De Minister voor Rechtsbescherming

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Kamerbrief ter verbetering van de rechtsbescherming in
de jeugdbescherming

Datum
16 november 2022
Ons kenmerk
4318087

1.
Aanleiding
Er zijn zorgen over onvoldoende rechtswaarborgen en rechtsbescherming van
kinderen en ouders die met een kinderbeschermingsmaatregel te maken krijgen.
Deze discussie is mede ontstaan door de zorgen die er bestaan over de stand van
de jeugdbescherming (financiële tekorten, tekorten aan jeugdbeschermers,
wachtlijsten en lange doorlooptijdtijden en tekorten aan jeugdhulpaanbod), maar
is verder aangezwengeld door het debat over uithuisgeplaatste kinderen van
gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Tijdens het plenaire
debat over uithuisplaatsingen van 12 mei jl. heeft u toegezegd dat u de
rechtsbescherming in de jeugdbescherming gaat verbeteren en dat u in november
2022 de Tweede Kamer informeert over uw plan van aanpak.
2.
Geadviseerd besluit
U wordt geadviseerd om in te stemmen met het verzenden van de brief aan de
Tweede Kamer (bijlage 1).
3.
Kernpunten
Met het verzenden van deze brief informeert u de Tweede Kamer over uw plan
van aanpak ter verbetering van de rechtsbescherming in de jeugdbescherming,
waarmee u tevens een reactie geeft op de aanbevelingen van de eindevaluatie
Herziene kinderbeschermingswetgeving. Omdat de urgentie groot is, begint u uw
plan met concrete maatregelen die op korte termijn kunnen worden gerealiseerd
en die passen binnen het huidige wettelijk kader.
1. Gespecialiseerd jeugdrechtadvocaat bij (spoed)uithuisplaatsing en
gezagsbeëindiging. U kondigt aan dat ouder(s) vanaf januari 2023
gedurende 1,5 jaar gebruik kunnen maken van kosteloze rechtsbijstand
bij procedures uithuisplaatsing en gezagsbeëindiging. Vanwege
uitvoeringsconsequenties vraagt de regeling om een gefaseerde aanpak.
U start daarom met de meest ingrijpende procedures. Vanaf 1 januari
geldt deze regeling voor procedures gezagsbeëindiging. Op basis van de
uitkomsten van monitoring besluit u wanneer de regeling uitgebreid wordt
met eerste procedures (spoed)uithuisplaatsing, waarbij u koerst op 1 juli
2023.
2. Perspectiefbesluit. U gaat in de brief in op de rechtswaarborgen die GI’s
hebben opgesteld voor de besluitvorming en het laten toetsen van het
Pagina 1 van 4

perspectiefbesluit. U heeft de GI’s gevraagd de rechtswaarborgen zo snel
mogelijk in te voeren, uiterlijk het eerste kwartaal van 2023.
3. Feitenonderzoek. U geeft in deze brief een korte beleidsreactie op het IGJrapport feitenonderzoek en verwijst ook naar het SO Feitenonderzoek
waar u uitgebreider op dit onderwerp ingaat. De kern van uw boodschap
is dat feitenonderzoek bij de betrokken organisaties en u de volle
aandacht heeft, dat de organisaties (RvdK, VT, GI) continu werken aan
het verbeteren van de kwaliteit van de besluitvorming, en dat het
belangrijk is dat de randvoorwaarden (voldoende tijd) op orde zijn. Met
uw maatregelen in de brieven van 14 september en 11 november zet u
daarop in.
4. Afhandeling van klachten. Betrokken organisaties en u zetten in op het
verbeteren van de procedure bij (tucht)klachten. U verwijst onder meer in
dit verband naar de ‘praatplaat’ die onlangs door AKJ (en met subsidie
JenV) is opgesteld en is verspreid onder RvdK, VT en GI’s. Deze
praatplaat en het ondersteunend materiaal helpt professionals om
vroegtijdig het gesprek met de cliënt aan te gaan over welke route zij
kunnen lopen bij onvrede. Daarnaast heeft u het AKJ subsidie gegeven
voor de ontwikkeling van opleidingsmateriaal voor de huidige
professionals, zodat zij beter zijn toegerust om te gaan met onvrede en
(tucht)klachten van cliënten.
5. De omgang na een uithuisplaatsing. U gaat met de GI’s bezien of het
standaard geven van een aanwijzing vaststellen bezoekregeling ex artikel
1:265f BW (voor zover er niet al een door de rechter vastgestelde
omgangsregeling ligt) bij alle GI’s doorgevoerd kan worden. Met deze
aanwijzing wordt ouders duidelijkheid geboden en ze worden gewezen op
een rechtsingang.
4.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
16 november 2022
Ons kenmerk
4318087

Toelichting

4.1 Politieke context
De rechtsbescherming in de jeugdbescherming is de afgelopen periode veelvuldig
onderwerp van gesprek in de Tweede Kamer. In debatten en Kamervragen bent u
hoofzakelijk bevraagd over de kwaliteit van het feitenonderzoek, het
perspectiefbesluit en de juridische ondersteuning van kinderen en ouders in
procedures (spoed)uithuisplaatsing en gezagsbeëindiging. Op 21 november is het
Wetgevingsoverleg Jeugd en op 24 november het Commissiedebat
Jeugdbescherming. Met name tijdens het debat van 24 november verwachten we
veel kritische vragen over uw aanpak voor het verbeteren van de
rechtsbescherming.
4.2 Financiële overwegingen
In de brief zegt u toe dat u 1,5 jaar kosteloze rechtsbijstand beschikbaar stelt
voor ouder(s) die te maken krijgen met een uithuisplaatsing of
gezagsbeëindigende maatregel. De kosten hiervoor bedragen voor 2023 en 2024
in totaal 6 miljoen euro en worden gedekt door de begroting van het ministerie
van Justitie en Veiligheid (JenV). De overige maatregelen voor de korte termijn
gaan gepaard met geringe kosten en worden eveneens ingepast in de begroting
van het ministerie van JenV. Voor de maatregelen waarvoor u de intentie heeft
om de wet aan te passen maakt u het voorbehoud dat u de
uitvoeringsconsequenties en de daarmee gepaard gaande financiële impact in
kaart moet brengen. Dit heeft u in het voorjaar van 2023 nader uitgewerkt en dan

Pagina 2 van 4

zal ook blijken welke maatregelen u met het beschikbare budget daadwerkelijk
kunt nemen.
4.3 Krachtenveld
Het plan van aanpak ter verbetering van de rechtsbescherming is in samenspraak
met de RvdK, GI’s/ Jeugdzorg Nederland (JZN), advocatuur en het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport tot stand gekomen. Ook zijn de perspectieven
van jongeren en ouders betrokken. De sector staat positief tegenover de plannen
om de rechtsbescherming in de jeugdbescherming te verbeteren.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
16 november 2022
Ons kenmerk
4318087

Er is verschillende malen gesproken met RvdK en JZN over de rechtsbescherming
bij het perspectiefbesluit. JZN is akkoord met de voorgestelde passage. De RvdK
niet. De RvdK meent dat de toetsing van het perspectiefbesluit via de
gezagsbeëindiging of verlenging van de machtiging uithuisplaatsing de beste
rechtsbescherming biedt. De RvdK geeft aan dat dit de bedoeling van de wetgever
is geweest en dit zwaarwegende besluit wordt voorzien van een onafhankelijk
advies door de RvdK.
De RvdK meent dat binnen het huidig wettelijke kader wijziging van het
perspectief al beoordeeld kan worden door de kinderrechter en niet vertragend
hoeft te werken. Daarnaast heeft een procedure via de geschillenregeling drie
belangrijke nadelen: ouders hebben een advocaat nodig om verweer te voeren,
hoger beroep is niet mogelijk en sommige rechtbanken verklaren zich niet
ontvankelijk. De RvdK meent dat de gezinnen bij de werkwijze waarbij wordt
aangesloten bij de huidige kinderbeschermingswetgeving daarom meer
rechtsbescherming biedt. De RvdK benadrukt dat het van belang is dat nog niet
tot uitvoering van het perspectiefbesluit wordt overgegaan zolang de rechter geen
besluit heeft genomen over het perspectief van het kind.
Dit standpunt is niet overgenomen nu de in de passage uitgezette lijn meer
tegemoetkomt aan de positie van de GI’s en de toezegging van GI’s om stappen
te zetten om kinderen en ouders meer rechtsbescherming te bieden. Dat doen zij
onder meer door alle perspectiefbesluiten zo snel mogelijk aan de kinderrechter
voor te leggen. De geschillenregeling is daarbij van belang omdat bij een
gezagsbeëindiging of verlenging van de machtiging uithuisplaatsing veel tijd
verstrijkt tussen het moment dat het perspectiefbesluit is genomen en het
voorleggen aan de kinderrechter. Daarnaast toetst de kinderrechter het
perspectiefbesluit bij een verlenging niet direct, de verzoeken die voorliggen
worden enkel toe- of afgewezen. De rechter spreekt daarbij niet noodzakelijk een
oordeel uit over het perspectiefbesluit. Ouders kunnen bij de route
geschillenregeling zonder advocaat ter zitting verschijnen om hun zienswijze aan
de rechter voor te leggen. (Voor een verweerschrift is een advocaat vereist).
4.4 Communicatie
Met DCOM is een woordvoeringslijn afgestemd.
4.5 Afstemming
De brief is afgestemd met DFEZ, DGRR, DWJZ, ministeries van VWS en Financiën,
RvdK, JZN, Raad voor Rechtsbijstand en Rechtspraak.
4.6 Ontwikkelingen hiervoor
Op 5 november is de conceptbrief met u besproken, in het bijzonder de passage
over het perspectiefbesluit. De RvdK was ook bij dit overleg aanwezig. De RvdK
Pagina 3 van 4

heeft zijn voorstel voor het laten toetsen van het perspectiefbesluit ingebracht.
Afgesproken is dit voorstel van de RvdK nader te beoordelen en te bespreken met
JZN. DWJZ heeft in een memo de verschillende scenario’s voor toetsing van het
perspectiefbesluit uitgewerkt en beoordeeld vanuit juridisch perspectief.
Concluderend komt hierin naar voren dat een ideale procedure voor toetsing van
het perspectiefbesluit met voldoende rechtswaarborgen op dit moment niet
beschikbaar is. Op 16 november bent u geadviseerd in te stemmen met de
voorgestelde passage in de TK-brief, omdat deze meer tegemoetkomt aan uw
toezegging om betrokkenen meer rechtsbescherming te bieden.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
16 november 2022
Ons kenmerk
4318087

5.
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Pagina 4 van 4