Position Paper RTG GLB
Aan

: Leden van de vaste Kamercommissie LNV

Van

: Andrea Kuiper-Vos, Teamhoofd Landelijk Gebied

Datum

: 28 juni 2021

Betreft

: Position paper Vogelbescherming Nederland

Doel

: Achtergrondinformatie voor RTG GLB – blok 3 gebiedsgerichte aanpak

Geachte Kamerleden,
Vogelbescherming Nederland is gevraagd om met u mee te denken over hoe we tot een
toekomstbestendige invulling van het Nationaal Strategisch Plan kunnen komen binnen de kaders
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
Contouren Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) vanuit VBN
In Nederland is ongeveer tweederde van het landoppervlak landbouwkundig in gebruik. Dit areaal is
niet alleen van belang voor onze voedselproductie maar ook belangrijk als leefgebied voor een
breed scala van verschillende soorten planten en dieren. Daarnaast heeft de landbouw invloed op
de kwaliteit van de aanpalende natuurgebieden. We staan voor een groot aantal uitdagingen op het
gebied van biodiversiteitsverlies, klimaatverandering, stikstofcrisis en waterkwaliteit- en kwantiteit.
In de context van het GLB is het van belang om deze uitdagingen in samenhang te beschouwen.
Wij zijn van mening dat maatschappelijk geld (geld van de belastingbetaler), ingezet moet worden
om maatschappelijke doelen te behalen. Het is echter een feit dat een groot deel van het totale
budget van het GLB naar hectaretoeslagen blijft gaan op basis van de conditionaliteit in pijler 1. Dit
betekent dat een boer voornamelijk op basis van de grootte van zijn bedrijf subsidie krijgt vanuit het
GLB en niet op basis van in hoeverre hij bijdraagt aan het behalen van andere maatschappelijke
doelen. Deze hectaretoeslag mag niet leiden tot een nog verdere achteruithang van
maatschappelijke waarden die wij als het meest urgent zien, namelijk natuur, biodiversiteit,
landschap, milieu, klimaat en waterkwaliteit en -kwantiteit. Het nieuwe GLB, waar afgelopen week
in Europa overeenstemming over is bereikt, gaat deze hoognodige verandering niet teweeg
brengen. Uw kamer speelt een cruciale rol om deze keuzes op nationaal niveau in het Nationaal
Strategisch Plan wel te maken.
Het is essentieel dat boeren vanuit het GLB een eerlijke beloning krijgen voor maatregelen die
bewezen effectief een bijdrage leveren aan bovenstaande maatschappelijke doelen. Het is daarbij
van belang om de middelen daar in te zetten waar ze het meest bijdragen aan doelrealisatie. Dat
betekent dus geen laagdrempelige en zo breed mogelijk toepasbare maatregelen binnen de gehele
landbouw, maar een gerichte, effectieve invulling. Het krimpende budget binnen het GLB versterkt
deze noodzaak. Meedoen is niet het belangrijkste, het behalen van doelen wel. De Europese
rekenkamer heeft in een recent rapport harde conclusies getrokken over het huidige GLB dat
(ondanks een behoorlijk budget) geen enkele bijdrage heeft geleverd aan de gestelde
klimaatdoelen. Dit soort harde lessen dienen meegenomen te worden in de uitwerking van het
Nationaal Strategisch Plan (NSP).

1

Aanbevelingen voor het NSP
• Het is van belang om de doelen uit de Europese Green Deal, zoals de
Biodiversiteitsstrategie en de Farm to Fork strategie, meegenomen worden als
uitgangspunten in het nieuwe GLB en de uitwerking daarvan in het NSP. Als de
Nederlandse landbouw koploper wil blijven in Europa en de wereld, zal men ook hierin
voorop moeten lopen. We hoeven daarmee niet te wachten op hoe dat in Europa
uitgewerkt gaat worden, Nederland kan ook zelf aangeven op welke manier de gevraagde
reductie t.a.v. gewasbeschermingsmiddelen, kunstmest etc. vormgegeven gaat worden.
• Verder hechten wij er belang aan te vermelden dat voor ons biologische landbouw meer is
dan landbouw zonder gebruik van chemie (kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen). Een
verhoging van het areaal biologische landbouw moet daarom ook op deze bedrijven
gepaard gaan met een verhoging van de landschappelijke- en natuurkwaliteit.
• Voor de invulling van de Biodiversiteitsstrategie pleiten wij voor het opnemen van een
verplichte 10% aan landschapselementen op bedrijfsniveau als onderdeel van de
conditionaliteit. Het recent gepresenteerde Aanvalsplan Landschapselementen levert
hiervoor een goede aanzet.
• Er dient meer samenhang te komen tussen concrete doelstellingen en
voorwaardenscheppend beleid en tussen de inzet van Europees geld en de inzet van
nationale financiering. Naar ons idee wordt het Europese geld teveel ingezet voor ‘business
as usual’ en wordt er teveel gerekend op het beschikbaar komen van nationale financiering
om de gestelde doelen te bereiken. We snappen heel goed dat het GLB alleen niet alle
doelen kan behalen, maar zijn wel van mening dat het een significante bijdrage kán en móet
leveren: het geheel is meer dan de som der delen.
Een gebiedsgerichte aanpak
Alleen een GLB dat oog heeft voor de regionale uitdagingen en gebiedsprocessen faciliteert, draagt
bij aan een duurzame, toekomstbestendige landbouw. Voorbeelden waarin het GLB een
significante bijdrage kan leveren zijn de uitdagingen rond de veenweidegebieden (vastleggen
koolstof) en rond stikstof. De invulling van de conditionaliteit zou een belangrijke basis moeten
leggen voor het oplossen van deze problematiek, die nu teveel afhankelijk blijft van vrijwilligheid en
nationale financiering. Dit is weinig efficiënt. Een integrale aanpak kan het beste gebiedsgericht
opgepakt worden. Alleen zo kun je immers de gebiedsspecifieke doelen met de juiste
(gebieds)partijen voorop stellen.
Wat is daarvoor nodig in het NSP?
• Een gebiedsgerichte aanpak moet gebaseerd zijn op heldere en haalbare doelen en
bewezen effectieve maatregelen.
• Het GLB is één van de geldstromen in het gebiedsproces waarbij er de vrijheid moet zijn dit
geld in te zetten voor maximaal doelbereik. Om maximaal doelbereik te faciliteren pleiten
we voor een maximale overheveling van gelden uit pijler 1 naar pijler 2 en voor de inzet van
de artikelen uit het GLB die regionalisatie van de conditionaliteit mogelijk maken. De ecoregelingen en het stelsel van Agrarisch Natuurbeheer (ANLb) moeten de regionale
uitwerking vervolgens zoveel mogelijk versterken.
• Daadkrachtige uitvoering, met voldoende mandaat en duidelijke regie op proces en het
behalen van doelen. Op dit moment worden doelen onder andere niet gehaald omdat
verantwoordelijkheden onvoldoende helder zijn. Er is veel gesteggel tussen Rijk en
provincies over doelen, verantwoordelijkheden en de financiering. Het herijken van het
aloude decentralisatieakkoord lijkt hard nodig.
2

•

•

•

Beschikking hebben over een mix aan instrumenten of mogelijkheden en daarbij horende
financiering waarbij beredeneerd wordt vanuit het gewenste doelbereik voor de eerder
genoemde maatschappelijke doelen. Uit de evaluatie van het ANLb kwam duidelijk naar
voren dat de gestelde doelen niet gehaald worden, omdat het programma teveel op
zichzelf staat. Er is een grootschaliger en integralere aanpak nodig samen met andere
beleidsinstrumenten om hier echte stappen in te zetten. Echter, hier wordt nog
onvoldoende daadkrachtig invulling aan gegeven, zoals de voortdurende discussie over de
financiering van het Aanvalsplan Grutto pijnlijk laat zien.
Een Landinrichting 3.0 op basis van regionale doelen, in samenhang met alle regionale
uitdagingen, zou een eerste stap in de goede richting kunnen zijn. Zo kunnen bijvoorbeeld
in de weidevogelkerngebieden boeren blijven of komen die werkelijk iets willen en kunnen
met weidevogels, ondersteund met een fatsoenlijke boterham. Kiezen, verbinden en
uitvoeren.
Een goed voorbeeld van een gebiedsgerichte aanpak die in het NSP gefaciliteerd en (deels)
gefinancierd zou moeten worden is het Aanvalsplan Grutto. Dit initiatief van oud-minister
Pieter Winsemius richt zich op 30 kansgebieden verspreid over Nederland. Het GLB is een
belangrijke financieringsstroom om deze gebiedsgerichte aanpak te faciliteren, naast
financiering vanuit nationale en provinciale overheden, maar ook in combinatie met
financiering vanuit de markt. Naast herstel van biodiversiteit wordt in de regionale
uitwerking nadrukkelijk de link gelegd met andere urgente opgaven zoals koolstof
vastlegging in de bodem en reductie van stikstof.

3