Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2242

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 26 oktober 2016
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 5 oktober 2016
overleg gevoerd met de heer Dijkhoff, Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie, over:
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
14 september 2016 over de voortgang van de naturalisaties
van Ranov-houders (Kamerstuk 19 637, nr. 2222);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
19 september 2016 met de stand van zaken van de bestuurlijke afspraken asielopvang (Kamerstuk 19 637, nr. 2223);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
27 september 2016 over het asielbeleid ten aanzien van
Oeigoeren uit China (Kamerstuk 19 637, nr. 2235);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
27 september 2016 over de toezeggingen op het gebied van
het vreemdelingen- en asielbeleid (Kamerstuk 19 637, nr.
2236);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
29 september 2016 met de derde voortgangsrapportage over
huisvesting vergunninghouders in Nederland (Kamerstuk
19 637, nr. 2238);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
3 oktober 2016 over de geregistreerde meldingen en incidenten op- en rondom COA-opvang locaties (Kamerstukken
33 042 en 19637, nr. 26);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
4 oktober 2015 over de toezegging naar aanleiding van VAO
van 28 september 2016 over de migrantenkampen in Calais
(Kamerstuk 19 637, nr. 2240).

kst-19637-2242
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

2

Voorzitter: Kuiken
Griffier: Loeffen
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Azmani, Fritsma,
Gesthuizen, Keijzer, Kuiken, Sjoerdsma en Voortman,
en de heer Dijkhoff, Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.
Aanvang 10.02 uur.
De voorzitter:
Hartelijk welkom allemaal. We hebben van 10.00 uur tot 14.00 uur de tijd
voor dit overleg. Ik stel voor om een spreektijd van vijf minuten en twee
interrupties per persoon te hanteren, zodat we straks voldoende tijd
hebben om ook het debat met de Staatssecretaris aan te gaan. Als eerste
geef ik graag het woord aan mevrouw Voortman namens GroenLinks.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Mijn fractievoorzitter was vorige week in Griekenland en hij
hoorde daar van de Griekse asieldienst dat er wel degelijk meer asielzoekers kunnen worden herplaatst. Dat is opvallend, omdat het antwoord
van het kabinet bij de Algemene Politieke Beschouwingen op de vraag
waarom het zo lang duurt voordat wij mensen uit Griekenland kunnen
herplaatsen, luidde dat Griekenland de asielzoekers niet snel genoeg zou
registreren. Op dit moment heeft Griekenland 8.552 asielzoekers die
volledig geregistreerd zijn, en dat terwijl er maar 6.971 plaatsen zijn
aangeboden door andere Europese landen. Het is dus te gemakkelijk om
te zeggen dat het probleem bij de snelheid van de Griekse ambtenaren
ligt. Andere Europese landen, waaronder Nederland, houden zich
simpelweg niet aan de afspraken die met Griekenland gemaakt zijn.
Natuurlijk kan Nederland niet als enige de hele hervestiging op zich
nemen, maar we kunnen wel proberen om een stap vooruit te zetten. We
kunnen met de winter in aantocht toch niet toekijken? We moeten nu
mensen helpen.
GroenLinks pleit er dan ook voor om het aantal hervestigingen uit
Griekenland structureel te verdubbelen van 100 naar 200 vluchtelingen
per maand. Bij dat aantal halen we het beloofde aantal herplaatsingen
voor oktober 2017. De Grieken zijn daar ook weer mee geholpen, want zij
mogen pas nieuwe ambtenaren aannemen die asielzoekers kunnen
registreren als er meer toezeggingen tot hervestiging binnenkomen. Ik
heb het dan over de afspraken die Griekenland gemaakt heeft in het kader
van het leningenprogramma, met dezelfde Europese landen die nu hun
beloftes ten aanzien van hervestiging niet nakomen. Als Nederland en
andere landen zeggen: wij komen onze beloftes ten aanzien van hervestiging na, dan kan Griekenland vervolgens ook meer ambtenaren
aannemen om meer asielzoekers te registreren. Is de Staatssecretaris
bereid om zich ervoor in te zetten dat op de korte termijn het aantal
hervestigingen van 100 naar 200 gaat? Is hij bereid om vervolgens samen
met Griekenland te kijken hoe wij ervoor kunnen zorgen dat zij ook weer
meer mensen kunnen registeren? Daar wil ik graag een reactie op hebben.
Ik wil de Staatssecretaris bedanken voor zijn toezegging om prioriteit te
geven aan de herplaatsing van minderjarigen vanuit Griekenland, die hij
vorige week dinsdag deed in zijn uitgebreide antwoord met betrekking tot
dit probleem. Ik heb echter nog wel een aantal vragen hierover. De
Staatssecretaris meldt dat de voortgang van de herplaatsing van
vluchtelingen vanuit Griekenland onder andere afhankelijk is van de mate
waarin lidstaten herplaatsingsplekken beschikbaar stellen. Er zijn echter
duidelijke afspraken over het aantal vluchtelingen dat lidstaten zouden
moeten opnemen. Nederland moet nog 5.221 vluchtelingen herplaatsen.
De Minister-President zei tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

3

dat Nederland in de top drie staat als het gaat om het herplaatsen van
vluchtelingen, maar dat illustreert dan vooral hoe slecht de andere
Europese landen het doen. Tijdens het vorige AO bleek immers al dat
Nederland nog niet eens 10% van de bijna 6.000 vluchtelingen die we
zouden herplaatsen, voor zijn rekening heeft genomen. De Staatssecretaris laat weten dat ongeveer 140 dossiers van alleenstaande minderjarige
vluchtelingen gereed zijn voor overdracht en dat er medio oktober nog
eens 390 geregistreerde alleenstaande minderjarige vreemdelingen
herplaatst kunnen worden. Hij zei dat de overplaatsing van deze kinderen
ongeveer twee maanden kan duren vanwege de zorgvuldigheid waarmee
deze groep behandeld moet worden. Kan hij dan in elk geval toezeggen
dat als deze 430 alleenstaande kinderen voor het eind van dit jaar
herplaatst zijn en dat Nederland desnoods deze hele groep zal opnemen,
als andere lidstaten hier niet toe bereid blijken? Wij hebben daar immers
de capaciteit voor en we hebben ook een belofte in te lossen. Hoe minder
mensen de winter in Griekse tenten moeten doorbrengen, hoe beter. Ik
vraag ook bewust naar de precieze aantallen, omdat de toezegging van de
Staatssecretaris tot nu toe niet zo concreet is. Hij is in feite niet ingegaan
op het verzoek van de heer Sjoerdsma van 750 asielkinderen, maar
spreekt in plaats daarvan over «substantiële aantallen». Kan hij toelichten
wat «substantiële aantallen» precies inhoudt?
Enkele weken geleden stuurde de Staatssecretaris een brief over het
verminderen van de opvangplekken voor asielzoekers in 2017. De
opvangplekken voor asielzoekers zullen in 2017 worden verminderd tot
48.000 in plaats van 62.000, terwijl er volgend jaar wel 42.000 nieuwe
mensen in de COA-opvangcentra worden verwacht. Ik maak mij daar
zorgen over, omdat het impliceert dat de Staatssecretaris verwacht dat al
deze mensen de opvang ook weer uit zullen stromen in 2017. In de
begroting wordt zelfs een aantal van 50.000 genoemd. Ik vraag me af hoe
reëel dat aantal is, aangezien er nu al veel statushouders nog lang moeten
wachten in de opvang. Door het plan van de regering om de urgentiestatus voor statushouders af te schaffen, kan deze wachttijd in 2017 nog
verder oplopen. Is het dan wel een haalbaar doel om voor 2016 uit te gaan
van een uitstroomprognose van 58.000? Hoeveel mensen zijn er tot nu toe
dit jaar uitgestroomd uit de opvang? Als het doel te ambitieus blijkt, hoe
wil de Staatssecretaris er dan voor zorgen dat de uitstroom van 50.000
mensen in 2017 wel haalbaar is?
Er is ook positief nieuws, want gisteren is mijn motie aangenomen door
de Kamer, die de Staatssecretaris verzoekt om de geanonimiseerde
minuten van de 40 kinderpardontoewijzingen naar de Kamer te zenden.
De Kamer kan dan eindelijk beoordelen of het kinderpardon nu wel of
geen dode letter is, waar uiteindelijk geen kind door geholpen wordt. De
uiterste datum voor die toezending is de datum van de begrotingsbehandeling van Veiligheid en Justitie, maar ik neem aan dat de Staatssecretaris
zijn best zal doen om dit dossier zo snel als mogelijk aan de Kamer te
doen toekomen, zodat wij snel kunnen achterhalen of het kinderpardon
ook daadwerkelijk kinderen helpt en we, indien nodig, aanpassingen
kunnen doen. Kan de Staatssecretaris dat bevestigen?
Tot slot wil ik mij aansluiten bij wat mevrouw Gesthuizen zal inbrengen
over de situatie van alleenstaande kinderen in Calais.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Laat ik dan meteen beginnen met die kinderen van Calais. Zoals
de heer Klaver onlangs de situatie in Griekenland heeft kunnen zien – een
groot deel van deze commissie deed dat ook afgelopen winter – ben ik
afgelopen voorjaar nog naar Duinkerken en Calais geweest. Ik heb daar
gezien hoe, nog veel dichter bij huis dan in Griekenland en Italië het geval
is, mensen in erbarmelijke omstandigheden moeten verkeren. Direct
gezegd: er is een hele groep mensen, met name volwassenen, die hun
zinnen hebben gezet op Engeland en die er daarom bewust voor kiezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

4

om geen asiel aan te vragen in Frankrijk. Maar niemand kan mij vertellen
dat een kind van 10, 11 of 12 jaar, want zo jong zijn de kinderen die in
Calais verblijven, of zelfs nog jonger, eigenstandig zo’n beslissing neemt.
Daarbij moet er wel sprake van zijn dat iemand zo’n kind gouden bergen
heeft beloofd, dat het kind keihard is misbruikt of het kind verhandeld
wordt door criminele bendes. Sindsdien heb ik met diverse organisaties
gesproken en daarbij werden mij twee dingen duidelijk. Het is absoluut
wenselijk om deze kinderen van Calais te helpen en er zouden juridische
mogelijkheden zijn om dat te kunnen doen. Er is immers bij het Ministerie
van Veiligheid en Justitie en ook bij de DT&V (Dienst Terugkeer en Vertrek)
ervaring, bijvoorbeeld in de omgang met de slachtoffers van criminele
bendes. Deze kinderen werden uit roven gestuurd in verschillende
Europese landen. Zo werden er op enig moment twee kinderen uit
Barcelona gehaald via het project 13 Oceans. Daarbij heeft de DT&V een
EU-verblijfsdocument uitgeschreven voor deze kinderen, en vervolgens
aan de Haagse kinderrechter verzocht om een spoedmachtiging in
verband met een gezagsvacuüm, waarna de rechter tevens is gevraagd
om voogdij te geven aan een Nederlandse instelling. Kan de Staatssecretaris de Kamer bij dezen toezeggen dat hij serieus gaat kijken naar deze
operatie? Wil hij bezien of dit ook mogelijk zou zijn voor een deel, en
daarbij heb ik het over een beperkt deel, van de kinderen uit Calais? Wij
kunnen toch niet rustig gaan slapen, wetende dat op een paar uur rijden
hiervandaan een aantal kinderen zo erg seksueel wordt misbruikt dat
behandeling door een arts nodig is?
Ik ga nog even in op wat mevrouw Voortman ook al heeft gezegd over
kinderen en wat verschillende oppositiefracties – D66, de SP, GroenLinks
en de ChristenUnie met steun van de Partij van de Arbeid – de vorige keer
hebben gevraagd aan de Staatssecretaris over die 750 kinderen die uit
Griekenland en Italië naar Nederland zouden komen. Hoe staat het daar
nu precies mee? Is de Staatssecretaris inderdaad van plan om, zoals hem
door de Kamer is gevraagd en ook is opgedragen, zo snel mogelijk 750
kinderen hier in Nederland een veilige haven te bieden? Graag een
duidelijk antwoord.
Ik dank de Staatssecretaris voor zijn update ten aanzien van het aantal
naturalisaties van houders van een pardonvergunning. Wel vraag ik mij af
waar de hulp uit bestaat die aanvragers krijgen indien zij problemen
ondervinden met het verkrijgen van documenten. Ook wil ik aandacht
vragen voor twee specifieke groepen Eritreeërs. Zij lopen ernstig gevaar
als zij in contact treden met de Eritrese ambassade en voor statelozen lijkt
de drempel om aan een geboorteakte te komen, te hoog. Kunnen zij van
deze eis worden vrijgesteld? Kinderen van pardonners of pardonners die
hier geboren zijn, ondervinden ook grote problemen bij het verkrijgen van
een geldig paspoort van het oorspronkelijke land van herkomst. Kan ook
voor hen die eis versoepeld worden?
Ik kom op de opvang in Nederland. De instroom is gedaald en dat is mooi,
schrijft het kabinet. Het lijkt nu tijd om te werken aan het verbeteren van
de kwaliteit van de opvang. Daar zie ik helaas weinig van terug, en dan
laat ik nog maar even in het midden of het inderdaad zo mooi is om hier
te moeten constateren: yes, de instroom is naar beneden, terwijl het
aantal vluchtelingen wereldwijd met miljoenen per jaar groeit. Zijn er wel
plannen voor de verbetering van de opvang? Zo ja, welke richting gaat het
op met de verbetering van de kwaliteit? Het is goed dat de Staatssecretaris het heeft over het achter de hand houden van reservecapaciteit, maar
ik zou wel graag willen weten hoe concreet dat nu precies is. Op welke
manier gaan we dat doen en op welke schaal?
Het afschaffen van het zelfzorgarrangement (zza) vind ik, en velen met mij,
jammer, maar ook dat de logeerregeling wordt afgebouwd. Dat nu wordt
gevraagd dat statushouders zich inschrijven bij een logeergezin kan
drempelvormend werken. Kan dit niet op een andere manier geregeld
worden? Ik snap dat de vrijgekomen bedden bij het COA dan gebruikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

5

kunnen worden, maar kan dit niet geregeld worden op een manier die
minder definitief en ontmoedigend voelt voor het logeergezin? Zou het zo
kunnen zijn dat die bedden wel vrijkomen, maar op een manier die minder
definitief en ontmoedigend voelt voor het logeergezin?
Wat de huisvesting betreft wil ik graag weten waarom de taakstelling op
13.000 is gesteld, terwijl er nog 15.000 statushouders in de COA-opvang
wachten. Behalve statushouders en mensen in procedure zijn er ook nog
de ongedocumenteerden, van wie sommigen gebruikmaken van de
bed-bad-broodregeling. In Den Haag is een groep opgevangen die
daardoor weer wat hernieuwde energie kon krijgen om zaken op orde te
stellen. Soms heeft dat geleid tot terugkeer, soms ook tot een
hernieuwede procedure. Het grootste gedeelte is nog in afwachting, maar
er zijn ook dertien statussen verleend. Helaas wordt de opvang hier in Den
Haag nu toch gesloten en zelfs precies voor de winter. Waarom wordt er
geen lering getrokken uit het project in Den Haag? Bewijst dit niet juist dat
opvang noodzakelijk is om goede procedures te kunnen voeren en om te
kunnen werken aan terugkeer?
De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Om te beginnen wil ik nog een keer mijn waardering uitspreken
voor de bereidwilligheid van de Staatssecretaris, in reactie op ons verzoek
om 750 vluchtelingenkinderen naar Nederland te halen. Met de collega’s
wil ook ik hem vragen op welke termijn we daarvan de eerste acties gaan
zien. De Grieken zouden namelijk 140 dossiers op orde hebben en
binnenkort zouden er 390 bijkomen. Als je die bij elkaar optelt, komen we
al aardig in de buurt van die 750. Dus wanneer kunnen wij de eerste
kinderen in Nederland verwachten? Welke stadia ziet de Staatssecretaris
hiervoor? En hoe staan andere Europese landen hier eigenlijk in? Hij is
duidelijk het overleg met andere Europese bondgenoten aangegaan. Ik
kan mij niet voorstellen dat zij kijkend naar die kinderen op hun handen
zouden willen blijven zitten.
Dan zoom ik even in op Nederland, want dat is de kern van dit overleg. Na
een turbulent jaar lijkt de rust te zijn weergekeerd in de Nederlandse
asielopvang. Opvanglocaties worden gesloten, extra IND-personeel wordt
weggestuurd en we leunen weer een beetje achterover. Dat lijkt mij echter
onverstandig. Volgens mij kunnen wij op dit moment niet op onze handen
gaan zitten, niet met nog tienduizenden mensen in de COA-opvang,
wachtend op een status en wachtend op een woning. Over die woningen:
nog steeds wachten er ruim 15.000 mensen met een status op
huisvesting. Dat zijn bijna net zoveel mensen als ten tijde van de hoge
instroom. Dat is een integratieramp in slow motion. Hoe langer die
mensen wachten op huisvesting, des te slechter het uitpakt voor hun
integratie. Dat kan toch niet? Waar gaat het mis en hoe gaan we dat
oplossen? Ik vraag dat zeker nu het kabinet zelf een voorstel heeft gedaan
om de voorrangstatus voor vergunninghouders te schrappen, zonder
ervoor te zorgen dat er voldoende woningen beschikbaar komen. Ik meen
me te herinneren dat dat laatste een harde voorwaarde van de Partij van
de Arbeid was. Wat is er met die voorwaarde gebeurd? Wat voor effecten
verwacht de Staatssecretaris van het schrappen van de status voor de
plaatsing van vluchtelingen in de gemeenten? Op welke manier gaat dat
helpen?
Alleen snelheid is denk ik niet voldoende. Sterker nog, vertraging zou
misschien nog te rechtvaardigen zijn als er ook gewerkt zou worden aan
slimme huisvesting. Mensen moeten niet gewoon maar geplaatst worden
in gemeenten die op dat moment een huis beschikbaar hebben, maar er
moeten gemeenten uitgezocht worden waar ze iets met die persoon aan
kunnen. Men moet in kaart brengen welke ervaring en welke opleiding
een persoon heeft en in welke regio daar behoefte aan is. Dan pas moet
iemand geplaatst worden, zodat mensen direct werk kunnen maken van
hun toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

6

Ik hoorde laatst nog iets sterkers en ik vraag de Staatssecretaris daarop te
reageren. Het ging om mensen die via een stichting een leer-werktraject
aangeboden hadden gekregen in een bepaalde gemeente, passend bij
hun competentie, maar omdat ze al waren toegewezen aan een andere
gemeente, mochten ze niet alsnog naar de gemeente waar een passend
leer-werktraject klaarlag. Dat klinkt heel bureaucratisch en star. Het klinkt
niet zoals het zou moeten zijn. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat dit
niet de bedoeling is en kan hij mij toezeggen dat dit soort onnodige
bureaucratische tegenwerking gestopt wordt?
Ik hoor graag van de Staatssecretaris hoe het staat met de uitvoering van
mijn motie over taallessen vanaf dag één (19 637, nr. 2055). Zeven
maanden geleden was daar een meerderheid voor. We wachten nog
steeds op de uitvoering. In de tussentijd zagen we een VVD-minister,
Minister Schippers, zeggen dat het rechtse heilige huisje om dit niet te
doen, maar eens moet worden gesloopt. We zagen premier Rutte, die
tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen doodleuk zei, na zeven
maanden wachten, dat het kabinet die motie niet gaat uitvoeren.
Uiteindelijk zei hij echter dat het er nog een keer goed naar gaat kijken.
Dus ik hoor graag dat de Staatssecretaris vandaag duidelijk maakt hoe het
staat met de uitvoering van die taallessen vanaf dag één. Ik hoor ook
graag van hem hoe het staat met de resultaten van de taallessen in de
voorinburgeringscursussen, waar de heer Rutte en de heer Zijlstra zo
lovend over spraken.
Uit de Amsterdamse aanpak blijkt dat een op de vijf statushouders al
binnen een paar maanden aan het werk is. Ook hierbij vraag ik me af waar
de tegenzin zit om dat succesvolle beleid landelijk uit te rollen.
Tot slot kom ik op de incidenten en de overlast in de COA-locaties. Het is
goed dat de Staatssecretaris het WODC (Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum) de incidenten laat onderzoeken, om ze in
perspectief te plaatsen. Het is ook mooi dat de aangiftebereidheid verder
gestimuleerd wordt. Ik heb nog wel een vraag over de uitplaatsing van
overlastgevende asielzoekers. Ik begrijp dat de Staatssecretaris nu zoekt
naar een aparte locatie, maar klopt het dat overlastgevende asielzoekers
nu, als hun de toegang tot de opvang wordt ontzegd, gewoon op straat
staan? Is het echt de bedoeling dat inwoners, omwonenden, bewoners in
de buurt last krijgen van deze mensen? Ik krijg hierop graag een reactie.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik begin met wat losse dingen die de afgelopen dagen op ons af
zijn gekomen. Tijdens, ik meen, het vragenuurtje is aan de Staatssecretaris
gevraagd of hij wil reageren op de cijfers van hoogleraar Spijkerboer over
de Turkijedeal. Misschien kan hij er in dit debat wat over zeggen.
We zijn maandag getuige geweest van weer een uitzetting, van een
moeder met twee kinderen die zwaar psychiatrisch ziek is. Een dramatische situatie. Ze was al ziek, zeg ik tegen de Staatssecretaris, voordat die
uitzending concreet was, zelfs toen ze nog regelmatig verblijf had in
Nederland. We moeten hier niet ingaan op individuele zaken, maar dit laat
zien dat uitzettingen nog steeds onder zeer schrijnende omstandigheden
gebeuren. Ze was zwanger. Ze had twee kleine kindjes en toch is ze
uitgezet. Ik vraag er toch echt weer aandacht voor: laten we in dit soort
schrijnende omstandigheden een uitzetting uitstellen.
Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording van onze Kamervragen
over de brand in het detentiecentrum in Rotterdam. Ik ben zeer verheugd
dat de Staatssecretaris besloten heeft om inspectieonderzoek te laten
uitvoeren. Ik dank ook Amnesty voor haar grondige werk en voor de
eerste analyse die zij erop los heeft gelaten. Dit heeft ongetwijfeld
geholpen om de Staatssecretaris erop te wijzen. We wachten het
inspectierapport af. Ik meen dat het eind november klaar moet zijn.
Dan kom ik op Ranov (Regeling Afwikkeling Nalatenschap Oude Vreemdelingenwet) en naturalisatie. Ik zie dat van de 13.000 aanvragen nu 11.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

7

zijn toegekend. Dat is een goede score. We weten echter dat, ik meen,
20.000 of 21.000 generaalpardonners zich wilden laten naturaliseren. Dat
betekent dat de helft nu ongeveer genaturaliseerd is, maar de andere helft
dus nog steeds niet. Kan de Staatssecretaris nog eens vertellen waarom
die terughoudendheid er is? We hebben eerder opheldering gevraagd
over die andere helft, die nog steeds niet genaturaliseerd is en daardoor
nog steeds bestaat uit tweederangsburgers. Als je niet genaturaliseerd
bent, heb je namelijk te maken met allerlei beperkingen. Zijn de kosten
van de leges te hoog? Is de Staatssecretaris bereid om te bekijken of er via
DUO een zachte lening verstrekt kan worden aan de mensen die
aanhikken tegen de kosten van het aanvragen van naturalisatie van, ik
meen, € 800 of € 900? Voor een gezin met vijf mensen is het echt heel
veel geld.
Ik kom op de versoepeling van de aanvraag tot naturalisatie voor etnische
Armeniërs uit Azerbeidzjan. Ik dank de Staatssecretaris voor de stap die
hij heeft gezet. We zijn inmiddels een jaar verder na de versoepeling. Kan
de Staatssecretaris aangeven hoeveel aanvragen van die groep inmiddels
zijn gehonoreerd? Ik krijg nog steeds berichten dat er toch een soort
geboorteakte of een andere vorm van bewijs moet worden overgelegd dat
ze etnische Armeniërs zijn uit Azerbeidzjan. Dit leidt tot dezelfde hiccup,
namelijk het niet kunnen aanvragen van de naturalisatie. Ze hebben
namelijk geen bewijzen. Ik begrijp ook de zaak van de Staatssecretaris, die
zegt dat hij toch ergens van uit moet gaan. Er zit wel een spanning en dat
geef ik de Staatssecretaris maar aan.
Hetzelfde geldt voor de statelozen. Ook zij moeten nog steeds een
geboorteakte overleggen. Ik geloof dat 500 statelozen nog steeds niet in
staat zijn, ook niet na tien jaar, om zich te laten naturaliseren, omdat ze die
geboorteakte niet kunnen overleggen. Daar vraag ik aandacht voor.
Dan kom ik op de azc’s. De Staatssecretaris zegt dat het mooi is dat de
azc’s kunnen sluiten. De instroom is verminderd. Ik zeg mijn collega’s na:
we leven in een wereld waarin nog steeds heel veel vluchtelingen zijn.
60.000 vluchtelingen wachten in Griekenland. Griekenland heeft gezegd
dat het nu wel dossiers heeft. Ik vraag de Staatssecretaris dus om nu de
andere kant te bekijken en te bekijken of we tot een versnelling kunnen
komen. We hebben eerder die 750 minderjarige asielzoekers genoemd. Er
zitten nog eens 13.000 vast op de eilanden.
Ik dank de Staatssecretaris voor het vasthouden aan de motieVoordewind/Voortman, waarin gevraagd wordt om kleinschalige locaties
te zoeken voor kinderen en gezinnen, ook als er weer een grotere
instroom is en men moet uitwijken naar alternatieve opvanglocaties. Ik
hoop dat we dat ook zo kunnen doen.
De Staatssecretaris zegt dat er een rapportage is over de incidenten. Er
zijn 9.000 meldingen. Ik zie dat het hierbij om heel veel lichte vergrijpen
gaat, zoals het niet schoonmaken van kamers of het afplakken van een
brandmelder. Als we die eruit filteren, om hoeveel incidenten gaat het
dan? Dit zijn namelijk toch dingen die niet als heel zwaar moeten worden
aangemerkt.
Ik dank de Staatssecretaris voor het aanstellen van een onafhankelijke
vertrouwenspersoon. Daar heeft de Kamer al jaren op aangedrongen. Ik
zie dat de Staatssecretaris deze met vol enthousiasme heeft aangesteld.
Hoe verhoudt deze onafhankelijke vertrouwenspersoon zich tot de
coördinator veiligheid, die ook is aangesteld? Misschien kan de Staatssecretaris daar nog op ingaan.
De heer Fritsma (PVV):
Voorzitter. Ik wil graag beginnen met de cijfers over overlast en criminaliteit in asielzoekerscentra. Die liegen er namelijk niet om. Zo zien we meer
dan 2.800 gevallen van agressie en geweld tegen personen. Dat is toch
iets anders dan een kamer niet opruimen. We zien tientallen verdenkingen
van zedenmisdrijven en we zien ook honderden gevallen van overlast en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

8

vernieling. Deze cijfers gaan over een periode van slechts een halfjaar.
Men heeft ook uitsluitend gemeten wat er op of rondom asielzoekerscentra gebeurt. Wat er daarbuiten gebeurt, bijvoorbeeld in winkelcentra,
stadscentra en het openbaar vervoer, is nog niet eens in deze cijfers
meegenomen. Mijn eerste vraag aan de Staatssecretaris is om dit de
volgende keer wel te doen, want dan krijgen we een veel beter en ook
completer beeld van de gevolgen van het opengrenzenbeleid van dit
kabinet.
Uit de brief van de Staatssecretaris over dit onderwerp blijkt ook de pure
laksheid van dit kabinet in de aanpak van de daders. Die daders komen
namelijk gewoon met hun wangedrag weg. Sterker nog, ze krijgen of
behouden vrijwel allemaal hun verblijfsvergunning. In slechts zestien
gevallen, lezen we in de brief, is de verblijfsvergunning ingetrokken of
geweigerd. In slechts twee gevallen is sprake geweest van uitzetting. Dat
is natuurlijk een beschamend resultaat. Het is ook een bewijs dat beloften
van deze Staatssecretaris om asielzoekers die de wet overtreden, een
verblijfsvergunning te weigeren en om hen uit te zetten, helemaal niets
waard zijn. Daders worden juist getrakteerd op een verblijfsvergunning.
Het kabinet laat iedereen toe en heeft niet eens de bereidheid om op zijn
minst de criminelen eruit te filteren.
Dat kan natuurlijk niet langer zo. De PVV blijft erop hameren dat dit
verandert. Ik roep de Staatssecretaris op om er nu eindelijk voor te zorgen
dat criminelen enerzijds nooit een verblijfsvergunning krijgen en
anderzijds hun verblijfsvergunning verliezen als ze die al hadden. Ik krijg
graag duidelijke toezeggingen op dit punt, want het is een ernstige zaak
als de Staatssecretaris op televisie roept – ik heb de citaten bij me – dat
asielzoekers die de wet overtreden, worden uitgezet, terwijl de praktijk
bewijst dat dit niet gebeurt.
Een ander actueel punt betreft de mededeling van de EU dat zo snel
mogelijk visumvrijstelling voor Turken wordt geregeld. Daar werden we
een aantal dagen geleden mee verrast. Kan de Staatssecretaris hier
duidelijk een stokje voor steken? Nog los van het punt dat niet aan de
gestelde voorwaarden wordt voldaan voor visumvrij reizen, moet het
natuurlijk nooit gebeuren dat 75 miljoen Turken straks nog gemakkelijker
naar Nederland kunnen reizen dan nu al het geval is. De PVV blijft
benadrukken dat we ons niet afhankelijk moeten maken van Turkije, ook
niet van de EU, maar dat we baas moeten zijn over eigen grenzen en over
ons eigen land en toelatingsbeleid.
Dan kom ik op de naturalisaties van mensen die onder het grote generaal
pardon van oud-staatssecretaris Albayrak vielen. Dat waren er meer dan
27.000. Deze draak van een pardonregeling stond zelfs toe dat mensen
een valse identiteit konden gebruiken. Bij naturalisatieverzoeken kan dit
natuurlijk op problemen stuiten, maar het mag niet gebeuren dat
daardoor voorwaarden voor naturalisatie worden versoepeld. Die hele
pardonregeling had natuurlijk ook nooit mogen gebeuren. De prijs
daarvan hebben we deze week gezien. Deze wordt bijvoorbeeld betaald
door drie jonge meisjes, die door een in het kader van deze pardonregeling toegelaten Afghaan zijn misbruikt in een zwembad te Zwijndrecht.
De rechter gaf deze man helaas slechts een taakstrafje. De PVV eist
uitzetting. Ik krijg graag een reactie van de Staatssecretaris daarop.
Ik wil overigens ook de garantie van de Staatssecretaris dat fraude nooit
meer wordt beloond, zoals we zagen bij die pardonregeling, maar altijd
wordt aangepakt. Dat is een belangrijk signaal. In dat licht ben ik
benieuwd naar het aantal gevallen van fraude dat dit jaar en vorig jaar is
ontdekt in verblijfsprocedures en het aantal aangiften dat naar aanleiding
daarvan hopelijk is gedaan.
Een ander punt ...
De voorzitter:
U bent door uw tijd heen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

9

De heer Fritsma (PVV):
Dan rond ik af met één laatste punt, namelijk het enorme aantal statushouders dat met voorrang sociale huurwoningen krijgt. Dat zijn er
tienduizenden. Hoe legt de Staatssecretaris dat uit aan al die Nederlanders
die door dat wanbeleid tot sint-juttemis op hun woning kunnen wachten?
Daar kan ik het bij laten.
De heer Azmani (VVD):
Voorzitter. Er staat een beperkt aantal zaken op de agenda. We hebben ook
nog niet zo lang geleden met de Staatssecretaris gesproken, dus ik zal vrij
kort zijn. Ik begin met een compliment aan de Staatssecretaris. Een paar
weken geleden heb ik veel aandacht gevraagd voor de kansloze
Albanezen en andere Oost-Europeanen die menen in ons land asiel te
kunnen aanvragen. Het is een goede zaak dat de Staatssecretaris op ons
verzoek besloten heeft om te stoppen met het verstrekken van onder meer
geld bij het vertrek volgens de zogeheten REAN-regeling (Return- and
Emigration from the Netherlands), die uitgevoerd wordt door de IOM
(International Organization for Migration). Daarnaast worden asielaanvragen versneld afgedaan en wordt er een inreisverbod van twee jaar
opgelegd. De Staatssecretaris kon, net als wijzelf overigens, de zaterdag
na dat algemeen overleg schitteren op de Albanese nationale televisie,
waarin nadrukkelijk naar voren kwam dat het totaal geen zin heeft om
richting Nederland te komen om hier de procedures te frustreren. In de
brief staat dat over een jaar zal worden geëvalueerd. Kunnen we dat niet
sneller doen, na laten we zeggen een halfjaar?
Ik kom op de incidentenmonitor, die maandag is verschenen. De heer
Fritsma had het er ook al over. De aantallen zijn natuurlijk verontrustend:
ruim 9.000 meldingen bij het COA en zo’n 3.637 meldingen geregistreerd
door de politie, waaronder 813 aangiften. Natuurlijk wordt een en ander
vertekend door de grote instroom van asielzoekers in het afgelopen jaar,
maar ieder incident is er een te veel. Deze mensen zijn te gast in ons land
en krijgen hier nota bene een veilig onderkomen geboden. Dan is het
eigenlijk onbestaanbaar dat ze zich tegen onze maatschappij keren en
deze ook onveiliger maken. Het is een goede zaak dat de Staatssecretaris,
onder meer op verzoek van de VVD maar ook van andere partijen in deze
Kamer, de grenzen heeft opgezocht om veel vaker en daarmee ook eerder
een verblijfsvergunning te kunnen weigeren. Ik hoop dat de Staatssecretaris snel terugkomt op het voorstel van de VVD om voor deze mensen
een, zoals ik dat zelf heb genoemd, aso-azc in te richten. Wat mij betreft
gaan ze direct het land uit, maar als dat om wat voor reden dan ook niet
kan – Syriërs kun je bijvoorbeeld niet terugsturen naar oorlogsgebied –
dan wil ik op zijn minst dat ze apart worden opgevangen in een minder
plezierig regime, om zo hun badwater kouder te maken. Wanneer kunnen
we besluitvorming hieromtrent verwachten? Uit de begeleidende brief
blijkt dat er wordt gesproken over een concrete locatie. De Staatssecretaris zal begrijpen dat ik die liever vandaag dan morgen zie. Wanneer
kunnen we het WODC-onderzoek verwachten dat ziet op de criminaliteit
buiten de opvanglocaties?
De vorige keer hebben we stilgestaan bij de gevolgen van de grote
afname van het aantal asielzoekers in Nederland, onder andere door de
afspraken die met Turkije zijn gemaakt, op opvanglocaties in Nederland.
Veel voorgenomen locaties zijn niet langer meer nodig. Er was onvrede
over de noodzaak van de oprichting en de voorbereiding, en nu is die er
weer over de afbouw. Het COA wordt in de communicatie meestal als
kwaaie pier gezien. In hoeverre wordt hier aandacht aan geschonken? Ik
hoor en lees dat er in den lande gedreigd wordt met schadeclaims voor de
voorbereidingskosten. Hoe verloopt die communicatie? Is er ook de
nodige aandacht voor? Ik begrijp dat er heel veel draagvlak gecreëerd
moest worden in het verleden. Dat is ook gecreëerd. Dan is het best wel
zuur als het niet doorgaat. Volgens mij was het echter ieders wens om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

10

weer controle te krijgen over de aantallen die naar Nederland komen. Hoe
loopt die communicatie? Wordt er gesproken over een flexibele schil? Ik
hoor namelijk dat er op dit moment wel heel drastisch wordt afgebouwd.
Is dat zo? Ik meende de vorige keer de Staatssecretaris te horen zeggen
dat er wel rekening wordt gehouden met eventuele onvoorziene effecten
in de toekomst en dat men niet tot volledige afbouw komt.
De voorzitter:
U hebt nog dertig seconden, maar er is een interruptie van mevrouw
Voortman.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Het pleidooi van de VVD om tot een flexibele schil te komen is mij uit het
hart gegrepen. Volgens mij heeft de Staatssecretaris eerder ook gezegd
dat hij dit wil doen. Het gaat mij ook om de communicatie met lokale
bestuurders. Dat heb ik ook teruggehoord. Volgens mij hebben we dat
allemaal gehoord. Lokale bestuurders die hun nek hadden uitgestoken
richting bewoners met de mededeling dat een azc er echt moest komen,
kregen vervolgens te horen dat het toch niet hoefde, of ze hoorden een
hele tijd niks. Ook dat hoor ik terug. Dat is toch niet de manier waarop wij
als Kamerleden vinden dat er moet worden omgegaan met lokale
bestuurders? Ik wil graag wat reflectie van de heer Azmani hierop hebben.
De heer Azmani (VVD):
Volgens mij hebben de effecten en gevolgen niet alleen met rijksbeleid te
maken. We werden vorig jaar rond deze tijd geconfronteerd met
duizenden asielzoekers die Nederland binnenkwamen. Het was moeilijk
om op korte termijn opvanglocaties te realiseren. Het beleid was heel
duidelijk gericht op het zo veel mogelijk voorkomen. Daarbij ben je
afhankelijk van andere partners. Op dat moment bekijk je wat er gepland
moet worden als het beleid niet gewijzigd wordt. De verwachting was dat
we dit jaar op zo’n 98.000 asielzoekers zouden uitkomen. Er waren zelfs
prognoses van 110.000 asielzoekers. Het kabinet heeft gezegd dat ze dat
aantal sowieso niet zou accepteren en dat het onder de 58.000 wilde
uitkomen. Zoals het er nu naar uitziet, komen we er ruim onder. Dan is het
logisch dat lokale bestuurders begrip hebben voor het feit dat het Rijk niet
kan sturen op die aantallen. Dat verwacht ik ook van hen. Het is altijd heel
lastig bij asielinstroom en migratie. Ik heb echter ook heel veel begrip
voor de moeite die genomen is, met veel weerstand in de samenleving,
en dat men uiteindelijk toch gekozen heeft voor bestuurlijke draagvlak
voor een opvanglocatie. Het enige wat ik wil, is veel aandacht voor de
communicatie en de afhechting. Dat ligt volgens mij nu deels op de
provinciale regietafels. Ik hoor, net als mevrouw Voortman, geluiden over
het COA die ik niet goed vind. Ik weet zeker dat alle medewerkers die bij
het COA werkzaam zijn, hun best doen om dit op een goede en fatsoenlijke manier te doen. Ik vind het dus jammer dat die geluiden er zijn.
Daarom vraag ik de Staatssecretaris om daar de nodige aandacht aan te
schenken.
De voorzitter:
Mevrouw Voortman en mijnheer Azmani, ik vraag u om het korter te
houden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik ben, net als de heer Azmani, heel erg blij met wat de gemeenten
allemaal hebben gedaan om asielzoekers hier te huisvesten: zij hebben
moeilijke discussies gevoerd en grote inspanningen geleverd. We hebben
inderdaad geen controle over het aantal mensen dat hiernaartoe komt,
maar we moeten ook weer niet te snel afbouwen, want we weten niet wat
er de komende tijd gaat gebeuren. We weten wel dat er nog duizenden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

11

mensen in Griekenland in tenten zitten te wachten, terwijl het zo winter
wordt. Zou het niet veel slimmer zijn om meer te doen aan hervestiging
en onze beloftes op dat gebied na te komen en minder snel de capaciteit
van asielzoekerscentra af te bouwen?
De heer Azmani (VVD):
O, dát wil mevrouw Voortman. Mevrouw Voortman wil dat Nederland, dat
al koploper is ...
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Mevrouw Voortman wil dat Nederland zijn beloftes nakomt.
De heer Azmani (VVD):
Ik was nog aan het woord. Ik begrijp heel goed waar mevrouw Voortman
naartoe wil. Ik zie dat niet. Ik denk dat Nederland de andere lidstaten nu al
het goede voorbeeld geeft. Als je in de vluchtelingenkwestie de verantwoordelijkheid van andere lidstaten overneemt, zul je zien dat die
lidstaten in de toekomst hun verantwoordelijkheid ook niet zullen nemen.
Dat zou mevrouw Voortman niet moeten willen. Natuurlijk moet er bij de
locaties afbouw plaatsvinden en die vindt ook plaats. Er zijn heel veel
locaties waar nog niet eens iets stond. Volgens mij zijn wij beiden van
mening dat je moet anticiperen op de nabije toekomst, al weten we nog
niet zeker hoe het zal gaan met de instroom. Je hebt een kleine flexibele
schil nodig. Ik wil dan ook graag van de Staatssecretaris horen dat het
geen volledige afbouw is, zoals het geluid dat nu wordt gehoord.
De voorzitter:
Mevrouw Voortman gebruikt haar tweede interruptie voor uw betoog.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik dacht dat de VVD-woordvoerder iemand was van «een man een man,
een woord een woord». Het enige wat ik hier vraag, is dat we onze
beloftes nakomen. Ik vraag niet om het overnemen van de beloftes van
andere partijen; het gaat mij om onze eigen beloftes. Wij hebben gezegd
hoeveel mensen wij zouden opnemen voor oktober 2017. Daar komen wij
nu bij lange na niet aan. Als we het aantal mensen dat we opnemen
verhogen van 100 naar 200 – dat is het enige wat ik vraag – komen we
onze beloftes na. Wat is daar nu op tegen? Dat zou ik graag van de heer
Azmani willen horen.
De heer Azmani (VVD):
Mevrouw Voortman spreekt over een belofte waarbij geanticipeerd is op
160.000 asielzoekers. Waarschijnlijk heeft de fractievoorzitter van de partij
van mevrouw Voortman wel gezien dat zich op dit moment geen 160.000
asielzoekers bevinden in Italië en Griekenland. Je moet met je tijd mee
gaan, want de ontwikkelingen gaan heel snel. Ik constateer dat Nederland
koploper reallocatie is. Ik denk dat het niet helpt om de verantwoordelijkheid van anderen over te nemen als die lidstaten – dat geldt ook voor
zulke landen, want ze zitten nu eenmaal in de Europese Unie – hun
verantwoordelijkheid niet nemen. Daar moet mevrouw Voortman ook
rekening mee houden: als je verantwoordelijkheden van anderen
overneemt, betekent dat dat zij het niet meer hoeven te doen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Het punt is dat wij nu onze beloftes niet helemaal vervullen. Andere
landen doen dat ook niet, dus het is terecht dat wij daar iets van zeggen,
maar wij doen het zelf ook niet. Wij nemen nog niet eens 10% op van het
aantal mensen dat wij zouden opnemen. Die asielzoekers zijn er wel; er
zijn genoeg geregistreerde asielzoekers in Griekenland. Wij kunnen onze
belofte dus wel nakomen. Wat wil de heer Azmani dan? De winter komt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

12

eraan. Wil hij dan dat mensen daar in tenten blijven zitten omdat andere
landen nog minder doen? Dat kan toch niet het geval zijn.
De heer Azmani (VVD):
Ik wil dat Griekenland, dat tot de Europese Unie behoort en sinds jaar en
dag niet de verantwoordelijkheid heeft genomen voor deze invulling, nu
probeert zijn verantwoordelijkheid te nemen, met ondersteuning van
andere Europese lidstaten. Als mevrouw Voortman zegt dat Griekenland
zijn verantwoordelijkheid niet hoeft te nemen omdat Nederland deze
mensen wel over neemt – GroenLinks wil alleen maar meer asielzoekers
naar dit land halen – ontslaat zij het van de verplichting om zijn verantwoordelijkheid te nemen. Er is een verdeelsleutel, een percentage waar
Nederland voor staat. Als je dat percentage hanteert op basis van de
mensen die nu klaarstaan en geregistreerd zijn, neemt Nederland volgens
mij een enorme verantwoordelijkheid. Dat miskent mevrouw Voortman.
Zij kijkt alleen naar absolute aantallen en laat die los op de situatie van
160.000 uit het verleden. We hebben echter een verdeelsleutel en een
percentage met elkaar afgesproken in Europa. Als dat percentage
gehanteerd wordt op basis van het aantal registraties, loopt Nederland
voorop, mevrouw Voortman.
De heer Sjoerdsma (D66):
Mevrouw Keizer moet nog even wachten. Ik heb een vraag aan de heer
Azmani over het geven van taalles aan asielzoekers vanaf dag één.
Daarover is een motie (32 824, nr. 119) aangenomen; de VVD heeft
tegengestemd. Wil de heer Azmani zich niet bezinnen? Wil hij zich niet
toch achter dit plan scharen? Ik vraag dit natuurlijk omdat Minister
Schippers zich een hartstochtelijk voorstander van dit plan toonde en een
Amsterdams raadslid recentelijk ook. De premier weigert echter de motie
uit te voeren. Hoe staat de heer Azmani tegenover dit plan? Vindt hij ook
niet dat aangenomen moties gewoon moeten worden uitgevoerd?
De heer Azmani (VVD):
Volgens mij weet de heer Sjoerdsma heel goed hoe ik over dat onderwerp
denk. Het streven van de Staatssecretaris is om in oktober al binnen acht
weken te kunnen beslissen, zeker over de kansrijke asielaanvragen. De
heer Sjoerdsma probeert een probleem groot te maken, terwijl dat
probleem er eigenlijk niet is.
De heer Sjoerdsma (D66):
Dit is natuurlijk een antwoord van helemaal niets. Zeven maanden
geleden werd die motie aangenomen. Zeven maanden lang is er niets
gebeurd. Zeven maanden lang zitten tienduizenden asielzoekers op hun
handen. En dan zegt de heer Azmani: de heer Sjoerdsma probeert ergens
een probleem van te maken. Nee, ik benoem juist een heel groot en
belangrijk probleem. Ik benoem een integratieramp in slow motion, waar
de VVD medeverantwoordelijk voor is. Ik vraag de heer Azmani dus
nogmaals – ik zou graag een antwoord willen – of de VVD van positie gaat
veranderen onder aanvoering van Minister Schippers en raadsleden uit
Amsterdam en of zij zich toch gaat scharen achter het geven van taalles
vanaf dag één: ja of nee?
De heer Azmani (VVD):
Als mensen binnenkomen, hebben zij niet vanaf dag één behoefte aan
taalles. Laat duidelijk zijn dat ook ik vind dat asielzoekers die kansrijk zijn,
op het moment dat zij hun status krijgen zo snel mogelijk moeten
meedoen en dat taal daarvoor het belangrijkste instrument is. Ik moet
constateren – dat vind ik toch bijzonder van D66 als partij die liberaal is of
meent dat te zijn – dat D66 vindt dat de overheid er altijd aan te pas moet
komen als mensen binnenkomen. Ik vind het juist zo mooi van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

13

samenleving dat mensen verantwoordelijkheid willen voelen voor
anderen, voor mensen die in nood zijn of mensen die hier komen en om
bescherming vragen. Er zijn talloze vrijwilligersprojecten in azc’s om
mensen te helpen bij het opdoen van kennis over de Nederlandse
samenleving en taal. Ik zie liever dat dat gestimuleerd wordt dan dat de
overheid hiervoor steeds in de bres moet springen. Ik vind het wel
bijzonder dat juist D66 altijd weer kijkt naar de overheid.
De heer Fritsma (PVV):
De heer Azmani complimenteerde de Staatssecretaris met de aanpak van
criminele asielzoekers. Dat kan hij toch niet serieus menen? Kijk eens naar
de resultaten. In slechts zestien gevallen is een verblijfsvergunning
geweigerd of ingetrokken en in slechts twee gevallen is iemand uitgezet.
Waar komen dan in ’s hemelsnaam die complimenten voor de aanpak van
criminele asielzoekers vandaan?
De heer Azmani (VVD):
De complimenten betroffen vooral het stoppen met het verstrekken van
geld aan kansloze asielzoekers uit Oost-Europa. Daarvoor heb ik mijn
complimenten uitgesproken. Ik heb zelf ook aangegeven dat ik de vele
incidenten onbestaanbaar vind. Ik constateer dat de Staatssecretaris, op
verzoek van vele partijen in dit huis, vrij recentelijk de grenzen heeft
opgezocht van wat mogelijk is in het kader van het weigeren dan wel
intrekken van verblijfsvergunningen. Ik heb gepleit voor een zogeheten
apart regime – noem het het aso-azc – waarbij daders apart worden
weggezet in plaats van dat we slachtoffers apart wegzetten. Volgens mij
zijn er daarvoor de mogelijkheid en middelen. Ik vraag me bij de PVV altijd
af hoe zij mensen meent te kunnen terugsturen naar een land als Syrië,
ook al plegen die mensen hier een vergrijp, wat absoluut onacceptabel is.
Hoe zorgt de heer Fritsma ervoor dat deze mensen terugkeren naar Syrië?
De heer Fritsma (PVV):
De PVV is stellig: criminele asielzoekers mogen nooit een verblijfsvergunning krijgen. Dat is precies wat er nu gebeurt dankzij de fractie van
de VVD. Criminele asielzoekers blijven hier en krijgen zelfs een verblijfsvergunning. U hebt het over grenzen opzoeken. Dan is het misschien wel
even handig om uit te leggen waar de grenzen nu liggen. Alleen als
asielzoekers een gevangenisstraf krijgen van meer dan zes maanden,
wordt een verblijfsvergunning geweigerd. Dus als een asielzoeker
vijfenhalve maand in de gevangenis heeft gezeten – en daar moet je in
Nederland heel veel voor gedaan hebben – krijgt hij gewoon een
verblijfsvergunning. Daar gaat de VVD mee akkoord.
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Fritsma (PVV):
Dat kan de VVD toch echt niet goedvinden?
De heer Azmani (VVD):
De heer Fritsma probeert uiteraard het verschil tussen de VVD en de PVV
aan te geven. Laat duidelijk zijn: ik wil ook dat elke criminele asielzoeker
zo snel mogelijk dit land verlaat. Als mensen menen veiligheid te kunnen
vragen en een beroep te kunnen doen op de gastvrijheid van de samenleving, dan kan het niet zo zijn dat ze de veiligheid van een ander in
gevaar brengen. Ik wil dus ook het liefst dat zij zo snel mogelijk het land
uit gaan. De heer Fritsma moet ook heel goed weten dat er grenzen zijn
aan de mogelijkheid om vluchtelingen terug te sturen of verblijfsvergunningen te weigeren. Dat weet de heer Fritsma ook heel goed, gelet op zijn
ervaring, ook de ervaring die hij heeft opgedaan voordat hij Kamerlid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

14

werd. De hele Kamer, inclusief de heer Fritsma, heeft gezegd: Staatssecretaris, zoek die grenzen op. De Staatssecretaris heeft die vervolgens ook
daadwerkelijk opgezocht. Dan had de heer Fritsma eerder een punt
moeten maken en moeten zeggen: ik zie mogelijkheden om mensen bij
een veroordeling van bijvoorbeeld een maand gevangenisstraf het land
uit te zetten. Ik zie die voorstellen van de PVV echter niet. Ik hoor alleen
dat zij roepen dat criminele asielzoekers het land uitgezet moeten worden.
Dan vraag ik aan de PVV: hoe dan?
De voorzitter:
Mijnheer Fritsma, u gaat voor uw tweede interruptie?
De heer Fritsma (PVV):
Ja. Die voorstellen zijn natuurlijk door de PVV-fractie gedaan. We hebben
recentelijk nog een motie ingediend, waarin de regering wordt
opgeroepen om er zorg voor te dragen dat ieder door een asielzoeker
gepleegd misdrijf tot een afwijzing van de verblijfsaanvraag leidt. De
VVD-fractie stemt gewoon tegen die motie. De VVD-fractie zegt dus:
asielzoekers die een misdrijf hebben gepleegd, mogen gewoon blijven en
krijgen een verblijfsvergunning. Dat is toch gekkenwerk? Dat is mijn
vraag.
De heer Azmani (VVD):
De heer Fritsma weet dat wij het ook vreselijk vinden als iemand
bijvoorbeeld een chocoladereep steelt. Dat zou absoluut niet mogen. Ik
verschil op dat punt niet zo veel van mening met de heer Fritsma. Wat
doet zo iemand hier? Maar het stelen van een chocoladereep in een
winkel maakt nog niet dat je een Syriër die wordt beschouwd als
vluchteling, kunt terugsturen naar Syrië. Dat weet de heer Fritsma ook
heel goed. Hij kan wel een motie indienen die ertoe strekt dat elk misdrijf
zou moeten leiden tot de mogelijkheid om iemand geen verblijfsvergunning te geven en uit te zetten, maar hij weet ook dat dat internationaalrechtelijk eigenlijk helemaal niet mogelijk is. Ik vraag de heer Fritsma
om mij uit te leggen waar de ruimte zit om die juridische mogelijkheid wel
te hebben. Dan hebben we misschien een mooi voorstel. Maar zolang het
alleen maar bij loze woorden blijft, komen we niet verder. Ik zie die
mogelijkheden in ieder geval niet.
De heer Fritsma (PVV):
Nee, dat is het probleem: de heer Azmani ziet de mogelijkheden niet. En
als het op grond internationaalrechtelijke regels niet mogelijk is om
criminelen een verblijfsrecht te weigeren, moet je die internationale regels
natuurlijk veranderen. Alles is beter dan de situatie van dit moment,
waarbij je asielzoekers die vijfenhalve maand in de gevangenis hebben
gezeten, nog steeds op last van Brussel een verblijfsvergunning moet
geven. Dat klopt: op last van Brussel. Maar dan moet je dus tegen Brussel
ageren. Dat doet de heer Azmani helaas ook nooit. Maar alles is beter dan
asielzoekers die vijfenhalve maand in de gevangenis hebben gezeten,
daarna te trakteren op een verblijfsvergunning. Dat is gekkenwerk. Dat
moet veranderen en dat kan ook veranderd worden. Dat is een kwestie
van politieke wil die ik bij de VVD-fractie vaker hoop te zien.
De heer Azmani (VVD):
Ik hoorde niet echt een vraag. Het heeft niet alleen met Brusselse
wetgeving te maken, het heeft met internationale wetgeving te maken.
Dat weet de heer Fritsma ook wel. De heer Fritsma probeert hier het
verschil tussen de VVD en de PVV bloot te leggen. Het verschil is dat de
VVD met voorstellen komt die wel haalbaar zijn. We kunnen mensen niet
uitzetten, omdat die grens niet wordt bereikt. Het gaat overigens niet
alleen om onvoorwaardelijke straffen maar de Staatssecretaris heeft ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

15

naar voorwaardelijke straffen gekeken. Hij heeft het daar dus wederom
weer op aangepast en de grenzen daarin opgezocht. Los daarvan doet de
VVD een concreet voorstel om dan maar het badwater zodanig koud te
maken dat deze mensen zelf Nederland wel gaan verlaten. Dat voorstel
hebben we gedaan en ik lees in de brief dat de Staatssecretaris daar druk
mee bezig is. Ik heb daar ook vragen over gesteld. Daarmee geef je
invulling aan wat wel mogelijk is. Ik denk het liefst aan wat wel mogelijk is
in plaats van aan wat niet mogelijk is.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. De asielopvang moet veilig en leefbaar zijn, maar de praktijk is
helaas weerbarstiger, zo blijkt uit de cijfers over meldingen en incidenten
op en rond COA-opvanglocaties die door de Staatssecretaris naar de
Kamer zijn gestuurd. Het gaat om ruim 9.000 meldingen door het COA zelf
en ruim 3.600 meldingen bij de politie over incidenten in de opvang. Deze
cijfers liggen een stuk hoger dan in 2015. Wij hebben daarover nog een
aantal vragen.
De Staatssecretaris schrijft dat de helft van de 3.600 meldingen bij de
politie geen strafbare feiten betreft, omdat die bijvoorbeeld te maken
hebben met noodhulp. Dan denk ik: hè, wat gek; als er nood is, bel je toch
een ambulance? Dan bel je toch niet de politie? Wat is daar nu eigenlijk
aan de hand? Dan houd je 1.600 meldingen over waarbij wel sprake is van
strafbare feiten. Maar 800 daarvan leiden tot aangifte bij de politie en
slechts 166 van die 800 meldingen komen terecht bij het Openbaar
Ministerie. Wat is hier aan de hand? Ik heb eigenlijk wel behoefte aan
uitleg over hoe dit nou gaat en welke zaken hierachter zitten.
De Staatssecretaris heeft op aandringen van het CDA gezorgd voor een
aanscherping bij het aantrekken van verblijfsvergunningen. Dat is terecht,
want vluchtelingen die hier komen voor bescherming en die vervolgens
de wet grof overtreden, verspelen daarmee hun recht op een verblijfsvergunning. Het is echter de vraag of een verdere aanscherping nodig is.
De Staatssecretaris geeft namelijk aan dat geen van de bovengenoemde
gevolgen ingezet door het OM heeft geleid tot een gevangenisstraf van
langer dan zes maanden. En dit terwijl, als je zo de pers volgt, er af en toe
toch wel incidenten bij zitten die ernstig zijn. Hoe kijkt de Staatssecretaris
daar zelf tegenaan? Hij schrijft immers dat het gaat over geweld,
mishandeling en openlijke geweldpleging. Kan hij in zijn volgende
rapportage ook ingaan op de resultaten van het onderzoek naar de
mogelijkheid om bij voorwaardelijk opgelegde straffen over te gaan tot
het intrekken van vergunningen, waar onder andere het CDA voor heeft
gepleit?
Van februari tot eind juni 2016 zijn er zestien vergunningen van toegelaten
asielzoekers ingetrokken en/of geweigerd. Ik ben wel benieuwd wat de
gronden daarvoor zijn. Op grond waarvan zijn die vergunningen
ingetrokken dan wel geweigerd? Ik hoor daarop graag een toelichting.
Ik was twee weken geleden in Bellingwolde in Oost-Groningen. De avond
daarvoor was er in Wedde een gigantische toestand in een vluchtelingenkamp.
De voorzitter:
Mevrouw Gesthuizen wil een vraag stellen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik vraag mij af wat mevrouw Keijzer eigenlijk wil zeggen met dat getamboereer op die criminaliteitscijfers. Wat is het doel? Wat wil zij daarmee
nou zeggen over vreemdelingen?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik wil daarmee zeggen dat als mensen hiernaartoe komen die vluchten
voor oorlog en geweld, zij zich moeten gedragen. Dat verwachten wij van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

16

iedereen die in Nederland verblijft. Als iemand dat niet doet, dan moeten
daar consequenties aan worden verbonden. Wij verbinden daar consequenties aan voor Nederlanders en wij moeten dat ook doen voor mensen
die hier komen, die zijn gevlucht voor oorlog en geweld. Dat wil ik
daarmee zeggen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dat snap ik, maar ik vind dat de toon van mevrouw Keijzer iets heel
anders suggereert. Zij loopt hier gewoon te tamboereren op die cijfers.
Daar doet ze de PVV best knap mee na. Is het nu de bedoeling om hier op
de onderbuik in te spelen en de schijn op te houden dat we ons ernstig
zorgen moeten maken over het percentage asielzoekers dat crimineel is?
Of wil zij daadwerkelijk iets doen aan het geanalyseerde probleem dat er
te veel mensen in omstandigheden zitten waarin er spanningen et cetera
ontstaan? Is er in vergelijking met andere situaties waarin natuurlijk ook
sprake is van crimineel gedrag, ook onder mensen die al wel Nederlander
zijn, eigenlijk niet zo heel veel schrikbarends aan de hand? We hebben
helaas te maken met mensen die allemaal, onder welke omstandigheden
dan ook, crimineel gedrag kunnen vertonen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik tamboereer op het feit dat wij in Nederland waarden en wetten hebben,
waar we ons allemaal aan hebben te houden. Dat is waar wij in het
algemeen op tamboereren, maar dat geldt uiteraard ook voor mensen die
hier komen en onderdeel willen zijn van de Nederlandse samenleving.
Ook zij hebben zich te houden aan waarden en wetten. Het kan de fractie
van de SP niet verbazen dat wij hierop in het algemeen tamboereren en ik
in het bijzonder in dit dossier. Het verbaast mij dat je het van de SP daar
blijkbaar niet over mag hebben. Dan gaat er iets ernstig mis. Wij hebben
in Nederland te maken met discussies over draagvlak voor asielzoekers,
voor mensen die hiernaartoe komen. Wij vinden het heel belangrijk dat
dat draagvlak blijft, maar dan moeten we ook laten zien dat we van
mensen die hierheen komen, verwachten dat zij zich houden aan
Nederlandse waarden en wetten.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter, ik word persoonlijk aangesproken. Mevrouw Keijzer weet
volgens mij heel goed dat ze echt onzin verkondigt.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat weet ik dus niet, want volgens mij volg ik hiermee een bestendige
gedragslijn van het CDA in alle debatten en alle onderwerpen die er
spelen, ook als het over vluchtelingen gaat. Ik vind het eigenlijk een beetje
raar wat hier door de SP wordt verwoord. Maar goed, dat is dan maar aan
mevrouw Gesthuizen.
De voorzitter:
We hebben de persoonlijke noten genoteerd.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik bespeur bij het CDA weer dezelfde teleurstelling over de houding van
de Staatssecretaris ten opzichte van de incidenten die het CDA nu heeft
geregistreerd. Ik hoor een beroep op de Staatssecretaris om strenger op
te treden of misschien meer mensen uit te wijzen. Als het CDA dat vindt,
moet het CDA het beleid willen aanpassen. Nu is het zo dat bij een
onvoorwaardelijke straf van zes maanden mensen uitgewezen zouden
kunnen worden. Dat is een aanscherping van het beleid – volgens mij was
het zelfs achttien maanden – waarop de Kamer heeft aangedrongen. De
Staatssecretaris heeft daar adequaat op gereageerd. Wil het CDA die
norm verder verlagen? Wil het CDA dat mensen die een kleinere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

17

overtreding begaan, meteen worden uitgezet? Wat wil het CDA nu met
deze kritiek?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Gelet op de manier waarop in Nederlandse rechtbanken met de strafmaat
wordt omgegaan, heeft het CDA ervoor gepleit dat ook voorwaardelijke
gevangenisstraffen kunnen leiden tot intrekking van een vergunning. De
Staatssecretaris heeft dat omgezet in beleid, waarvoor dank. Vervolgens
komt het er wel op aan dat je dat beleid ook uitvoert. Er zijn 3.600
incidenten waaraan de politie te pas komt. Wat mij al verbaast, is dat
volgens de Staatssecretaris van de 1.600 strafbare feiten er 800 tot
aangifte bij de politie leiden en 166 uiteindelijk bij het Openbaar Ministerie
terechtkomen. Dat is 10%. Dat vind ik een raar, laag percentage. Dan kan
het u niet verbazen dat een partij die vindt dat wij in Nederland naast
rechten ook plichten hebben en dat je je hebt te houden aan de in
Nederland geldende waarden en wetten, vindt dat dit ook geldt voor
vluchtelingen. Dat is mijn pleidooi.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Als er criminele daden of overtredingen zijn begaan, volgen daar straffen
op; daar hebben we een rechtsstaat en rechters voor. In 43% van de
gevallen heeft de rechter een straf opgelegd; dat lees ik hier in dezelfde
cijfers. Maar nogmaals: als het CDA een strenger beleid wil, moet het met
beleidsvoorstellen komen voor de Staatssecretaris. Die beleidsvoorstellen
zijn aangescherpt tot zes maanden, daar heeft bijna de gehele Kamer mee
ingestemd, ook de ChristenUnie, maar wil het CDA nu nog een verdere
aanscherping, naar drie of twee maanden? Of wil het CDA dat iemand die
door een rood stoplicht loopt, wordt uitgezet? Wat wil het CDA nu
concreet?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Als lid van de Tweede Kamer ben je naast medewetgever ook controleur
van de regering. Wij hebben gepleit voor aanscherping van het beleid en
dat is gebeurd. Nu controleren wij of de regering dat aangescherpte
beleid vervolgens ook uitvoert. Dan kan de fractie van de ChristenUnie
niet anders dan met mij uit de cijfers concluderen dat van de 3.600
gevallen waar de politie bij komt, er 166 terechtkomen bij het Openbaar
Ministerie. Ik vind dat aantal buitengewoon laag en ik wil gewoon van de
Staatssecretaris weten wat daarachter zit. Het verbaast mij dat een partij
als de ChristenUnie, die toch heel vaak ook tamboereert op waarden en
wetten, niet wil weten wat hier aan de hand is. Wij willen dat wel weten.
De voorzitter:
Mevrouw Keijzer, u vervolgt uw betoog.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik had al gemeld dat ik hoorde van een groot incident in Oost-Groningen.
Ik had vernomen dat daar veel Marokkanen in de opvang zitten, mensen
die op geen enkele manier een kans maken op secundaire bescherming. Ik
wil weleens weten hoeveel mensen uit zogenaamde veilige landen nu in
de azc’s zitten en hoelang de doorlooptijd is van de procedures.
Je hoort heel vaak van regeringszijde dat de Turkijedeal geleid heeft tot
lagere instroom. Recentelijk is door de Vrije Universiteit een analyse
gemaakt waaruit blijkt dat de vluchtelingenstroom al in oktober vorig jaar
daalde en dat er al op het moment van de Turkijedeal – in maart 2016 –
een veel lagere instroom was. Graag krijg ik daarop een reactie van de
Staatssecretaris.
Dan de woningnood in het algemeen. In het gebied waar ik woon, is in de
gemeente Purmerend de wachttijd voor een starterswoning negen jaar.
Het is dus een algemeen probleem, maar dat geldt natuurlijk ook voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

18

mensen die in azc’s zitten. Ik zou graag van de Staatssecretaris willen
weten of hij de komende maanden, zoals ook eerder besproken is in
debatten met de Kamer, extra gaat inzetten op creatieve en misschien wel
onconventionele maatregelen om de uitstroom uit de opvanglocatie te
bevorderen. Of laat hij dit over aan gemeenten? Hoe zit het in dat kader
met de resultaten die inmiddels mogen worden verwacht van – met
hoofdletter – het Platform? Dat is het samenwerkingsverband van het Rijk,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal
Overleg (IPO), het Centraal Orgaan opvang asielzoekers en Aedes. Het zou
tot juli 2017 werkzaam zijn, zo schrijft de Staatssecretaris. Is dat niet wat
optimistisch ingeschat en is het niet nodig om deze kennis en kunde voor
een langere periode te bundelen?
De voorzitter:
De heer Sjoerdsma gebruikt zijn tweede interruptie.
De heer Sjoerdsma (D66):
Mevrouw Keijzer beklaagt zich erover dat nog heel veel statushouders op
zoek zijn naar een woning en zij vindt dat er onconventionele maatregelen
moeten worden gezocht om de doorstroom van die 15.000 statushouders
te verbeteren. Je zou zeggen dat een voorrangsstatus voor statushouders
zou kunnen helpen, want dan kunnen gemeenten deze mensen sneller
plaatsen. Maar wat blijkt? Mevrouw Keijzer en haar partij hebben ervoor
gestemd om die voorrangsstatus af te schaffen. Dat is dus wel een beetje
vreemd. Enerzijds zegt mevrouw Keijzer: ik wil dat die mensen zo snel
mogelijk een huis krijgen. Anderzijds zegt de partij van mevrouw Keijzer:
wij maken dat zo moeilijk mogelijk. Hoe is dat met elkaar te rijmen?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Heel simpel. Ik heb zojuist gezegd dat de gemiddelde wachttijd voor
starters in de omgeving van Purmerend, waar ik vandaan kom, al negen
jaar is. Ik probeer in mijn benadering van dit vraagstuk ook altijd stil te
staan bij de consequenties van beleid voor andere mensen die op de
wachtlijst staan. Je denkt misschien de oplossing te hebben bedacht door
al die mensen met voorrang een sociale huurwoning te geven in de
huidige woningmarkt, maar volgens mij is dat fnuikend voor Nederlanders die op de wachtlijst staan. Wat mij altijd verbaast, is dat dit bij
partijen als D66 blijkbaar op geen enkele manier doordringt. Ik zit daar
anders in.
De heer Sjoerdsma (D66):
Hier zien we dat de linkerhand van het CDA niet weet wat de rechterhand
van het CDA doet. Dat is wel een beetje pijnlijk. Als mevrouw Keijzer de
cijfers zou kennen, zou zij weten dat niet alleen vluchtelingen in Nederland
een voorrangsstatus hebben, maar ook talloze andere groepen. Vluchtelingen maken per gemeente 10% à 15% uit van de mensen die voorrang
krijgen. Het is dus niet zo dat vluchtelingen Nederlanders van die
wachtlijsten afduwen. Die lijsten zijn van nature al behoorlijk lang, want
op de woningmarkt is er een groot probleem. Wat is nu de oplossing van
het CDA voor dit woonprobleem? Daar zou mevrouw Keijzer eens op
moeten reflecteren in plaats van met een jij-bak te komen; dat sierde ook
haar vorige antwoorden op interrupties bepaald niet, want dat waren
eigenlijk ook alleen maar jij-bakken in de richting van andere partijen.
Mevrouw Keijzer is tegen één oplossing, maar heeft zij ook een andere
oplossing?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Jazeker. Het CDA heeft er eerder voor gepleit – en heeft daarvoor een
motie ingediend die door de Kamer is aangenomen – om in woningen die
beschikbaar gesteld worden, meerdere mensen te huisvesten. Dat is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

19

van die oplossingen. Wij hebben er eerder bij de Staatssecretaris voor
gepleit om de subsidieregelingen die in het leven geroepen zijn, anders in
te richten. Ik weet dat er in heel veel gemeenten niet al te blij gekeken
wordt naar hoe Minister Blok omgaat met de mogelijkheden om te
investeren in het realiseren van huurwoningen. Mijn collega Ronnes pleit
daar in de debatten telkens weer voor.
Anders dan de fractie van D66 zie ik niet in waarom je voorrang zou geven
aan al die mensen die nu in de opvang zitten. Volgens mij is dat uiteindelijk fnuikend voor het draagvlak voor opvang van vluchtelingen in
Nederland. Ik probeer dit vraagstuk op die manier te bekijken. Hoe
organiseren en houden we draagvlak voor dit onderwerp? Wij vinden dat
je niet zonder meer voorrang moet geven aan asielzoekers, maar daar op
gemeentelijk niveau over moet nadenken. Daar worden de afwegingen
gemaakt. In de ene gemeente wordt bijvoorbeeld voorrang gegeven aan
mensen die uit een echtscheidingssituatie komen, in andere gemeenten
weer niet. Op gemeentelijk niveau moeten dus de afwegingen worden
gemaakt en niet vanuit Den Haag. Ik spreek mensen van 26 of 27 jaar die
op de wachtlijst staan. Ik heb soms het idee dat er te veel gedacht wordt
dat iemand zijn wooncarrière begint in een studentenkamer, maar voor
60% van de Nederlanders geldt dat niet. Voor hen voel ik mij ook
verantwoordelijk.
De voorzitter:
Ik heb niet gelet op de senioriteit, maar ik heb mevrouw Voortman
gevraagd om mij even te vervangen, omdat ik voorzitter ben maar ook
deelneem aan dit debat.
Voorzitter: Voortman
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Ik begin met wat ik eigenlijk aan het einde van mijn betoog had
willen zeggen, maar omdat ik toch even wil reageren op mevrouw Keijzer,
zeg ik het nu. Het is onze rol om te controleren, maar het is ook onze rol
om datgene wat feitelijk juist is, naar voren te brengen. Om maar één punt
te noemen: met betrekking tot de voorwaardelijke strafmaat wijs ik
mevrouw Keijzer graag op een brief van 25 mei jl., waarin wordt uitgelegd
dat ook taakstraffen en voorwaardelijke straffen onderdeel zijn van het wel
of niet beoordelen van de asielprocedure en de intrekking daarvan.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Een punt van orde.
De voorzitter:
Mevrouw Keijzer wil een punt van orde maken. Ik geef haar het woord.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is precies wat ik gezegd heb. Ik begrijp deze opmerking van mevrouw
Kuiken dus niet.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik licht mijn opmerking graag toe. U vraagt de Staatssecretaris waarom dit
geen onderdeel van de beoordeling uitmaakt en ik verwijs naar een brief
van 25 mei jl. Hetzelfde geldt voor de melding bij de politie. Als de
ambulance gebeld wordt, gaat de politie vaak automatisch mee. We
moeten de incidenten niet bagatelliseren, maar we moeten ook niet
overdrijven. Het is heel lastig om de juiste context te schetsen bij dit soort
cijfers en ik kan geen appels met peren vergelijken. Ik kan niet zeggen: het
is heel erg. Maar ik kan ook niet zeggen: het valt mee. Daarom is het ook
zo goed dat we een feitelijk inzicht krijgen in de incidenten die in
Nederland plaatsvinden. Daarbij luister ik ook naar de mensen die wonen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

20

in het gebied rondom een azc, met name rondom azc’s met veel
omwonenden, duizenden. Ik vraag hun: wat is jullie ervaring, wat gaat er
goed en wat gaat er niet goed? Daar wil ik straks nog even op ingaan.
De voorzitter:
Dan kan mevrouw Keijzer nu haar eerste interruptie plaatsen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik kan heel kort zijn. Als ik mij vergis of als ik een fout maak, ben ik de
eerste om dat toe te geven, maar ik begrijp niet wat mevrouw Kuiken nu
zegt. Ik heb immers juist gezegd dat, na een pleidooi van het CDA, de
Staatssecretaris ook voorwaardelijke straffen meeneemt in de afweging
om een verblijfsvergunning te weigeren. Sterker nog: ik heb daar
achteraan nog gezegd: waarvoor dank. Misschien is het dus goed om toch
te luisteren.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik wijs op het tweede punt, dat betrekking heeft op de politie en de
ambulance, maar mijn pleidooi is ook wat breder. Het is ook onze taak en
rol als volksvertegenwoordiger om feitelijk te blijven en je af te vragen
wat er nu precies aan de hand is. Dat doen we niet alleen op basis van
objectieve informatie, maar ook op basis van de verhalen en geluiden die
we horen van mensen die in de directe nabijheid van de azc’s wonen.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een eigenaar van een supermarkt en om
mensen die om een azc heen wonen. Ook uit die verhalen krijg ik het idee
dat in Nederland niet massaal van alles misgaat, maar dat mensen over
het algemeen tevreden zijn over de opvanglocaties en het overleg dat
regelmatig plaatsvindt met burgemeesters en de COA-locaties zelf.
Maar er is één zorgpunt, waarover ik een vraag wil stellen aan de
Staatssecretaris. Er is een groep van kansloze asielzoekers, vaak van
Noord-Afrikaanse afkomst. Bij overlast van deze groep is het lastig om
effectieve maatregelen te nemen, omdat zij niet altijd direct uitzetbaar zijn,
maar ook omdat de justitieketen niet altijd de juiste handvatten biedt om
daar op een objectieve manier mee om te gaan. Ik wil graag van de
Staatssecretaris weten hoe hij dit ziet. Welke belemmeringen ziet hij en
welke mogelijkheden hebben we om deze kleine, maar veel overlast
gevende groep, die daarmee alle asielzoekers en vluchtelingen in een
slecht daglicht stelt, een halt toe te roepen?
Ik heb een tweede vraag over het aantal incidenten. Ik las in de rapportage
dat een kleine 59.000 mensen zich niet houden aan de meldplicht die voor
hen geldt of dat daarbij fouten worden gemaakt. Dat lijkt mij een heel
groot aantal en ik wil graag van de Staatssecretaris weten hoe dat komt. Is
er een verschil in communicatie, is die niet helder en wat kan eraan
gedaan worden om het aantal gevallen waarin niet goed wordt gemeld,
omlaag te brengen? Ik wil voorkomen dat dit in een later traject in de
asielprocedure een rol gaat spelen.
Ik ga door met het eerste onderwerp, de Ranov-vergunninghouders. Er
hebben 750 mensen een afwijzing gekregen. Ik wil graag meer inzicht in
deze cijfers. Waarop zijn die afwijzingen gebaseerd? Wat zit daarachter? Ik
heb ook een vraag over het aantal buitenschuldverzoeken: neemt dat
aantal toe of blijft het gelijk? En hoe zit het met de toekenningen?
Ik heb een vraag over hoe de individuele hulp eruitziet bij een naturalisatieverzoek. Die vraag is ook door mevrouw Gesthuizen gesteld. Dat er
algemene hulp is, is bekend, maar ik wil het met name ook op individueel
niveau mogelijk maken. Aanvullend zou ik ervoor willen pleiten dat al in
een vroeg stadium, bij de toekenning van een tijdelijke verblijfsvergunning, mensen informatie krijgen over wat er straks nodig is voor de
inwilliging van een naturalisatieverzoek. Dat geldt natuurlijk niet meer
voor de Ranov-vergunninghouders, maar wel voor mensen voor wie het
einde van de periode van hun vijf jaar in zicht komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

21

Tot slot zou ik willen vragen welke mogelijkheden er zijn om een DNA-test
mee te laten wegen voor de vaststelling van de identiteit en die een rol te
laten spelen bij het verkrijgen van een verblijfsvergunning. Daarop krijg ik
graag een reactie van de Staatssecretaris.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Mevrouw Kuiken vraagt hoe het ervoor staat. Er zijn 750 afwijzingen, maar
we zien ook nog steeds een gat tussen de generaal-pardonners en de
mensen die een aanvraag hebben ingediend. Dat gat is misschien nog wel
10.000. Daar heeft mevrouw Kuiken eerder aandacht voor gevraagd en
informatie over opgevraagd. Nu zien we dat de hoogte van leges – € 800
of € 900 per aanvraag – een belemmering is of kan zijn voor mensen.
Vindt de Partij van de Arbeid het misschien een goed idee om te kijken of
je naar een soort lening toe zou moeten om het voor die mensen wel
mogelijk te maken om die aanvraag te doen, zonder dat ze in financiële
problemen komen?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik heb daar enige aarzeling bij, maar laat de Staatssecretaris daar vooral
eerst antwoord op geven. Ik wil voorkomen dat we mensen een lening
aanbieden zonder dat we zeker weten dat dat tot garantie leidt. Ik weet
niet of dat helpt. Mijn ervaring is dat leges een struikelblok zijn maar dat
er vaak via Vluchtelingenwerk of andere instanties ook nog wel hulp
geboden kan worden. Het probleem zit met name in het verkrijgen van
documentatie, andere belemmeringen of onwetendheid. Daarom pleit ik
ook voor die individuele hulp. Aanvullend is het wel belangrijk dat we
zicht blijven houden op de trendmatigheid van het aantal aangevraagde
vergunningen en de toekenning daarvan, want ik verwacht wel dat dat
nog steeds met sprongen blijft toenemen, zoals de Staatssecretaris heeft
toegezegd.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Er zijn nu 13.000 aanvragen en inmiddels zijn er 11.000 goedgekeurd,
mede door die versoepeling, alleen zitten we nog tegen een gat aan te
kijken. Daar heeft de Partij van de Arbeid eerder ook een aantal kritische
vragen over gesteld. Er is nog een gat van ongeveer 10.000 mensen, die
wel willen naturaliseren maar het nog steeds niet doen. Er zijn dus
dilemma’s en barrières. Vindt de Partij van de Arbeid nog steeds dat dat
inzichtelijk moet worden en dat de overheid moet kijken waar we die
belemmeringen weg kunnen halen, zodat die mensen volwaardige
Nederlandse burgers kunnen worden?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Zeker.
Mijn laatste punt betreft de huisvesting. Ik snap dat de Staatssecretaris
goed overleg heeft met de verschillende gemeenten om de regietafels
overeind te houden en dat er goede afspraken worden gemaakt over het
behoud van een soort flexibele schil, voor als de instroom weer toeneemt.
Dat is gewoon een kwestie van monitoren en afwachten. Ik wil daarbij
speciale aandacht vragen voor het doorgaan met de bouw van meer
woningen. Dit zal ook moeten terugkomen in de begroting van het
Ministerie van Wonen en Rijksdienst, niet alleen voor statushouders maar
voor heel veel mensen op een wachtlijst. De Staatssecretaris kan dit niet
alleen af. Als we daarin een serieuze slag willen slaan, zal hij echt Minister
Blok moeten aanspreken om samen met gemeenten stappen te blijven
zetten voor de bouw van meer woningen en om de creatieve oplossingen
die er al zijn, verder uit te breiden.
Mevrouw Gesthuizen (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

22

Ik vraag mij af hoe de fractie van de Partij van de Arbeid tegen de
inspanningen aankijkt die Nederland levert op het punt van de hervestigingen. De hervestigingen zijn vandaag in het kader van de 160.000 al
meerdere keren aan de orde geweest. Hoe vindt de fractie van de Partij
van de Arbeid dat het gaat? Moet er een tandje bij? Moet Nederland al
trots zijn, zoals meneer Azmani hier zegt, en is Nederland al koploper in
de ogen van de Partij van de Arbeid? Of valt er nog een wereld te winnen
en moeten we snel aan de slag, nu Griekenland mogelijk toch heel veel
mensen heeft geregistreerd, die dus klaar zijn om door andere landen te
worden opgenomen?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
In algemene zin vind ik dat heel Europa een probleem heeft. We hangen
nu een beetje achterover omdat de eerste crisis voorbij lijkt te gaan,
terwijl we juist een stap vooruit moeten zetten in de verdere samenwerking en harmonisatie van het asielsysteem. We hebben ook nog
steeds geen antwoord gevonden voor het probleem dat er lidstaten zijn
die überhaupt weigeren om mensen op te nemen. Wij kunnen veel doen,
maar niet alles alleen. Ik ben buitengewoon ongelukkig en chagrijnig over
hoe het in de rest van Europa nu loopt. Daarmee zullen we nog wel een
poos te maken hebben.
Ligt Nederland op schema? Ik denk dat we wat achterlopen op het schema
en dat dit niet zozeer alleen Nederland te verwijten valt. Dat is met name
het gevolg van de stroperigheid van asielprocedures en de opvang die er
in Nederland is geweest. Maar tegelijkertijd vind ik ook dat als er een
tandje bij kan, dat dan ook moet gebeuren. Nederland heeft zich gecommitteerd aan afspraken over het aantal mensen dat het zou opvangen
voor hervestiging. Daar heeft men nog wel even de tijd voor gekregen,
maar uiteindelijk is dat natuurlijk de afspraak die Nederland moet
nakomen. Mag Nederlands trots zijn? Dat vind ik een te groot woord,
maar we kunnen ook niet zeggen dat Nederland achteraan bungelt, want
het is wel degelijk een van de koplopers, als ik dat vergelijk met andere
landen in Europa. We hebben duidelijke afspraken gemaakt, ook met het
kabinet. Daar hebben we het kabinet aan te houden.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Zeker, als je Nederland vergelijkt met een land als Hongarije, doen wij het
natuurlijk heel aardig. Maar de vraag aan de fractie van de Partij van de
Arbeid is of wij ons afhankelijk moeten maken van wat andere landen
doen of dat we gewoon moeten zeggen: nee, wij hebben die belofte
gedaan; er moeten bijna 4.000 mensen naar Nederland kunnen komen;
dat gaan we dan ook doen en we blijven niet de hele tijd om ons heen
kijken. Ik roep de oproep in herinnering die de fractieleider van de Partij
van de Arbeid deed aan mijn fractievoorzitter bij de Algemene Beschouwingen, twee weken geleden. Hij zei: joh, bel even met de voorman van
de Griekse regering; vraag of ze daar een beetje haast maken, want wij
willen die mensen graag naar Nederland halen. Dat blijkt niet meer nodig,
want er zijn voldoende geregistreerde mensen. Was die oproep om even
met Tsipras te bellen, dan een beetje flauw, voor de bühne? Of is het
inderdaad zo dat als die mensen klaar staan in Griekenland, ze dan ook
mogen komen?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Even heel precies. We hebben ons gecommitteerd aan 5.947 mensen en
we mogen niet tevreden zijn met een persoon minder. En hoe sneller dat
kan, hoe beter. Het is flauw om te zeggen dat ik ons zou vergelijken met
Hongarije, maar het is ook flauw om te zeggen dat we achterover leunen
en helemaal niets doen. Alle lidstaten dienen hun verantwoordelijkheid te
nemen en wij moeten het kabinet blijven aansporen om het aantal
mensen waartoe wij ons gecommitteerd hebben, daadwerkelijk op te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

23

vangen, hoe sneller, hoe beter. Ik wil de Staatssecretaris vragen hoeveel
mensen er daadwerkelijk klaar staan, want ik heb de Griekse Minister een
aantal getallen horen noemen die ik niet bevestigd heb gekregen vanuit
de Europese Commissie. Het lijkt mij dus goed dat de Staatssecretaris
daar meer helderheid over verschaft, want we hebben hetzelfde doel: zo
snel mogelijk zo veel mogelijk mensen naar Nederland halen.
Voorzitter: Kuiken
De vergadering wordt van 11.22 uur tot 11.36 uur geschorst.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. Ik wil beginnen met de vragen over de relocatie in het
algemeen, ten opzichte van Griekenland. Er is vaak gezegd dat we ons aan
onze afspraken moeten houden. Daar ben ik het helemaal mee eens. Maar
als ik dan hoor hoe de afspraken hier worden weergegeven, ben ik het
daar niet mee eens. In het voorjaar van 2015 hebben we afgesproken dat
de lidstaten bij een overmatig hoge instroom in landen bereid zijn mensen
over te nemen. Daarvoor zijn een verdeelsleutel en een maximum
afgesproken. Die afspraken gelden voor de komende twee jaar. Ten eerste
heeft het driekwart jaar geduurd voordat er hotspots waren en we
überhaupt aan relocatie konden doen. In de tussentijd zijn er heel veel
mensen informeel gereloceerd, oftewel doorgelopen. Destijds was
gerekend met 64.000 mensen in Griekenland die voor herplaatsing in
aanmerking kwamen. Vandaaruit kom je op de genoemde aantallen. Voor
Nederland zou het dan gaan om 3.900 mensen gaan. De Commissie zegt
nu dat er geen 64.000 herplaatsingskandidaten in Griekenland zijn, maar
30.000. Dan moet je dus niet die 64.000 als uitgangspunt gaan nemen. Als
ik uitga van de werkelijke aantallen, liggen wij op schema: iets minder dan
de helft van de oorspronkelijke berekeningen. Nederland ligt op koers.
Dan deel ik de frustratie over andere landen die niet op koers liggen. Het
lijkt mij niet verstandig, dat gat te vullen. We moeten doorgaan op twee
trajecten: blijven voldoen aan de gemaakte afspraken en erop blijven
hameren dat andere landen dat ook doen. Verder moet Griekenland
worden gesteund in het verbeteren van de omstandigheden daar. Want
relocatie mag niet inhouden dat je in barre omstandigheden in
Griekenland zit voordat je door kunt gaan. Je hoort daar in goede opvang
te zitten. Daar zit nu heel veel Europees geld in. Daar zijn heel veel
Nederlanders mee bezig. We nemen die verantwoordelijkheid op ons. In
algemene zin is dat de route die Nederland wil volgen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik neem aan dat dit onderwerp hiermee is afgerond. Ik zie de Staatssecretaris bevestigend knikken. Ik baseer mij op de bijeenkomsten van de
Europese Raad van juli 2015 en september 2015. Daar zijn aantallen van
40.000 respectievelijk 120.000 genoemd. De Staatssecretaris noemt een
aantal van 30.000. Dat komt mede doordat Griekenland niet meer mensen
mag aannemen om te registreren, wat te maken heeft met de afspraken
die vanuit Europa zijn gemaakt in het kader van het leningenprogramma.
Volgens mij kan Nederland dus wel degelijk meer doen. De geregistreerden zijn er, dus die kunnen we opnemen. Waarom doen we dat niet?
Waarom laten we die mensen zitten in die tentjes?
Staatssecretaris Dijkhoff:
We laten mensen in Griekenland niet in tentjes zitten. We zijn druk bezig,
Griekenland te helpen daarvoor fatsoenlijke opvang te regelen. Maar die
absolute aantallen zijn de maxima. Als alle aantallen worden opgeteld en
je neemt daarvan een percentage, dan kom je op die hoge aantallen uit.
Gelukkig hebben we ook ingezet op verlaging van de instroom naar heel
Europa, waardoor het probleem voor landen als Griekenland en Italië

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

24

wordt verkleind, aangezien er dan minder te reloceren is. In Griekenland
zitten grofweg twee categorieën: mensen van voor de Turkijedeal die in
aanmerking kunnen komen voor relocatie en mensen van na die deal, die
onder andere afspraken vallen. De eerste groep bestaat uit minder
mensen van 64.000. Dat heb ik net aangegeven.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Laten we ons beperken tot Griekenland. 64.400 vluchtelingen moeten
vanuit dat land worden herplaatst. Er zitten nu 28.000 vluchtelingen die
gepreregistreerd zijn, waarvan meer dan de helft Syriërs, en ongeveer
12.500 vluchtelingen zijn volledig geregistreerd. De mensen zijn er dus.
Wij zijn bezig met het afbouwen van onze asielcapaciteit. Waarom zeggen
we dan niet: we gaan die mensen hier vestigen? Laten we nou in plaats
van 100 mensen 200 mensen uitnodigen. Wat is daarop tegen?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Als je dat nu doet, moet je ook weer eerder stoppen en haal je de prikkel
weg voor andere landen. Er moeten geen 64.000 vluchtelingen uit
Griekenland herplaatst worden. Dat is het maximum onder de afspraken.
Toen we die maakten, had dat gekund. Als toen meteen alles had gewerkt
zoals afgesproken, was er meteen niemand meer uit Griekenland
gekomen, want dan hadden we meteen hotspots gehad. Dan hadden ze
alsnog heel veel mensen zelf moeten opvangen, want toen waren er veel
meer. Maar eerst zijn er veel mensen Griekenland uitgegaan, en toen de
doorloop via Macedonië geëindigd was en de registratie op orde was,
waren er geen 64.000 mensen meer die onder die afspraak zouden vallen.
We houden ons aan de afspraken, maar de absolute aantallen die het
maximum zouden zijn van die set afspraken, zijn niet leidend. Leidend is
het aantal mensen dat in aanmerking komt voor relocatie onder de
afspraken, met de daaruit afgeleide percentages.
We hebben een vast ritme van 100 minderjarigen per maand. Dat werkt
voor ons en voor de Grieken. Iedereen weet waar men aan toe is; die
aantallen werken goed. In de komende maanden zullen we op dit punt
samen met andere landen extra inspanningen verrichten. Als daarvoor
flexibiliteit nodig is, zullen we die betrachten. Mevrouw Voortman vroeg
om de toezegging dat, als die andere landen het niet doen, Nederland het
wel doet. Ik vind dat geen goede manier om het gesprek met andere
landen aan te gaan. Ik wil ervoor zorgen dat minderjarigen zo snel
mogelijk herplaatst worden. Daarbij heb ik het niet alleen voor het zeggen:
ook andere landen moeten hun verantwoordelijkheid nemen. We zijn ook
afhankelijk van de procesafspraken met en over Griekenland. Bij een
aantal lidstaten heb ik al de bereidheid geproefd om ook aan dit project
mee te doen. De minderjarigen moeten dan wel in Griekenland in de
procedure instromen, om dan het relocatieproces in te gaan. Gelukkig
hebben nu ook de Grieken prioriteit gegeven aan de alleenstaande
minderjarigen. Dan zijn er nog de speciale verzoeken van lidstaten rond
de prioritering en het toewijzen van herplaatsers. Griekenland als
soevereine staat moet beoordelen of het daarmee akkoord gaat. De heer
Sjoerdsma proefde welwillendheid. Maar er zijn zaken die ik niet in de
hand heb, waardoor ik moeilijk garanties kan geven, behalve de inspanningsgarantie. Daarom spreek ik over substantiële aantallen. We moeten
ook bekijken hoeveel mensen in aanmerking komen. Daarom heb ik het
verbreed tot minderjarigen in gezinsverband.
Er zijn termijnen. Die 140 liggen klaar, dus daarmee kunnen we aan de
slag. Dan heb je officieel nog twee maanden om de nodige waarborgen te
doorlopen. Dat heeft te maken met screening, reisvoorbereiding et cetera.
Verder zijn er waarborgen speciaal voor minderjarigen: er moet vastgesteld worden of de overdracht in het belang van het kind is. Als het gaat
om een overdracht van Griekenland naar Nederland, zal dat belang er wel
zijn, maar dat moet wel officieel worden vastgesteld. Woonruimte en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

25

begeleiding moeten klaarstaan. Als je nog niet toegewezen bent – dat
betreft de groep van 390 – dan moet je eerst de Griekse procedure nog
doorlopen. Onze planning, die van ons en Griekenland, is dat die medio
oktober is doorlopen en dat daarna de toewijzing aan de lidstaten kan
plaatsvinden. We zijn er dus full swing mee bezig, maar dit is wel zoals het
werkt.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik dank de Staatssecretaris voor deze verduidelijking. 140 zijn er nu klaar
en 390 zouden medio oktober gereed zijn voor relocatie. Betreft dat alleen
de alleenstaande minderjarige vreemdelingen? Of gaat het ook over de
categorie die de Staatssecretaris op eigen initiatief heeft toegevoegd? Ik
moedig het overigens aan dat hij die categorie noemt: de minderjarige
vluchtelingen die nog wél familie hebben. Over welke aantallen gaat het
bij deze laatste categorie? Mijn volgende vraag hoort hierbij. Het verzoek
destijds was: niet alleen Griekenland. In het interruptiedebatje met
mevrouw Voortman ging het ook alleen over Griekenland, maar er zijn
ook relocatiedoelstellingen met betrekking tot Italië. Ik ben zeer benieuwd
of de Staatssecretaris op dat punt ook vorderingen heeft weten te maken.
Staatssecretaris Dijkhoff:
De aantallen die ik net noemde, die 390 en 140, betreffen amv’s (alleenstaande minderjarige vreemdelingen). Voor het overige heb ik niet
concreet hoeveel minderjarigen in gezinsverband er zijn. We hebben wel
bij de Grieken neergelegd dat wat ons betreft aan die groep voorrang
moet worden gegeven. Ik kan dat niet afdwingen, maar ik heb ook niet het
idee dat ze daar niet aan mee willen werken. Zo werkt het. Italië en amv’s,
dat ligt wat ingewikkelder, gelet op de nationale wetgeving betreffende
amv’s. Daardoor loopt relocatie van deze groep vanuit Italië stroperiger.
We zijn daar wel mee bezig, maar hun wettelijk kader zit nog wat
ingewikkelder in elkaar. Ik zal het er met mijn collega over hebben, maar ik
kan dat kader, waarin bijvoorbeeld ook een rechterlijke toetsing zit, niet
veranderen.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik zou het heel erg op prijs stellen om in de komende weken en maanden
goed op de hoogte te worden gehouden van hoe dit verloopt en hoe
succesvol we zijn in het naar Nederland maar ook andere Europese
landen kunnen verplaatsen van deze alleenstaande minderjarige
vluchtelingen. Nog even specifiek over de aantallen minderjarige
vluchtelingen die wél familie hebben: mijn vermoeden is dat deze
aantallen in vergelijking met de aantallen alleenstaande minderjarige
vluchtelingen significant hoger liggen dan de aantallen die de Staatssecretaris noemt in zijn brief. Daar ligt dan misschien ook de mogelijkheid om
snel richting het door de Kamer gevraagde aantal van 750 te kruipen. Ziet
de Staatssecretaris die mogelijkheid ook? Zo nee, kan hij ons dan
informeren over de daadwerkelijke cijfers?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Getalsmatig zie ik die mogelijkheden wel. Met het woord «snel» ben ik
wat terughoudender door de ervaring die we de afgelopen tijd hebben
opgedaan in dit traject. We spannen ons er echter wel voor in. We zullen
de Kamer ook zeker op de hoogte houden.
Mevrouw Gesthuizen had een vraag over de minderjarigen in Calais. Ik
heb daar natuurlijk met mijn Franse collega’s over overlegd. Ik heb niet de
indruk dat het schort aan inspanningen van hun kant. Er is, ook voor de
amv’s, een mogelijkheid om niet in «de jungle van Calais», zoals het
inmiddels heet, te zijn. Ze kunnen namelijk asiel aanvragen bij de Franse
overheid en dan krijgen ze opvang volgens de daarvoor geldende Franse
procedures. Verder is er ook bij de socialeopvangfaciliteiten buiten Calais

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

26

speciale aandacht van de Franse overheid voor kwetsbare personen, zoals
amv’s. Ik heb geen reden om te twijfelen aan hun oprechte zorg en
inspanningen. Ik zie natuurlijk wel de uitdagingen die er voor de mensen
zijn om van de mogelijkheden gebruik te maken en om de keuze te maken
om niet pogingen te blijven ondernemen om naar het VK te gaan maar
zich neer te leggen bij een asielaanvraag in Frankrijk zelf.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik ben er geweest. Ik neem aan dat de Staatssecretaris daar ook is gaan
kijken. Ik vraag de Staatssecretaris welke concrete initiatieven bij zijn
weten de Franse overheid neemt voor die kwetsbare personen. Worden er
bijvoorbeeld door de Franse overheid Franse equivalenten van welzijnswerkers de kampen in gestuurd om met die kinderen te praten? Zijn er
artsen aangesteld? Het gaat om alleenstaande minderjarige kinderen, dus
kinderen van 10 jaar die alleen in een kamp met voornamelijk volwassenen zitten. Wat doet de Franse overheid concreet om die kinderen te
bereiken?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik weet dat de Fransen zorgen voor opvangfaciliteiten die speciaal voor
hen geschikt zijn en dat ze actief de mogelijkheid bieden, en daarvoor ook
werven, om met vervoer vanuit Calais daarnaartoe te gaan als men dat
wil. Ik weet niet – ik weet dat gewoon niet – of de Franse overheid op het
niveau van artsen of welzijnswerkers projecten specifiek gericht op
minderjarigen heeft. Dat zullen we moeten nagaan.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik vind het heel belangrijk. De Staatssecretaris zegt: er is speciale
aandacht voor kwetsbare personen. Ik wil dan ook concreet weten
waarom het gaat. Anders kun je dat volgens mij niet zeggen. Toen ik daar
was – er was zeker politie aanwezig, maar buiten het kamp – dacht ik: men
heeft geen idee. Er zijn daar wel organisaties met enige moeite actief,
bijvoorbeeld Save the Children, maar verder heeft men geen idee van
welke kinderen daar zitten. We hebben het dus met recht over «een
jungle», zoals het in de pers ook wordt genoemd, waarin kinderen soms
moederziel alleen rondlopen en «hapklare brokjes» zijn voor mensen die
misbruik van de situatie willen maken. Nederland heeft het internationale
Verdrag inzake de rechten van het kind geratificeerd. Dat heeft hier kracht
van wet, al een heel aantal decennia. We moeten nu toezien dat er te
weinig gebeurt voor kinderen die op Europees grondgebied kwetsbaar
zijn en worden misbruikt voor allerlei doeleinden. Ziet de Staatssecretaris
mogelijkheden om met dat verdrag in het achterhoofd in te grijpen of om
in ieder geval als Nederland het goede voorbeeld te geven en onze
verantwoordelijkheid te nemen?
Staatssecretaris Dijkhoff:
In de relatie tot de meeste andere landen, zeker de Europese lidstaten en
zeker ook een land als Frankrijk, ga ik normaal gesproken uit van het
vertrouwensbeginsel. De bemoeienis die ik bereid ben te tonen door op
dit detailniveau mijn neus in Frankrijks zaken te steken, omdat het
onderwerp daarvoor zwaar genoeg is, gaat al verder dan gebruikelijk is. Ik
ga er dus al helemaal niet op speculeren dat Nederland in Frankrijk zou
gaan ingrijpen. Ik wil wel met de Fransen het gesprek aangaan. En als een
bevriend land hulp kan gebruiken, wij die hulp kunnen bieden en aan die
hulp behoefte is, dan zullen wij die altijd bieden. Maar ik vind het op dit
moment niet aan de orde om te spreken over inmenging of over mensen
uit Frankrijk ophalen en hierheen brengen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

27

Ik wil graag dat er geredeneerd wordt vanuit het belang van het kind.
Natuurlijk ligt het gevoelig. Je zit nota bene samen in de Europese Unie.
De Staatssecretaris moet zich ook verhouden tot zijn Franse collega’s
tijdens de JBZ-Raad. Je moet ook samen kunnen werken. Uiteraard. We
denderen er dus niet met een tank naartoe om die kinderen daar te
«ontzetten». Dat bedoel ik natuurlijk niet. Ik wil wel dat er wordt geredeneerd vanuit het belang van het kind. Het gaat om het belang van het kind
in een situatie zoals die er in Calais is. Voor kinderen van 16 of 17 jaar is
het misschien nog een ander verhaal; die hebben misschien nog wel een
eigenstandige keuze te maken. Maar vertel mij niet dat een kind van 10, 11
of 12 jaar bewust kiest en denkt: ik heb mijn zinnen gezet op Engeland en
ik laat me daar door niets of niemand van afhouden. Een kind van 10, 11
of 12 jaar, of zelfs nog jonger, heeft gewoon begeleiding en zorg nodig.
We kunnen toch niet toestaan dat op vier uur rijden hiervandaan kinderen
in een jungle leven? We kunnen dan toch niet zeggen: vanwege alle
protocollen en afspraken doen we niets?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Daarom wil ik ook wel een slag dieper gaan dan ik op verzoek van
mevrouw Gesthuizen vorige week gedaan heb. Ik wil nogmaals met mijn
Franse collega bespreken hoe hij dit opvangt. Even los van de persoon en
van het land kan ik me van hen gewoon ook niet voorstellen dat ze
zeggen: zodra ze het kamp uit wandelen, wil ik ze helpen, maar als ze
daarbinnen zitten, doe ik niks. Dat kan ik me niet voorstellen. Ik zal me met
hen verstaan en op een laag dieper het gesprek met hen voeren.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dat waardeer ik uiteraard zeer. Ik wens de Staatssecretaris daarbij veel
succes. Mag ik, tot slot, dan nog vragen wanneer de Kamer daarover
wordt geïnformeerd? Niemand weet het zeker, maar ik begreep uit de
hoek van de artsen – volgens mij werkt Artsen zonder Grenzen daar – dat
de ontruiming medio oktober zou staan te gebeuren. Dan is de Kamer
helaas net met reces. Dan wordt iedereen weggestuurd. Het risico is dat er
dan kinderen verdwijnen, zoals volgens de ngo’s die daar werken ook bij
de vorige ontruiming is gebeurd. Ik roep nog even het project 13 Oceans
in herinnering. We weten dat er dan helaas kinderen door criminele
bendes worden ingezet, dan weer hier, dan weer daar, net als bij
gedwongen prostitutie en vrouwenhandel. Dan zijn ze weer in Antwerpen,
dan duiken ze weer op in Barcelona, dan worden ze weer uit roven en
stelen gestuurd in een stad als Amsterdam. Dat gaan we toch alsjeblieft
niet onder onze neus laten gebeuren?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik zal mijn best doen om het voor medio oktober – dat zijn nog tien dagen
– te doen. We zullen snel, de komende week, de contacten leggen. Als we
daarvan de terugkoppeling hebben gekregen, kan ik dat de Kamer laten
weten.
De heer Azmani had het over de REAN-regeling, over het afschaffen van
de verstrekking van geld bij vertrek naar Albanië en over de evaluatie. Een
halfjaar is wat kort voor een volledige evaluatie van de effecten op de
terugkeerbereidheid, zeg maar de DT&V-kant. Ik denk wel dat het goed is
om over een halfjaar de Kamer te informeren over de effecten die we dan
al zien. We kunnen dan misschien nog geen causale verbanden aantonen,
maar wel zien hoe het zich getalsmatig ontwikkelt. Daarop kunnen we dan
verstandig bijsturen.
Ik kom op de opvangcapaciteit in Nederland en hoe die zich ontwikkelt. Er
wordt veel gesproken over het feit dat we nu dingen afbouwen. De
absolute cijfers gaan van 62.000 naar 48.000. Dan kun je zeggen: dat is
minder, dus afbouwen is oké. In de praktijk is de noodopvang echter het
enige wat we versneld kunnen sluiten en afbouwen, gelukkig. Het heet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

28

ook niet voor niets «noodopvang». We wilden die vervangen door echte
asielzoekerscentra. Verder gaan asielzoekerscentra dicht omdat afspraken
aflopen. In zeker zin is dat afbouw, maar die zouden sowieso dicht zijn
gegaan. Er zijn dus nu geen gesprekken over verlenging. Anders hadden
we wellicht nog gepoogd om te verlengen. Meestal heeft de gemeente
tegen omwonenden gezegd: het is tot dan en niet langer. Dan is
verlenging vaak ook niet echt een optie. We bouwen nu minder bij. We
gaan nog 12.000 plekken extra realiseren. Daarvoor waren ook al
handtekeningen gezet. Daarnaast waren we in de bijzondere positie dat er
al veel meer planvorming was dan in een rustigere periode het geval zou
zijn geweest. Daardoor waren er potentieel nog 34.000 plekken. Het betreft
een hele waaier aan soorten plekken: plekken die zouden zijn gerealiseerd
als we hadden doorgezet, maar ook plekken die nog vrij vroeg in het
planningsstadium zaten en waar we dus, in gesprek met betrokkenen, niet
mee verder gaan. Als je in de krant leest, dan denk je alleen maar: o, er is
soms gedoe en er is soms een bestuurder boos, die dan verwijten uit aan
het COA of aan mij. Maar ik zie natuurlijk de hele plaat van ongeveer
29.000 plekken waarover we zo’n gesprek hebben gevoerd. Als ik dan zie
hoe weinig daarover in de krant staat, dan heb ik wel een ander gevoel
over het bestuurlijke traject.
Het is niet zo dat ik de beslissingen daarover heb genomen en heb
meegedeeld. We hebben die samen met provincies en gemeenten aan de
regietafel genomen. Nu wordt aan de regionale tafels bekeken wat een
logische en faire afwikkeling is. De ene gemeente zegt: «Oké, dan doen we
het niet. Daarmee is onze locatie uit beeld. We gaan die anders invullen.
Daar hebben we andere plannen voor.» De andere gemeente zegt: «Oké,
we zetten dit nu on hold, maar als het nodig is, pakken we de draad weer
op en gaan we verder met het gesprek.» Er zijn ook gemeenten die
zeggen: «We snappen dat het nu niet doorgaat, maar we hebben wel een
hoop kosten gemaakt. Daar willen we wel met jullie over praten.» Dat
gesprek zullen we aangaan. Ik heb daar natuurlijk geen bakken met geld
voor, maar we moeten dat wel netjes afwikkelen. En dan blijft er wellicht
een handvol gemeenten over waarmee de gesprekken ingewikkelder
worden. Zo pellen we het af via de regionale tafels.
We komen uit op een capaciteit van 48.000 volgend jaar. Is dat genoeg?
Als je het bekijkt op basis van de huidige instroom, denk je: is dat niet veel
te veel? Ik maak daarbij de kanttekening dat er nog veel nareizende
mensen komen van wie we al zeker weten dat zij het recht hebben om hier
te komen. Zij zullen volgend jaar dus nog komen. Dat komt nu op gang.
Daar moeten we dus rekening mee houden. Aan de andere kant is het ook
wel weer zo dat niet iedere persoon die instroomt, meteen een jaar lang
een bed bezet houdt. Er is nu heel veel instroom uit veilige landen. Die
mensen kunnen na een aantal weken weer weg uit de opvang. De
vrijgekomen plek kun je dan weer gebruiken voor iemand anders. Als ik
het zo bekijk, dan weet ik dat in die 48.000 al een buffer zit. Daar koersen
we ook op. Zo loopt het volgend jaar.
Dit jaar bekijken we hoe we het structureel verstandig kunnen aanpakken
in de jaren daarna. Maar daar spreken we ook graag over met gemeenten
en provincies. Enerzijds heb je namelijk dure varianten van een buffer: iets
waar alles klaarstaat, waar de verwarming draait, maar waar niemand is.
Anderzijds kun je afspraken met gemeenten maken dat op een bepaalde
plaats in de komende jaren op afroepbasis binnen zoveel weken plekken
worden gerealiseerd. Dat is een voor de maatschappij financieel aantrekkelijkere variant van een buffer. Dat soort gesprekken zijn we nu ook aan
het voeren aan de regiotafels. Die gaan ook over huisvesting. Ik wil die
overlegstructuren zeker niet kwijt. Mocht er namelijk ooit weer een piek
komen, dan wil ik dat de bestuurders steeds zijn meegenomen in de
ontwikkeling van de instroom. Dan moet het niet zijn dat je nog moet
zeggen: «Hallo, ik zal me eerst even voorstellen. U hebt al een aantal jaren
niet echt hierover gehoord, maar ik heb u nu heel hard nodig.» Ik ben heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

29

blij dat het, toen het wel zo ging, gelukt is, maar ik zie meerwaarde in het
erbij kunnen blijven betrekken van bestuurders in eventuele rustigere
periodes, al was het maar voor de permanente opvang van mensen in
huizen.
Ik kom nu op die permanente opvang, de huisvestingstaakstellingen. Ik
vind het eigenlijk behoorlijk knap van de gemeenten. Toen we begonnen
was er al een enorme achterstand. Die is gedurende die periode van hoge
instroom behoorlijk stabiel gebleven en nu zelfs wat ingelopen. We zijn er
nog lang niet. Er zitten nog steeds 15.000 mensen te wachten op een huis.
In verhouding tot de bezetting van nu is dat dus de helft. Ik zie echter wel
dat het tempo van toewijzing van huizen door gemeenten enorm is
toegenomen. Ik wil graag dat we dat tempo erin houden. Er zitten ook
creatieve oplossingen bij. Er is ook de subsidieregeling die we, met
Minister Blok, hebben opengesteld. Er komt dus veel energie los. Nu de
instroom wat lager is, moeten we de kans grijpen om in hetzelfde hoge
tempo door te gaan, zodat we de achterstand kunnen inlopen en
wegwerken. Ik zie daar kansen toe.
Om een beeld te geven van het tempo van huisvesting, heb ik hier wat
cijfers. In 2015 ging het, over alle gemeenten, om 2.300 vergunninghouders per maand. In 2016 zijn het meer dan 3.000 per maand. Als we
dat gestegen tempo kunnen vasthouden, dan kunnen we ook inlopen op
de forse opgave die we nog hebben. De kennis en functie van het Platform
Opnieuw Thuis moeten zeker op de huidige manier gewaarborgd blijven.
Dit issue leeft in bijna alle gemeenten. Bijna alle gemeenten zijn ook bezig
met creatievere oplossingen en denken niet alleen: «O ja, dat is zo’n taak.
We doen wel ons best, maar eigenlijk halen we nooit de targets.
Langzaam creëren we zo’n voorraad als er in de jaren hiervoor was.» Ik
hoop dat we die focus kunnen vasthouden. Het is overigens niet alleen
maar een hoop. Ik zie het als een van de grotere taken die ik heb, die ik
ook samen met de gemeenten heb. Aan de regietafels moeten we dat
omzetten in daadwerkelijke huisvesting.
Hoe verhoudt dit zich tot de voorrangsregeling? Het is voor gemeenten
niet meer verplicht om die voorrang toe te passen. Dat geeft hun nu de
ruimte om te kiezen of ze dat wel of niet doen. Een heel harde voorrangsregeling had een voordeel, zo zeg ik vanuit mijn positie, al ben ik er wel
voor een breder belang dan alleen de huisvesting van vergunninghouders. Op het niveau van de hele samenleving zie je die heel duidelijke
spanning met andere mensen, die ook op een huis wachten. Het voordeel
van die regeling was in ieder geval dat je voorrang kon claimen. Maar dat
loste het probleem niet op. Het voordeel van het niet hebben van die
voorrangsregeling is dat er nu veel meer creativiteit loskomt en er
onorthodoxe oplossingen worden bedacht. Gemeenten wachten nu niet
meer alleen op het vrijkomen van genoeg huizen. In het algemeen belang
is die afschaffing een logische keuze. De gevolgen daarvan voor de
huisvesting van vergunninghouders kun je nu met hard werken ook op
andere manieren opvangen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik vind het goed om te horen dat er nu meer statushouders gehuisvest
worden. Ik kan me ook wel voorstellen dat je geleidelijk toegaat naar een
situatie waarin statushouders niet meer te lang moeten wachten op een
huis. Van 2.000 naar 3.000 per maand is een mooi resultaat, maar als ik
het even bereken, kom ik nog niet op die prognose voor 2016 van 58.000
mensen die zullen uitstromen. Hoe denkt de Staatssecretaris dat toch te
kunnen halen?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Dat weet ik ook niet. Wij hebben allerlei regelingen opengesteld. Ik weet
niet of wij die uitstroom dit jaar gaan halen. Daarom houden wij wat
betreft de capaciteit voor volgend jaar ook rekening met het niet volledig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

30

halen daarvan. Het kan zijn dat weliswaar de voorraad slinkt ... Dat klinkt
wel een beetje technisch. Ik bedoel: het kan zijn dat weliswaar het aantal
mensen dat, vervelend genoeg, te lang in een asielzoekerscentrum zit,
slinkt maar dat de achterstand daarmee nog niet is weggewerkt op
1 januari. Wij hebben allerlei regelingen opengesteld. Na een goed
gesprek met de gemeenten hebben we ook de voorwaarden van de
GZZA-regeling (Gemeentelijk Zelfzorgarrangement) aangepast, zodat die
werkbaarder is. We hadden destijds samen met de gemeenten de hoge
ambitie om in een paar maanden tijd 10.000 mensen heel snel te helpen.
Uiteindelijk zijn die mensen wel aan huizen gekomen, maar niet precies
op die manier, met de GZZA-regeling ... Of haal ik nu twee regelingen,
twee afkortingen door elkaar? Ik bedoel in ieder geval de regeling die we
specifiek voor gemeenten hadden om alvast mensen op tijdelijke plekken
op te vangen in afwachting van definitieve huisvesting, zodat die mensen
alvast in een gemeente woonden en daar in de omgeving huisvesting
konden zoeken en konden integreren op een manier die financieel door
ons werd gesteund. Al die regelingen staan open. Er beweegt veel. Maar
of we op 1 januari die hele voorraad al hebben weggewerkt, durf ik niet te
garanderen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik snap heel goed dat de Staatssecretaris dat niet kan garanderen, maar ik
vraag me af of het dan wel verstandig is om het aantal opvangplekken in
azc’s in 2017 terug te brengen naar 48.000. Zou het niet logischer zijn om
op dat punt toch wat meer marge te houden?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Die afbouw werkt zo dat de capaciteit op het eind van 2017 48.000 is. Dat
is dus niet meteen op 1 januari zo. Op het eind van dit jaar hebben we nog
62.000 plekken. In de loop van 2017 kom je, met het aantal plekken dat
weggaat en het aantal plekken dat er nog bij komt, per saldo op 48.000 uit.
Daar zit dus al een geleidelijkheid in. Ook daarbinnen hebben we de
ruimte en de flexibiliteit om een marge te houden. Verder zijn we nu nog
in gesprek om dit te bekijken. Je komt zo zeker uit op 48.000 plekken aan
het eind van 2017.
Dit is natuurlijk een beleidsveld waarin je altijd op een paar momenten per
jaar zowel financieel bijstelt, bij de voorjaars- en najaarsnota en dat soort
dingen, alsook gaandeweg, met een oog op de ontwikkeling in de praktijk,
in gesprek blijft over met name de instroom en de vraag of je nog kunt
bijsturen. Maar met de huidige informatie over de instroom en met de
werking van de maatregelen die er zijn, gecombineerd met wat er nog
aankomt wat betreft nareis, hebben we met deze getallen een behoorlijke
marge in de opvang. We varen zeker niet heel scherp aan de wind. We zijn
ook nog met gemeenten in gesprek om boven op die 48.000 – ik noemde
net al mijn favoriete vorm – de afspraak te maken dat we hier binnen een
week of acht aan de slag kunnen met het bouwen van opvang als het
nodig is. Als het niet nodig is, doen we dat niet.
Terecht wordt mij hier nog ingefluisterd dat niet iedere instroom ook tot
huisvesting leidt, omdat er natuurlijk ook veel mensen worden afgewezen.
Dat percentage is nu wat aan het stijgen doordat we een lagere instroom
hebben van bijvoorbeeld Syriërs en een hogere instroom van mensen uit
veilige landen. Daarmee groeit de extra opdracht in huisvestiging voor de
gemeenten dus een stuk minder hard aan dan voorheen. Als je het tempo
er dus goed in houdt, zou je het ook kunnen inlopen.
Mevrouw Gesthuizen vroeg ten aanzien van de logeerregeling of er
voorkomen kan worden dat asielzoekers zich moeten inschrijven op hun
logeeradres. Ik formuleer dat als een wens van in ieder geval een deel van
de Kamer, en ik zal die meenemen als ik ga bekijken of we de logeerregeling voortzetten en, zo ja, in welke vorm. Dit is een van de elementen
die daarin meegewogen wordt. Tot die tijd blijft de logeerregeling gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

31

open. Mijn collega Klijnsma heeft ook het nodige gezegd over de
eventuele gevolgen daarvan voor kostendelersnormen.
Ik kom op de incidentencijfers. Allereerst vroeg de heer Sjoerdsma of het
klopt dat asielzoekers ...
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik heb nog een vraag over het huisvesten. Ik zal niet beginnen over de
voorrangsstatus; daar hebben we het tijdens de wetsbehandeling vorige
week al uitgebreid over gehad. Maar ik heb nog wel een punt over wat
slimmer huisvesten. Ik word regelmatig benaderd door mensen die
zeggen: ik heb hier iemand die een vergunning heeft en ik zou diegene
dolgraag in een werk-leertraject willen plaatsen in mijn gemeente, maar
ja, hij is net geplaatst in een andere gemeente. Dan loopt het vast in de
bureaucratie en kan dat niet meer worden gewijzigd: pech gehad, dan ga
je maar naar de gemeente waar geen werk is en waar geen leertraject is.
Dan zit je daar op je handen. Dat lijkt me typisch iets wat we zouden
moeten vermijden. Ik vraag de Staatssecretaris of hij ervoor kan zorgen
dat dit soort bureaucratische rompslomp en bureaucratische blokkades
niet meer gaan voorkomen.
De voorzitter:
Die vraag hebt u ook in uw termijn gesteld.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Het antwoord op die vraag kwam ergens nog terug, maar uit mijn hoofd
was het dat ik het met de heer Sjoerdsma eens ben dat die blokkade er
niet moet zijn en dat ons beleid er ook niet toe is om die op te werpen. Als
Kamerleden concrete gevallen kennen, horen we die graag. Dan kunnen
we daar ingrijpen. Ik ben heel blij met de ontwikkeling – dat heeft ook de
betrokkenheid van gemeentes opgeleverd bij het huisvestingsprobleem –
dat er ook gemeentes zeiden: oké, we snappen dat we eigenlijk al een
tijdje achterliepen en dat dat in de praktijk nu echt een heel groot knelpunt
wordt, maar we hebben dan ook nog wel wensen, bijvoorbeeld alvast
sneller aan de gang kunnen gaan. Sommige gemeentes zijn daar heel
fanatiek in. Wij stimuleren dat. Ook vanuit het COA zien wij – en het COA
zelf ook – gewoon heel graag dat daar beleidsmatig een match is. Ik heb
daarbij wel altijd het voorbehoud gemaakt dat een gemeente niet kan
zeggen: ik wil alleen maar hoogopgeleide Syriërs. Zo werkt het niet. We
moeten ook gewoon reëel zijn met elkaar: we vangen vluchtelingen op uit
moreel besef. Dat is een humanitaire taak. Daar zijn kosten aan
verbonden. Er zitten ook vluchtelingen bij die uit een land komen waar al
geen onderwijs was. We kunnen er niet op rekenen dat iedereen straks
een baan heeft en iets toevoegt. We zullen ons daar wel altijd voor
inspannen, maar gemeentes zullen ook mensen moeten huisvesten die
niet zo mooi gematcht kunnen worden met leer-werktrajecten. Maar goed,
concrete voorbeelden hoor ik graag, zodat we daar iets aan kunnen doen.
De heer Sjoerdsma (D66):
Dank voor dat antwoord. Ik denk dat dat de komende tijd echt enorm
belangrijk wordt. Aan de voorkant moeten mensen inderdaad beter
gescreend worden. Er moet bekeken worden waar hun kansen liggen en
dat moet gematcht worden met gemeenten. Ik zal er in ieder geval voor
zorgen dat de concrete voorbeelden die mij bekend zijn bij de Staatssecretaris terechtkomen. Die zeggen ongetwijfeld ook iets over de huidige
procedure. Misschien kan er een structureel probleem mee worden
opgelost. Dank voor die toezegging dus.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik kom op de vraag van de heer Sjoerdsma over het op straat zetten van
overlastgevende asielzoekers. Hierbij is het enigszins ironische dat dit niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

32

iets nieuws is. Ik zie hier ook een dilemma in. Het is eigenlijk al heel lang
staande praktijk dat het COA in het uiterste geval tegen iemand zegt: je
maakt het hier binnen te bont. «Overlast» is één woord, maar we moeten
ervoor zorgen dat verschillende zaken niet door elkaar lopen. Dit gaat over
mensen die niet per se iets naar hun omgeving toe of buiten het azc
hebben gedaan of de wet hebben overtreden, maar die binnen een azc
problemen veroorzaken bij andere bewoners of die zich gewoon niet aan
de regels houden en lastpakken zijn. In het uiterste geval is hun de opvang
ontzegd en werd er ook geschakeld met het lokale gezag en de politie. Ik
vind dat niet verkieslijk. Daarom wil ik graag een asielzoekerscentrum met
extra toezicht als alternatieve opvang voor die mensen.
Daarbij zeg ik wel dat de buurt waarin dat gelegen is, geen last moet
hebben van dat asielzoekerscentrum waarin mensen geplaatst worden die
in een gewoon asielzoekerscentrum anderen tot last zijn geweest. Ik merk
nu in de pogingen om er een te realiseren namelijk dat mensen denken:
een asielzoekerscentrum verdedigen als burgemeester is al één ding,
maar nu moet ik ook nog een asielcentrum verdedigen voor mensen die
overlast hebben veroorzaakt. Maar daar is natuurlijk zo veel extra
begeleiding en extra personeel – er hoort ook een heel dagprogramma bij
en we kunnen zelfs in samenspraak met de gemeente plekken toewijzen
waar mensen niet mogen komen – dat de waarborgen voor de omgeving
van dat asielzoekerscentrum, waar natuurlijk ook minder mensen tegelijk
worden opgevangen, heel erg scherp zijn. Het is dus juist een centrum
waar extra toezicht centraal staat en niet de overlast. Dat is de reden
waarom iemand daar geplaatst is.
De heer Azmani vroeg: wanneer komt er een? Ik schets wel even waar we
doorheen moeten met het lokale bestuur om er een te realiseren. Het
probleem is dat er, zolang je nog in gesprek bent, een kans is dat het lukt,
maar dat er ook veel mogelijke vertakkingen op de route zijn waarbij
geconstateerd wordt: misschien toch maar niet. Om er een te realiseren,
moeten alle vragen met «ja» beantwoord worden. Als er ook maar één
vraag met «nee» wordt beantwoord, moeten we weer een nieuw gesprek
aangaan. Daarom ben ik terughoudend met daar een datum aan
koppelen. Het liefst had ik er al een gehad. Ik hoop dat deze beschrijving
er ook aan bijdraagt dat mensen niet meer het beeld hebben dat je er last
van hebt als je in de buurt woont. Deze mensen zijn sowieso gewaarschuwd. Het is hun laatste kans om nog op een fatsoenlijke manier in de
opvang te verblijven. Er zit ook een zwaar dagprogramma bij, met allerlei
aanpalende maatregelen om ervoor te zorgen dat er juist geen overlast
meer wordt veroorzaakt.
Ik kom op de meldingen die we hebben. De heer Voordewind zei dat het in
zijn ogen een beetje «non-meldingen» waren. Ik snap die vraag wel. Moet
je nu één getal naar buiten brengen waar ook bij zit dat iemand zijn
handdoeken heeft opgehangen over de brandmelder of dat iemand heeft
gerookt op zijn bed of een andere plek waar dat niet mocht omdat andere
bewoners daar last van kunnen hebben? Ik vind toch van wel. Als je het
namelijk niet doet, hebben we weer een incidentenrapport, dat via een
WOB-verzoek naar buiten komt en dan komt daar ineens het getal van
9.000 meldingen uit. Dan moeten we gaan uitleggen hoe dat zit. Ik breng
liever gewoon alles per categorie naar buiten. Als je in de cijfers duikt, zie
je dat er ongeveer 3.900 meldingen over agressie gaan, maar dat kunnen
ook zelfdestructieve acties of suïcidedreigingen zijn. Aantallen zeggen op
zich niks over ernst, aard en omvang, maar ik vind het verstandig en
verkieslijk om gewoon alle aantallen naar buiten te brengen. Dan moeten
mensen inderdaad zelf een inspanning leveren om te zien hoe ernstig het
echt is. Ik was wel van plan om daarmee door te gaan.
Mevrouw Keijzer vroeg waarom er iedere keer zo’n afname optreedt bij de
omslag van meldingen naar meldingen waar de politie bij betrokken is –
dat gaat op zich al snel: als je de hulpdiensten inschakelt, is er altijd bij de
politie gemeld – naar aangiften en dan uiteindelijk naar vervolgingen door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

33

het OM. De waaromvraag betreft een bredere justitiële discussie, maar de
getallen zijn niet afwijkend ten opzichte van de gewone samenleving. Een
melding van een strafbaar feit betekent niet dat er ook een strafbaar feit
gepleegd is. Het betekent alleen dat de melding daarop aanslaat.
Vervolgens moet de politie constateren of er een strafbaar feit gepleegd is
en of dat bewezen kan worden. In al die filters loopt een hoog aantal
uiteindelijk terug naar 166 vervolgingen bij het OM. In een voetnoot in de
brief staat ook dat de vuistregel voor de hele samenleving is dat ongeveer
een vijfde van de meldingen uiteindelijk leidt tot vervolging door het OM.
Ik kom op de aanscherpingen. De heer Fritsma zei: wat je belooft, moet je
waarmaken. Dat klopt, maar de belofte is niet dat iedere asielzoeker die de
wet overtreedt, geen vergunning zal krijgen. De rechter beoordeelt de
mate van ernst. We hebben in twee fases alles gedaan wat we konden
doen, zodat het ook juridisch standhoudt. Ik vind dat altijd belangrijk als je
beleid maakt. We nemen daarin zowel de voorwaardelijke straffen als de
taakstraffen mee, zodat we meerdere vervolgingen en veroordelingen bij
elkaar kunnen optellen. Op die manier kunnen de mensen die qua incident
misschien niet de grofste schok aan de rechtsorde hebben toegebracht
maar die wel heel vaak de wet hebben overtreden, dat als individu ook
tegengeworpen krijgen. Daar zitten echter wel beperkingen aan. Een
wetsovertreding leidt niet automatisch tot het niet verlenen van een
vergunning.
De heer Fritsma (PVV):
Als je de resultaten bekijkt die de Staatssecretaris zelf in zijn brief heeft
gezet, kun je niet anders concluderen dan dat die beschamend zijn.
Slechts in zestien gevallen is een verblijfsvergunning geweigerd of
ingetrokken. Ik wijs dan toch op datgene wat de Staatssecretaris hierover
in de media heeft gezegd. In de uitzending van RTL Nieuws op 31 maart
zei de Staatssecretaris over criminele of overlastgevende asielzoekers:
«Als ze het echt te bont maken, de wet overtreden, veroordeeld worden
en straf krijgen van de rechter, worden ze uitgezet en krijgen ze geen
verblijfsvergunning.» Dat is een letterlijk citaat. Erkent de Staatssecretaris
dat dit onzin is gebleken, omdat het in de praktijk gewoon niet gebeurt?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Nee. Het is altijd fijn als men alleen maar kijkt naar wat er uitgezonden is
en niet naar wat er allemaal gevraagd en gezegd is. In deze variant van
het antwoord komen de woorden «echt te bont» terug, inclusief alle
clausules. Er moet sprake zijn van een veroordeling op basis van iets wat
je kunt kwalificeren als «echt te bont». In andere antwoorden heb ik de
termijn van zes maanden misschien ook letterlijk genoemd. Maar in elke
uiting heb ik altijd uitgedragen dat een overtreding van de wet niet altijd
leidt tot het intrekken van een verblijfsvergunning. Er zit een weging in. Je
moet het echt te bont hebben gemaakt en je moet veroordeeld zijn door
de rechter, bijvoorbeeld voor een termijn van zes maanden of een
taakstraf. Je kunt één uitgezonden antwoord op een reeks van vragen
eruit pakken en constateren dat daarin die termijn van zes maanden niet
letterlijk genoemd is, maar zoals ik het heb gezegd, heb ik het ook altijd
beloofd. Dat kan ik waarmaken, maar ik kan niet waarmaken – en daarom
zal ik het ook niet beloven – dat iemands vergunning meteen ingetrokken
wordt na één winkeldiefstal.
De heer Fritsma (PVV):
Dit moet echt anders, want die grens van zes maanden is belachelijk soft.
Nogmaals: als een asielzoeker die nog in procedure zit en nog niet eens
verblijfsrecht heeft, iets uitspookt waardoor hij voor vijfenhalve maand in
de gevangenis belandt – en daar moet je echt heel veel voor gedaan
hebben – dan kan dat nog niet eens worden tegengeworpen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

34

verblijfsprocedure. De Staatssecretaris moet erkennen dat dat onuitlegbaar is. Je moet de praktijk bekijken. Ik vis daar één voorbeeld uit.
De voorzitter:
Kort, graag.
De heer Fritsma (PVV):
Ik houd het kort. Een asielzoeker die in Almere tot twee keer toe door de
rechter veroordeeld is wegens aanranding, heeft van de rechtbank een
taakstraf gekregen van 60 uur, waarvan 30 uur voorwaardelijk. Die zaak is
terecht in het nieuws geweest. De vervangende hechtenis ingeval de
taakstraf niet wordt uitgevoerd, bedraagt 30 dagen. Dat is bij lange na niet
voldoende straf om een verblijfsaanvraag af te wijzen. Hoe kan de
Staatssecretaris het nou goedvinden dat een asielzoeker die tot twee keer
toe iemand heeft aangerand en daarvoor ook veroordeeld is, gewoon een
verblijfsvergunning krijgt? Dat kan toch niet!
Staatssecretaris Dijkhoff:
Asielvergunningen worden verleend op grond van het land van herkomst
van mensen en op grond van de vraag of zij daar zwaar onveilig zijn. Als
asielzoekers vervolgens strafbare feiten plegen, hebben we voor hen zelfs
meer maatregelen dan voor gewone burgers. Iemand die al verblijfsrecht
heeft en een Nederlander die hier geboren is, worden op dezelfde manier
voor dezelfde feiten gestraft. Maar asielzoekers of vergunninghouders die
nog niet zo lang in Nederland zijn, krijgen niet alleen straf. Als de ernst
van het gepleegde feit boven een bepaalde mate uitkomt, geldt tevens
een heel scala aan maatregelen om het ook verblijfsrechtelijk tegen te
kunnen werpen. De rechter moet in elk individueel geval beoordelen
welke straf er opgelegd moet worden, want hij kent de details van de
casus en de omstandigheden. Ik ga daar geen oordeel over vellen. Er
komen dus twee zaken samen. We zullen altijd strenger zijn voor mensen
die nog geen vergunning hebben of nog niet zo lang verblijfsrecht hebben
in Nederland, dan voor mensen die dezelfde feiten hebben gepleegd,
maar al langer in Nederland zijn. Ik vind dat heel goed uit te leggen en
daarom doe ik dat ook steeds.
De heer Azmani vroeg wanneer het WODC-onderzoek is afgerond. In dat
onderzoek worden in bredere zin de overlast en wetsovertredingen van
mensen die in asielzoekerscentra wonen bekeken. Wij verwachten dat dat
onderzoek begin 2017 is afgerond; dat heeft het WODC althans tot nu toe
aan ons laten weten.
Mevrouw Kuiken vroeg of het gebruikelijk is dat zo veel bewoners van een
COA-opvanglocatie zich niet aan de meldplicht houden. Daar zijn diverse
redenen voor. Het is inderdaad in de eerste helft van 2016 bijna 59.000
keer voorgekomen. Maar het gaat niet om 59.000 verschillende personen,
omdat het best vaak gebeurt dat één individu zich regelmatig niet aan de
meldplicht houdt. Dat levert in beginsel een waarschuwing op of een
boete, of uitzetting uit de opvang als mensen een verblijfsvergunning
hebben. Als we zowel de bezetting bekijken als het aantal mensen dat zich
elke week meldt, zou het gaan om iedereen die zich een of twee keer per
jaar niet meldt. Die cijfers lopen nogal snel op, maar we ervaren daardoor
in de praktijk niet heel grote problemen, aangezien we daar waarschuwingen, boetes en andere maatregelen op kunnen loslaten.
Mevrouw Kuiken vroeg ook terecht naar de Noord-Afrikaanse asielzoekers
die overlast veroorzaken. Dat beeld herkennen we. Mensen die asiel
aanvragen, terwijl ze eigenlijk al weten dat ze dat niet gaan krijgen, zitten
helaas vaak met een andere mentaliteit in een asielzoekerscentrum.
Allereerst geldt natuurlijk gewoon de strafwet. Als er sprake is van
strafbare feiten, zijn aangifte, opsporing en vervolging aan de orde. Het
gaat vaak om mensen uit veilige landen, bijvoorbeeld Marokko. We zijn
aan het wegen of Algerije ook op de lijst van veilige landen van herkomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

35

kan. Als mensen uit een veilig land komen, weet je al dat ze geen
vergunning zullen krijgen. Dat geeft ons en de IND de mogelijkheid om de
procedures te versnellen en daar ook gevolg aan te geven. Bij dit soort
landen ligt een gedwongen vertrek natuurlijk ingewikkelder, omdat de
medewerking niet altijd optimaal is. Het hele kabinet spant zich hiervoor
in. Ook de Minister van Economische Zaken heeft er onlangs tijdens zijn
bezoek aan Algerije op zeer hoog niveau aandacht voor gevraagd en er
flink op gehamerd. De leden kennen hem, dus ik hoef hen niet te
overtuigen van het feit dat hij dat met hart en ziel heeft gedaan. We
werken dus op alle terreinen aan de verbetering van gedwongen
terugkeer, zodat ook de vrijwillige terugkeer beter verloopt. Ik ben bezig
om het hele stelsel te bekijken. Als er geen zicht is op gedwongen
terugkeer, zijn er natuurlijk altijd problemen met inbewaringstelling. Maar
we gaan precies bekijken waar de grens ligt en we gaan daar weer
fanatiek mee aan de slag. Dit is immers fnuikend voor het draagvlak, want
mensen willen wel vluchtelingen opnemen, maar geen mensen die al
weten dat ze geen vluchteling zijn en die ook nog eens overlast veroorzaken. Daar is niemand bij gebaat. Wij zien deze ontwikkeling niet als
enige. Zij wordt ook gezien door mijn collega’s in Europees verband. De
instroom uit de Westelijke Balkan is sinds de afgelopen weken flink aan
het dalen, maar nu hebben we deze groep. Ook op dit punt zoek ik de
connectie met andere landen, zodat we gezamenlijk de aanpak voort
kunnen zetten.
Ik kom op de Ranov en het maatwerk. We beschikken nu over de
algemene informatie. Veel leden hebben al gewezen op de aanpassing
daarvan. Op de site en in de ontvangstbevestigingsbrief staat nu
duidelijker welke acties je moet ondernemen, ook als je niet in het bezit
bent van een geldig buitenlands paspoort of een geboorteakte. Er wordt
ook verwezen naar de website voor meer informatie. Ook de herstelverzuimbrief bij een onvolledige aanvraag is aangepast en verhelderd. Daarin
staat dat de verzoeker duidelijk moet maken welke acties hij heeft
ondernomen om aan documenten te komen en waarom dat niet is gelukt.
In de brief wordt de verzoeker er ook op gewezen dat hij een verklaring
kan aanleveren waarin de autoriteiten aangeven dat zij hem niet helpen bij
het verkrijgen van de juiste documenten. Daarnaast staat in de brief wat er
uit ons vreemdelingrechtelijke dossier blijkt over het land waar iemand
vandaan komt. Die vorm hanteren we. De term «algemeen maatwerk» is
een beetje raar, maar de informatie in die brieven is al toegespitst op het
land van herkomst. Ik noem een voorbeeld. Iemand met een Nederlands
vreemdelingenpaspoort kan bij het Russische consulaat een geboorteakte
aanvragen. Die informatie staat specifiek vermeld in de brief in reactie op
een aanvraag uit dat land. De individuele mogelijkheden van maatwerk
zijn verduidelijkt. De IND stuurt dit najaar ook een brief aan alle Ranovvergunninghouders die nog niet genaturaliseerd zijn. Daarin staat
informatie over de naturalisatieprocedure en de wijze waarop men te werk
kan gaan om aan documenten te komen. We zullen dat dit najaar doen.
Mevrouw Kuiken heeft gevraagd naar de trends in de afwijzing van
naturalisatieverzoeken. Op 30 september was sprake van zo’n 740
afwijzingen. Dat zijn er 10 minder dan vermeld in de brief van
30 september; dat heeft te maken met bezwaar- en beroepsprocedures,
waardoor er nog toekenningen zijn geweest. Na 1 juli 2015 zijn er bij die
740 maar 10 bij gekomen. Sinds die tijd is er dus wel een duidelijke
verandering. De trends en de redenen zijn dus eigenlijk nog dezelfde als in
het vorige onderzoek van de IND, uit april 2015; er is niet echt een
toename. Toen ging het om 820 verzoeken die in eerste aanleg waren
afgewezen. Het beeld daarbij was dat veel aanvragers niet veel actie
hebben ondernomen om aan de benodigde documenten te komen, ten
minste, niet genoeg actie ten opzichte van wat je mag verwachten. Op
basis van de tien die er daarna nog bij zijn gekomen, kan ik nu niet echt
een trend in afwijzingsgronden signaleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

36

Mevrouw Gesthuizen vroeg naar het naturaliseren van Ranov’ers die op
jonge leeftijd naar Nederland zijn gekomen. Ik vind wel dat ook van
jongvolwassenen een redelijke inspanning mag worden verwacht om hun
documenten te bemachtigen, ook als daarvoor nodig is dat zij dat
bekendmaken aan het herkomstland van hun ouders. Andere naturalisatieverzoekers met dezelfde nationaliteit krijgen vaak wel documenten, dus
dan zijn die in beginsel verkrijgbaar. Ik vind dat er een inspanning
geleverd moet worden, ook als mensen niet in het land van herkomst
geboren zijn. Ook als je in een derde land geboren bent, kan een serieuze
inspanning geleverd worden om een geboorteakte te verkrijgen. Als er
wel een inspanning is gedaan, maar het echt niet lukt, is er een individuele afweging van de redelijkheid om die eis te handhaven. We
verstrekken ook informatie over de wijze waarop in het land van geboorte
een vergunning verkregen kan worden. Ik heb de indruk dat dit werkt,
omdat we een stijgend aantal ingediende naturalisatieverzoeken zien. We
zien echter ook nog wel dat mensen op de verkeerde plek of bij het
verkeerde land aankloppen. We helpen daarbij door betere voorlichting
om ervoor te zorgen dat we alleen maar afwijken van die eis als het echt
gerechtvaardigd is en niet als er een verkeerde aanvraag is gedaan of niet
voldoende inspanning is verricht.
De voorzitter:
Is het blokje over de Ranov afgerond?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Nee.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we dat eerst afmaken.
Staatssecretaris Dijkhoff:
De leden Voordewind en Gesthuizen hebben gevraagd om niet meer aan
statelozen te vragen om een geboorteakte te overleggen. Ik zie daar niet
categorisch een reden in om die eis te laten varen. Een stateloze vreemdeling kan in allerlei landen geboren zijn. Dat kan ook een land zijn
waarmee prima contact te leggen is om een geboorteakte op te vragen.
Dan bestaat er dus geen objectieve belemmering om bij de vreemde
overheid de stukken op te vragen, zoals dat bij asielgerechtigden het geval
kan zijn. Als er wel inspanningen zijn verricht, maar het echt niet kan, is er
individueel maatwerk om te beoordelen of het redelijker is om de eis niet
te stellen. Ik wil die eis dus niet categorisch laten varen, maar in individuele gevallen kan het wel.
Mevrouw Gesthuizen heeft specifiek naar Eritreeërs gevraagd. Er zijn nog
zo’n 100 vreemdelingen met de Eritrese nationaliteit in de Ranov-groep. Ik
ben bereid om bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor deze laatste
100 Eritreeërs een specifiek ambtsbericht op te vragen om te bezien of aan
de hand van dat ambtsbericht kan worden geconstateerd dat van hen niet
meer kan worden gevraagd om bij de Eritrese autoriteiten documenten op
te vragen, zodat deze laatste 100 als een groep vrijstelling kunnen krijgen.
De heer Voordewind had het creatieve idee van een leningensysteem voor
naturalisatieleges. Daar ben ik niet zo’n voorstander van, of het nu om
DUO gaat of een andere instantie. Het is een eenmalige uitgave, die je
heel lang van tevoren kunt zien aankomen. Ik hoor nu eigenlijk mijn vader
spreken: als je van tevoren niet kunt sparen om dat bedrag bijeen te
brengen, kun je het waarschijnlijk ook niet achteraf terugbetalen als je het
geleend hebt. Dat is op zich namelijk dezelfde handeling. Ook als je leent,
zul je het bedrag daarna moeten terugbetalen. Als je het van tevoren ziet
aankomen en het een incidentele uitgave is, zou je ervoor kunnen sparen
als je het heel belangrijk vindt om te doen. Voor een gezin is het niet € 840

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

37

per persoon, maar € 1.072 per echtpaar en € 124 per minderjarig kind. Die
voorzieningen zijn dus al getroffen.
De heer Voordewind heeft gevraagd of er naturalisatieverzoeken van
etnische Armeniërs uit Azerbeidzjan zijn ingewilligd. Daar heb ik geen
cijfers van, omdat dit niet in de standaardregistratie zit. Die vraag kan ik zo
dus niet beantwoorden.
Mevrouw Kuiken heeft voorgesteld om vroegtijdig tijdens het verblijf
informatie over naturalisatie te verstrekken. Zij vroeg of we dat kunnen
oppakken. Voor mensen die deze behoefte hebben en echt naar naturalisatie toeleven, is er veel informatie beschikbaar op de sites van de
rijksoverheid. Ze kunnen bijvoorbeeld op www.ind.nl op de button
«Nederlander worden» klikken. Daar is heel veel informatie te vinden.
Daar wordt ook veelvuldig gebruik van gemaakt. Dit jaar is die informatie
9.044 keer gedownload en 3.715 keer per post besteld en verzonden. Ik zie
dus geen reden om aan te nemen dat daar een lacune in zit.
Mevrouw Kuiken heeft ook gevraagd of bewijsnood wordt aangenomen
en zo ja, hoe vaak. Tot en met 2016 is dat in 60 zaken gebeurd. Dat betreft
de hele linie, dus dat is breder dan alleen de Ranov. Daar heb ik geen
uitsplitsing van, maar het geeft aan dat bewijsnood wel wordt toegepast.
Recentere cijfers daarover hebben we nu niet.
De voorzitter:
Ik begrijp dat u nu klaar bent met het blokje Ranov.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ongeveer de helft van de generaalpardonners heeft nog steeds niet
kunnen naturaliseren. De Staatssecretaris sprak over een algemeen
individueel advies. Er staat inderdaad het een en ander op de website van
de IND, maar het is misschien wel handig als de IND ook een spreekuur
houdt voor deze mensen, die twijfels hebben over de vraag of ze in
aanmerking komen voor een naturalisatieverzoek, zodat zij daar specifieke
vragen over kunnen stellen. Op die manier kunnen mensen goed
inschatten of ze daarvoor in aanmerking komen.
Een ander punt is dat cijfers over een geslaagd beroep op bewijsnood
ontbreken. Dat zegt de Staatssecretaris ook. Het is echter wel interessant
om te weten in hoeverre mensen die bewijsnood hebben aangevoerd, een
toewijzing hebben gekregen op grond van dat argument. Kan de
Staatssecretaris alsnog een trend aanwijzen in de afwijzingsgronden? Dat
geeft ons inzicht in de problemen en hiccups van de mensen die nu zijn
afgewezen.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Sinds het laatste onderzoek dat daarnaar gedaan is, heb ik geen significante groep meer om daarover iets te kunnen zeggen. Er zijn niet veel
afwijzingen bijgekomen, dus daarover kan ik niets zeggen. We weten wel
dat er een heel grote groep is die nog nooit een aanvraag heeft gedaan.
Die mensen zullen we dit najaar allemaal een brief sturen met informatie
over naturalisatie. Die kan er natuurlijk heel goed aanleiding toe geven dat
mensen een afspraak maken met de IND. Dat is prima, dan kunnen we het
weer oppakken. Er zijn echter ook best vaak gevallen – die zie ik ook in de
media – waarvan ik me afvraag hoe het zit, bijvoorbeeld als de zaak van
iemand in procedure is geweest, maar hij nog geen Nederlander is.
Daarvan is laatst een vrij bekend voorbeeld in de media geweest. Toen wij
dat nazochten, bleek dat er nooit een aanvraag is ingediend. Dan kan er
dus ook nog geen obstakel zijn geweest. De grote stap die we nu zetten is
om al die mensen actief een brief te sturen met informatie over naturalisatie: als men daar behoefte aan heeft, kan men de procedure in gang
zetten en een afspraak maken om daaraan te werken.
De heer Voordewind (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

38

Er zijn natuurlijk eerder onderzoeken gedaan, bijvoorbeeld naar de vraag
of de mensen die een generaal pardon hebben gekregen, in aanmerking
willen komen voor naturalisatie. 93% van de hele groep generaalpardonners zei te willen naturaliseren. Die informatie hebben we wel. We
weten – daar is eerder ook onderzoek naar gedaan – dat de belangrijkste
hiccup of barrière om überhaupt naturalisatie aan te vragen, de mogelijke
bewijsnood is, omdat deze mensen uit gebieden komen waar ze de
geboorteakte niet kunnen achterhalen. Als er nu een brief wordt gestuurd,
zal diezelfde bewijsnood weer een obstakel kunnen zijn. Voor de etnische
Armeniërs uit Azerbeidzjan is er nu een oplossing gevonden: er is sprake
van versoepeling. Over de Eritreeërs hebben we nu ook positief nieuws
gehoord. Er is echter nog een heel grote groep die blijft aanhikken tegen
de bewijsnood. De PvdA en de rest van de Kamer hebben hier steeds
aandacht voor gevraagd, maar we blijven zitten met die 10.000 mensen
die een B-status hebben in plaats van alle rechten die Nederlanders
hebben.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik zie het dan toch vooral als een wens en nog niet echt als een wil om te
naturaliseren, als je er nog geen begin mee maakt omdat je zelf al denkt
aan bewijsnood. Onze regelingen bieden opties voor gevallen waarin
bewijsnood wordt geconstateerd. Dat is juist een reden om wel naturalisatie aan te vragen als je zelf al zeker weet dat er sprake is van
bewijsnood, want daar hebben we voorzieningen voor. Als mensen geen
begin maken met het aanvragen van naturalisatie, dan kan dat niet uit
bewijsnood zijn. Ik zou dat pas kunnen begrijpen, als bewijsnood ertoe
zou leiden dat we heel hard zeggen dat je dan pech hebt. Maar dat zeggen
we juist niet. Je kunt bewijsnood pas vaststellen als je eraan gaat werken.
Daarom vind ik het van belang dat mensen die wensen te naturaliseren en
daarvoor in aanmerking komen, hun verzoek indienen en de procedure
opstarten. Wij kunnen dan constateren of er echt sprake is van
bewijsnood en overgaan tot het wegwuiven van die eis. Juist bij de
groepen die de heer Voordewind noemde, hebben wij de bewijsnood
kunnen vaststellen of ga ik nu bekijken of ik dat voor de laatste 100
Eritreeërs kan doen. Dat kan echter pas als de procedure op gang komt.
Als mensen geen verzoek indienen omdat zij denken dat het niet lukt, dan
kan ik ook niet constateren of er echt bewijsnood is.
De heer Voordewind stelde een vraag die hij vorige week ook heeft
gesteld, namelijk over de uitlatingen van een hoogleraar dat de Turkijedeal helemaal niet nodig was omdat de instroom al terugliep. Ik heb het
vorige week redelijk netjes geformuleerd, namelijk dat ik ervan uitga dat
een hoogleraar zo’n uitspraak niet zomaar doet en dat er dan een
wetenschappelijk onderzoek onder ligt waarvan ik graag kennisneem. Ik
heb dat nog niet kunnen doen, omdat ik het nog niet ken en nog niet heb
gezien. Ik weet ook niet of het er is. Mijn gezond boerenverstand zegt me
dat het niet zo’n schokkende constatering is dat de instroom in oktober al
afnam. Dat heet winter; dat is ieder jaar zo. Volgens mij hebben we niet
aan een Turkijedeal gewerkt omdat wij dachten dat het anders in
december veel drukker zou zijn dan in november. Volgens mij hebben wij
dat gedaan om te voorkomen dat de instroom vanaf het voorjaar weer
enorm zou toenemen. We hebben het ook altijd gehad over een reeks van
maatregelen, waaronder de afspraken met Turkije, het beëindigen van het
doorwuifbeleid binnen Europa, het sluiten van de westelijke Balkanroute,
het komen tot een Europese grens- en kustbewaking en het versterken
van de gezamenlijke buitengrensbewaking. Dat hele pakket moet leiden
tot een behapbare instroom naar Europa en ook naar Nederland. Ik bevat
in ieder geval niet genoeg wetenschappelijke expertise om de logica in te
zien van de causale analyse: oktober was rustiger dan september,
november rustiger dan oktober en december rustiger dan november, dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

39

we hadden geen afspraak met Turkije nodig. Mocht die logica er zijn, dan
buig ik mij er graag over, maar ik kan het intuïtief niet echt met elkaar
rijmen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik vind het een beetje jammer om hier een interruptie aan te wijden. Ik wil
de Staatssecretaris toezeggen dat ik hem de informatie stuur. Ik denk dat
die ook openbaar is gemaakt, maar ik zal hem die specifieke informatie
sturen. Daaruit blijkt dat de heel sterke daling zich voordeed nadat de
Balkanroute was afgesloten.
De voorzitter:
Om u tegemoet te komen, beschouw ik dit als een ordevoorstel. De
Staatssecretaris gaat verder.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Jazeker, we hebben er ook hard aan gewerkt om dat voor elkaar te krijgen,
maar er is een heel pakket aan maatregelen. Ik heb ook nooit tegen de
Kamer gezegd dat de instroom in oktober en november steeds hoger was.
In die zin waren die cijfers niet nieuw. Laten we ten minste constateren dat
het misschien voor ons minder, maar voor Griekenland wel erg prettig is
dat mensen niet alleen niet meer door kunnen, maar ook niet meer in
groten getale daar binnenkomen.
Ik kom bij de motie van de heer Sjoerdsma over taalles. Volgens mij leeft
de wens dat mensen die hier mogen blijven, snel meedoen en werken aan
hun toekomst. Volgens mij liep dat ook nooit uiteen, omdat het beleid
erop gericht was om mensen die mogen blijven heel snel die duidelijkheid
te bieden en alle faciliteiten te bieden. Toen was het criterium: vergunning
of niet. Een achtdaagse procedure met een korte wachttijd leverde in de
praktijk geen problemen op. Als de wachttijd langer wordt, snap ik ook dat
je een voorselectie voorstelt om mensen die grote kans maken op asiel
alvast taalles te bieden, ook al hebben zij die formele vergunning nog niet.
Ik heb de motie zo begrepen dat we niet voor iedere asielzoeker op dag
één willen beginnen. Dat doen we ook niet, als mensen uit een veilig land
komen. Ik zie dus niet zo’n groot verschil in intentie. Ik ben nu met de
Minister van Sociale Zaken in overleg om te bekijken, ook in combinatie
met de teruggelopen wachttijden, hoe we dat effectief kunnen
vormgeven. Het gaat dus niet alleen om een briefje: de wachttijden zijn
teruggelopen, dus het probleem is weg. Ik lees de motie iets breder dan
letterlijk, want de oorspronkelijke motie ging alleen maar over
noodopvang. Het flauwe antwoord is: die hebben we niet meer. Ik zal de
intentie breder bekijken, zodat we beleid hebben als de instroom in de
toekomst onverhoopt weer wel oploopt. Wij hebben toegezegd om de
Kamer daarover te informeren. Ik zal mij beijveren om dat voor de
behandeling van onze begroting te doen.
De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter.
De voorzitter:
U bent al door uw interrupties heen, maar u gaat een procedurele
opmerking maken.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik vind het wel prettig, zo’n faciliterende voorzitter. Ik heb inderdaad een
kleine procedurele opmerking van mijn kant. Aangezien deze motie zeven
maanden geleden is aangenomen, zou ik het waarderen dat er even wordt
gereflecteerd op wat er de afgelopen zeven maanden is gebeurd. Het is
heel goed dat er nu wordt gesproken met de Minister van Sociale Zaken,
maar ik zou graag ook iets horen over de afgelopen zeven maanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

40

Staatssecretaris Dijkhoff:
Ik zal dat in de brief opsommen. Wij hebben natuurlijk inspanningen
verricht, niet met formele taallessen, maar wel om op andere manieren
mogelijkheden te bieden zodat men zich de taal alvast eigen kan maken in
voorbereidende zin.
Mevrouw Voortman had nog een vraag over de minuten van de 40 zaken.
Kunnen die snel naar de Kamer worden gestuurd, nu haar motie daarover
gisteren is aangenomen? Zoals gebruikelijk zal het kabinet aangenomen
moties bespreken en bekijken hoe het daaraan invulling kan geven. Ik blijf
met het spanningsveld zitten dat als ik ze echt wil anonimiseren, er niet
veel informatie overblijft. Maar goed, de Kamer wil dat graag, dus ik zal
bekijken hoe ik dat kan doen en de minuten naar de Kamer sturen als ze
beschikbaar zijn.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Er zijn nu geen interrupties meer, dus ik geef in tweede
termijn het woord aan mevrouw Voortman. De spreektijd is twee minuten.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Ik begin met de hervestiging vanuit Griekenland. Het gaat erom
dat de Griekse asieldienst dossiers van geregistreerde asielzoekers
selecteert voor herplaatsing. Het tempo van die selectie kan juist
opgevoerd worden, als lidstaten structureel meer herplaatsingen
uitvoeren. De Staatssecretaris zegt nu: er zijn 30.000 geregistreerde
asielzoekers in Griekenland, daar pakken we een percentage van en dan
zitten we goed. Het punt is dat er ook nog 30.000 niet-geregistreerde
asielzoekers zijn. Griekenland komt er nu niet aan toe om hen te registreren, omdat het daarvoor niet voldoende ambtenaren beschikbaar heeft.
Het tempo kan dus omhoog op het moment dat de lidstaten zeggen: we
hebben gezegd dat we 60.000 asielzoekers vanuit Griekenland zullen
opvangen; we beloven bij dezen dat we dat ook gaan doen. Dan doen we
dus ook wat aan die 30.000 niet-geregistreerde asielzoekers. Elke
asielzoeker die de winter niet hoeft door te brengen in een tentje in
Griekenland, is er een. Wij moeten er alles aan doen om dat aantal op te
voeren. Ik denk dat het geen kwestie is van kunnen, maar van willen.
Daarom stel ik voor dat hierover een VAO komt. Ik wil graag een motie
indienen om een uitspraak van de Kamer te vragen, als de Staatssecretaris hier niet toe wil overgaan.
Over de capaciteit heb ik al gezegd dat ik blij ben dat het aantal statushouders dat gehuisvest wordt geleidelijk is toegenomen. Maar als wij
willen dat er in 2016 85.000 statushouders gehuisvest zijn en we nu op
3.000 per maand zitten, dan zitten we op ongeveer de helft daarvan. Ook
als je begint met 62.000 plekken en eindigt met 48.000 plekken, dan vrees
ik toch echt dat je opvangcapaciteit te krap wordt. Als er toch meer
mensen hiernaartoe komen of als de huisvesting van statushouders
minder vlot gaat als gevolg van bijvoorbeeld het schrappen van de
voorrangsregeling, dan heb je wel degelijk een probleem. Ik doe een
oproep om toch voorzichtiger te zijn met de prognoses van het aantal
opvangplekken.
Ik moet straks weg, omdat ik nog een algemeen overleg over de Zorgverzekeringswet heb.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording. Ik ben in
ieder geval blij met zijn toezegging over de Eritreeërs en ook over datgene
wat we net besproken hebben in een interruptiedebatje over de kinderen
van Calais. Uit wat ikzelf heb gezien, wat ik heb gehoord en wat ik heb
meegekregen via media die daarover reportages maken, blijkt dat de
situatie voor kinderen heel slecht is. Ik ben en blijf dan ook van mening
dat wij nu al te lang wachten met ons ertegenaan bemoeien en kijken of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

41

we een helpende hand moeten toesteken. Desalniettemin dank ik de
Staatssecretaris voor zijn toezegging om zich nogmaals met de Franse
regering te verstaan op dit punt.
Ik kom bij de jongvolwassenen en de inspanningsverplichting voor de
pardonvergunningen. Ik vraag mij af in hoeveel gevallen er bij individuele
toetsing is gezegd dat het buiten schuld is dat men de nodige papieren
niet kan overleggen. Ik ben daar heel benieuwd naar.
Ik heb mij wel verbaasd over de draai die de Staatssecretaris nu geeft aan
de 160.000. Mij staat het in ieder geval niet bij – zo is het echt niet
gecommuniceerd, niet naar ons en ook niet naar mensen in het land – dat
het zou gaan om een maximumaantal dat wij hier hervestigen. Overal was
te lezen dat de Europese lidstaten zich hebben verplicht om die 160.000 op
te nemen. Als daar vanwege omstandigheden geen behoefte meer aan is,
dan snap ik heel goed dat je zo’n aantal niet hoeft op te nemen; als het
niet nodig is, is het niet nodig. Er is echter wel degelijk nood in
Griekenland, waar in dat soort kampen halve oorlogen ontstaan met
brandstichtingen en vechtpartijen. Ik vind dat wij echt niet kunnen zeggen:
we stellen een maximumaantal; een tiende of een derde is ook wel
genoeg.
De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn antwoord. Ik wil toch nog
even iets zeggen over de taal. Het niet geven van taallessen, zeker aan
grote aantallen vluchtelingen, is een integratieramp in slow motion.
Asielzoekers zelf zeggen dat het absoluut noodzakelijk is en willen het
dolgraag. Gemeenten zeggen dat het noodzakelijk is en willen het
dolgraag. Ik snap dat de VVD dan niet wil luisteren naar Schippers; dat
moet de VVD-fractie helemaal zelf weten. Ik zou wel graag zien dat het
kabinet nu eindelijk stopt met die sabotagepolitiek. Die motie is aangenomen en moet gewoon worden uitgevoerd. Het wordt tijd dat wij die
brief binnenkort krijgen en dat daaruit blijkt dat wij niet langer overleggen,
want het overleg duurt nu al enorm lang, maar dat het gewoon tot
uitvoering gaat leiden.
Veel positiever ben ik over de manier waarop de Staatssecretaris is
omgegaan met de 750 vluchtelingenkinderen en de uitbreiding van de
categorie alleenstaande vluchtelingenkinderen naar kinderen met familie.
Ik vind dat echt een compliment waard. Dat hij bereid is om te bekijken
hoe wij hierin tempo kunnen maken en om met Italië te spreken, vind ik
allemaal positief. Dat is iets om aan vast te houden. Maar ik hoop en wens
dat de brief over de taalles snel komt.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik ondersteun het pleidooi voor de taallessen. Ik dank de
Staatssecretaris voor de voortgang wat betreft de 750 vluchtelingenkinderen. Wij zitten hier weleens te klagen en te mopperen, maar de
Staatssecretaris pakt dit toch heel voortvarend op. Ik dank hem ook voor
de toezegging over de Eritreeërs. Dat zal hun echt duidelijkheid kunnen
bieden.
Ik heb gevraagd hoe de onafhankelijke vertrouwenspersoon zich verhoudt
tot de contactpersoon veiligheid. Ik ben blij dat die vertrouwenspersoon er
nu is, maar ik was even aan het zoeken hoe dat zit en hoe zij zich tot elkaar
verhouden.
Ik heb nog een vraag over het terugdringen van het aantal verhuizingen
van kinderen. Ik begrijp dat de Staatssecretaris nog in overleg is met de
verschillende kinderorganisaties. Misschien is het een idee dat, op het
moment dat kinderen eindelijk instromen in het onderwijs – dat is meestal
het lager onderwijs – we er alles aan doen om hen op dezelfde school te
houden. Wij hebben kinderen gesproken die soms acht lagere scholen
hebben gehad.
Mijn laatste punt is ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

42

De voorzitter:
U bent al over uw tijd heen, sorry.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Twee minuten toch?
De voorzitter:
Ja, maar daar bent u al ruim overheen.
De heer Fritsma (PVV):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris ook voor de gegeven antwoorden.
Het is voor de PVV echt onacceptabel dat vrijwel alle criminele asielzoekers gewoon in Nederland kunnen blijven en ook nog een verblijfsvergunning krijgen. Slechts in heel extreme en uitzonderlijke gevallen
wordt verblijf geweigerd. Dat moet echt anders. Ik heb behoefte aan een
VAO om hierover een motie te kunnen indienen, dus dat wordt vervolgd.
De Staatssecretaris heeft geen antwoord gegeven over het voornemen
van de Europese Unie om haast te maken met het visumvrij laten reizen
van Turken; dat terwijl niet eens aan de voorwaarden wordt voldaan. De
PVV wil natuurlijk helemaal geen visumvrij reizen voor Turken. Als je leest
dat de EU nu op zoek is naar praktische oplossingen terwijl er geen enkele
vooruitgang is geboekt met het voldoen aan de voorwaarden, dan gaan
alle alarmbellen af. De Staatssecretaris moet daar echt een stokje voor
steken. Ik heb hem nog niet horen zeggen dat hij dat gaat doen. Ik heb
hem nog geen antwoord op die vraag horen geven, dus ik krijg graag
helderheid hierover. Daar kan ik het in tweede termijn bij laten.
De voorzitter:
Ik breng even in herinnering dat mevrouw Voortman al een VAO heeft
aangevraagd. U meldt zich in ieder geval als spreker.
De heer Fritsma (PVV):
Akkoord.
De heer Azmani (VVD):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording en ook voor
zijn toezegging om al eerder met een tussenevaluatie te komen over
kansloze asielaanvragen van Oost-Europeanen en het effect van de
afschaffing van de REAN-regeling.
Verder dank ik de Staatssecretaris voor zijn antwoord over de wijze
waarop wordt omgegaan met gemeenten die draagvlak hebben gecreëerd
voor locaties, maar waar uiteindelijk het besluit wordt genomen om
locaties niet te bouwen. Ik heb de Staatssecretaris horen zeggen dat hij
geen bakken geld heeft. Terecht, die heeft hij ook niet. Hij geeft ook aan
dat hij het netjes wil afwikkelen. Ik weet dat het speelt in gemeenten zoals
Enschede, waar iedereen in principe blij is dat die locatie niet doorgaat,
maar waar wel de nodige voorbereidingen hebben plaatsgevonden.
Tot slot kom ik bij de bijzondere opvanglocatie met toezicht. Ik begrijp heel
goed dat we dit proces zorgvuldig moeten doorlopen, niet in de laatste
plaats vanwege de zorgen over omwonenden. Het laatste wat de VVD zou
willen, is dat zij overlast krijgen. Voor de mensen die in die opvang
terechtkomen, moet het heel duidelijk zijn dat dit eens en nooit weer is en
dat het ons ernst is. Ik snap dat heel goed, maar de Staatssecretaris zal
ook begrip hebben voor mijn ongeduld, zeker gezien de incidentenmonitor die wij afgelopen maandag hebben gekregen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Naar aanleiding van de laatste opmerking van de heer Azmani
wijs ik erop dat ik hier eerder heb gepleit voor het gebruikmaken van een
toen leeg komende en inmiddels misschien al leegstaande gevangenis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

43

voor de opvang van dit soort mensen die zich aan gebod noch verbod
houden. Misschien is het toch goed om dat idee van het CDA nog eens te
bekijken.
Ik heb in eerste termijn gevraagd hoe het mogelijk is dat je van 3.600
meldingen naar 160 zaken bij het Openbaar Ministerie komt. De Staatssecretaris gaf aan dat het een beetje hetzelfde beeld is, namelijk dat een op
de vijf zaken leidt tot vervolging. Van 3.600 naar 160 is toch een ander
beeld. Het is des te vervelender, omdat het gaat over mensen die hier
nieuw komen. Wij vinden het allemaal belangrijk dat zij onze waarden en
wetten respecteren. Ik vond het antwoord niet voldoende en zal dan ook
via schriftelijke vragen proberen om het naadje van de kous te achterhalen.
Dat geldt ook voor de weigeringen of intrekkingen van verblijfsvergunningen. Wat zijn de rechtsgronden daarvoor? Ik wil het precies weten om
te kunnen vaststellen of deze Staatssecretaris het een beetje laat waaien
of dat hij daadwerkelijk streng beleid hierop voert.
Dat geldt ook voor de vraag hoe veel veiligelanders nu in de opvang
zitten. Hoe snel krijgen zij daarover duidelijkheid in het sporenbeleid
waarover de Staatssecretaris de Kamer eerder informeerde? Uitgangspunt
daarbij is dat mensen die geen aanspraak maken omdat zij uit een veilig
land komen daarover in no time duidelijkheid krijgen. Dat is niet alleen in
het belang van het draagvlak, maar het is ook van belang vanwege de
plekken die zij bezetten, zeker als wij vanaf dag één taalles zouden moeten
geven.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik ga toch nog even door op die politiemeldingen. Ik lees in de brief van
3 oktober jl. van de Staatssecretaris dat er 813 aangiften zijn gedaan naar
aanleiding van de meldingen en dat er 166 zaken bij het OM zijn aangebracht. Niemand in de Kamer bagatelliseert dat er 813 aangiften zijn
gedaan en dat 166 mensen voor de rechter moeten komen. Ik kan mij
echter niet aan de indruk onttrekken – ik verwijs nog even naar het
interruptiedebatje met mevrouw Keijzer in eerste termijn – dat het CDA
hier bewust een beeld schetst: het loopt bij die asielzoekers, bij die
vluchtelingen helemaal de spuigaten uit, ze zijn veel vaker crimineel en
hoe durven ze, want ze moeten eigenlijk heel dankbaar zijn. Dit past toch
niet? Mevrouw Keijzer heeft het zelf over het creëren van draagvlak, maar
zij breekt het zelf af.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dit is een herhaling van wat we in eerste termijn hebben besproken, dus
wat kan ik daarop antwoorden, anders dan wat ik in eerste termijn heb
gezegd? Ik lees dat er 3.600 politiemeldingen zijn en dat er sprake is van
1.600 strafbare feiten. Ik vind het al gek hoe die conclusie wordt
getrokken. Dat leidt uiteindelijk via allerlei vijven en zessen tot 160
vervolgingen, waarvan ook weer een aantal zaken uitvallen. Ik verbaas mij
daarover. Ik vind het van belang dat wij veiligheid bieden aan mensen die
vluchten voor oorlog en hiernaartoe komen. Maar ik verlang ook van hen
dat zij zich hier houden aan de wet. Als we al beginnen met «laat maar
waaien», dan zijn we wat mij betreft op de verkeerde weg.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Nogmaals: iedereen onderschrijft hier dat criminelen überhaupt moeten
worden gepakt en bestraft. Maar het rechtssysteem in Nederland is best
wel ingewikkeld, als je er door een bepaalde bril naar wilt kijken.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Mevrouw Gesthuizen begint elke keer dit soort interrupties met «niemand
bestrijdt hier». Wat is er dan mis mee, als je probeert te achterhalen hoe
het in de praktijk uitwerkt? De Staatssecretaris zegt dat als je je schuldig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

44

maakt aan strafbare feiten, dat leidt tot intrekking van je vergunning. Wij
hebben ook in het integratiedebat vergelijkbare discussies met de
Staatssecretaris. Ik probeer gewoon te achterhalen hoe dat in de praktijk
uitwerkt. Ik snap niet waarom de fractie van de SP daar problemen mee
heeft.
De voorzitter:
We laten het hierbij.
Voorzitter: Voortman
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Ik wil graag blijvend geïnformeerd worden over de voortgang,
als het gaat over de Ranov-vergunninghouders. Het is goed dat er nu
weer een brief uitgaat, zodat wij de vinger aan de pols kunnen houden. Ik
dank de Staatssecretaris voor de toezegging dat er ook wordt gekeken
naar onder meer de 100 Eritreeërs. Wij zullen ons met dat onderwerp
bezig blijven houden.
Ik heb in eerste termijn een vraag gesteld over DNA in relatie tot Ranovvergunninghouders.
Ik wil graag nog een toezegging van de Staatssecretaris over incidenten.
Ik vind dat het goed gaat, maar ik blijf mij zorgen maken over een kleine
maar hardnekkige groep, in dit geval mensen uit Noord-Afrikaanse landen
die geen recht hebben op een verblijfsvergunning. De Staatssecretaris
bekijkt welke maatregelen effectief kunnen worden genomen, waaronder
vrijwillige dan wel gedwongen terugkeer. Is de Staatssecretaris bereid om
ons over enige tijd weer hierover te informeren, juist omdat het zo
belangrijk is om erbovenop te zitten in het kader van draagvlak?
Ik vergeet vast nog een punt, maar gelet op de tijd laat ik het nu hierbij.
Voorzitter: Kuiken
De voorzitter:
De Staatssecretaris geeft aan dat hij meteen kan antwoorden. Ik geef
ruimte voor een interruptie.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. Mevrouw Voortman maakt zich zorgen over de capaciteit. Wij
bouwen nu nog bij, maar niet meer dan die 12.000 plekken. Ik ben nu niet
versneld aan het sluiten. De vraag is alleen of je nu al moet besluiten om
nog meer bij te bouwen. Als je dan kijkt naar de cijfers en er rekening mee
houdt dat niet iedereen die instroomt zal leiden tot een verhoging van de
huisvestingstaakstelling of een heel jaar lang een bed bezet houdt, dan
zitten wij comfortabel in het jasje met dit aantal, tenzij we weer een
stijging of pieken in de instroom zien. Daarop moeten wij snel kunnen
sturen. Maar wij zitten wel in een fase waarin wij een veel lagere instroom
hebben dan we een halfjaar of een jaar geleden dachten. Wij gaan
gewoon door met het creëren van nieuwe plaatsen. We groeien wat
minder hard en de instroom neemt wat af, maar er is gedurende het jaar
ruimte om eventueel bij te sturen.
Mevrouw Gesthuizen stelde een vraag over het buitenschuldbeleid. Ik heb
een cijfer genoemd, maar dat was natuurlijk wat gedateerd. Begin 2017
zijn de cijfers tot en met 2016 bekend. Dan kunnen wij bekijken welke
impact de genomen maatregelen hebben gehad op het Ranov-beleid.
De suggestie van de heer Voordewind om de schoolgang bepalend te
laten zijn, zal ik meenemen bij de nadere uitwerking waarmee ik nu bezig
ben om het aantal verhuisbewegingen te beperken. Ik zal bekijken of dat
een werkbaar en reëel criterium is.
De heer Voordewind stelde een vraag over de coördinerend vertrouwenspersoon en de contactpersoon veiligheid. Dat hoeven niet altijd twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

45

verschillende personen te zijn. Het zijn twee functies. In de praktijk zullen
die twee functies vaak door één individu vervuld worden. Zo kunnen wij
waarborgen dat signalen en incidenten adequaat worden opgepakt en
opgevolgd en kunnen wij ook trends signaleren, waarmee wij dan weer
ons voordeel kunnen doen in een verdere aanpak om de boel veilig te
houden.
De heer Fritsma stelde een vraag over visumliberalisatie. Die was ik
inderdaad vergeten, omdat ik de urgentie die hij haalde uit het bericht van
de Commissie zelf niet bepaald haalde. De afspraak over visumliberalisatie loopt al heel lang, los van afspraken met Turkije over vluchtelingen.
Volgens die afspraak zou de visumliberalisatie op 1 oktober van dit jaar
zijn ingegaan. Bij de afspraken over de vluchtelingen vroegen de Turken:
als we op 1 juli al voldoen, mogen we dan eerder? Wij hebben gezegd dat
dat kon, maar op 1 juli voldeden zij niet en hebben wij niets gedaan. Op
1 oktober voldeden zij ook niet en hebben wij ook niets gedaan. Zolang
Turkije niet aan de criteria voldoet, kunnen wij daar niet mee verder. Als
Turkije wel aan de criteria voldoet, zie ik geen argument om de visumliberalisatie tegen te houden. Voor de volledigheid: de mensen kunnen dan
niet allemaal massaal naar Nederland komen om hier te blijven. Het gaat
om toeristen en zakenlui die nu nog een visum van een paar tientjes
moeten afvragen. Nederlanders die naar Turkije op vakantie gaan, moeten
dat trouwens ook. Dat visum wordt in zeer weinig gevallen geweigerd. Dat
hoeft dan niet meer aangevraagd en betaald te worden. Het geldt ook
alleen maar voor mensen die het juiste biometrisch paspoort hebben.
Lang niet iedereen in Turkije heeft dat op hetzelfde moment. Dat zal
geleidelijk gaan. Voordat iedereen zo’n paspoort heeft, zijn wij jaren
verder. Er is deze week geen spoedsessie om dat allemaal ineens te doen,
want men voldoet nog niet aan de eisen.
Mevrouw Keijzer deed een suggestie om lege gevangenissen te gebruiken
voor zo’n opvanglocatie met extra toezicht. Ik sta daarvoor open, maar
ook dan moet het lokaal bestuur daarmee instemmen. Als er een lokaal
bestuurder is die denkt «waarom heeft hij mij nog niet gebeld; het lijkt mij
een tof plan en ik heb er plek voor», dan gaan we het morgen regelen. Het
lokaal bestuur geeft daarin de doorslag.
Mevrouw Keijzer heeft vragen gesteld over de cijfers. Ik zie haar schriftelijke vragen tegemoet. Wij hebben ons best gedaan om in de brief al zo
veel mogelijk uit te leggen, maar we verduidelijken het graag. Van 3.600
naar 166 is inderdaad niet de vertaalslag van 20% die we in de samenleving ook zien. In de hele samenleving zien we dat grofweg 20% van de
aangiften tot vervolging leidt. Het gaat nu om politiemeldingen. De politie
is de meeste tijd kwijt met haar hulptaak. Stel je voor: iemand gaat door
het lint en moet opgenomen worden in de gezondheidszorg. Dat is een
politiemelding, geen aangifte. Iemand heeft een suïcidepoging gedaan of
de ambulance moet langskomen omdat iemand onwel is. De politie heeft
een hulptaak, is daar vaak bij aanwezig en zal altijd de melding
ontvangen, maar die leidt niet tot aangifte. De verhouding van één op vijf
geldt voor de aantallen van aangifte en vervolging. Die wijkt in deze
categorie niet af van de rest van de samenleving.
Mevrouw Kuiken stelde een vraag over DNA in relatie tot Ranovvergunninghouders. Wij passen DNA-bewijs soms toe bij gezinshereniging door nareis, omdat dan de cruciale vraag is of er een gezinsband
is. Bij naturalisatie gaat de brondocumentatie niet over het vaststellen van
een gezinsband, in ieder geval niet uitsluitend. Dan gaat het ook over: wie
is deze persoon en waar is hij geboren? Het DNA-onderzoek kan dat niet
vervangen.
Mevrouw Kuiken stelde een vraag over de maatregelen voor NoordAfrikanen uit veilige landen. Wij kijken nu naar Algerije als veilig land van
herkomst. Ik zal de Kamer daarover snel informeren. We kijken ook naar
andere maatregelen. Ik zal voor de behandeling van de begroting van V en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

46

J een update naar de Kamer sturen, waarin dit onderwerp specifiek wordt
meegenomen.
Mevrouw Voortman heeft een vraag gesteld over de 60.000 versus 30.000
in Griekenland. In die 30.000 zit volgens de Europese Commissie ook de
preregistratie. De bottleneck daar is niet de registratiecapaciteit van de
IND. Ik herken dat getal van 60.000 ook niet uit de Europese cijfers als het
aantal mensen dat in aanmerking zou komen voor relocatie. Niet elke
asielzoeker die nu in Griekenland is, komt in aanmerking voor relocatie.
Dan moet je wel voldoen aan de criteria van de landen van herkomst en
ook de datum van binnenkomst. Mensen die vorige week Griekenland zijn
binnengekomen, voldoen niet aan de criteria voor relocatie. Wellicht lopen
daardoor de getallen uiteen.
Er is ook nog een vraag gesteld over de bezettingsgraad van veiligelanders en de snelheid van de procedure. Ik zal daar schriftelijk op
terugkomen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
De Griekse asieldienst geeft aan meer te kunnen doen: we kunnen meer
mensen registreren als we weten dat lidstaten meer herplaatsingen
uitvoeren. Daar zit volgens mij de bottleneck. Als wij aangeven dat we 200
mensen in plaats van 100 mensen opnemen en als andere landen dat
vervolgens ook doen, dan creëer je juist de lucht die nodig is. Volgens mij
gaat het daarom. De winter komt eraan. Dan willen wij toch ook wat doen
om mensen daar te helpen?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Even los van het feit dat ik constateer dat wat mijn Griekse collega zegt
meteen als absoluut waar wordt aangenomen en dat wat ik zeg kritisch
wordt bejegend: ik herken dat probleem alleen maar eventueel in het
overgaan van de 30.000 preregistraties naar de echte registratie. Ik herken
niet dat meer dan 30.000 mensen aan de criteria voor relocatie voldoen. Er
zijn wel meer asielzoekers in Griekenland, maar niet elke asielzoeker, ook
niet als je uit Syrië komt, komt in aanmerking voor relocatie volgens die
afspraken. De Grieken moeten er wel heel hard aan werken om die in
procedure te brengen en in hun eigen asielprocedure op te nemen.
Daarvoor krijgen zij ook financiële en materiële steun en hulp. Maar ik
herken niet dat er meer dan 30.000 mensen voor relocatie in aanmerking
kunnen komen, als de Griekse dienst werk zou mogen doen dat hij niet
doet omdat een pledge niet vervuld is. Dat kan ik niet plaatsen. Hooguit
gaat het om het actief registreren en overbrengen van die 30.000, maar
ook dan vraag ik mij af of dat de bottleneck is.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dan is er volgens mij toch een verschil tussen kunnen en willen. Ik heb al
een VAO aangevraagd, dus dan zal het daar in orde komen.
De voorzitter:
Ik dank de Staatssecretaris en de Kamerleden. Ik loop nog even de
toezeggingen langs.
– De Staatssecretaris zegt toe, de Kamer op de hoogte te houden van de
uitvoering van de toezegging om 750 minderjarigen te herplaatsen in
Nederland.
– De Staatssecretaris zegt toe bij zijn Franse collega aandacht te vragen
voor de positie van kwetsbare minderjarigen bij Calais – mag ik daar in
een halve interruptie van mijzelf nog aan toevoegen: Duinkerken – en
zal de Kamer daar medio oktober per brief over informeren.
– De Staatssecretaris zegt toe, bij de Minister van Buitenlandse Zaken
een specifiek ambtsbericht op te vragen met betrekking tot de laatste
honderd Eritreeërs in de Ranov.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

47

–

–

De Staatssecretaris zegt toe, de Kamer te informeren over de uitvoering van de motie inzake taalles, inclusief de inspanningen die de
afgelopen zeven maanden zijn verricht.
De Staatssecretaris zegt tot slot toe, de Kamer voor de begrotingsbehandeling te informeren over de opvang van asielzoekers uit veilige
landen.

Er is een VAO aangevraagd met mevrouw Voortman als eerste spreker. Ik
zie dat mevrouw Keijzer nog een opmerking heeft.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Miste ik nu in de opsomming de laatste toezegging die de Staatssecretaris
deed, namelijk dat hij ons ging vertellen wat de rechtsgrond is van de 16
ingetrokken dan wel geweigerde verblijfsvergunningen?
De voorzitter:
Dat staat niet in mijn toezeggingen, maar hij heeft daarover inderdaad een
brief toegezegd, dus die voegen we toe aan het aantal gedane toezeggingen. Correct.
De heer Azmani (VVD):
Voor de volledigheid van het toezeggingslijstje wijs ik op de halfjaarevaluatie rondom de REAN-regeling.
De voorzitter:
De Staatssecretaris heeft daarvan een voorevaluatie toegezegd. Het heet
anders, maar we weten wat we bedoelen en voegen het toe aan het lijstje
van toezeggingen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
De Staatssecretaris heeft toegezegd om in gesprek te gaan met de
kinderorganisaties over die verhuisbewegingen en daarbij de suggestie
mee te nemen dat er, vanaf het moment dat kinderen op school zitten,
getracht zou moeten worden om de verhuisbewegingen te beperken of
terug te brengen tot nul. Als hij dat overleg heeft gehad, zou ik daarover
graag een brief krijgen.
Staatssecretaris Dijkhoff:
De vraag van mevrouw Keijzer: ik ging ervan uit dat zij schriftelijke vragen
zou stellen. Anders zou ik eerlijk gezegd niet weten welke zestien ik moet
beantwoorden. Ik had wel ten aanzien van mensen uit veilige landen een
toezegging gedaan rondom bezettingsgraad en doorlooptijden.
De suggestie van de heer Voordewind: ik wil dat best meenemen in die
gesprekken, maar dan duurt het wel wat langer voordat de brief er komt.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is goed, voorzitter. Dan doen we het zo. Ik had het idee om het net
andersom te doen, maar dit is ook een prima oplossing.
De voorzitter:
U gaat eerst zelf schriftelijke vragen stellen?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik stel schriftelijke vragen over de politiecijfers en de geweigerde
vergunningen, en als ik dan van de Staatssecretaris hoor hoeveel mensen
uit zogenaamd veilige landen in de opvang zitten en wat de doorlooptijd
is, komen we met elkaar tot de juiste informatie.
De heer Voordewind (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

48

Als de Staatssecretaris zegt dat hij die optie zal onderzoeken en dan naar
de Kamer terug zal komen, dan wacht ik dat natuurlijk graag af, zeker als
het snel kan.
De voorzitter:
Akkoord. Dan zijn wij rond. Ik dank heel hartelijk ook de mensen op de
publieke tribune en de mensen die mee zitten te kijken. Ik wens u een fijne
middag.
Sluiting 13.16 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2242

49