Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1436

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 30 mei 2022
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over o.a. de brief van 13 mei 2022
over de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 24 mei 2022
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1425). De volledige agenda is opgenomen aan
het einde van het verslag.
De vragen en opmerkingen zijn op 16 mei 2022 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 18 mei
2022 is een deel van de vragen beantwoord. Bij brief van 25 mei 2022 zijn
de resterende vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Geurts
De griffier van de commissie,
Jansma

kst-21501-32-1436
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie aandacht bij de Minister voor
de praktische werkbaarheid van het Nationaal Strategisch Plan (NSP) voor
boeren. Het nieuwe GLB gaat in per 2023 en boeren en telers moeten
tijdig weten waar zij rekening mee moeten houden, of het nu gaat om hun
bouwplannen, (ver)huur van grond, afzetcontacten en de nieuwe wet- en
regelgeving. Wat gaat de Minister doen om deze duidelijkheid tijdig te
bieden? Kan de Minister toezeggen dat van verdere verzwaring van
voorwaarden voor de basissteun geen sprake is?
Antwoord
Het nieuwe (Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) GLB zal ingaan per
2023. Boeren moeten op tijd weten wat hen te wachten staat zodat zij
hierop kunnen anticiperen in hun plannen. Dit belang heb ik meermaals
onder de aandacht gebracht bij de Europese Commissie die het Nederlandse GLB-plan moet goedkeuren, en ik blijf dat doen. Mijn inzet is om
dit goedkeuringsproces zo snel mogelijk te laten verlopen, en er vinden
regelmatig technische bijeenkomsten over diverse onderwerpen plaats.
Het nieuwe GLB zal ingaan per 2023. Boeren moeten op tijd weten wat
hen te wachten staat zodat zij hierop kunnen anticiperen in hun plannen.
Dit belang heb ik meermaals onder de aandacht gebracht bij de Europese
Commissie die het Nederlandse GLB-plan moet goedkeuren, en ik blijf dat
doen. Mijn inzet is om dit goedkeuringsproces zo snel mogelijk te laten
verlopen, en er vinden regelmatig technische bijeenkomsten over diverse
onderwerpen plaats. Mijn appreciatie van de observatiebrief van de
Europese Commissie zal ik binnenkort ook aan uw Kamer sturen.
Na afronding van de technische gesprekken met de Commissie, moet het
GLB-plan opnieuw formeel worden ingediend. Het kost dan ten minste
nog 6–8 weken voordat de Commissie het plan opnieuw beoordeeld heeft.
Mijn inzet is om pas een plan in te dienen wanneer uit de gesprekken
voldoende gebleken is dat de voorgestelde lijn uit dat plan wordt
goedgekeurd. Ik streef ernaar het aangescherpte plan voor de zomer in te
dienen.
Parallel aan het GLB-NSP (Nationaal Strategisch Plan) goedkeuringsproces ben ik al begonnen met de uitwerking van nationale regelgeving,
zodat die zo snel als mogelijk gepubliceerd kan worden.
Naast een reëel tijdspad vind ik de praktische werkbaarheid belangrijk. Op
dit moment wordt de ecoregeling verder aangescherpt in een tweede
praktijktoets. Hierin bespreken zo’n 50 deelnemende boeren hun
bedrijfssituatie door met een adviseur en bezien ze de inpasbaarheid van
de ecoregeling. Voor de zomer zal ik de resultaten van de praktijktoets en
mijn reactie hierop delen met uw Kamer.
Ten aanzien van de verzwaring van de voorwaarden van de basissteun is
mijn inzet mede zoveel mogelijk vast te houden aan het ingediende NSP.
Zie ook mijn antwoorden op vragen van de PvdD-, D66- en SGP-fractie in
deze brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
agenda van de Landbouw- en Visserijraad en bijbehorende stukken. Zij
hebben daarover nog enkele vragen.
NSP/GLB
De leden van de D66-fractie constateren dat er gewerkt wordt aan een
tweede inzending van het NSP ten behoeve van het GLB. Zij begrijpen dat
de acht miljoen euro uit de crisisreserve zal gaan naar grondgebonden
landbouwers met substantiële aantallen varkens en pluimvee. Kan de
Minister nader toelichten hoe hiermee zal worden voldaan aan de
voorwaarde dat deze crisisfondsen moeten worden ingezet voor de
vergroening? Onder welke pijler zullen deze additionele gelden worden
ingezet en ten behoeve van welke maatregelen? Wat zullen de
voorwaarden zijn voor de inzet van dit geld? Hoe kan voorkomen worden
dat hiermee vooral landbouwers met «substantiële aantallen» dieren
worden beloond en niet kleinere boeren die een misschien wel duurzamer
landbouwmodel hanteren? Hoe past dit binnen de transitie naar kringlooplandbouw en de doelstellingen zoals geformuleerd in het coalitieakkoord?
Antwoord
Bij de inzet van de EU landbouwcrisisreserve richt ik mij vanwege o.a. de
duurzaamheid randvoorwaarde vanuit de Commissie en de praktische
uitvoering op toevoeging van deze middelen aan het huidige GLB-budget
voor de vergroening in 2022. Binnen deze groep landbouwers met grond
richt ik mij, vanwege signalen uit de sector en de uitkomsten van het
Wageningen Economic Research (WeCR) onderzoek (Kamerstukken 21
501-32 en 36 045, nr. 1406), vooral op een eenmalige bijdrage aan
varkens- en pluimveebedrijven met grond die substantiële aantallen
varkens en pluimvee hebben. Het zijn bedrijven die betalingsrechten
(BBR) ontvangen waarmee wordt aangesloten bij de bestaande regelingen
omtrent vergroening onder de eerste pijler, wat bijdraagt aan de
weerbaarheid van de sector. Kleine boeren worden niet uitgesloten en een
grens voor substantiële aantallen dieren wordt gehanteerd om de inzet
van de crisisreserve te richten op bedrijfsmatige landbouwbedrijven. De
criteria hiervoor worden nog uitgewerkt en worden voor eind juni aan de
Commissie voorgelegd. Ik zal de nadere uitwerking dan ook met uw
Kamer delen.
De leden van de D66-fractie constateren dat de EC meerdere verbeterpunten heeft aangeleverd voor het NSP (Kamerstuk 28 625, nr. 337). Deze
leden bemerken dat een gebrek aan informatie, indicatoren en streefwaarden een groot kritiekpunt is. Wat gaat de Minister doen om verbetering te tonen op deze punten? Welke specifieke ecologische streefwaarden zullen toegevoegd worden?
Antwoord
Naast de genoemde verbeterpunten kan ook geconcludeerd worden dat
NL met haar ingediende plan op de goede weg is. Er zijn geen breekpunten benoemd. Ook waardeert de Commissie de focus op de groene
doelen van het Nederlandse GLB-NSP, en verwelkomt de Commissie de
overheveling van budget van het Europees Garantiefonds voor de
Landbouw naar het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling, ten behoeve van de transitie naar een meer duurzame landbouw.
Wel zou de Commissie graag extra informatie willen of andere accenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

3

zien. Vooral ten aanzien van de concretisering van het nieuwe kabinetsbeleid dat sinds de indiening van het plan tot stand is gekomen. Daar
waar de Commissie vraagt om een betere uitleg om het plan te kunnen
beoordelen, zal ik die informatie leveren. Ook zal ik tegemoet komen aan
de wens van de Commissie om het NSP verfijnder te monitoren, mits de
monitoring wel uitvoerbaar blijft en praktisch toepasbaar voor
landbouwers. Dat betekent dat in het NSP meer resultaatindicatoren
opgenomen worden. De bijbehorende doelen en mijlpalen worden
momenteel opnieuw bekeken. Ook wil ik kijken naar bijvoorbeeld
mogelijkheden voor de akkerbouw en de biologische landbouw.
Daarnaast wordt momenteel aan een plan voor de monitoring en
evaluatie gewerkt. Deze zal in de loop van 2022 aan uw Kamer gestuurd
worden. Dit plan betreft niet alleen de verplichte Europese indicatoren,
maar ook aanvullende nationale indicatoren om beter aan te sluiten bij de
Nederlandse situatie. Begin juni wordt er een appreciatie brief verstuurd
aan uw Kamer met de voorgestelde aanscherpingen voor het NSP.
Verder lezen de leden van de D66-fractie in het rapport van de EC dat deze
het betreurt dat stimulering van de energietransitie niet is opgenomen in
het Nederlandse plan. Is de Minister van plan dit alsnog te betrekken in de
nieuwe versie van het NSP? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Na de Russische invasie in Oekraïne wil de Europese Commissie dat de
EU ruim voor het einde van het decennium onafhankelijk wordt van
Russisch gas (RePowerEU). De Commissie roept lidstaten op om de
productie van bio-methaan te stimuleren en dit te ondersteunen vanuit de
strategische GLB-plannen. Deze aanbeveling is ook opgenomen in de brief
met de observaties over het Nederlandse Strategisch Plan. Ik sta positief
tegenover deze aanbeveling en ben momenteel aan het verkennen hoe we
in Nederland de productie van bio-methaan (Groen Gas) kunnen
stimuleren en welke mogelijkheden het GLB-NSP in samenhang met
andere fondsen daarvoor biedt. Dit zal worden voorgelegd aan het
bestuurlijk overleg en worden verwerkt in het definitieve NSP. Uw Kamer
wordt over de uitkomst geïnformeerd.
De leden van de D66-fractie constateren dat de EC aanbeveelt om het
aantal kerngebieden voor het beheer van boerenlandvogelpopulaties uit
te breiden, zodat het in lijn gaat lopen met het Prioritair Actiekader (PAF)
en het Aanvalsplan Grutto. Gaat de Minister deze aanbeveling direct
overnemen? Zo nee, waarom niet? Deze leden hebben begrepen dat een
groot obstakel voor boeren die mee willen doen aan het Aanvalsplan
Grutto de relatief korte duur van beheercontracten en het gebrek aan extra
grond om te extensiveren is. Gaat de Minister hier in navolging van de
aanbevelingen van de EC iets aan doen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat?
Antwoord:
In afstemming met de Europese Commissie zal ik beter toelichten in het
NSP dat de ambitie opgenomen in het Prioritair Actiekader (PAF) en het
aanvalsplan Grutto in zijn geheel worden uitgevoerd (30 gebieden
verspreid over Nederland). Dit gebeurt gefaseerd in 3 golven. Provincies
zijn al gestart met een specifiek budget (3,5 miljoen voor 15 gebieden) en
er zal in 2023 via het GLB-NSP een vervolg aan worden gegeven door aan
een aantal extra gebieden toe te voegen. In de jaren daarna wordt dit
verder uitgebouwd. Deze start zal de komende jaren worden gevolgd door
het beschikbaar stellen van het GLB-budget via het NSP. Daarnaast laat de
Europese regelgeving onder voorwaarden een langere periode toe dan 6
jaar voor ANLb-verbintenissen, bijvoorbeeld door erin te voorzien dat zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

4

na afloop van de eerste periode jaarlijks kunnen worden verlengd. Ik wil in
het NSP voor de beheercontracten van collectieven deze mogelijkheid
opnemen.
De leden van de D66-fractie constateren tevens dat het lidstaten in het
GLB is toegestaan om nationaal budget toe te voegen aan de tweede
pijler. Is de Minister van plan middelen uit het Nationaal Programma
Landelijk Gebied (NPLG) toe te voegen aan de tweede pijler om op die
manier sneller te kunnen implementeren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het is inderdaad toegestaan om nationaal budget toe te voegen aan de
tweede pijler van het GLB. Zo heeft het kabinet in het NSP voorgesteld,
naast de eerder voorziene cofinanciering van € 38,4 mln., aanvullende
financiering beschikbaar te stellen voor de interventies Gebiedsgericht
experiment N2000/veenweide/bufferstroken (€ 223,1 mln.) en het
Aanvalsplan Grutto (€ 8,7 mln.). Wat betreft reservering van extra
aanvullende nationale middelen uit het Transitiefonds wil ik daar nog niet
op vooruitlopen. De vormgeving van het fonds (doelstellingen en
besluitvorming over de besteding) wordt momenteel in overleg met o.a.
de provincies nader uitgewerkt.
De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld dat in het GLB nog steeds
de optie bestaat om vanggewassen te gebruiken om een GLMC-9-areaal
(niet productief areaal ten behoeve van biodiversiteit) in te vullen.
Gelukkig constateren zij dat lidstaten hier zelf mogen bepalen of zij dat
overnemen. De ambtsvoorganger van de Minister constateerde al dat het
gebruik van vanggewassen zogenaamde «greenwashing» is. Ook
constateren deze leden dat de Europese Rekenkamer hier in het verleden
ook al erg kritisch op was. Kan de Minister verzekeren dat de lijn van zijn
voorganger voortgezet wordt en het gebruik van vanggewassen niet
zonder meer gebruikt kan worden om vergroeningspremies te vangen?
Antwoord
Vanwege een hernummering spreken we nu over GLM8 in plaats van
GLMC9. Het klopt dat in het GLB om te voldoen aan GLMC8 de EU
lidstaten vanggewassen kunnen gebruiken bij het voldoen aan GLMC8.
Nederland is hier altijd tegen geweest, maar alsnog is dit in het GLB
opgenomen. Wel beperkt tot 1% van de 4%. Ik kan bevestigen dat ik,
evenals mijn voorganger, niet voornemens ben gebruik te maken van
deze beperkte mogelijkheid.
De leden van de D66-fractie lezen in de aanmerkingen van de EC op het
NSP tevens dat deze meer duidelijkheid wil over de aanpak voor het
terugdringen van chemische gewasbeschermingsmiddelen. In dit licht
constateren deze leden dat in het verleden in de Kamer al meermaals
moties aangenomen zijn die oproepen tot beperking van het gebruik van
glyfosaat. Een voorbeeld daarvan is de motie van het lid Tjeerd de Groot
(Kamerstuk 27 858, nr. 426). Deze motie roept op tot een verbod op
gebruik van glyfosaathoudende middelen voor gebruik buiten geïntegreerde gewasbescherming. Kan de Minister aangeven op welke wijze
daar al opvolging aan gegeven is? Kan de Minister ook toelichten welke
verdere stappen nodig zijn ter uitvoering van die motie en hoe hij deze
gaat zetten? Welke andere stappen gaat de Minister zetten om tegemoet
te komen aan de aanmerking van de EC dat er meer concrete maatregelen
nodig zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

5

Antwoord:
Ik verwijs de leden van de D66-fractie naar de brief die ik op 25 mei jl. aan
uw Kamer heb gestuurd met daarin mijn invulling van enkele moties en
toezeggingen en over nieuwe ontwikkelingen op het gebied van gewasbescherming. Hierin staat een uitgebreide passage over glyfosaat, waarin
onder meer wordt ingegaan op de hierboven genoemde moties.
Het NSP bevat concrete maatregelen, zowel in de basisvoorwaarden
(conditionaliteit) als in de ecoregeling, die bijdragen aan vermindering
van gebruik en risico’s van gewasbeschermingsmiddelen. Die maatregelen zijn onderdeel van maatregelen op het gebied van waterkwaliteit,
nutriënten, bodemkwaliteit en biodiversiteit en daardoor minder zichtbaar,
met name bij de ecoregeling. Zo is bijvoorbeeld bij de meerdere
eco-activiteiten uitsluitend plaatsgewijze toepassing van gewasbeschermingsmiddelen of biociden toegestaan. Naar aanleiding van de
opmerking van de Europese Commissie, wordt onderzocht of invulling
van een resultaatindicator op dit gebied een toegevoegde waarde heeft.
Bedacht moet worden dat in Nederland het beleid om gebruik en risico’s
van gewasbeschermingsmiddelen te verminderen is vastgelegd in het
Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming. Nederland
kent immers ook teelten en sectoren die maar beperkt gebruik (kunnen)
maken van de subsidiemogelijkheden van het GLB. Het accent ligt dus in
dat generieke beleid.
Ontbossingsstrategie
De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld dat de Europese ontbossingsverordening niet lijkt te worden uitgebreid. Zij zijn van mening dat
elk jaar dat we wachten met het uitgebreider beschermen van onze natuur
tegen ontbossing enorm veel schade aangericht wordt. Zij zouden het erg
jammer vinden als er meerdere jaren gewacht moet worden alvorens
andere ecosystemen en producten ook onder de verordening komen te
vallen. Deze leden herinneren de Minister eraan dat van alle Braziliaanse
soja de helft uit de Cerrado komt, en dat dat gebied nu niet onder de
verordening valt. Dit terwijl van deze zelfde Cerrado al 40% in gebruik is
voor landbouw. Welke acties onderneemt de Minister om zo snel mogelijk
de optie tot uitbreiding weer op tafel te krijgen in Europa? Wat is daarin
zijn inzet en de mening die hij in Europees verband uitdraagt?
Antwoord
De huidige verordening en de daarin gebruikte definitie van bos dekt de
Cerrado ten dele, studies geven aan dat dit om ongeveer een kwart van de
Cerrado zou gaan. Ik ben echter van mening dat ook andere ecosystemen
met hoge biodiversiteitswaarde, zoals de Cerrado, zo snel mogelijk
beschermd moeten worden, zodat deze niet extra onder druk komen te
staan door verschuiving van productie. Dit draag ik ook uit in Europees
verband, Nederland kijkt actief met gelijkgestemde landen hoe tot
uitbreiding te komen die ook praktisch uitvoerbaar is. Hoewel verschillende landen de ambitie delen om tot uitbreiding te komen is er nog geen
oplossing gevonden hoe dit te doen. Daartoe laat ik verkennend
onderzoek doen naar mogelijkheden tot uitbreiding van de verordening
om meer ecosystemen af te dekken. Voor Nederland is het een prioriteit
om de ambitie hoog te houden, dit blijft Nederland in Europees verband
uitdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

6

Dierenwelzijn
De leden van de D66-fractie zien dat we in Europa nog steeds te maken
hebben met een verschrikkelijke oorlog in Oekraïne. Zij vinden het
hartverwarmend dat er in Nederland talloze initiatieven zijn verrezen om
hulp te bieden aan Oekraïne. Een voorbeeld daarvan zijn Nederlanders die
huisdieren uit Oekraïne opvangen. De leden zijn van mening dat veel
Nederlanders dit met de beste bedoelingen doen, maar problemen
kunnen krijgen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA),
omdat deze preventieve maatregelen inzet tegen rabiës. Daarbij worden
soms forse boetes gebruikt. Alhoewel rabiëspreventie ook zeer belangrijk
is voor deze leden, vinden zij het belangrijk dat bij goedbedoelende
mensen altijd de menselijke maat wordt gehanteerd. Zij vragen de
Minister dan ook op welke manier hij ervoor gaat zorgen dat coulant
omgegaan wordt met mensen die met de beste bedoelingen dieren
opvangen. Ook constateren deze leden dat veel van deze mensen niet op
de hoogte zijn van de regels en daarom onwetend zijn over de gevolgen.
Dit omdat de informatievoorziening op de NVWA-website verwarrend en
soms incompleet is. Wat gaat de Minister doen om informatievoorziening
uit te breiden en te verduidelijken zodat interventies door de NVWA
voorkomen kunnen worden?
Antwoord
Relevante informatie omtrent de regels voor de import van gezelschapsdieren in Nederland en de uitzonderingen hierop die vanwege de
oorlogssituaties tijdelijk gelden in Europa voor vluchtelingen die hun
huisdieren meenemen, hebben vanaf het begin volledig op de website
van de NVWA gestaan. Inwoners van Oekraïne (en EU-expats) die met
spoed huis en haard hebben verlaten vanwege de oorlog in hun land zijn
welkom in Nederland. Ook met hun eigen huisdieren. Speciaal voor deze
vluchtelingen is in EU-verband afgesproken dat de lidstaten coulant
omgaan met de strenge Europese regels die normaal gelden voor de
invoer van huisdieren uit Oekraïne. De NVWA doet er alles aan om de
gevluchte baasjes en hun eigen huisdieren niet van elkaar te hoeven
scheiden. Daarom zet de NVWA, indien de situatie dit vereist, voor hen in
op thuisquarantaine, totdat de dieren voldoen aan de EU-eisen. Deze
coulance ten opzichte van de normale quarantaineprocedure, geldt
uitsluitend voor vluchtelingen uit Oekraïne en hun eigen huisdieren. Dat
heeft de NVWA vanaf de start ook op haar website vermeld.1 Voor de
overige gevallen zijn de regels nog zoals deze voor de oorlog in Oekraïne
golden. De grondslag voor de geldende regelgeving vloeit voort uit de
hoge risico’s van het rabiësvirus voor de gezondheid van zowel het dier
als de mens. Ook over dit risico communiceert de NVWA met onder meer
een brochure en een video op haar website en via social media.
LNV en NVWA werken nauw samen met verschillende partijen, zoals de
veiligheidsregio’s, dierenartsverenigingen (KNMvD, CPD), stichting
Hulpvoordierenuitoekraine.nl, RVO en faculteit Diergeneeskunde
Universiteit Utrecht. Wekelijks zijn er overleggen waarin zij elkaar op de
hoogte brengen van de laatste stand van zaken en de uitdagingen waar zij
voor staan. Ook komt hier de informatievoorziening aan bod en wordt
gekeken waar updates en aanvullingen nodig zijn in de informatievoorziening. Dit proces wordt voortgezet. Zo werkt men momenteel aan
webinars voor de doelgroep dierenartsen.
De hoofdboodschap dat de versoepelingen alléén gelden voor vluchtelingen en expats uit Oekraïne en Rusland is onveranderd gebleven.
Daarnaast is de relevante informatie van de NVWA heel zichtbaar in de
1

https://www.nvwa.nl/onderwerpen/oorlog-in-de-oekraine

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

7

zoekresultaten van Google. Dit heeft er ook mee te maken dat vele
samenwerkingspartners (zoals KNMvD, CPD en stichting hulpvoordierenuitoekraine.nl) veel naar deze broninformatie verwijzen.
Biologische landbouw
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van een op 3 mei
2022 aangenomen resolutie van het Europees Parlement over biologische
landbouw.2 In deze resolutie worden lidstaten opgeroepen met een eigen
nationale strategie voor biologische landbouw te komen. Hoe gaat de
Minister invulling geven aan die aanbeveling?
Antwoord
Er wordt momenteel gewerkt aan het opstellen van een nationale
strategie voor biologische productie en consumptie. Uw Kamer ontvangt
de nationale strategie naar verwachting in het derde kwartaal 2022.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de stukken op de
agenda voor dit overleg. Zij hebben daarbij enkele vragen.
Recentelijk zijn er artikelen gepubliceerd waaruit blijkt dat de gebruikte
klimaatmodellen door het Intergovernmental Panel on Climate Change
(IPCC) leiden tot onrealistische doemscenario’s3 4. Is de Minister van deze
artikelen op de hoogte? In hoeverre is volgens de Minister het (koolstofen/of landbouw)beleid van Nederland en de EU gebaseerd op de
klimaatmodellen van het IPCC, of spelen deze modellen volgens de
Minister hierin geen rol?
De leden van de PVV-fractie maken zich zorgen dat het Nederlandse – en
Europese landbouwbeleid zal leiden tot een lagere productie en een
verslechterde concurrentiepositie van de Nederlandse boeren op de
wereldmarkt. Kan de Minister vertellen hoe het (koolstof-/landbouw)beleid
van Nederland en de EU leidt tot hogere lasten voor Nederlandse boeren?
Deelt de Minister de mening van deze leden dat het compleet onacceptabel is dat beleid dat gebaseerd is op onrealistische doemscenario’s leidt
tot lastenverzwaringen voor Nederlandse boeren?
Antwoord
Ik ben op de hoogte van deze artikelen. Het klopt echter niet dat uit de
artikelen blijkt dat de gebruikte klimaatmodellen door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) leiden tot onrealistische doemscenario’s. De artikelen geven juist erkenning aan de methoden gebruikt door
de wetenschappers die hebben bijgedragen aan de zesde beoordelingscyclus van het IPCC, waarin verschillende klimaatmodellen zijn beoordeeld en gewogen om de meest aannemelijke projecties te bepalen op
basis van emissiescenario’s. Ook geven de artikelen aan dat de
opwarming van de aarde hoe dan ook een serieuze bedreiging vormt. Er
zijn verschillende wetenschappelijke bewijzen dat de aarde al meer dan 1
graden warmer is dan voor de industriële revolutie door de menselijke
invloed, en dat verdere opwarming ernstige risico’s met zich meebrengt
2

Resolutie van het Europees parlement van 3 mei 2022 over een EU-actieplan voor biologische
landbouw (2021/2239(INI))
https://www.science.org/content/article/use-too-hot-climate-models-exaggerates-impactsglobal-warming
4
https://www.nature.com/articles/d41586-022-01192-2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

8

voor mens en natuur. Er zijn veel aspecten die we nog niet volledig
begrijpen, vandaar de blijvende noodzaak van klimaatwetenschap, maar
er is geen onenigheid over dat aanhoudende uitstoot zal leiden tot
gevaarlijke niveaus van opwarming.
De IPCC rapporten vormen de internationaal erkende kennisbasis voor
klimaatbeleid, ook voor dat van de EU en Nederland. Wat de
IPCC-inzichten betekenen voor Nederland is geduid in het rapport
«Klimaatsignaal’21» van het KNMI dat op 25 oktober is gepubliceerd5. Dit
Klimaatsignaal loopt vast vooruit op de KNMI-klimaatscenario’s die in
2023 worden gepubliceerd en die aan de hand van alle IPCC rapporten
van de zesde beoordelingscyclus de toekomstige klimaatverandering in
Nederland in kaart zullen brengen.
Er zijn geen aanwijzingen dat het huidige nationale en EU klimaatbeleid
op het gebied van landbouw leidt tot hogere lasten voor Nederlandse
boeren. In de uitwerking van nieuw klimaatbeleid is zowel het kabinet, de
Europese Commissie, de Raad als het Europees Parlement zeer scherp op
mogelijke effecten op de productie en concurrentiepositie van Nederlandse en andere Europese boeren. Het kabinet streeft naar kringlooplandbouw en ondersteunt de noodzakelijke transitie naar een duurzamer
voedselsysteem, ook op Europees niveau. Daarbij sluit ik niet uit dat er als
gevolg van deze transitie verschuivingen in prijs en/of productie zullen
ontstaan, met mogelijk negatieve gevolgen voor het inkomen van de boer.
Daarom is mijn inzet erop gericht om de positie van de boer te verbeteren
en het verdienvermogen van agrarisch ondernemers in en na transitie te
versterken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken voor het schriftelijk overleg Landbouw- en Visserijraad van
16 mei 2022 en hebben nog enkele vragen.
Europees Parlement neemt rapport aan over biologische landbouw
Op 5 mei 2022 heeft het Europees Parlement gestemd tegen het voorstel
om al in 2030 25% van het landbouwareaal voor biologische landbouw te
bestemmen. Wat vindt de Minister ervan dat dit voorstel niet is aangenomen en welke gevolgen heeft dit voor het beleid in Nederland? De
leden van de CDA-fractie zijn opgelucht dat de 25% doelstelling voorlopig
van tafel is, omdat dit meer lucht en tijd geeft om duurzame alternatieven
verder te ontwikkelen in plaats van overhaast en slecht voorbereid over te
gaan tot biologische landbouw. Ook moet voorkomen worden dat de
overheid de markt verstoort, waardoor bijvoorbeeld overschotten van
biologische producten ontstaan en het verdienmodel voor biologische
boeren hierdoor in gevaar komt. Daarnaast kan overhaast overgaan tot
biologische landbouw ertoe leiden dat de voedselproductie zal afnemen.
Is de Minister het eens met de opvattingen van deze leden? Deze leden
vragen tevens of Nederland al een strategie heeft om tot biologische
landbouw te komen, waarbij rekening gehouden wordt met de inkomenspositie van de boeren en de rol van supermarken hierin.
Antwoord
De resolutie van het Europees Parlement laat zien dat de inzet op de groei
van biologische landbouw in de EU blijft bestaan. Er is bevestigd dat
biologische landbouw een van de paden naar een duurzamer voedsel5

KNMI Klimaatsignaal ’21 – Hoe het klimaat in Nederland snel verandert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

9

systeem is en daarmee bijdraagt aan de Green Deal en de Van-boertot-bord doelstellingen. Extra aandacht gaat uit naar het belang van
marktontwikkeling om zo zorg te dragen voor een evenwichtige groei van
de sector. In de resolutie heeft het Europees Parlement de ambitie van
25% biologisch areaal in de EU in 2030 niet expliciet overgenomen, dit
betekent echter niet dat deze ambitie van de Unie komt te vervallen. Het is
altijd een streefcijfer geweest en niet bindend voor de lidstaten. In Q3
2022 kom ik met een nationale strategie voor biologische productie en
consumptie, met een ambitie die passend is bij de Nederlandse context en
de opgaven waar Nederland voor staat. In deze strategie wordt zowel de
productie, de consumptie als de marktontwikkeling meegenomen
vanwege de precaire balans tussen vraag en aanbod.
NSP Eco-regelingen
Is de Minister van mening dat het GLB toegankelijk moet zijn voor alle
boeren? In hoeverre is dit nu het geval? De leden van de CDA-fractie
stellen voor om de volgende activiteiten aan de eco-regeling toe te
voegen om de regeling ook voor akkerbouwers toegankelijk te laten zijn:
niet kerende grondbewerking (NKG) en eco-ploegen, precisielandbouw op
basis van taakkaart (bemesting, bespuiting, variabel zaaien/poten),
gebruik vaste mest/compost/bodemverbeteraars/reststromen zonder
inwerkverplichting, gebruik groene gewasbeschermingsmiddelen, het
verhakselen van stro, biologische bestrijding op contract (zoals SIT en
akkervarken) of nematoden bestrijding (Afrikaantjes), groenbedekking van
oogst tot zaaien nieuw gewas, teelt van vezelgewassen zoals vlas en
hennep, mechanisch onkruid wieden (bijvoorbeeld via investeringsregeling). Is de Minister bereid om deze activiteiten toe te voegen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
De verschillende instrumenten in het GLB, zowel onder pijler 1 als pijler 2,
ondersteunen de inkomenspositie van de Nederlandse boeren, de
transitie naar duurzamere landbouw, en kennisdeling en innovatie in de
agrarische sector. Een van die instrumenten is de ecoregeling. De
Nederlandse invulling van de ecoregeling is voornamelijk bedoeld voor
het ondersteunen van boeren die toekomstbestendige activiteiten op
landbouwgrond doorvoeren. De ecoregeling is ontwikkeld in nauwe
samenwerking tussen boeren en het Ministerie van LNV en andere
betrokkenen. In 2018 zijn hiervoor de eerste pilots gestart. De laatste twee
jaar is dit geïntensifieerd met praktijkproeven en ook pilots die een
doorkijk maken naar hoe de ecoregeling verder kan worden ontwikkeld.
Zo wordt de ecoregeling steeds doelgerichter en gebruiksvriendelijker. De
ecoregeling is een grote verandering, zowel bij boeren als voor de
overheid, met name in de uitvoering. De doelstelling is om de ecoregeling
in 2023 in te voeren met een set van activiteiten die herkenbaar is voor
boeren en uitvoerbaar voor de overheid.
Om ervoor te zorgen dat de instapeis voor de ecoregeling, zoals die in
2023 wordt opengesteld, toegankelijk en haalbaar is voor het overgrote
deel van de boeren, laat ik momenteel een tweede praktijktoets uitvoeren.
Ik zal uw Kamer voor de zomer informeren over de resultaten van deze
praktijktoets en mijn reactie daarop. Overigens wil ik uw Kamer erop
wijzen dat de meerderheid van de eco-activiteiten in 2023 toe te passen
zijn door akkerbouwers.
Ik dank de leden van de CDA-fractie voor de suggesties voor
eco-activiteiten. Ik wijs u erop dat biologische bestrijding, groenbedekking, vezelhennep (via de eco-activiteit «rustgewas») en afrikaantjes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

10

(als groene braak) al in 2023 beschikbaar zijn in de ecoregeling. Investeringsregelingen vallen onder de tweede pijler en niet onder de ecoregeling. Daarin is het mogelijk om bijvoorbeeld de eco-ploeg, mechanisch
onkruid wieden en taakkaarten subsidiabel te maken. Dit wordt nog verder
uitgewerkt. Meerdere van de andere genoemde activiteiten staan op de
zogeheten longlist om toegevoegd te worden aan het keuzemenu zodra
dat technisch mogelijk is, naar verwachting in 2024 of 2025. Bijvoorbeeld
niet-kerende grondbewerking en precisielandbouw zijn activiteiten die ik
graag nu al zou willen toevoegen, maar waar monitoring en controle
helaas in 2023 nog niet zonder risico van correctie door de Europese
Commissie mogelijk zijn. De komende jaren zal ik, in samenwerking met
de sector en eerdergenoemde partijen, de ecoregeling verder ontwikkelen
en de lijst eco-activiteiten verder uitbreiden.
Gezamenlijke vragen en opmerkingen van de leden van de PvdAen van de GroenLinks-fractie
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks hebben kennisgenomen van de brief van de Minister van 13 mei 2022 over de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad op 24 mei 2022. Deze leden
hebben hierover de volgende vragen en opmerkingen.
Deze leden merken op dat de raadsconclusies anders lijken dan de
conclusies van het Rapport-Bekedam.6 Zij vragen zich af of de Minister dat
ook herkent en in ieder geval blijft vasthouden aan de conclusies van het
Rapport-Bekedam. Daarnaast vragen deze leden of de Minister het ook
opmerkelijk vindt dat de Raad niet dergelijke conclusies trekt en wat de
oorzaak daarvan is. Daar waar de raadsconclusie zich vooral richt op
vaccineren, concludeert het Rapport-Bekedam bijvoorbeeld dat extensivering ook een belangrijke preventiemaatregel kan zijn. Is de Minister
bereid om zich hier in Europa ook hard voor te maken? Hoe verhoudt dat
zich tot het GLB en de Farm-to-fork strategie?
Antwoord
De conclusies van de Raad zijn specifiek gericht op de vogelgriepsituatie
en op de mogelijkheid om vaccinatie in te zetten als extra maatregel om
vogelgriep te beheersen en te voorkomen. De conclusies zijn van belang
voor alle lidstaten van de Europese Unie. Daarbij wordt alleen ingegaan
op vaccinatie als extra maatregel, naast bijvoorbeeld bio-veiligheid. Ik zie
vaccinatie ook in Nederland als mogelijkheid om op een langduriger wijze
de permanente vogelgriepdreiging te kunnen beheersen, omdat vaccinatie zou kunnen leiden tot minder besmettingen.
Ik maak me in Europa hard voor het inzetten van vaccinatie als
instrument. Ik acht het nu niet opportuun om extensivering in de EU als
onderwerp op de Europese agenda te zetten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
GLB-NSP
De leden van de PvdD-fractie constateren met verontwaardiging en
schaamte dat het Nederland is gelukt om zelfs bij de EC (dat over het
algemeen een zeer neoliberaal beleid voert) kritiek te oogsten over het
lage ambitieniveau betreffende duurzaamheid van het Nederlandse NSP
voor het GLB. Deze leden merken al jaren op dat het GLB een race naar de
bodem is als het gaat om duurzaamheid: geen enkele lidstaat wil méér
van de subsidies inzetten voor verduurzaming dan de andere lidstaten,
6

Zoönosen in het vizier (bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 1357)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

11

omdat dat de eigen boeren – financieel gezien – op een achterstand zou
zetten. In het nieuwe GLB dat per 2023 ingaat, lijkt dat mechanisme nog
sterker te werken: lidstaten kunnen met de eigen invulling van het NSP de
vrijheid nemen om zo veel mogelijk vast te houden aan de hectaresteun
voor boeren (zonder duurzame voorwaarden) en zo min mogelijk van het
Europese geld te besteden aan de duurzaamheidstransitie. Pijnlijk genoeg
moet Nederland wél 25 miljard euro aan nationaal geld uittrekken voor
het oplappen van de schade van het huidige veehouderijsysteem. Deze
leden stellen dat de EC terecht constateert dat er een gapend gat zit
tussen het Nederlandse NSP, dat de gangbare veehouderij blijft subsidiëren, en het nationale stikstoftransitiefonds, dat de sector juist wil
hervormen. Kan de Minister aangeven op welke manier hij het NSP gaat
aanpassen, zodat het bij gaat dragen aan het halen van de natuur-,
stikstof-, klimaat- en waterdoelen, waar zoveel nationaal belastinggeld
naartoe gaat?
Antwoord
De Europese Commissie waardeert de focus op de groene doelen van het
Nederlandse GLB-NSP, en verwelkomt de overheveling van budget van
het Europees Garantiefonds voor de Landbouw naar het Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling om bij te dragen aan de
transitie in de landbouw. De stelling van de leden van de Partij van de
Dierenfractie dat de Europese Commissie een gapend gat constateert
tussen het Nederlandse NSP en stikstoftransitiefonds herken ik niet. Wel
heeft de Commissie gevraagd om meer uitleg over hoe deze op elkaar
aansluiten en elkaar versterken. Ik wil waar mogelijk die verduidelijking
verschaffen.
De leden van de PvdD-fractie delen ook de kritiek van de EC dat Nederland
in het NSP geen kwantitatieve doelen stelt voor de verschillende milieu en
natuuropgaven. Deelt de Minister het inzicht dat zonder concrete doelen
de voortgang überhaupt niet te meten is, en duurzaamheidsbeloftes maar
al te gemakkelijk vervallen in loze beloftes? Welke kwantitatieve doelen
gaat de Minister in het NSP (en daarmee ook in het algemene beleid)
opnemen voor de reductie van CO2(-equivalenten) uit de landbouw, voor
andere luchtverontreinigende stoffen, voor het gebruik en het risico door
landbouwgif en voor het gebruik en de uitspoeling van meststoffen?
Antwoord:
De Commissie vraagt in haar observaties om nationale kwantitatieve
doelen op te nemen met betrekking tot de Green Deal. Daarnaast vraagt
de Commissie om meer resultaatindicatoren bij de interventies op te
nemen en daar doelen voor te formuleren. Dat gaat over de bijdrage van
de GLB middelen en betreft dus niet het algemene beleid.
Mede naar aanleiding van de observaties van de Europese Commissie zal
ik meer resultaat-indicatoren gaan toevoegen aan het NSP. Dit vergt een
zeer technische uitwerking. Op dit moment werk ik aan deze technische
uitwerking en ik kan nog geen overzicht geven welke resultaat-indicatoren
uit bijlage I worden toegevoegd. Ik ben in ieder geval voornemens R20
(betere luchtkwaliteit) toe te voegen en R27 (milieu- of klimaat gerelateerde prestaties door investeringen in plattelandsgebieden) zal aan meer
interventies worden gelinkt.
Daarnaast benadrukken deze leden dat het telen van eiwitgewassen voor
menselijke consumptie zeer grote maatschappelijke voordelen heeft. Deze
gewassen binden niet alleen stikstof uit de lucht, waardoor ze een
natuurlijke bemester van de bodem zijn, maar ze maken ook gezonde
eiwitten voor mensen beschikbaar, zonder dat er dieren voor nodig zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

12

(met alle voorkomen dierenleed, milieuschade en volksgezondheidsrisico’s van dien). Helaas zijn eiwitgewassen voor menselijke consumptie
niet de hoogst-renderende gewassen voor akkerbouwers, waardoor hier
nog te weinig voor gekozen wordt. Deelt de Minister de mening dat als er
een vorm van landbouw is die gesubsidieerd moet worden voor een
duurzame toekomst, dat het de teelt van eiwitgewassen voor humane
consumptie moet zijn? Wordt deze teelt extra gesubsidieerd in het huidige
NSP? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet? En kloppen de
berichten dat Duitse en Belgische telers in hun nieuwe NSP’s wel een
extra hectarepremie krijgen voor eiwitgewassen voor menselijke
consumptie? Deelt de Minister het inzicht dat Nederlandse telers daar niet
tegenop kunnen concurreren als Nederland dat niet in het NSP opneemt
en dat dat voorkomen moet worden?
Antwoord
Ik onderschrijf het belang van eiwitgewassen voor verduurzaming van de
landbouw en het is ook om die reden dat het NSP de teelt van eiwitgewassen zal stimuleren. Vergelijkbaar met Duitsland en Vlaanderen gebeurt
dit niet via het instrument van de gekoppelde steun, maar doelgericht via
de conditionaliteit en vooral de ecoregeling. Daarnaast biedt het NSP
mogelijkheden om met projectmatige steun voor investeringen, kennisoverdracht en innovatie de teelt van eiwitgewassen rendabeler te maken
(kostenverlaging, opbrengstverhoging, nieuwe gewassen). Bijvoorbeeld
door steun voor de ontwikkeling en het testen van nieuwe eiwitteelten,
eiwitketens en vernieuwende investeringen voor teeltvoorzieningen, zoals
zaai- en oogstmachines voor eiwitgewassen. Dit naast steun voorzien aan
projecten die gericht zijn op innovatie en het informeren en coachen van
landbouwers over de teelt en afzet van eiwitgewassen. Met deze set van
maatregelen worden, vergelijkbaar met Duitse en Vlaamse telers, ook
Nederlandse boeren die zich richten op de teelt van eiwitgewassen
ondersteund.
Landbouwgif
De leden van de PvdD-fractie hebben vernomen dat de Europese
Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) voornemens is te verzoeken om
de toelating van glyfosaat, die eind 2022 afloopt, automatisch te
verlengen met een jaar.7 Dit zou inhouden dat glyfosaat, dat gelinkt wordt
aan het veroorzaken van de ziekte van Parkinson,8 , 9 dat waarschijnlijk
kankerverwekkend is, dat ons (drink)water vervuilt10 en rampzalige
effecten heeft op de natuur11, «zomaar» een jaar langer op de markt zou
blijven omdat de herbeoordeling nog niet afgerond is.
Deze leden roepen al jaren op om deze automatische verlengingen –
waarbij de toelating van een gif verlengd wordt zonder dat de wettelijk
verplichte veiligheidstoets heeft plaatsgevonden – te stoppen. Zij vinden
het dan ook onacceptabel dat ook bij glyfosaat, waar zo veel maatschappelijke aandacht voor is en zorgen over zijn, en waar nota bene vier
beoordelende lidstaten aan werken, de herbeoordeling zo slecht verloopt
dat een verlenging van de toelating nodig zou zijn. Deze leden roepen de
Minister met klem op om de motie van het lid Vestering12 uit te voeren,

7

https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2022/05/10/aanvraag-voor-uitstel-herbeoordeling-glyfosaat
Maar op (chronische) neurologische effecten wordt bij de beoordeling van landbouwgif
simpelweg niet getoetst.
9
https://www.parkinson-vereniging.nl/archief/bericht/2019/12/09/Glyfosaat
10
Drinkwater en biodiversiteit in Nederland nog altijd bedreigd door landbouwgif | NOS
11
Oranje velden funest voor biodiversiteit | Vogelbescherming
12
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1286
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

13

met name het tweede verzoek om in te zetten op wijziging van de
Europese regelgeving om de toelating van pesticiden na het verstrijken
van de goedkeuringsperiode te laten vervallen. Op welke manier gaat de
Minister hier uitvoering aan geven?
Tevens wijzen deze leden er (opnieuw) op dat Duitsland en Luxemburg
reeds hebben aangekondigd landbouwgif op basis van glyfosaat op
nationaal niveau te (gaan) verbieden.13 , 14 Dit nationale beleid is dus
onafhankelijk van de uitkomst van de Europese herbeoordeling. Gaat de
Minister deze stap ook zetten, om volgens het voorzorgsbeginsel mensen,
dieren en de natuur te beschermen? Zo ja, per wanneer?
Antwoord
Duitsland heeft in 2019 het voornemen aangekondigd om glyfosaathoudende middelen te verbieden vanaf eind 2023, in ogenschouw nemende
het Europese herbeoordelingsproces. De Luxemburgse regering heeft
glyfosaathoudende middelen verboden, maar is verwikkeld in een
rechtszaak. Nederland heeft ingestemd met de hernieuwde goedkeuring
van de werkzame stof glyfosaat in 2017 en het Ctgb heeft inmiddels alle
glyfosaathoudende middelen herbeoordeeld. Er is op dit moment geen
nieuwe wetenschappelijke informatie beschikbaar op basis waarvan
ingegrepen kan worden in de goedkeuring of de toelating. Er loopt
inmiddels een nieuwe herbeoordeling, waarover ik uw Kamer op 25 mei jl.
heb geïnformeerd. Ik wacht met het innemen van een standpunt totdat er
een voorstel ligt van de Europees Commissie.
Ontbossingsverordening
De leden van de PvdD-fractie merken op dat de Amazone op een
kantelpunt afstevent door de grootschalig kap. Daarom vernemen deze
leden graag een update over de stand van zaken met betrekking tot de
discussie over de Ontbossingsverordening. Hoe geeft de Minister
uitvoering aan de motie van de Partij voor de Dieren om afgeleide
producten van soja en palmolie op te nemen in de ontbossingsverordening15? Is dit al actief aangekaart in Europa? Zo ja, wat waren de
reacties en hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat afgeleide producten
direct worden opgenomen in de verordening? Hoe is tot nu toe uitvoering
gegeven aan de motie die oproept tot het zo snel mogelijk opnemen van
andere ecosystemen in het EU-wetsvoorstel voor ontbossingsvrije
producten16? Is dit al actief aangekaart in Europa? Zo ja, wat waren de
reacties en hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat andere ecosystemen
worden opgenomen in de verordening? Tot slot merken deze leden op dat
inheemse leiders uit Brazilië onlangs actie hebben gevoerd in Europa
vanwege de gevolgen van de schadelijke sojateelt en ontbossing voor hun
levenswijze. Kan de Minister aangeven waarom in eerder debat hierover
hij van mening was dat rechten van inheemse groepen voldoende zijn
verankerd, wanneer inheemse leiders zelf aangeven dat deze onvoldoende verankerd zijn? Is de Minister bereid om als nog te pleiten voor
het in de verordening opnemen van mensenrechteneisen op productniveau?

13

https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/duitsland-gestart-met-uitfaseren-van-glyfosaat
https://www.boerenbusiness.nl/akkerbouw/artikel/10885481/luxemburg-wordt-eerste-eu-landzonder-glyfosaat
15
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1395
16
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1392
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

14

Antwoord
Nederland heeft in Europees verband gepleit om zo snel mogelijk te
komen tot uitbreiding van de productscope, dit gaat ook over afgeleiden
van soja en palmolie en over opname van maïs en rubber.
Overwegend zijn lidstaten echter tevreden met de huidige scope die door
de Commissie gepresenteerd is, er lijkt derhalve onvoldoende ruimte om
tot directe uitbreiding van de productscope te komen. Om toekomstige
uitbreiding te bespoedigen en te faciliteren pleit Nederland er daarom
tevens voor dat voorbereidingen hiertoe al wel meteen gestart moeten
worden door de Commissie.
De verordening stelt dat in de uitvoering van de due diligence verplichting
bestaande nationale en internationale wetgeving in acht moet worden
genomen. Om te verduidelijken dat het hierbij ook om mensenrechten
gaat, heeft Nederland opgeroepen om nadrukkelijk verwijzingen op te
nemen in de wettekst hieromtrent. Daarnaast is Nederland van mening
dat er bij de inschaling van landen op risico ook rekening moet worden
gehouden met de rechten van inheemse volkeren, in lijn met de Verklaring
van de Verenigde Naties (VN) over de rechten van inheemse volkeren.
Daarnaast vindt Nederland dat bij de impactevaluatie van de wetgeving
rekening moet worden gehouden met smallholders, inheemse volkeren
en lokale gemeenschappen. De door de CIE uit te voeren eerste evaluatie
van de Verordening moet volgens Nederland dan ook in samenspraak met
deze groepen gebeuren. Voor deze punten maakt Nederland zich hard in
Europees verband. Tot slot, mensenrechten, inclusief die van inheemse
volkeren, zijn tevens onderdeel van de bredere EU richtlijn gepaste
zorgvuldigheidsverplichting voor ondernemingen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
NSP/GLB
De verhoudingen tussen de EC en Nederland verlopen op het gebied van
landbouw stroef, zo merken de leden van de ChristenUnie-fractie op. Dit
blijkt niet alleen uit de discussie omtrent verlenging van de derogatie,
maar ook uit het feit dat de EC in haar observatiebrief moeite lijkt te
hebben met een NSP gebaseerd op doelvoorschriften. De voorkeur voor
doel- en middelvoorschriften lijkt bovendien te verschillen per lidstaat.
Kan de Minister aangeven of de EC op één of andere manier te bewegen
is tot meer ruimte voor lidstaten om doelen op een wijze te bereiken die
past bij de cultuur van die lidstaat? Kan de Minister in Europa ook het
fundamentelere gesprek aangaan over de toekomst van de landbouw, het
belang van een grote en gezonde landbouwsector in Nederland en of de
richtlijnen die nu zijn opgesteld, zoals de nitraatrichtlijn, wel voldoende
effectief en werkbaar zijn?
Antwoord
Ik zet mij in Europa in om de Nederlandse aanpak die past bij onze cultuur
geaccepteerd te krijgen. Mijn ambtsvoorganger en ik hebben het nieuwe
prestatiemodel altijd gesteund en gehamerd op subsidiariteit. Ik verwijs
ook naar mijn initiële reactie op de observaties (Kamerstuk 28 625,
nr. 338).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

15

Puls
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister bekend is met
het promotieonderzoek van marien bioloog Pim Boute17, waarin hij na
jaren wetenschappelijk onderzoek de conclusie trekt dat het verbieden van
de pulsvisserij vanuit het oogpunt van dierenwelzijn geen zin heeft
gehad? Is de EC ook op de hoogte van dit onderzoek? Zo ja, wil de
Minister dan de EC op het hart drukken om, nu de belangrijkste motivator
voor het verbieden van de puls is weggevallen, al het mogelijke in het
werk te stellen om de pulsvisserij op zo kort mogelijke termijn weer toe te
staan?
Antwoord
Ik ben bekend met het onderzoek «Effecten van elektrische stimulatie op
mariene organismen». Het betreffende onderzoek is aan de orde geweest
tijdens een algemene gedachtewisseling tussen het Visserijcomité (PECH)
van het Europees Parlement en Eurocommissaris Sinkevicius, die op
12 mei jl. heeft plaatsgevonden. De Eurocommissaris heeft aangegeven
dat het verbod van de pulstechniek een beslissing is geweest van het
Europees Parlement, die de Commissie moet respecteren. Daar waar ik
hiertoe de mogelijkheid zie blijf ik de voordelen van de puls benoemen,
ook gezien de wens om de stijgende kosten voor brandstof te drukken en
om bodemberoering tot een minimum te beperken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie hebben de voorbereiding op de Landbouw en
Visserijraad tot zich genomen en de volgende vragen opgesteld.
Kan de Minister toelichten hoe het komt dat het Nederlandse NSP geen
koppeling bevat met de doelstellingen uit de Green Deal, zoals aangeven
door de EC?
De Minister gaf aan dat het inmiddels wel mogelijk is om de plannen voor
het GLB te actualiseren. Is de Minister voornemens deze koppeling alsnog
op te nemen in het aangepaste NSP?
De EC beveelt Nederland «ten zeerste» aan om de nationale bijdrage aan
de doelstellingen van de Green Deal op EU-niveau te kwantificeren. Is de
Minister bereid dit te doen?
Kan de Minister concreet toelichten in welke mate het NSP bijdraagt aan
het behalen van de volgende Europese doelen:
• 50% minder uitspoeling en 20% minder gebruik van nitraat zoals
vastgelegd in de «Van boer tot bord»-strategie;
• De doelen uit het Actieprogramma Nitraatrichtlijn en het Addendum
daarbij;
• De Kaderrichtlijn Water-doelen voor 2027.
Is de Minister bereid om bij de mogelijkheid tot het opnieuw openen van
het GLB ambitieuzer in te zetten op de mogelijkheid tot overheveling van
pijler 1 naar pijler 2?
Is de Minister bereid bij het opnieuw invullen van het NSP te kijken naar
de juridische hobbels rondom innovatieve vormen van landbouw die
bijdraagt aan het behalen van de doelen zoals afgesproken in de Green

17

https://research.rug.nl/en/clippings/promotieonderzoek-over-gevolgen-pulstechniek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

16

Deal (met als voorbeeld de motie van de leden Koekkoek en Boswijk over
argroforestry (Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 116)?
Antwoord
De Europese Commissie heeft alle lidstaten, waaronder Nederland,
gevraagd om concrete doelstellingen op te nemen ten aanzien van de
doelen van de Green Deal van de Europese Commissie (nutriënten,
gewasbeschermingsmiddelen, antibiotica, biologische landbouw,
landschapselementen en digitalisering). Ik steun de hoofdlijnen van de
Green Deal en de onderhavige Boer-tot-Bord strategie en de Europese
Biodiversiteit. Er is echter geen rechtsgrondslag voor de specifieke
doelstellingen. Ik wacht hiervoor op voorstellen van de Europese
Commissie. Dat betekent dat ik geen nationale doelen opneem in het
GLB-NSP, maar ik zet met het NSP wel in op deze thema’s. Zodra de
afspraken van de klimaat-, milieu- en biodiversiteitrichtlijnen zoals
vermeld in de strategische planverordening zijn aangepast moeten
lidstaten bekijken of aanpassing van hun strategisch plan nodig is. Los
van de Europese verplichting kan ook de uitvoering van het GLB-NSP
aanleiding geven om het plan aan te passen. De mid-term evaluatie in
2025 is zo’n moment om te bezien of aanpassing nodig is. Met betrekking
tot mogelijke juridische hobbels ben ik ook buiten het GLB-NSP bezig met
het ondersteunen van innovatieve vormen van landbouw. Een voorbeeld
hiervan is het wegnemen van knelpunten en het bieden van ondersteunende kaders voor agroforestry, zoals ik eerder heb beschreven in de
Bossenstrategie, en zoals mij is gevraagd in de aangenomen motie. Ten
aanzien van de biologische landbouw wordt nu gewerkt aan een nationaal
actieprogramma dat pas na de zomer gereed zal komen. Ik wil daar nu
niet op vooruitlopen maar wil al wel stappen in het GLB-NSP zetten om de
biologische landbouw, en andere vormen van innovatieve landbouw zoals
agroforestry, te ondersteunen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het rapport van het Europees Parlement over de biologische
landbouw. Zij delen op hoofdlijnen de voorgestelde aanpassingen van de
voorstellen van de EC om toe te werken naar 25% biologische landbouw
in 2030. Zij horen graag of de Minister zich in lijn met onder meer het
rapport van het Europees Parlement gaat pleiten voor bijstelling van de
Europese ambities voor de biologische landbouw.
Antwoord
Het streven naar 25% biologisch landbouwareaal in de EU in 2030 is een
EU-doelstelling. Het gaat hierbij om een EU gemiddelde, dit streefcijfer is
nooit bindend geweest. Dat het Europees Parlement de ambitie van 25%
biologisch areaal in de EU in 2030 niet expliciet overgenomen, betekent
niet dat deze ambitie komt te vervallen. Lidstaten is gevraagd om een
strategie op te stellen passend binnen de eigen context. Er is geen
aanleiding om hiervoor de Europese ambities bij te stellen. Nederland
heeft voldoende ruimte om te kijken wat passend is binnen de nationale
context en opgaven waar de landbouw nu voor staat.
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor voldoende opties voor
de akkerbouw en de vollegrondsgroenteteelt in de eco-regeling. De Kamer
heeft hier eerder voor gepleit. Minister Schouten heeft eerder in de Kamer
gezegd dat niet kerende grondbewerking al deel uitmaakte van de
eco-regeling. De Minister heeft onlangs echter aangegeven dat hij
voornemens is precisielandbouw en niet-kerende grondbewerking pas per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

17

2024 toe te voegen aan de eco-regeling (Kamerstuk 21 501-32 nr. 1420). De
Minister gaf daarbij aan dat de voorbereidingen voor de uitvoering niet op
tijd voor invoering per 2023 gereed zijn. Deze ledenhoren graag of het
klopt dat niet kerende grondbewerking tot nu toe niet op de lijst voor de
eco-regeling heeft gestaan. Zij horen graag wanneer met deze voorbereiding is begonnen en waarom de komende maanden deze voorbereiding niet afgerond zou kunnen worden. Deze leden zijn van mening dat
alle sectoren van begin af aan een evenredige kans moeten maken om
gebruik te maken van de eco-regeling.
Antwoord
Het Ministerie van LNV werkt al meerdere jaren samen met boeren,
brancheorganisaties, natuurorganisaties, mede-overheden, en wetenschappers aan de ontwikkeling van de ecoregeling (o.a. in pilots en
praktijktoetsen) en zal dit de komende jaren blijven doen. Zo wordt de
ecoregeling steeds doelgerichter en gebruiksvriendelijker. Het klopt dat ik
voornemens ben precisielandbouw en niet-kerende grondbewerking in
2024 aan de ecoregeling toe te voegen. Het blijkt in 2023 technisch nog
niet mogelijk te zijn om deze eco-activiteiten open te stellen. Inmiddels is
de benodigde techniek voor het op grote schaal controleren van bewerkingen, zoals precisielandbouw en niet-kerende grondbewerking, in een
vergevorderd stadium ontwikkeld. Deze is echter nog niet stabiel genoeg
waardoor er een te groot risico is dat de techniek onvoldoende waarborg
geeft dat activiteiten daadwerkelijk zijn uitgevoerd, mat een mogelijk
risico is op een correctie van de Europese Commissie op de uitbetaling.
Daarom wil ik 2023 gebruiken om de techniek verder te testen en stabiel te
maken.
Om ervoor te zorgen dat de instapeis voor de ecoregeling, zoals die in
2023 wordt opengesteld, toegankelijk en haalbaar is voor het overgrote
deel van de boeren, zowel in akkerbouw als veeteelt, laat ik momenteel
een tweede praktijktoets uitvoeren. Ik zal u voor de zomer informeren over
de resultaten van deze praktijktoets en mijn reactie daarop. Overigens wil
ik u erop wijzen dat de meerderheid van de eco-activiteiten in 2023 toe te
passen zijn door akkerbouwers.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in het rapport van CLM/WUR
over de puntentoekenning voor eco-activiteiten wordt aangegeven dat er
weinig eco-activiteiten opgenomen zijn die gericht zijn op hoogwaardige,
technologische middelen. Is de Minister bereid bij de verdere uitwerking
van de Ecoregeling ook eco-activeiten met een agrotechnologische
invulling op te nemen?
Antwoord
Ik zal de komende jaren onderzoeken of en hoe dit type eco-activiteiten in
2024, 2025 en verder toegevoegd kan worden aan de ecoregeling.
De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat met het oog op het
belang van voedselzekerheid in het licht van onder meer de Oekraïnecrisis vruchtbare landgrond zoveel mogelijk benut moet kunnen worden.
Zij horen graag of de Minister ten aanzien van de herziene conditionaliteit
in de eerste pijler van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid de ruimte
die Brussel geeft ten aanzien van de uitzonderingsmogelijkheden voor de
verplichte bufferzones van 3 meter (GLMC-4) en voor het uit productie
nemen van landbouwgrond (GLMC-8) zoveel mogelijk wil gaan benutten,
onder meer ten aanzien van de productie van vanggewassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

18

Antwoord
Ten aanzien van de bufferstroken is mijn lijn altijd helder geweest. Ik wil
voor GLMC4 aansluiten bij de eisen van het 7e actieprogramma en geen
extra inspanning van boeren vragen. De Europese Commissie heeft
gevraagd om het gebruik van de voetnoot van GLMC4 nader en juridisch
helder te beschrijven in het NSP en dat ga ik doen. In het kader van
GLMC8 ben ik niet van plan vanggewassen op te nemen. Zie ook het
antwoord op de vraag van de D66-fractie. Gelet op de juiste balans der
thema’s verwacht ik dat het voor de biodiversiteit beter is vanggewassen
niet op te nemen in de lijst voor GLMC8 en dat vanggewassen opnemen
in GLMC8 niet significant bijdragen aan de voedselzekerheid. Eiwitgewassen neem ik wel op in de lijst van GLMC8. Zie ook mijn antwoord op
de betreffende vraag van de PvdD-fractie.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie is van mening dat zeker nu de EC kritiek geuit
heeft op het NSP van Nederland, dat er over de wijzigingen die de
Minister wil gaan doorvoeren om het NSP alsnog af te ronden ook binnen
de Kamer gedebatteerd dient te worden. Welke wijzigingen gaat hij
voorstellen in het NSP? Is de Minister het eens met dit lid dat uit de
milieueffectrapportage bij het NSP blijkt dat er kennisleemten zijn en dat
het eigenlijk helemaal niet duidelijk is welke doelen gerealiseerd gaan
worden met de inzet op het huidige NSP? De betreffende EU-commissie
geeft dit ook aan in haar bezwaar, terwijl de regeling nu al complex is voor
landbouwers. Het lid van de BBB-fractie wil dan ook vragen of de Minister
van plan is in de Landbouw- en Visserijraad inzet te plegen gericht op de
uitvoerbaarheid van de plannen. Het toevoegen van nog meer indicatoren
maakt de toch al complexe regelgeving nog complexer.
Antwoord
De Europese Commissie heeft in de observatiebrief aangegeven dat een
aantal punten aanpassing behoeven. Over de goedkeuring van het NSP
lopen op dit moment goede constructieve bilaterale gesprekken met de
Commissie.
De grote lijnen van het NSP staan vast. Het in december 2021 ingediende
plan geeft de hoofdlijnen van de inzet voor het nieuwe GLB. Echter ben ik
bereid om de interventielogica aan te passen en meer indicatoren en
streefwaarden op te nemen maar dat de monitoring uitvoerbaar en
praktisch toepasbaar blijven voor zowel boeren als overheidspartijen. De
planning is echter krap, zowel voor de boeren als voor de RVO. Vooruitlopend op de finale besluitvorming wordt er al gewerkt aan de voorbereiding van de uitvoering. Dit is nodig, omdat er veel moet gebeuren en
de tijd anders te krap is. We willen dat de dienstverlening van RVO aan de
boeren ten minste op het huidige niveau blijft. Tijdens de Landbouw- en
Visserijraad zal ik, indien de gedachtewisseling hier aanleiding toe geeft,
wederom het belang van vereenvoudiging met oog op de uitvoerbaarheid
van de GLB-regelingen onderstrepen.
II Volledige agenda
Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 24 mei 2022
Kamerstuk 21 501-32-1425 – Brief d.d. 13 mei 2022, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Verslag Landbouw- en Visserijraad 7 april 2022
Kamerstuk 21 501-32-1419 – Brief d.d. 21 april 2022, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

19

Rapport strategische milieueffectrapportage
Kamerstuk 28 625-336 – Brief d.d. 22 maart 2022, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Reactie op verzoek commissie over het position paper dat het
kabinet in 2020 naar de Europese Commissie heeft gestuurd over
de Nederlandse positie ten aanzien van de herziening van
Verordening (EG) 1107/2009 over het op de markt brengen van
landbouwgif
Kamerstuk 27 858-564 – Brief d.d. 31 maart 2022, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Observaties van de Europese Commissie t.a.v. Nationaal Strategisch Plan voor het nieuwe GLB
Kamerstuk 28 625-337 – Brief d.d. 5 april 2022, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Kwartaalrapportage lopende EU-wetgevingshandelingen LNV
Kamerstuk 22 112-3392 – Brief d.d. 14 april 2022, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Initiële reactie op observaties Europese Commissie (EC) voor
GLB-NSP en Nederlandse vertaling
Kamerstuk 28 625-338 – Brief d.d. 22 april 2022, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1436

20