Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 IX

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2015

Nr. 16

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 13 januari 2015
De vaste commissie voor Financiën heeft aantal vragen voorgelegd aan
de Staatssecretaris van Financiën over de brief van 16 september 2014
inzake De Nederlandse vermogensverdeling (Kamerstuk 34 000 IX, nr. 7).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 9 januari
2015. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-34000-IX-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

1

Opmerkingen vooraf:
Daar waar in de antwoorden over «vermogen» wordt gesproken, gaat het
om het begrip vermogen zoals dat door het CBS gehanteerd wordt in de
vermogensstatistiek van particuliere huishoudens, tenzij expliciet
aangegeven wordt dat het om een ander vermogensbegrip gaat.
Cijfers uit de vermogensstatistiek van het CBS over 2013 hebben
momenteel de status «voorlopig». Deze cijfers kunnen nog wijzigen.
Cijfers over 2012 zijn definitief.
Vraag 1
Heeft u cijfers over de sociale mobiliteit in Nederland? Heeft u cijfers over
de sociale mobiliteit voor wat betreft de vermogensklassen? Kunt u
aangeven hoe vaak kinderen in een andere vermogensklasse terechtkomen dan hun ouders?
Antwoord 1
Uit onderzoek1 blijkt dat de intergenerationele inkomensmobiliteit in
Nederland relatief hoog is ten opzichte van andere landen: zowel lage als
hoge welvaart wordt slechts beperkt doorgegeven van generatie op
generatie. Zie hiervoor ook de onderstaande tabel, waarbij het CBS in
2013 heeft gekeken naar de inkomensmobiliteit van vaders op zonen.
Daarbij is gekeken naar de loonelasticiteit. De waarde ligt tussen 0 en 1;
waarbij 0 duidt op geen enkele samenhang tussen loon van de ouder en
kind (grote inkomensmobiliteit) en 1 op complete samenhang
(inkomensmobiliteit is minimaal). Een dergelijk onderzoek is niet
beschikbaar rond de intergenerationele vermogensmobiliteit.
Tabel: loonelasticiteit van vaders en zonen
Denemarken
Noorwegen
Finland
Canada
Nederland
Zweden
Duitsland
Frankrijk
Verenigde Staten
Verenigd Koninkrijk

0,15
0,17
0,18
0,19
0,27
0,27
0,32
0,41
0,47
0,50

Bron: Corak (2006); voor Nederland: IPO 1985 en 2010.

Vraag 2
Kunt u een berekening maken van de Gini-coëfficiënten voor de brutoinkomensongelijkheid in Nederland (dus voor belastingen en toeslagen)
en een berekening van de netto-inkomensongelijkheid (dus na belastingen
en toeslagen)?
Antwoord 2
Caminada et al2 hebben voor het jaar 2012 een berekening gemaakt van
de Gini-coëfficient voor het primaire inkomen (bruto, zonder sociale
uitkeringen) en netto besteedbaar inkomen. De Gini-coëfficient voor het
primaire inkomen komt uit op 0,540 en voor het netto besteedbaar
inkomen op 0,274. De onderzoekers concluderen dat het stelsel van
sociale uitkeringen en belastingen de inkomensongelijkheid vermindert
met de helft in Nederland.

1

Brakel, M. van den en L. Moonen (2013). Inkomensmobiliteit tussen generaties relatief hoog in
Nederland. Sociaaleconomische trends, april 2013.
2
Caminada, Been, Goudswaard en De Graaf-Zijl (2014), De ontwikkeling van inkomensongelijkheid en inkomensherverdeling in Nederland 1990–2012, Leiden University.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

2

Vraag 3
Kunt u de Gini-coëfficiënten voor inkomensongelijkheid voor de ons
omringende landen geven?
Antwoord 3
De schattingen van de OESO en van LIS (Luxembourg Income Study) zijn
weergegeven in onderstaande figuur. De OESO en de LIS gebruiken een
andere methode met daardoor iets andere uitkomsten. Deze figuur is
afkomstig uit de WRR verkenning «Hoe ongelijk is Nederland» eerder dit
jaar en hebben betrekking op het jaar 2010.

Vraag 4
Kunt u aangeven of er rapporten zijn verschenen van internationale
organisaties zoals het IMF of de OESO waarbij vermogensongelijkheid
expliciet als een probleem voor Nederland werd aangestipt? In welke
rapportages wordt de lage ongelijkheid juist aangestipt?
Antwoord 4
Er zijn het kabinet geen rapporten van internationale organisaties bekend
waarin de vermogensongelijkheid expliciet als een probleem voor
Nederland wordt aangestipt. Ook zijn geen rapporten bekend waarin
expliciet een lage ongelijkheid wordt aangestipt. In de brief van het
kabinet bij Prinsjesdag over de vermogensverdeling is een overzicht
opgenomen van recente onderzoeken naar de vermogensongelijkheid
waar Nederland in is opgenomen. Er blijken grote verschillen tussen de
studies te bestaan wat betreft het niveau van de Gini-coëfficiënt en de
relatieve positie van landen. Dit laat zien dat de gebruikte methode en
bronnen grote invloed hebben op het resultaat. Omdat onduidelijk is in
hoeverre de cijfers van andere landen een goed beeld geven van de
vermogensongelijkheid, kan er geen harde conclusie worden getrokken
over de vermogensverdeling in Nederland ten opzichte van andere
landen.
Vraag 5
Kunt u de ontwikkeling van het mediane Nederlandse vermogen over de
laatste drie decennia aangeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

3

Antwoord 5
De onderstaande tabel geeft het mediane vermogen weer zoals gerapporteerd door het CBS voor de periode 1993–2000 en 2006–2013. De cijfers
laten een daling in het mediane vermogen zien vanaf 2008, met name als
gevolg van de daling van de huizenprijzen. Het betreft hierbij de ontwikkeling van het nominale vermogen, niet de reële ontwikkeling. Het CBS
heeft geen data die teruggaat tot voor 1993 en heeft geen gepubliceerde
gegevens over de periode 2001–2005. Wegens verschillen in wijze van
samenstelling zijn deze niet geheel vergelijkbaar met uitkomsten van
latere jaren.
Tabel: Mediaan vermogen in de periodes 1993–2000 en 2006–2013
Jaar

Mediaan vermogen (x € 1.000)

Jaar

Mediaan vermogen (x € 1.000)

1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000

14
16
18
20
22
20
23
25

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013

38
43
47
42
33
30
27
19

Bron: CBS Statline

Vraag 6
Kunt u aangeven hoeveel vermogensbelasting er in ons omringende
landen geheven wordt, welk percentage is het tarief en vanaf welk
vermogen wordt dit geheven?
Antwoord 6
In de brief Keuzes voor een beter belastingstelsel is aangekondigd dat
nader onderzoek gedaan zal worden naar alternatieven voor de bestaande
vermogensrendementsheffing. In dit onderzoek zal zowel binnen als
buiten de forfaitaire benadering worden gezocht naar alternatieven voor
de huidige vermogensrendementsheffing. Vanzelfsprekend wordt ook
onderzocht hoe andere landen de belastingheffing over vermogensinkomsten hebben ingericht. Aangezien dit onderzoek in volle gang is, wil ik
op de uitkomsten van dat onderzoek nu niet vooruitlopen.
Vraag 7
Veel Nederlands vermogen is gespaard in pensioenfondsen middels een
kapitaaldekkingsstelsel. Kunt u aangeven hoe groot dit pensioenvermogen is per hoofd? En kunt u dit ook doen voor andere EU-lidstaten?
Antwoord 7
Onderstaande tabel geeft voor een aantal landen het pensioenvermogen
van pensioenfondsen per hoofd van de bevolking weer. Het pensioenvermogen per hoofd van de bevolking is in Nederland in 2012 € 50.513.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

4

Tabel: vermogen pensioenfondsen per inwoner in 2012 (in euro)
Land
België
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Ierland
IJsland
Italië
Luxemburg

Vermogen per inwoner
1.409
16.056
1.980
1.547
13.855
91
9
673
16.155
41.433
1.432
1.410

Land
Nederland
Noorwegen
Polen
Portugal
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Verenigd
Koninkrijk
Zweden
Zwitserland

Vermogen per inwoner
50.513
3.755
2.939
1.700
793
1.860
2.052
1.471
27.366
3.387
45.811

Bron: berekeningen op basis van database OESO

Vraag 8
Hoe worden de statistieken met betrekking tot de vermogensverdeling
verzameld?
Antwoord 8
Het CBS geeft in het documentatierapport Integraal Vermogensbestand
aan hoe de vermogensstatistieken tot stand komen en welke bronnen
daarvoor worden gebruikt. Hierin is aangegeven dat de gegevens voor de
Vermogensstatistiek afkomstig zijn van onder andere de administraties
van de Belastingdienst. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van gegevens
over banktegoeden en effectenbezit die de Nederlandse banken leveren
aan de Belastingdienst. Verder zijn er gegevens over de waarde van
onroerend goed op basis van de Wet Onroerende Zaakbelasting (WOZ).
Voor het ondernemingsvermogen wordt gebruik gemaakt van de aangifte
gegevens van ondernemers.
Vraag 9
Is er afdoende zicht op vermogen in het buitenland? Zijn de statistische
systemen afdoende geëquipeerd om dit te registreren?
Antwoord 9
Er is geen zicht op het totale vermogen dat in het buitenland is gestald.
Op een deel bestaat wel zicht (zie hiervoor de tabel bij het antwoord op
vraag 33). Enerzijds zijn in de aangifte inkomstenbelasting vier rubrieken
opgenomen die zicht geven op vermogen in het buitenland en wordt door
belastingplichtigen uit eigen beweging daadwerkelijk aangifte gedaan.
Anderzijds worden van andere landen op basis van Europese regelgeving
en internationale verdragen, waaronder de zogenoemde Tax Information
Exchange Agreements (TIEA’s), fiscale inlichtingen over buitenlands
vermogen ontvangen. Zo worden jaarlijks van de meeste EU-lidstaten en
een aantal derde landen automatisch bankgegevens ontvangen op basis
van de Europese Spaarrenterichtlijn (ESRR). Ook Luxemburg gaat daaraan
deelnemen met ingang van het belastingjaar 2015. Voorts hebben vele
belastingplichtigen gebruik gemaakt van de versoepelde inkeerregeling,
waardoor verzwegen buitenlands vermogen is aangemeld bij de
Belastingdienst. Echter een deel blijft onbekend. Er zijn nog steeds landen
met een bankgeheim waardoor vermogens buiten zicht blijven. In
internationaal verband wordt getracht dat verder uit te bannen. Zo is de
EU Richtlijn administratieve samenwerking belastingen (2011/16/EU)
onlangs uitgebreid met de automatische uitwisseling van financiële
gegevens conform de Common Reporting Standard. Deze standaard
wordt ook wereldwijd ingevoerd, waardoor uiteindelijk alle landen met
elkaar informatie gaan uitwisselen over belastingplichtigen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

5

vermogens bij financiële instellingen in het buitenland. Een kopgroep van
48 landen (waaronder Nederland) zal vanaf september 2017 de informatie
op automatische basis uitwisselen. De overige landen zullen vanaf
september 2018 de informatie uitwisselen.
Vraag 10
In hoeverre ligt de oorzaak voor de relatief gelijkblijvende vermogensongelijkheid in de dalende huizenprijzen? Is niet onderliggend sprake van
een scherpe toename in ongelijkheid?
Antwoord 10
Het CBS rapporteert op Statline cijfers over de vermogensverdeling met
en zonder het vermogen van de eigen woning en de daarop rustende
hypotheekschuld. De onderstaande tabel laat zien dat het aandeel van de
top 10% in het totale vermogen inclusief de eigen woning de afgelopen
jaren is toegenomen. Het aandeel van de 10% hoogste vermogens in het
totale vermogen zonder de eigen woning is de afgelopen periode relatief
stabiel gebleken. In de andere vermogensdecielen hebben zich geen grote
verschuivingen voorgedaan. Met andere woorden: er is weliswaar een
toename in het aandeel van de top 10% hoogste vermogens, maar dit is
vooral het gevolg van de dalende huizenprijzen. Er is geen scherpe
toename in de vermogensongelijkheid zichtbaar wanneer het vermogen
van de top 10% zonder de eigen woning wordt vergeleken met het
vermogen van andere decielen.
Tabel: Aandeel hoogste 10% in vermogen (ingedeeld obv totaal vermogen)
Jaar

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Aandeel top 10% (incl eigen woning)
Aandeel top 10% (excl eigen woning)

58%
68%

57%
70%

57%
69%

56%
68%

60%
70%

61%
70%

62%
70%

66%
71%

Bron: CBS Statline

Vraag 11
Is er zicht op vermogen opgebouwd in de illegale sector? Zo ja, hoe groot
is de groep met een vermogen dat is voortgekomen uit illegale
activiteiten?
Antwoord 11
Er zijn geen gegevens beschikbaar over vermogen opgebouwd in de
illegale sector.
Vraag 12
Wat is het gemiddeld vermogen van miljonairs in Nederland?
Antwoord 12
Het CBS geeft aan dat bij mensen met meer dan 1 miljoen euro aan
vermogen het gemiddelde vermogen uitkomt op 2,5 miljoen euro (in
2013).
Vraag 13
Is er een correlatie tussen levensverwachting en vermogen?
Antwoord 13
Het is bekend dat levensverwachting positief gecorreleerd is met
inkomen3. Voor zover er sociaaleconomische factoren zijn die dit
beïnvloeden, kunnen deze factoren ook aanwezig zijn bij vermogen. Er zijn
hier echter geen cijfers over bekend.
3

http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?VW=T&DM=SLNL&PA=80298NED&D1=1–
2&D2=a&D3=6&D4=a&D5=0&D6=a&HD=141212–1543&HDR=T&STB=G1,G2,G3,G4,G5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

6

Vraag 14
In hoeverre is er sprake van opwaartse mobiliteit? Wat is de kans om
miljonair te worden als je ouders het niet reeds zijn?
Antwoord 14
Er zijn geen studies bekend rond de opwaartse mobiliteit in vermogen en
de intergenerationele vermogensverdeling in Nederland. Zie ook het
antwoord op vraag 1.
Vraag 15
Wat is de Gini-coëfficiënt van de vermogensverdeling inclusief pensioenen? Wat is de relatieve positie van Nederland daarmee in Europa?
Hoeveel groter is de top vijfentwintig procent vermogens ten opzichte van
de onderste vijfentwintig procent als pensioenen worden meegenomen?
Wat is de relatieve positie van Nederland daarmee ten opzichte van
Europa?
Antwoord 15
In een bijdrage van Caminada, Goudswaard en Knoef4 is aangegeven dat
de Gini-coëfficient daalt van 0,80 naar 0,68 als daarin ook het pensioenvermogen wordt meegenomen. Voor de onderlinge verhoudingen tussen de
onderste en bovenste decielen wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 30. Er zijn geen internationale onderzoeken waarin het pensioenvermogen wordt meegenomen in de vermogensverdeling.
Vraag 16
Hoe verhoudt de tienjaarsrente op staatsobligaties zich sinds 1980 tot de
economische groei?
Antwoord 16
Onderstaande grafiek toont de ontwikkeling van het BBP en de tienjaarsrente op staatsobligaties (zowel nominaal als reëel).

Bron: DNB, CPB

Vraag 17
Wat is het gemiddelde rendement bij spaargeld ter hoogte van 10.000,
50.000, 100.000, 500.000, 1.000.000 en meer? In hoeverre is informatie
hierover bekend?
4

Koen Caminada, Kees Goudswaard, Marike Knoef (2014), «Vermogen in Nederland gelijker
verdeeld sinds eind negentiende eeuw», Me Judice, 27 juni 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

7

Antwoord 17
De commissie van Dijkhuizen geeft een uitgebreid overzicht (zie tabel 4.2.1
van het eindrapport) van het feitelijk rendement van verschillende
vermogensbestanddelen. Daaruit blijkt dat het gemiddelde reële
rendement over spaargeld over de periode 2001–2012 0,5% bedraagt. Dit
cijfer is gebaseerd op basis van gegevens van DNB en het CBS. Er zijn
alleen gegevens over het gemiddelde rendement beschikbaar. Een
onderverdeling naar de hoogte van spaargeld is niet voorhanden.
Vraag 18
Kunt u, gegeven het feit dat u in uw brief niet ingaat op het onderzoek van
Thomas Piketty omdat Nederland niet in zijn dataset zou zitten, een
appreciatie geven van de uitspraken die Thomas Piketty gedaan heeft met
betrekking tot de vermogensongelijkheid in Nederland tijdens het gesprek
in de Tweede Kamer van 5 november 2014?
Antwoord 18
Thomas Piketty heeft tijdens het gesprek met de Tweede Kamer van
5 november 2014 aangegeven dat zijn dataset geen informatie over
Nederland bevat, maar dat hij verwacht dat de vermogensongelijkheid in
Nederland een vergelijkbare (stijgende) trend vertoont als in andere
landen. Piketty verwacht dat deze trend van groeiende vermogensongelijkheid zich in de 21e eeuw zal voortzetten. Uit cijfers van het CBS blijkt
dat de Nederlandse vermogensongelijkheid de afgelopen twintig jaar
stabiel is. Wel is het vermogen van huishoudens aan de bovenkant van de
vermogensverdeling de afgelopen twintig jaar gestegen ten opzichte van
het gemiddelde besteedbare inkomen van huishoudens met inkomen uit
arbeid, al is deze verhouding sinds 2006 constant gebleven. Of deze trend
een structureel karakter heeft, valt nog te bezien; de relatieve toename van
de vermogens viel samen met snelle stijgingen op de woning en
aandelenmarkten.
Vraag 19
Wordt er, gezien er geen andere schattingen over het historische verloop
van de vermogensongelijkheid in Nederland dan de reeks van Wilterdink
bestaan, en het kabinet tegelijkertijd aangeeft dat er vragen over de
kwaliteit van de data gesteld kunnen worden, gewerkt aan een nieuwe
datareeks die de vermogensongelijkheid in Nederland door de jaren heen
beter in kaart kan brengen?
Antwoord 19
Er zijn, anders dan de reeks van Wilterdink geen andere schattingen van
de vermogensverdeling op de lange termijn. Het kabinet heeft inderdaad
aangegeven dat er vragen gesteld kunnen worden bij deze reeks. Het gaat
dan met name over de achterliggende data bij deze reeks, die is
gebaseerd op de gegevens over de vermogensbelasting. Hierbij geldt,
zoals Wilterdink zelf ook aangeeft5 dat de onbetrouwbaarheid van deze
cijfers sinds halverwege de jaren zestig is toegenomen en dat deze cijfers
alleen gebruikt kunnen worden om een globaal beeld te geven. Er wordt
op moment niet door het CBS gewerkt aan een verbetering van de data
voor de periode 1960–1993.
Vraag 20
Werkt het CBS momenteel aan een verbetering van de data voor de
periode 1960 tot 1993?

5

N. Wilterdink (1984), Vermogensverhoudingen in Nederland. Ontwikkelingen sinds de
negentiende eeuw. Amsterdam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

8

Antwoord 20
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 21
Klopt het dat er voor het overzicht van de vermogensongelijkheid in
Nederland gebruik is gemaakt van cijfers die zijn afgeleid uit de netto
inkomensongelijkheid in Nederland?
Antwoord 21
In een aantal internationale onderzoeken is de vermogensongelijkheid van
landen afgeleid uit de inkomensongelijkheid. Een voorbeeld hiervan is
Davies et al. (2009)6. Dit is voor wat betreft de cijfers van het CBS voor
Nederland niet het geval. De cijfers die het CBS publiceert over de
vermogensverdeling zijn gebaseerd op integrale vermogensbestanden
waarin de daadwerkelijke, feitelijke vermogens van mensen in zijn
verwerkt.
Vraag 22
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van consumptief krediet?
Antwoord 22
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 23
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van informele leningen?
Antwoord 23
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 24
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van spaar- en beleggingshypotheken?
Antwoord 24
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 25
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van contant geld en kostbaarheden?
Antwoord 25
Over de verdeling van het totaal van contant geld en kostbaarheden is
geen informatie voorhanden. Wel beschikbaar is alles wat in box 3 door
de belastingplichtige als roerend goed wordt opgevoerd. Deze post staat
ook als aparte categorie in de Statline-tabellen, bij het antwoord op vraag
82 is een link naar de betreffende tabel opgenomen. Deze categorie omvat
onder andere contant geld boven het vrijgestelde bedrag van € 500 per
persoon, maar geen kostbaarheden.
Vraag 26
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van consumptief krediet?
Antwoord 26
Zie vraag 22
6

Davies, Sandström, Shorrocks & Wolff (2009). The level and distribution of global household
wealth, NBER Working Paper 15508.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

9

Vraag 27
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van vermogen in bv’s dat niet is toegerekend aan natuurlijke
personen?
Antwoord 27
Deze informatie is niet beschikbaar.
Vraag 28
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van het vermogen van dga’s?
Antwoord 28
Het CBS heeft in de statistiek over de samenstelling van vermogen van
particuliere huishoudens ook een vermogenscomponent aandelen
aanmerkelijk belang. Deze categorie komt het meest overeen met DGA’s,
maar niet iedereen met aanmerkelijk belang is ook DGA. Het CBS
identificeert in 2012 142 mld euro aan totaal vermogen in aandelen
aanmerkelijk belang. Hiervan is 127 mld euro in bezit van huishoudens
met een vermogen groter dan 1 miljoen euro.
Vraag 29
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in Nederland in
termen van pensioen-bv’s?
Antwoord 29
Een overzicht van de vermogensverdeling in termen van pensioen-bv’s is
niet voorhanden.
Vraag 30
Kunt u een overzicht geven van de vermogensverdeling in verhouding tot
inkomens en pensioenrechten op huishoudniveau?
Antwoord 30
Onderstaande tabel geeft de verdeling van private vermogens naar
10%-groepen (1e kolom) in 2012. In de 2e kolom staat de verdeling van
opgebouwde pensioenrechten in 2010. De rechterkolom geeft vervolgens
de verdeling van private vermogens inclusief opgebouwde pensioenrechten. De verdeling van de pensioenrechten over de verschillende
groepen huishoudens is gelijkmatiger dan de verdeling van het vermogen
exclusief pensioenrechten. Daarbij moet worden aangetekend dat de
verdeling van pensioenrechten een ex ante gegeven is, op basis van
individueel opgebouwde pensioenrechten. Deze verdeling hoeft niet
overeen te komen met de verdeling van de uiteindelijk te genieten
pensioenuitkeringen. In het algemeen geldt dat personen met een hoger
inkomen (en vaak een hoger opgebouwd vermogen) een hogere
levensverwachting hebben dan personen met een lager inkomen.
Daardoor is de verdeling van de (ex post) genoten pensioenuitkeringen
naar verwachting minder gelijkmatig dan de ex ante bestaande
pensioenrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

10

Tabel: Verdeling pensioenrechten en overig privaat vermogen van huishoudens naar
10%-groepen van huishoudvermogen (in % van totaal)
Privaat vermogen
(2012)

Opgebouwde
pensioenrechten
(2010)

Privaat vermogen
inclusief opgebouwde
pensioenrechten

– 3,6%
0,0%
0,1%
0,4%
1,2%
3,1%
6,9%
11,8%
19,0%
61,1%

6,3%
2,2%
2,9%
4,9%
6,6%
9,5%
12,2%
14,6%
17,5%
23,4%

– 1,3%
0,1%
0,6%
1,5%
3,1%
5,4%
8,6%
12,7%
19,1%
50,1%

1e 10%-groep
2e 10%-groep
3e 10%-groep
4e 10%-groep
5e 10%-groep
6e 10%-groep
7e 10%-groep
8e 10% groep
9e 10%-groep
10e 10%-groep

Bron: Knoef/Caminada Leiden University op basis van CBS.

Vraag 31
Kunt u een overzicht geven van de reële belastingdruk op vermogenswinst en vermogensaangroei?
Antwoord 31
In box 3 wordt het rendement (bv. dividend) en de waardegroei (koersstijging) belast. Hierbij wordt één forfait gehanteerd voor alle soorten
vermogens, waarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen rendement
en waardegroei. Omdat er op basis van de beschikbare gegevens is geen
splitsing te maken is tussen rendement en waardegroei is het derhalve
niet mogelijk om een overzicht te geven van de reële belastingdruk op
vermogens winst en vermogensaangroei.
Vraag 32
Kunt u een overzicht geven van de belastingdruk op vermogen in
internationaal perspectief?
Antwoord 32
In de brief Keuzes voor een beter belastingstelsel van 16 september 2014
is het kabinet ingegaan op het onderzoek van Eurostat over de belastingheffing op «capital» en een internationaal vergelijkende studie van de
OESO van 2013 van de belastingdruk op inkomsten uit vermogen.7 Zoals
daarbij is toegelicht, zijn internationale vergelijkingen van de belastingdruk op inkomsten uit vermogen lastig te maken.
Vraag 33
Kunt u een schatting geven van het totale vermogen van Nederlanders dat
in het buitenland gestald is, voor zover geregistreerd?
Antwoord 33
De enige statistiek waarbij gegevens zijn opgenomen over het financieel
vermogen van huishoudens dat in het buitenland is gestald, is die van de
Nationale Rekeningen (volgens ESA 2010). Onderstaande tabel geeft de
verdeling van het financieel vermogen van huishoudens naar binnen- en
buitenland voor 2012 (status: nader voorlopig). Voor het niet-financiële
vermogen is deze informatie niet beschikbaar.

7

Kamerstuk 32 140, nr. 5 p. 11–12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

11

Financieel vermogen huishoudens 2012 (in € mld)
Totaal

Binnenland

Buitenland

1.079

1.015

64

Vraag 34
Kunt u een schatting geven van het totale vermogen van Nederlanders dat
in het buitenland gestald is, inclusief het ongeregistreerde vermogen?
Antwoord 34
Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 35
Klopt het dat de topvermogens ontbreken in de statistieken van het CBS?
Antwoord 35
Het CBS sluit in hun vermogensstatistiek geen mensen uit op grond van
hun topvermogen.
Vraag 36
Kunt u een overzicht geven van alle data die bekend zijn over de topvermogens in Nederland?
Antwoord 36
Het CBS maakt gebruik van integrale vermogensbestanden. Het CBS
publiceert hierover in zijn vermogensstatistiek. Daarbij laat het CBS van
de top 0,1% in de vermogensverdeling de samenstelling, omvang en
verdeling van de vermogensbestanddelen zien.
Deze 0,1%-groep omvat in 2012 7,4 duizend huishoudens met een
gemiddeld vermogen van 13,866 miljoen euro. De gegevens worden
verder uitgesplitst voor het 25e percentiel, het 50e percentiel en het 75e
percentiel, waardoor dus informatie wordt gegeven over de top 0,025%
van de vermogensverdeling.
Vraag 37
Kunt u een overzicht geven van de vermogensongelijkheid binnen
leeftijdscohorten in termen van decielen?
Antwoord 37
In de brief van 16 september heeft het kabinet een beeld gegeven van de
vermogensongelijkheid binnen leeftijdsgroepen. Hierbij is deze vermogensongelijkheid weergegeven in termen van Gini-coëfficienten, niet in
termen van decielen. De vermogensongelijkheid binnen leeftijdsgroepen
op basis van decielen is op dit moment ook niet beschikbaar. De
Gini-coëfficiënt biedt echter een voldoende algemeen beeld van de
vermogensongelijkheid binnen leeftijdsgroepen. De resulterende figuur is
hierbij opgenomen. Zoals in de brief ook is aangegeven is de vermogensongelijkheid bij de jongere leeftijdsgroepen relatief hoog (met een
Gini-coëfficiënt die groter is dan 1). Zij hebben relatief vaak een negatief
vermogen doordat de hypotheek hoger is dan de waarde van de woning.
Oudere leeftijdsgroepen hebben meer tijd gehad om vermogen op te
bouwen en hebben veel minder vaak een hypotheekschuld die groter is
dan de waarde van de woning. Hierdoor is de vermogensongelijkheid bij
oudere leeftijdsgroepen minder groot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

12

Figuur: Vermogensongelijkheid in Nederland per leeftijdsgroep, exclusief en inclusief
pensioenen (2011)

Vraag 38
Kunt u een doorrekening geven van de invloed van indirecte belastingen
als btw, accijnzen en premie zorgverzekering op de inkomensverdeling?
Antwoord 38
In tabel behorend bij deze vraag, opgenomen in de bijlage8, wordt
aangegeven wat het bruto inkomen en het besteedbaar inkomen is naar
(bruto) inkomensdecielen. Naast belastingen (waaronder box 3), premies,
toeslagen is de zorgverzekeringspremie een onderdeel van het verschil
tussen het bruto en het besteedbaar inkomen.
In dezelfde opstelling heeft het CBS eveneens de indirecte belastingen
verdeeld naar decielen. Hierbij is zowel de druk van de indirecte belastingen naar bruto inkomen, besteedbaar inkomen en bestedingen
gegeven. De verdeling van indirecte belastingen wordt in de wetenschappelijke literatuur zowel naar bestedings- als naar inkomensdecielen
weergegeven. Voor de indirecte belastingen wordt de druk naar bestedingsdecielen over het algemeen een betere maatstaf gevonden. Tijdens
het leven lopen uitgaven en inkomen niet synchroon. Maar over het leven
(afgezien van erfenis) loopt dit wel gelijk Het CPB noemt in haar policy
brief over de btw ook de bestedingen een beter alternatief, omdat die de
grondslag voor de btw vormen. In de policy brief schrijft het CPB «de btw
lijkt naar inkomensdecielen licht denivellerend, maar naar uitgavendecielen is de drukverdeling licht progressief. De btw-druk daalt lichtjes
vanaf het tweede deciel bij een stijging van het besteedbaar inkomen (dat
sneller stijgt dan de bestedingen). Dit suggereert dat de btw een regressieve belasting is: als percentage van het besteedbaar inkomen is de
effectieve btw-druk lager voor hogere dan voor lagere inkomens (...). Als
de druk wordt weergegeven in termen van bestedingen, laat de btw een
licht progressieve drukverdeling zien».
Vraag 39
Kunt u een overzicht geven van het profijt dat de verschillende inkomensgroepen (decielen) hebben van toeslagen en de hypotheekrenteaftrek?

8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

13

Antwoord 39
De onderstaande tabel geeft inzicht in de verdeling van hoe het totale
budgettair beslag van de toeslagen en het voordeel van de hypotheekrenteaftrek over decielen.
Tabel: Toeslagen en hypotheekrenteaftrek als percentage van het besteedbaar
inkomen, naar decielen van bruto huishoudinkomen (raming 2014).
Deciel

Toeslagen

Hypotheekrenteaftrek

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Totaal

18%
13%
5%
2%
2%
2%
2%
2%
1%
0%
100%

0%
0%
1%
2%
3%
4%
4%
4%
5%
4%
100%

Zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden budget en kinderopvangtoeslag.
Bron: SZW.

Vraag 40
Kunt u verklaren waarom de topvermogens tijdens de crisis niet gedaald
maar gegroeid zijn?
Antwoord 40
Tussen 2008 en 2013 zijn de totale vermogens in Nederland gedaald, ook
bij de huishoudens met het meeste vermogen. Onderstaande tabel laat dit
zien. De relatieve vermogensdaling is sinds 2008 bij de hoogste
vermogens wel kleiner dan bij andere huishoudens. Dit ligt met name aan
de samenstelling van het vermogen: de huishoudens met het meeste
vermogen hebben relatief minder vermogen in de eigen woning zitten en
juist die vermogenscomponent is de afgelopen jaren in waarde
afgenomen. Het aandeel van de top 10% in de totale vermogensverdeling
is hierdoor de afgelopen jaren toegenomen.
Tabel: ontwikkeling totaal vermogen (x 1 mln euro)

totaal vermogen
top 10%
top 1%
1

2008

2012

2013

verschil

1.300
737
279

1.180
727
273

1.060
701
nb

– 239
– 36
– 61

Vergelijking 2008–2012.

Bron: CBS

Vraag 41
Klopt het dat de topvermogens met name groeien door inkomsten uit
vermogen? Kunt u uw antwoord cijfermatig onderbouwen?
Antwoord 41
Het CBS maakt in de vermogensstatistiek geen uitsplitsing van de
vermogensvorming naar bronnen. Hierdoor is het niet bekend welk deel
van de groei van het vermogen afkomstig is uit besparingen (minder
consumptie dan inkomsten uit vermogen en arbeid) of waardestijging van
het aanwezige vermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

14

Vraag 42
Kunt u aangeven welke voordelen u ziet in een vermogenskadaster?
Antwoord 42
Zoals ik ook in de brief met antwoorden naar aanleiding van het wetgevingsoverleg heb aangegeven10 acht ik het invoeren van een vermogensregister of een vermogenskadaster weinig zinvol. Het CBS publiceert over
het totale vermogen van alle Nederlanders, dus die gegevens zijn
voorhanden. Verder verzamelt de Belastingdienst de gegevens, ook over
(inkomen uit) vermogen, die van belang zijn voor de belastingheffing.
Vraag 43
Kunt u aangeven wat is het vermogen is van respectievelijk de top-1%,
0,1% en 0,01%?
Antwoord 43
Het vermogen van de top 1% is € 273 miljard euro, dit is 23% van het
totale vermogen. Bij de top 0,1% is dit € 103 miljard, dit komt overeen met
9% van het totale vermogen. Het CBS heeft geen data gepubliceerd over
het vermogen van de top 0,01%.
Tabel: Omvang vermogen, bezittingen en schulden, topvermogens in 2012

Totaal
Top 1%
Top 0,1%
Top 0,01%

Vermogen

Bezittingen

Schulden

mld euro

mld euro

%

mld euro

%

1166
273
103
nb

1933
315
116
nb

100
16
6

767
42
13
nb

100
5
2

Bron: CBS

Vraag 44
Bent u met de commissie Van Dijkhuizen eens dat dga’s op grote schaal
gebruik maken van de mogelijkheid om winst in te houden?
Antwoord 44
De Commissie van Dijkhuizen heeft op grond van de aangiftebestanden
van het jaar 2010 een inschatting gemaakt van het uitdeelgedrag van
aanmerkelijkbelanghouders (AB-houders). Hierbij zijn 230.000 van de circa
300.000 vennootschappen met een AB-houder onderzocht. Daarbij is er
een inschatting gemaakt van het voor uitdeling beschikbare bedrag. Op
grond van die inschatting komt de Commissie tot de conclusie dat 60%
van het direct voor uitdeling beschikbare bedrag in de aangiften van het
jaar 2010 als dividend is opgenomen. Als de winsten van deelnemingen
mee worden genomen is dat ongeveer een kwart11. Dit is een indicatie dat
veel AB-houders gebruik maken van de mogelijkheid om winst in te
houden. Daar kunnen goede redenen voor zijn, zoals het aanhouden van
de middelen voor het doen van investeringen of voor het versterken van
de financiële positie van de vennootschap en het betalen van schuldeisers. Civielrechtelijk is het aan de aandeelhouder(s) ter beslissing of, en
zo ja, in hoeverre, een eventueel batig winstsaldo aan hen wordt
uitgekeerd. Zij kunnen er ook voor kiezen om gelden in de vennootschap
te houden.

10
11

Kamerstuk 34 002, nr. 14, p.12.
Eindrapport Commissie van Dijkhuizen, blz. 32–36 (http://www.rijksoverheid.nl/documentenen-publicaties/rapporten/2013/06/18/eindrapport-commissie-inkomstenbelasting.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

15

Vraag 45
Welk doel is gediend bij het feit dat dga’s winst oneindig kunnen
inhouden?
Antwoord 45
Zie vraag 44
Vraag 46
Waarom is bij geërfd bedrijfsvermogen 87 procent hiervan vrijgesteld
voor de erfbelasting?
Antwoord 46
De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) in de SW1956 is van toepassing bij
de verkrijging van ondernemingsvermogen. De ratio van een vrijstelling in
het kader van bedrijfsopvolging is het algemeen belang dat gebaat is bij
de continuïteit van ondernemingen. De vrijstelling heeft tot doel te
voorkomen dat de heffing van schenk- of erfbelasting een belemmering
vormt voor de voortzetting van een gezonde onderneming in opvolgingssituaties.
Vraag 47
Vanaf welk bedrag is het financieel aantrekkelijk om vermogen weg te
zetten in een bv?
Antwoord 47
Of het aanhouden van vermogen in een bv financieel aantrekkelijker is
dan het aanhouden van vermogen in box 3 is afhankelijk van diverse
factoren, zoals onder meer de beschikbaarheid van eigen en/of vreemd
vermogen voor investeringen, het vermogensrendement dat in de BV kan
worden behaald of wat in privé kan worden behaald, de hoogte van de
belastbare winst voor de vennootschapsbelasting en de (eventuele)
oprichtingskosten en jaarlijks terugkerende kosten van een bv en zal dus
per situatie verschillen. In zijn algemeenheid kan dus niet worden
aangegeven vanaf welk bedrag het financieel aantrekkelijk is om
vermogen aan te houden in een bv. In het algemeen geldt wel dat het bij
een hoger verwacht rendement op het vermogen minder aantrekkelijk
wordt om het vermogen in te brengen in een bv.
Vraag 48
Welke gegevens zijn beschikbaar over Nederlandse bv’s?
Antwoord 48
Aangenomen wordt dat met deze vraag wordt gedoeld op gegevens over
het vermogen van Nederlandse BV’s. Van BV’s is het eigen vermogen bij
de fiscus bekend. Dit gaat echter om het fiscale vermogen en dit
vermogen kan afwijken van de waarde in het economische verkeer.
Vraag 49
Welke parameters zijn belangrijk bij de vraag wanneer het aantrekkelijk is
om vermogen weg te zetten in een bv?
Antwoord 49
Zie het antwoord op vraag 47.
Vraag 50
Heeft het kabinet een beeld in welke mate het belastingstelsel, met name
de diverse belastingen, bijdraagt aan de inkomens- en vermogensongelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

16

Antwoord 50
Hoe de belastingen verdeeld zijn naar inkomensdecielen is aangegeven bij
vraag 38. Er is geen studie voorhanden waarin de invloed van het
belastingstelsel op de vermogensongelijkheid is onderzocht.
Vraag 51
De Minister toont cijfers van de vermogensverdeling van Nederland. Kan
de Minister ook met cijfers aantonen hoe de historische ontwikkeling van
de absolute grootte van het vermogen van de verschillende vermogensdecielen eruit ziet?
Antwoord 51
De volgende tabellen laat de absolute grootte van het vermogen per
vermogensdeciel zien vanaf 1993. Het gaat hierbij om nominale bedragen,
niet om de reële ontwikkeling.
Tabel: Totaal vermogen (x € 1 miljard) per vermogensdeciel (1993–2000)

1e
2e
3e
4e
5e
6e
7e
8e
9e
10e

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

–7
0
1
2
6
13
24
39
64
217

–9
0
1
3
7
15
27
43
70
238

–8
0
1
3
8
17
31
48
75
240

– 11
0
1
3
9
19
34
53
82
278

– 11
0
1
4
10
22
38
59
91
299

– 15
0
1
3
9
20
40
65
101
336

– 17
0
1
4
10
24
47
75
117
372

– 20
0
1
4
11
28
56
89
138
429

Bron: CBS statline
Tabel: totaal vermogen (x € 1 miljard) per vermogensdeciel (2006–2013)

1e
2e
3e
4e
5e
6e
7e
8e
9e
10e

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

– 43
0
2
7
18
44
88
139
216
643

– 32
0
2
8
20
49
96
150
231
700

– 36
0
2
8
22
55
104
160
247
737

– 28
0
2
7
20
50
99
157
243
699

– 39
0
1
6
16
41
88
146
232
723

– 41
0
1
5
14
38
83
141
226
723

– 44
0
1
4
13
35
80
139
226
727

– 60
–4
0
2
8
25
64
120
204
701

Bron: CBS statline

Vraag 52
Hoe heeft het rendement op dividend zich ontwikkeld tussen 1980 en
2012, uitgedrukt in het gemiddelde percentage?
Antwoord 52
Zie vraag 53.
Vraag 53
Hoe heeft het rendement van de AEX zich ontwikkeld tussen 1980 en 2012,
uitgedrukt in het gemiddelde percentage?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

17

Antwoord 53
Het gemiddelde nominale rendement op Nederlandse aandelen was over
de periode 1980 tot en met 2012 8,7%.12 Dit is het gecombineerde
rendement van koerswinst en dividend, exclusief beleggingskosten.
Vraag 54
Hoe hebben de particuliere huizenprijzen zich ontwikkeld tussen 1980 en
2012, uitgedrukt in het gemiddelde percentage?
Antwoord 54
Het CBS publiceert de prijsindex bestaande koopwoningen vanaf
verslagmaand januari 1995. Het prijsindexcijfer (met referentiejaar 2010)
bedroeg 36,5 in januari 1995. In december 2012 bedroeg het indexcijfer
88,3. Een vergelijking tussen deze twee cijfers laat zien dat de prijzen eind
2012 met 142% gestegen zijn t.o.v. begin 1995.

Vraag 55
Hoe hebben de prijzen van commercieel vastgoed zich ontwikkeld tussen
1980 en 2012, uitgedrukt in het gemiddelde percentage?
Antwoord 55
Er is geen statistiek beschikbaar over de prijsontwikkeling van commercieel vastgoed.
Vraag 56
Met hoeveel procent zijn de lonen gemiddeld gestegen tussen 1980 en
2012, uitgesplitst in cao-lonen en werkgeverskosten?
Antwoord 56
De nominale cao-lonen in de marktsector zijn met gemiddeld 2,3% per
jaar gestegen in die periode. De totale loonvoet in de marktsector steeg in
die periode met 3,1% per jaar. De bijdrage van de sociale lasten van
werkgevers was daarbij gemiddeld -0,1%-punt per jaar.13

12

Bron: tabel 4.2.4. van het eindrapport «Naar een activerender belastingstelsel» van de
Commissie inkomstenbelasting en toeslagen (2013).
13
Bron: eigen berekening op basis van bijlage 6 van de Macro Economische Verkenning 2015
van het CPB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

18

Vraag 57
Met hoeveel procent zijn de lonen gemiddeld gestegen tussen 1980 en
2012, uitgesplitst in nominale en reële lonen?
Antwoord 57
De nominale respectievelijk de reële loonvoet (cao-loon + incidenteel loon
+ werkgeverslasten) is respectievelijk met gemiddeld 3,1% en 1,5%
gestegen in die periode. Daarbij is bij de reële loonvoet gedefleerd met de
prijs van de toegevoegde waarde in de marktsector. 14
Vraag 58
Met hoeveel procent is het verschil tussen het vermogen van de 2% rijkste
en 2% armste huishoudens in Nederland in totaal toegenomen dan wel
afgenomen tussen 1980 en 2012?
Antwoord 58
Er zijn geen langjarige reeksen bekend over de vermogensverdeling per
percentiel. Een overzicht sinds 1980 is dan ook niet aanwezig. Het CBS
heeft wel inzicht gegeven in de vermogensverdeling per percentiel vanaf
2006. Hieruit is te zien dat zowel het vermogen van de laagste twee
vermogenspercentielen als dat van de hoogste twee vermogenspercentielen is toegenomen. Overigens laat het gat tussen de laagste en de
hoogste twee percentielen zich niet goed als percentage presenteren,
omdat het vermogen van de laagste twee percentielen negatief is.
Tabel: totaal vermogen armste/rijkste twee vermogenspercentielen sinds 2006 (x € 1 miljard)

Armste twee %
Rijkste twee %

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

– 39,4
321,8

– 29,2
357,7

– 33,5
374,2

– 22,7
339,1

– 27,4
367

– 26,2
374,3

– 26,8
364,3

Vraag 59
Hoe heeft de totale belastingdruk op kapitaal zich procentueel ontwikkeld
tussen 2000 en 2013?
Antwoord 59
Zie vraag 74.
Vraag 60
Hoe heeft de belastingdruk op kapitaal zich procentueel ontwikkeld tussen
2000 en 2013, uitgesplitst in belastingen op dividend, vermogen, aandelen
en de vennootschapsbelasting?
Antwoord 60
Zie vraag 59.
Vraag 61
Wat is de omvang van het vermogen dat onder box 2 valt?
Antwoord 61
Volgens de CBS-statistiek «Samenstelling vermogen van huishoudens»
bedraagt de totale waarde van de post aandelen aanmerkelijk belang
€ 142,0 miljard in 2012.
Vraag 62
Wat zijn de totale jaarlijkse belastinginkomsten van de rijksoverheid uit
box 2?
14

Bron: eigen berekening op basis van bijlage 6 van de Macro Economische Verkenning 2015
van het CPB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

19

Antwoord 62
De onderstaande tabel bevat de belasting box 2 op transactiebasis
(aangiftegegevens).
Tabel: Opbrengst box 2 (aangiftegegevens 2004–2011) x € miljard
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

1,4

1,3

1,0

3,4

1,5

1,4

1,8

1,9

Vraag 63
Hoe heeft de arbeidsinkomensquote zich ontwikkeld tussen 1950 en 2012?
Antwoord 63
Zie onderstaande grafiek.

Bron: Macro Economische Verkenning 2015 CPB

Vraag 64
In hoeverre is de erfbelasting economisch gezien verstorend voor de
arbeidsmarkt?
Antwoord 64
De OESO heeft empirisch onderzoek gedaan naar het verband tussen de
belastingstructuur en de groei van het BBP per capita en zo vastgesteld
welke belastinggrondslagen meer of juist minder verstorend zijn voor de
economische groei. Volgens dit onderzoek is de verstoring van erfbelasting relatief ten opzichte van andere belastingen klein. Erfbelasting
heeft geen invloed op de arbeidsaanbodbeslissing en is economisch
gezien niet verstorend voor de arbeidsmarkt. Ook heeft de erfbelasting
een beperkte impact op de keuze tussen consumptie nu en in de toekomst
in vergelijking tot de belasting op ander vermogen. (zoals box 3).
Economisch gezien is de erfbelasting daarom de minst verstorende
belastinggrondslag. Daar staat tegenover dat erfbelasting relatief gevoelig
is voor fiscale constructies waardoor de opbrengst van een hogere
erfbelasting kan weglekken. Bovendien is de erfbelasting een belastingsoort die door veel mensen als onrechtvaardig wordt gezien, omdat
over de erfenis ook al inkomsten- en vermogensbelasting is betaald.
Vraag 65
Is de erfbelasting minder verstorend voor de arbeidsmarkt dan de
inkomstenbelasting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

20

Antwoord 65
Volgens bovengenoemde OESO Tax Policy Study is erfbelasting minder
verstorend voor de arbeidsmarkt dan de inkomstenbelasting. De
inkomstenbelasting kan zowel de beslissing om te gaan werken als om
meer uren te werken negatief beïnvloeden. De erfbelasting heeft geen
invloed op de arbeidsaanbodbeslissing en is dus minder verstorend voor
de arbeidsmarkt dan de inkomstenbelasting.
Vraag 66
Is verhoging van de vermogensbelasting minder verstorend voor de
arbeidsmarkt dan een verhoging van de inkomstenbelasting?
Antwoord 66
De vermogensbelasting verstoort de consumptiebeslissing. De inkomstenbelasting verstoort vooral de arbeidsmarktbeslissing. Daarom is een
verhoging van de inkomstenbelasting voor de arbeidsmarkt meer
verstorend dan een verhoging van de vermogensbelasting. Daar staat
tegenover dat vermogen een mobielere grondslag is dan arbeid,
waardoor een hogere vermogensbelasting kan leiden tot weglek van de
opbrengst.
Vraag 67
Hoe heeft het inkomen uit vermogen zich ontwikkeld tussen 1980 en 2012,
uitgedrukt in het gemiddelde percentage?
Antwoord 67
Het inkomen uit vermogen is gegroeid van 9.027 miljoen euro in 1980 tot
28.273 miljoen euro in 2012, wat gelijkstaat aan een jaarlijkse groei van
3,6%.
Vraag 68
Hoe heeft het inkomen uit vermogen zich ontwikkeld tussen 1980 en 2012,
uitgesplitst in rente, huur, koerswinst, dividend en inkomsten uit kunst,
uitgedrukt in het gemiddelde percentage?
Antwoord 68
In het saldo van middelen en bestedingen zijn huur, koerswinst en
inkomsten uit kunst niet te onderscheiden. Wel mogelijk is om een
onderscheid te maken naar rente en dividenden. Dit is in de onderstaande
tabel aangegeven.
In 1980 werd per saldo 304 miljoen meer rente betaald dan ontvangen, in
2012 was dit 3.143 miljoen euro, gelijk aan een jaarlijkse verandering van
7,6%.
In 1980 werd per saldo 848 miljoen euro aan dividenden ontvangen, in
2012 8.069 miljoen, een jaarlijkse stijging van 7,3%.
Tabel (in mln euro)
Omschrijving

1980

2012

jaarlijkse groei

totaal saldo middelen en bestedingen
waarvan:
rente
dividenden

9.027

28.273

3,6%

– 304
848

– 3.143
8.069

7,6%
7,3%

Vraag 69
Hoe komt het dat de Quote 500 over preciezere informatie beschikt over
de omvang van het vermogen van de rijkste 500 Nederlanders dan het
CBS?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

21

Antwoord 69
Het is mij niet bekend hoe de Quote500 zich verhoudt tot het CBS. Wel kan
ik zeggen dat de Quote500 deels is gebaseerd op inschattingen, terwijl het
CBS alleen feitelijke vermogens registreert.
Vraag 70
Klopt het dat het CBS cijfers over vermogen enkel samenstelt op basis van
het vermogen waarover belasting is betaald?
Antwoord 70
Het CBS stelt haar statistiek van de samenstelling van vermogens van
particuliere huishoudens samen op basis van alle soorten vermogen,
ongeacht de vraag of er over dit vermogen belasting is verschuldigd.15
Daarmee wordt onder andere vermogen in box 3 dat onder de vrijstelling
valt ook meegenomen.
Vraag 71
Voor welk bedrag wordt er naar schatting in Nederland aan belasting op
vermogen ontdoken en ontweken?
Antwoord 71
Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 72
Voor welk bedrag wordt er naar schatting in Nederland aan vennootschapsbelasting ontweken?
Antwoord 72
Dit is niet bekend.
Vraag 73
Welke belastingmaatregelen/belastingwijzigingen zijn sinds 1980
doorgevoerd in de belastingen op vermogen?
Antwoord 73
In de periode vanaf 1980 zijn belastingen op inkomen en vermogen
grondig herzien. Zo is de Wet IB 1964 vervangen door de Wet IB 2001, is
de successiebelasting grondig herzien, is de vermogensbelasting
afgeschaft en is het huurdersdeel in de OZB komen te vervallen.
Vraag 74
Hoe heeft de belastingdruk op kapitaal zich de afgelopen 40 jaar
ontwikkeld?
Antwoord 74
Voor de verdeling van de totale belastingopbrengst naar arbeid en
kapitaal is het noodzakelijk om de inkomstenbelasting te verdelen naar
arbeid en kapitaal. Daarvoor is geen tijdreeks voor deze hele periode
beschikbaar. Wel publiceert Eurostat samen met Taxud het rapport
«Taxation trends in the European Union». In de editie van 2014 staat
daarin een tijdreeks voor de periode 2000–2013 met de belastingdruk op
kapitaal en de belastingdruk op diverse bronnen van inkomen.
De definitie die in dit rapport voor kapitaal wordt gehanteerd is een
Europese definitie en omvat onder andere belastingen op dividend,
vermogen, aandelen en de vennootschapsbelasting. In het rapport wordt
de belastingdruk op kapitaal verder onderverdeeld. De belasting op
15

http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/
?VW=T&DM=SLNL&PA=80056ned&D1=2&D2=0&D3=0–15&D4=l&HD=141202–
1644&HDR=G1,G3,T&STB=G2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

22

dividend valt deels onder taxes on the income of households en deels
onder income of corporations, de belasting op box-3 vermogen en aftrek
hypotheekrente valt onder income of households en de vennootschapsbelasting valt onder taxes on the income of corporations. In Annex B van het
rapport worden deze categorieën nader toegelicht.
Tabel: Belastingopbrengst als percentage van het BBP

Taxes on Capital
waarvan belasting op:
Income of corporations
Income of households
Income of self-employed
Stocks of capital/ wealth

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

8,0

8,2

7,6

6,7

6,9

7,3

7,3

4,3
– 1,4
2,4
2,7

4,2
– 0,6
2,1
2,5

3,6
– 0,7
2,1
2,5

3,0
– 0,8
2,1
2,4

3,3
– 0,9
2,0
2,5

3,6
– 1,0
2,0
2,6

3,7
– 1,0
2,1
2,6

2007

2008

2009

2010

2011

2012

7,3

7,1

5,9

6,1

5,8

5,6

3,5
– 0,9
2,1
2,6

3,4
– 1,0
2,2
2,5

2,1
– 0,9
2,2
2,4

2,3
– 0,9
2,3
2,4

2,2
– 1,0
2,3
2,2

2,1
– 1,0
2,3
2,2

Taxes on Capital
waarvan belasting op:
Income of corporations
Income of households
Income of self-employed
Stocks of capital/ wealth
Bron: Taxation Trends in the European Union 2014, p. 122

Vraag 75
Hoe heeft de belastingdruk op inkomen zich de afgelopen 40 jaar
ontwikkeld?
Antwoord 75
Voor een toelichting zie vraag 74. Hieronder is het de belastingdruk op
arbeidsinkomen opgenomen.
Taxes on Labour as % of GDP
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

20,6

18,5

18,8

19,2

19,0

18,7

20,0

19,8

20,7

21,1

21,4

21,7

22,4

Bron: Taxation Trends in the European Union 2014, p. 122

Vraag 76
Wat was de verhouding tussen de laagst betaalde en de hoogst betaalde
werknemer bij AEX-genoteerde bedrijven in 1985, 1995, 2005, 2012?
Antwoord 76
In de WRR verkenning «Hoe ongelijk is Nederland» is in een figuur de
verhouding weergegeven tussen de gemiddelde beloning van
bestuurders van de 100 bedrijven die hun top het meeste betalen en het
minimumloon. Deze figuur is hieronder opgenomen en gaat terug naar
1989.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

23

Vraag 77
Wat verstaat het kabinet onder zelfverrijking? Kan dat nader worden
toegelicht?
Antwoord 77
Onder zelfverrijking rond vermogen verstaat het kabinet vermogensopbouw die als gevolg van misstanden (bijv: frauduleus handelen) ten
koste gaat van anderen.
Vraag 77b
Het kabinet streeft naar een evenwichtige inkomensverdeling. Is dit
streven eigenlijk niet tot mislukken gedoemd als steeds meer (kansloze)
armoedzaaiers zich in Nederland komen vestigen?
Antwoord 77b
Het kabinet verstaat onder een «evenwichtige inkomensverdeling» dat op
adequate wijze rekening wordt gehouden met de draagkracht van
mensen. Dit staat los van de herkomst van mensen.
Vraag 78
Het kabinet merkt op dat de vermogensongelijkheid groter is dan de
inkomensongelijkheid. Kan het kabinet die vermogensongelijkheid eens
plaatsen in het licht van de jarenlange import van kansloze armen?
Antwoord 78
Zie het antwoord op vraag 77b.
Vraag 78b
Het kabinet regering verwijst naar institutionele factoren die van invloed
zijn op de verdeling van vermogen. Spelen de belastingen ook nog een rol
daarbij? En welke belastingen zijn dat?
Antwoord 78b
De vermogensverdeling in Nederland wordt mede beïnvloed door de
belastingen. Het gaat daarbij ondermeer om de vennootschapsbelasting
en de belastingheffing in box 1, box 2 en box 3, schenk- en erbelasting,
onroerendgoedbelasting. Indirect spelen echter alle belastingen een rol:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

24

zo betekent een hoger btw-tarief dat de koopkracht van een gegeven
vermogen lager komt te liggen.
Vraag 79
In hoeverre zijn die verschillen aan de onder- en bovenkant in de
inkomensverdeling gegroeid door de jarenlange import van kansloze
armen? In hoeverre zijn die verschillen in de vermogensverdeling
gegroeid door de jarenlange import van kansloze armen?
Antwoord 79
Het CBS maakt in de statistiek rond de inkomens- en vermogensverdeling
niet het gevraagde onderscheid. Hierdoor zijn de gegevens waar naar
wordt gevraagd, niet bekend.
Vraag 80
Is er een doelstelling van het kabinet ten aanzien van de vermogensongelijkheid in Nederland? Is er een minimum- en/of maximumpercentage dat
het kabinet nastreeft ten aanzien van de vermogensaandelen van de top
1% en de top 5%?
Antwoord 80
Het kabinet heeft geen kwantitatieve doelstelling ten aanzien van de
vermogensongelijkheid in Nederland. Het kabinet ziet de inkomens- en
vermogensongelijkheid en het bieden van gelijke kansen, in relatie met
het streven naar duurzame economische groei en houdbaarheid van de
overheidsfinanciën en een evenwichtige verdeling van de rekening die
hier mee samengaat. Het kabinet heeft blijvend aandacht voor deze
balans.
Vraag 81
Hoeveel huishoudens hebben een vermogen groter dan EUR 500.000 die
een lager dan modaal inkomen hebben?
Antwoord 81
Het besteedbare inkomen van iemand met een modaal loon komt
ongeveer overeen met de grens van het vierde inkomensdeciel. De
onderstaande tabel laat zien dat het in 2012 gaat om circa 86.000
huishoudens met een vermogen van meer dan een half miljoen. Dit is
17 procent van het totaal aantal huishoudens met een vermogen meer
dan een half miljoen. In 2013 is dit aantal afgenomen naar 67.000
huishoudens.
Tabel: aantal huishoudens (x 1.000) met een vermogen groter dan € 500.000 naar
inkomensdeciel (2012–2013)

2012
2013

t/m 4e deciel

5e t/m 10e deciel

86
67

427
389

Bron: CBS statline

Vraag 82
Hoe zijn de verschillende vermogenscomponenten (huizen, banktegoeden, pensioenen, aandelen/obligaties) over de verschillende
inkomensdecielen verdeeld? Kan een meerjarig overzicht worden gegeven
vanaf 1990?
Antwoord 82
Op Statline worden gegevens gepubliceerd voor de jaren 2006–2013. Over
de jaren 2001–2005 zijn geen gegevens beschikbaar. Voor de periode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

25

1993–2000 zijn weliswaar soortgelijke gegevens beschikbaar, maar
wegens verschillen in wijze van samenstelling zijn deze in uitgesplitste
vorm niet geheel vergelijkbaar met uitkomsten van latere jaren.
Voor de jaren 2006–2013 is een tabel gemaakt waaruit blijkt hoe de
verschillende vermogenscomponenten verdeeld zijn over de verschillende
inkomensdecielen. Deze tabel is dermate groot dat hier volstaan wordt
met een link naar de betreffende tabel: http://statline.cbs.nl/Statweb/
publication/?DM=SLNL&PA=80056ned&D1=2&D2=111–
120&D3=a&D4=a&HDR=G1,G3,T&STB=G2&VW=T.
Vraag 83
Hoe zijn de verschillende vermogenscomponenten (huizen, banktegoeden, pensioenen, aandelen/obligaties) over de verschillende leeftijdsgroepen verdeeld? Kan een meerjarig overzicht worden gegeven vanaf
1990?
Antwoord 83
Ten aanzien van hoe de verschillende vermogenscomponenten verdeeld
zijn over verschillende leeftijdsgroepen geldt hetzelfde als aangegeven bij
vraag 82. De link naar een tabel met 4 leeftijdsgroepen is
http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/
?DM=SLNL&PA=80056ned&D1=2&D2=28–
31&D3=a&D4=a&HDR=G1,G3,T&STB=G2&VW=T
Voor een meer gedetailleerde onderverdeling naar 12 leeftijdsgroepen is
de link
http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/
?DM=SLNL&PA=80056ned&D1=2&D2=32–
43&D3=a&D4=a&HDR=G1,G3,T&STB=G2&VW=T.
Vraag 84
Waar zit de voornaamste groei van vermogen vanaf 2000? Hoe heeft het
vermogen in box 3 zich ontwikkeld sinds 1990? Welk percentage komt
vanuit rendementen, welk percentage vanuit nieuwe inleg?
Antwoord 84
De tabel geeft een overzicht van de samenstelling van het vermogen van
particuliere huishoudens over de jaren 2006–2013. Voor de afzonderlijke
vermogenscomponenten wordt vervolgens de ontwikkeling voor de jaren
2006–2013 aangegeven met 2006 als basis (bedragen 2006 = 100).
Perioden

2006

2007

2008

2009

2010

20111

2012

2013

1. Vermogen
1.1 Bezittingen
1.1.1 Financiële bezittingen
1.1.1.1 Bank- en spaartegoeden
1.1.1.2 Obligaties
1.1.1.3. Aandelen
1.1.1.3.1 Aandelen AB
1.1.1.3.2 Aandelen, overig
1.1.2 Onroerend goed
1.1.2.1 Eigen woning
1.1.2.2 Onroerend goed, overig
1.1.3 Roerende zaken enz.
1.1.4 Ondernemingsvermogen
1.2 Schulden
1.2.1 Hypotheekschuld EW
1.2.2 Schulden, overig
Effecten
Vermogen excl. eigen woning

1.114
1.691
483
226
27
231
119
112
1.158
1.037
122
25
25
578
516
61
258
593

1.224
1.853
532
240
34
259
135
124
1.271
1.139
133
25
24
629
553
75
292
638

1.300
1.971
542
262
31
249
131
118
1.379
1.230
149
28
22
671
597
74
280
667

1.249
1.952
499
277
25
197
115
83
1.395
1.238
157
30
28
704
619
85
222
629

1.213
1.949
551
285
28
237
144
93
1.338
1.174
164
31
29
736
640
96
265
680

1.191
1.936
543
285
26
231
134
97
1.321
1.156
165
36
35
745
653
92
258
688

1.180
1.951
556
302
25
230
142
88
1.319
1.152
167
36
40
771
676
95
254
704

1.060
1.841
555
302
26
227
141
86
1.207
1.044
164
36
44
781
685
96
253
702

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

26

Perioden

2006

2007

2008

2009

2010

20111

2012

2013

100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100

109,9
109,5
110,0
106,3
123,2
112,1
113,4
110,8
109,8
109,9
109,0
99,2
99,6
108,9
107,2
123,2
113,3
107,6

116,7
116,5
112,0
116,0
112,1
108,2
110,4
105,7
119,1
118,6
122,8
112,0
90,6
116,2
115,6
121,2
108,6
112,4

112,1
115,4
103,3
122,9
91,5
85,5
96,3
73,9
120,4
119,4
128,9
121,1
112,2
121,8
119,8
139,2
86,2
106,0

109,0
115,3
113,9
126,6
104,4
102,7
121,3
83,1
115,5
113,2
135,2
125,1
120,0
127,4
124,0
156,7
102,9
114,6

107,0
114,5
112,3
126,6
96,7
100,3
112,6
87,2
114,1
111,5
135,7
143,8
143,7
128,9
126,4
149,8
99,9
115,9

106,0
115,3
115,0
133,7
90,4
99,6
119,3
78,5
113,8
111,1
137,0
144,6
162,9
133,4
130,8
155,4
98,6
118,6

95,2
108,9
114,7
133,9
95,2
98,4
118,3
77,1
104,2
100,7
134,5
142,6
178,8
135,2
132,6
157,2
98,0
118,2

2006 = 100
1. Vermogen
1.1 Bezittingen
1.1.1 Financiële bezittingen
1.1.1.1 Bank- en spaartegoeden
1.1.1.2 Obligaties
1.1.1.3. Aandelen
1.1.1.3.1 Aandelen AB
1.1.1.3.2 Aandelen, overig
1.1.2 Onroerend goed
1.1.2.1 Eigen woning
1.1.2.2 Onroerend goed, overig
1.1.3 Roerende zaken enz.
1.1.4 Ondernemingsvermogen
1.2 Schulden
1.2.1 Hypotheekschuld EW
1.2.2 Schulden, overig
Effecten
Vermogen excl. eigen woning
1

= na methodewijziging.

Bron: CBS Statline

Uit de tabel blijkt dat de voornaamste groei in absolute zin zich heeft
voorgedaan bij bank- en spaartegoeden: € 302 miljard in 2013 versus
€ 226 miljard in 2006. De procentuele stijging is het grootst bij het
ondernemingsvermogen. In 2006 was € 450 miljard aan te merken als
box3-vermogen, in 2012 € 517 miljard. Welk percentage vanuit rendementen komt en welk percentage vanuit nieuwe inleg is niet bekend.
Vraag 85
Hoeveel huishoudens hebben een vermogen boven 20.000, 50.000,
100.000, 500.000 en 1.000.000? Hoe is het vermogen in box 3 over deze
groepen verdeeld? Hoeveel procent van het totale vermogen in box 3 zit
boven 20.000, 50.000, 100.000, 500.000 en 1.000.000?
Antwoord 85
In onderstaande tabel is het totale vermogen van particuliere huishoudens
weergegeven, onderscheiden naar diverse vermogensklassen. Het totale
vermogen bedraagt in 2012 € 1.180 mld. Hiervan is € 522 mld als
box3-vermogen aan te merken. Niet al dit, als box3-vermogen aan te
merken, vermogen wordt echter in de aangifte IB aangegeven. Dit komt
omdat dit vermogen slechts aangegeven hoeft te worden als het boven
het heffingvrij vermogen uitkomt.
Het negatieve vermogen van € 32 miljard bij de groep met een vermogen
tot 20.000 komt hoofdzakelijk voort uit het negatieve verschil tussen
hypotheekschuld en de waarde van de eigen woning bij deze groep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

27

Tabel: Vermogen 2012 naar vermogensklasse per huishouden
Vermogen

aantal

totaal
vermogen

saldo eigen
woning

aandelen AB

ondernemingsvermogen

valt onder box3

x 1.000

mld euro

mld euro

mld euro

mld euro

mld euro

< 20.000
20.000–50.000
50.000–100.000
100.000–500.000
500.000–1.000.000
> 1.000.000

3.446
691
606
2.148
358
157

– 32
22
45
518
242
385

– 45
4
20
322
113
63

1
0
0
5
9
127

–4
1
1
10
10
21

16
18
23
182
110
173

Totaal

7.406

1.180

476

142

40

522

Bron: CBS Statline

Vraag 86
Klopt het dat niet met zekerheid vast te stellen valt dat de daling van de
vermogensongelijkheid in Nederland zich tussen 1960 en 1980 heeft
voortgezet vanwege de kwaliteit van de gebruikte dataset?
Antwoord 86
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 87
Kunt u aangeven hoe groot het niet-belaste vermogen tot en met de jaren
’80 was, in tegenstelling tot de door het kabinet gebruikte reeks die alleen
verwijst naar de grote(re) vermogens?
Antwoord 87
De omvang van het niet-belaste vermogen tot en met de jaren ’80 is niet
bekend. De door het kabinet gebruikte reeks is afkomstig van Wilterdink.
Deze is gebaseerd op geregistreerde vermogensgegevens. Wilterdink
geeft zelf aan dat voor de jaren vanaf 1965 de vermogenscijfers alleen
onder voorbehoud worden gepresenteerd en dat sinds 1975 de betekenis
van de vermogensstatistieken vanwege verhoogde vrijstellingen nog
verder is gereduceerd, en niet in zijn onderzoek worden gebruikt.
Vraag 88
Klopt het dat de gegevens vanaf 1960 tot 1993 grote lacunes vertonen en
daardoor niet betrouwbaar zijn als het gaat om een gedegen overzicht van
de ontwikkeling van vermogensongelijkheid?
Antwoord 88
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 89
Hoe verklaart u dat het gemiddelde vermogen aan de top van de verdeling
harder is gegroeid dan het gemiddelde besteedbare inkomen van
werknemers?
Antwoord 89
Het gemiddelde vermogen is tussen 1993 en 2008 fors gestegen, sneller
dan de loonontwikkeling. Dit heeft voor een belangrijk deel te maken met
de stijging van de huizenprijzen in deze periode. Sinds 2008 is de
verhouding tussen het gemiddelde vermogen van de top 5% meest
vermogende huishoudens en het gemiddelde besteedbare inkomen van
huishoudens met inkomen uit arbeid iets gedaald. Dit is ook toegelicht in
de brief van 16 september over de vermogensverdeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

28

Vraag 90
Klopt het dat de datasets die het CBS gebruikt voor de periode tot 1993 en
erna heel verschillend en daardoor moeilijk te vergelijken zijn?
Antwoord 90
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 91
Het kabinet merkt op dat 94 procent van mensen in het eerste vermogensdeciel een eigen woning heeft. Hierbij kan dan worden gedacht aan
tweeverdieners die relatief recent een eigen woning hebben aangeschaft
en nu «onder water» staan. In welke mate is de verschuiving in de
vermogensverdeling toe te rekenen aan de, door de kabinetsbeleid mede
veroorzaakte, daling van de huizenprijzen?
Antwoord 91
De verschuiving in de vermogensverdeling is deels toe te rekenen aan de
huizenprijsdaling van de afgelopen jaren. In 2007 had circa 43% van de
huishoudens in het eerste vermogensdeciel een eigen woning, dit liep in
2010 op tot 87%. Ook voordat de huizenprijsdaling begon, bestond het
eerste vermogensdeciel voor een belangrijk deel uit huishoudens met een
eigen woning.
Vraag 92
In de categorie «2e t/m 5e vermogensdeciel» heeft een meerderheid van
75% een laag inkomen. Kan het kabinet toelichten hoe groot het
vermogen in deze decielen is? Is er binnen deze groep vaker sprake van
een positief of een negatief vermogen?
Antwoord 92
Daar waar het eerste vermogensdeciel uitsluitend bestaat uit mensen met
een negatief vermogen, zijn de vermogens vanaf het tweede vermogensdeciel in de meeste gevallen positief. Het mediane vermogen is € 0 in het
tweede vermogensdeciel, € 1.000 in het derde, € 3.000 in het vierde en
€ 10.000 in het vijfde vermogensdeciel (cijfers 2013).
Vraag 93
Kan naast het vermogensaandeel per leeftijdsgroep ook grafisch worden
weergegeven wat het vermogensaandeel is onder actieven ten opzichte
van inactieven?
Antwoord 93
Onderstaande figuur laat grafisch het vermogensaandeel naar
voornaamste inkomensbron, waarbij onderscheid is gemaakt tussen
inkomen uit arbeid, inkomen uit eigen onderneming en overdrachtsinkomen (waaronder AOW en pensioen). De actieven (met als voornaamste
inkomensbron inkomen uit arbeid en inkomen uit eigen onderneming)
hebben circa tweederde van het totale vermogen, tegenover een derde bij
de inactieven (met als voornaamste inkomensbron overdrachtsinkomen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

29

Figuur: vermogensverdeling van huishoudens ingedeeld naar voornaamste
inkomensbron (cijfers 2013)

Vraag 94
Hoe is het vermogen in Nederland verdeeld onder ouderen?
Antwoord 94
In de brief van 16 september is aangegeven dat de Gini-coëfficient van
vermogen voor ouderen inclusief het pensioenvermogen uitkomt op 0,55.
De volgende tabel geeft de verdeling van het vermogen van ouderen in
vermogensklassen weer (exclusief pensioenvermogen).
Tabel: verdeling vermogen met hoofdkostwinner ouder dan 65 jaar (cijfers 2013)
Vermogensklasse

aantal (x 1.000)

Aandeel (x%)

Totaal
< 50.000
50.000–500.000
500.000–1 miljoen
1–2 miljoen

1.856
787
871
137
61

100
42,4
46,9
7,4
3,3

Bron: CBS

Vraag 95
Hoe is het vermogen verdeeld naar opleidingsniveau?
Antwoord 95
De onderstaande tabel geeft de verdeling van het vermogen in vermogensklassen naar opleidingsniveau weer. Overigens kan het CBS voor
slechts veertig procent van de bevolking het opleidingsniveau
waarnemen, voor de hogere vermogenden loopt dit af naar circa twintig
procent. Dit beperkt de zeggingskracht van de cijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

30

Tabel: verdeling vermogen in vermogensklassen naar opleidingniveau (cijfers 2012, in
%, telt per rij op tot 100%)

Totaal
< 50.000
50.000–500.000
500.000–1 miljoen
1–2 miljoen
> 2 miljoen

1

2

3

4

32
36
22
19
18
13

41
42
38
35
37
35

17
15
23
20
18
21

10
7
17
26
27
31

1: Basisonderwijs, vmbo, mbo1, avo onderbouw
2: Havo, vwo, mbo
3: Hbo, wo bachelor
4: Wo master, doctor
Bron: CBS

Vraag 96
In tabel 2 geeft u aan dat 49% van het Nederlands vermogen in pensioenen zit. Kunt u een verdere uitsplitsing geven waar de andere 51% uit
bestaat? Kunt u aangeven welk gedeelte van de vermogens van Nederlanders liquide is en welk gedeelte langer vaststaat?
Antwoord 96
In het CPB achtergronddocument «Vermogensschokken en consumptie
Nederland» van 18 maart 2014 is een uitsplitsing gemaakt van het
vermogen in Nederland. Hierin is te zien dat pensioenen en overige
voorzieningen in 2012 € 1.257 miljard beslaan, op een totaal vermogen
van € 2.587 miljard (49%). In de tabel is ook een verdere uitsplitsing
gegeven. Hierin is te zien dat financiële bezittingen in 2012 uitkomen op
€ 726 miljard.

Vraag 97
Welk deel van de erfenissen in Nederland overstijgen EUR 117.214?
Antwoord 97
De vraag is opgevat als: «Bij welk deel van de erfenissen overstijgt het
belaste deel van de erfenis EUR 117.214» Aangezien de schijfgrens van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

31

€ 117.214 geldt voor 2014 is tevens aangenomen dat de vraag op dat jaar
betrekking heeft.
11% van de belaste verkrijgingen in de erfbelasting overstijgt het bedrag
van € 117.214 (raming 2014). De belaste verkrijging betreft de verkrijging
na aftrek van het vrijstellingsbedrag.
Vraag 98
Kunt u verklaren waarom een substantieel deel van hogere vermogens
bestaat uit huishoudens met een laag inkomen? Kunt u in uw antwoord
ook de bijbehorende cijfers leveren, waarbij er een onderscheid gemaakt
wordt tussen het inkomen en het vermogen van de hogere vermogens?
Antwoord 98
Zie het antwoord op vraag 81.
Vraag 99
Het kabinet merkt op dat de vermogensongelijkheid voor een belangrijk
deel ontstaat doordat vermogen over een lange periode wordt
opgebouwd. Heeft het kabinet een beeld op welk rol intergenerationele
inkomensoverdrachten een rol spelen?
Antwoord 99
Er is geen informatie beschikbaar over welk deel van het vermogen van
huishoudens bestaat uit door middel van schenking of vererving
verkregen vermogen.
Vraag 100
Na het meenemen van de pensioenen is de vermogensverdeling in
Nederland gelijkmatiger en daalt de Gini-coëfficiënt van 0,80 naar 0,68. Is
de Gini-coëfficiënt van de vermogensverdeling na het meenemen van de
pensioenen nog steeds hoger dan de Gini-coëfficiënt van de inkomensverdeling in Nederland?
Antwoord 100
De Gini-coëfficient van de inkomensverdeling komt uit op 0,274. Dit is
lager dan de Gini-coëfficient van de vermogensverdeling.
Vraag 101
Kunt u de mediane vermogens geven voor de in figuur 4 genoemde
leeftijdscategorieën? Kunt u dit zowel met verrekening van de pensioenvermogens doen en zonder verrekening?
Antwoord 101
De mediane vermogens in 2011, inclusief de eigen woning, zijn naar
leeftijdscategorie van de hoofdkostwinner van het huishouden in beeld
gebracht in onderstaande figuur. Huishoudens kunnen niet vrij beschikken
over het (op basis van pensioenaanspraken toegerekende) pensioenvermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

32

Figuur: Mediane vermogens naar leeftijdscategorie van de hoofdkostwinner van het
huishouden (2011).

Bron: SZW op basis van CBS

Vraag 102
Waarom is het onduidelijk in hoeverre de cijfers van andere landen een
goed beeld geven van de vermogensongelijkheid, waardoor geen harde
conclusie zou kunnen worden getrokken over de vermogensverdeling in
Nederland ten opzichte van andere landen?
Antwoord 102
Het is onduidelijk in hoeverre de cijfers van andere landen een goed beeld
geven van de vermogensongelijkheid, omdat de gebruikte methodes om
vermogensongelijkheid in andere landen uit te rekenen af kunnen wijken
van de berekening voor Nederland. Ook is het onduidelijk wat de kwaliteit
is van de gegevens over vermogens in andere landen en of de gehanteerde definitie van vermogen hetzelfde is. De uitkomsten van verschillende onderzoeken wijken onderling erg veel af.
Vraag 103
Hoe verhoudt de Nederlandse vermogensverdeling zich tot het Europese
gemiddelde?
Antwoord 103
Omdat onduidelijk is in hoeverre de cijfers van andere landen een goed
beeld geven van de vermogensongelijkheid, kan er geen harde conclusie
worden getrokken over de vermogensverdeling in Nederland ten opzichte
van andere landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 16

33