst van de Bishopberekening in geval van opdrijven.
• De beheerder wenst aanpassing van het overslagcriterium naar 1 l/s/m.
• De beoordeling van de niet-waterkerende objecten (NWO’s), met name leidingen, wordt als
weinig praktisch ervaren. De beheerder wenst een toetsmethode die meer geënt is op het
risico van NWO’s t.o.v. de waterkeringsveiligheid. De voorkeur gaat hierbij uit naar het
verplichten van leidingbeheerders tot aantonen van de waterkeringsveiligheid.
• Opmerkingen van de beheerder t.a.v. de Duitse kering en de hoge gronden zijn reeds in
voorgaande paragrafen verwoord.
De provincie Gelderland onderschrijft de opmerkingen van de beheerder en wil hieraan toevoegen dat
de beoordeling van de grasbekleding te conservatief is en dat erosie van grasbekleding in het
rivierengebied mogelijk een minder belangrijk beoordelingsspoor is. De provincie hoopt dat de in
ontwikkeling zijnde methode meer recht doet aan het vermeend beperkte belang van de
erosiebestendigheid van de grasmat in het bovenrivierengebied, gegeven de beperkte golfbelasting.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

pagina 20
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]

Derde toetsing Dijkring 49: IJsselland, Waterschap Rijn en IJssel, 1 juli 2010.

[ref 7.]
Risicoanalyse overstromingen grensoverschrijdende dijkringen Niederrhein, DuitsNederlands Werkgroep Hoogwater, Aken en Lelystad, september 2009.
[ref 8.]
Rapportage Toetsing Grote Rivieren: Beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010.
[ref 9.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)
[ref 10.]
Addendum I bij de Leidraad Rivieren ten behoeve van het ontwerpen van dijken,
Ministerie van Verkeer & Waterstaat, 2007.

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 48 : Rijn en IJssel

Doetinchem

Toetspeil +11,60 m. N.A.P.
(km 0)

G E L D E R LAN D
Maaiveld 11,60 meter
11,60 - 12,00 meter

De Steeg

12,00 - 12,50 meter
12,50 - 13.00 meter

Doesburg

13,00 - 13,50 meter

Drempt

Oud
e IJ
sse
l

Rheden

Hoog-Keppel

Hummelo

13,50 - 14,00 meter
14,00 - 14,50 meter

Laag-Keppel

Velp

Giesbeek

14,50 - 15,00 meter

Angerlo

IJSSEL

15,00 - 15,50 meter

Halle

> 15,50 meter

Lathum

Arnhem
Ou
de
IJs
sel
Nieuw-Wehl

Doetinchem

Wehl
Westervoort

Westendorp

Loil

Duiven

Varsseveld
Didam

Huissen
Loo

Nieuw-Dijk

Zevenaar

Groessen

Gaanderen

Kilder

Terborg

Braamt

Loerbeek

Etten
Oud-Zevenaar

Angeren

Silvolde
Babberich

Beek

Sinderen

Zeddam

Ulft

Aerdt
Pannerden

Doornenburg

Azewijn

Bontebrug

Varsselder

Herwen
Stokkum
Elten

's-Heerenberg

Breedenbroek

Gendringen

Dinxperlo
Millingen aan de Rijn

Lobith

D U I T S LAN D
Tolkamer

Netterden

Anholt

Spijk

BOVEN-RIJN
Emmerich

Megchelen

grens dijkringgebied
(Nederlands deel)
primaire waterkering

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

2

rijksgrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 48 : Rijn en IJssel

G E L D E R LAN D
De Steeg

Doesburg
Drempt

Oud
e IJ
sse
l

Rheden

Hoog-Keppel

Hummelo
Laag-Keppel

Velp

Angerlo

IJSSEL

Giesbeek
Lathum

Arnhem
Ou
de
IJs
sel
Nieuw-Wehl

Doetinchem

Wehl
Westervoort

Westendorp

Loil

Duiven

Varsseveld
Didam

Huissen
Loo

Nieuw-Dijk

Zevenaar

Groessen

Gaanderen

Kilder

Terborg

Braamt

Loerbeek

Etten
Oud-Zevenaar

Angeren

Silvolde
Babberich

Beek

Sinderen

Zeddam

Ulft

Aerdt
Pannerden

Doornenburg

Azewijn

Bontebrug

Varsselder

Herwen
Stokkum
Elten

's-Heerenberg

Breedenbroek

Gendringen

Dinxperlo
Millingen aan de Rijn

Lobith

D U I T S LAN D
Tolkamer

Netterden

Spijk

BOVEN-RIJN

Oordeel Provincie
Megchelen

voldoet aan de norm

Emmerich
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

2

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 48 : Rijn en IJssel

G E L D E R LAN D
De Steeg

Doesburg
Oud
e IJ
sse
l

Rheden

Drempt

Duiker hoge leiding Bevermeer
Gemaal de Liemers

Velp

Gemaal Bevermeer

Hummelo
Laag-Keppel

Angerlo

IJSSEL

Giesbeek

Hoog-Keppel

Lathum

Ou
de
IJs
se
l

Arnhem
Effluentleiding RWZI Nieuwgraaf

Duiker Wijnbergse Loopgraaf

Nieuw-Wehl

Put Liemersweg-Edisonstraat

Put Liemersweg-Energieweg

Gemaal Hondsbroeksche Pleij

Doetinchem

Wehl

Westervoort

Duiker Kapperkolksewater

Westendorp

Loil

Duiven

Varsseveld
Didam

Huissen

Nieuw-Dijk

Zevenaar

Groessen

Loo

Gaanderen

Kilder

Terborg

Braamt

Loerbeek

Etten
Spoortunnel Pannerdensch Kanaal
Gemaal Kandia

Angeren

Oud-Zevenaar

Silvolde
Babberich

Beek

Sinderen

Zeddam

Ulft

Aerdt
Pannerden

Doornenburg

Azewijn

Bontebrug

Varsselder

Herwen
Stokkum
Elten

's-Heerenberg

Breedenbroek

Gendringen

Dinxperlo
Millingen aan de Rijn

Lobith

D U I T S LAN D

Tolkamer
Coupure Europakade Tolkamer

Netterden

Spijk

BOVEN-RIJN
Megchelen

Emmerich

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1

2

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 48, Rijn en IJssel

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 49
IJsselland
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 49
IJsselland

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 49, IJsselland

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 12
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 13
4.1
Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel ........................................................................ 13
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 13
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 14
5.1
Bespreking waterschap Rijn en IJssel ................................................................................. 14
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 16
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 16
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 16
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 17
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 17
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 17
7.3
Hoge gronden....................................................................................................................... 17
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 17
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 49, IJsselland

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 49,
IJsselland. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (20062011). Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, dat in beheer is bij waterschap Rijn
en IJssel.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 49, IJsselland is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 2,4 km) niet m.b.t. hoogte, piping, stabiliteit
constructie en niet-waterkerende objecten. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten voldoen heeft de beheerder, in overleg met provincie
Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak is erop
gericht dat dijkringgebied 49 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een goede stap heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief goede toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de
provincie. Tevens zijn (verbeter)maatregelen uit de vorige toetsronde uitgevoerd.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 49, IJsselland. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 49, IJsselland, is gelegen in de provincie Gelderland.
Dijkringgebied 49 sluit in het zuidoosten aan op hoge gronden bij Doetinchem. De waterkering van
dijkringgebied 49 bestaat uit circa 33 km categorie-a-keringen (direct buitenwaterkerend). De
categorie a-waterkering is gelegen aan de noordzijde van de Oude IJssel en aan de oostzijde van de
rivier de IJssel. Aan de noordzijde sluit de kering aan op Dijkringgebied 50 bij het Gemaal van
Hackfort. De waterkering langs het stroomkanaal van Hackfort is van de categorie-c. Deze wordt
echter gerapporteerd als onderdeel van Dijkringgebied 50, inclusief aansluiting hoge gronden.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 49 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rijn en IJssel is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 49.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 19 kunstwerken en waterkerende constructies.
Een aantal kunstwerken is in beheer bij derden. Het waterschap heeft gerapporteerd over deze
kunstwerken.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Opstellen van de legger en het beheersregister;
• Aanpassen beheer grasmat (beëindigen veebeweiding);
• Formaliseren sluitingsprocedures en inspecties kunstwerken;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Toetsen van de aansluiting op hoge gronden;
• Nader onderzoeken (kleikartering) diverse dijkvakken;
• Inspecteren kerende constructieonderdelen gemalen Grote Beek en Baakse Beek en stuw
Stroomkanaal van Hackfort;
• Nader onderzoek en vervolgens uitvoering van de toetsing van de taludbekledingen (gras) en
signaleren knelpunten in toetsmethode bij Helpdesk;
• Nader onderzoeken kunstwerken dijkvak Doetinchem-Stad;
• Aanbrengen steenbestorting Dijkvak industrieterrein Doesburg en jachthaven;
• Dijkverbetering Stadsgracht Doesburg (taludverflauwing Doesburg, klei-ingraving N314 en
stabiliteitsberm Olburgen). (§2.2)
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was [ref 4.]. Dit betrof voor dit
dijkringgebied het project Stadsgracht Doesburg, Olburgen en N314-Zutphen (uitgevoerd in 2009).
Deze verbeteringen zijn gereed voor de peildatum van de derde toetsronde en de waterkering is dan
ook beoordeeld conform VTV.
Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig
worden voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde
(HWBP3). Daarbij dient rekening te worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van
Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 49 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch Oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technisch Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. De hoge gronden in het dijkringgebied 49 worden gevormd door het hoge achterland van de
Achterhoek en de Liemers bij Doetinchem.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 49 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 2,4 km) niet op de sporen hoogte, piping,
stabiliteit constructie en niet-waterkerende objecten. Nader onderzoek is over 1,1 km nodig voor
leidingen en grasbekleding.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte op het Industrieterrein
Keppelseweg te Doetinchem, dp12-dp23 (ca. 1,0 km). Het verschil tussen de kruin en de waterstand
(de kruinhoogtemarge) is minder dan 30 cm.
De dijkvakken N317 (dp84-dp94) en Drempt (dp112-dp113) zijn door de beheerder extra kritisch
beschouwd, maar hebben voldoende kruinhoogtemarge.
De overige waterkeringen voldoen aan de norm op hoogte.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen op piping langs de Koppelweg, dp125-dp135 (ca.
1,0 km). Er is sprake van een klein tekort aan kwelweglengte.
De overige dijken voldoen.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken nader onderzoek behoeve ten aanzien van de grasbekleding.
Dit betreft een traject bij Bronckhorst van ca. 1,1 km.
Enkele dijkvakken hebben voor de grasbekleding het Technisch Oordeel “geen score – nader
onderzoek” vanwege het hoge zandgehalte in de zode. Het afwijkend Beheerdersoordeel is
“voldoende”, op basis van regelmatige belasting en goede beheerervaring. Het Veiligheidsoordeel
volgt het Beheerdersoordeel. De provincie en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.
De bekleding op de overige dijkvakken voldoet op basis van de toetsing volgens het VTV.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
Het Veiligheidsoordeel voor de leidingen is gebaseerd op het Beheerdersoordeel aan de hand van de
vuistregels NWO’s [ref 8.]. De bebouwing en bomen zijn getoetst conform VTV.
Het oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor een groot aantal objecten (met name leidingen)
omdat onvoldoende gegevens beschikbaar zijn. De beheerder geeft het afwijkend Beheerdersoordeel
“onvoldoende”, het Veiligheidsoordeel volgt het Technisch Oordeel “nader onderzoek”. Het Oordeel
Provincie is eveneens “nader onderzoek”.
Bomen met twijfelachtige conditie in het voorland ter hoogte van dp191+60 en dp209 hebben het
Oordeel Provincie “nader onderzoek”. aangezien er geen direct gevaar voor de veiligheid is.
De overige bomen en alle bebouwing voldoen aan de norm.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rijn en IJssel zijn 19 waterkerende kunstwerken en
bijzondere waterkerende constructies (damwanden) gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij
derden zijn hierbij meegenomen. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen
naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat 4 kunstwerken en 0,4 km damwand niet voldoen aan de norm. Dit betreft:
• Duiker Waterradmolen, m.b.t. piping
• Industrieterrein Doetinchem: drie damwanden en drie riooluitlaten m.b.t. stabiliteit en hoogte.
Deze kunstwerken liggen grotendeels in een dijkvak (dp12-dp23) dat in zijn geheel niet op
hoogte voldoet, zie §3.2.2.1.
Het Oordeel Provincie voor de overige kunstwerken en constructies is dat deze voldoen aan de norm.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 49 sluiten aan op de hoge gronden van het achterland
van de Achterhoek en de Liemers. Zie ook de hoogtekaart in Bijlage 2.
De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het veiligheidsoordeel is
“voldoet aan de norm”. Vervolgens heeft de provincie in overleg met de beheerder de hoge gronden
verder beschouwd op zwakke plekken qua achterloopsheid middels hoogte- en inundatiekaarten. De
gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is.
Het oordeel van de provincie luidt “voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van
achterloopsheid (HAL) en aansluitingen (HAP). Hierbij is overigens geconstateerd dat e.e.a. niet goed
niet rapporteerbaar is in Toetsrap (segment 621_1).

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. In het plan van
aanpak verbetermaatregelen is een globale planning uitgewerkt.
De beheerder heeft bij het opstellen van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of de
waterkeringen wel voldoen bij de waterstanden na uitvoering van Ruimte voor de Rivier volgens de
waterstanden in het Addendum I bij de Leidraad Rivieren [ref 9.].
Beheermaatregelen
• Bomen die niet voldoen en met grote kans op windworp worden gerooid (2011).
• Voor bomen die niet voldoen en met een twijfelachtige kans op windworp wordt onderzocht of
middels snoei, dan wel rooien, de veiligheid kan worden gewaarborgd (2011).
• Verbetering van de graskwaliteit (Bronckhorst) door aanpassing van het beheer (vanaf 2011).
Nader onderzoek
• Nadere gegevensverzameling van leidingen, rekening houdend met landelijke
ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van leidingen (2011-2014).
Verbeteringswerken
Voor enkele trajecten/kunstwerken heeft de beheerder vooralsnog geen verbetermaatregelen
gedefinieerd, omdat het probleem naar verwachting (o.b.v. globale verificatie door beheerder) wordt
verholpen door Ruimte voor de Rivier. De provincie ziet graag dat het Rijk een formele verificatie
mogelijk maakt. Het betreft:
• Duiker Waterradmolen.
• Traject Koppelweg (dp125-dp135).
De volgende verbeteringen zijn, los van het bovenstaande, in ieder geval noodzakelijk:
• Verbetering traject Industrieterrein Doetinchem (dp12-dp23), inclusief drie riooloverstorten.
Deze complexe verbetering dient in samenspraak met de gemeente Doetinchem en andere
betrokkenen uitgevoerd te worden, zo mogelijk via HWBP3 (planvorming 2012, verwachte
uitvoering 2015-2016).

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak van de beheerder is erop gericht dat dijkringgebied 49 de komende toetsronde
voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn. De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is mede afhankelijk van de
programmering en prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rijn en IJssel
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform VTV06,
een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (25 november 2010, Doetinchem)
In de eindbespreking tussen waterschap (Gert de Jonge en Sander van Poorten) en provincie (Roy
Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten (voor de dijkringgebieden 47-51)
en de procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende
rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De beheerder geeft aan dat de nadruk in de conceptrapportage van de provincie teveel op de
onvoldoende scores en de aandachtspunten ligt, terwijl het beeld van de provincie over het
eindresultaat en de wijze van toetsen juist positief is. Naar aanleiding van dit overleg kunnen
meerdere provinciale aandachtspunten worden geschrapt op basis van de antwoorden van de
beheerder. De provincie gaat verder na of accenten anders gelegd moeten worden om de
juiste boodschap weer te geven m.b.t. de beoordeling van de toetsing.
2. De uitgevoerde toetsing o.b.v. het wettelijk instrumentarium heeft de beheerder geholpen om
een aantal (beheer)zaken op te lossen en geeft de beheerder daarmee dus de nodige
rugdekking -zowel intern als extern- om de veiligheids- en beheersituatie te verbeteren.
3. De sluitprotocollen voor kunstwerken, benodigd voor het oordeel “voldoet” op spoor
Betrouwbaarheid Sluiting, zijn op de peildatum gereed. Daarbij is voortgeborduurd op het
digitale beheersysteem H2GO, wat is opgesteld n.a.v. de tweede toetsronde.
4. M.b.t. de hoge gronden bespreken waterschap en provincie nogmaals de gemaakte afspraken
omtrent achterloopsheid en corrigeren dit zonodig in de betreffende rapportage. De beheerder
benadrukt dat achterloopsheid een provinciale verantwoordelijkheid blijft.
5. Ten aanzien van leidingen moeten nog veel gegevens verzameld worden, zoals waarschijnlijk
voor heel Nederland geldt. De wijze waarop leidingbeheerders aangezet kunnen worden de
benodigde toetsgegevens te verstrekken c.q. zélf aan te tonen dat een leiding veilig is, is
onderdeel van een lopende landelijke discussie m.b.t. alle NWO’s. De provincie is evenwel
van mening dat niet moet worden gestopt met het verzamelen van (basis)gegevens.
6. De beheerder heeft de planning van maatregelen opgesteld uitgaande van voldoende
(rijks)financiering en los van de planning/programmering die kan worden bepaald door andere
betrokkenen (o.a. HWBP3). Dit voorbehoud geldt niet (in ieder geval in veel mindere mate)
voor eigen beheer- en onderhoudswerkzaamheden en onderzoeken.
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rijn en IJssel aangeleverde toetsrapport bevat voor de provincie voldoende
informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van de gevoerde
voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordelingen van de conceptrapportages, meent de
provincie dat de beheerder een volledige en kwalitatief goede toetsing heeft uitgevoerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Hierbij worden de volgende opmerkingen geplaatst.
De beoordeling is uitgebreider en diepgaander uitgevoerd dan de vorige toetsing, waarmee een beter
inzicht is verkregen in de waterkeringsveiligheid. Zo heeft de beheerder zich ingespannen om voor de
Niet-Waterkerende Objecten zoveel mogelijk tot een oordeel te komen. Voor bomen en bebouwing is
dit grotendeels gelukt. Voor leidingen blijken veel gegevens echter nog niet beschikbaar of
ontoereikend. Dit laatste is onderdeel van een landelijke discussie over het toetsen van NWO’s.
De beheerder heeft de (verbeter)maatregelen uit de tweede toetsronde uitgevoerd c.q. opgestart en
heeft ook niet geschroomd om tussentijds aanvullende maatregelen te nemen om tot een beter
resultaat te komen.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Gevoerd beheer
In hoofdstuk 6 van het toetsrapport van waterschap Rijn en IJssel [ref 6.] wordt verslag gedaan van
het gevoerde beheer. Het gevoerde beheer heeft de instemming van Gedeputeerde Staten.
De provincie spreekt waardering uit voor de (verbeter)maatregelen die n.a.v. de tweede toetsronde
zijn uitgevoerd en het vaststellen van een geheel nieuwe Legger. Datzelfde geldt voor de acties die
door waterschap Rijn en IJssel in de derde toetsronde zijn voorgesteld om dijkringgebied 49 in de
nabije toekomst te laten voldoen aan de wettelijke norm.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen (zie §4.1) is overeenstemming tussen waterschap Rijn en IJssel en
provincie Gelderland.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de IJssel is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat
inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 49 dat de maatgevende waterstanden op de IJssel (km
902-922) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, leidt dit voor het dijkringgebied als
geheel (mogelijk) tot een te negatief beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken
voldoen weliswaar op een aantal locaties niet aan de norm, maar de actuele maatgevende
waterstanden zijn (beperkt) lager dan waarmee in de toetsing is gerekend. Kwantitatieve conclusies
m.b.t. de combinatie van dijken en waterstanden zijn niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en blijvend adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder
(o.a. Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde
van hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 49 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen op een
aantal trajecten (over 2,4 km) niet op meerdere onderdelen, zoals hoogte, piping en stabiliteit
constructie. Nader onderzoek is over 1,1 km nodig voor diverse niet-waterkerende objecten (leidingen)
en grasbekleding. In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een vollediger beeld
konden presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “geen oordeel” gereduceerd is door de inspanningen van het waterschap. Een
verdere reductie is alleen haalbaar door nog uitgebreidere gegevensinwinning van leidingen. Daarbij
dient aangetakt te worden op de landelijke ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van NWO’s.

7.3 Hoge gronden
Geconcludeerd wordt dat in dit dijkringgebied de ligging van de hoge gronden niet kritisch is voor de
waterkeringsveiligheid. De aansluiting en achterloopsheid zijn geborgd. Hierbij is overigens
geconstateerd dat e.e.a. niet goed niet rapporteerbaar is in Toetsrap (segment 621_1).

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is t.a.v. gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge gronden. Zo
is geconstateerd dat e.e.a. niet goed niet rapporteerbaar is in Toetsrap (segment 621_1).
De beheerder merkt verder op dat het laat beschikbaar komen van Toetsrap en met name de
wijzigingen in de zomer van 2010 als storend is ervaren, ook al begrijpt de beheerder dat een
instrument als Toetsrap ontwikkeltijd kent. Voor de volgende toetsronde ligt hier een verbeterpunt.
Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een
uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk
geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor het Rijk met betrekking
tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder constateert is dat het Wettelijk Toetsintsrumentarium verbetering behoeft ten aanzien
van niet-waterkerende objecten en grasbekleding. Waterschap Rijn en IJssel merkt op dat voor een
aantal sporen in het VTV het wenselijk is dat deze methodisch verbeterd worden, dit betreft:
• De beoordeling van de zodekwaliteit als onderdeel van de beoordeling van de
erosiebestendigheid van de grasbekleding. De methoden voor vaststellen van de
zodekwaliteit zijn niet consistent en doen geen recht aan de werkelijkheid.
• In Hydra ontbreken bodemhoogtes en oeverlocaties voor de Oude IJssel.
• De toetsvoorschriften voor macrostabiliteit zijn niet eenduidig. De modelfactor dient naar
mening van de beheerder eveneens toegepast te worden op de uitkomst van de Bishopberekening in geval van opdrijven.
• De beheerder wenst aanpassing van het overslagcriterium naar 1 l/s/m.
• De beoordeling van de niet-waterkerende objecten (NWO’s), met name leidingen, wordt als
weinig praktisch ervaren. De beheerder wenst een toetsmethode die meer geënt is op het
risico van NWO’s t.o.v. de waterkeringsveiligheid. De voorkeur gaat hierbij uit naar het
verplichten van leidingbeheerders tot aantonen van de waterkeringsveiligheid.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

De provincie Gelderland onderschrijft de opmerkingen van de beheerder en wil hieraan toevoegen dat
de beoordeling van de grasbekleding te conservatief is en dat erosie van grasbekleding in het
rivierengebied mogelijk een minder belangrijk beoordelingsspoor is. De provincie hoopt dat de in
ontwikkeling zijnde methode meer recht doet aan het vermeend beperkte belang van de
erosiebestendigheid van de grasmat in het bovenrivierengebied, gegeven de beperkte golfbelasting.

Dijkringgebied 49, IJsselland

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 49, IJsselland Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]

Derde toetsing Dijkring 49: IJsselland, Waterschap Rijn en IJssel, 1 juli 2010.

[ref 7.]
Rapportage Toetsing Grote Rivieren: Beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010.
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)
[ref 9.]
Addendum I bij de Leidraad Rivieren ten behoeve van het ontwerpen van dijken,
Ministerie van Verkeer & Waterstaat, 2007.

Dijkringgebied 49, IJsselland

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 49, IJsselland

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 49, IJsselland

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 49, IJsselland

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 49 : IJsselland
Vorden

IJSSEL

Brummen

Wichmond

Baak

Bronkhorst

Leuvenheim

Steenderen

Spankeren
Toldijk

Hengelo

Dieren
Olburgen

Keijenborg

Toetspeil +11,60 m. N.A.P.
(km 0)

Achterdrempt

Maaiveld 11,60 meter
11,60 - 12,00 meter
12,00 - 12,50 meter
12,50 - 13.00 meter

Doesburg

13,00 - 13,50 meter
13,50 - 14,00 meter

Drempt

14,00 - 14,50 meter

Hoog-Keppel

Hummelo

Doetinchem

Oude IJssel

14,50 - 15,00 meter
15,00 - 15,50 meter
> 15,50 meter

Laag-Keppel
Angerlo

Ou
de
IJs
se
l

grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

primaire waterkering

Kilometer

Doetinchem

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 49, IJsselland

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 49, IJsselland

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 49 : IJsselland
Vorden

IJSSEL

Brummen

Wichmond

Baak

Bronkhorst

Leuvenheim

Steenderen

Spankeren
Toldijk

Hengelo

Dieren
Olburgen

Keijenborg

Achterdrempt

Doesburg

Drempt
Hoog-Keppel

Hummelo

Oude IJssel
Laag-Keppel
Angerlo

Oordeel Provincie
Ou
de
IJs
se
l

voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

Doetinchem

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 49 : IJsselland
Vorden
Stuw Stroomgemaal van Hackfort

IJSSEL

Brummen

Gemaal Baakse Beek

Baak

Bronkhorst

Leuvenheim

Wichmond

Gemaal Grote Beek

Steenderen

Spankeren
Effluentleiding RWZI Olburgen

Toldijk

Hengelo

Dieren
Olburgen

Keijenborg

Achterdrempt

Doesburg

Gemaal Doesburg

Duiker Koppelweg

Riooloverstort Agruniek
Riooluitlaat 49-5
Riooluitlaat 49-4
Riooluitlaat 49-3
Riooloverstort Grutbroek

Drempt
Hoog-Keppel

Hummelo

Duiker Rivierweg

Oude IJssel
Angerlo

Duiker tpv RWZI Drempt

Laag-Keppel
Duiker IJsseltuin

Stuw Laag-Keppel
Duiker Waterradmolen

Duiker Langerakse Tochtsloot
Riooloverstort Rouwenoordseweg

Ou
de
IJs
se
l

Duiker N317 Teerink Sloot

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

nader onderzoek nodig

Kilometer

Doetinchem

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 49, IJsselland

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 49, IJsselland

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 50
Zutphen
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 50
Zutphen

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 50, Zutphen

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 12
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 14
4.1
Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel ........................................................................ 14
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 14
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 15
5.1
Bespreking waterschap Rijn en IJssel ................................................................................. 15
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 17
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 17
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 17
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 18
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 18
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 18
7.3
Categorie C-keringen ........................................................................................................... 18
7.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 18
7.5
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 18
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 50, Zutphen

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 50, Zutphen.
Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (2006-2011). Dit
rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, geheel in beheer bij waterschap Rijn en IJssel.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 50, Zutphen is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 1,8 km) niet m.b.t. hoogte, piping, stabiliteit,
bekleding, voorland, niet-waterkerende objecten en voor enkele kunstwerken/constructies (stabiliteit
en betrouwbaarheid sluiting). Nader onderzoek is nodig voor niet-waterkerende objecten (leidingen).
Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten voldoen heeft de beheerder, in overleg met provincie
Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak is erop
gericht dat dijkringgebied 50 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een goede stap heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief goede toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de
provincie. Tevens zijn (verbeter)maatregelen uit de vorige toetsronde uitgevoerd.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 50, Zutphen. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerders.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerders en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 50, Zutphen, is gelegen in de provincie Gelderland.
Het gebied ligt aan de oostzijde van de IJssel ter hoogte van Zutphen. De totale lengte van de
primaire waterkering is circa 16 kilometer, waarvan 13 km categorie a (direct buitenwaterkerend) langs
de IJssel. Aan de zuidzijde van het dijkringgebied bestaat de primaire waterkering uit circa 3 kilometer
categorie-c (niet direct buitenwaterkerend). Dit is de noordelijke kade van het Stroomkanaal van
Hackfort. In het noorden sluiten de keringen aan op het Twenthekanaal. In het oosten wordt het
dijkringgebied begrensd door hoge gronden.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 50 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rijn en IJssel is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 50.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 14 kunstwerken en waterkerende constructies.
Kunstwerken en constructies die in beheer zijn bij derden zijn gerapporteerd door het waterschap.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een fors aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Aanpassen beheer grasmat (beëindigen veebeweiding);
• Formaliseren sluitingsprocedures en inspecties kunstwerken;
• Opstellen van de legger en het beheersregister;
• Begroeiing steenbestorting verwijderen industriehaven Zutphen;
• Gegevensverzameling en beoordeling van de keermuur te Zutphen
• Nader onderzoek naar de stabiliteit van enkele damwanden en coupures;
• Nader onderzoek naar de conditie van het taludfilter, Polbeek;
• Nadere toetsing van enkele trajecten op microstabiliteit en macrostabiliteit buitenwaarts;
• Onderzoek naar verbetermogelijkheden (drempels) coupures Kuiperstraat en Havenstraat;
• Nader onderzoek en vervolgens uitvoering van de toetsing van de taludbekledingen (gras) en
signaleren knelpunten in toetsmethode bij Helpdesk;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Dijkverbetering Baak-Zutphen, stabiliteits- en pipingberm en herprofileren buitentaluds (§2.2).
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was [ref 4.]. Dit betrof voor dit
dijkringgebied het project Baak-Zutphen (trajecten Den Elterweg, Bronsbergen, Twentekanaal,
uitgevoerd in 2008). Deze verbeteringen zijn gereed voor de peildatum van de derde toetsronde en de
waterkering is dan ook beoordeeld conform VTV.
Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig
worden voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde
(HWBP3). Daarbij dient rekening te worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van
Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 50 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technisch Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technisch Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technisch Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); Falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. De hoge gronden in dijkringgebied 50 worden gevormd door het hoge achterland van de
Achterhoek.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 50 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 1,8 km) niet op de sporen hoogte, piping,
stabiliteit, bekleding, voorland, niet-waterkerende objecten en voor enkele kunstwerken (stabiliteit
constructie en betrouwbaarheid sluiting). Nader onderzoek is nodig op het spoor NWO’s (leidingen).
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
Onderstaande beoordeling per spoor gaat in op de categorie a-keringen. De categorie c-keringen, de
kering langs Stroomkanaal Hackfort, zijn beoordeeld op basis van behoud van de toestand ten
opzichte van 1996 en voldoen aan de norm. De kering van stroomkanaal Hackfort is op deze wijze
beoordeeld aangezien deze een dijkringscheidende dijk is waarbij geen belasting is vast te stellen
omdat de twee dijkringgebieden dezelfde norm hebben.
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte. Dit betreft delen van de
dijkvakken Bronsbergen (0,66 km) en De Mars (0,68 km). Het verschil tussen de kruin en de
waterstand aan de oever (de kruinhoogtemarge) is te klein.
De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op piping op de dijkvakken
Twenthekanaal Zuid, dp132+50-133+70 en de aansluiting van de langsconstructie coupure
Havenstraat bij dp99.
De overige dijken voldoen aan de norm. Voor twee trajecten is daarbij sprake van een afwijkend
Beheerdersoordeel. Het Technisch Oordeel is “onvoldoende”. Op basis van een afwijkend
Beheerdersoordeel voldoen deze trajecten aan de norm. Het Veiligheidsoordeel volgt het
Beheerdersoordeel. De provincie en de Inspectie V&W stemmen hiermee in. Dit betreft:
Bronsbergen, dp59+80-dp64 (0,42 km) en Twenthekanaal Zuid, dp148-dp150+20 (0,22 km).
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
Het traject tussen dp132+50-dp133+70 voldoet niet. De overige dijken voldoen.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op stabiliteit voorland. Het traject
dp88+75-dp89+10 heeft een te hoge kans op afschuiving.
Het Oordeel Provincie is dat de overige dijken voldoen aan de norm. Daarbij geldt een afwijkend
Beheerdersoordeel voor het traject dp96+85-dp97+70. Het Technische Oordeel is “nader onderzoek”
wegens gebrek aan gegevens van de damwand van de lage kade. Het afwijkende Beheerdersoordeel
is “voldoende”, op basis van regelmatige belasting en goede beheerervaring. Het Veiligheidsoordeel
volgt het Beheerdersoordeel. De provincie en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm ten aanzien van bekledingen. Ca.
0,22 km steenzetting voldoet niet aan de norm (IJsselpaviljoen te Zutphen, dp96+30-dp98+55).
Het Oordeel Provincie is dat de overige dijken voldoen aan de norm voor bekledingen.
Het Veiligheidsoordeel is deels gebaseerd op een Beheerdersoordeel dat afwijkt van het Technisch
Oordeel voor de zogeheten verholen keringen (m.b.t. grasbekleding). Het Technisch Oordeel luidt
“geen score - nader onderzoek” omdat de huidige toetsmethode niet toepasbaar bleek. Het afwijkend
Beheerdersoordeel is “voldoende”. Het Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De provincie
en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
Het Veiligheidsoordeel voor de leidingen is gebaseerd op het Beheerdersoordeel aan de hand van de
vuistregels NWO’s [ref 8.]. De bebouwing en bomen zijn getoetst conform VTV.
Het Oordeel Provincie is dat de bomen tussen dp132+50 en dp133+70 niet voldoen aan de norm. Dit
dijkvak voldoet, ook zonder bomen, niet aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor de bomen in het voorland bij dp84+50. De bomen
staan in het beoordelingsprofiel en zijn in twijfelachtige conditie.
Het Oordeel Provincie is dat een groot aantal leidingen “nader onderzoek” heeft. De beheerder geeft
het afwijkend Beheerdersoordeel “onvoldoende”, het Veiligheidsoordeel volgt het Technisch Oordeel
“nader onderzoek”. Het Oordeel Provincie is eveneens “nader onderzoek”.
De overige NWO’s voldoen.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rijn en IJssel zijn 14 waterkerende kunstwerken en 4,08 km
bijzondere waterkerende constructies gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij derden zijn hierbij
meegenomen door de waterkeringbeheerder. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken
wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat de volgende kunstwerken en langsconstructies niet voldoen aan de norm:
• Aflaatwerk Afleidingskanaal (betrouwbaarheid sluiting).
• Keermuur Badhuisweg, dp86+00-dp88+75 (stabiliteit).
• Keermuur Vispoorthaven, dp89+75-dp90+25 (stabiliteit).
• Damwand langs het Twenthekanaal, dp147+00-dp150+00 (stabiliteit).
Het Oordeel Provincie voor de damwand en keermuur Vispoortstraat, dp88+75-dp89+10, is dat deze
voldoen aan de norm. Het Technisch Oordeel voor de damwand en keermuur is “onvoldoende”, maar
het afwijkend Beheerdersoordeel is “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De
provincie en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.
Het Oordeel Provincie voor de IJsselkade Havenstraat is dat deze voldoet aan de norm. Het
Technisch Oordeel is “nader onderzoek”. Het Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De
provincie en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.
Het Oordeel Provincie is dat de overige langsconstructies en kunstwerken voldoen aan de norm

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 50 sluiten aan op de hoge gronden van het achterland
van de Achterhoek. Zie ook de hoogtekaart in Bijlage 2.
De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het Veiligheidsoordeel is
“voldoet aan de norm”. Vervolgens heeft de provincie in overleg met de beheerder de hoge gronden
verder beschouwd op zwakke plekken qua achterloopsheid middels hoogte- en inundatiekaarten. De
gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

De locatie nabij Vorden (zuidzijde dijkringgebied) blijkt praktisch gezien niet te beoordelen. De
aansluiting van de hoge gronden bestaat uit een categorie-c kering die alleen op behoud van de
toestand uit 1996 is beoordeeld. Er zijn geen officiële hydraulische randvoorwaarden (toetspeilen)
beschikbaar om de hoge gronden op te beoordelen.
Voor de volledigheid zijn de hoge gronden beschouwd op basis van het omliggende maaiveld (zie
Bijlage 2). Hieruit volgt dat de hoge gronden aangesloten zijn, maar het lijkt kritisch. De gezamenlijke
conclusie (beheerder en provincie) is echter dat er geen formele beoordeling mogelijk is door het
ontbreken van hydraulische randvoorwaarden. Zie ook §7.3.en §7.4.
Het oordeel van de provincie luidt “voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van
aansluitingen (HAP). De beoordeling op achterloopsheid (HAL) is zoals gezegd formeel niet mogelijk.
Praktisch gezien lijkt risico op achterloopsheid echter nihil, gezien de kering- en maaiveldhoogte t.o.v.
het toetspeil op de IJssel. Informeel is het Oordeel Provincie daarmee “voldoet aan de norm”.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. In het plan van
aanpak verbetermaatregelen is een globale planning uitgewerkt.
De beheerder heeft bij het opstellen van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of de
waterkeringen wel voldoen bij de waterstanden na uitvoering van Ruimte voor de Rivier volgens de
waterstanden in het Addendum I bij de Leidraad Rivieren [ref 9.].
Beheermaatregelen
• Bomen die niet voldoen en met grote kans op windworp worden gerooid (2011).
• Voor bomen die niet voldoen en met een twijfelachtige kans op windworp wordt onderzocht of
middels snoei, dan wel rooien, de veiligheid kan worden gewaarborgd (2011).
Nader onderzoek
• Nadere gegevensverzameling van leidingen, rekening houdend met landelijke
ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van leidingen (2011-2014).
Verbeteringswerken
Voor enkele trajecten heeft de beheerder vooralsnog geen verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat
het probleem naar verwachting (o.b.v. globale verificatie door beheerder) wordt verholpen door Ruimte
voor de Rivier. De provincie ziet graag dat het Rijk een formele verificatie mogelijk maakt. Het betreft:
• Den Elterweg-Bronsbergen, dp38+00-dp54+70.
• Industriehaven, dp111+50-dp118+30.
De volgende verbeteringen zijn, los van het bovenstaande, in ieder geval noodzakelijk:
• Badhuisweg, dp86+00-dp88+75, aanbrengen van bestorting (2012)
• Vispoorthaven, dp89+75-dp90+25, aanbrengen van bestorting i.o.m. gemeente Zutphen en
jachthavenbeheerder (2012).
• IJsselpaviljoen, dp96+30-dp98+55, vervangen van de onderlaag en herzetten van
steenbekleding i.o.m. gemeente Zutphen en paviljoenbeheerder (2014).
• Aansluiting langsconstructie coupure Havenstraat, dp99. Hier wordt een tijdelijke maatregel
voorzien in afwachting van een permanente maatregel, als onderdeel van de herinrichting van
het gebied (2011).
• Stort Twenthekanaal, dp132+50-dp133+70. Voornemen is een binnendijkse aanberming aan
te brengen, gekoppeld aan plannen Fort de Pol van gemeente Zutphen (2012).
• Twenthekanaal spoorbrug, dp147+00-dp150+20, aanbrengen van steenbestorting en
ingraven klei (2013).
• Onderzoek noodzaak afsluitbaarheid (schotbalken) aflaatwerk Afleidingskanaal Berkel (2012).

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak van de beheerder is erop gericht dat dijkringgebied 50 de komende toetsronde
voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn. De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is mede afhankelijk van de
programmering en prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rijn en IJssel
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform VTV06,
een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (25 november 2010, Doetinchem)
In de eindbespreking tussen waterschap (Gert de Jonge en Sander van Poorten) en provincie (Roy
Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten (voor de dijkringgebieden 47-51)
en de procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende
rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De beheerder geeft aan dat de nadruk in de conceptrapportage van de provincie teveel op de
onvoldoende scores en de aandachtspunten ligt, terwijl het beeld van de provincie over het
eindresultaat en de wijze van toetsen juist positief is. Naar aanleiding van dit overleg kunnen
meerdere provinciale aandachtspunten worden geschrapt op basis van de antwoorden van de
beheerder. De provincie gaat verder na of accenten anders gelegd moeten worden om de
juiste boodschap weer te geven m.b.t. de beoordeling van de toetsing.
2. De uitgevoerde toetsing o.b.v. het wettelijk instrumentarium heeft de beheerder geholpen om
een aantal (beheer)zaken op te lossen en geeft de beheerder daarmee dus de nodige
rugdekking -zowel intern als extern- om de veiligheids- en beheersituatie te verbeteren.
3. De sluitprotocollen voor kunstwerken, benodigd voor het oordeel “voldoet” op spoor
Betrouwbaarheid Sluiting, zijn op de peildatum gereed. Daarbij is voortgeborduurd op het
digitale beheersysteem H2GO, wat is opgesteld n.a.v. de tweede toetsronde.
4. M.b.t. de hoge gronden bespreken waterschap en provincie nogmaals de gemaakte afspraken
omtrent achterloopsheid en corrigeren dit zonodig in de betreffende rapportage. De beheerder
benadrukt dat achterloopsheid een provinciale verantwoordelijkheid blijft.
5. Ten aanzien van leidingen moeten nog veel gegevens verzameld worden, zoals waarschijnlijk
voor heel Nederland geldt. De wijze waarop leidingbeheerders aangezet kunnen worden de
benodigde toetsgegevens te verstrekken c.q. zélf aan te tonen dat een leiding veilig is, is
onderdeel van een lopende landelijke discussie m.b.t. alle NWO’s. De provincie is evenwel
van mening dat niet moet worden gestopt met het verzamelen van (basis)gegevens.
6. De beheerder heeft de planning van maatregelen opgesteld uitgaande van voldoende
(rijks)financiering en los van de planning/programmering die kan worden bepaald door andere
betrokkenen (o.a. HWBP3). Dit voorbehoud geldt niet (in ieder geval in veel mindere mate)
voor eigen beheer- en onderhoudswerkzaamheden en onderzoeken.
7. Specifiek voor dijkringgebied 50: de sluis Eefde grenst aan buitenwater en vormt een
verbinding tussen dijkringgebied 50 en 51, maar heeft nu geen status als primaire
waterkering. Het is evenmin “hoge grond”. De beheerder geeft ter overweging of deze kering
formeel aangewezen moet worden als primaire waterkering, categorie b (verbindend). Hierbij
geldt wel dat de ligging van het stuwpand Eefde dermate hoog is dat de sluis praktisch gezien
niet als primaire waterkering zal fungeren t.a.v. hoogwater op de IJssel (zie §7.5).
8. Specifiek voor dijkringgebied 50: de kering van Stroomkanaal Hackfort (categorie C, nietbuitenwaterkerend) is conform het VTV-C beoordeeld op basis van vergelijking met de
toestand van 1996, vanwege het ontbreken van hydraulische randvoorwaarden. De beheerder
geeft aan dat deze beoordeling weinig tot geen inzicht in de werkelijke veiligheid geeft.
Aanbevolen wordt om deze primaire C-kering nader te beschouwen in combinatie met de
regionale waterkering aan de overzijde van het Stroomkanaal. De status van de primaire
kering (t.o.v. de regionale) en het ontbreken van hydraulische randvoorwaarden moet
integraal worden beschouwd door het Rijk (i.o.m. beheerder en provincie) om tot een
realistischer beeld van de veiligheid tegen overstromen te komen (zie §7.5).

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rijn en IJssel aangeleverde toetsrapport bevat voor de provincie voldoende
informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van de gevoerde
voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordelingen van de conceptrapportages, meent de
provincie dat de beheerder een volledige en kwalitatief goede toetsing heeft uitgevoerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Hierbij worden de volgende opmerkingen geplaatst.
De beoordeling is uitgebreider en diepgaander uitgevoerd dan de vorige toetsing, waarmee een beter
inzicht is verkregen in de waterkeringsveiligheid. Zo heeft de beheerder zich ingespannen om voor de
Niet-Waterkerende Objecten zoveel mogelijk tot een oordeel te komen. Voor bomen en bebouwing is
dit grotendeels gelukt. Voor leidingen blijken veel gegevens echter nog niet beschikbaar of
ontoereikend. Dit laatste is onderdeel van een landelijke discussie over het toetsen van NWO’s.
De beheerder heeft de (verbeter)maatregelen uit de tweede toetsronde uitgevoerd c.q. opgestart en
heeft ook niet geschroomd om tussentijds aanvullende maatregelen te nemen om tot een beter
resultaat te komen.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 6 van het toetsrapport van waterschap Rijn en IJssel [ref 6.] wordt verslag gedaan van
het gevoerde beheer. Het gevoerde beheer heeft de instemming van Gedeputeerde Staten.
De provincie spreekt waardering uit voor de (verbeter)maatregelen die n.a.v. de tweede toetsronde
zijn uitgevoerd en het vaststellen van een geheel nieuwe Legger. Datzelfde geldt voor de acties die
door waterschap Rijn en IJssel in de derde toetsronde zijn voorgesteld om dijkringgebied 50 in de
nabije toekomst te laten voldoen aan de wettelijke norm.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen (zie §4.1) is overeenstemming tussen waterschap Rijn en IJssel en
provincie Gelderland.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de IJssel is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat
inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 50 dat de maatgevende waterstanden op de IJssel (km
922-931) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, leidt dit (mogelijk) tot een te negatief
beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen weliswaar op meerdere locaties
niet aan de norm, maar de actuele maatgevende waterstanden zijn (beperkt) lager dan waarmee in de
toetsing is gerekend. Kwantitatieve conclusies m.b.t. de combinatie van dijken en waterstanden zijn
niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en blijvend adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder
(o.a. Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde
van hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 50 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen op een
aantal trajecten (over 1,8 km) niet m.b.t. hoogte, piping, stabiliteit, bekleding, voorland, nietwaterkerende objecten en voor enkele kunstwerken/constructies (stabiliteit constructie en
betrouwbaarheid sluiting). Nader onderzoek is nodig voor niet-waterkerende objecten (leidingen).
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “onvoldoende” gereduceerd is dankzij inspanningen van het waterschap en
uitvoering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma.
In deze ronde zijn voor het eerst de niet-waterkerende objecten ook beoordeeld. De beheerder heeft
hiervoor veel werk verricht, maar desondanks is er voor veel leidingen nog nader onderzoek nodig.
Daarbij dient aangetakt te worden op de landelijke ontwikkelingen rond het toetsen van NWO’s.

7.3 Categorie C-keringen
De categorie C-keringen (niet-buitenwaterkerend) zijn beoordeeld op basis van vergelijking van de
toestand ten opzichte van 1996, vanwege ontbreken van een realistische belastingssituatie. Deze
beoordeling geeft evenwel weinig tot geen inzicht in de werkelijke veiligheid van de waterkering.
De C-kering moet nader worden bezien in combinatie met regionale waterkering aan de overzijde van
het Stroomkanaal. De status van de primaire kering (t.o.v. de regionale) moet tegen het licht worden
gehouden door het Rijk, in overleg met de beheerder en provincie.

7.4 Hoge gronden
Voor de hoge gronden aan het Stroomkanaal Hackfort ontbreken hydraulische randvoorwaarden om
de toetsing uit te voeren. De hydraulische randvoorwaarden zijn niet door het Rijk geleverd aangezien
de waterkering twee dijkringen van gelijke norm scheidt. Bijgevolg zijn er geen realistische belasting
vanuit de grote rivieren te bepalen voor de categorie c-keringen. Een formele beoordeling van de hoge
gronden is dan ook praktisch gezien niet mogelijk. Zie ook §3.2.4.
De status van de primaire kering (t.o.v. de regionale) moet tegen het licht worden gehouden door het
Rijk, in overleg met de beheerder en provincie. Aan de hand daarvan moet vervolgens worden
bekeken of en welke hydraulische randvoorwaarden kunnen worden afgeleid, zodat een formele
toetsing mogelijk wordt, inclusief de hoge gronden. Zie ook §7.3.

7.5 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
De beheerder merkt op dat het laat beschikbaar komen van Toetsrap en met name de wijzigingen in
de zomer van 2010 als storend is ervaren, ook al begrijpt de beheerder dat een instrument als
Toetsrap ontwikkeltijd kent. Voor de volgende toetsronde ligt hier een verbeterpunt.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een
uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk
geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor het Rijk met betrekking
tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder constateert is dat het Wettelijk Toetsintsrumentarium verbetering behoeft ten aanzien
van niet-waterkerende objecten en grasbekleding. Waterschap Rijn en IJssel merkt op dat voor een
aantal sporen in het VTV het wenselijk is dat deze methodisch verbeterd worden, dit betreft:
• De beoordeling van de zodekwaliteit als onderdeel van de beoordeling van de
erosiebestendigheid van de grasbekleding. De methoden voor vaststellen van de
zodekwaliteit zijn niet consistent en doen geen recht aan de werkelijkheid.
• In Hydra ontbreken voor het Twenthekanaal tussen de IJssel en Eefde de oeverlocaties en
bodemhoogten.
• Hydraulische randvoorwaarden ontbreken voor de kering en hoge gronden nabij de
aardebaan A1.
• Status van sluis Eefde: de sluis Eefde grenst aan buitenwater en vormt een verbinding tussen
dijkringgebied 50 en 51, maar heeft nu geen status als primaire waterkering. Het is evenmin
“hoge grond”. De beheerder geeft ter overweging of deze kering formeel aangewezen moet
worden als primaire verbindende waterkering, categorie b. Hierbij geldt wel dat de ligging van
het stuwpand Eefde dermate hoog is dat de sluis praktisch gezien niet als primaire
waterkering zal fungeren t.a.v. hoogwater op de IJssel.
• Voor de kering van Stroomkanaal Hackfort dienen hydraulische randvoorwaarden bepaald te
worden in samenhang met de randvoorwaarden voor de regionale kering aan de zuidzijde van
het Stroomkanaal, zie §7.3.
• Een inconsistentie in het VTV wordt vermoed naar aanleiding van de toetsing van Coupure
Havenstraat aangezien in stap 3.1 (eenvoudige toets) de score “goed” was en in stap 4
(gedetailleerd) “onvoldoende”.
• De toetsvoorschriften voor macrostabiliteit zijn niet eenduidig. De modelfactor dient naar
mening van de beheerder eveneens toegepast te worden op de uitkomst van de Bishopberekening in geval van opdrijven.
• De beheerder wenst aanpassing van het overslagcriterium naar 1 l/s/m.
• De beoordeling van de niet-waterkerende objecten (NWO’s), met name leidingen, wordt als
weinig praktisch ervaren. De beheerder wenst een toetsmethode die meer geënt is op het
risico van NWO’s t.o.v. de waterkeringsveiligheid. De voorkeur gaat hierbij uit naar het
verplichten van leidingbeheerders tot aantonen van de waterkeringsveiligheid.
De provincie Gelderland onderschrijft de opmerkingen van de beheerder en wil hieraan toevoegen dat
de beoordeling van de grasbekleding te conservatief is en dat erosie van grasbekleding in het
rivierengebied mogelijk een minder belangrijk beoordelingsspoor is. De provincie hoopt dat de in
ontwikkeling zijnde methode meer recht doet aan het vermeend beperkte belang van de
erosiebestendigheid van de grasmat in het bovenrivierengebied, gegeven de beperkte golfbelasting.

Dijkringgebied 50, Zutphen

pagina 20
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 50, Zutphen Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]

Derde Toetsing Dijkring 52, Zutphen, Waterschap Rijn en IJssel, 1 juli 2010.

[ref 7.]
Rapportage Toetsing Grote Rivieren: Beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010.
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)
[ref 9.]
Addendum I bij de Leidraad Rivieren ten behoeve van het ontwerpen van dijken,
Ministerie van Verkeer & Waterstaat, 2007.

Dijkringgebied 50, Zutphen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 50, Zutphen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 50, Zutphen

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 50 : Zutphen

Hoogte tov N.A.P.
< 8,50 meter
8,50 - 8,75 meter
8,75 - 9,00 meter
9,00 - 9,25 meter
9,25 - 9,50 meter
9,50 - 9,75 meter
9,75 - 10,00 meter
10,00 - 10,25 meter
10,25 - 10,50 meter
10,50 - 10,75 meter
10,75 - 11,00 meter
11,00 - 11,25 meter
11,25 - 11,50 meter
11,50 - 11,75 meter
> 11,75 meter

Eefde
Twenthekanaal

Hoven

Zutphen

Warnsveld

IJSSEL

Vorden

Wichmond

grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

primaire waterkering

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 50, Zutphen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 50, Zutphen

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 50 : Zutphen

Eefde
Twenthekanaal

Hoven

Zutphen

Warnsveld

IJSSEL

Vorden

Wichmond

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 50 : Zutphen

Toets op Veiligheid 2011

Coupure Havenstraat

Coupure Brugstraat
Coupure Marspoortstraat
Coupure Berkelkade
Kattenhavenstuw
Coupure Kuiperstraat

Coupure Vispoortstraat

Eefde
Effluentleiding RWZI Zutphen

Gemaal Polbeek

Effluentleiding Luvata

Hoven

Twenthekanaal

Zutphen

Duiker Bierkamp
Aflaatwerk Afleidingskanaal

Spuisluis Helbergen
Gemaal Helbergen

Warnsveld

IJSSEL

Vorden

Wichmond

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 50, Zutphen

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 50, Zutphen

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 51
Gorssel
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 51
Gorssel

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 51, Gorssel

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 12
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 13
4.1
Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel ........................................................................ 13
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 13
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 14
5.1
Bespreking waterschap Rijn en IJssel ................................................................................. 14
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 16
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 16
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 16
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 17
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 17
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 17
7.3
Hoge gronden....................................................................................................................... 17
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 17
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 51, Gorssel

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 51, Gorssel.
Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (2006-2011). Dit
rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, welke geheel in beheer is bij waterschap Rijn en
IJssel.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 51, Gorssel is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 4,2 km) niet op meerdere onderdelen, zoals
hoogte, piping en niet-waterkerende objecten (bomen). Nader onderzoek is nodig voor grasbekleding
en niet-waterkerende objecten (leidingen). Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten voldoen heeft de beheerder, in overleg met provincie
Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak is erop
gericht dat dijkringgebied 51 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een goede stap heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief goede toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de
provincie. Tevens zijn (verbeter)maatregelen uit de vorige toetsronde uitgevoerd.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 51, Gorssel. Het rapport
is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 51 is voor het grootste deel gelegen in de provincie Gelderland. Een klein deel van de
dijkring is gelegen in provincie Overijssel (Schipbeek bij Deventer).
Provincie Gelderland rapporteert over het hele dijkringgebied, mede namens de provincie Overijssel.
De dijkring bestaat uit ca. 24 km categorie-a-keringen (direct buitenwaterkerend). Dijkringgebied 51
sluit in het noordoosten aan op hoge gronden. In het zuidoosten sluit de dijkring aan op de stuw/sluis
van het Twenthekanaal. Het stuwpeil van het Twenthekanaal is hoger dan het MHW op de Gelderse
IJssel. De stuw/sluis maakt geen onderdeel uit van de dijkring.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 51 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rijn en IJssel is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 51. In de primaire
waterkering bevinden zich in totaal 9 kunstwerken.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een fors aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Aanpassen beheer grasmat (beëindigen veebeweiding);
• Formaliseren sluitingsprocedures en inspecties kunstwerken;
• Opstellen van de legger en het beheersregister;
• Renoveren houten wachtdeuren kunstwerk Dortherbeek;
• Nader onderzoeken van enkele dijkvakken waarbij in het verleden afslag en
zandmeevoerende wellen zijn geconstateerd;
• Toetsen van de aansluiting op hoge gronden;
• Nader onderzoek en vervolgens uitvoering van de toetsing van de taludbekledingen (gras) en
signaleren knelpunten in toetsmethode bij Helpdesk;
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Dijkverbetering Twenthekanaal, aanpassen taludhellingen. (§2.2)
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was [ref 4.]. Dit betrof voor dit
dijkringgebied het project Twenthekanaal (dp1-5 en 28-32, uitgevoerd in 2009). Het project is gereed
voor de peildatum van de derde toetsronde en de waterkering is dan ook beoordeeld conform VTV.
Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig
worden voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde
(HWBP3). Daarbij dient rekening te worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van
Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 51 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technisch Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technisch Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technisch Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); Falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
(BS) betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. Dijkringgebied 51 sluit aan de oostzijde aan op de hoge gronden van het achterland van de
Achterhoek.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van het dijkringgebied 51 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen op een aantal trajecten (over 4,2 km) niet op de sporen hoogte, piping en
niet-waterkerende objecten (bomen). Nader onderzoek is nodig voor grasbekledingen en nietwaterkerende objecten (leidingen).
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte voor de verholen keringen
Mettray, Gorssel, Epse en begin Epse-Rijksweg A1. Het verschil tussen kruin en de te keren
waterstand (de kruinhoogtemarge) bedraagt op deze trajecten minder dan 30 cm.
De overige dijken voldoen aan de norm.
Voor de waterkering langs het Twenthekanaal dp27+60-dp32 is daarbij sprake van een afwijkend
Beheerdersoordeel. Het Technisch Oordeel is “geen score – nader onderzoek” vanwege het hoge
zandgehalte in de grasbekleding in combinatie met hoge overslagdebieten. Op basis van een
afwijkend Beheerdersoordeel voldoet de kering wel aan de norm. Het Veiligheidsoordeel volgt het
Beheerdersoordeel. De provincie en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op piping tussen de spoorbrug en de
Oude Eefse beek, dp16-dp26 (1,0 km).
De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor 0,8 km ten aanzien van bekleding wegens slechte
graskwaliteit. Dit betreft de dijkvakken Flierderbeek-’t Boschloo, dp60-dp65 en Epse-Rijksweg A1,
dp123-dp126.
Voor de waterkering langs het Twenthekanaal dp27+60-dp32 is sprake van een afwijkend
Beheerdersoordeel. Het Technisch Oordeel “geen score – nader onderzoek” vanwege het hoge
zandgehalte in de zode. Het afwijkende Beheerdersoordeel is “voldoende”, op basis van regelmatige
belasting en goede beheerervaring. Het Veiligheidsoordeel volgt het Beheerdersoordeel. De provincie
en de Inspectie V&W stemmen hiermee in.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Het Oordeel Provincie is dat de overige dijken voldoen aan de norm ten aanzien van bekleding op
basis van de toetsing volgens het VTV.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
Het Veiligheidsoordeel voor de leidingen is gebaseerd op het Beheerdersoordeel aan de hand van de
vuistregels NWO’s [ref 8.]. De bebouwing en bomen zijn getoetst conform VTV.
Het Oordeel Provincie is dat de bomen op de kruin en het buitentalud tussen dp118-dp119 niet aan de
norm voldoen.
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” voor een groot aantal leidingen. De beheerder geeft het
afwijkend Beheerdersoordeel “onvoldoende”, het Veiligheidsoordeel volgt het Technisch Oordeel
“nader onderzoek”. Het Oordeel Provincie is eveneens “nader onderzoek”.
De overige bomen, leidingen en alle bebouwing voldoen aan de norm.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Rijn en IJssel zijn 9 waterkerende kunstwerken en
bijzondere waterkerende constructies gerapporteerd. De kunstwerken in beheer bij derden zijn hierbij
meegenomen. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het
toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat alle kunstwerken en waterkerende constructies voldoen aan de norm.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 51 sluiten aan op de hoge gronden van het achterland
van de Achterhoek. Zie ook de hoogtekaart in Bijlage 2. De waterkeringen verlopen in de hoge
gronden naar het oosten, waarbij de oevers oplopen. De hoogte van de oevers is gewaarborgd door
de legger van de watergangen.
De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het veiligheidsoordeel is
“voldoet aan de norm”. Vervolgens heeft de provincie in overleg met de beheerder de hoge gronden
verder beschouwd op zwakke plekken qua achterloopsheid middels hoogte- en inundatiekaarten. De
gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is.
Het oordeel van de provincie luidt “voldoet aan de norm” voor de hoge gronden ten aanzien van
achterloopsheid (HAL) en aansluitingen (HAP).

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rijn en IJssel
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. In het plan van
aanpak verbetermaatregelen is een globale planning uitgewerkt.
De beheerder heeft bij het opstellen van de verbetermaatregelen reeds globaal geverifieerd of de
waterkeringen wel voldoen bij de waterstanden na uitvoering van Ruimte voor de Rivier volgens de
waterstanden in het Addendum I bij de Leidraad Rivieren Fout! Verwijzingsbron niet gevonden..
Beheermaatregelen
• Bomen die niet voldoen en met grote kans op windworp worden gerooid (2011).
• Voor bomen die niet voldoen en met een twijfelachtige kans op windworp wordt onderzocht of
middels snoei, dan wel rooien, de veiligheid kan worden gewaarborgd (2011).
• Verbetering van de graskwaliteit (Flierderbeek-‘t Boschloo en Epse-Rijksweg A1) door
aanpassing van het beheer (vanaf 2011).
Nader onderzoek
• Nader onderzoek kelders dp66 m.b.t. waterdichtheid en cohesieve lagen (2012).
• Nadere gegevensverzameling van leidingen, rekening houdend met landelijke
ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van leidingen (2011-2014).
Verbeteringswerken
Voor enkele trajecten heeft de beheerder vooralsnog geen verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat
het probleem naar verwachting (o.b.v. globale verificatie door beheerder) wordt verholpen door Ruimte
voor de Rivier. De provincie ziet graag dat het Rijk een formele verificatie mogelijk maakt. Het betreft:
• Verholen kering Mettray, dp39-dp43.
• Verholen kering Epse, dp113-dp114+65 en dp118+40-dp119+50.
• Verholen kering Gorssel, dp65+75-dp89+00, m.u.v. delen van dp73-dp86 (zie hieronder).
De volgende verbeteringen zijn, los van het bovenstaande, in ieder geval noodzakelijk:
• Twenthekanaal, dp16-dp26 oplossen tekort kwelweglengte (2012-2013).
• Verholen kering Gorssel, dp76+60-dp80+20, dp73 en dp86 oplossen kruinhoogtetekort
middels ophogingen (2013-2014).

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak van de beheerder is erop gericht dat dijkringgebied 51 de komende toetsronde
voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn. De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is mede afhankelijk van de
programmering en prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rijn en IJssel
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
over de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform VTV06,
een eindbespreking plaatsgevonden van de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (25 november 2010, Doetinchem)
In de eindbespreking tussen waterschap (Gert de Jonge en Sander van Poorten) en provincie (Roy
Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten (voor de dijkringgebieden 47-51)
en de procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende
rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De beheerder geeft aan dat de nadruk in de conceptrapportage van de provincie teveel op de
onvoldoende scores en de aandachtspunten ligt, terwijl het beeld van de provincie over het
eindresultaat en de wijze van toetsen juist positief is. Naar aanleiding van dit overleg kunnen
meerdere provinciale aandachtspunten worden geschrapt op basis van de antwoorden van de
beheerder. De provincie gaat verder na of accenten anders gelegd moeten worden om de
juiste boodschap weer te geven m.b.t. de beoordeling van de toetsing.
2. De uitgevoerde toetsing o.b.v. het wettelijk instrumentarium heeft de beheerder geholpen om
een aantal (beheer)zaken op te lossen en geeft de beheerder daarmee dus de nodige
rugdekking -zowel intern als extern- om de veiligheids- en beheersituatie te verbeteren.
3. De sluitprotocollen voor kunstwerken, benodigd voor het oordeel “voldoet” op spoor
Betrouwbaarheid Sluiting, zijn op de peildatum gereed. Daarbij is voortgeborduurd op het
digitale beheersysteem H2GO, wat is opgesteld n.a.v. de tweede toetsronde.
4. M.b.t. de hoge gronden bespreken waterschap en provincie nogmaals de gemaakte afspraken
omtrent achterloopsheid en corrigeren dit zonodig in de betreffende rapportage. De beheerder
benadrukt dat achterloopsheid een provinciale verantwoordelijkheid blijft.
5. Ten aanzien van leidingen moeten nog veel gegevens verzameld worden, zoals waarschijnlijk
voor heel Nederland geldt. De wijze waarop leidingbeheerders aangezet kunnen worden de
benodigde toetsgegevens te verstrekken c.q. zélf aan te tonen dat een leiding veilig is, is
onderdeel van een lopende landelijke discussie m.b.t. alle NWO’s. De provincie is evenwel
van mening dat niet moet worden gestopt met het verzamelen van (basis)gegevens.
6. De beheerder heeft de planning van maatregelen opgesteld uitgaande van voldoende
(rijks)financiering en los van de planning/programmering die kan worden bepaald door andere
betrokkenen (o.a. HWBP3). Dit voorbehoud geldt niet (in ieder geval in veel mindere mate)
voor eigen beheer- en onderhoudswerkzaamheden en onderzoeken.
7. Specifiek voor dijkringgebied 51: de sluis Eefde grenst aan buitenwater en vormt een
verbinding tussen dijkringgebied 50 en 51, maar heeft nu geen status als primaire
waterkering. Het is evenmin “hoge grond”. De beheerder geeft ter overweging of deze kering
formeel aangewezen moet worden als primaire waterkering, categorie b (verbindend). Hierbij
geldt wel dat de ligging van het stuwpand Eefde dermate hoog is dat de sluis praktisch gezien
niet als primaire waterkering zal fungeren t.a.v. hoogwater op de IJssel (zie §7.4).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rijn en IJssel aangeleverde toetsrapport bevat voor de provincie voldoende
informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van de gevoerde
voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordelingen van de conceptrapportages, meent de
provincie dat de beheerder een volledige en kwalitatief goede toetsing heeft uitgevoerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Hierbij worden de volgende opmerkingen geplaatst.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

De beoordeling is uitgebreider en diepgaander uitgevoerd dan de vorige toetsing, waarmee een beter
inzicht is verkregen in de waterkeringsveiligheid. Zo heeft de beheerder zich ingespannen om voor de
Niet-Waterkerende Objecten zoveel mogelijk tot een oordeel te komen. Voor bomen en bebouwing is
dit grotendeels gelukt. Voor leidingen blijken veel gegevens echter nog niet beschikbaar of
ontoereikend. Dit laatste is onderdeel van een landelijke discussie over het toetsen van NWO’s.
De beheerder heeft de (verbeter)maatregelen uit de tweede toetsronde uitgevoerd c.q. opgestart en
heeft ook niet geschroomd om tussentijds aanvullende maatregelen te nemen om tot een beter
resultaat te komen.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 6 van het toetsrapport van waterschap Rijn en IJssel [ref 6.] wordt verslag gedaan van
het gevoerde beheer. Het gevoerde beheer heeft de instemming van Gedeputeerde Staten.
De provincie spreekt waardering uit voor de (verbeter)maatregelen die n.a.v. de tweede toetsronde
zijn uitgevoerd en het vaststellen van een geheel nieuwe Legger. Datzelfde geldt voor de acties die
door waterschap Rijn en IJssel in de derde toetsronde zijn voorgesteld om dijkringgebied 51 in de
nabije toekomst te laten voldoen aan de wettelijke norm.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen (zie §4.1) is overeenstemming tussen waterschap Rijn en IJssel en
provincie Gelderland.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de IJssel is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat
inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 51 dat de maatgevende waterstanden op de IJssel (km
931-942) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, leidt dit (mogelijk) tot een te negatief
beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen weliswaar op meerdere locaties
niet aan de norm, maar de actuele maatgevende waterstanden zijn beperkt lager dan waarmee in de
toetsing is gerekend. Kwantitatieve conclusies m.b.t. de combinatie van dijken en waterstanden zijn
niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde van
hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 51 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen op een
aantal trajecten (over 4,2 km) niet op meerdere onderdelen, zoals hoogte, piping en niet-waterkerende
objecten (bomen). Nader onderzoek is nodig op het spoor bekledingen en niet-waterkerende objecten
(leidingen). In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “geen oordeel” drastisch gereduceerd is door de gegevensinwinning van de
NWO’s, ook al is er voor veel leidingen nog wel nader onderzoek nodig. Daarbij dient aangetakt te
worden op de landelijke ontwikkelingen/discussies rond het toetsen van NWO’s.

7.3 Hoge gronden
Geconcludeerd wordt dat in dit dijkringgebied de ligging van de hoge gronden niet kritisch is voor de
waterkeringsveiligheid. De aansluiting en achterloopsheid zijn geborgd.

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
De beheerder merkt op dat het laat beschikbaar komen van Toetsrap en met name de wijzigingen in
de zomer van 2010 als storend is ervaren, ook al begrijpt de beheerder dat een instrument als
Toetsrap ontwikkeltijd kent. Voor de volgende toetsronde ligt hier een verbeterpunt.
Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een
uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk
geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor het Rijk met betrekking
tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder constateert is dat het Wettelijk Toetsintsrumentarium verbetering behoeft ten aanzien
van niet-waterkerende objecten en grasbekleding. Waterschap Rijn en IJssel merkt op dat voor een
aantal sporen in het VTV het wenselijk is dat deze methodisch verbeterd worden, dit betreft:
• De beoordeling van de zodekwaliteit als onderdeel van de beoordeling van de
erosiebestendigheid van de grasbekleding. De methoden voor vaststellen van de
zodekwaliteit zijn niet consistent en doen geen recht aan de werkelijkheid.
• In Hydra ontbreken voor het Twenthekanaal tussen de IJssel en Eefde de oeverlocaties en
bodemhoogten.
• Verder ontbreken hydraulische randvoorwaarden voor de kering en hoge gronden nabij de
aardebaan A1.
• Status van sluis Eefde: de sluis Eefde grenst aan buitenwater en vormt een verbinding tussen
dijkringgebied 50 en 51, maar heeft nu geen status als primaire waterkering. Het is evenmin
“hoge grond”. De beheerder geeft ter overweging of deze kering formeel aangewezen moet
worden als primaire waterkering, categorie b (verbindend). Hierbij geldt wel dat de ligging van
het stuwpand Eefde dermate hoog is dat de sluis praktisch gezien niet als primaire
waterkering zal fungeren t.a.v. hoogwater op de IJssel.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•
•
•

derde toetsronde 2011

De toetsvoorschriften voor macrostabiliteit zijn niet eenduidig. De modelfactor dient naar
mening van de beheerder eveneens toegepast te worden op de uitkomst van de Bishopberekening in geval van opdrijven.
De beheerder wenst aanpassing van het overslagcriterium naar 1 l/s/m.
De beoordeling van de niet-waterkerende objecten (NWO’s), met name leidingen, wordt als
weinig praktisch ervaren. De beheerder wenst een toetsmethode die meer geënt is op het
risico van NWO’s t.o.v. de waterkeringsveiligheid. De voorkeur gaat hierbij uit naar het
verplichten van leidingbeheerders tot aantonen van de waterkeringsveiligheid.

De provincie Gelderland onderschrijft de opmerkingen van de beheerder en wil hieraan toevoegen dat
de beoordeling van de grasbekleding te conservatief is en dat erosie van grasbekleding in het
rivierengebied mogelijk een minder belangrijk beoordelingsspoor is. De provincie hoopt dat de in
ontwikkeling zijnde methode meer recht doet aan het vermeend beperkte belang van de
erosiebestendigheid van de grasmat in het bovenrivierengebied, gegeven de beperkte golfbelasting.

Dijkringgebied 51, Gorssel

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 51, Gorssel Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]

Derde Toetsing Dijkring 51, Gorssel, Waterschap Rijn en IJssel, 1 juli 2010.

[ref 7.]
Rapportage Toetsing Grote Rivieren: Beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010.
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)
[ref 9.]
Addendum I bij de Leidraad Rivieren ten behoeve van het ontwerpen van dijken,
Ministerie van Verkeer & Waterstaat, 2007.

Dijkringgebied 51, Gorssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 51, Gorssel

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 51, Gorssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 51, Gorssel

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 51 : Gorssel

Maaiveld 8,30 meter
8,30 - 8,50 meter
8,50 - 8,75 meter
8,75 - 9,00 meter
9,00 - 9,25 meter
9,25 - 9,50 meter
9,50 - 9,75 meter
9,75 - 10,00 meter
10,00 - 10,25 meter

Toetspeil +8,30 m. N.A.P.
(km 942)

> 10,25 meter

Bathmen

Deventer

O V E R IJ S S E L

Epse

Harfsen

Gorssel

IJSSEL

Eefde

ek
Twenth

anaal
Almen

Zutphen

G E L D E R LAN D
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

grens dijkringgebied
primaire waterkering

0

0,5

1
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 51, Gorssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 51, Gorssel

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 51 : Gorssel

Toets op Veiligheid 2011

O V E R IJ S S E L
Bathmen
Deventer

Epse

Harfsen

Gorssel

IJSSEL

Eefde

al
ekana
Twenth
Almen

G E L D E R LAN D

Zutphen

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 51 : Gorssel

Toets op Veiligheid 2011

O V E R IJ S S E L
Bathmen
Deventer

Dassentunnel 3
Dassentunnel 2
Dassentunnel 1
Duiker Dortherbeek

Epse

Duiker Dommerbeek

Harfsen

Coupure Veerweg

Gorssel

IJSSEL

Duiker Flierderbeek

Eefde

Gemaal Oude Eefsebeek
Aflaatwerk Eefsebeek

al
ekana
Twenth
Almen

G E L D E R LAN D

Zutphen

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,5

1

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 51, Gorssel

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 51, Gorssel

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 52
Oost-Veluwe
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Dijkringgebied 52
Oost-Veluwe

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving dijkringgebied..................................................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 12
3.2.4
Hoge gronden....................................................................................................................... 12
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 13
4.1
Plan van aanpak waterschap Veluwe .................................................................................. 13
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 13
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 14
5.1
Bespreking waterschap Veluwe ........................................................................................... 14
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 16
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 16
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 16
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 17
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 17
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 17
7.3
Hoge gronden....................................................................................................................... 17
7.4
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 17
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart
Beoordelingswijze hoge gronden

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 52, OostVeluwe. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid (2006-2011).
Dit rapport heeft betrekking op het gehele dijkringgebied, in beheer bij waterschap Veluwe.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 52, Oost-Veluwe is:
voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen over totaal 11,7 km niet m.b.t. de toetssporen hoogte, piping, twee
kunstwerken en meerdere niet-waterkerende objecten (leidingen en bomen). Over 2 km is nader
onderzoek nodig voor piping. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten voldoen heeft de beheerder, in overleg met provincie
Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak is erop
gericht dat dijkringgebied 52 bij de volgende toetsronde voldoet aan de norm.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een goede stap heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, door een volledige toetsing uit te voeren en de
daaruit volgende verbetermaatregelen direct voortvarend op te pakken.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elk dijkringgebied de vereiste veiligheidsnorm
waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de Waterwet brengt
de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan Gedeputeerde Staten over de
algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de beheerder wordt getoetst of de
waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd. Gedeputeerde Staten brengen, op
basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met voorliggend rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van dijkringgebied 52, Oost-Veluwe. Het
rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is
uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft het dijkringgebied en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van het dijkringgebied.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving dijkringgebied
Dijkringgebied 52 is voor het grootste deel gelegen in de provincie Gelderland. Een klein deel van de
dijkring is gelegen in de provincie Overijssel (twee trajecten nabij Welsum en Marle).
Provincie Gelderland rapporteert over het hele dijkringgebied, mede namens de provincie Overijssel.
De dijkring loopt van het Apeldoorns Kanaal in Dieren in het zuiden tot en met de keersluis 'Het
Bastion' ten zuidoosten van Hattem. De keringen behoren alle tot categorie a (direct
buitenwaterkerend). De totale lengte van de primaire waterkeringen bedraagt ca. 63 km.
Dijkringgebied 52 grenst aan de zuidzijde aan hoge gronden. Vervolgens loopt de waterkering via
Brummen, De Hoven, Voorst, Veessen en Wapenveld naar Hattem, waar dijkring 52 aan dijkring 11
grenst. De bedreiging van het dijkringgebied wordt gevormd door hoogwater op de IJssel.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen. In bijlage II van de Waterwet is voor
de primaire waterkering van dijkringgebied 52 de veiligheidsnorm vastgesteld op 1/1250 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Veluwe is verantwoordelijk voor het beheer van dijkringgebied 52.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal 16 kunstwerken.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgde één concrete maatregel ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregel is door de beheerder uitgevoerd en gemonitord door de
provincie. Dit betrof:
• Nader onderzoek naar de toestand van de kabels en leidingen (i.s.m. leidingbeheerders) en
vervolgens uitvoeren van volledige toetsing conform VTV.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn geen verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde toetsronde als “onvoldoende”
worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3). Daarbij dient rekening te
worden gehouden met de het waterstandsverlagende effect van Ruimte voor de Rivier.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.
In dat kader noemt de provincie specifiek nog de RvdR-projecten dijkverleggingen Cortenoever en
Voorsterklei en de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld, waarbij binnen dit dijkringgebied de komende
jaren stukken bestaande dijk landinwaarts wordt verlegd c.q. worden aangelegd.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van dijkringgebied 52 is gebruik gemaakt van Hydraulische
Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technisch Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technisch Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technisch Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); Falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.
Hoge gronden
Hoge gronden worden door de waterkeringbeheerders beoordeeld op hun aansluiting op de
waterkering (HAP). De provincie beoordeelt het gesloten zijn van een dijkringgebied door de hoge
gronden (HAL), in overleg met de waterkeringbeheerder. De gevolgde werkwijze is beschreven in
Bijlage 4. De primaire waterkeringen van dijkringgebied 52 sluiten bij aan op de hoge gronden van de
Veluwe.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 52 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
De waterkeringen voldoen over 11,7 km niet op de sporen Hoogte en Piping, twee kunstwerken en
voor enkele Niet-Waterkerende Objecten. Over 2 km is nader onderzoek nodig voor piping.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte over 8,7 km. Het betreft
een vijftal trajecten: Spankeren-Brummen, Marsstraat-’t Schol, Welsum, Epe-Veessen, KloosterboschKeersluis. De overige dijken voldoen aan de norm.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op piping over 4 km niet voldoen. Dit
betreft de volgende trajecten: Kapje om Leuvenheim, Brummensebandijk, Voorsterkleidijk en EpeVeessen.
Het Oordeel Provincie is “nader onderzoek” over 2 km. Dit betreft de volgende trajecten: Vliegendijk
en Epe-Veessen.
Het Oordeel Provincie is dat de overige dijken voldoen aan de norm op piping en heave.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van bekleding.
Over ca. 20,5 km voldoet de grasbekleding op basis van een afwijkend Beheerdersoordeel. Het
Technisch Oordeel is “nader onderzoek”. De beheerder had in theorie de mogelijkheid om met de
methode in het VTV de grasbekleding het Technisch Oordeel “voldoende” te geven, maar hij heeft terecht- ernstige bedenkingen bij de methode en heeft daarom een uitgebreidere beoordeling
opgesteld, welke tot het Technisch Oordeel “geen oordeel” leidt. Op basis van ervaringen en te treffen
beheermaatregelen luidt het afwijkend Beheerdersoordeel “voldoet”. De provincie en de Inspectie
V&W stemmen in met het Beheerdersoordeel.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De NWO’s zijn beoordeeld conform VTV. Voor 9 leidingen heeft de beheerder gebruik gemaakt van de
vuistregels voor de NWO’s [ref 8.] voor het opstellen van een Beheerdersoordeel. Het
Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het Beheerdersoordeel als dit leidt tot “voldoet”. Het
Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Beheerdersoordeel in geval het NWO volgens de vuistregels niet
voldoet. Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Per categorie NWO’s is het Oordeel Provincie als volgt:
• Vijf bomen hebben het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”.
• 24 bomen hebben het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”, maar zij dienen wel jaarlijks
gecontroleerd te worden.
• Drie leidingen hebben het Oordeel Provincie “voldoet niet aan de norm”. De rest voldoet.
• Alle bebouwing heeft het Oordeel Provincie “voldoet aan de norm”

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van waterschap Veluwe zijn 16 waterkerende kunstwerken gerapporteerd.
Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het toetsrapport.
De volgende bijzonderheden zijn van belang:
• Keersluis Het Bastion voldoet niet aan de norm op hoogte volgens het Oordeel Provincie
omdat het Toetspeil nagenoeg gelijk is aan de kruinhoogte van de deur. Golfoverslag leidt tot
onacceptabel waterbezwaar in het achterland.
• Gemaal Soerense Beek heeft het Oordeel Provincie “nader onderzoek” wegens ontbreken
van gegevens voor bepaling van de stabiliteit van de frontmuur.
• Voor voormalig gemaal Pouwel Bakhuis is het Oordeel Provincie dat het gemaal voldoet aan
de norm op basis van beheermaatregelen. Het Technisch Oordeel t.a.v. piping en heave is
“onvoldoende” wegens gevaar van opbarsten van de maalkom. Het afwijkend
Beheerdersoordeel is “voldoet” op basis van de beheermaatregel om het peil in de maalkom
op te zetten. De provincie en Inspectie Verkeer & Waterstaat stemmen in met het afwijkend
Beheerdersoordeel. De provincie ziet evenwel graag onderzocht of ook een (eenvoudige)
constructieve oplossing mogelijk is (i.p.v. peilopzet).
De overige kunstwerken voldoen aan de norm volgens het Oordeel Provincie.

3.2.4 Hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoge delen in het landschap die niet overstromen bij maatgevend
hoogwater en als zodanig zijn aangewezen in de Waterwet, bijlage I.
De primaire waterkeringen van dijkringgebied 52 sluiten bij Dieren duidelijk aan op de hoge gronden
van de Veluwe. Zie ook de kaartjes in bijlage 2. De hoogte van de Veluwe is veelal minimaal enkele
meters hoger dan het Toetspeil ter plaatse.
Bij Hattem gaat de waterkering van dijkringgebied 52 naadloos over in de waterkering van
dijkringgebied 11. Het waterschap heeft in haar Legger een doorlopende waterkering vastgelegd
zodat de waterkeringsveiligheid gewaarborgd is. De ligging van de hoge gronden bij Hattem is
daardoor niet meer relevant t.o.v. de huidige dijkringgrenzen. Aandachtspunt voor het Rijk is dat er in
de huidige situatie feitelijk geen sprake is van een dijkringscheiding tussen dijkringgebied 52 en 11
(zie §7.3). Het vergroten van dijkringgebied 52 noordwaarts naar de kern van Hattem zou een
mogelijke oplossing zijn.
De beheerder heeft de aansluitingen (HAP) beoordeeld en geconstateerd dat het Veiligheidsoordeel is
“voldoet aan de norm”. Vervolgens hebben de beheerder en provincie gezamenlijk de hoge gronden
beschouwd op zwakke plekken qua achterloopsheid middels hoogte- en inundatiekaarten. De
gevolgde werkwijze is beschreven in Bijlage 4.
Geconcludeerd is dat het overstromingsrisico verwaarloosbaar is bij ontgrondingen die vrijgesteld zijn
van melding in het kader van de Gelderse ontgrondingenverordening [ref 5.]. Ontgrondingen die
gemeld of vergund dienen te worden, worden altijd voorgelegd aan de adviseur waterkeringen zodat
de check op achterloopsheid kan worden uitgevoerd en de overstromingsveiligheid geborgd is.
Het Oordeel Provincie luidt dat de hoge gronden voldoen aan de norm ten aanzien van
achterloopsheid (HAL) en aansluitingen (HAP).

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Veluwe
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in het onderstaande Plan van Aanpak.
De beheerder heeft bij het opstellen van de verbetermaatregelen al globaal geverifieerd of de
waterkeringen wel voldoen bij de verwachte waterstanden na uitvoering van Ruimte voor de Rivier.
Beheermaatregelen
• Vastleggen (protocol) peilopzet in maalkom van voormalig Gemaal Pouwel Bakhuis om
opbarsten waterbodem (piping) te voorkomen. De provincie ziet voorafgaand hieraan graag
onderzocht of ook een (eenvoudige) constructieve oplossing mogelijk is (2011).
Nader onderzoek
• De dikte van de kleilaag in het voorland dient voor meerdere locaties middels boringen en
sonderingen nader te worden onderzocht m.b.t. piping (2011).
• Nader onderzoek funderingsdiepte van de frontmuur van Gemaal Soerense Beek (2012).
• Nader onderzoek erosiebestendigheid van de grasbekleding n.a.v. technisch oordeel (2011).
• Nader onderzoek/aanpak afgekeurde leidingen (2011).
• Nader onderzoek/aanpak afgekeurde bomen, i.o.m. eigenaren/beheerders (2012).
Verbeteringswerken
De volgende dijkvakken en kunstwerken hebben de score “onvoldoende”, naar verwachting ook na
uitvoering van Ruimte voor de Rivier. De tekortkomingen moeten worden verbeterd. Zo mogelijk
worden deze maatregelen voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma:
• Uitvoeren van pipingmaatregelen op enkele trajecten. Voorafgaand worden deze trajecten in
2011 nader onderzocht om locatiespecifieke maatregelen te kunnen nemen:
• Kapje om Leuvenheim, dp79, dp87-dp96.
• Brummensebandijk, dp143-dp146.
• Voorsterkleidijk, dp222-dp225, dp240-dp267 en dp255.
Voor meerdere waterkeringen zijn door de beheerder vooralsnog geen verbetermaatregelen
gedefinieerd omdat het hoogte- en/of sterktetekort naar verwachting wordt verholpen door Ruimte
voor de Rivier. De beheerder concludeert dit op basis van de globale verificatie, welke uitgevoerd is
om inzicht te krijgen in de effecten van de maatregelen van Ruimte voor de Rivier. Dit betreft:
• Alle dijkvakken met een tekort aan kruinhoogte (8,7 km).
• Hoogtetekort Keersluis Het Bastion.
• Voor de vakken tussen Epe en Veessen met een tekort aan kwelweglengte (dp516-dp517,
dp520-dp522 en dp530-dp540) worden vooralsnog geen maatregelen voorzien vanwege de
hier geplande hoogwatergeul Veessen-Wapenveld, als onderdeel van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.
De planning en uitvoering van verbetermaatregelen via het Hoogwaterbeschermingsprogramma is
afhankelijk van de nog uit te werken programmering en prioritering hiervan.

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak van de beheerder is erop gericht dat dijkringgebied 52 de komende toetsronde
voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Veluwe
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
De overleggen met het waterschap zijn de afgelopen periode veelal gecombineerd met de provincie
Overijssel voor de bespreking van dijkringgebied 11. Op deze wijze zijn de bevindingen voor
dijkringgebied 52 afgestemd met de provincie Overijssel en is de provincie Gelderland op de hoogte
van de waterstaatkundige toestand van dijkringgebied 11, waarvoor Overijssel als coördinerende
provincie optreedt.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie Gelderland in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (22 november 2010, Apeldoorn)
In de eindbespreking tussen waterschap (Joost Borgers en René Bruggeman), provincie Gelderland
(Roy Hendriks) en provincie Overijssel (Henk Tienstra) is ingegaan op de resultaten en de procesgang
van de derde toetsronde. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De voornaamste constatering is dat er een helder beeld is van de toestand van de keringen.
Slechts op een klein traject is sprake van “nader onderzoek” en dit is komend jaar voorzien.
2. Ook voor de afgekeurde trajecten heeft de beheerder al een globaal beeld bepaald van de
eventueel benodigde verbetermaatregelen, door het waterstandsverlagende effect van Ruimte
voor de Rivier te beschouwen. Daaruit blijkt dat voor enkele trajecten op korte termijn
maatregelen nodig zijn, ongeacht uitvoering van RvdR.
3. Maatregelen uit de tweede ronde zijn goed opgepakt in de aanloop naar de derde toetsronde.
De beheerder heeft zich ingespannen om zoveel mogelijk gegevens van kabels en leidingen
te achterhalen. Afkeuring van drie leidingen in de derde toetsronde lijkt de laatste mogelijkheid
om leidingbeheerders te bewegen de benodigde gegevens te verstrekken.
4. Het waterschap is vroegtijdig gestart met de uitvoering van de derde toetsronde (middels
uitbesteding aan een adviesbureau). Desondanks is er in de eindfase een eindspurt nodig
geweest door nieuwe inzichten en aanvullende onderzoeksresultaten.
5. Deze aanvullende onderzoeken waren nodig doordat tijdens de uitvoering van de toetsing
ontbrekende gegevens werden gesignaleerd. De beheerder is proactief omgegaan met de
toetsing door hierop direct actie te ondernemen en dit ook in 2011-2012 voort te zetten.
6. Verder maakt de beheerder de koppeling tussen de toetsing en het beheerregister. Recent
heeft een brainstorm plaatsgevonden hoe men de vele gegevens uit de toetsing
gestructureerd kan gebruiken c.q. verwerken in het reguliere beheerregister.
7. Op een aantal plaatsen heeft de beheerder een afwijkend Beheerdersoordeel opgesteld. Dit is
door de provincie, in goed overleg met de beheerder, voorgelegd aan de Inspectie V&W en
deze heeft daarmee ingestemd.
8. Tijdens de bespreking kwamen een aantal inconsistenties aan het licht tussen de oplegnotitie
en het feitelijke toetsrapport. De beheerder gaf aan dat het toetsrapport als leidend moet
worden gezien en dat de oplegnotitie volgend is. Praktisch gezien zijn de inconsistenties
daarmee opgehelderd, maar de provincie geeft de beheerder wel mee om in het plan van
aanpak voor de vierde toetsronde goed na te denken over de wijze van rapporteren
(toetsrapport vs. oplegnotitie) en daarbij te focussen op overzichtelijkheid en consistentie.
9. M.b.t. de aansluiting op hoge grond c.q. dijkring 11 wordt geconcludeerd dat deze niet goed is
opgenomen in de Waterwet, VTV06 en HR06. Zie §3.2.4 en §7.3.
10. De Effluentleiding Terwolde (d.d.1977) heeft het oordeel “goed”, mits er naderhand geen
ophogingen hebben plaatsgevonden. Het dijkvak is echter begin jaren ‘90 verbeterd. Vraag
was of het uitgangspunt nog geldt. Na controle blijkt dat de leiding sterk genoeg is om de
beperkte ophoging uit 1991 te kunnen dragen; het oordeel is correct.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Beoordeling van de toetsing
De door het waterschap aangeleverde toetsrapporten bevatten voor de provincie voldoende informatie
om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt
overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder. Geconstateerd wordt dat de beheerder en de
provincie tezamen tot een goede rapportage zijn gekomen.
Op basis van de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordelingen van de
conceptrapportages en eindbespreking, meent de provincie dat de beheerder een volledige en goede
toetsing heeft uitgevoerd. Voor de vierde toetsronde geeft de provincie de beheerder evenwel mee om
reeds in het plan van aanpak aandacht te schenken aan de wijze van rapporteren en daarbij de focus
te leggen op overzichtelijkheid en consistentie. Uiteraard dient daarbij te worden aangesloten op
eventuele landelijke ontwikkelingen m.b.t. toetsen en rapporteren.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 8 van de oplegnotitie bij het toetsrapport van waterschap Veluwe [ref 6.] wordt verslag
gedaan van het gevoerde beheer. De provincie is daarbij verheugd dat de beheerder de inspectie van
kunstwerken verder gaat professionaliseren middels inspectieprotocollen. Het gevoerde beheer heeft
de instemming van Gedeputeerde Staten.
Plan van aanpak
De provincie stemt in met de genoemde maatregelen (zie §4.1) van waterschap Veluwe. De provincie
spreekt tevens waardering uit voor de praktische insteek en voortvarende planning van de
voorgenomen maatregelen.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de IJssel is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat
inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor dijkringgebied 52 dat de maatgevende waterstanden op de IJssel (km
911-972) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, leidt dit (mogelijk) tot een te negatief
beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen weliswaar op meerdere locaties
niet aan de norm, maar de actuele maatgevende waterstanden zijn beperkt lager dan waarmee in de
toetsing is gerekend. Kwantitatieve conclusies m.b.t. de combinatie van dijken en waterstanden zijn
niet mogelijk.
Dit benadrukt evenwel nog steeds het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen en blijvend adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder
(o.a. Stroomlijn). Tevens vraagt dit in de tussentijd extra aandacht van de keringbeheerder ten tijde
van hoogwater. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van dijkringgebied 52 voldoet niet aan de norm. De waterkeringen voldoen over totaal
11,7 km niet op meerdere onderdelen, zoals Hoogte en Piping, twee kunstwerken en enkele NietWaterkerende Objecten. Over 2 km is nader onderzoek nodig voor piping.
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
De beheerder heeft doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig
beeld konden presenteren. In de eindfase bleek evengoed nog een eindspurt nodig wegens nieuwe
inzichten en onderzoeksresultaten. De beheerder heeft hier zijn inzet getoond om tot een goede
afronding te komen.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat het areaal waterkeringen met “geen oordeel”
met 3% minimaal te noemen is. In de vorige toetsronde was dit zelfs nul. Oorzaak van de lichte
stijging zijn nieuwe berekeningen voor piping en strengere hydraulische randvoorwaarden.
Verder blijken de gegevens van enkele resterende NWO’s niet beschikbaar te krijgen, ondanks de
grote inspanningen van de beheerder. Middels de afkeuring wil de beheerder de leidingbeheerders
aansporen alsnog gegevens te verstrekken.

7.3 Hoge gronden
De dijkringgebieden 52 en 11 zijn praktisch gezien één geheel, aangezien de waterkeringen van
dijkringgebied 52 overlopen in de keringen van dijkringgebied 11 bij de Keersluis Bastion. Aan de
noordzijde van dijkringgebied 52 is in de huidige situatie (Waterwet) feitelijk geen aansluiting op hoge
gronden. Het waterschap heeft dit vermeld onder haar ervaringen met de toetsing. Dit aandachtspunt
is de vorige ronde ook reeds geconstateerd. De beheerder heeft in de legger de waterkeringen van
dijkringgebied 11 en 52 daarom verbonden waardoor de veiligheid gewaarborgd is.
De provincie constateert dat de ligging van de hoge gronden en de keringen zoals opgenomen in
Bijlage I van de Waterwet mogelijk moet worden aangepast. Een andere optie lijkt het vergroten van
dijkringgebied 52 noordwaarts richting de kern van Hattem (met achterliggende hoge gronden).
Daarmee komt de grens tussen dijkringgebied 11 en 52 bij de kern van Hattem te liggen en zou er wél
weer sprake kunnen zijn van een echte dijkringscheiding (bij een eventuele overstroming in de ene
dijkring, blijft de andere dijkring droog).
De provincie wil dit met de waterkeringbeheerder, de provincie Overijssel, als coördinerende provincie
van dijkringgebied 11, en het Rijk in de volgende toetsronde uitwerken.

7.4 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
doordat de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl bekend is
dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van uniformiteit van
het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij complexe
situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is t.a.v. gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge gronden.
Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een
uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk
geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor het Rijk met betrekking
tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder geeft aan dat de methode voor vaststelling van de erosiebestendigheid van de
grasbekleding verbetering behoeft. De beheerder benadrukt dit door te kiezen voor een afwijkend
beheerdersoordeel. De methode wordt inconsistent gevonden aangezien de beheersvorm niet
noodzakelijk tot de gewenste sterkte van de grasmat leidt. Deze conclusie is getrokken op basis van
uitgebreid veldonderzoek. Verbetering van de methode ter vaststelling van de erosiebestendigheid is
naar mening van de beheerder wenselijk.
De provincie stemt in met de gevolgde werkwijze door de beheerder. De provincie is daarbij wel van
mening dat de methode voor de beoordeling van de grasbekleding als geheel verbeterd moet worden
omdat de huidige beoordelingsmethode erg conservatief lijkt te zijn, op basis van ervaring en recent
onderzoek. Een sterk verbeterde beoordelingsmethode, die recht doet aan de werkelijke sterkte, in het
WTI2011 is wenselijk om eindelijk inzicht te krijgen in de veiligheid van grasbekleding.

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]

Gelderse ontgrondingenverordening 1997, Provincie Gelderland

[ref 6.]
Bijlage derde toetsronde dijkring 52 (Oost-Veluwe), Definitief, Waterschap Veluwe, 14
september 2010.
[ref 7.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Dijkringgebied 52 : Oost-Veluwe
Hattem

O V E R IJ S S E L

De Vecht

Deventer

Teuge

Twello

Epse

Wapenveld
Wilp

Apeldoorn

Posterenk

Wilp-Achterhoek

Gorssel
Hoorn

Bussloo

Vorchten

Heerde

Wijhe
Veessen
Voorst

Klarenbeek

Eefde

G E L D E R LAN D

Lieren

O V E R IJ S S E L

Beekbergen
Empe

Epe

De Hoven

Oene

Zutphen

Olst
Welsum

G E L D E R LAN D
Emst

Maaiveld 11,10 meter

Hall

11,10 - 11,25 meter

Spankeren

11,25 - 11,50 meter
11,50 - 12,00 meter

Eerbeek

12,00 - 12,50 meter

Dieren

Nijbroek

12,50 - 13,00 meter

Brummen

13,00 - 14,00 meter

Vaassen

Toetspeil +11,10 m. N.A.P.
(km 911)

Terwolde

14,00 - 16,00 meter

Laag-Soeren

16,00 -21,00 meter

Leuvenheim

> 21,00 meter

Deventer

De Vecht

grens dijkringgebied
primaire waterkering
provinciegrens
Teuge

Twello

naar startpagina

Spankeren

Dieren
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1
Kilometer

2

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Dijkringgebied 52 : Oost-Veluwe
Hattem

O V E R IJ S S E L

De Vecht

Deventer

Teuge

Twello

Epse

Wapenveld
Wilp

Apeldoorn

Posterenk

Wilp-Achterhoek

Gorssel
Hoorn

Bussloo

Vorchten

Heerde

Wijhe
Veessen
Voorst

Klarenbeek

Eefde

G E L D E R LAN D

Lieren

O V E R IJ S S E L

Beekbergen
Empe

Epe

De Hoven

Oene

Zutphen

Olst
Welsum

G E L D E R LAN D
Emst
Hall

Eerbeek

Brummen

Nijbroek

Vaassen

Laag-Soeren
Terwolde

Leuvenheim

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
Deventer

De Vecht

voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
niet getoetst / n.v.t.

Teuge

Twello

naar startpagina

Spankeren

Dieren
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1
Kilometer

2

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Dijkringgebied 52 : Oost-Veluwe
Hattem
Keersluis Het Bastion

Effluentieleiding RWZI Terwolde

O V E R IJ S S E L

De Vecht

Deventer
Coupure De Worp

Sluis Evergeune in Nieuwe Wetering
Gemaal Veluwe

Teuge

Keersluis voormalig gemaal Pouwel Bakhuis

Twello

Epse

Wapenveld
Wilp

Apeldoorn

Posterenk

Wilp-Achterhoek

Gorssel
Hoorn

Bussloo

Vorchten

Heerde

Wijhe

Gemaal Middelbeek

Veessen
Effluentieleiding RWZI Heerde

Voorst

Klarenbeek

Eefde

G E L D E R LAN D

Lieren

O V E R IJ S S E L

Beekbergen
Empe

Epe

De Hoven

Oene

Zutphen

Olst
Welsum

G E L D E R LAN D
Gemaal Cortenoever (Colenbrander)

Emst
Hall

Eerbeek

Vaassen

Laag-Soeren

Gemaal Leuvenheim (J.G.W. Baron van Sytsama)

Terwolde
Effluentieleiding RWZI Apeldoorn

Leuvenheim
Gemaal Terwolde (mr. A.C. Baron van der Feltz)

Gemaal De Schans

Oordeel Provincie
Effluentieleiding RWZI Terwolde

De Vecht

Deventer

voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

Coupure De Worp

nader onderzoek nodig
Teuge

Effluentieleiding RWZI Brummen

Brummen

Nijbroek

Twello

naar startpagina

Gemaal Soerensebeek
Coupure Gelderse Toren

Spankeren

Dieren
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0 0,5 1
Kilometer

2

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 4. Beoordelingswijze hoge gronden
Hoge gronden zijn natuurlijke hoogten die niet overstromen bij hoogwater. Het zijn geen
waterkeringen, maar zij zijn wel van belang voor de waterkeringszorg. Hoge gronden sluiten aan op de
(primaire) waterkeringen en zorgen voor het omsloten zijn van een dijkringgebied. Hoge gronden
worden beoordeeld op aansluiting van waterkering op hoge grond (HAP) en achterloopsheid (HAL).
De aansluiting van waterkering op hoge gronden (HAL) wordt uitgevoerd door de beheerder.
De verantwoording voor voorkoming van de achterloopsheid van hoge gronden ligt bij de provincie.
Het VTV verwijst hierbij naar de Ontgrondingenwet als handhavingsinstrument. In de praktijk betekent
dit dat wanneer sprake is van een melding of een vergunning nabij een waterkering, de
vergunningverleners van de provincie dit af moeten stemmen met de waterkeringcollega’s .
Bij hoge gronden kunnen de achterloopsheidlocaties echter op geruime afstand van de waterkering
liggen waardoor de kans bestaat dat het gevaar van achterloopsheid over het hoofd gezien wordt.
Omdat het VTV geen verdere invulling geeft van de provinciale beoordeling, heeft de provincie
Gelderland zelf een stappenplan opgesteld. Hiermee heeft de provincie voor haar dijkringgebieden de
kritieke punten in kaart gebracht voor de toetsing, alsook ten behoeve van eventueel toekomstige
verbeteringen aan de waterkeringen. Deze werkwijze biedt voldoende waarborg voor de bescherming
tegen overstroming door achterloopsheid.
Het betreft overigens altijd een gezamenlijke actie van provincie en waterkeringbeheerder vanwege de
gebiedskennis van de beheerder en zijn belangrijke rol bij het invullen van de eventuele maatregelen
(mede doordat zij over een grotere uitvoeringsorganisatie beschikken).
1.

Analyse hoogteligging op basis van een actueel hoogtebestand met de bedoeling om juist minder
evident zwakke plekken te identificeren. De maatgevende waterstanden kunnen worden
doorgetrokken tot enkele km’s voorbij de aansluiting om juist de zwakke plekken met betrekking
tot achterloopsheid te identificeren. Deze analyse geeft inzicht in de aanwezige breedte en
hoogte van de hoge gronden. Op basis van expert-judgement kunnen de meeste locaties worden
weggeschreven als veilig, bijvoorbeeld hoge gronden die over meer dan 500m meer dan 1m
hoger zijn dan het hoogwater. Voor locaties waar de veiligheid niet evident is, vormt de
hoogtekaart de basis voor de inpassing van mogelijke ontgrondingen (stap 2).

2.

Inpassen van een realistische ontgronding die dusdanig klein is dat deze niet vergunnings- of
meldingsplichtig is en zo is uitgevoerd, dat een doorgaande verbinding tussen het dijkringgebied
en het buitenwater ontstaat. De gedachte hierachter is dat bij meldings- of vergunningsplichtige
ontgrondingen het gevaar voor waterveiligheid wordt gesignaleerd en geadresseerd. Voor
Gelderland betekent dit dat een aantal ontgrondingen zonder kennisname door de provincie
mogelijk blijft. Uit de Ontgrondingenverordening volgt dat dit kan bestaan uit:
-Verwijdering of wijziging van funderingen van bouwwerken;
-Aanleg/wijziging van wegen/spoorwegen/woningbouwterreinen waarbij grondlagen onder 3m
onder maaiveld ongemoeid blijven en afwerkingsniveau <0,5m onder huidig maaiveld is;
-Ontgrondingen kleiner dan 1.000 m3.
Dit houdt in dat op basis van bovenstaande ontgrondingen moet worden ingeschat of het te
verwachten is dat er inundatie kan ontstaan, bijvoorbeeld door verlaging van het maaiveld met
permanent 0,5m of tijdelijk 3m, dan wel een watergang met een volume van 1.000 m3.
Daarbij moet steeds overwogen of dit realistisch is in te passen uitgaande van bijvoorbeeld het
realistische gehalte van een watergang die dwars op de lijn van de hoge gronden ligt, of de licht
verdiepte heraanleg van een weg. Veldbezoek is aan te bevelen om een goede inschatting te
kunnen maken van de mogelijkheid van ontgrondingen. De tijdshorizon is beperkt tot de
peildatum van de toetsronde (maximaal zes jaar vooruit) bij overweging van de mogelijke
ontgrondingen. De veiligheid wordt als gegarandeerd beschouwd als ontgrondingen die tot
inundatie kunnen leiden, ingeschat worden als niet-realistisch of irrelevant.
Wanneer geconstateerd wordt dat de verbinding tot stand kan komen zonder kennisname van de
provincie, moeten de potentiële gevolgen worden vastgesteld (stap 3).

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.

Bepaling van de gevolgen van een eventuele inundatie. De gevolgen kunnen kwalitatief worden
bepaald of kwantitatief, aan de hand van inundatiediepten of instroomhoeveelheden. Bij de
bepaling van de gevolgen wordt bepaald welke hoeveelheden instromen en waar het water op
uitstroomt. Zo is uitstroming in een watergang of op landbouwgrond minder ernstig dan in
bebouwd gebied. Bij beperkte of verwaarloosbare gevolgen is de veiligheid voldoende
gewaarborgd. In geval de gevolgen aanzienlijk zijn, kunnen maatregelen worden genomen ter
voorkoming (stap 4).

4.

Vaststellen en vastleggen van (beheer-)maatregelen. In overleg tussen provincie en
waterkeringbeheerder moet worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn en dienen deze
maatregelen vastgelegd te worden. Dit kunnen permanente maatregelen zijn, zoals aanpassen
van de legger, opnemen als aandachtsgebied in een verordening of bestemmingsplan of
terreinophoging. Maar ook zeker praktische beheersmatige maatregelen, zoals inspectie tijdens
hoogwater, noodmaatregelen ten tijde van hoogwater of regelmatig schouwen.

Bovenstaande werkwijze leidt tot een overzicht van de kritische locaties in de hoge gronden, de
risico’s en de maatregelen. Deze informatie geeft mede inzicht in het nut en noodzaak van de
meldings- en vergunningsplicht (vanuit de Ontgrondingenverordening) ten aanzien van het
waterkeringsbelang, omdat op basis van de bepalingen de mogelijkheid van inundatie beperkt is.
Daarnaast is de informatie bruikbaar ter identificatie van kritische locaties ten behoeve van
hoogwatergerelateerde studies of bij wijziging van hydraulische randvoorwaarden.
De werkwijze is tot slot hieronder gevisualiseerd in een stroomschema.
Veiligheidswaarborg:
Analyse hoogteligging t.a.v. maatgevende
waterstand en waterkeringen

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen kritische locaties

Zwakke plekken
Inpassen van een realistische ontgronding cf.
de Ontgrondingenverordening

Veiligheid is gewaarborgd:
Geen gevaarlijke ontgronding mogelijk
zonder kennisname van de provincie

Kans op kortsluiting aanwezig
Vaststellen gevolgen bij eventuele inundatie
Veiligheid is gewaarborgd:
Geen of verwaarloosbare gevolgen
Mogelijk ernstige gevolgen
Maatregelen bepalen en vastleggen
Veiligheid is gewaarborgd:
Pakket met maatregelen

Dijkringgebied 52, Oost-Veluwe

bijlage
naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 5
Nijkerkersluis
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 5
Nijkerkersluis

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving waterkering ........................................................................................................ 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 10
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 10
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak Rijkswaterstaat IJsselmeergebied ........................................................... 12
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 13
5.1
Bespreking Rijkswaterstaat IJsselmeergebied .................................................................... 13
6
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 15
6.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 15
6.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 15
6.3
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 15
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van de verbindende waterkering
5, Nijkerkersluis. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid
(2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op de gehele verbindende waterkering in beheer bij
Rijkswaterstaat IJsselmeergebied.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van de verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis is:
voldoet aan de norm. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
Om de (niet-kritische) aanbevelingen uit de toetsing op te pakken heeft de beheerder, in overleg met
provincie Gelderland, een plan van aanpak opgesteld. Dit is opgenomen in §4.1. Het plan van aanpak
is erop gericht om de toestand van de verbindende waterkering 5 te laten blijven voldoen aan de
wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig beschikbaar zijn. Het
betreft in dit geval alleen aanbevelingen voor beheer en onderhoud voor de schutsluis.
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren veel energie heeft gestoken in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg door in goed overleg met de provincie zowel een
dijkversterking als een volledige toetsing uit te voeren en te zorgen voor een up-to-date legger.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Het begeleiden van deze werkzaamheden vraagt de nodige
aandacht en borging binnen de eigen organisatie. De provincie ziet hierin een aandachtspunt voor de
komende jaren, in het kader van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen
Rijkswaterstaat.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elke verbindende waterkering de vereiste
veiligheidsnorm waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de
Waterwet brengt de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan
Gedeputeerde Staten over de algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de
beheerder wordt getoetst of de waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd.
Gedeputeerde Staten brengen, op basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de
Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van de verbindende waterkering 5,
Nijkerkersluis. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 20062011. De toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft de verbindende waterkering en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van de verbindende waterkering.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving waterkering
Verbindende waterkering 5 is grotendeels gelegen in de provincie Gelderland. Slechts een heel klein
deel aan de noordzijde ligt in de provincie Flevoland. Provincie Gelderland rapporteert over de hele
verbindende waterkering, mede namens de provincie Flevoland.
De verbindende waterkering 5 is een primaire waterkering, categorie b. De waterkering verbindt
dijkringgebied 8 (Flevoland) met dijkringgebied 45 (Gelderse Vallei). Aan de westzijde van de kering
ligt het Nijkerkernauw (Zuidelijke Randmeren), dat via het Eemmeer, Gooimeer en het IJmeer in open
verbinding staat met het Markermeer. Het Nuldernauw (Oostelijke Randmeren) ligt aan de oostzijde
en staat in open verbinding met de Wolderwijd. De waterkering wordt beoordeeld met het
Nijkerkernauw als buitenwater.
De waterkering is 815 m lang. In de waterkering bevinden zicht twee waterkerende constructies. De
schutsluis Nijkerkersluis en een spuivoorziening. Beide kunstwerken zijn van constructietype I:
constructies die volledig zelfstandig de waterkerende functie moeten vervullen. De schutsluis heeft
een lengte van 134,5 m (nuttige schutkolklengte 90 m) en een effectieve breedte van 10 m. Via de
spuisluis kan water vanuit het Nuldernauw naar het Nijkerkernauw afgevoerd worden. Tussen, en
aangrenzend aan, deze kunstwerken zijn grondlichamen aanwezig. De grondlichamen hebben een
zandkern. Over de waterkering ligt een provinciale weg (N301).
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen.
In bijlage II van de Waterwet is voor de primaire waterkeringen van verbindende waterkering 5 de
veiligheidsnorm vastgesteld op 1/ 4000 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Rijkswaterstaat IJsselmeergebied is verantwoordelijk voor het beheer van verbindende waterkering 5.
In de primaire waterkering bevinden zich in 2 kunstwerken; de schutsluis en de spuisluis.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Betonreparaties aan de spuitorens van de spuisluis;
• Renovatie van de elektrotechnische installatie;
• Verwijderen struiken op de taluds en tussen de steenbekleding.
• Verbetering Nijkerkersluis, ophogen middeneiland en vervangen bekledingen, zie §2.2.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn verbeteringswerken voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma omdat de score “onvoldoende” was. Dit betrof voor deze
verbindende waterkering het project Verbetering Nijkerkersluis (uitgevoerd in 2009) [ref 4.]. Deze
verbeteringen zijn gereed voor de peildatum van de derde toetsronde en de waterkering is dan ook
beoordeeld conform VTV.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van de verbindende waterkering 5 is gebruik gemaakt van
Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 5 voldoet aan de norm volgens het Oordeel Provincie.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op hoogte.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
Het Oordeel Provincie voor NWO’s is dat deze voldoen aan de norm.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van Rijkswaterstaat IJsselmeergebied zijn 2 waterkerende kunstwerken
gerapporteerd; de schutsluis en de spuisluis. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken
wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie is dat beide kunstwerken voldoen aan de norm.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak Rijkswaterstaat IJsselmeergebied
Rijkswaterstaat heeft op basis van de toetsresultaten maatregelen gedefinieerd. Aangezien de
keringen al aan de norm voldoen, zijn het feitelijk alleen aanbevelingen voor het (eigen) beheer en
onderhoud om de keringen ook bij de volgende toetsronde te laten blijven voldoen.
Beheermaatregelen (aanbevelingen)
• De toenemende frequentie van storingen is een punt van aandacht in de komende jaren.
• Vastleggen werkwijze periodieke inspectie bodembescherming (reeds uitgevoerd).
Nader onderzoek
Nader onderzoek is niet aan de orde omdat de keringen voldoen aan de norm.
Verbeteringsmaatregelen
Verbeteringsmaatregelen zijn niet aan de orde omdat de keringen voldoen aan de norm.

4.2 Resultaat plan van aanpak
Het plan van aanpak (aanbevelingen) van de beheerder is erop gericht dat de verbindende
waterkering 5 blijft voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor benodigde
gegevens volledig beschikbaar zijn.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking Rijkswaterstaat IJsselmeergebied
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform VTV06,
een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele (ambtelijke) overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (12 november 2010 te Arnhem)
In de eindbespreking tussen Rijkswaterstaat (Pieter Gerrits) en provincie (Roy Hendriks en Leo van
Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de procesgang van de derde toetsronde, aan de
hand van het eindconcept van het voorliggende rapport. De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. De voornaamste constatering is dat de maatregelen uit de tweede ronde goed zijn opgepakt in
zowel de derde toetsronde als in het Hoogwaterbeschermingsprogramma. De provincie en
Rijkswaterstaat zijn samen gekomen tot een goed resultaat.
2. De beheerder heeft een verhelderende toelichting gegeven op de ontwikkelingen in de
werkwijze binnen Rijkswaterstaat waarbij de waterkeringszorg meer en meer wordt uitgevoerd
door benutting van de markt (prestatiecontracten). Goed uitgevoerd garandeert deze
werkwijze een adequate waterkeringszorg en kan de toetsing zelfs integraal benut worden
voor het beheer. De waterkeringszorg dient in deze werkwijze dan echter wel voldoende
geborgd te zijn in de eigen organisatie. De provincie past op basis van deze toelichting haar
oordeel over de toetsing en gevoerd beheer enigszins aan (t.o.v. het toegezonden concept).
3. De genoemde ontwikkelingen in de werkwijze van Rijkswaterstaat is voor de provincie een
punt van aandacht omdat deze nogal verschilt van de waterschappen. Dit vraagt van de
provincie mogelijk ook om het toezicht op primaire keringen in beheer bij Rijkswaterstaat
anders in te richten. De provincie zal in IPO-verband bespreken of dit een landelijk beeld is en
hoe provincies hier tegenaan kijken.
4. De in de toetsrapportage vermelde beheermaatregel (monitoring bodembescherming) is reeds
opgepakt. In het kader van beheer en onderhoud heeft de monitoring en de analyse van
inspectieresultaten een plaats gekregen. De provincie vermeldt deze beheermaatregel nog
wel, maar dan als zijnde uitgevoerd.
5. De toegenomen frequentie van storingen zijn een aandachtspunt voor het dagelijks beheer,
maar zijn niet direct van invloed op de waterkeringsveiligheid. De maatregel blijft wel genoemd
in de provinciale rapportage, om in volgende toetsronde na te gaan of de storingen niet alsnog
van invloed zijn op het toetsresultaat.
6. Met betrekking tot het Beheerdersoordeel merkt de provincie op dat de wijze van rapporteren
(losse, gedetailleerde bijlage) verwarrend werkte door de overlappen met de hoofdrapportage.
Het integraal opnemen van een beknopt Beheerdersoordeel in de hoofdrapportage had
mogelijk ook volstaan, aangezien overal bij de technische toets is aangesloten.
Beoordeling van de toetsing
De door Rijkswaterstaat aangeleverde toetsrapporten bevatten voor de provincie voldoende informatie
om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt
overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder. Geconstateerd wordt dat de beheerder en de
provincie tezamen tot een goede rapportage zijn gekomen. Uit de Toets op Veiligheid resteren slechts
een aantal kleinere (beheersmatige) aandachtspunten.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Rijkswaterstaat is en blijft echter zelf de waterkeringbeheerder
en als zodanig verantwoordelijk voor de zorg voor de waterkeringen onder haar beheer. Het
begeleiden van uitbestede werkzaamheden vraagt de nodige aandacht en borging binnen de eigen
organisatie. De provincie ziet hierin een aandachtspunt voor de komende jaren, in het kader van de
verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen Rijkswaterstaat.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Gevoerd beheer
De provincie is evenwel van mening dat Rijkswaterstaat IJsselmeergebied de afgelopen jaren veel
energie heeft gestoken in de concrete waterkeringszorg van de Nijkerkersluis. In goed overleg met de
provincie zijn zowel een dijkversterking als een volledige toetsing uitgevoerd, is achterstallig beheer en
onderhoud uitgevoerd en is een up-to-date legger opgesteld. Dit is een grote stap voorwaarts ten
opzichte van de tweede toetsronde en de Provincie Gelderland spreekt hiervoor haar waardering uit.
Plan van aanpak
Over de genoemde maatregelen/aanbevelingen (zie §4.1) is overeenstemming tussen Rijkswaterstaat
IJsselmeergebied en provincie Gelderland.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Conclusies en aanbevelingen
6.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 5 voldoet aan de norm.
Verbetermaatregelen zijn niet aan de orde, maar er wel zijn enkele aanbevelingen gedaan voor het
beheer en onderhoud. Deze zijn beschreven in §4.1.

6.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De sprong
is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerder om gegevens beschikbaar te maken en
de gedegen en planmatige aanpak. De beheerder heeft, mede op aandringen van de provincie,
doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor tijdig een volledig beeld is ontstaan.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de waterstaatkundige staat verbeterd is
doordat de scores “onvoldoende” zijn verholpen door de uitgevoerde dijkverbetering uit het
Hoogwaterbeschermingsprogramma, i.c.m. uitgevoerd (beheer en) onderhoud.

6.3 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
doordat de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl bekend is
dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van uniformiteit van
het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij complexe
situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is t.a.v. gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge gronden.
Uniformering van de toetsing
De provincie meent dat de resultaten van verschillende beheerders uniform gepresenteerd worden,
maar dat de onderliggende berekeningen minder uniform zijn. Dit komt met name door de
verschillende wijzen van schematiseren door beheerders en hun adviesbureaus.
Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld van de waterkeringsveiligheid zou de
schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden. De provincie ziet hier een aandachtspunt voor
het Rijk met betrekking tot de doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
De beheerder spreekt waardering uit voor de mogelijkheid dat resultaten uit de vorige ronde kunnen
worden overgenomen, maar merkt op dat hierbij geen eisen worden gesteld aan de kwaliteit van de
toetsing. Daarbij meent de beheerder tevens dat het wenselijk kan zijn vast te stellen welke
verandering van geometrie wel acceptabel is.
De provincie is evenwel van mening dat het de verantwoordelijkheid van de beheerder is om te zorgen
voor een goede toetsing en daarom, indien noodzakelijk, herberekeningen op dit punt uit te laten
voeren (voordat toetsresultaten uit de vorige ronde worden overgenomen).

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis, Provincie Gelderland, december
2005.
[ref 5.]
Nijkerkersluis, toetsrapportage derde toetsronde volgens VTV2006, Rijkswaterstaat
IJsselmeergebied, 15 september 2010.

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Overzichtskaart Verbindende waterkering 5 : Nijkerkersluis

Toets op Veiligheid 2011

F L E V O LA N D

Nuldernauw

Nijkerkernauw

G E L D E R LAN D

verbindende waterkering
grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

primaire waterkering
0

0,125

0,25
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Verbindende waterkering 5, Nijkerkersluis

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Verbindende waterkering 5 : Nijkerkersluis

F L E V O LA N D

Nuldernauw

Nijkerkernauw

G E L D E R LAN D
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,125

0,25

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Verbindende waterkering 5 : Nijkerkersluis

F L E V O LA N D

Spuisluis Nijkerk

Nijkerkersluis

Nuldernauw

Nijkerkernauw

G E L D E R LAN D
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,125

0,25

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 24
Heerewaardense Afsluitdijk en
Schutsluis Sint Andries
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 24
Heerewaardense Afsluitdijk
en Schutsluis Sint Andries

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving van de verbindende waterkering ....................................................................... 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerders............................................................................................................................. 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 12
4.2
Plan van aanpak Rijkswaterstaat Limburg........................................................................... 12
4.3
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerders ................................................................................................. 13
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 13
5.2
Bespreking Rijkswaterstaat Limburg.................................................................................... 14
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 16
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 16
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 16
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 17
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 17
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 17
7.3
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 17
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van de verbindende waterkering
24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries. Het rapport is opgesteld in het kader van
de derde ronde Toetsen op Veiligheid (2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op de gehele
verbindende waterkering, waarbij zowel de waterkeringen in beheer bij waterschap Rivierenland als
het kunstwerk (sluis) van Rijkswaterstaat Limburg zijn opgenomen.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van de verbindende waterkering 24,
Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries is: voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen (in beheer bij waterschap Rivierenland) voldoen over 1,0 km niet m.b.t. hoogte.
Tevens is voor één niet-waterkerend object (boom) nader onderzoek nodig. Het sluiscomplex van
Rijkswaterstaat Limburg voldoet aan de norm. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de
resultaten. Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van beide beheerders over.
Om de waterkeringen aan de norm te laten (blijven) voldoen hebben de beheerders, in overleg met de
provincie (globale) maatregelen gedefinieerd. Deze zijn opgenomen in §4.1 en §4.2. De maatregelen
zijn erop gericht dat de gehele verbindende waterkering 24 bij de volgende toetsronde voldoet aan de
norm. De beheerder werkt de globale maatregelen in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader
onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerders de afgelopen jaren een grote slag hebben gemaakt in
het verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerders hebben
op gestructureerde wijze een volledige toetsing uitgevoerd, in goed overleg met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Het begeleiden van deze werkzaamheden vraagt de nodige
aandacht en borging binnen de eigen organisatie. De provincie ziet hierin een aandachtspunt voor de
komende jaren, in het kader van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen
Rijkswaterstaat.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (geplande)
rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel het
riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elke verbindende waterkering de vereiste
veiligheidsnorm waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de
Waterwet brengt de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan
Gedeputeerde Staten over de algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de
beheerder wordt getoetst of de waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd.
Gedeputeerde Staten brengen, op basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de
Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van de verbindende waterkering 24,
Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries. Het rapport is opgesteld in het kader van de
derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011. De toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift
Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft de verbindende waterkering en de beheerders.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van de verbindende waterkering.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerders en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving van de verbindende waterkering
Verbindende waterkering 24 is gelegen in de provincie Gelderland.
Verbindende waterkering 24 is een primaire waterkering van categorie b (verbindende waterkering)
die dijkringgebied 38, Bommelerwaard, verbindt met dijkringgebied 40, Heerewaarden. De
verbindende waterkering scheidt de Waal van de Maas en ligt in het bovenrivierengebied.
De kering bestaat uit de dijkvakken Kloosterdijk, aan de westzijde, de schutsluis Sint Andries en de
Heerewaardense Afsluitdijk, aan de oostzijde. De lengte van de verbindende waterkering bedraagt
circa 1,5 km.
Sluis St. Andries vormt zoals gezegd de verbinding tussen de rivieren Maas en Waal, die elkaar dicht
naderen bij Rossum (t.h.v. km 926). De sluis bestaat uit een enkele kolk met uit beton opgetrokken
sluishoofden, voorzien van stalen hefdeuren. De primaire waterkering is gelegen over het sluishoofd
aan de Waalzijde.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen.
In bijlage II van de Waterwet is voor de primaire waterkering, van de verbindende waterkering 24 de
veiligheidsnorm vastgesteld op 1/2000 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerders
Verbindende waterkering 24 heeft als beheerders waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat
Limburg.
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van het grootste deel van de
verbindende waterkering, namelijk de Kloosterdijk en de Heerewaardense Afsluitdijk. Het waterschap
beheert in deze verbindende waterkering geen kunstwerken.
Rijkswaterstaat Limburg (waterdistrict Nijmegen-Maas) is verantwoordelijk voor het beheer van de
Sluis Sint Andries en de aanliggende grondlichamen.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerders uitgevoerd en gemonitord
door de provincie.
Dit betrof voor waterschap Rivierenland:
• Gegevensverzameling en toetsing van niet-waterkerende objecten (NWO’s);
• Verzamelen toetsgegevens steenbekledingen Kloosterdijk en Heerewaardense Afsluitdijk.
Voor Rijkswaterstaat Limburg betrof dit:
• Uitvoeren aanvullende toetsing (2006-2007) om onvolkomenheden in de rapportage van de
tweede ronde op te lossen. Hiermee zijn diverse aandachtspunten uitgevoerd, zoals:
• Gegevensverzameling t.b.v. toetsing voor stabiliteit, voorland, sterkte landhoofd,
betrouwbaarheid sluiting en een actuele hoogtemeting;
• Opstellen sluitingsprotocollen t.b.v. betrouwbaarheid sluiting;
• In de aanvullende toetsing zijn enkele nieuwe maatregelen benoemd: inspectie
materiaalafname door corrosie op de deuren van Sint Andries i.v.m. sterkte keermiddelen,
verzamelen (waterstands)gegevens t.b.v. betrouwbaarheid sluiting en verzamelen
leidinggegevens (NWO’s).
De provincie constateert dat de inspanningen van beide beheerders resulteren in een volledigere
toetsing en dat de toestand van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor deze verbindende waterkering geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3). Daarbij dient rekening te
worden gehouden met het waterstandsverlagende effect van Ruimte voor de Rivier en Maaswerken.

2.3 Ruimte voor de Rivier
In het programma Ruimte voor de Rivier (RvdR) werken regio en Rijk samen om het rivierengebied
beter te beschermen tegen overstromingen. De rivier krijgt meer ruimte, waarbij tegelijkertijd wordt
gewerkt aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.
Het programma bestaat uit 39 projecten die in 2015 moeten zijn afgerond en waarbij ondermeer een
aantal nu beoordeelde dijken wordt verlegd of verbeterd. Samen met de verruimende projecten in het
zomer- en winterbed zorgt dit ervoor dat de maatgevende waterstanden, waarop in de huidige
toetsronde (2006 -2011) wordt beoordeeld, op termijn worden verlaagd. Dit geldt voor deze
verbindende waterkering overigens alleen voor de Waalzijde. Aan de Maaszijde is geen sprake van
rivierverruimende maatregelen en/of waterstandsverlagend effect.
Concreet betekent dit dat in de huidige toetsronde dijken kunnen worden afgekeurd op basis van de
nu geldende maatgevende waterstanden, die bij de volgende toetsronde in 2017 feitelijk zijn verlaagd
na voltooiing van RvdR. Vaststelling en/of verificatie van deze (lagere) maatgevende waterstanden
dient tijdig plaats te vinden. Een mogelijkheid is om dit in het kader van het HWBP3 te doen, zodat
dan meteen duidelijk wordt welke afgekeurde dijken wél en welke niet hoeven te worden verbeterd.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van de verbindende waterkering 24 is gebruik gemaakt van
Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerders over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 24 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel
Provincie. De waterkeringen voldoen over 1 km niet op het spoor Hoogte. Voor één Niet-Waterkerend
Object (boom) is het oordeel “nader onderzoek”, de overige sporen voldoen.
De waterkeringen die niet voldoen zijn allen in beheer bij waterschap Rivierenland. De keringen van
Rijkswaterstaat Limburg voldoen.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken niet voldoen aan de norm op hoogte over 1,0 km. Het betreft
0,3 km van de Kloosterdijk en 0,7 km van de Heerewaardense Afsluitdijk.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van stabiliteit bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels voor NWO’s [ref 8.] voor het opstellen van het
Beheerdersoordeel. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het Beheerdersoordeel als dit leidt tot
“voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch Oordeel (“geen score - nader onderzoek”)
in geval het NWO het Beheerdersoordeel “voldoet niet” heeft. Het Oordeel Provincie volgt het
Veiligheidsoordeel.
Per categorie is het Oordeel Provincie als volgt:
• 1 Boom heeft het Oordeel Provincie “nader onderzoek”; 26 voldoen aan de norm.
• Het Oordeel Provincie is dat de 9 beoordeelde panden voldoen aan de norm.
• Het Oordeel Provincie is dat de leidingen voldoen aan de norm.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 6.] van Rijkswaterstaat Limburg is haar waterkerend kunstwerk gerapporteerd,
schutsluis Sint Andries. Voor de beoordeling wordt verwezen naar het toetsrapport van de beheerder.
Waterschap Rivierenland heeft geen kunstwerken in beheer in de verbindende waterkering.
Het Oordeel Provincie is dat de schutsluis Sint Andries voldoet aan de norm.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheersmaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De boom met het oordeel “nader onderzoek” wordt nader beschouwd. Hierbij aanhaken op de
landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
Verbeteringswerken
• Voor de afgekeurde dijkvakken (m.b.t. hoogte) zijn door de beheerder vooralsnog geen
concrete verbetermaatregelen gedefinieerd, omdat deze tekortkomingen mogelijk worden
opgelost door de maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier.
De provincie ziet graag dat het Rijk op korte termijn een formele verificatie mogelijk maakt.

4.2 Plan van aanpak Rijkswaterstaat Limburg
Rijkswaterstaat heeft op basis van de toetsresultaten geen maatregelen of aandachtspunten
gedefinieerd omdat alle onderdelen voldoen aan de norm.

4.3 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en door het waterschap uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat de
verbindende waterkering 24 de komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm c.q. de
toestand van de waterkeringen verder verbetert en dat alle daarvoor benodigde gegevens volledig
beschikbaar zijn.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerders
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.
Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

5.2 Bespreking Rijkswaterstaat Limburg
De provincie heeft sinds de afronding van de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee keer per
jaar) voortgangsoverleg gevoerd met de waterkeringbeheerder. Daarnaast heeft in het voorjaar van
2010 overleg plaatsgevonden m.b.t. de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft,
conform het VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten
aanzien van de toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de provincie in
deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (19 november 2010, Nijmegen)
In de eindbespreking tussen Rijkswaterstaat Limburg (Hans van Wanrooij en Piet Beurskens) en
provincie Gelderland (Roy Hendriks) is ingegaan op de resultaten en de procesgang van de derde
toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport. De belangrijkste
gesprekspunten waren:
1. De voornaamste constatering is dat de verbetermaatregelen uit de tweede toetsronde goed
zijn opgepakt in de aanloop naar de derde toetsronde. De beheerder en provincie zijn samen
gekomen tot een wederzijds bevredigend resultaat. De getoetste keringen voldoen aan de
norm en er ligt een zeer gedetailleerd toetsrapport, die ook bruikbaar is in het dagelijkse
beheer en onderhoud.
2. De beheerder heeft een verhelderende toelichting gegeven op de ontwikkelingen in de
waterkeringszorg binnen Rijkswaterstaat waarbij steeds meer werkzaamheden vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen (o.a. prestatiecontracten). Mits goed uitgevoerd staat
deze werkwijze er voldoende garant voor dat de waterkeringszorg op een adequate wijze
wordt uitgevoerd, waarbij de toetsing integraal benut kan worden in het beheer. De
waterkeringszorg dient met deze werkwijze dan wel voldoende geborgd te zijn in de eigen
organisatie van de beheerder. De provincie past op basis van deze toelichting haar oordeel
over de toetsing en het gevoerde beheer enigszins aan (t.o.v. het toegezonden
conceptrapport).
3. De genoemde ontwikkeling in de nieuwe werkwijze van Rijkswaterstaat vraagt van de
provincie mogelijk ook een wat andere inrichting van het toezicht op de primaire keringen in
beheer bij Rijkswaterstaat. De provincie zal in IPO-verband bespreken of dit een landelijk
beeld is en hoe provincies hier tegenaan kijken.
4. Een belangrijke constatering is dat de beheerder proactief met de toetsing omgaat, door
tijdens de derde toetsronde geconstateerde gebreken direct te verbeteren..
Beoordeling van de toetsing
Het door Rijkswaterstaat aangeleverde toetsrapport bevat voor de provincie voldoende informatie om
de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen
met het oordeel van de beheerder. Geconstateerd wordt dat de beheerder een prima toetsrapportage
heeft opgesteld, in goed overleg met de provincie. Uit de Toets op Veiligheid volgen geen benodigde
maatregelen of aandachtspunten.
Gevoerd beheer
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren veel energie heeft gestoken in de
feitelijke waterkeringszorg voor beide sluiscomplexen. De waterkeringen in beheer bij Rijkswaterstaat
Limburg zijn, in goed overleg met de provincie, volledig en in groot detail getoetst, mede door de
aanvullende toets die direct na de tweede toetsronde is uitgevoerd. Bovendien zijn beheer en

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

onderhoudswerken uitgevoerd en is een actuele legger opgesteld. Het waterdistrict heeft verder
getoond proactief om te gaan met de toetsing. De beheerder heeft op basis van de eerste resultaten
voor de grasbekleding verbetermaatregelen uitgevoerd om toch te komen tot een kering die voldoet
aan de norm. Provincie Gelderland spreekt hiervoor waardering uit.
De provincie constateert verder dat binnen Rijkswaterstaat de waterkeringszorg aan verandering
onderhevig is, doordat steeds meer werkzaamheden (o.a. toetsing, beheer en onderhoud) vergaand
worden uitbesteed aan marktpartijen. Rijkswaterstaat is en blijft echter zelf de waterkeringbeheerder
en als zodanig verantwoordelijk voor de zorg voor de waterkeringen onder haar beheer. Het
begeleiden van uitbestede werkzaamheden vraagt de nodige aandacht en borging binnen de eigen
organisatie. De provincie ziet hierin dan ook een aandachtspunt voor de komende jaren, in het kader
van de verdere professionalisering van de waterkeringszorg binnen Rijkswaterstaat.
De provincie is verheugd dat Rijkswaterstaat Limburg in haar rapportage nadrukkelijk blijk geeft zich
bewust te zijn van deze veranderende werkwijze en actief betrokken is bij deze ontwikkelingen.
Tot slot stelt de beheerder dat de interne voorbereiding voor de vierde toetsronde eerder in gang moet
worden gezet (dan deze ronde het geval was), om knelpunten in de planning en opleverdata te
voorkomen. De provincie onderschrijft dit.
Plan van aanpak
Er zijn geen maatregelen gedefinieerd omdat de kering voldoet aan de norm (zie §4.2).

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 7.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Waal is Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat
Limburg. De Waalzijde is echter maatgevend voor deze verbindende waterkering. Met de rapportage
heeft Rijkswaterstaat inzicht gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor verbindende waterkering 24 dat de maatgevende waterstanden op de
Waal (km 920-927) momenteel orde grootte 10 cm hoger zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, ontstaat een negatief beeld van de
actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen niet aan de norm en de actuele maatgevende
waterstanden zijn (beperkt) hoger dan waarmee in de toetsing is gerekend.
Dit benadrukt in belangrijke mate het belang van een voortvarende uitvoering van rivierverruimende
maatregelen én adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn). Beide sporen zijn nodig om het veiligheidsniveau weer op peil te brengen. Tot die tijd
vraagt deze situatie extra aandacht van de rivier- en keringbeheerder ten tijde van hoogwater.
Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerders over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 24 voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen over 1,0 km niet op hoogte. Ten aanzien van Niet-waterkerende objecten is
nader onderzoek nodig. In §4.1 en §4.2 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.
De waterkeringen die niet voldoen zijn allen in beheer bij waterschap Rivierenland. De keringen van
Rijkswaterstaat voldoen.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de
provincie, doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “geen oordeel” drastisch gereduceerd is.

7.3 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.
Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.
• Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

derde toetsronde 2011

Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

pagina 19
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint
Andries Provincie Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing verbindende waterkering 24: Heerewaardense Afsluitdijk,
Waterschap Rivierenland, september 2010.
[ref 6.]
Sluis Sint Andries: veiligheidstoetsing derde toetsronde (2006-2011), Rijkswaterstaat
Limburg, september 2010.
[ref 7.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 8.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Verbindende waterkering 24 :
Heerenwaardense Afsluitdijk en Schutsluis St. Andries

WAAL

Rossum

al
na
Ka
Schutsluis Sint Andries

n
va
Sin
t
An
dri
es

MAAS

verbindende waterkering
grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

primaire waterkering
0

0,125

0,25
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Verbindende waterkering 24, Heerewaardense Afsluitdijk en Schutsluis Sint Andries

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Verbindende waterkering 24 :
Heerenwaardense Afsluitdijk en Schutsluis St. Andries

WAAL

Rossum

al
na
Ka
n
va
Sin
t
An
dri
es

MAAS
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,125

0,25

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toetsresultaat kunstwerken Verbindende waterkering 24 :
Heerenwaardense Afsluitdijk en Schutsluis St. Andries

Toets op Veiligheid 2011

WAAL

Rossum

al
na
Ka
Schutsluis Sint Andries

n
va
Sin
t
An
dri
es

MAAS

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,125

0,25

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 26
Keersluis Heusdensch Kanaal
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 26
Keersluis Heusdensch Kanaal

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving van de waterkering ............................................................................................ 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 12
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 13
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 13
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 15
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 15
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 15
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 16
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 16
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 16
7.3
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 16
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van de verbindende waterkering
26, Keersluis Heusdensch kanaal. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen
op Veiligheid (2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op de gehele verbindende waterkering, in
beheer bij waterschap Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van de verbindende waterkering 26, Keersluis
Heusdensch Kanaal is: voldoet niet aan de norm.
Keersluis Kromme Nol voldoet niet aan de norm m.b.t. betrouwbaarheid sluiting. Tevens moeten een
aantal niet-waterkerende objecten (bomen) nader onderzocht worden. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een
overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht dat verbindende waterkering 26 bij de volgende
toetsronde voldoet aan de norm. De beheerder werkt de globale maatregelen in 2011 uit in drie
plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (eventueel
geplande) rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel
het riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elke verbindende waterkering de vereiste
veiligheidsnorm waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de
Waterwet brengt de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan
Gedeputeerde Staten over de algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de
beheerder wordt getoetst of de waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd.
Gedeputeerde Staten brengen, op basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de
Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van verbindende waterkering 26, Keersluis
Heusdensch Kanaal. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid
2006-2011. De toetsing is uitgevoerd o.b.v. het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft de verbindende waterkering en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van de verbindende waterkering.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerder en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving van de waterkering
Verbindende waterkering 26 is voor het grootste deel gelegen in de provincie Gelderland. Een klein
deel aan de westzijde (0,3 km) ligt in de provincie Noord-Brabant. Provincie Gelderland rapporteert
over de hele verbindende waterkering, mede namens de provincie Noord-Brabant.
Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal, is een primaire waterkering van
categorie b (verbindende waterkering) en is 2,9 km lang. Ter plaatse van dijkpaal RK249.+050 ligt de
keersluis Heusdensch Kanaal (ook wel Kromme Nol genoemd).
De verbindende waterkering verbindt dijkringgebied 37, Nederhemert, en dijkringgebied 24, Land van
Altena. Achter de verbindende waterkering ligt de Afgedamde Maas. De verbindende waterkering 26
beschermt delen van dijkring 24, 37 en 38 tegen overstroming vanuit de Maas.
In bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen.
In bijlage II van de Waterwet is voor de primaire waterkering, van de verbindende waterkering 26 de
veiligheidsnorm vastgesteld op 1/2000 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van de verbindende waterkering 26.
In de primaire waterkering bevinden zich in totaal twee kunstwerken.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgden een aantal maatregelen ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregelen zijn door de beheerder uitgevoerd en gemonitord
door de provincie. Dit betrof:
• Bepalen en vastleggen nieuwe wijze van dijkbeheer (grasbekleding);
• Aanvullend toetsen en rapporteren van de keersluis Kromme Nol en waterkering ten westen
daarvan.
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor deze verbindende waterkering geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3).

2.3 Ruimte voor de Rivier
Het programma Ruimte voor de Rivier is niet van toepassing op deze verbindende waterkering. Dit
geldt eveneens voor het programma Maaswerken. Er is op dit betreffende riviertraject geen sprake
van substantiële rivierverruimende maatregelen en daaruit voortkomende waterstandsdalingen. Enige
uitzondering is het stroomafwaarts gelegen RvdR-project Overdiepse Polder, waarvan mogelijk nog
een heel klein waterstandsverlagend effect merkbaar is ter hoogte van deze verbindende waterkering.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van de verbindende waterkering 26 is gebruik gemaakt van
Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 26 voldoet niet aan de norm volgens het Oordeel
Provincie. De waterkeringen voldoen niet op het spoor Betrouwbaarheid Sluiting van de keersluis
Kromme Nol. Op het spoor Niet-waterkerende Objecten (bomen) is nader onderzoek nodig.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op hoogte.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm ten aanzien van de stabiliteit bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels voor NWO’s [ref 7.] om tot een
Beheerdersoordeel te komen. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkend
Beheerdersoordeel als dit leidt tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch
Oordeel (“geen score - nader onderzoek”) in geval het NWO het beheerdersoordeel “voldoet niet”
heeft. Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel.
Het Oordeel Provincie is dat de NWO’s voldoen aan de norm, met uitzondering van 26 bomen.
Daarvoor is het hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In het toetsrapport [ref 5.] van waterschap Rivierenland zijn twee waterkerende kunstwerken
gerapporteerd. Voor de beoordeling van de individuele kunstwerken wordt verwezen naar het
toetsrapport van de beheerder.
Het Oordeel Provincie voor de keersluis Heusdensch Kanaal (Kromme Nol) is “voldoet niet aan de
norm” m.b.t. betrouwbaarheid sluiting.
Het Oordeel Provincie voor het andere kunstwerk is “voldoet aan de norm”.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij aanhaken op
de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
Verbeteringswerken
• De besturing van de sluiting van de Kromme Nol dient verbeterd te worden. Het waterschap
bereid reeds groot onderhoud voor, waarbij zowel de hardware als de software worden
vervangen. Hierbij sluit het waterschap aan op het probabilistische beheer en onderhoud,
zoals dat ook voor andere Nederlandse stormvloedkeringen wordt uitgevoerd.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat de verbindende
waterkering 26 de komende toetsronde voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle daarvoor
benodigde gegevens volledig beschikbaar zijn.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en
constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 6.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat Limburg. Nabij Heusden ligt hun beheergrens en vanaf hier
is Rijkswaterstaat Zuid-Holland rivierbeheerder. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht
gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor verbindende waterkering 26 dat de maatgevende waterstanden op de
Maas (km 228-231) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, geeft dit een overwegend positief
beeld van de actuele veiligheid tegen overstroming; de dijken voldoen aan de norm en de actuele
maatgevende waterstanden zijn (beperkt) lager dan waarmee in de toetsing is gerekend. Een
belangrijk aandachtspunt hierbij is natuurlijk de afgekeurde keersluis Kromme Nol, waarvoor op korte
termijn verbetermaatregelen moeten worden getroffen m.b.t. betrouwbaarheid sluiting. De invloed van
de huidige lagere maatgevende waterstanden daarop is echter beperkt.
Het voortvarend uitvoeren van (eventuele) rivierverruimende maatregelen en adequaat onderhoud van
het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a. Stroomlijn) vergroot de reeds aanwezige
veiligheid en zorgt dat deze ook in de toekomst behouden blijft. Voor de volgende toetsronde wenst de
provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 26 voldoet niet aan de norm.
De waterkeringen voldoen niet op betrouwbaarheid sluiting van de keersluis Kromme Nol. Voor enkele
Niet-waterkerende objecten (bomen) is nader onderzoek nodig.
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een grote sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De
sprong is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te
maken en de gedegen en planmatige aanpak. De beheerder heeft doorlopend aandacht besteed aan
de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden presenteren.
Ten aanzien van de resultaten wordt geconstateerd dat de resultaten uniformer zijn en dat het areaal
waterkeringen met “geen oordeel” gereduceerd is.

7.3 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.
• Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

derde toetsronde 2011

Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch kanaal, Provincie
Gelderland, december 2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch kanaal,
Waterschap Rivierenland, september 2010.
[ref 6.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 7.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

AFG
EDA
M

DE

MA
AS

Overzichtskaart Verbindende waterkering 26 : Keersluis Heusdensch Kanaal

Nederhemert-Noord

G E L D E R LAN D

Wijk en Aalburg

N O O R D - B RABAN T
h
nsc
e
d
us
He

Nederhemert-Zuid

al
na
a
K

MAAS

SCHE
BERG
Heusden

Herpt

verbindende waterkering
grens dijkringgebied
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

primaire waterkering
0

0,25

0,5
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Verbindende waterkering 26, Keersluis Heusdensch Kanaal

bijlage
naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

AFG
EDA
M

DE

MA
AS

Toetsresultaat dijken Verbindende waterkering 26 :
Keersluis Heusdensch Kanaal

Nederhemert-Noord

G E L D E R LAN D

Wijk en Aalburg

N O O R D - B RABAN T
h
nsc
e
d
us
He

Nederhemert-Zuid

al
na
a
K

MAAS

SCHE
BERG
Heusden

Herpt
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op veiligheid 2011

AFG
EDA
M

DE

MA
AS

Toetsresultaat kunstwerken Verbindende waterkering 26 :
Keersluis Heusdensch Kanaal

Nederhemert-Noord

G E L D E R LAN D

Wijk en Aalburg

N O O R D - B RABAN T
h
nsc
e
d
us
He

Nederhemert-Zuid

al
na
a
K

Duiker Bergsche Maasdijk

Kromme Nol Kering
(Heusdensch Kanaal)

MAAS

SCHE
BERG
Heusden

Herpt
Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,25

0,5

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 27
Bergse Maasdijk
januari 2011

naar startpagina

Beoordelingsrapport Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Verbindende waterkering 27
Bergse Maasdijk

Auteur
Afdeling
Datum
Status

:
:
:
:

Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen
Interbestuurlijk Toezicht (TALO-IBT)
Januari 2011
Definitief

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

derde toetsronde 2011

pagina 1
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Kader ....................................................................................................................................................... 5
Verantwoording ....................................................................................................................................... 5
Leeswijzer................................................................................................................................................ 6
1
Beschrijving van de waterkering ............................................................................................ 7
1.1
Veiligheidsnorm...................................................................................................................... 7
1.2
Beheerder............................................................................................................................... 7
2
Actuele ontwikkelingen........................................................................................................... 8
2.1
Maatregelen uit de tweede toetsronde................................................................................... 8
2.2
Hoogwaterbeschermingsprogramma..................................................................................... 8
2.3
Ruimte voor de Rivier............................................................................................................. 8
3
Beoordeling veiligheid ............................................................................................................ 9
3.1
De toetsing ............................................................................................................................. 9
3.1.1
Oordelen over de waterkeringsveiligheid............................................................................... 9
3.1.2
Toetssporen ......................................................................................................................... 10
3.2
Resultaten ............................................................................................................................ 11
3.2.1
Algemeen ............................................................................................................................. 11
3.2.2
Dijken ................................................................................................................................... 11
3.2.3
Waterkerende kunstwerken ................................................................................................. 11
4
Maatregelen en planning...................................................................................................... 12
4.1
Plan van aanpak waterschap Rivierenland.......................................................................... 12
4.2
Resultaat plan van aanpak................................................................................................... 12
5
Overleg met de beheerder ................................................................................................... 13
5.1
Bespreking waterschap Rivierenland................................................................................... 13
6
Rivierbeheer ......................................................................................................................... 15
6.1
De toetsing ........................................................................................................................... 15
6.2
Resultaten ............................................................................................................................ 15
7
Conclusies en aanbevelingen .............................................................................................. 16
7.1
Waterkeringsveiligheid ......................................................................................................... 16
7.2
Vergelijking tweede en derde toetsronde............................................................................. 16
7.3
Aanbevelingen instrumentarium en proces.......................................................................... 16
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Literatuuroverzicht
Overzichtskaart
Resultaten op kaart

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 2
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

derde toetsronde 2011

pagina 3
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Samenvatting
De Waterwet [ref 1.] schrijft een periodieke toetsing van de primaire waterkeringen voor, waarin de
veiligheid tegen overstromingen wordt getoetst aan de wettelijke norm. De beheerders van primaire
waterkeringen voeren de toets uit en rapporteren aan Gedeputeerde Staten in hoeverre de
waterkeringen voldoen aan de wettelijke norm.
Met het rapport dat voor u ligt, brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit van de
algemene waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van de verbindende waterkering
27, Bergse Maasdijk. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid
(2006-2011). Dit rapport heeft betrekking op de gehele verbindende waterkering, in beheer bij
waterschap Rivierenland.
Het oordeel over de waterstaatkundige toestand van de verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk
is: voldoet aan de norm. Voor enkele niet-waterkerende objecten (bomen) is nog wel nader
onderzoek nodig. Zie §3.2 en Bijlage 3 voor een overzicht van de resultaten.
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De beheerder heeft, in overleg met de provincie, globale maatregelen gedefinieerd. Deze zijn
opgenomen in §4.1. De maatregelen zijn erop gericht om de toestand van verbindende waterkering 27
verder te verbeteren en deze aan de norm te laten blijven voldoen. De beheerder werkt de globale
maatregelen in 2011 uit in drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdReffect).
De provincie is van mening dat de beheerder de afgelopen jaren een grote slag heeft gemaakt in het
verder professionaliseren van de waterkeringszorg, waaronder de toetsing. De beheerder heeft op
gestructureerde wijze een volledige en kwalitatief hoogwaardige toetsing uitgevoerd, in goed overleg
met de provincie.
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces
zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te
vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De
provincie roept het Rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de
evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Naast de primaire waterkeringen zijn nu ook de grote rivieren (voor het eerst) getoetst. Hierbij is door
Rijkswaterstaat op praktische en kwalitatieve wijze bepaald in hoeverre de werkelijke maatgevende
waterstanden overeenkomen met de theoretische maatgevende waterstanden uit de Hydraulische
Randvoorwaarden 2006. Gekoppeld aan de toetsresultaten van de waterkeringen kan de provincie nu
voor het eerst (op hoofdlijnen) een beeld geven van de totale staat van de waterveiligheid.
De hoofdconclusie is dat het van groot belang is dat er voortvarend wordt doorgewerkt aan (eventueel
geplande) rivierverruiming en aan een adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed, met als doel
het riviersysteem op orde te krijgen en te houden. Tot het zover is vraagt dit, met name in een
hoogwatersituatie, extra aandacht van zowel de rivierbeheerder als de keringbeheerder.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 4
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Inleiding
Kader
De Waterwet [ref 1.] geeft op basis van artikel 2.2 voor elke verbindende waterkering de vereiste
veiligheidsnorm waaraan de waterkering moet voldoen. In overeenstemming met artikel 2.12 van de
Waterwet brengt de beheerder van de primaire waterkering elke zes jaar verslag uit aan
Gedeputeerde Staten over de algemene waterstaatkundige toestand van de waterkering. Door de
beheerder wordt getoetst of de waterkering voldoet aan de norm zoals die in de wet is vastgelegd.
Gedeputeerde Staten brengen, op basis van de toetsrapporten van de beheerder, verslag uit aan de
Minister van Infrastructuur en Milieu.
Met dit rapport brengen Gedeputeerde Staten van Gelderland verslag uit over de algemene
waterstaatkundige toestand van de primaire waterkeringen van verbindende waterkering 27, Bergse
Maasdijk. Het rapport is opgesteld in het kader van de derde ronde Toetsen op Veiligheid 2006-2011.
De toetsing is uitgevoerd op basis van het Voorschrift Toetsen op Veiligheid (VTV06) [ref 2.].
Naast een schriftelijke rapportage schrijft het VTV06 ook een digitale rapportage voor. Deze vindt in
de derde toetsronde plaats middels de landelijke internetapplicatie Toetsrap (www.toetsrap.nl). Hierin
vermelden zowel de beheerders als de provincies en het Rijk hun toetsresultaten en beoordelingen.

Verantwoording
De werkwijze van de provincie Gelderland is erop ingericht om te komen tot een volledig en kwalitatief
hoogwaardig beeld van de waterstaatkundige veiligheid, in gezamenlijkheid met de betreffende
waterkeringbeheerders. De provincie heeft na afronding van de tweede toetsronde de Toets op
Veiligheid opgepakt als een continu proces, waarin de betrokken partijen doorlopend in gesprek
blijven en elkaar informeren. Aan de hand van reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken, de lijst van
maatregelen uit de tweede toetsronde en de jaarlijkse voortgangsrapportages, heeft de provincie
continu de vinger aan de pols gehouden en -waar nodig- kunnen bijsturen.
Deze werkwijze heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat de provincie en de waterkeringbeheerders
elkaar tijdens het uitvoeren van de derde toetsronde goed hebben weten te vinden en gezamenlijk zijn
gekomen tot een duidelijk beeld van de waterkeringsveiligheid in Gelderland.
Hieronder volgt een korte toelichting aan de hand van de vier provinciale rollen in het toetsproces:
• Het faciliteren door de provincie heeft o.a. bestaan uit het opzetten van een ambtelijke
overlegstructuur en een overzichtslijst van maatregelen voortvloeiend uit de tweede toetsronde,
op basis waarvan zicht gehouden kan worden op de voortgang. De provincie heeft tevens de
eindbesprekingen met de beheerders over de eindresultaten van de derde toetsronde gebruikt om
alvast globaal vooruit te kijken naar de volgende toetsronde en lopende ontwikkelingen in het
toetsproces.
• De toezichtsrol is doorlopend uitgevoerd door zowel procesbewaking als inhoudelijke beoordeling.
Dit laatste is systematisch opgezet aan de hand van een checklist om tot een complete, uniforme
en heldere beoordeling te komen. De bevindingen uit de procesbewaking zijn teruggekoppeld aan
de beheerders middels reguliere ambtelijke voortgangsgesprekken en formele briefwisselingen.
Op basis hiervan had de provincie continu overzicht van de voortgang en kwaliteit.
• De coördinatie vindt plaats door het afstemmen met en pro-actief informeren van alle betrokken
partijen over zowel proces als inhoud. De belangrijkste onderwerpen waren: afstemming met en
tussen beheerders, afstemming met buurprovincies (en Duitsland) over grensoverschrijdende
dijkringen, afstemming in IPO-verband over proces en aanpak, contacten met de Waterdienst over
de invulling en toepassing van het toetsinstrumentarium en contacten met de Inspectie Verkeer en
Waterstaat over het provinciale toezicht op het toetsproces en de afwijkende beheerdersoordelen.
• De rapportagerol is, naast diverse voortgangsrapportages aan beheerders en aan het rijk,
voornamelijk ingevuld middels de voorliggende rapportage. De provincie geeft hierin een beeld
van de waterstaatkundige veiligheid, de inspanningen van de beheerder en de uit de toetsing
volgende aandachtspunten en benodigde maatregelen. De rapportage is als eindconcept
besproken met de beheerders en tevens binnen de provincie collegiaal getoetst. In de rapportage
heeft de provincie een link gelegd tussen de toestand van de waterkeringen en de toestand van
de grote rivieren, om een volledig beeld van de waterkeringsveiligheid te kunnen geven.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 5
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 1 beschrijft de verbindende waterkering en de beheerder.
Hoofdstuk 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen die van belang zijn voor de veiligheid van de primaire
waterkeringen, zoals de maatregelen in het kader van de tweede toetsronde en Ruimte voor de Rivier.
Hoofdstuk 3 geeft de waterstaatkundige veiligheid weer van de verbindende waterkering.
Hoofdstuk 4 beschrijft de te nemen maatregelen.
Hoofdstuk 5 geeft het overleg weer tussen de beheerders en de provincie.
Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van het rivierbeheer.
Hoofdstuk 7 vat de conclusies en aanbevelingen samen, die voortvloeien uit deze toetsronde.
In de bijlagen vindt u een overzichtskaart, de grafische presentatie van de toetsresultaten en een
overzicht van de gebruikte bronnen.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 6
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

1 Beschrijving van de waterkering
Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk, is gelegen in de provincie Gelderland.
De primaire waterkering is van de categorie b (verbindende waterkering). De waterkering verbindt
dijkringgebied 37, Nederhemert met dijkringgebied 38, Bommelerwaard en is totaal 0,7 km lang.
De waterkering beschermt het achterliggende gebied tegen hoge waterstanden op de Maas. Achter
de verbindende waterkering ligt de Afgedamde Maas. De verbindende waterkering beschermt
keringen van dijkringgebied 24, 37 en 38.
In Bijlage 2 is de topografische ligging weergegeven.

1.1 Veiligheidsnorm
De veiligheidsnorm is aangegeven als de gemiddelde overschrijdingskans per jaar van de
hoogwaterstand waarop de primaire waterkeringen moeten zijn berekend. Daarbij wordt mede gelet
op de overige factoren die het waterkerende vermogen bepalen.
In bijlage II van de Waterwet is voor de primaire waterkering van de verbindende waterkering 27 de
veiligheidsnorm vastgesteld op 1/2000 per jaar.
De veiligheidsnorm is vertaald in de hydraulische randvoorwaarden, zoals vastgelegd in het
Hydraulisch Randvoorwaardenboek 2006 [ref 3.] (HR06), en in de gehanteerde veiligheidsfactoren
van de sterkteberekeningen.

1.2 Beheerder
Waterschap Rivierenland is verantwoordelijk voor het beheer van de verbindende waterkering 27.
In de primaire waterkering zijn geen kunstwerken en waterkerende constructies aanwezig.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 7
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

2 Actuele ontwikkelingen
De waterkeringsveiligheid zoals gerapporteerd in de veiligheidstoetsing hangt samen met één of meer
van de onderstaande (lopende) projecten.

2.1 Maatregelen uit de tweede toetsronde
Uit de tweede toetsronde (2001-2006) volgde één maatregel ter verbetering van de
waterkeringsveiligheid [ref 4.]. Deze maatregel is door de beheerder uitgevoerd en gemonitord door de
provincie. Dit betrof:
• Bepalen en vastleggen nieuwe wijze van dijkbeheer (grasbekleding).
De provincie constateert dat de inspanningen resulteren in een volledigere toetsing en dat de toestand
van de keringen en het inzicht daarin verbeterd is.

2.2 Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op basis van de tweede toetsronde zijn voor deze verbindende waterkering geen verbeteringswerken
voorgedragen voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Waterkeringen die in deze derde
toetsronde als “onvoldoende” worden bestempeld, zullen zonodig worden voorgedragen voor het
Hoogwaterbeschermingsprogramma van de derde toetsronde (HWBP3).

2.3 Ruimte voor de Rivier
Het programma Ruimte voor de Rivier is niet van toepassing op deze verbindende waterkering. Dit
geldt eveneens voor het programma Maaswerken. Er is op dit betreffende riviertraject geen sprake
van rivierverruimende maatregelen en daaruit voortkomende waterstandsdalingen.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 8
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3 Beoordeling veiligheid
3.1 De toetsing
In het Voorschrift Toetsen op Veiligheid is vastgelegd op welke wijze de primaire waterkering getoetst
dient te worden. Bij de Toets op Veiligheid van de verbindende waterkering 27 is gebruik gemaakt van
Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

3.1.1 Oordelen over de waterkeringsveiligheid
Binnen het toetsingsproces geven verschillende overheden hun oordeel over de veiligheid.
De toetsing door de waterkeringbeheerder resulteert in een Veiligheidsoordeel (VO). Dit oordeel is
opgebouwd uit een Technisch Oordeel (TO) en een Beheerdersoordeel (BO). Het Veiligheidsoordeel
is de uitkomst van een afweging tussen Beheerdersoordeel en Technisch oordeel. Het Technisch
Oordeel, Beheerdersoordeel en Veiligheidsoordeel worden per deelspoor gegeven. De ongunstigste
score bepaalt het uiteindelijke Veiligheidsoordeel per dijktraject of kunstwerk.
Het Technische Oordeel is de uitkomst van de rekenregels in het VTV. Met het Beheerdersoordeel
geeft de beheerder aan of het Technisch Oordeel aansluit op zijn ervaring. Indien het Beheerdersoordeel afwijkt van het Technische Oordeel is dit door de beheerder afgestemd met de provincie en
voorgelegd aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Inspectie V&W).
De provincie voegt aan het Veiligheidsoordeel van de beheerder haar eigen oordeel toe: het Oordeel
Provincie (OP). Uitgaande van doorlopend overleg gedurende de toetsronde en tijdige aanlevering
van de resultaten door beheerders stemmen het Oordeel Provincie en het Veiligheidsoordeel in
beginsel overeen. In voorkomende gevallen kan de provincie echter het Veiligheidsoordeel van de
beheerder vervangen door met een afwijkend Oordeel Provincie.
Na aanbieding van de provinciale dijkringrapportages aan de minister, beoordeelt het Rijk het Oordeel
Provincie en geeft op basis daarvan het Oordeel Rijk (OR).
Figuur 3-1: Overzicht samenhang oordelen (VTV/Toetsrap)
Rijk

Waterkeringbeheerder

Provincie

Rijk

OP

OR

BO
VO
VTV/HR

TO

Het Technisch Oordeel per deelspoor kent één van de volgende kwalificaties:
• “goed”; waterkering is veilig en voldoet aan ontwerpeisen.
• “voldoende”; waterkering faalt niet bij maatgevende omstandigheden, maar is niet “als nieuw”.
• “onvoldoende”; waterkering voldoet niet aan de wettelijke norm.
• “geen score”; score in geval van twijfel of bij het ontbreken van voldoende gegevens.
Het Beheerdersoordeel kent de volgende kwalificaties:
• “volgt TO”.
• “volgt TO niet - onvoldoende”.
• “volgt TO niet - voldoende”.
Op basis van de afweging tussen het Technische Oordeel en het Beheerdersoordeel leidt een
“voldoende” of “goed” uiteindelijk tot het Veiligheidsoordeel “voldoet aan de norm”, een
“onvoldoende” tot “voldoet niet aan de norm” en “geen score” tot “nader onderzoek”.
Het Oordeel Provincie kent de volgende kwalificaties:
• “VO geaccepteerd”; provincie neemt het inhoudelijke oordeel van de beheerder over.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - voldoet niet aan de norm”.
• “VO niet geaccepteerd - geen vervangend oordeel”.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 9
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.1.2 Toetssporen
De Toets op Veiligheid is uitgevoerd voor de primaire waterkeringen, bestaande uit dijken en
kunstwerken. In deze paragraaf is toegelicht hoe beoordeeld is. Voor meer informatie over de toetsing
wordt verwezen naar het Voorschrift Toetsen op Veiligheid.
De toetsing van de dijken en kunstwerken is uitgevoerd op basis van toetssporen die gerelateerd zijn
aan faalmechanismen van de waterkering:
• De aanwezigheid van voldoende kerende hoogte (HT).
• Een oordeel over de stabiliteit van de waterkering (ST).
• Voor kunstwerken tevens een oordeel over de betrouwbaarheid van sluiting (BS).
• De aanwezigheid van Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s) kan van invloed zijn op de
waterkeringsveiligheid en is als apart spoor meegenomen.
Indien relevant is een beoordeling van hoge gronden en landgrensoverschrijdende keringen gegeven.
Dijken
Hoogte (HT)
De actuele kruinhoogte is getoetst op de aanwezigheid van voldoende marge ten opzichte van de
waterstand en ten aanzien van overslag over de kruin van de dijk.
Stabiliteit (ST)
Het stabiliteitsspoor is getoetst op de volgende deelsporen:
• Piping en heave (STPH); erosie van materiaal via zandmeevoerende wellen ten gevolge van
een sterke kwelstroom onder de dijk (piping) of het ontstaan van drijfzand t.p.v. verticaal
uittredend grondwater (heave).
• Macrostabiliteit buitenwaarts (STBU); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan buitendijkse zijde.
• Macrostabiliteit binnenwaarts (STBI); Stabiliteitsverlies door het afschuiven van grote delen
van het grondlichaam aan binnendijkse zijde.
• Microstabiliteit (STMI); Stabiliteitsverlies van grondlagen op het binnentalud door grondwater
dat uit het talud stroomt.
• Instabiliteit van de bekleding (STBK); falen van de taludbekleding waardoor erosie van het
dijklichaam op kan treden.
• Instabiliteit van het voorland (STVL); Stabiliteitsverlies van de dijk door grootschalige
afschuiving en ‘vloeien’ van de vooroever door slappe of verwekingsgevoelige grondlagen.
Niet-Waterkerende Objecten (NWO’s)
Instabiliteit of falen van de waterkeringsfunctie door de aanwezigheid of falen van Niet-Waterkerende
Objecten zoals bomen, bebouwing of (pijp)leidingen. Deze objecten hebben geen waterkerende
functie, maar kunnen wel een ongunstige invloed hebben op de stabiliteit van de waterkering.
Kunstwerken en Bijzondere Waterkerende Constructies
Waterkerende kunstwerken zijn kunstwerken die geheel of gedeeltelijk de waterkerende functie
vervullen. Bijzondere Waterkerende Constructies (BWC’s) zijn harde elementen die van belang zijn
voor de sterkte en stabiliteit van de waterkering. Getoetst zijn gemalen, sluizen, coupures,
damwanden en kades. Deze zijn getoetst op hoogte, betrouwbaarheid sluiting (BS), stabiliteit
grondconstructies (STCG) en sterkte waterkerende constructieonderdelen (STCO). De sporen hoogte
en stabiliteit komen grotendeels overeen met de beoordeling van de dijken. Betrouwbaarheid sluiting
BS betreft een analyse van het risico dat de kering niet op tijd gesloten is.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 10
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

3.2 Resultaten
3.2.1 Algemeen
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 27 voldoet aan de norm volgens het Oordeel
Provincie. Wel is voor enkele niet-waterkerende objecten (bomen) nog nader onderzoek nodig.
In bijlage 3 is het resultaat van de Toets op Veiligheid op kaart weergegeven. In de volgende
paragrafen volgt een overzicht per toetsspoor en waar nodig een korte toelichting.

3.2.2 Dijken
3.2.2.1 Hoogte HT
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op hoogte.
3.2.2.2 Piping STPH
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op piping.
3.2.2.3 Macrostabiliteit buitenwaarts STBU
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit buitenwaarts.
3.2.2.4 Macrostabiliteit binnenwaarts STBI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op macrostabiliteit binnenwaarts.
3.2.2.5 Microstabiliteit STMI
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op microstabiliteit.
3.2.2.6 Stabiliteit Voorland STVL
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit voorland.
3.2.2.7 Bekleding STBK
Het Oordeel Provincie is dat de dijken voldoen aan de norm op stabiliteit bekleding.
3.2.2.8 Niet-waterkerende objecten (NWO)
De beheerder heeft gebruik gemaakt van de vuistregels voor NWO’s [ref 7.] om tot een
Beheerdersoordeel te komen. Het Veiligheidsoordeel is gebaseerd op het afwijkend
Beheerdersoordeel als dit leidt tot “voldoet”. Het Veiligheidsoordeel is gelijk aan het Technisch
Oordeel (“geen score - nader onderzoek”) in geval het NWO het beheerdersoordeel “voldoet niet”
heeft. Het Oordeel Provincie volgt het Veiligheidsoordeel.
Het Oordeel Provincie is dat de NWO’s voldoen aan de norm, met uitzondering van 26 bomen.
Daarvoor is het hebben het Oordeel Provincie “nader onderzoek”.

3.2.3 Waterkerende kunstwerken
In de verbindende waterkering komen geen kunstwerken of bijzondere waterkerende constructies
voor.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 11
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

4 Maatregelen en planning
4.1 Plan van aanpak waterschap Rivierenland
Het waterschap heeft op basis van de toetsresultaten globale maatregelen gedefinieerd. Het
waterschap werkt deze in 2011 uit in een drietal plannen van aanpak. Deze worden opgesteld voor
drie soorten maatregelen:
• PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
• PvA Verbeteringsmaatregelen: groot onderhoud en Hoogwaterbeschermingsprogramma.
• PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: voor dijkvakken waar de waterkeringsveiligheid
middels waterstandsdaling/rivierverruiming wordt verbeterd.
Het waterschap bespreekt de concept plannen van aanpak ambtelijk met de provincie.
De uitvoering van concrete verbetermaatregelen is daarbij afhankelijk van de programmering en
prioritering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 3. Ten aanzien van het nader onderzoek sluit
de beheerder zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen.
Beheermaatregelen
Concrete beheermaatregelen zijn niet aan de orde.
Nader onderzoek
• De bomen met het oordeel “nader onderzoek” worden nader beschouwd. Hierbij aanhaken op
de landelijke ontwikkelingen m.b.t. het toetsen van niet-waterkerende objecten.
Verbeteringswerken
Verbetermaatregelen zijn niet aan de orde.

4.2 Resultaat plan van aanpak
De maatregelen (en uit te werken plannen van aanpak) zijn erop gericht dat de verbindende
waterkering 27 de komende toetsronde blijft voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm en dat alle
daarvoor benodigde gegevens volledig beschikbaar zijn.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 12
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

5 Overleg met de beheerder
5.1 Bespreking waterschap Rivierenland
De provincie heeft na de tweede toetsronde op regelmatige basis (twee-vier keer per jaar)
voortgangsoverleg met de waterkeringbeheerder gevoerd. Daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
m.b.t. de beoordeling van de conceptrapportage van de beheerder. Tenslotte heeft, conform het
VTV06, een eindbespreking plaatsgevonden over de bevindingen van de provincie ten aanzien van de
toetsing, de rapportage, het plan van aanpak en het gevoerde beheer.
Op basis van het structurele ambtelijke overleg en de toetsrapportage van de beheerder, geeft de
provincie in deze paragraaf een beoordeling van de toetsing en het gevoerde beheer.
Eindbespreking (23 november 2010, Tiel)
In de eindbespreking tussen waterschap (Sander Kapinga, Stefan van den Berg en Marc Rademaker)
en provincie (Roy Hendriks en Leo van Nieuwenhuijzen) is ingegaan op de resultaten en de
procesgang van de derde toetsronde, aan de hand van het eindconcept van het voorliggende rapport.
De belangrijkste gesprekspunten waren:
1. Provincie en waterschap waarderen wederzijds de goede samenwerking van de afgelopen
jaren en de wijze waarop het kwalitatief uitstekende toetsresultaat tot stand is gekomen.
2. Het waterschap levert hun commentaar per rapport digitaal aan de provincie. De provincie
neemt deze mee in de definitieve rapportages.
3. In de ogen van het waterschap moet in de provinciale rapportages het hoofdstuk met de
beoordeling van de veiligheid (hoofdstuk 3) enigszins anders worden geschreven. Er zou
expliciet moeten worden toegevoegd dat de provincie het Veiligheidsoordeel van de
beheerder overneemt. Wanneer er overeenstemming over het oordeel bestaat, is het
provinciaal oordeel (Oordeel Provincie) feitelijk een doorvertaling van het Veiligheidsoordeel
van de beheerder, in de richting van het oordeel van het Rijk. De provincie onderschrijft deze
constatering en past de rapportages (ook van de andere beheerders) hierop aan.
4. De maatregelen en aandachtspunten die voortvloeien uit deze toetsronde zijn vooralsnog
globaal beschreven. Om uiteenlopende redenen kan het waterschap in dit stadium nog geen
concrete planningen opstellen (bijv. onduidelijkheid rond het nieuwe HWBP en hoe om te
gaan met het effect van RvdR). Het waterschap besteedt evenwel veel aandacht aan de
spoedige uitwerking van de maatregelen door in 2011 een drietal plannen van aanpak op te
stellen, zie §4.1. Dit betreft:
-PvA Nader onderzoek: gegevensverzameling richting vierde toetsronde.
-PvA Verbetermaatregelen: groot onderhoud en HWBP.
-PvA Effectbepaling Ruimte voor de Rivier: effect waterstandsdaling op keringen.
De provincie blijft graag op de hoogte van deze plannen en ziet graag de conceptversies.
5. Niet-waterkerende objecten op reeds afgekeurde of te verbeteren dijkvakken zijn nu niet
getoetst. Voor deze dijkvakken ligt er in de volgende toetsronde dus nog een forse opgave,
rekening houdend met de landelijke discussie rond NWO’s. Het waterschap is zich hiervan
bewust en neemt deze werkzaamheden op in haar Plan van Aanpak Nader Onderzoek.
6. Het waterschap wenst op een aantal onderdelen/toetssporen aanpassing van het WTI en
heeft daarvoor constructieve opmerkingen gegeven. Zij brengt daarvoor ook graag concrete
kennis in, maar dat heeft in haar beleving in de praktijk slechts een beperkt effect
(voornamelijk door de overlappende planningen van WTI en uitvoering toetsing).
Beoordeling van de toetsing
Het door waterschap Rivierenland aangeleverde toetsrapport met achtergrondrapportages bevat voor
de provincie voldoende informatie om de provinciale beoordeling uit te kunnen voeren. Op basis van
de gevoerde voortgangsgesprekken, steekproeven en beoordeling van de conceptrapportages, meent
de provincie dat de beheerder een kwalitatief hoogwaardige toetsing heeft uitgevoerd. De beheerder
heeft de toetsing (i.c.m. gestructureerd gegevensbeheer en dijkbeheer) sterk geprofessionaliseerd.
Het oordeel van Gedeputeerde Staten komt overeen met het Veiligheidsoordeel van de beheerder.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 13
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Speciale aandacht geven wij aan het feit dat waterschap Rivierenland uitgebreid en vakkundig heeft
beschreven welke verbeterpunten zij in het toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is
aangegeven hoe zij het toetsproces denken te verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het
beeld van de veiligheidstoestand verder te optimaliseren. De provincie waardeert de professionele en
constructieve wijze waarop het waterschap dit heeft gepresenteerd en roept het Rijk dan ook met klem
op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige plek te geven in de evaluatie van de derde
toetsronde en de totstandkoming van het WTI voor de vierde toetsronde.
Gevoerd beheer
In hoofdstuk 5 van het toetsrapport van waterschap Rivierenland [ref 5.] wordt verslag gedaan van het
gevoerde beheer. Dit is uitgebreid beschreven en heeft de instemming van Gedeputeerde Staten. Er
is een goede wisselwerking tussen de toetsing en het dagelijkse beheer.
Plan van aanpak
De provincie Gelderland stemt in met de door waterschap Rivierenland genoemde maatregelen met
bijbehorende nadere uitwerking (zie §4.1).

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 14
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

6 Rivierbeheer
Goed rivierbeheer is, net als sterke dijken, van groot belang bij het voorkomen van overstromingen.
De rivierbeheerder (Rijkswaterstaat) dient er, door adequaat beheer en onderhoud van het rivierbed,
voor te zorgen dat de werkelijk optredende hoogwaterstanden overeenkomen met de berekende
maatgevende hoogwaterstanden uit de Hydraulische Randvoorwaarden 2006.

6.1 De toetsing
Om het bovenstaande te waarborgen is in de Waterwet, artikel 2.12, tweede lid, bepaald dat de
rivierbeheerder iedere zes jaar rapporteert aan Gedeputeerde Staten over de waterstaatkundige
toestand van de grote rivieren. Dit is gekoppeld aan de toetscyclus van de primaire waterkeringen.
Gedeputeerde Staten dienen vervolgens de toetsresultaten van de primaire waterkeringen en de grote
rivieren met elkaar te verbinden om een beeld te geven van de totale staat van de waterveiligheid.
Dit beeld is deze toetsronde praktisch, kwalitatief en per riviertraject opgesteld, aangezien de grote
rivieren pas voor het eerst zijn getoetst. In de volgende toetsronde zal meer kwantitatief worden
getoetst aan de hand van de, dan vastgestelde, leggers van de grote rivieren.
Rijkswaterstaat heeft middels de “Rapportage toetsing grote rivieren” [ref 6.] inzicht gegeven in en
verantwoording afgelegd over het rivierbeheer. Deze rapportage is opgesteld door de Waterdienst van
Rijkswaterstaat, namens de regionale diensten die het feitelijke rivierbeheer uitvoeren. Gedurende de
totstandkoming hebben meerdere ambtelijke afstemmingsoverleggen plaatsgevonden, waarbij de
opzet en inhoud van de rapportage is besproken met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen:
RWS Waterdienst, RWS regionale diensten, (rivier)provincies, DG Water en Inspectie V&W. Op 15
september 2010 is de definitieve rapportage ingediend bij Gedeputeerde Staten.

6.2 Resultaten
Beheerder van de Maas is Rijkswaterstaat Limburg. Met de rapportage heeft Rijkswaterstaat inzicht
gegeven in en verantwoording afgelegd over het rivierbeheer.
De provincie constateert voor verbindende waterkering 27 dat de maatgevende waterstanden op de
Maas (km 226-227) momenteel enkele cm’s lager zijn dan aangenomen in de HR06.
Gekoppeld aan de toetsresultaten van de primaire waterkeringen, geeft dit een positief beeld van de
actuele veiligheid tegen overstroming. Het voortvarend uitvoeren van (eventuele) rivierverruimende
maatregelen en adequaat onderhoud van het zomer- en winterbed door de rivierbeheerder (o.a.
Stroomlijn) vergroot de reeds aanwezige veiligheid en zorgt dat deze ook in de toekomst behouden
blijft. Voor de volgende toetsronde wenst de provincie een verdere kwantitatieve toetsing.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 15
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

7 Conclusies en aanbevelingen
7.1 Waterkeringsveiligheid
Gedeputeerde Staten nemen het Veiligheidsoordeel van de beheerder over.
De veiligheid van de verbindende waterkering 27 voldoet aan de norm.
Voor enkele niet-waterkerende objecten (bomen) is nog wel nader onderzoek nodig.
In §4.1 zijn de benodigde (verbeter)maatregelen beschreven.

7.2 Vergelijking tweede en derde toetsronde
Geconcludeerd wordt dat kwalitatief een sprong voorwaarts is gemaakt in deze toetsronde. De sprong
is mogelijk gemaakt door de inspanningen van de beheerders om gegevens beschikbaar te maken en
de gedegen en planmatige aanpak. De beheerders hebben, mede op aandringen van de provincie,
doorlopend aandacht besteed aan de toetsing waardoor zij tijdig een volledig beeld konden
presenteren.
De resultaten komen overeen met de resultaten van de vorige ronde.

7.3 Aanbevelingen instrumentarium en proces
Het wettelijk toetsinstrumentarium, bestaande uit het VTV, HR en het draaiboek, vormen de basis van
de toetsing en verdienen daarom apart aandacht. De provincie en het waterschap dragen meerdere
aandachtspunten (algemeen en dijkringspecifiek) aan ter verbetering van proces en instrumentarium.
De provincie hoopt dat deze worden meegenomen in de uitwerking van het instrumentarium voor de
volgende toetsronde c.q. in het HWBP3. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven:
Taken en verantwoordelijkheden
Geconstateerd wordt dat het toegenomen toezicht van het Rijk (Inspectie V&W) tot verdere
formalisering van het toetsproces leidt. Dit stimuleert de provincie en beheerders om het proces en de
resultaten nog meer navolgbaar, inzichtelijk en reproduceerbaar te maken. Als belangrijke
kanttekening stelt de provincie echter dat de nadruk bij het Rijk teveel ligt op de formele vastlegging
en dat daarbij, in voorkomende gevallen, voorbij wordt gegaan aan de kennis en praktische invulling
van beheerder en provincie. De kwaliteit van de toetsing staat of valt echter door de inzet van kundige
mensen bij provincie en bij de beheerders.
Omvang en invulling van het WTI
Geconstateerd is dat het Wettelijk Toetsinstrumentarium in omvang toeneemt door toenemende
kennis waardoor kennisleemten beter ingevuld worden. Tevens wordt nauwkeuriger en
geautomatiseerd getoetst. De keerzijde is dat het overzicht en het gezond verstand meer buitenspel
(dreigen) komen te staan. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de beheerders en provincies inzicht
hebben in de resultaten.
De lopende onderzoeken ter verbetering van het toetsinstrumentarium veroorzaken veel onrust
aangezien de nieuwe inzichten niet ten behoeve van de toetsing ingezet kunnen worden terwijl
bekend is dat de toets- en ontwerpregels op korte termijn zullen veranderen. Vanuit de wens van
uniformiteit van het toetsresultaat is het begrijpelijk lopend onderzoek buiten de toetsing te houden. Bij
complexe situaties conflicteert dit ‘bevriezen van de kennis’ echter met het praktisch invullen van de
toetsing.
Planning
Ten aanzien van de planning en het procesmatig verloop van de toetsing constateert de provincie dat
ondanks ruime planning en duidelijke afspraken de piek van de werkzaamheden in de praktijk veelal
aan het einde ligt, doordat veel werkzaamheden dan samen komen. Dit geldt voor de beheerders
maar ook vooral voor de provincie zelf, waarbij er in vier maanden heel veel werk moet worden verzet.
Voor de provincie Gelderland was dit alleen haalbaar door een gestructureerde aanpak en vroegtijdige
opzet van de provinciale rapportages, maar ook op die manier bleek de planning heel krap.
Ter beperking van deze tijdsdruk, stelt de provincie voor om in het draaiboek voor de vierde
toetsronde de diverse aanlevermomenten opnieuw tegen het licht te houden.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 16
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Verder is de verplichting volgens het VTV om toetsresultaten direct te combineren met concreet
geplande verbetermaatregelen storend, aangezien de procesafspraken voor de verbetermaatregelen
(HWBP3) nog onduidelijk zijn in de afrondingsfase van de toetsing.
Waterschap Rivierenland heeft er, in overleg met provincie Gelderland, voor gekozen in de
toetsrapportage de maatregelen op hoofdlijnen aan te geven en deze in 2011 nader uit te werken in
drie plannen van aanpak (nader onderzoek, verbetermaatregelen en RvdR-effect). Hierin kunnen dan
realistische planningen worden uitgewerkt, omdat er op dat moment (naar verwachting) meer inzicht is
in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het draaiboek vierde toetsronde.
Hydraulische randvoorwaarden
Ten aanzien van de hydraulische randvoorwaarden wordt geconstateerd dat het in de vierde
toetsronde, te rapporteren in 2017, essentieel is om hydraulische randvoorwaarden te gebruiken
waarin het effect is meegenomen van de rivierverruimende maatregelen van Ruimte voor de Rivier.
In de hydraulische randvoorwaarden voor de vierde ronde, die naar verwachting worden aangeleverd
in 2012, worden de RvdR-maatregelen (voor zover nu bekend) nog niet meegenomen. De provincie
roept het Rijk op om hydraulische randvoorwaarden te leveren die het mogelijk maken een toetsing
c.q. formele verificatie uit te voeren voor de situatie na afronding van RvdR.
Toetsrap
De provincie is van mening dat het instrument Toetsrap de rapportage door de provincie
vergemakkelijkt. Toetsrap blijkt een waardevolle aanvulling op het instrumentarium en kan bruikbaar
zijn voor de verdere automatisering van de toetsingsberekeningen en van de rapportages.
Desalniettemin dient er voldoende ruimte te blijven voor maatwerk. Geconstateerd wordt dat
verbetering nodig is ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid en de invulling van de NWO’s en hoge
gronden.
Aandachtspunten zoals aangegeven door de waterkeringbeheerder
Waterschap Rivierenland heeft uitgebreid en vakkundig beschreven welke verbeterpunten zij in het
toetsproces zien. Vanuit diverse invalshoeken is aangegeven hoe zij het toetsproces denken te
verbeteren en te vereenvoudigen, en tegelijkertijd het beeld van de veiligheidstoestand verder te
optimaliseren. De provincie roept het rijk op om deze waardevolle praktijkinformatie een volwaardige
plek te geven in de evaluatie van de derde toetsronde en bij de totstandkoming van het WTI voor de
vierde toetsronde. Het waterschap vraagt aandacht voor de volgende zaken:
• Betrokkenheid van de beheerders bij ontwikkeling WTI. De beheerder is van mening dat
waterkeringbeheerders onvoldoende betrokken zijn geweest bij de programmering en
inhoudelijke discussie met betrekking tot het Wettelijk Toetsinstrumentarium (WTI) van de
derde toetsronde. Een prominentere (inhoudelijke en gebiedsspecifieke) rol voor beheerders
wordt wenselijk geacht door waterschap Rivierenland in plaats van enkel een “keurende” rol in
de eindfase van de ontwikkeling. De provincie vraagt het Rijk (Waterdienst) hiervoor om
aandacht, vooral voor de korte termijn en het VTV2011 voor de vierde toetsronde.
• Het belang van faalmechanismen relateren aan het (gebiedsspecifieke) watersysteem.
Aandacht is nodig voor de relatie tussen het watersysteem en de relevantie van toetssporen
omdat het belang van toetssporen meer of minder is afhankelijk van het watersysteem. Het
huidig VTV kent aan alle sporen een gelijkwaardige rol toe ten aanzien van de veiligheid,
waardoor beheerders moeten investeren in toetssporen die feitelijk minder relevant zijn, zoals
bijvoorbeeld voorland in het bovenrivierengebied.
• Afstemming van het Hydra-instrumentarium. De verschillende achtergronden van Hydra-B en
Hydra-R leiden tot opvallende verschillen tussen de randvoorwaarden van dijkvakken die op
de overgang van Hydra-B naar Hydra-R liggen. Daarnaast worden nog enkele
detailopmerkingen meegegeven, zoals de bepaling van strijklengten en ontbrekende
oeverlocaties en waterstanden (sommige zijn reeds bekend bij de Helpdesk Water).

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 17
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

•

•

•

derde toetsronde 2011

Uniformering van de schematisaties. De schematisering zou geüniformeerd kunnen worden.
De schematisering is door het beheergebied van waterschap Rivierenland verschillend
ingevuld. In de veiligheidstoetsing leidt herbeschouwing van de veiligheidsfactoren tot minder
wenselijke resultaten. Het eenmalig vastleggen van de uitgangspunten van stabiliteitsberekeningen ten behoeve van toetsing en andere bedrijfsprocessen is wenselijk om het
gegevensbeheer te vereenvoudigen. De provincie meent dat de resultaten van verschillende
beheerders uniform gepresenteerd worden, maar dat de onderliggende berekeningen minder
uniform zijn. Dit komt met name door de verschillende wijzen van schematiseren door
beheerders en hun adviesbureaus. Om te komen tot een uniform provinciaal of landelijk beeld
van de waterkeringsveiligheid zou de schematisatie landelijk geüniformeerd kunnen worden.
De provincie ziet hier een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk met betrekking tot de
doorontwikkeling van het toets- en ontwerpinstrumentarium.
De beoordelingsmethode van grasbekleding verdient verbetering. De toets van grasbekleding
is weinig praktisch aangezien veel bekledingen geavanceerd moeten worden beoordeeld. De
beheersvorm komt veelal niet overeen met de aanwezige sterkte en de methode gaat niet in
op de ruimtelijke variatie van de sterkte en de (beheer)mogelijkheden tot verbetering.
Heroverweging van het belang van NWO’s. De benodigde inspanning voor het toetsen van
niet-waterkerende objecten staat, volgens het waterschap, niet in verhouding met het effect
van NWO’s op de waterkeringsveiligheid. Het waterschap is van mening dat de invloed van
NWO’s praktisch gezien kleiner is dan wordt aangenomen. De VTV-methode vraagt een
onevenredige inspanning. De vuistregels zijn in dat opzicht een verbetering, maar verdere
verbetering is nodig op technisch en procesmatig vlak.

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

pagina 18
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 1 Literatuuroverzicht
[ref 1.]

Waterwet, 22 december 2009.

[ref 2.]
Voorschrift Toetsen op Veiligheid Primaire Waterkeringen (VTV06), Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, september 2007. (inclusief aanvullingen december 2008 en juni 2009:
addenda, VTV-C, tussentijdse uitspraken, Toetsrap en nadere uitwerking beheerdersoordeel)
[ref 3.]
Hydraulische Randvoorwaarden 2006 voor het toetsen van de primaire waterkeringen
(HR2006), Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2007. (inclusief aanvullingen december 2008
en juni 2009: addenda, HR-C en tussentijdse uitspraken)
[ref 4.]
Beoordelingsrapport Toetsen op Veiligheid, resultaten van de tweede ronde toetsen
op veiligheid: Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk, Provincie Gelderland, december
2005.
[ref 5.]
Veiligheidstoetsing verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk, Waterschap
Rivierenland, september 2010.
[ref 6.]
Rapportage toetsing grote rivieren: beeld van de waterstaatkundige toestand van de
grote rivieren in het kader van de derde ronde toetsing o.b.v. de Waterwet, Rijkswaterstaat
Waterdienst, 15 september 2010
[ref 7.]
Vuistregels voor het beheerdersoordeel bij de toetsing van niet-waterkerende
objecten, provincie Zuid-Holland, mei/september 2009. (inclusief errata en bijlagen)

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 2. Overzichtskaart

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

bijlage
naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

derde toetsronde 2011

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Overzichtskaart Verbindende waterkering 27 : Bergsche Maasdijk

G E L D E R LAN D

Well

MAA
S

verbindende waterkering

N O O R D - B RABAN T
Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

grens dijkringgebied
primaire waterkering

0

0,125

0,25
provinciegrens

Kilometer

naar startpagina

Toetsen op Veiligheid

derde toetsronde 2011

Bijlage 3. Toetsresultaat op kaart

Verbindende waterkering 27, Bergse Maasdijk

bijlage
naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat dijken Verbindende waterkering 27 : Bergsche Maasdijk

G E L D E R LAN D

Well

MAA
S

N O O R D - B RABAN T

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm
nader onderzoek nodig

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,125

0,25

niet getoetst / n.v.t.

Kilometer

naar startpagina

Toets op Veiligheid 2011

Toetsresultaat kunstwerken Verbindende waterkering 27 : Bergsche Maasdijk

G E L D E R LAN D

geen kunstwerken aanwezig

Well

MAA
S

N O O R D - B RABAN T

Oordeel Provincie
voldoet aan de norm
voldoet niet aan de norm

Afdeling: TALO

Opdrachtgever: R.Hendriks

Team:

IBT

Vormgever:

I&A/GIC

Bron:

prov Gelderland

Datum:

Januari 2011

0

0,125

0,25

nader onderzoek nodig

Kilometer

naar startpagina

Beoordelingsrapport

Toets op Veiligheid 2011
- derde toetsronde primaire waterkeringen -

Provincie Gelderland

Dijkringgebied 37

Markt 11
Postbus 9090
6800 GX Arnhem

Nederhemert

T (026) 359 90 00
www.gelderland.nl

januari 2011

naar startpagina