Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 238

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2021
Hierbij bied ik u, vanuit mijn verantwoordelijkheid voor Ontwikkelingssamenwerking, de geannoteerde agenda aan voor de Raad Buitenlandse
Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 14 juni 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

kst-21501-04-238
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 238

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING VAN 14 JUNI 2021
Op 14 juni vindt de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking
plaats via videoconferentie. De Raad zal spreken over het thema menselijke ontwikkeling (human development), in het bijzonder over wereldwijde gezondheid in de context van COVID-19, als ook over onderwijs.
Daarnaast zal de Raad spreken over samenwerking met middeninkomenslanden (MICs).
Menselijke ontwikkeling
Het kabinet verwelkomt de bespreking van het investeren in menselijke
ontwikkeling, zeker nu het COVID-19 virus en bijkomende consequenties
de armste landen hard treffen. De sociale sectoren staan vaak als eerste
onder druk bij overheidsbezuinigingen, mede als gevolg van COVID-19 en
de schuldenproblematiek in verschillende ontwikkelingslanden.
Menselijke ontwikkeling is een belangrijke doelstelling in het
EU-Ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Zoals reeds met uw Kamer
gedeeld,1 is in de Verordening van het nieuwe Neighbourhood,
Development and International Cooperation Instrument (NDICI) een
doelstelling opgenomen dat ten minste 20% van de uitgaven zal gaan
naar sociale inclusie en menselijke ontwikkeling, met inbegrip van sociale
basisvoorzieningen, zoals gezondheid, onderwijs, voedselzekerheid,
water, sanitaire voorzieningen en hygiëne en sociale bescherming.
Daarnaast is de doelstelling opgenomen dat 85% van de nieuwe acties die
met NDICI-middelen worden gefinancierd, gender-relevant moeten zijn en
5% van alle activiteiten die uit het NDICI worden gefinancierd gendergelijkheid als belangrijkste doelstelling moeten hebben. Nederland dringt
aan op effectieve implementatie en monitoring van deze doelstellingen.
De Raad is voornemens Raadsconclusies aan te nemen over menselijke
ontwikkeling.2
Wereldwijde gezondheid in de context van COVID-19
Meer specifiek zal tijdens deze Raad gesproken worden over de Europese
inzet op global health en de wereldwijde toegang tot vaccins. Tijdens de
Europese Raad van 24 en 25 mei jl. bevestigden de regeringsleiders de
Europese steun aan COVAX, de vaccin-pijler van ACT-A, en zegden zij toe
dat de EU dit jaar minimaal 100 mln. vaccins zal doneren. De Nederlandse
bijdrage aan COVAX volgt dezelfde tweedeling. Nederland heeft EUR 147
mln. bijgedragen aan ACT-A, waaronder EUR 70 mln. aan COVAX vanuit
ODA-middelen. Verder, zoals ook met uw Kamer gedeeld in de Kamerbrief
Stand van Zaken COVID-19 van 28 mei (2021Z09285), heeft het kabinet
besloten om het Nederlandse mogelijke surplus aan vaccins voornamelijk
in te zetten voor donatie aan derde landen (vooral lage- en middeninkomenslanden). Donatie via de multilaterale kanalen als COVAX vormt
hiervoor de primaire weg, idealiter via het EU Vaccine Sharing
Mechanism. Nederland zal deze inzet ook tijdens deze Raad bevestigen en
andere EU lidstaten oproepen eenzelfde weg te volgen.
Tijdens de Raad zal ook gesproken worden over de langdurige impact op
het sociale domein, waaronder de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden. De COVID-19-crisis heeft de verschillende vormen van
ongelijkheid, waaronder genderongelijkheid, doen toenemen. Dit maakt
het des te noodzakelijker dat de ongelijke toegang van vrouwen en
1
2

Kamerstuk 22 112, nr. 3101.
De Raadsconclusies zijn gedeeld op delegates portal, doc 8654/21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 238

2

meisjes tot gezondheidssystemen, inclusief hun seksuele reproductieve
gezondheid en rechten, wereldwijd worden verbeterd. Nederland vindt
een gender-transformatieve aanpak van de COVID-19 response van
belang, inclusief het tegengaan van gender-gerelateerd geweld – met
name partnergeweld en seksueel geweld – wat een groot probleem is
voor de volksgezondheid en een schending van de mensenrechten van
vrouwen.
De Europese Commissie bereidt op dit moment de reguliere programmering binnen het NDICI op dit terrein voor. Daarnaast worden verschillende regionale Team Europe Initiatives ontwikkeld – dit zijn gezamenlijke
initiatieven van EU instellingen, lidstaten en ontwikkelingsbanken – die
zich onder meer richten op versterking van lokale productiecapaciteit voor
vaccins en medicijnen, op versterking van seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten, en op het versterken van lokale public health
instituten. Nederland steunt deze aanpak omdat de Team Europe
benadering de samenhang tussen bilaterale programma’s en de Europese
inzet kan vergroten, en de EU en haar lidstaten zo meer impact hebben op
belangrijke thema’s als versterking van lokale productiecapaciteit en
eigenaarschap.
Tenslotte steunt Nederland de inzet van de Europese Commissie in
multilaterale gezondheidsfondsen, waaronder het Global Fund for Aids,
Tuberculosis and Malaria, GAVI (Vaccine Alliance) en de Global Financing
Facility. De Commissie zet hierbij, net als Nederland zelf, fors in op
duurzame versterking van gezondheidssystemen waarbij samenwerking
met zowel overheden als lokale gemeenschappen centraal staat. Ook
wordt door de Europese Commissie, Nederland en andere gelijkgezinde
Europese donoren in deze fondsen speciale aandacht besteed aan
toegang tot zorg voor onder meer meisjes en (jonge) vrouwen, jongeren
en kwetsbare groepen.
Onderwijs
Als onderdeel van de bredere Human Development agenda zal de Raad
ook spreken over het belang van inzet op onderwijs. Het kabinet hecht
daarbij aan een benadering die de kansen en perspectieven van jongeren,
vooral meisjes, centraal stelt.
COVID-19 was desastreus voor honderden miljoenen kinderen, op het
hoogtepunt gingen wereldwijd zo’n 1,5 miljard kinderen en jongeren niet
naar school. De gevolgen zijn nu zichtbaar: grote leerachterstanden, meer
kinderarbeid, meer huiselijk geweld, kindhuwelijken en ongewenste
zwangerschappen. Scholen gaan in veel landen weer mondjesmaat open,
maar tientallen miljoenen kinderen, in het bijzonder meisjes, zullen nooit
naar school terugkeren. Onderwijssystemen moeten meer resilient
worden maar de fondsen daartoe schieten tekort. Ook ligt er een opdracht
voor vernieuwing, voor nieuwe leer- en onderwijsmethoden, o.a. via
digitalisering.
Op 8 maart jl. heeft Nederland haar bijdrage aan de 4e replenishment van
het Global Partnership for Education (GPE) bekendgemaakt: EUR 50
miljoen ter ondersteuning van het nieuwe Strategische Plan (2021–2025),
waarin nadruk wordt gelegd op onderwijs voor meisjes. Als «political
champion» voor deze replenishment-campagne van het GPE, zal
Nederland tijdens de RBZ/OS het belang van een mondiaal partnerschap
als het GPE benadrukken en lidstaten en de EU oproepen deze campagne
actief te ondersteunen en financieel bij te blijven dragen om SDG 4 te
behalen. EU en EU-lidstaten zijn essentiële donoren van het GPE.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 238

3

Aangezien jongeren wereldwijd buitenproportioneel hard worden geraakt
door de COVID-pandemie, zal Nederland tijdens de Raad benadrukken dat
jonge mensen actief moeten worden betrokken bij het realiseren van een
duurzaam herstel van de pandemie. Dit houdt in dat bij het werken aan
verschillende aspecten van onder andere menselijke ontwikkeling, moet
worden ingezet op betekenisvolle jongerenparticipatie, directe samenwerking met jongerenorganisaties, en gerichte investeringen in onderwijs
en baankansen voor jongeren.
Middeninkomenslanden
De Raad zal spreken over de samenwerking tussen de EU en Midden
Inkomenslanden (MICs) en is voornemens om Raadsconclusies over dit
onderwerp vast te stellen.3
Het kabinet vindt dat officiële ontwikkelingshulp vooral moet worden
ingezet in de minst ontwikkelde landen en fragiele staten. Tegelijkertijd
blijft in MICs de aanpak van ongelijkheid van belang. Toenemende
economische groei leidt immers niet automatisch tot meer gelijkheid. De
Wereldbank waarschuwde dat de COVID-19 crisis ook in MICs mensen in
extreme armoede zal drukken.4 In de EU dialoog met MICs moet het
tegengaan van ongelijkheid hoog op de agenda blijven staan evenals
groen en inclusief herstel na COVID-19.
Tijdens de Raad zal Nederland onderstrepen dat op gedeelde mondiale
uitdagingen samenwerking met deze landen van belang is. In het
bijzonder waar het gaat om het tegengaan van sociale ongelijkheid,
klimaatverandering, het verduurzamen van internationale waardeketens,
en het versterken van financiële stabiliteit.
Bij de aanpak van klimaatverandering is het van groot belang om samen
te werken met MICs gezien hun substantiële rol als grote uitstoters en de
kwetsbaarheid van hun bevolking en economie voor de impact van
klimaatverandering. MICs staan onder toenemende druk om hun
ontwikkelpaden in lijn te brengen met het Parijs-akkoord en kunnen ook
bij uitstek de kans grijpen om de toekomstige groene economie en groene
banen te stimuleren. De EU en haar lidstaten kunnen hierbij een rol spelen
als technisch adviseur, investeerder en duurzame handelspartner. De Raad
heeft op 25 januari 2021 Raadsconclusies aangenomen over klimaat- en
energie diplomatie.5 Hierin staat dat de EU juist op klimaatambitie
mondiaal leiderschap wil uitdragen en derde landen daarin wil bijstaan als
constructieve en assertieve partner. Nederland zal tijdens de Raad daarom
oproepen MICs te helpen richting groen en inclusief herstel uit de
COVID-19 crisis. Deze inzet sluit aan bij de voortrekkersrol die de EU speelt
in de komende COP26 klimaatonderhandelingen die in het teken staan van
mondiale klimaatambities.
Ook op het gebied van het verduurzamen van internationale waardeketens is het relevant om de samenwerking met MICs te intensiveren.
Nederland richt zich bijvoorbeeld op het tegengaan van kinderarbeid, het
stimuleren van leefbaar loon en decent work, en bevorderen van de
duurzaamheidsagenda’s in ketens als cacao, textiel en palmolie, in
middeninkomenslanden als Ghana, Bangladesh, Maleisië en Indonesië.
Nederland is van mening dat ontwikkelingsinzet gepaard moet gaan met
een politieke en beleidsdialoog en goed samenspel tussen OS-inzet en
3

Concept Raadsconclusies zijn gedeeld op delegates portal, document 8595/21.
Wereldbank (2020) Poverty and Shared Prosperity 2020 rapport. https://www.worldbank.org/en/
news/press-release/2020/10/07/covid-19-to-add-as-many-as-150-million-extreme-poor-by-2021.
5
https://www.consilium.europa.eu/media/48057/st05263-en21.pdf.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 238

4

handels- en milieubeleid. Het Team Europe Initiative (TEI) gericht op
decent work in Bangladesh biedt bijvoorbeeld een kans voor deze brede
benadering.
Om dergelijke samenwerking met MICs vorm te geven, is het van belang
dat de uitgangspositie in MICs stabiel is, politiek en economisch. Efficiënte
en effectieve vormgeving van belastingen, inclusief inning, vormen
daarbij een belangrijke basis voor het financieren van duurzame ontwikkeling en voor het verkleinen van inkomensongelijkheid binnen landen.
Veel van de MICs zijn zwaar getroffen door de impact van de pandemie.
De economische krimp en stijging van begrotingstekorten betekenen dat
kwetsbare overheidsschulden in landen toenemen en het risico dat
schuldkwetsbaarheden zich op de korte en middellange termijn voordoen
aanzienlijk is. Nederland vindt het van belang dat een sterk en duurzaam
herstel voor deze landen wordt bewerkstelligd, met voldoende budgettaire ruimte voor het bereiken van de SDG’s en de doelstellingen uit het
klimaatakkoord van Parijs. Nederland zet hierop in via de internationale
financiële instellingen, de VN, EU en bilateraal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-04, nr. 238

5