Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Zeer hartelijk dank voor de reactie van de
Kamerleden in eerste termijn. Voordat ik mijn betoog
begin, pak ik graag direct een punt van terechte kritiek
op. Het gaat om de kritiek die is geleverd door de heer
Van der Vlies. Hij zei dat voorstellen van de regering in
alles op orde moeten zijn, ook wat de taal betreft. Hij
wees er terecht op dat juist wetgeving een schoolvoorbeeld daarvan moet zijn. Dat was het gewoon niet. Ik kan
zelfs zeggen dat het niet op één punt, maar op twee
punten geen schoolvoorbeeld was. In plaats van het
woord ″die″ moest het woord ″dat″ worden gebruikt. Ik
heb dus een tweede nota van wijziging waarin ik dit
corrigeer, om recht te doen aan de heer Van der Vlies en
uiteindelijk aan ons allen, omdat wij onze statuur hoog
moeten houden op dit punt. Ik dien dus graag een
tweede nota van wijziging in, met waardering voor de
heer Van der Vlies dat hij ons voor deze fout heeft
behoed. Dank u wel!
Ik sta hier met plezier, omdat ik vind dat er een heel
belangrijk wetsvoorstel ligt. Een wetsvoorstel waarover
wij, ondanks de kabinetsval, toch nog op een heel korte
termijn met elkaar van gedachten kunnen wisselen en
hopelijk, daar waar er stemmingen plaatsvinden,
besluiten kunnen nemen. Dat is een goede zaak, want
het is een mooi wetsvoorstel dat echt belangrijke
stappen zet voor het hogeronderwijsveld. Accreditatie is
vanzelfsprekend geen punt dat dagelijks de voorpagina
haalt. Dat is de werkelijkheid in het leven: je hebt
voorstellen waarbij dat gebeurt, maar bij de accreditatie
niet. Totdat er iets aan de hand is met de kwaliteit van
ons onderwijs, want dan is het opeens wel voorpaginanieuws. Accreditatie en ook de inspectie zijn heel
wezenlijke onderdelen van ons onderwijsstelsel. Het gaat
ook om vertrouwen. Ik vond de opmerking van de heer
Van der Vlies over de vertaling van het woord accreditatie, namelijk het schenken van vertrouwen en het
toekennen van geloofwaardigheid, een heel belangrijke
notie. Daar gaat het uiteindelijk om in het stelsel.
De kracht van het accreditatiestelsel is dat het
vertrouwen in het hoger onderwijs in binnen- en
buitenland wordt versterkt. Dat is ook de reden dat wij er
Europese afspraken over hebben gemaakt en dat onze
NVAO onderdeel vormt van het Europese netwerk en
daar ook wordt getoetst op kwaliteit. Zo weten wij zeker
dat ons hoger onderwijs op een goede manier wordt
gewaardeerd ten opzichte van het onderwijs in andere
delen van Europa. Het wetsvoorstel is er, denk ik, in
geslaagd om een aantal belangrijke goede punten te
behouden en een aantal geconstateerde tekortkomingen
weg te nemen. Ik heb het dan over de bureaucratie, over
te weinig stimulans tot verbetering, over de kwaliteitszorg op maat, over minder administratieve lasten en over

het zichtbaar maken van de kwaliteitsverschillen. Dat
soort zaken is toegevoegd aan dit wetsvoorstel. Daarmee
is het een verrijking van de wet. Ondanks alle vragen die
zijn gesteld, beluister ik in de Kamer een breed draagvlak
daarvoor. Dat is prettig.
Het voorstel heeft een lange voorgeschiedenis, althans
relatief gezien in de geschiedenis van de accreditatiewet.
Vrij snel is er discussie ontstaan over varianten. Nu
nemen wij daadwerkelijk de stap om het te verbeteren.
Het is belangrijk om vast te stellen dat het geen papieren
bedenksels zijn. Uiteindelijk zijn het aanpassingen die het
verlengde vormen van grondige evaluatiestudies en
pilots. Ik zal daar zo meteen op ingaan naar aanleiding
van vragen die daarover zijn gesteld.
Mijn beantwoording valt uiteen in een vijftal blokjes.
Het eerste gaat over het accreditatiestelsel en alles wat
daaraan vastzit. Het tweede gaat over de rolverdeling in
de kwaliteitszorg rondom het hoger onderwijs. Het derde
gaat over de kwaliteitsverbetering. Het vierde gaat over
de studentenbetrokkenheid. Het vijfde is het blokje
″overig″.
Ik zal op alles ingaan wat is besproken. Het is goed om
aan te geven dat ik de amendementen op het laatst
behandel. De discussie over de thematiek die daarin
wordt aangekaart, komt daar aan de orde, zo die niet
eerder in vragen naar voren komt. Dan hoeft niemand te
denken dat zijn of haar punt helemaal niet aan de orde
komt, want ik probeer het een beetje te ordenen. Er zijn
best veel vragen gesteld. En terecht, want wij bespreken
hier een buitengewoon belangrijk onderwerp. Tot zover
mijn inleidende woorden.
Ik kom bij het eerste blokje, waarin ik inga op de
vragen die over het accreditatiestelsel zijn gesteld. Het is
goed om te beginnen met een vraag die vaak naar voren
kwam bij de behandeling van dit wetsvoorstel: worden
de bureaucratische lasten daardoor daadwerkelijk in
voldoende mate verminderd? Wij hebben in pilots gezien
dat het hier en daar wat minder liep. Er is echter toch
sprake van een vermindering van de bureaucratische
lasten. De opleiding wordt getoetst op een aantal criteria.
Bij de beperkte accreditatie wordt op drie criteria minder
getoetst dan normaal gesproken het geval is in de
uitgebreide accreditatietoets. Dat zijn de criteria die reeds
op instellingsniveau zijn getoetst, als je de instellingstoets positief hebt afgerond. Dat scheelt uiteindelijk in de
uitwerking. U moet zich indenken dat sommige
hogeronderwijsinstellingen tientallen zo niet honderden
opleidingen hebben. Daar heb je dan ook echt de
mogelijkheid om winst te maken.
Uit de pilots blijkt dat men nog steeds de neiging heeft
om heel veel informatie te leveren voor de beperkte
toets, de beperkte accreditatie. Ik herken dat wel, want je
wilt de toets der kritiek doorstaan en je bent gewend om
het op die manier te doen. Als de instellingstoets echter
positief is, is het echt zaak dat de accreditatietoets van de
opleiding zich daadwerkelijk beperkt tot de resterende
factoren die nog niet bij de instellingstoets aan de orde
zijn geweest. Daarmee help je jezelf een handje en is er
sprake van een substantiële reductie. Er zijn overigens
ook pilots die hebben aangetoond dat het zo werkt. Het
is echter goed om je bewust te zijn van het feit dat je het
smal moet houden.
De NVAO en de koepels maken ook nog afspraken
over de beperking van de lasten. De nieuwe kaders, die
een zekere mate van uniformiteit moeten krijgen, moeten
ook een substantiële reductie van de administratieve

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in
verband met aanpassing van het accreditatiestelsel (32210).
(Zie vergadering van 16 maart 2010.)
De algemene beraadslaging wordt hervat.
©

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5704

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
lasten teweegbrengen. Het is ook de bedoeling om de
secretarissen van de accreditatiecommissies die worden
gevormd te begeleiden, zodat zij de juiste dingen vragen
en de juiste dingen leveren aan de NVAO. Dat scheelt
toch enorm.
Er bestond wel zorg. Ook de VSNU kwam daar mee. In
tegenstelling tot wat de VSNU suggereert in de brief van
12 maart, is het wetsvoorstel op de normale manier
langs Actal gegaan. Actal heeft ingestemd met de
schatting van de vermindering van de administratieve
lasten, die aanvankelijk uitkwam op 40%. Deze inschatting is naar aanleiding van de ervaringen in de pilots
bijgesteld tot 25%. Actal heeft daarnaast een advies
uitgebracht om een model voor een instellingsaccreditatie te overwegen, met de wens om nog meer reductie te
behalen. Dat was echter niet bedoeld om die 25% te
halen. Wij zijn het met Actal eens dat dit gewoon op
orde is.
Het is heel belangrijk dat er volstrekte helderheid komt
over de eisen. Daarom is een accreditatiekader heel erg
belangrijk, is een commissie met een goed functionerende secretaris heel belangrijk en een school die zich
weet in te houden en zegt: dit hebben wij op instellingsniveau gedaan en dit doen wij op opleidingsniveau. Dat
is gewoon wennen, maar dat is ook een kwestie van
ontwikkelen. Ik wil wel de vinger aan de pols houden. Ik
heb afgesproken dat er over twee jaar een evaluatie
plaatsvindt. Het is goed dat u dat weet. Dan kunnen wij
ook echt goed bekijken of het heeft geholpen zoals wij
hadden gedacht.
De heer Anker is er nog niet, maar ik geef toch even
antwoord op zijn vraag. Hij sprak zijn zorg uit over het
ontstaan van een tijdelijke toename van de administratieve lasten door de verandering van het stelsel. Ik denk
niet dat dit gebeurt. Dit kan wel gebeuren als scholen
allemaal de versnelde procedure willen aanvragen,
terwijl zij misschien nog niet zo ver zijn voor de
accreditatie, in de trant van: hup, wij beginnen alvast met
opleidingen in de beperkte accreditatietoets. Ik denk dat
het uiteindelijk niet het geval moet zijn. Dat als antwoord
op de vraag van de heer Anker.
De heer Harbers heeft gevraagd waarom de instellingstoets kwaliteitszorg niet verplicht is. Hij heeft
daarover ook een amendement ingediend, maar ik wil
toch graag ingaan op zijn vraag. De accreditatie van
opleidingen is en blijft een centraal element. In de
evaluatie is niet naar voren gekomen dat dit systeem
tekort schiet en dat er behoefte zou zijn aan aanvullende
garantie met betrekking tot de kwaliteitszorg op
instellingsniveau. Een instelling wordt gevormd door het
totaal aan opleidingen. De voorgestelde instellingstoets
biedt echter de mogelijkheid – en dat is het mooie ervan
– om je opleiding een beperkte toets te laten doorstaan.
Die beperkte accreditatie is een belangrijke en aantrekkelijke reden voor instellingen om dat te doen. Indien men
er niet voor kiest om die instellingsbrede instellingstoets
te doen dan zullen alle aspecten getoetst worden bij de
inliggende opleidingen. Op dat moment heb je de
kwaliteitszorg per opleiding in beeld en daarmee ook het
totaal van de instelling.
Wij vinden het beter om die keuze bij de instellingen
zelf te laten, omdat het uiteindelijk de keuze is van de
instelling zelf. Soms is er zelfs sprake van kleine
instellingen met slechts één opleiding. Die instellingen
hebben die ruimte. Ik weet dat de private niet-bekostigde
opleidingen daaraan zeer hechten en het is uiteindelijk

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dit
vind ik een heel reëel punt. Ik wil het alleen wel
zorgvuldig doen, want wij weten hoe buitengewoon
precies de Eerste Kamer hierop is. Daar houdt men er
niet van dat AMvB’s en alles wat daaraan vastzit al de
wereld ingaan voordat de zaak netjes zijn beloop heeft
gehad. Ik probeer zo veel mogelijk tempo te maken,
samen met de NVAO.
De heer Van Dijk heeft gevraagd of in de regeling
versnelde invoering de termijn voor de instellingstoets
niet op één jaar moet worden gesteld en of ik het risico
zie dat een student drie jaar een opleiding volgt die niet
compleet of onvoldoende blijkt. De accreditatiecommis-

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Aanpassing accreditatiestelsel

aan de instellingen zelf om er vorm en inhoud aan te
geven. Dat is een goede zaak.
De heer Harbers stelde nog een tweede vraag over de
instellingstoets. Hij vroeg of de criteria voor de instellingstoets bekend zijn op het moment dat een instelling
de instellingstoets moet aanvragen. Wat mij betreft zijn
die criteria bekend. Zij worden opgenomen in het
accreditatiekader dat na aanvaarding van dit wetsvoorstel wordt opgesteld en goedgekeurd. Wij kennen de
termijnen daarvoor. Het nieuwe model voor accreditatie
treedt wat mij betreft pas in werking op het moment dat
het accreditatiekader er ook ligt, dus niet eerder dan dat
moment. Dan weten wij ook zeker waarover wij het
hebben.
De heer Harbers (VVD): Daarover ging nou net mijn
vraag. Zodra de wet is aanvaard, kan de staatssecretaris
aan de slag om dat kader op te stellen. Dezelfde wet zegt
ook dat zodra de wet is aanvaard, de instellingen binnen
twee maanden moeten beslissen of zij deelnemen aan de
versnelde invoering. Aangezien dat kader eerst weer aan
de Kamer wordt voorgehangen, vermoed ik dat de
staatssecretaris in de knel komt met die termijn van twee
maanden voor de versnelde invoering. Pas aan het eind
van die twee maanden weten de instellingen aan welke
criteria zij moeten voldoen om die versnelde invoering
aan te vragen.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Wij
kennen al het gebruik van een kader en ik schat in dat
het daarvan niet enorm zal afwijken. Instellingen kunnen
wel een inschatting maken op basis van het kader dat er
al ligt. Wij willen nog wel extra scherp kijken, mede naar
aanleiding van Kamervragen, of er nog aspecten zijn die
we nader willen aanscherpen. Globaal hebben instellingen een goed beeld van wat er aan hen wordt gevraagd.
Nogmaals, wij zullen het kader heel snel ontwikkelen, het
wordt voorgehangen en op dat moment is het inzichtelijk
en heeft de Kamer nog de mogelijkheid om hierop in te
gaan.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Volgens mij zit er
nu al een conceptaccreditatiekader bij het stuk. Wij
hebben er dus al in belangrijke mate naar kunnen kijken
en wij hebben er ook al wat vragen over gesteld. Als de
staatssecretaris aanstaande dinsdag bij de stemmingen
groen licht krijgt, kan zij het accreditatiekader toch eerst
verder vervolmaken voordat het wetsvoorstel definitief in
de Eerste Kamer wordt neergelegd? Zodra het in de
Eerste Kamer is aanvaard, kunnen wij het kader in deze
Kamer bijna per ommegaande krijgen. Daarmee is het
probleem van de heer Harbers toch opgelost?

65-5705

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
sie gaat natuurlijk wel langs die opleidingen, ziet de
opleiding, maar toetst deze inderdaad beperkt. Wij
hebben toch gekozen voor een termijn van drie jaar om
de NVAO de gelegenheid te geven de instellingstoetsen
uit te voeren voor de instellingen die dat willen. Dat
hoeft geen drie jaar te duren. Als de NVAO tijd heeft en
de instelling een toetsing aanvraagt, kan dat sneller
gebeuren. Op het moment dat uit de instellingstoets
blijkt dat iets niet op orde is, wordt die opleiding gelijk
beetgepakt en ook op de andere drie criteria getoetst
zodat er een breed beeld ontstaat van de opleiding in
haar totaliteit.
Wij hebben toch de schwung willen geven aan
hetgeen hier ligt, om de instellingen tempo te laten
maken. Ik heb zelf die keuze niet direct gemaakt, maar ik
verwacht dat instellingen vrij snel die handschoen zullen
oppakken als zij dat op die manier willen doen. Als de
periode van drie jaar is verstreken, gaat men gewoon in
het normale regime en moet er eerst een positieve
instellingstoets liggen voordat men naar de beperkte
accreditatie mag.
De heer Jan Jacob van Dijk heeft gevraagd wat het
voor de opleidingsaccreditatie betekent als na zes jaar de
instellingstoets niet opnieuw wordt gehaald. Hij vraagt of
is nagedacht over de gevolgen voor de studenten. Met
het vervallen van de instellingstoets vervalt het recht op
een beperkte procedure. De opleidingen moeten dan dus
in de breedte worden getoetst totdat er een positieve
instellingstoets is. De instellingstoets is feitelijk een ticket
tot een beperkte opleidingstoets. Als die niet op orde is
en de opleidingen na zes jaar weer worden geaccrediteerd, moet die opleiding in de breedte worden getoetst.
Dat is niet nodig als NVAO gebruik maakt van de
instellingstoets waarvoor nog een paar zaken beter
moeten worden geregeld. Dan heeft men een termijn van
een jaar om zaken op orde te brengen. Dan kan
ondertussen een start worden gemaakt.

aflopen, moet er sprake zijn van een uitgebreide toetsing.
Ik ga ervan uit dat de instellingstoets dan na een
verbetertermijn of een nieuwe aanvraag weer op orde is.
Het is wel goed om een onderscheid te maken tussen
nieuwe opleidingen, die onder een uitgebreid regime
komen, en lopende opleidingen die een accreditatie voor
zes jaar hebben. Als wij dat niet doen, is het einde zoek.
Als de accreditatie is verleend, geldt die voor de gehele
periode.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het antwoord van
de staatssecretaris is helder, maar ik weet niet of het
helemaal bevredigend is. Je zou je namelijk kunnen
voorstellen dat er dan gedurende vier jaar door een
opleiding wellicht onvoldoende aandacht wordt besteed
aan bijvoorbeeld de kwaliteitszorgelementen.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De
lopende accreditaties worden gehandhaafd, want anders
wordt het allemaal wel heel ingewikkeld. De instellingstoets zegt op dat moment niet per se iets over waar de
opleiding op is getoetst in de periode dat de instellingstoets op orde was. Nieuwe opleidingen moeten in dat
geval een uitgebreide opleidingstoets ondergaan om een
accreditatie te krijgen. Zodra de lopende accreditaties

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Je
moet er dan wel rekening mee houden dat die opleiding
kwam uit een situatie waarin gekeken werd of de drie
elementen rondom kwaliteitszorg, personeel et cetera op
orde waren. Toen ze gemeten werden, waren die
elementen op orde. Maar ook werd er gekeken naar de
onderwijskundige situatie van de opleiding zelf. Als een
opleiding geen positief resultaat meekrijgt bij de
instellingstoets, gebeurt er bovendien altijd wat met zo’n
opleiding. Op zo’n moment gaan alle bellen namelijk
rinkelen. Ik weet dat dit bijvoorbeeld op dit moment het
geval is bij een accreditatie van een pabo. Op zo’n
moment gebeurt er echt van alles. Dat duurt geen jaren.
Ik vind echter wel dat het goed is om een opleiding die
wordt geaccrediteerd onder een regime van een
positieve instellingstoets, de helderheid te geven dat die
ook kan worden afgelopen.
De heer Van der Vlies vraagt waarom de herstelperiode bij verlies van accreditatie twee jaar is, terwijl de
periode voor de voorwaardelijke instellingstoets één jaar
is. De herstelperiode bij een accreditatie is ten hoogste
twee jaar. Waar het mogelijk is, moet die periode
gewoon korter zijn. De NVAO moet dan kunnen zeggen:
met dit deficit moet het ook binnen een kortere tijd
kunnen gebeuren, dus u krijgt hiervoor geen twee jaar.
De NVAO heeft de ruimte om, gelet op de informatie die
men krijgt, die mogelijkheid wel of niet te bieden. De
NVAO kan dus de duur van de herstelperiode bepalen.
De duur van de voorwaardelijke instellingstoets kan niet
op die manier worden bepaald. De NVAO zal dus een zo
kort mogelijke termijn stellen. Wel is het zo dat de impact
van een accreditatie ervoor zorgt dat er soms een
hersteltermijn nodig is van wat langer dan een jaar. Wij
zien dat ook bij andere scholen. Wij wilden juist graag
dat zo’n school uit het defensieve karakter kwam. Wij
wilden voorkomen dat men zei: er is een probleem en
met een korte hersteltermijn moet het direct weer op
orde komen. Nu heeft de opleiding de gelegenheid om
de punten echt goed op te pakken. Ik zeg echter
nogmaals: die situatie is er alleen als de NVAO er
vertrouwen in heeft dat die periode daadwerkelijk iets
oplevert voor de school.
Als de instellingstoets echter niet goed is, dan is het
leven simpel, want dat wordt de opleiding gewoon breed
geaccrediteerd. Dan is er niet meer de beperkte
mogelijkheid. Het ″hulpmiddel″ van de positieve
instellingstoets vervalt dan voor de instelling. Daarvan
heeft die instelling vooral zelf last. Vervolgens worden de
opleidingen wel breed of uitgebreid geaccrediteerd.

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De casus was iets
anders. Stel dat de Universiteit Leiden nu een instellingstoets aanvraagt en dat die positief is. Dan heeft men
voor zes jaar een accreditatie. Als men die in 2010
aanvraagt, geldt die tot 2016. Wij weten dat alle
opleidingen die eronder liggen niet op hetzelfde moment
zullen worden getoetst. De accreditatie daarvan zal een
poosje later plaatsvinden. Stel dat in 2014 de faculteit
Sociale Wetenschappen een accreditatie aanvraagt en die
ook krijgt. Die accreditatie loopt dan van 2014 tot 2020. In
2016 vindt vervolgens een nieuwe instellingstoets en op
grond daarvan krijgt de opleiding geen accreditatie,
omdat blijkt dat zaken niet goed zijn. Wat gebeurt er dan
met de accreditatie van die opleiding? Moet dan die
opleiding er alsnog een stukje accreditatie aan toevoegen, namelijk voor het deel dat niet door de instellingstoets kwam, of blijft het gewoon doorgaan? Dit betreft
elementen van kwaliteitszorg. In hoeverre blijven die
overeind?

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5706

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
De heer Van Dijk stelde een vraag over de versnelde
invoering gedurende drie jaar. Die vraag heb ik daarnet
eigenlijk al beantwoord.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik heb nog een vraag over
de vrijwillige instellingstoets. Wij horen dat men in
Vlaanderen naar een verplichte instellingstoets neigt.
Daarover heb ik in mijn eerste termijn een vraag gesteld.
In de beantwoording stelt de staatssecretaris steeds dat
er een nieuwe regering zit en dat Vlaanderen wat later in
het accreditatieproces zit. Men komt daar dus wat later
met een definitief oordeel. Toch ontvangen wij signalen
uit Vlaanderen over de verplichte instellingstoets. Kan de
staatssecretaris eens ingaan op de vraag hoe een en
ander zal gaan als Vlaanderen daarvoor kiest? Is het niet
verstandig om dit dan op zijn minst gelijk te schakelen?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Op het
verschil tussen Vlaanderen en Nederland kom ik in de
loop van mijn beantwoording nog terug. Dit verschil is
overigens buitengewoon beheersbaar.
De heer Van der Ham heeft gevraagd wat de gevolgen
zijn van een negatieve instellingstoets. Kan de instelling
na een negatieve instellingstoets nieuwe opleidingen
starten? Ja, dat kan zo’n instelling in principe wel. Wel is
dan de uitgebreide toets nieuwe opleiding nodig.
Daaraan ontkomt zo’n instelling dan niet. Het ticket is
helaas op zo’n moment niet verkregen.
De heer Van der Ham heeft nog een vraag gesteld. Ik
zie dat hij op dit moment niet in de zaal is, maar ik
beantwoord zijn vragen wel. Hij vraagt hoe het uitpakt
als een instelling straks een excellente én een zwakke
opleiding heeft. Dat kan. Wij kennen geen accreditatieoordeel over een totale instelling. Het gaat uiteindelijk
over de opleidingen. Het is inderdaad mogelijk dat beide
typen voorkomen binnen één instelling. De instellingstoets gaat overigens wel altijd over het geheel. De
criteria die daarbij met name aan de orde zijn, dus
kwaliteitszorg, personeel et cetera, gelden voor alle
opleidingen. Een positieve uitslag van de instellingstoets
geldt dan ook voor alle opleidingen.
De heer Anker van de fractie van de ChristenUnie
heeft een vraag gesteld in het kader van de versnelde
invoering. Hij heeft begrepen dat na een periode van drie
jaar de beperkte accreditatieprocedure niet meer wordt
toegepast. De vraag is dan wel of dat alleen de uitgebreide toets is. Dat klopt, als er geen instellingstoets
gevraagd wordt. Na drie jaar moet eerst de instellingstoets geregeld zijn. Dan kun je de beperkte accreditatiemogelijkheid benutten. Dan gaat de wet, zoals beoogd,
inderdaad formeel zijn werk doen.
De heer Anker vroeg ook of er met een instellingstoets
en een beperkte opleidingsaccreditatie geen sprake is
van een dubbele toetsing. Dat beeld had de Raad van
State aanvankelijk ook, maar in reactie op het advies van
die raad heb ik aangegeven dat ik de indruk heb dat hij
een verkeerd beeld had van datgene wat beoogd werd.
De instellingstoets heeft namelijk betrekking op andere
zaken dan de beperkte opleidingsaccreditatie. Er worden
dus verschillende dingen getoetst en in die situatie
gebeurt dat op een verschillend niveau. Er is dus geen
sprake van het verrichten van dubbel werk.
De heer Van der Vlies is positief over dit wetsvoorstel,
maar hij vraagt zich af of dit het eindpunt is. Ik denk dat
dit voorlopig inderdaad het eindpunt is. In de afgelopen
accreditatieperiode is ervaring opgedaan met dat regime.

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

Er is stevig geëvalueerd en er kwam naar voren dat er
sprake is van bureaucratie en dat er te weinig mogelijkheden zijn voor differentiatie. Met dit wetsvoorstel zullen
die problemen worden opgelost. Ik sluit overigens niet
uit dat over twee jaar uit de evaluatie blijkt dat de
knoppen hier en daar een beetje moeten worden
aangedraaid, maar dit wetsvoorstel borgt zaken als een
instellingstoets, een opleidingsaccreditatie en meer
ruimte voor differentiatie. Wat mij betreft blijft het
voorlopig dus zo.
Ik kom op de vraag van mevrouw Besselink over de
problematiek ten aanzien van het Vlaamse model.
Vlaanderen is inderdaad nog niet zo ver. Daar denkt men
wel na over een model dat inhoudt dat de instellingstoets op kwaliteitszorg verplicht is, opdat er voor alle
opleidingen een beperkte toets is. Het gaat ook de VSNU
om het feit dat die beperkte toets er overal is en dat er af
en toe een positieve instellingstoets wordt gedaan, maar
ik vind het goed om een en ander scherp te regelen. Je
hebt de mogelijkheid om die instellingstoets te doen. Je
hoeft die niet te doen, maar dan kies je voor een
uitgebreid regime. Ik zou wel weten wat ik deed. Het is
echter wel mogelijk dat kleine instellingen ervoor kiezen
dat hun opleiding wordt bekeken, zoals die er ligt. Met
name leden van de PAEPON geven aan dat zij dat heel
plezierig vinden. Vaak willen namelijk wat kleinere
instituten het op die manier geregeld zien. Voor het
regime in totaliteit en uit het oogpunt van het werk van
de NVAO vind ik het nuttig om het uniform te doen. Het
is mogelijk dat Vlaanderen uiteindelijk tot een ietwat
ander model komt, op grond van de evaluatie van de
eerste accreditatieperiode. De Raad van Ministers – ik
meen dat dit de benaming is – heeft gezegd dat dit geen
probleem hoeft te zijn en de NVAO is het daarmee eens.
Mocht het een totaal ander model worden, dan gaan wij
de discussie met elkaar aan. Wij zijn de raad van toezicht
van de NVAO, om het maar zo te zeggen. Op dat
moment zal er worden gediscussieerd over de vraag of
het instituut zich niet te veel moet oriënteren op twee
modellen.
De heer Harbers (VVD): Ik heb ook even gewacht totdat
de staatssecretaris de vergelijking met Vlaanderen
maakte, want dat kwam ook aan de orde toen zij inging
op mijn amendement over de verplichte instellingstoets
voor bekostigde instellingen. Heeft de instellingstoets
voor kleine instellingen, die slechts een paar opleidingen
hebben, niet juist grote voordelen? Dan zijn die criteria
voor die paar opleidingen in een keer uitgezocht. Relatief
gezien scheelt het voor kleine instellingen meer dan voor
grote instellingen als zij gebruikmaken van de instellingstoets. Volgens mij geeft de staatssecretaris om die reden
aan dat zij het wel zou weten als zij zo’n instelling was.
Wat is dan het bezwaar tegen mijn amendement?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Wat is
erop tegen om het even aan de instellingen over te laten
om de keuze te maken? U hebt ongetwijfeld ook met de
PAEPON gesproken. Daar biedt men ook een bepaald
soort opleidingen aan. Men kiest er daar voor om de
instellingen zelf de keuze te laten maken. Ik vind dat
legitiem. Waarom zouden wij instellingen beperken in het
maken van een keuze? Ik ben benieuwd waarom u met
een tegenvoorstel komt.
De heer Harbers (VVD): De staatssecretaris geeft aan dat

18 maart 2010
TK 65

65-5707

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
PAEPON het zelf wil bepalen. Daarbij gaat het echter om
de particuliere opleidingen. Mijn amendement beperkt
zich juist tot de bekostigde opleidingen, conform de Wet
op het hoger onderwijs. Ik denk dat het juist voor die
bekostigde opleidingen, waar veel belastinggeld in gaat
zitten, goed is om een beeld te krijgen van de kwaliteit
op instellingsniveau. Dan heb je een soort overall beeld
dat heel de instelling die toets kan doorstaan en niet
alleen enkele opleidingen.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Met het
totaal van de opleidingen is ook de instelling in beeld. De
instelling is de optelsom van de opleidingen, met het
personeelsbeleid en de kwaliteitszorg die daaraan
verbonden zijn. Laat een instelling zelf bepalen hoe ze
dat wil doen. Ze kan de instellingstoets benutten. Dan
heeft ze de mogelijkheid tot beperkte accreditatie. Ze kan
het ook niet doen en vanuit haar filosofie eraan hechten
dat voor haar opleidingen stuk voor stuk, dicht bij de
opleiding, die brede accreditatie plaatsvindt. Ik vind dat
ook een te verdedigen standpunt. Ik vind het wel apart
van u als VVD’er. Je wilt toch ook ruimte geven aan
organisaties om die keuze te maken? Waarom zouden we
het helemaal dichtregelen van bovenaf?
De heer Harbers (VVD): Ik heb in eerste termijn al
gezegd dat ik ook wil weten hoe het bij de bekostigde
instellingen zit met de kwaliteitszorg en het belastinggeld
dat erin gaat. Juist omdat ik het niet helemaal dicht wil
regelen, heb ik mij in mijn amendement beperkt tot de
bekostigde instellingen. Daarmee is ook de achterban
van PAEPON bediend, want die kan nog steeds de eigen
keuze maken.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Als het
totaal van de opleidingen volledig is geaccrediteerd,
geeft dat ook een beeld van de instelling en misschien
nog wel dichter op de opleidingen. Maar goed, we
wilden ze ontlasten. Daarom zetten we deze stap.
De heer Van der Vlies (SGP): Als we de vraag naar het
gewenst zijn van harmonisatie op dat punt onder ogen
willen zien, moeten we wel nadenken over de eventuele
civiele effecten van differentiatie tussen die twee landen,
Vlaanderen en Nederland. Het is namelijk wel één
taalgebied en het is concurrerend. Vreest de staatssecretaris ook dat er een civiel effect aan ontleend kan
worden, of zie ik spoken?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat kan
zeer zeker. Er zijn allerlei effecten aan verbonden. Ik wijs
alleen al op de bekostigingsvoorwaarden voor accreditatie. Het is echter wel zo dat wij er vertrouwen in hebben
dat het systeem van de instellingstoets en de beperkte
accreditatie van de opleiding, uiteindelijk dezelfde
kwaliteitswaarborg moet hebben en hetzelfde vertrouwen
moet opleveren als in Vlaanderen, waar men misschien
kiest voor één instellingstoets over de hele linie, wat
voor de rest beperkte accreditatie betekent. Het is
uiteindelijk wel hetzelfde effect, namelijk datgene wat de
heer Van der Vlies aangeeft: het geven van vertrouwen
en het daadwerkelijk waarmaken van dat vertrouwen. Het
civiele effect is vooral voor de opleiding zelf van belang,
maar wij gaan ervan uit dat beide systemen een civiel
effect hebben, in die zin dat mensen vertrouwen hebben

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

in wat die hogeschool of die universiteit op dat moment
doet, anders hadden wij dit systeem niet voorgesteld.
De heer Anker zei dat het voor opleidingen in 2011 en
2012 onduidelijk is waarop ze geaccrediteerd worden.
Het accreditatiekader wordt netjes voorgehangen, de
Kamer kan erop reageren en pas dan treedt de accreditatiewet in werking. Ik heb de heer Jan Jacob van Dijk
toegezegd dat we dat zo snel mogelijk doen. Daar waar
het parallel kan en ik niet op de vingers getikt word,
zullen we dat niet nalaten. De Kamer heeft er zelf ook
aan meegewerkt door het wetsvoorstel heel snel te
agenderen, waarvoor nogmaals mijn dank.
Is er geen kans op fixatie op procedures en defensief
gedrag? Dat vraagt de heer Anker. Ik denk juist dat
doordat we de hersteltijd nu hebben en de NVAO de
ruimte heeft om maatwerk te leveren door afhankelijk
van waar de commissie mee komt, te wegen of men de
instelling nog respijt wil geven, instellingen wat meer
opademen en meer durven hun zwakke kanten te laten
zien er ook opener in staan. Ik denk dus dat het juist
winst is ten opzichte van de huidige situatie.
De heer Anker geeft aan dat de ISO de zorg had of er
geen capaciteitsprobleem bij de NVAO ontstaat. Mij is
verzekerd dat dit niet het geval is. Ik sluit niet uit dat er
wel even een korte wachtrij ontstaat. Men krijgt het
uiteindelijk wel netjes afgewikkeld.
De heer Jasper van Dijk heeft gevraagd of het
voorlichtingsmateriaal en de student-docentratio in het
accreditatiekader moeten worden opgenomen. Dat
laatste is relevant. Daar hebben wij ook in het beleidskader afspraken met de scholen over gemaakt. Het aantal
contacturen is daar ook bij in beeld. Soms is kwaliteit
verweven met het aantal uren. Dit soort zaken zal in het
kader van de accreditatie zeker meegenomen worden.
Voor het voorlichtingsmateriaal ligt dat anders. Dan zou
je gedetailleerd moeten voorschrijven wat er geleverd
moet worden. Wij hebben daarvoor de studiekeuzegidsen. In de wet Versterking besturing hebben wij
aangegeven dat een aantal voorwaarden aan de
voorlichting gesteld kan worden. Als je dat allemaal ook
weer aan de accreditatie hangt, wordt het toch weer een
uitgebreid en zeer breed proces. Nogmaals, het inzetten
van personeel is een afzonderlijk facet van het accreditatiekader dat zal zeker gewogen worden.
De heer Anker vraagt of de positie van de docent goed
is geborgd. De nieuwe aanpak is minder procedure en
meer inhoud. Dat geeft de ruimte om goed te kijken naar
de positie van de docent. De commissie zal vanzelfsprekend ook met de betrokken docenten overleggen. Bij de
zelfevaluatie worden ook de docenten betrokken. Dat
laatste is overigens heel belangrijk. Mocht de NVAO van
oordeel zijn dat er tekortkomingen zijn en dat een
hersteltermijn nodig is, dan is dat alleen mogelijk met de
betrokkenheid van docenten. Zij zullen het uiteindelijk
vorm en inhoud moeten geven. Wij zijn bezig met
wetgeving inzake het professioneel statuut. Dit wetsvoorstel is net terug van de Raad van State en ik zal proberen
het zo spoedig mogelijk richting Kamer te krijgen, zodat
zij kan beoordelen of dit verder behandeld moet worden
of niet. Ik hoop van harte dat dit wel het geval is. De
betrokkenheid van docenten in het hoger onderwijs zal
ook in dat kader aan de orde komen.
Ik kom nu toe aan het tweede blokje, de rolverdeling.
De heer Jan Jacob van Dijk heeft gevraagd of de NVAO
niet te veel macht krijgt. Ik denk van niet. De NVAO werkt
aan de hand van de criteria voor het beoordelingskader.

18 maart 2010
TK 65

65-5708

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
Naar aanleiding van het advies van de Raad van State
hebben wij nog scherper aangegeven dat de beoordelingscriteria goed vastgelegd moeten worden in een
AMvB die wordt voorgehangen. De Kamer stelt het
beoordelingskader vast en daarmee gaat het accreditatieorgaan aan het werk. De inspectie ziet toe op het stelsel
van accreditatie. Dat is heel belangrijk. Wij hebben
eerder gezien dat op dat niveau bepaalde zaken worden
gesignaleerd. Het Comité van Ministers is eigenlijk de
toezichthouder op het accreditatieorgaan. Dat alles op
een rij maakt duidelijk dat er genoeg checks and
balances zijn rond ons accreditatieorgaan. Bij de
inspectie hebben wij dit ook op een goede manier vorm
en inhoud gegeven.

doet. Een instelling zal het immers haar eer te na zijn om
daar geen kwalitatief zeer goede en onbesproken figuren
neer te zetten die gezag hebben. Vervolgens is het voor
een instelling ook gemakkelijker om van hen de kritiek te
aanvaarden omdat zij zelf de mensen heeft uitgekozen.
Dat zijn dus mensen waarvan instellingen zeggen: wij
hebben er vertrouwen in dat die mensen met gezag naar
onze opleiding kunnen kijken. De NVAO zit ertussen om
toch de toets te hebben of die commissie op orde is. Ik
vind dat een heel mooie combinatie.
Ik moet overigens wel één ding rechttrekken jegens de
heer Jan Jacob van Dijk: de NVAO stelt het kader wel
vast, maar ik keur het goed. Ik ben degene die het laatste
woord heeft.

Voorzitter: Gerkens

De heer Jasper van Dijk (SP): Dat laatste is natuurlijk
weer een hele geruststelling.

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De NVAO beoordeelt of de accreditatie goed is verlopen. Zij bepaalt ook
wie er in de accreditatiecommissies zitting nemen. Zij
bepaalt ook hoe het accreditatiekader er uit komt te zien
en zo kan ik nog wel even doorgaan. Hoe zit het precies
met de verantwoordelijkheidsverdeling? Wij krijgen uit
het veld de vraag of dit niet te veel bij de NVAO wordt
neergelegd. Die vraag leg ik nu bij de staatssecretaris
neer.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dan
ben ik niet duidelijk genoeg geweest. Het kader wordt
niet vastgesteld door de NVAO. Ik stel het kader vast en
daarna wordt het hier voorgehangen. De Kamer kan er
haar zegje over doen en vervolgens moet men met dat
kader aan de gang. Het toetsingskader, het accreditatiekader is echt aan ons. De regels worden uitgevoerd door
de NVAO. De NVAO stelt niet de commissies samen.
Vroeger gebeurde dat wel. De VBI’s werden goedgekeurd
door het accreditatieorgaan. Je had je daar toch wel een
klein beetje aan te houden, want dat gaf een zekere borg
voor kwaliteit. Nu mogen de instellingen zelf hun
commissies uitzoeken. Met dat punt heeft de heer Jasper
van Dijk moeite. Ik denk dat dit heel erg past bij de
traditie van het hoger onderwijs, dat in tegenstelling tot
initieel onderwijs zelf primair verantwoordelijk is voor de
kwaliteit van de eigen instellingen en opleidingen. Zij
dragen dus een commissie voor en de NVAO moet
beoordelen of die commissie voldoende objectief is ten
opzichte van de school en de opleiding die beoordeeld
moet worden, maar niet of die commissie bevalt. Dat is
eigenlijk nog onafhankelijker van de NVAO met meer
invloed van de instelling dan tot op heden het geval was,
want de VBI’s waren aangewezen door de NVAO
welteverstaan in de zin van: zijn het goede VBI’s?
De voorzitter: U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Ik kom bij de beoordelingscommissies. Het
liefst had de heer Jan Jacob van Dijk – ik had eigenlijk
niet anders van hem verwacht – dat wij vanuit de NVAO
zouden zeggen: dit zijn de commissies; die mag u
gebruiken; wij wijzen voor u een commissie aan. Hij
vraagt: kan dat wel, want is hier de slager zijn eigen
vlees niet aan het keuren? Levert de eigen invloed op de
commissie niet te veel directheid op op de toets op
kwaliteit? Maar ik denk dat de instelling met die borg de
commissie samenstelt en dat het heel goed is dat zij dat

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: O
gelukkig. Wat zegt u dat vriendelijk.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik blijf ook vriendelijk op
dit punt, maar de staatssecretaris vergeet in deze
discussie dat de universiteiten en hogescholen zelf
hebben aangegeven dat het samenstellen van die
commissies nogal tot een werklast leidt en dat de NVAO
in reactie daarop heeft gezegd: wij kunnen dat ook doen.
Dat is een ander argument om het door de NVAO te
laten doen.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik ken
ook instellingen die het heel plezierig vinden om het zelf
te mogen doen. Nogmaals, voor het draagvlak en de
acceptatie is het heel goed. Het is een goede zaak om het
op deze manier te doen. Ik vind het heel plezierig dat de
NVAO uiteindelijk de klap erop moet geven. Ik schat in
dat er voor een deel weer een circuit zal ontstaan van
mensen die dit soort klussen doen. Maar ik vind het ook
heel fris dat het niet dezelfde circuits zijn die wij ook bij
de VBI’s hadden, waarbij mensen soms iets te dicht
tegen elkaar aanzaten. Voor de vergelijkbaarheid van
opleidingen onderling is het heel belangrijk – de VSNU
en de HBO-raad hebben aangeven daar coördinatie in te
willen plegen en ervoor te zorgen dat er afstemming is –
dat opleidingen onder leiding van een commissie die
wordt samengesteld vanuit de instellingen zelf, in een
zekere termijn op een rij gecontroleerd kunnen worden.
Daar hecht ik aan en dat was de zorg bij een aantal
woordvoerders. Dat moet men kunnen organiseren. Men
heeft aangegeven dat ook te willen. Op zich staat men
dus achter deze constructie.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb nog één vraag ter
afronding van dit punt. Op pagina 16 van de nota naar
aanleiding van het verslag staat dat de NVAO, de
Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie ...
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Orgaan.
De heer Jasper van Dijk (SP): Orgaan. U moet altijd
oppassen met al die afkortingen. Pardon. Op pagina 16
staat dat er een gedragscode wordt gemaakt voor
commissieleden en secretarissen. Is die er al?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat

18 maart 2010
TK 65

65-5709

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
antwoord moet ik op dit moment schuldig blijven. Ik
denk dat die vervaardigd wordt op dit moment. Hij is er
nog niet, hij komt er wel aan. Ik zal in tweede termijn de
precieze tijdlijn daarvoor geven. Het komt in ieder geval
wel goed. Het komt uiteindelijk altijd wel redelijk goed. U
krijgt die informatie.
De heer Van der Vlies heeft gevraagd of het goed is
dat de student in de commissie van deskundigen gaat
zitten; is de slager dan zijn eigen vlees niet aan het
keuren? Laat ik het zo zeggen, ik zie het dan meer zo dat
de student een flinke dij van de koe is in plaats van de
slager zelf. De student ondergaat immers het onderwijs.
Maar goed, ik kan de heer Van der Vlies nog meer
geruststellen: er komt gewoon een studentlid uit
hetzelfde vakgebied, maar niet van dezelfde opleiding.
Het is dus wel een student, maar dat is meer om het
ervaren van de jongeren in dat kader goed geborgd te
hebben, die uiteindelijk het geheel in het onderwijs
moeten ondergaan.
Hiermee heb ik mijn blokje rondom de rolverdeling
gehad en kom ik bij het derde blokje, de kwaliteitsverbetering. De heer Jan Jacob van Dijk heeft gevraagd hoe
operationeel gemaakt kan worden of een opleiding
″voldoende″, ″goed″ of ″excellent″ is. In het wetsvoorstel
is geregeld dat de NVAO in het accreditatierapport een
gedifferentieerd eindoordeel geeft. In het accreditatiekader zullen de criteria goed en scherp geformuleerd
moeten worden. Overigens is dat niet onmogelijk, want
in heel veel delen van Europa vindt die differentiatie
plaats. Juist omdat wij functioneren in een breder
verband dan alleen ons mooie landje is het heel goed
om te laten zien dat wij ook excellerende hbo’s hebben.
Dat trekt ook jonge mensen naar Nederland toe, wat wij
ook heel graag willen. In de pilots is duidelijk geworden
dat met de huidige criteria zinvol onderscheid gemaakt
kan worden. Maar in het kader dat uiteindelijk definitief
naar voren zal komen, zal daar ook nog scherp naar
gekeken worden.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik ben het volledig
met de staatssecretaris eens dat het ideaal zou zijn
wanneer wij het met ″voldoende″, ″goed″ en ″excellent″
doen. Maar wij hebben in het conceptaccreditatiekader
gekeken en wij kwamen daarin met terminologieën in
aanraking waarvan wij zeiden: wij kunnen er niet mee uit
de voeten wat ″excellent″ precies is. Wat moet je gedaan
hebben om ervoor te zorgen dat je jezelf ″excellent″ kunt
noemen? In hoeverre kun je als instelling daarop sturen
om ervoor te zorgen dat je dat uiteindelijk gaat halen?
Die elementen zagen wij nog onvoldoende terugkomen
en die willen wij nauwkeurig naar voren gebracht
hebben. Ik hoop dat de staatssecretaris daar nog even op
in kan gaan.

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het punt is dat het
kabinet in dit wetsvoorstel de mogelijkheid van
″voldoende″, ″goed″ en ″excellent″ opneemt. Daar hangt
aan vast dat het op een goede manier geoperationaliseerd zou moeten worden. De staatssecretaris zegt dat
andere landen dit al kennen. Ik wil op korte termijn een
brief hebben over de wijze waarop men dat in andere
landen georganiseerd heeft. Zo kan ik goed bekijken of
dat een manier is waarop wij hiermee om kunnen gaan.
Ik weet dat de staatssecretaris wil dat wij dit heel snel
kunnen invoeren, maar dit is een belangrijk onderdeel
van het wetsvoorstel.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Wij
hebben met elkaar de 20%-reductie van de ambtelijke
organisatie in beeld. Ik wil voorkomen dat wij dubbel
werk doen. De Kamer krijgt dat kader. Op dit moment
worden de scores al gedifferentieerder in beeld gebracht,
maar uiteindelijk wordt alleen gezegd of men geaccrediteerd is. Ook dat is op dit moment behoorlijk bruikbaar.
Ik heb gezegd dat in de AMvB, waarin het accreditatiekader naar voren zal komen, de criteria waar nodig nog
scherper geoperationaliseerd worden. Voordat ik nu een
onderzoek uit ga zetten waar men vele dagen mee bezig
is – dat is aan de orde – en ik een en ander op papier zet,
vraag ik de heer Jan Jacob van Dijk of hij het in het
kader van doelmatigheid goed vindt dat wij gewoon dat
kader bespreken. Als hij vervolgens meer informatie wil
hebben, dan kan die slag altijd worden gemaakt.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Over de doelstellingen zijn we het wel met elkaar eens, maar het instrument
moet wel bruikbaar zijn. Wanneer straks in de wet is
opgenomen dat het gebeurt, terwijl ik mijn twijfels
blijven houden over de vraag in hoeverre daar objectieve
criteria voor zijn, begint het bij mij een beetje te wringen.
Ik vraag de staatssecretaris of zij mij op heel korte
termijn dusdanige informatie kan geven om mij te
overtuigen, zodat ik hier con amore voor kan zijn.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De
heer Jan Jacob van Dijk moet er rekening mee houden
dat het pas in werking treedt als het kader in de Kamer is
voorgehangen. De Kamer krijgt er zicht op hoe het vorm
en inhoud krijgt, hoe we het in voldoende mate
operationaliseren. Daar is de heer Jan Jacob van Dijk zelf
bij.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De
ervaringen in de pilots waren al goed op dit vlak, maar in
het definitieve kader zal de operationalisatie van de
criteria opnieuw aan de orde komen. Ik denk dat het
goed is om op dat moment ook te kijken of zij naar uw
gevoel voldoen aan de noodzaak om helder te hebben
waar je naartoe moet. Maar nogmaals, wij zijn niet de
enigen die hiermee bezig zijn. Andere landen kennen die
gradaties al, dus daar zullen wij ongetwijfeld ons licht
opsteken om te kijken hoe wij dat zo scherp mogelijk
kunnen maken, zodat de instellingen ook weten waar ze
naartoe kunnen werken.

De heer Jasper van Dijk (SP): Ik ondersteun dit pleidooi
van mijn naamgenoot volledig. Het kan werken, zeg ik a
priori, maar het kan ook misgaan. De Raad van State
wijst daar heel expliciet op door te stellen dat het
accreditatieorgaan er eigenlijk niet voor geschikt is om
dit te doen. Het zijn twee soorten oordelen. Het gaat om
goedkeuring en afkeuring, dat is de kerntaak. Maar hier
wordt ook nog aan toegevoegd: voldoende, goed en
excellent. Dan zegt het kabinet op pagina 12 in reactie op
de Raad van State dat het ook inziet dat het onderscheid
tussen de twee types van oordelen duidelijk herkenbaar
zal moeten zijn, omdat een opleiding in de praktijk
gevolgen kan ondervinden, bijvoorbeeld omdat
aanstaande studenten, mede als gevolg van de kwaliteitsbeoordeling, een andere opleiding kiezen. Om die
reden is er bij nader inzien voor gekozen om expliciete
rechtsbescherming open te stellen tegen het gedifferentieerde oordeel.

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5710

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
Kan de staatssecretaris dat toelichten? Expliciete
rechtsbescherming houdt in dat een opleiding in beroep
kan gaan tegen zo’n oordeel van goed of excellent en
zegt: ja maar, wij zijn niet goed, wij zijn excellent. Krijg je
dan geen juridisering? Is dit wel wenselijk?

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Nou,
we zitten nog wel even, toch? Tenzij u er heel snel uit
bent na de verkiezingen.
Voorzitter. Opleidingen worden als te licht ervaren. Dat
is een klacht die we veel breder horen. Het is een heel
terechte constatering. We moeten er echt alles aan doen
om dat tegen te gaan. Het leidt tot hoge uitval en tot
lage rendementen. Met de kwaliteitsagenda van het
hoger onderwijs is er 82 mln. in het hoger onderwijs
gepompt, met een aantal afspraken. Die betreffen nog
eens incidenteel 91 mln. voor excellentie om schooluitval
tegen te gaan, zoals meer rendement, meer kwaliteit,
meer contacturen en goede afspraken over studentdocentratio.
Voorzitter. Ik kom bij de invloed van de studenten. De
heer Van der Vlies vraagt wanneer het bestaande
instrumentarium voor inspraak eindigt. Ik heb met de
Kamer eenzelfde discussie gevoerd over het mbo. Het
moet op een bepaald moment begrensd worden. De
huidige nota van wijziging en het huidige medezeggenschapstelsel zijn naar mijn mening voldoende. Dat is de
formele wetgeving. Ik denk wel dat in heel veel
instellingen nog de cultuur moet ontstaan dat de
mogelijkheden die het stelsel biedt meer worden benut.
Die cultuur moet jonge mensen meer uitnodigen om
daarin te participeren. Mij lijkt dat de wetgeving is

afgerond. Sterker nog, wij gaan ergens een stapje terug,
want in de Eerste Kamer zijn bezwaren geuit rondom de
studentassessor. Dat ging ook naar mijn idee heel ver,
om niet te zeggen veel te ver.
De heer Harbers heeft een vraag gesteld over het
versterkt initiatiefrecht. Hij vroeg hoe het zit met het
overleg met studenten; de studenten leken er veel te laat
bij betrokken te worden. De studentenorganisaties waren
al op 5 februari geïnformeerd. Dat is dus nog eerder dan
de VSNU en de HBO-raad. ISO was in principe positief
over het voorstel, maar wilde wel graag de verbreding
die ook mevrouw Besselink in haar amendement naar
voren heeft gebracht. Daarbij ging het niet alleen over
studentenzaken, maar ook over andere zaken in het
tweejaarlijks overleg. De Lsvb was in eerste instantie
behoorlijk positief, maar men bleek tijdens het tweede
overleg tot een ander inzicht te zijn gekomen. Toen
waren wij wel al met de vormgeving van een en ander
bezig. Bij de bespreking van dit amendement zal ik er
nog iets dieper op ingaan.
Er is veel waardering uitgesproken voor het feit dat wij
zaken regelen voor mensen met een functiebeperking. Ik
denk ook dat het heel goed is dat wij dit nu doen. Dit
hoort ook gewoon bij kwaliteitszorg. Dat is gewoon een
goede zaak. Het is ook heel mooi om het te kunnen
toetsen via de instellingstoets. Kan dat niet, dan gebeurt
dat gewoon op opleidingsniveau. Ik moet eerlijk zijn: ik
voel niet zo veel voor het uitstellen ervan omdat wij dit
al heel lang willen. Er is al lang over gesproken en het
gebeurt nu. Ik zou zeggen: grijp die kans. Wij hebben het
dan voor onze jonge mensen goed geregeld. Eer een
nieuwe wet wordt behandeld met een kabinet in een
demissionaire status zijn we weer een halfjaar verder.
Dat zou jammer zijn voor de studenten die het betreft.
Ik ben nu aangekomen bij het blokje diversen. De heer
Jasper van Dijk sprak de zorg uit dat het collegegeld
voor de tweede studie exorbitant hoog kan worden. Dat
klopt. De Kamer heeft net het wetsvoorstel inzake
versterking besturing behandeld. Behalve voor de zorg
en het onderwijs is er één bekostigde bacheloropleiding
en één bekostigde masteropleiding. Het voordeel is dat
je die ook nog na je 30ste kunt volgen. Dat is in het
kader van een levenlang leren een goede zaak. Dat
betekent wel dat de tweede masteropleiding die je
bilateraal aan je eerste masteropleiding volgt, een extra
bekostiging kan vergen. Dat is all in the game. Zo is de
wet die door de Tweede Kamer is aangenomen en
inmiddels ook in de Eerste Kamer is afgetikt. Ik geef dus
toe dat dit kan. Wij hopen natuurlijk dat dit niet gebeurt,
wil je nog je studenten houden. Of je moet een
bijzondere kwaliteit hebben. Dan is het misschien wel
weer zo, maar dan lever je er ook iets moois voor. Of iets
extra moois ten opzichte van andere opleidingen. Dan is
het net als op de markt en dan kan het iets duurder zijn.
Wij borgen wel de eerste bacheloropleiding en de eerste
masteropleiding. Daar heb je dan levenslang recht op.
Ik ga in op de amendementen en begin bij het
amendement op stuk nr. 9 van de heer Jasper van Dijk.
Zijn amendement strekt ertoe de beoordelingscommissie
voor accreditaties te laten instellen door de NVAO. Dit
amendement wijs ik af. Ik heb net al getracht dit goed te
beargumenteren. Daar kan ik niet veel meer aan
toevoegen.
De heer Harbers stelt in zijn amendement op stuk nr.
10 een verplichte instellingstoets kwaliteitszorg bij
bekostigde instellingen voor. Ik heb net toegelicht

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het lijkt
mij goed dat ik op dit punt in tweede termijn terugkom,
opdat ik een goed juridisch antwoord kan geven. Blijft
echter staan dat het alleen kan wanneer de zaken helder
geoperationaliseerd zijn. Dat is sowieso de startvoorwaarde.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voor de goede orde: kan
de Kamer nog debatteren over de AMvB waarin dit
wordt uitgewerkt?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ja, dat
kan altijd. Hij hangt voor of achter; in ieder geval ″hij
hangt″.
Voorzitter. De heer Jasper van Dijk vraagt of met het
streven naar excellentie niet het paard van Troje wordt
binnengehaald: de beste opleidingen, de beste docenten,
het meeste geld et cetera. Ja, ik ben het ermee eens.
Goede opleidingen trekken goede docenten aan, maar
elke opleiding moet natuurlijk de drive hebben om de
beste te zijn. Het is wel belangrijk dat het accreditatiesysteem te allen tijde garandeert dat er een basiskwaliteit is
en dat er voldoende basiskwaliteit is, anders is er geen
accreditatie.
De heer Jasper van Dijk vraagt ook of de kwaliteitsverschillen differentiatie van collegegeld of bekostiging
mogelijk maken. Als demissionair staatssecretaris ben ik
natuurlijk niet in de positie om dingen uit te sluiten voor
de langere termijn, maar ik kan de Kamer wel verzekeren
dat deze regering geen voornemens heeft op dat punt.
De heer Jasper van Dijk (SP): U hebt nog twee
maanden de tijd.

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5711

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
waarom ik van mening ben dat dit echt een zaak is voor
de instellingen zelf. Als men dat wil doen, dan moet men
het doen. Wil men het niet, dan is het aan hen, maar dan
worden zij wel onderworpen aan het uitgebreide
accreditatieregime.
Dan kom ik op het amendement van mevrouw
Besselink op stuk nr. 11. Zij vraagt of het initiatiefrecht
niet te beperkt is als het alleen studentenaangelegenheden betreft. Zij wil het van toepassing verklaren op al het
voorgenomen beleid. Ik vind dat zij daarmee een terecht
punt heeft. Waarom zouden studenten immers niet over
veel meer zaken mogen praten? Alles heeft uiteindelijk
betrekking op het onderwijs. Ik kan deze motie van harte
ondersteunen. Van mij mag zij aangenomen worden.

De heer Harbers (VVD): Vertrouwen is vertrouwen, maar
dat is nog geen zekerheid. Het risico bestaat dat na de
termijn van een jaar blijkt dat niet aan de voorwaarden is
voldaan en dat dus alsnog de instellingstoets niet wordt
verleend. In dat tussenliggende jaar zijn dan wel
opleidingen volgens het beperkte regime geaccrediteerd,
terwijl dat eigenlijk onterecht was. Dat zou ook onterecht
zijn in relatie tot andere instellingen die gelijk een goede
instellingstoets hebben behaald.

De voorzitter: De staatssecretaris bedoelt het amendement.

De voorzitter: Natuurlijk.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het
amendement. Excuus voorzitter, u heeft gelijk.
Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 12 van de
heer Harbers. Daarin wordt voorgesteld om bij de
voorwaardelijke instellingstoets de uitgebreide opleidingsaccreditatie te verplichten in plaats van de beperkte.
Daarover hebben wij eigenlijk nog niet gesproken, maar
ook dit amendement steun ik niet. Naar mijn gevoel is er
geen reden om de beperkte opleidingsaccreditatie niet
van toepassing te laten zijn. Het feit dat de instelling wel
een positieve instellingstoets heeft gekregen, zij het
onder voorwaarden, geeft aan dat er vertrouwen is dat
het in orde komt, al krijgt de instelling een beperkte
termijn om haar zaken op orde te krijgen. De instellingstoets onder voorwaarden kan slechts in beperkte
gevallen en voor een korte periode, maximaal één jaar,
worden verleend. Alleen indien in die periode tekortkomingen te verhelpen zijn, geeft de NVAO die ruimte en
anders is er gewoon geen voorwaardelijke instellingstoets. Dan zal inderdaad het uitgebreide regime van
toepassing zijn.
De heer Harbers (VVD): Het hele stelsel met de
instellingstoets en het beperkte regime gaat uit van
verdiend vertrouwen. Bij de instellingstoets die onder
voorwaarden wordt verleend, is het vertrouwen nog niet
verdiend; dan is er alleen de hoop of de verwachting dat
het binnen een jaar alsnog goed komt. Juist als je
vasthoudt aan het uitgangspunt van verdiend vertrouwen, moet er een consequentie zijn. De instelling heeft
een jaar om te werken aan het verhelpen van de
beperkende voorwaarden. De consequentie is dan wel
dat de opleidingen die je in dat jaar laat accrediteren,
volgens een uitgebreid regime moeten worden geaccrediteerd. Als een instelling de beperkende voorwaarden
weet weg te werken, heeft zij daarna nog vijf jaar om
optimaal te profiteren van de instellingstoets. Dat lijkt mij
beter, want dan doe je recht aan het principe van
verdiend vertrouwen.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter, vindt u het goed dat ik in tweede termijn
terugkom op de argumenten van de heer Harbers? Ik wil
die nog iets beter wegen.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Ik kom op het amendement van de heer
Harbers op stuk nr. 13 over het uit het wetsvoorstel
schrappen van de onderdelen van de nota van wijziging
die betrekking hebben op gehandicapten. Ik heb net al
gezegd dat ik dat echt zonde zou vinden. Wij hebben
daar heel lang over gesproken. Het is passend om dat in
dit wetsvoorstel te regelen. Zoals de heer Jan Jacob van
Dijk in zijn eerste termijn zei: waar zou het anders
moeten worden geregeld? Dit is gewoon het momentum
om dit soort zaken te toetsen.
Dan kom ik bij de samengevoegde versie van het
amendement van de heer Van der Ham op stuk nr. 15.
Voor een deel kan ik dat amendement ondersteunen,
omdat het dezelfde lijn heeft als het amendement van
mevrouw Besselink. Je moet echter niet alles willen
dichtregelen in het leven. Daarom voel ik niets voor de
zinsnede ″voldoende tijdig informeren″. Dan moeten wij
weer uitwerken in hoeveel termijnen et cetera; ik zie daar
al een kamer ambtenaren aan werken. Laten wij dat niet
doen. Ik houd het in dit opzicht bij het amendement van
mevrouw Besselink, om het beheersbaar te houden.
Daarmee heb ik volgens mij de vragen in eerste
termijn beantwoord.
De heer Jasper van Dijk (SP): Volgens mij doet de
staatssecretaris het amendement op stuk nr. 15 geen
recht. Het impliceert niet dat er allerlei dingen moeten
worden vastgelegd. Het impliceert slechts dat studenten
recht hebben op het maken van expliciete afspraken met
het College van Bestuur.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daar
hebben wij de Wet medezeggenschap voor, waarin een
en ander wordt geregeld. Het kent ook zijn grenzen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is juist het hele
probleem. Het amendement-Van der Ham over de
studentenassessor was aangenomen, maar is er door de
Eerste Kamer weer uitgehaald. Nu ligt dit amendement
er.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De
voorwaardelijke instellingstoets kan alleen worden
gegeven als men het vertrouwen heeft dat de verbeterpunten daadwerkelijk zullen worden gerealiseerd. Ik denk
dat dit belangrijk is, al zal de NVAO nog wel een keer bij
de betreffende instelling langsgaan. Het vertrouwen is er
op dat moment al, anders is er geen positieve instellingstoets.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De
studentenassessor valt niet onder de reguliere medezeggenschap in het hoger onderwijs. Dat is een ander
onderdeel. De assessor was een toegevoegd punt. Wij
vinden het echt te ver gaan dat de student bij de
vergaderingen van het college van bestuur zit. Ik blijf het
een heel bijzondere constructie vinden, maar goed, ik ga

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5712

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
er verder niet over. Ik ben blij dat ik een breed draagvlak
bespeur voor de nota van wijziging om het toch weer
wat beheersbaarder te maken. Ik voel er veel voor om
het daarbij te laten. Tijdigheid van informatie staat
overigens in de wet inzake de medezeggenschap. Ik wil
voorkomen dat wij zeggen dat allerlei zaken dan en dan
binnen moeten zijn. Dan zijn wij de zaken echt aan het
dichtregelen en daar voel ik niets voor.
De heer Jasper van Dijk (SP): De staatssecretaris mag
het uiteraard oneens zijn met de strekking van het
amendement. Ik ben er overigens niet zo bang voor dat
er allerlei dingen moeten worden vastgelegd. Lees de
toelichting maar: het geeft gewoon een ruggensteuntje
aan studenten. Het andere amendement-Van der Ham
kende natuurlijk wel een heel vreemde politieke
beweging: het was aangenomen in de Tweede Kamer en
is er vervolgens in de Eerste Kamer weer uitgehaald. Ik
vind dus wel dat de regering met zorg moet kijken naar
hoe zij zoiets goed maakt.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat is
ook de reden dat de nota van wijziging er ligt. Dat is ook
de reden dat wij hieraan wel degelijk meer ruimte willen
geven, ook naar aanleiding van wat ISO naar voren heeft
gebracht. Dat is ook de reden dat ik met grote coulantie
tegenover het amendement van mevrouw Besselink c.s.
sta. Dat is echter wel de grens, omdat wij ook een ander
principe enigszins moeten huldigen, namelijk dat wij niet
alles moeten willen dichtregelen. Zoals bekend zitten de
heer Jasper van Dijk en ik daar soms wat verschillend in,
maar daar is niets mis mee.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik had in eerste
termijn de volgende vraag op tafel gelegd. Stel dat
halverwege een traject een accreditatie wordt ingetrokken, wat gebeurt er dan met de studenten die een
behoorlijke vertraging oplopen? In hoeverre is daar
compensatie voor?

Over de vrijwillige instellingstoets heb ik in eerste
termijn vragen gesteld. Is dit nu de meest wenselijke
vorm of zouden wij toch naar een verplichte instellingstoets moeten? De argumentatie van de staatssecretaris –
let op dat je niet alles dichtregelt en geef de instellingen
de keuze, zodat ook de kleinere opleidingen kunnen
kiezen wat voor hen het beste past – vind ik passen bij
onze argumentatie over het omlaag brengen van de
administratieve lasten. Wij volgen de staatssecretaris
daar dus in.
Ik neem aan dat de staatssecretaris inzake Vlaanderen
bij ons terugkomt. Zij zei dat er een beheersbaar verschil
zat in de systemen. Als dat beheersbaar blijft, lossen wij
het op. Het moet ook voor de NVAO werkbaar blijven. Ik
verzoek de staatssecretaris om bij ons terug te komen als
blijkt dat het onbeheersbare verschillen worden.
Dan nog even over de discussie over de kwalificatie:
de basis, goed of excellent. Ik kijk uit naar het aangescherpte accreditatiekader. Wij zullen daar kritisch naar
kijken zodat helder is hoe wij het precies gaan doen. Ik
ben blij met de opstelling van de staatssecretaris over de
functiebeperking, waarover wij in eerste termijn hebben
gediscussieerd.
Nog even een opmerking naar aanleiding van de
discussie tussen de staatssecretaris en de heer Harbers
over zijn amendement op stuk nr. 12. Ik ben heel
benieuwd hoe zij daarop reageert, want ik ben benieuwd
wat er gebeurt als blijkt dat een instelling het vertrouwen
niet heeft waargemaakt. Wat gebeurt er dan en hoe
verloopt het proces?
©

Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording. Ik
complimenteer haar ermee dat zij dit dossier, waarover
wij toch al een paar jaar debatteren, in zo’n korte termijn
onder de knie heeft gekregen. Het is overigens een erg
interessant en belangrijk dossier. Vanwege het uitgebreide antwoord van de staatssecretaris zal ik slechts
kort reageren.
De administratievelastendruk en de bureaucratisering
waren een zorg voor ons allen. De staatssecretaris heeft
net toegezegd dat zij inderdaad na twee jaar zal
evalueren om te kijken hoe dit vordert en of de verwachte afname van de administratieve lastendruk zich zal
voordoen. Daar ben ik heel blij mee. Wij moeten daar de
vinger aan de pols houden. Ik neem dus aan dat de
evaluatie ook inhoudt dat als na twee jaar blijkt dat de
verwachtingen lager zijn dan wij met elkaar hopen, de
staatssecretaris met een voorstel komt om dat aan te
pakken. Wat zal zij in dat geval doen?

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter. Ik kom
uit een calvinistische familie. In die calvinistische familie
geldt eigenlijk de regel dat je het goed hebt gedaan als je
niks hoort. Er worden dus niet zo heel vaak complimenten gegeven, maar ik geef de staatssecretaris in dit geval
echt een compliment. Zij heeft sterk de indruk gewekt dat
zij het wetsvoorstel zelf heeft geschreven. Hulde voor de
manier waarop zij dat heeft verdedigd. De complimenten
zijn welgemeend, zeker van een calvinist.
Ik kom bij een aantal vragen die naar voren zijn
gebracht. Heel veel vragen die de CDA-fractie in eerste
termijn heeft gesteld, zijn nauwkeurig en goed beantwoord. Daar hoef ik dus niet zo veel kanttekeningen bij te
plaatsen. Het bevreemdt mij dat men op dit moment
toch nadrukkelijk naar de verplichte instellingsaudit toe
wil en daarna een opleidingsaccreditatie wil doen. Dat zit
niet zozeer in het antwoord van de staatssecretaris als
wel in de beweging bij een aantal organisaties, vooral bij
de VSNU, maar ook bij de VVD-fractie. Daar wordt dus
niet meer de keuze gelaten om dat te doen.
Het is opvallend dat alleen de VSNU daarmee komt.
PAEPON heeft daar bezwaar tegen gemaakt en de
HBO-raad heeft dat ook nadrukkelijk gedaan. Daarom
vraag ik de heer Harbers om dit amendement niet in
stemming te brengen. Dat mag hij natuurlijk doen, maar
hij krijgt voor dit amendement in ieder geval niet de
steun van de CDA-fractie. Dit amendement komt namelijk
echt niet tegemoet aan iets wat breed wordt gedeeld in
het veld. De behoefte bestaat alleen bij de VSNU. De
houding van de VSNU bevreemdt mij. De VSNU heeft
het van meet af aan ingebracht en heeft uiteindelijk
ingestemd met het voorliggende accreditatiekader en
met de wetgeving. Om daarna nog een keer met zoiets te

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daar is
compensatie voor. Dat fonds heeft een nieuwe naam
gekregen, maar ik beloof daar in tweede termijn op in te
gaan.
©

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5713

Jan Jacob van Dijk
komen, is een manier van onderhandelen die ik niet
helemaal zuiver vind.
Ik heb nog twee punten waarop ik inga. Dat is ten
eerste het element van de kwaliteitsindicatoren; in
hoeverre voldoe je aan de criteria ″voldoende″, ″goed″ en
″excellent″? Zoals ik aangaf, heeft de CDA-fractie het
concept van het accreditatiekader bekeken. Zij vond het
niet helder waaraan je moet voldoen voordat je kunt
zeggen: ik ben excellent of ik ben goed. Het wetsvoorstel
biedt de mogelijkheid om dit te doen. Op het moment
dat wij het wetsvoorstel aannemen, komt de staatssecretaris met een algemene maatregel van bestuur, waarin
dat helder wordt geformuleerd. Als de staatssecretaris
daar echter onvoldoende uit komt, staat er straks wel iets
in de wet, terwijl er niets is om dat te kunnen doen. Dat
is dus mijn probleem. Als de staatssecretaris zegt dat er
in andere landen veel is gedaan op dit terrein, dat men
daar al bestaande elementen heeft; als zij ook zegt dat
wij er voor een deel nu al mee werken, waarom kan zij
dan niet vrij snel een briefje aan de Kamer sturen met de
elementen waaraan moet worden voldaan? De staatssecretaris keek zojuist met een schuin oog naar enkele
personen op de publieke tribune namens een organisatie
die hier wel wat ervaring mee heeft. Misschien kan zij die
personen nog eens aankijken, zodat zij misschien het een
en ander kunnen leveren.
Het tweede punt betreft hetgeen door de heer Harbers
in het amendement op stuk nr. 12 naar voren is gebracht.
Het systeem dat min of meer op tafel ligt, ziet er als
volgt uit. Je hebt een instellingsaudit en als je die op een
goede manier hebt afgerond, word je beloond met een
verlichte opleidingsaccreditatie. Als je eigenlijk die
instellingsaudit niet op een positieve manier hebt
afgerond, kan ik mij er iets bij voorstellen dat je
gedurende die periode ervan moet uitgaan dat je de
volledige opleidingsaccreditatie moet doen. Ik snap ook
wel dat het makkelijker is om iets op een tekentafel te
ontwerpen, dan om het in de praktijk te laten functioneren. Ik zou het ook precies weten: als ik te horen heb
gekregen dat ik de accreditatie onder voorwaarden krijg,
dan stel ik mijn accreditatie gewoon met een halfjaartje
uit; misschien heb ik het dan wel op een goede manier
gedaan. De druk op de instelling mag wel wat groter
worden, omdat het niet business as usual mag zijn. Je
moet er wel voor zorgen dat je het goed hebt gedaan
voordat je ervoor wordt beloond. Ik hoop dat de
staatssecretaris straks nog op dit element kan ingaan:
hoe zorgen wij ervoor dat op het moment dat er geen
volledige instellingsaudit met goed gevolg is afgerond,
wij wel zeker weten dat die elementen goed worden
meegenomen bij een opleidingsaccreditatie?
Tot slot mijn vraag omtrent de compensatie van
studenten. Ik wacht met belangstelling af wat daarop het
antwoord in de tweede termijn zal zijn. Daarmee zijn wij
aan het eind van mijn tweede termijn gekomen. De
staatssecretaris heeft al wel geproefd dat wij zeer positief
staan tegenover dit wetsvoorstel; dat zal haar niet
verbazen.
©
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Wij staan in
beginsel positief tegenover dit wetsvoorstel. Het gaat om
de kwaliteit van opleidingen, het gaat erom dat een
student weet waar hij aan toe is en daaraan kan deze
accreditatie een waardevolle bijdrage leveren. De basis

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

van de wet is de opleidingsaccreditatie. De instellingstoets is een optie, een mogelijkheid. Daarom ben ik het
helemaal eens met de staatssecretaris om die vrijwillig te
houden. Het is ongunstig om dat verplicht te stellen en
dat zeg ik toch uit onverdachte hoek.
Een paar punten. De staatssecretaris zal in haar
tweede termijn nog ingaan op de beoordelingen. Ik ben
het eens met de Raad van State: eigenlijk horen
beoordelingen niet bij de NVAO thuis. Laat het aan de
NVAO over om een opleiding goed of af te keuren en laat
het aan andere organisatie over om opleidingen te
waarderen. Dat kunnen wat mij betreft ook tijdschriften
zijn, ik zal geen namen noemen. Het gaat daarbij om de
zogenaamde rankings, de ranglijstjes. Ik hoor hierop nog
graag een toelichting, want er bestaat een kans op
juridisering. Dat betekent een heleboel bureaucratie en
daarvan houdt de staatssecretaris net zo min als ik.
Dan de commissies. Wij hebben daarover een debatje
gevoerd en de staatssecretaris zou nog ingaan op de
gedragscode. Ik doel daarbij op de commissies die de
accreditatie moeten voorbereiden en die het accreditatieorgaan adviseren. Het gaat mij daarbij om de onafhankelijkheid van die commissies.
Het collegegeld. De staatssecretaris zei dat deze
regering niet van plan is om het collegegeld voor
excellente opleidingen te verhogen. Dat is goed nieuws,
maar deze regering is demissionair en zit niet lang meer.
Vandaar de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat geaccrediteerde opleidingen worden
voorzien van een kwaliteitsoordeel, te weten voldoende,
goed of excellent;
spreekt uit dat een kwaliteitsoordeel geen basis mag zijn
voor collegegelddifferentiatie of collegegeldverhoging,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (32210).
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Mag ik hieruit
afleiden dat de heer Van Dijk op andere gronden wel
voorstander is van collegegelddifferentiatie?
De heer Jasper van Dijk (SP): Nee. Wij hebben het nu
niet over andere onderwerpen. De SP is in principe
voorstander van één wettelijk collegegeld en niet van
grappen met differentiatie dan wel verhogingen voor
masteropleidingen waarvan het CDA een voorstander is.
Daarmee werp je een drempel op en neemt de toegankelijkheid af.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik weet niet waar
wij gezegd zouden hebben dat wij daar voorstander van
zouden zijn.

18 maart 2010
TK 65

65-5714

Jasper van Dijk
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat staat in een notitie
van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Dat is niet het
standpunt van zowel de partij als de CDA-fractie.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ook de huidige minister
De Jager heeft daarop gezinspeeld. Hij is ook lid van het
CDA.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Wij hebben
daarover in een apart debat gediscussieerd.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dus de heer Van Dijk sluit
collegegelddifferentiatie niet uit?
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik sluit dat wel uit,
tot op dit moment.
De heer Jasper van Dijk (SP): Tot op dit moment. Dat
vind ik heel goed, want dan weten wij bij deze dat de
CDA-fractie tegen collegegelddifferentiatie is. Dat is
hartstikke mooi.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Tot op dit moment
zijn wij tegen collegegelddifferentiatie voor de elementen
die net zijn genoemd, behalve wat in Ruim baan voor
talent stond.
De voorzitter: Heren, voor u verder gaat: u bent met
een heel leuk debatje bezig, maar het was een interruptie
van de heer Jan Jacob van Dijk op de inbreng van de
heer Jasper van Dijk. Ik geef de heer Jan Jacob van Dijk
het woord om zijn vraag te stellen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Mijnheer Van Dijk,
waarom dient u een motie in waarin u stelt dat u alleen
op grond van verschillen in accreditatie tegen collegegelddifferentiatie bent? Is het dan niet zuiverder om in
uw motie te schrijven dat u tegen collegegelddifferentiatie bent?
De heer Jasper van Dijk (SP): Daar zit inderdaad wat in.
Als ik dat zou doen, zou ik echter weer een interruptie
krijgen van de heer Jan Jacob van Dijk in de trant van: u
maakt moties over onderwerpen die vandaag niet aan de
orde zijn. Ik dacht: laat ik me nu keurig binnen het
onderwerp van de dag houden. En dan is het weer niet
goed. Het is in elk geval goed om te weten dat het CDA
wel voor collegegelddifferentiatie is. Ik zal het doorgeven
aan alle studenten die binnenkort moeten gaan
stemmen.

eigenlijk aangenomen, maar dat is met steun van de
voormalige minister weer uit de wet gehaald in de Eerste
Kamer.
Mevrouw Besselink (PvdA): Dit debatje hebben wij
eigenlijk dinsdagavond al gevoerd, mijnheer Van Dijk. Ik
heb het niet met u gevoerd, maar met de heer Van der
Ham. De meningen liggen niet ver uiteen. Wij willen het
allemaal goed geregeld hebben. De vraag is of het al
goed geregeld is in de wet of dat er nog een toevoeging
nodig is. Ik heb de heer Van der Ham beloofd dat ik er
nog eens goed over zou nadenken. Ik heb eens gekeken
waar wij in de wet nog meer van dit soort specifieke
afspraken met elkaar hebben gemaakt. Als u vindt dat dit
moet, hadden wij het misschien in vorige debatten over
de WHW moeten regelen. Dat hebben wij echter niet
gedaan. Wij hebben gezegd dat wij gaan regelen dat het
tijdig met elkaar moet worden besproken. Vindt u nu niet
dat de haak die in de wet zit groot genoeg is om
studenten een platform te geven? Moeten wij dit echt
allemaal tot in detail regelen?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik verschil met u van
mening dat het met dit amendement tot in detail wordt
geregeld. Dit amendement van de fracties van de VVD,
D66 en de SP is ingediend ter vervanging van het
amendement inzake de studentassessor. Ik vind het een
heel bescheiden amendement. Het zou de PvdA-fractie
sieren om het te steunen. Het is niet het dichtregelen van
zaken. Volgens mij hoeven wij nergens bang voor te zijn.
Ik nodig u van harte uit om dit amendement te steunen,
mevrouw Besselink.
Mevrouw Besselink (PvdA): Volgens mij zijn wij het
inhoudelijk niet oneens met elkaar. Wij willen precies
hetzelfde bereiken. De discussie is of het al in de wet
staat of dat het er nog in moet worden opgenomen.
Volgens mij is dat het verschil van inzicht. Ik denk dat het
voldoende is geregeld in de wet en ik wil ervoor zorgen
dat wij niet alles tot in detail regelen. Ik houd toch vast
aan mijn eigen amendement.
De heer Jasper van Dijk (SP): Wij gaan afwachten hoe
het loopt met de stemmingen. Ik ben enorm optimistisch
gestemd.
©

De heer Jasper van Dijk (SP): Kijk eens aan.
Ik heb nog een vraag gesteld over organisaties die zich
uitgeven voor universiteit, ook wel bekend als nepuniversiteiten.
Tot slot wil ik nog een vlammend pleidooi houden
voor het amendement op stuk nr. 15. De staatssecretaris
is daar geen voorstander van omdat zij bang is dat dit tot
allerlei regels en bureaucratie leidt. Dat is echt niet waar.
Het is een heel bescheiden voorstel om de studenten te
steunen. Het amendement over de studentassessor was

De heer Harbers (VVD): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris namens de VVD-fractie voor haar heldere
uiteenzetting en goede antwoorden. Ik constateer dat wij
het over heel veel dingen eens zijn. Aan het begin van
mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat de VVD-fractie
zich in heel veel elementen van deze wet heel goed kan
vinden. Wij steunen deze wet dus op hoofdlijnen.
In mijn tweede termijn ga ik in op een paar punten
waarover wij nog wat debatjes over hebben gevoerd. Het
eerste punt betreft het amendement op stuk nr. 10 inzake
de verplichte instellingstoets voor bekostigde instellingen. De heer Jan Jacob van Dijk zei net in zijn tweede
termijn dat dit opeens opkomt en dat alleen de VSNU en
de VVD het willen. Ik breng graag in herinnering dat de
VSNU iets heel anders wil dan de VVD. De VSNU wil de
instellingsaudit en de beperkte opleidingsaccreditatie
überhaupt helemaal van elkaar loskoppelen. Men wil
daartussen geen enkel verband. Dat is niet wat ik

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik wacht met
belangstelling een gewijzigde motie af.

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5715

Harbers
voorstel in mijn amendement op stuk nr. 10. In dat
amendement ga ik uit van de gedachte dat je bij
bekostigde instellingen mag verwachten dat een aantal
kwaliteitskenmerken geborgd is op instellingsniveau. Ik
kom hierbij dus niet in het verschil tussen particuliere en
bekostigde instellingen. Het gaat bij bekostigde
instellingen uiteindelijk om belastinggeld. Sterker nog,
juist bij bekostigde instellingen zouden wij het niet
moeten toelaten dat men alle opleidingen binnen zo’n
instelling volgens het ″duurdere″ uitgebreide accreditatieregime beoordeelt. Dat is volgens mij immers uiteindelijk
duurder dan de situatie waarin in ieder geval de
gezamenlijke kenmerken eerst voor de hele instelling zijn
getoetst.
Ik heb mij hierbij een beetje laten inspireren door het
eerste advies van Actal. Dat stelde weliswaar een
instellingsaccreditatie voor, maar daaromheen hangt de
suggestie dat het regelen van een aantal zaken op
instellingsniveau tot lagere lasten leidt. Overigens heb ik
zelf Actal nog om een toets gevraagd over de administratieve lasten op het amendement op stuk nr. 10. Mij is
beloofd dat dit advies ons nog voor de stemmingen zal
bereiken.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Als nu blijkt dat in
sommige gevallen een verplichte invoering van het
systeem zoals de heer Harbers nu bepleit, veel en veel
duurder kan zijn dan een verzwaarde opleidingsaccreditatie, dan vervalt het argument dat de heer Harbers zojuist
naar voren bracht. De HBO-raad heeft hierop met nadruk
gewezen. Is de heer Harbers daarvoor niet gevoelig?
De heer Harbers (VVD): Als dat het geval is, zal dat
waarschijnlijk uit de Actal-toets blijken. Het wil er bij mij
echter niet goed in dat het toetsen op instellingsniveau
van een aantal kenmerken gezamenlijk, duurder zou zijn
dan het toetsen ervan bij de individuele opleidingen. Die
kenmerken zouden wat mij betreft voor de hele instelling
moeten gelden. Ik kan mij eerlijk gezegd niet goed
gevallen voorstellen waarbij het goedkoper is om dit op
opleidingsniveau te toetsen. Ik spreek hierbij over de
bekostigde instellingen, want daarover gaat ook mijn
amendement.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik kan de heer
Harbers een paar voorbeelden noemen. Stel, er is een
pabo met één opleiding. Als die een aparte instellingsaudit zou moeten krijgen, dan is er een aparte commissie
nodig die deze audit gaat uitvoeren. Die commissie moet
eerst een rapport over de audit schrijven. Dat rapport
moet dan worden voorgelegd aan de NVAO, die
uiteindelijk ja of nee zegt. Daarna kan men pas met de
opleidingsaccreditatie beginnen.
Een tweede voorbeeld gaat over de volgende situatie.
Een hbo-instelling is, in tegenstelling tot een universiteit,
vaak gevestigd op erg veel plaatsen. Het onderwijs vindt
niet op één plek plaats, maar op veel verschillende
plekken. Bij zo’n instelling is een instellingsaudit veel
duurder dan een rechtstreekse opleidingsaccreditatie. Ik
noem dus al zo twee voorbeelden waarbij bij bekostigde
instellingen geldt dat het vanuit het oogpunt van kosten
veel beter is om geen instellingsaudit op te leggen, maar
te kunnen kiezen voor een verzwaarde opleidingsaccreditatie.

op wat de staatssecretaris zojuist heeft gezegd tijdens
haar beantwoording in eerste termijn. Zij zei dat men
zich ook bij de Raad van State aanvankelijk afvroeg of er
dan geen sprake zou zijn van dubbele toetsing. Daarvan
is geen sprake, want op de criteria waarop in de
instellingstoets is getoetst, hoeft men bij de opleidingsaccreditaties niet meer in te gaan. Uiteindelijk spreken
wij over zes criteria. Drie ervan worden meegenomen in
de instellingsaudit en de andere drie worden meegenomen in de opleidingsaccreditatie. Daarmee is de
″werklast″ exact hetzelfde als in een situatie waarin de
ene opleiding volgens het uitgebreide regime wordt
getoetst.
Het tweede voorbeeld van de heer Van Dijk gaat over
een instelling met veel vestigingen. Daarover verschillen
wij waarschijnlijk principieel van mening. Volgens mij
gaat het daarbij nog steeds over één bekostigde
instelling. Zo’n instelling wil wel graag de lusten hebben
van het feit dat het één instelling is, maar niet de lasten.
Als zo’n instelling bijvoorbeeld goed bekend staat,
kunnen alle vestigingen ervan onder de naam van die
instelling naar buiten treden en zeggen: kijkt u eens, bij
ons is het onderwijs goed. Zo’n instelling wil echter niet
thuis geven als het aankomt op de lasten, bijvoorbeeld
bij het inzicht geven in de manier waarop de kwaliteitszorg op instellingsniveau is geborgd. Ik houd staande
wat ik eerder heb gesteld, namelijk dat er in zo’n situatie
sprake is van met overheidsgeld gefinancierde instellingen, en dat ik daarbij een aantal zaken inzichtelijk wil
maken die op instellingsniveau geborgd moeten zijn. Dat
is de beweegreden achter mijn amendement op stuk nr.
10.
Ik ga in op het amendement op stuk nr. 12. Daarover
hebben we zojuist al een interruptiedebatje gehad. Ook
de heer Jan Jacob van Dijk heeft daarover het een en
ander gezegd. Ik sluit mij kortheidshalve bij zijn woorden
aan. Ik voeg daaraan twee opmerkingen toe. De
betreffende instelling, die een instellingsaudit onder
voorwaarden heeft gekregen, heeft nog steeds een groot
voordeel. Als die voorwaarde namelijk binnen een jaar
wordt binnengehaald, heeft men vervolgens nog een
periode van vijf jaar om de voordelen van de instellingstoets te benutten. Het voordeel beslaat geen zes jaar,
maar vijf jaar. Dat is, om het zo te zeggen, de straf voor
het feit dat het in het begin niet direct allemaal op orde
was. Zelfs als dat betekent dat men even wacht met die
opleidingsaccreditatie totdat men die beperkende
voorwaarden kwijt is geraak, lijkt mij dat prima. Dan
weten we in ieder geval na dat jaar dat het echt allemaal
op orde is, zowel bij de instelling als wat de opleiding
betreft.
Het amendement op stuk nr. 15 heeft betrekking op de
afspraken met medezeggenschap. De vorige spreker,
Jasper van Dijk, heeft daarover ook het een en ander
gezegd. Dat is inderdaad de essentie van ons amendement. Uit de bijdrage van de voorgaande sprekers meen
ik op te maken dat het amendement op stuk nr. 15 het
niet haalt. Dan houd ik mij vast aan de gedachte dat, als
dat amendement het niet haalt, in ieder geval het
amendement op stuk nr. 11 van mevrouw Besselink al
binnen is. Ik had de studenten, die een groot verlies
hebben geleden bij de Eerste Kamer, graag nog iets
meer gegund.

De heer Harbers (VVD): Bij het eerste voorbeeld wijs ik

Mevrouw Besselink (PvdA): Dat de heer Jasper Van Dijk
dat amendement stevig verdedigt, begrijp ik. De SP is

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5716

Harbers
namelijk altijd een voorstander van een stevige rol van
de overheid. Dat de heer Harbers dit amendement zwaar
verdedigt, vind ik echter bijzonder. Het gaat niet om de
studenten, want we willen inhoudelijk precies hetzelfde
bereiken. Ik zeg nogmaals dat de vraag is of een en
ander al in de wet staat, of dat dit nog geformuleerd
moet worden. Ik vind het bijzonder dat de heer Harbers
dit op deze wijze in de wet wil regelen, terwijl het
grotendeels in de wet geregeld is. Normaal gesproken
pleit hij ervoor om dit soort zaken te doen op basis van
vertrouwen.
De heer Harbers (VVD): Ja, maar het voegt één ding toe
aan de wet, namelijk het maken van afspraken op
instellingsniveau; de wijze waarop die informatiestroom
wordt geregeld. De instellingen waarvoor geldt dat beide
partijen tevreden zijn over de huidige praktijk, kunnen
een en ander op die manier handhaven. Die voldoen
daar al aan. De instellingen waarvoor geldt dat er
onvrede bestaat over het moment en de manier waarop
de medezeggenschap erbij wordt betrokken, worden
aangezet om het gesprek daarover kort aan te gaan. Het
verschil tussen uw amendement en het amendement op
stuk nr. 15 is minimaal. Wellicht komt u dus ook nog op
de gedachte om het amendement op stuk nr. 15 te
steunen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik sluit mij aan bij
de woorden van mevrouw Besselink. Ik mag toch wel in
herinnering roepen dat juist uw voorganger tegen het
amendement-Van der Ham heeft gestemd? Is met de
wisseling van de woordvoerder het standpunt van de
VVD-fractie ook gewijzigd?
De heer Harbers (VVD): Nee, want in dat debat is wel de
motie-Zijlstra aangenomen met dezelfde strekking.
Daarin spreekt de VVD-fractie zich ook uit voor die
versterkte vormen van medezeggenschap. Daarnaast had
mijn voorganger de verwachting dat de PvdA-fractie met
een ander amendement zou komen. Het aangenomen
amendement had namelijk als uitvlucht dat colleges van
bestuur die er geen zin in hadden om een studentassessor toe te laten, konden overgaan op een eenhoofdig
college van bestuur in plaats van op een meerhoofdig
college van bestuur. In dat debat hing boven de markt
dat het amendement gewijzigd zou worden. Dat was de
achterliggende gedachte van de VVD-fractie om
uiteindelijk tegen te stemmen. Zij steunde en steunt
echter wel de essentie. Dat liet zij merken door dat in een
motie vast te leggen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik was bij dat debat
aanwezig. Hebt u andere Handelingen gelezen dan ik, of
hebt u een andere geest gehad bij dat debat dan ik? Ik
hoor namelijk dingen die volstrekt nieuw zijn. Ik vind het
prima dat u probeert te verdedigen dat de VVD-fractie
een zwaai maakt, maar ik vind het iets te opzichtig om
het op deze wijze te doen. Het spijt me zeer.
De heer Harbers (VVD): Ik moet u nageven dat u erbij
was en ik niet. Ik moest het van papier halen. Dit is
echter wel het hele verhaal.
Tot slot besteed ik aandacht aan studeren door
mensen met een functiebeperking. De staatssecretaris
merkte in haar beantwoording op dat dit bij kwaliteitszorg hoort en dat het anders op opleidingsniveau moet

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

worden bekeken. Zij heeft gezegd: laten we het nu
regelen, want dit is een mooi moment daarvoor.
Ik ben het daar van harte mee eens. Ik vind het echter
heel jammer dat ik niet heb gehoord dat het nu echt
wordt opgepakt en structureel wordt verbeterd. Er zijn de
afgelopen jaren veel initiatieven geweest en er is tijdelijk
geld bij gedaan door de regering. Daaruit zijn verbeteringen voortgevloeid. Die verbeteringen zijn echter nog niet
volmaakt. Ik denk dat het echt niet goed is om dit punt in
het accreditatiebestel te regelen en dan de mensen in het
land voor te houden dat we op die manier alles goed
hebben geregeld. We regelen op die manier namelijk
helemaal niets, behalve dat de instellingen erop worden
beoordeeld.
Aanvankelijk stond in de memorie van toelichting nog
dat studeren met een functiebeperking een bijzonder
kenmerk is dat toegekend kan worden aan instellingen.
Overigens, op grond van WHW en de Wet gelijke
behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
moeten instellingen voor passende regelingen zorgen. Ik
vind het onderwerp niet op zijn plek in een wetsvoorstel
waarin staat dat er meer focus moet komen op de
inhoudelijke kwaliteit van de opleiding en op de
beperking van de administratieve lasten. Zeker gezien het
punt de commissie Maatstaf, waarvan het rapport ons
nog moet bereiken, blijkbaar zal constateren dat het in
geen enkele instelling al helemaal goed is geregeld, ligt
veel meer de kernvraag voor waarom het nog niet goed
is geregeld. Wat precies moet er nog gebeuren? Waar is
het geld gebleven dat er tijdelijk in is gestopt? Vraagt dit
niet een veel fundamentelere bezinning op de vraag wat
we precies willen regelen rond studeren voor mensen
met een functiebeperking? Dat is volgens mij de goede
weg der dingen.
Als we dat debat uiteindelijk hebben gevoerd, zou het
heel goed kunnen dat we erachter komen dat het
accreditatiestelsel de goede plaats is in de wet voor wat
we precies willen. Wat mij betreft is dat echter het
sluitstuk van het debat en niet het beginpunt. Om de
goede bedoelingen kracht bij te zetten heb ik een motie.
Ik vind dat ook passen bij het amendement dat ik heb
ingediend. Mijn motie luidt als volgt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat geen van de hogeronderwijsinstellingen momenteel voldoet aan de eisen rond toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten met een
functiebeperking;
van mening dat verbetering van de toegankelijkheid en
studeerbaarheid van het hoger onderwijs voor studenten
met een functiebeperking een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van overheid en onderwijsinstellingen;
verzoekt de regering, aan de hand van het rapport
Onbelemmerd studeren van de Onderwijsinspectie en
het nog te ontvangen rapport van de commissie Maatstaf
samen met de instellingen in het hoger onderwijs een
plan van aanpak op te stellen om de studeerbaarheid en

18 maart 2010
TK 65

65-5717

Harbers
toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor studenten
met een functiebeperking te verbeteren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Harbers. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (32210).
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik vind het bijzonder dat de
heer Harbers met de mond belijdt dat hij dit een
belangrijk onderwerp vindt en dat er tempo moet
worden gemaakt. Hij zegt dat we er goed met elkaar over
moeten praten. Afgelopen dinsdag hebben we in eerste
termijn uitgebreid gewisseld dat we al heel lang praten
over dit onderwerp en dat het toch maar niet van de
grond komt. Nu hebben we de kans om het te regelen.
Maar in plaats dat de heer Harbers zegt: ″Hèhè, het
wordt geregeld″, zegt hij: ″Nee, ik doe toch nog maar
liever een onderzoek. We gaan er toch liever nog langer
over debatteren″. Dat vind ik jammer. Vindt hij het zelf
ook niet jammer dat hij een kans laat schieten? Nu
kunnen we het regelen, maar werkt hij er niet aan mee.
De heer Harbers (VVD): Ik vind het vooral jammer dat er
ondanks blijkbaar alle mooie woorden in dit Huis in de
afgelopen jaren – sommigen zeggen dat er al vijf jaar
over wordt gesproken, anderen tien jaar – nog maar zo
weinig van de grond is gekomen. Ik vind het jammer dat
er eenmalig in plaats van structureel een som geld
beschikbaar was. Ik vind het jammer dat de kernvraag
wat instellingen precies doen en wat ze precies nodig
hebben niet is beantwoord.
Laat ik een wedervraag stellen aan mevrouw
Besselink. Wat regelen we eigenlijk precies als we het op
dit moment in het accreditatiebestel opnemen? We
regelen dan alleen maar dat het een van de criteria is die
meegenomen moeten worden. Zoals ik dinsdag in eerste
termijn al zei, zal echter geen enkele opleiding uiteindelijk haar accreditatie niet krijgen omdat dit onderwerp
niet in al zijn facetten is geregeld. Uiteindelijk bewijzen
we de doelgroep zo geen goede dienst. We kunnen dan
wel overal in het land zeggen dat we het hebben
geregeld, maar in de praktijk heeft men er niets aan.
Mevrouw Besselink zegt dat ik oproep tot een
onderzoek. Nee, dat doe ik niet. Op basis van het
onderzoek dat er ligt, roep ik op tot een plan van aanpak
waarover we hier op korte termijn het debat kunnen
voeren, zodat we dit onderwerp voor eens en voor altijd
precies goed kunnen regelen qua inhoud en wellicht ook
qua benodigde gelden.
Mevrouw Besselink (PvdA): De heer Harbers wil een
nota. Het kabinet is demissionair, dus dat duurt en dat
duurt. We zijn zo weer een halfjaar verder, zo niet veel
langer. Het is van belang dat dit eindelijk geregeld wordt.
Door het op te nemen in het accreditatiekader, hebben
we een stevige stok achter de deur. Men moet het
eindelijk eens gaan regelen. Ik betreur oprecht dat de
heer Harbers nu niet zegt: we willen tempo maken.
Inhoudelijk is hij het ermee eens, maar hij wil toch weer
een nota. Ik vind het een gemiste kans.

constateer echter dat hij de studenten met een handicap
minder gunt. Nu hebben wij een rapport gehad van de
onderwijsinspectie waaruit helder blijkt dat dingen niet in
orde zijn. Er zijn heldere afspraken gemaakt in een plan
van aanpak en een subsidieregeling om duidelijk te
maken waar instellingen aan moeten voldoen. Nu komen
wij tot de conclusie dat dit onvoldoende is geweest. Het
kabinet pakt daarom door en zegt: instellingen moeten er
nu wettelijk aan gaan voldoen, we gaan ze erop toetsen
en als ze het niet goed doen, hebben ze bij hun
instellingsaudit een probleem. In feite doet het kabinet
exact datgene wat de heer Harbers in zijn motie schrijft.
Wat is daar het bezwaar tegen?
De heer Harbers (VVD): Ik geef beide sprekers antwoord.
Tegen mevrouw Besselink zeg ik dat ik blijkbaar verzoek
om een nota en dat het allemaal moeilijk is, omdat het
kabinet demissionair is. Ik heb dinsdag in eerste termijn
al gezegd dat dit onderwerp voor mij niet valt onder de
controversiële onderwerpen. Het kabinet mag er nog
steeds haast mee maken en we kunnen het op ieder
gewenst moment bespreken.
Tegen de heer Jan Jacob van Dijk zeg ik: ik gun
studenten niet iets minder, maar ik gun studenten dat het
eindelijk afdoende en voor eeuwig goed geregeld wordt.
Blijkbaar is dat nog altijd niet zo. Mijn vrees is oprecht
dat het niet gaat werken als je het in het accreditatiebestel regelt. Dat is niet de plek daarvoor. Als er op dit
moment nog steeds rapporten zijn waaruit blijkt dat het
op geen enkele instelling al helemaal conform de norm
is geregeld, moeten we met zijn allen veel meer de vraag
beantwoorden wat er dan nodig is om het wel te
regelen. Wat is ervoor nodig om de bepalingen in de wet
waaraan men moet voldoen, wel te regelen? Was daar
de subsidieregeling niet voldoende voor? Heeft daarbij
meegespeeld dat de subsidieregeling inmiddels is
ingetrokken? Dat zijn veel meer de vragen waar het over
moet gaan. Ik denk dat we alle studenten met een
functiebeperking en ook onszelf een grote dienst
bewijzen als we die vraag fundamenteel beantwoorden
en niet zeggen: we hebben dat een plek gegeven in het
accreditatiebestel en daarmee is de doelgroep geholpen.
De heer Jan Jacob van Dijk had het ook nog over de
instellingsaudit. Dan kom je dus helemaal in de knel met
instellingen die, zolang de heer Van Dijk mijn amendement op stuk nr. 10 niet steunt, dat allemaal op
opleidingsniveau moeten gaan regelen. Ik geef hem
namelijk op een briefje dat de opleidingsaccreditatie voor
veel opleidingen niet zal lukken. Wat zal de einduitkomst
daarvan zijn? Dan gaat de NVAO mooie woorden
schrijven over wat nog moet worden verbeterd en dan
krijgt men daar de hersteltermijn voor, maar dat betekent
echt niet dat die opleidingen uiteindelijk de accreditatie
wordt onthouden. Dan staat de doelgroep weer met lege
handen.
©

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De heer Harbers zei
zo-even: wij hadden de studenten iets meer gegund. Ik

De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar beantwoording en uiteraard
ook voor haar tweede nota van wijziging. Ik heb nog een
enkel punt.
In eerste termijn is door enkele fracties sympathie
uitgestraald voor de lijn van de verplichte instellingsaudit, gevolgd door beperkte opleidingsaccreditatie. Na
afloop van de eerste termijn bleek mij dat ook de

Tweede Kamer

18 maart 2010
TK 65

Aanpassing accreditatiestelsel

65-5718

Van der Vlies
SGP-fractie bij die sympathisanten werd ingedeeld. Ik
moet mij dus zorgvuldiger uitdrukken. Als we het hebben
over de Wet op het hoger onderwijs, hebben we het over
heel veel verschillende instellingen. Wij hebben het over
de grote universitaire clusters, maar ook over hboinstellingen, zoals een monosectorale pabo. Natuurlijk
zijn er ook multisectorale clusters die qua omvang
concurreren met de universitaire clusters. Er is echter
wel een enorme differentiatie en voor diverse instellingen komt daar nog de regionale positionering bij. Alles
afwegende brengt mij dat ertoe om de sympathie die
kennelijk doorklonk in mijn woorden in eerste termijn te
matigen en uiteindelijk op dit punt de lijn van het
wetsvoorstel te volgen. Ik betuig geen sympathie ten
aanzien van het amendement op stuk nr. 10 van collega
Harbers.
Op twee momenten heb ik over de invloed van
studenten gesproken. Dat heb ik niet gedaan als zou ik
geen waarde hechten aan het oordeel van studenten. Het
tegendeel is het geval. Ik noem de studeerbaarheid, het
voorzieningenniveau, logistieke functies, hulpmiddelen,
toegankelijkheid enzovoorts. Op die punten is het
oordeel van studenten relevant. Een instelling die zichzelf
respecteert legt haar oor wel degelijk daarbij te luisteren.
Waarom dan toch die opmerking met daaraan gekoppeld
de vraag waar de grenzen liggen? Ik deed dat omdat wij
over de positionering van studenten in de sfeer van
medezeggenschap, van bestuur, van toezicht en van
accreditatie een hele geschiedenis achter de rug hebben.
Daar zit een golfbeweging in. De democratiseringsgolf uit
de jaren tachtig van de vorige eeuw heeft geleid tot een
enorme opstoot in de vaart der volkeren van de stem
van de student. Natuurlijk, dat was te begrijpen, maar
toch zijn wij breed tot het inzicht gekomen dat het
allemaal te ver was doorgeschoten. Toen zijn wij
teruggegaan, zie de latere wetgeving op het punt van de
medezeggenschap. Nu komt er weer een correctie in de
andere richting. Vandaar dat ik opmerkte: waar houdt het
dan een keer op? Dat is de achtergrond van die
opmerking.
Mijn laatste punt betreft studenten met een functiebeperking en de eerste nota van wijziging. Hier is zojuist
uitvoerig over gesproken door collega Harbers die op dit
punt ook een amendement heeft ingediend. Ik moet
bevestigen dat dit een voorgeschiedenis van vele jaren
heeft. Ik kan ook bevestigen dat er met de groep
handicap + studie zeer veel is overlegd over de wijze
waarop er op dit terrein een tandje kan worden bijgezet.
Er mankeerde echt nog wel van alles aan. In eerste
termijn heb ik al gememoreerd dat het ooit is begonnen
met een motie die mijn naam draagt, maar ik annexeer
dit onderwerp niet, want wij hebben het met elkaar
gedaan. Iemand moet het voortouw nemen. Toen is er
wel wat op gang gekomen, maar dat is weer gestagneerd. Er moet nog een heleboel gebeuren. Mijn
afweging in het totaal is dat er op zijn minst een
incentive van uitgaat als hier een checkpoint in de
accreditatie van wordt gemaakt. Als instellingen weten
dat erop wordt gelet en dat er een plusje of een minnetje
bij komt te staan, dan is dat een stimulans om het
mogelijke te doen. Dat is hier en daar ook nodig. Een
nieuw plan van aanpak kan zijn nut hebben, maar het
een sluit het ander niet uit. Alles afwegende blijf ik
achter de eerste nota van wijziging staan, ook op dit
punt. Ik heb echter ook gevraagd of de staatssecretaris
zicht heeft op de effectiviteit van de bepaling en op de

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

doorwerking ervan. Die bepaling moet een merkbare
invloed hebben. Misschien dat wij gezamenlijk nog iets
kunnen bedenken waardoor wij daar zicht op kunnen
houden.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het eind
van de tweede termijn van de Kamer. De staatssecretaris
heeft verzocht om een korte schorsing.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Ik wil de bezoekers op de publieke
tribune verzoeken hun toon iets te dempen, omdat die
storend is hier in de zaal.
©
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Hartelijk dank voor de reacties in tweede
termijn vanuit de Kamer. Ik ga er graag op in.
Mevrouw Besselink zei: fijn, een evaluatie na twee jaar.
Inderdaad. Die komt natuurlijk terug in de Kamer. De
Kamer kennende, zal zij dat graag willen zien. Als daar al
evidente punten uit voortkomen, dan zou ik met
voorstellen kunnen komen. Als er hier in de Kamer dan
punten aan de orde zijn, dan kan zij zaken aankaarten en
dan kan ik of mijn opvolger daarop ingaan. Wij evalueren
met het doel om te kijken hoe het gaat en of wij er iets
aan kunnen verbeteren.
Dank voor de steun voor de vrijwillige instellingstoets.
Ik sta er van harte achter dat wij dat op die manier doen.
Mocht het zo zijn dat het Vlaamse en Nederlandse
systeem echt helemaal uit elkaar lopen, dan zal er in het
comité al een behoorlijke discussie aan het ontstaan zijn,
waar de Kamer dan zeker kennis van zal nemen.
Ik kom bij de vragen van de heer Jan Jacob van Dijk.
Over de kwaliteitsindicatoren wordt op dit moment een
en ander uitgewerkt, wat ik ook krijg toegestuurd. Ik zal
proberen de Kamer voorafgaand aan de stemmingen
nog te informeren. De heer Jan Jacob van Dijk wordt dus
op zijn wenken bediend, met alle begrip overigens en
nogmaals aangevend dat wij al veel ermee werken en
ook in de proefperiode ermee gewerkt hebben.
De heren Jan Jacob van Dijk en Harbers hadden het
over de voorwaardelijke goedkeuring waaronder er dan
toch een beperkt accreditatieregime zou kunnen zijn, wat
ook in het amendement van de heer Harbers naar voren
kwam. Dat is gedaan vanuit de gedachte waarop wij het
hele wetsvoorstel hebben gebaseerd, namelijk de
volgende. Ten eerste is de kwaliteit primair een
verantwoordelijkheid van de instellingen. Ten tweede
willen wij bevorderen dat men die oppakt. In zo’n
instellingstoets met een aantal aanbevelingen wordt dat
opgepakt. Met zo’n toets wordt ervoor gezorgd dat
instellingen er ook mee aan de slag gaan. Die wordt ook
alleen maar verstrekt wanneer de commissie die dat
heeft beoordeeld, en vervolgens de NVAO zeggen: het is
de moeite waard om het te doen. Dat is eigenlijk vanuit
het oogpunt: wij willen dat nog verbeterd zien, maar wij
gaan er in principe van uit dat daarmee ook de toets der
kritiek zal worden doorstaan en dat daarmee het laatste
zetje wordt gegeven om de kwaliteit daadwerkelijk te
verbeteren. Dat is mijn argumentatie bij het oordeel over
het amendement.
De heer Harbers (VVD): Ik wil een reactie geven op beide

18 maart 2010
TK 65

65-5719

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
punten die de staatssecretaris naar voren brengt. In de
eerste plaats. Ja, vanzelfsprekend is kwaliteit de
verantwoordelijkheid van de instelling, maar het
accreditatiebestel dat wij vandaag bespreken, is wel de
toets van die kwaliteit. Als wij ons helemaal erbij
neerleggen dat de kwaliteit een verantwoordelijkheid is
van de instelling, hoeven wij het hele accreditatiebestel
niet in te stellen, want dan laten wij het lekker bij de
instellingen. Aan een toets waar beperkende voorwaarden aan zitten, zouden wel gevolgen moeten zijn
verbonden.
In de tweede plaats. De staatssecretaris zegt nu dat het
eigenlijk om een aantal aanbevelingen gaat als zo’n
instellingstoets met voorwaarden wordt geconcludeerd.
Dat het een soort van aanbeveling zou zijn, is dan wel
een nieuw begrip. Het zijn wel degelijk voorwaarden,
waaraan moet worden voldaan voordat de instellingstoets daadwerkelijk met positief gevolg is afgelegd. Om
die reden is het verstandig om mijn amendement op stuk
nr. 12 te volgen.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daar
ben ik het mee eens. Het gaat inderdaad om voorwaarden. Ik heb best wel begrip voor het punt dat u naar
voren brengt. Daarom kwam ik er ook op terug. Ik zou
het aldus willen doen: ik kom voor de stemmingen nog
met een brief hierover. Aan de ene kant begrijp ik uw
dilemma namelijk, maar aan de andere kant hanteer ik
heel graag de systematiek die wij juist willen hebben met
deze accreditatieaanpak: instellingen niet direct in het
defensief duwen, maar eerder stimuleren dan demotiveren. Daar past deze aanpak bij. Maar ik begrijp u heel
goed en zie best wel dat er dilemma’s zijn daaromtrent
en dat er een aantal discrepanties in lijken te zitten.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik heb daar ook naar
gevraagd in tweede termijn. De NVAO verwacht dat de
voorwaarden wel zullen worden gehaald. Maar wat
gebeurt er als ze niet worden gehaald? Kan de staatssecretaris daarop ingaan in de brief?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Mijn
beeld was dat daar mogelijk een lijn van een oplossing
zou kunnen liggen van hoe wij daarmee omgaan. Wij
kennen na de invoering van de wet ook zo’n periode van
drie jaar. Wij zouden eens moeten kijken of dat misschien een tussenoplossing is. Ik kom erop terug in de
brief.
Voorzitter. Van de heer Jan Jacob van Dijk ligt er nog
het punt van de compensatie van de studenten. Hier kom
ik zo op terug.
De heer Jasper van Dijk is positief over het voorstel.
Zeer veel dank daarvoor. Ik tel met heel veel plezier mijn
zegeningen.
De heer Jasper van Dijk heeft een vraag gesteld over
de gedragscode. Deze wordt op dit moment vervaardigd.
Deze zal klaar zijn op het moment dat de wet in werking
treedt. Daar kan de Kamer op rekenen. De bedoeling is
dat de code van onafhankelijkheid van tevoren wordt
getekend door een commissielid. Daarmee moet
aangetoond worden dat er al vijf jaar lang sprake is van
onafhankelijkheid. Aan het eind van de procedure moet
deze ondertekend worden om aan te tonen dat sprake is
geweest van een onafhankelijk oordeel. De code wordt
op dit moment ontwikkeld. Volgens mij is hij zelfs al

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

klaar. Hij wordt ook aan de Kamer gestuurd in de
voorhang om dat ook daadwerkelijk vast te leggen.
Hiermee kom ik bij het punt van de excellentie en de
differentiatie van prijzen. De heer Jasper van Dijk heeft
op dit punt een motie, de motie-Jasper van Dijk op stuk
nr. 16, neergelegd. Die motie zou ik niet willen steunen.
Ik ben eigenlijk overtuigd van de lijn die de heer Jan
Jacob van Dijk heeft aangegeven. Wij hebben een aantal
experimenten. Daar willen wij ook ruimte voor geven.
Eigenlijk is deze motie ook overbodig, want dit kabinet
heeft daar geen voornemens voor. Ik loop als demissionair staatssecretaris niet vooruit op volgende kabinetten.
Dat lijkt mij namelijk niet gepast.
De heer Jasper van Dijk (SP): Even voor de goede
orde, dit is geen verzoek aan de regering, maar een
uitspraak van de Kamer.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Oké.
Dan laat ik die even prettig aan de Kamer. U weet dan
wel hoe ik erover denk.
Voorzitter. Ik kom op het punt van de nepuniversiteiten
en alles wat daaromtrent aan de orde is. Mijn voorganger, voormalig minister Plasterk, heeft in januari 2010
toegezegd dat uit te zoeken. Ik was eerder terughoudend,
maar ik kan nu zeggen dat dit onderzoek er ligt. Er staan
zeker interessante aanbevelingen in om wettelijke
beschermingsmaatregelen te nemen. Als de heer Jasper
van Dijk zegt dat hij het toch belangrijk vindt dat wij
daarover doorpraten, dan wil ik dat onderzoek wel aan
de Kamer sturen en daar ook een voorstel bij neerleggen, zodat wij dat kunnen bespreken. Met plezier.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb de indruk dat ik
namens meerdere Kamerleden spreek als ik zeg dat ik
dat graag ontvang.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dank
dat u mij dat vertrouwen schenkt. Ik zal zorgen dat de
Kamer dat krijgt.
Voorzitter. Ik kom op het punt van de tijdigheid. Het
staat gewoon in de Wet medezeggenschap op scholen
dat men binnen bepaalde termijnen recht heeft op
informatie en dergelijke. Ik zou het daar echt bij willen
laten. Laten wij niet meer gaan regelen, juist vanwege de
administratievelastendruk, waar de heer Harbers zich
zo’n zorgen over maakt. Ik kan dit amendement gewoon
echt niet steunen. Ik houd het op het keurige amendement dat door mevrouw Besselink is ingediend en dat
het precies in mooi evenwicht regelt.
De heer Harbers heeft gezegd dat hij informatie krijgt
over de vrijwillige instellingstoets van Actal. Die heeft hij
misschien even bij mijn ambtenaren gehaald?
De heer Harbers (VVD): Nee. Bureau Wetgeving van de
Kamer heeft vandaag aangegeven dat dit in het kader
van de pilot om ook amendementen te laten toetsen
door Actal tot de mogelijkheden behoorde.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Daar was ik niet van op de hoogte. Wat leuk!
Prima. Succes, we wachten het af. Ik wil nog wel een
ding kwijt. Het is een beetje de wereld op zijn kop als wij
straks met elkaar constateren dat wij de instellingen een
keuzemogelijkheid ontnemen omdat een uitgebreid
regime meer administratieve lasten met zich brengt. Dat

18 maart 2010
TK 65

65-5720

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
vind ik de wereld op zijn kop. Het gaat om de keuzemogelijkheden van een instelling en de ruimte die wij in
wetgeving bieden om die te kunnen benutten. De
administratieve lasten liggen voor het een wat hoger dan
voor het andere, maar het kan zijn dat men gewoon
moverende redenen heeft om iets te doen. Ik vind het
heel ver gaan om te zeggen dat bij hogere administratieve lasten die mogelijkheid niet wordt geboden. Dat
vind ik vreemd. Dat is de wereld een beetje op zijn kop.
We zijn toch dienstbaar aan de instellingen, die van onze
wetgeving afhankelijk zijn. Dan zeggen wij: u mag dat
niet doen zoals u dat wilt, want de administratieve lasten
zijn hoger. Dat is toch vooral de eerste zorg van de
instelling zelf, zou ik zeggen.
De heer Harbers (VVD): Dat ben ik niet met de staatssecretaris eens, juist omdat mijn amendement alleen ziet
op de bekostigde instellingen. Als het gaat om de
bekostigde instellingen, de instellingen die met belastinggeld, overheidsgeld, werken, mag je als overheid best
nagaan of dat geld goed besteed wordt en of men niet
onnodig lasten uit die bekostiging betaalt.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik ben
nu wat flabbergasted, want ik vind dit helemaal niet
passen bij de VVD. De VVD wil toch vooral ruimte bieden
aan niet-bekostigde en bekostigde instellingen. We zijn
wel scherp op de kwaliteit. Daarom houd ik dit hele
verhaal. We willen de instellingen stimuleren en we
willen bekostiging uiteindelijk verbinden aan kwaliteit.
Wat dat betreft vind ik het amendement op stuk nr. 12
van de heer Harbers terecht. Maar dit vind ik de zaak op
zijn kop zetten. Als een bekostigde instelling, die een
eigen verantwoordelijkheid heeft, vindt dat zij voor het
andere regime moet kiezen, vind ik het gek om te
zeggen: u mag dat niet doen, want uw lasten zijn dan te
hoog. Het kan zijn dat men in die autonome verantwoordelijkheid die men heeft voor het ″hoe″ zegt: en toch is
het me de moeite waard, want ik heb bepaalde redenen
om dat te doen. Ik vind het heel bijzonder dat een
liberaal als de heer Harbers op deze manier opereert. Ik
ben het niet met hem eens.
De voorzitter: U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dan de
gehandicaptenregeling. Gevraagd is naar een plan van
aanpak. In 2005 is men aan de slag gegaan met een plan
van aanpak. Dat loopt gewoon. Het komt erop aan dat de
instellingen het gewoon moeten doen. Precies, het gaat
weer om de pecunia. Ik zie de rekening alweer oplopen
bij een volgend plan van aanpak. Men moet het nu doen.
Ik ben het heel erg eens met de heer Van der Vlies. Dat
accreditatieverhaal is net eventjes het duwtje in de rug
om te zeggen: en nu ook gewoon je zaakje afronden.
Ik begrijp de zorg van de heer Van der Vlies over de
studenten. Natuurlijk willen wij studenten de ruimte
geven, maar de sociocratie van de jaren zeventig en
tachtig zou ik ook niet terug willen hebben, eerlijk
gezegd. Daarom ben ik buitengewoon blij dat de nota
van wijziging draagvlak vindt in deze Kamer. De Kamer
kan er ook mee aan de slag.
De heer Van der Vlies had nog een vraag over
effectiviteit uitgedrukt in euro’s. Ik weet alleen niet meer
aan welk onderwerp de vraag verbonden was. Als de

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

heer Van der Vlies dat nog even kan verduidelijken, ben
ik hem buitengewoon dankbaar.
De heer Van der Vlies (SGP): Dat ging om de nota van
wijziging die het studeren met een handicap of functiebeperking binnen de accreditatie brengt. Wanneer dat
wordt toegevoegd aan het instrumentarium van de
accreditatie moet er een oordeel over geveld worden.
Dat moet dan wel effectief zijn. Dus het moet stimulerend inwerken op het plan van aanpak dat er vanaf 2005
ligt. Ik heb gevraagd om daarop toe te blijven zien.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik ben
het daar volstrekt mee eens. De heer Van der Vlies en ik
hebben hetzelfde geloof in de zin van dit onderwerp,
namelijk dat het stimulerend werkt als het in dat
accreditatiekader is opgenomen. Dan moet je er ook aan
voldoen. Dat werkt altijd goed.
Ik kom bij de vraag van de heer Jasper van Dijk over
de rechtsbescherming bij een gedifferentieerd oordeel.
De rechtsbescherming bij een gedifferentieerd oordeel in
het kader van bezwaar en beroep is op zichzelf relevant.
Het kan praktische gevolgen hebben. Natuurlijk leidt het
ook tot een zekere juridisering. Daar ontkom je nooit
helemaal aan, maar dat is nu eenmaal de andere kant
van rechten. De rechter gaat echter niet toetsen of het
echt excellent is dan wel of het echt voldoende is. Het
gaat om het proces dat tot een oordeel heeft geleid. De
rechter kan natuurlijk nooit het oordeel van de commissie overdoen. Het gaat erom of er heldere criteria zijn. Ik
heb beloofd om hierover voor de stemming een brief te
sturen. Een commissie zal in alle onafhankelijkheid
beoordelen. De kwaliteit van die commissie krijgt het
stempel van de NVAO: deze commissie mag het gaan
doen. Het is echter mogelijk dat wordt gezegd dat
helemaal niet goed is gekeken, of dat het anderszins niet
goed is. Dan moet de rechter toetsen of de procedure
daadwerkelijk goed is gegaan. Het kwaliteitsoordeel vindt
dus niet in de rechtszaal plaats, want dat wordt erg lastig
voor de rechter. Dan moet men het eigenlijk gewoon
overdoen.
Over de gedragscode heb ik al gesproken.
De heer Jasper van Dijk vroeg het oordeel over
differentiatie aan anderen te laten. Ik vind het heel goed
dat er een oordeel is van de commissie, dat vervolgens
wordt afgekaart door de NVAO. Een instelling kan daarop
terugvallen. Ik vind het ook prima dat er organisaties zijn
zoals de HBO Gids et cetera, die dit ook doen en er ook
vaak vanuit andere invalshoeken naar kijken. Op die
manier ontstaat een totaalbeeld, maar ik voel er niet voor
om het daar helemaal aan over te laten. Dat staat ook al
in het wetsvoorstel. Een van de punten uit de evaluatie
was juist de ruimte voor differentiatie en die geven wij
hiermee vorm en inhoud. Dat doen wij dan ook zelf,
althans via overheidswege en niet via een particulier
bureau.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb daar wel zorgen
over, maar die heb ik toegelicht. Ik stel vast dat over
twee jaar een evaluatie volgt van deze wet. Dan zouden
wij ook hiernaar kunnen kijken. Niemand kan hier
volgens mij garanderen dat het allemaal perfect zal
verlopen. Het risico bestaat dat dit onwenselijke
gevolgen heeft.

18 maart 2010
TK 65

65-5721

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Die
twee jaar heb ik al toegezegd. Prima.
Voorzitter. Ik heb al verteld hoe ik met de motieHarbers zal omgaan.
De motie van de heer Harbers waarin wordt geconstateerd dat geen van de hogeronderwijsinstellingen
voldoet aan de eisen rond toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten met een functiebeperking,
ontraad ik. Dat heb ik net toegelicht.
De motie van de heer Jasper van Dijk waarin wordt
uitgesproken dat het kwaliteitsoordeel geen basis mag
zijn voor het collegegeld, heb ik ook behandeld.
Eén vraag heb ik nog niet beantwoord, en dat is de
vraag van de heer Jan Jacob van Dijk. Ik zoek naar het
antwoord op deze vraag in het stapeltje antwoorden,
maar ik kan het niet vinden. Ik ga proberen om het uit
mijn hoofd te doen. Als leerlingen of studenten door
problemen uiteindelijk terechtkomen op een nietgeaccrediteerde opleiding, dan is het de verantwoordelijkheid van de opleiding om ervoor te zorgen dat een
slag wordt gemaakt naar een geaccrediteerde opleiding.
Moet compensatie plaatsvinden, dan verwijs ik naar het
zogenaamde studentenfonds. Dat moet compensatie
bieden als extra ondersteuning nodig is om een leerling
bij te spijkeren. In de wet versterking besturing zijn
daarover behoorlijk scherpe afspraken gemaakt. Deze zijn
dan ook van toepassing. Dat is bestaande wetgeving.
Ook nu vervalt de accreditatie en moet de opleiding
opnieuw worden geaccrediteerd.
Voorzitter. Dat was het.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Dan zijn wij hiermee gekomen aan het
einde van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek in verband met aanpassing van het accreditatiestelsel.
Ik dank de Kamerleden en de staatssecretaris voor hun
inbreng.
Over het wetsvoorstel zal aanstaande dinsdag worden
gestemd.
De vergadering wordt van 20.55 uur tot 21.05 uur
geschorst.

Tweede Kamer

Aanpassing accreditatiestelsel

18 maart 2010
TK 65

65-5722