Verslag Financieel Stabiliteitscomité 30 mei

Op 30 mei vond de tweede vergadering van het Financieel Stabiliteitscomité
plaats. Vertegenwoordigers van DNB, AFM en het ministerie van Financiën
spraken onder leiding van de president van DNB over ontwikkelingen op het
gebied van de stabiliteit van het Nederlandse financiële stelsel.

Kredietverlening
De kredietverlening in Nederland groeit op dit moment nauwelijks. Zowel de
hypothecaire kredietgroei als de zakelijke kredietgroei bevinden zich op het
laagste niveau sinds 2004. Hiervoor zijn verschillende verklaringen. Als
gevolg van de lage economische groei loopt de vraag naar zakelijke kredieten
terug en neemt het kredietrisico voor banken toe. Met name bij kleine
bedrijven is in veel gevallen sprake van een slechte solvabiliteit. Daarnaast
brengt de omvang van de hypotheekportefeuilles van Nederlandse banken een
concentratierisico met zich mee. Mede daarom zijn banken terughoudend met
het verstrekken van nieuwe hypotheken.

Een belangrijke voorwaarde voor economisch herstel is dat de
kredietverlening aantrekt op het moment dat risico’s afnemen en de vraag naar
krediet weer toeneemt. Een zorg van het comité is dat banken vanwege
kapitaalschaarste niet in staat zullen zijn aan deze vraag te voldoen. Het
comité acht het daarom van groot belang dat banken hun kapitaalsbasis verder
versterken om de kredietverlening te kunnen uitbreiden wanneer de economie
weer aantrekt. Dit kan door winst in te houden, kosten te verlagen en, wanneer
de markt dit mogelijk maakt, nieuw kapitaal aan te trekken. Daarnaast kunnen
banken het kapitaalsbeslag van leningen aan het MKB verkleinen door gebruik
te maken van bestaande stimuleringsregelingen voor de kredietverlening aan
het MKB, zoals de borgstelling MKB-kredieten en de GO-regeling.

Nederlandse huishoudens zijn gemiddeld genomen zeer solvabel. Tegenover
een hoge hypotheekschuld staan aanzienlijke, maar beperkt liquide
vermogens in de vorm van huizen en pensioentegoeden. Vanwege de ongelijke
verdeling van dit vermogen over huishoudens is echter bij bepaalde groepen
huishoudens wel degelijk sprake van een negatieve vermogenspositie. Dit
geldt bijvoorbeeld voor jongere huishoudens wier hypotheek onder water staat
en die nog nauwelijks ander financieel vermogen hebben opgebouwd. Het
makkelijker maken van de overheveling van vermogens van oudere naar
jongere generaties kan een bijdrage leveren aan de oplossing van dit probleem.

Financiering van banken
De risico’s als gevolg van de grote afhankelijkheid van marktfinanciering van
de Nederlandse bankensector zijn recentelijk in enige mate afgenomen. Dit is
deels het gevolg van de algehele verbetering van financieringscondities voor
banken in Europa. Daarnaast is de verhouding tussen leningen en deposito’s,
die een indicatie geeft van de afhankelijkheid van marktfinanciering, sinds
2008 geleidelijk gedaald. Aanpassing van de financieringsstructuur van de
Nederlandse bankensector zal echter nog geruime tijd in beslag nemen. Het is
dus zaak de kwetsbaarheid van Nederlandse banken voor onrust op financiële
markten verder te beperken.

De grote afhankelijkheid van marktfinanciering is vooral terug te voeren op de
omvangrijke hypotheekportefeuilles van Nederlandse banken. Om de
financieringsrisico’s te verminderen, zal de nationale hypotheekschuld
geleidelijk moeten worden teruggebracht. Het kabinetsbeleid gericht op lagere
loan to value (LTV) ratio’s, minder aflossingsvrije hypotheken en het
geleidelijk afbouwen van de hypotheekrentaftrek levert hieraan een
belangrijke bijdrage. Verdere standaardisatie van Nederlandse hypotheken en
securitisaties vergroot hierbij de investeringsbereidheid van beleggers.
Daarnaast kan de financiering van hypotheekportefeuilles aantrekkelijker
worden gemaakt voor Nederlandse pensioenfondsen die ruimte hebben om

Nederlandse uitzettingen te vergroten zonder aan overmatige
concentratierisico’s bloot te staan. Verdere standaardisatie van Nederlandse
hypotheken maakt de Nederlandse markt bovendien aantrekkelijker voor
nieuwe toetreders, waaronder verzekeraars en buitenlandse partijen.

Daarnaast kunnen banken het vertrouwen van marktpartijen versterken door
transparant te zijn over hun financiële situatie. Duidelijke informatie stelt
investeerders in staat een adequate risicobeoordeling te maken, en kan hun
bereidheid vergroten om in Nederlandse banken te investeren. Onlangs heeft
de Enhanced Disclosure Task Force, een werkgroep van de Financial Stability
Board waarin experts uit de private sector zitting hebben, aanbevelingen
gedaan voor onder andere verbeterde transparantie over activabeklemming en
het gebruik van eenduidige definities van non-performing loans. Ook de
Europese markttoezichthouder ESMA heeft onlangs aandacht gevraagd voor
meer transparantie over ‘forbearance’, die optreedt wanneer financiële
instellingen leningvoorwaarden versoepelen om executie van een schuld te
voorkomen. In zijn eerstvolgende vergadering zal het comité verder spreken
over deze concrete aanbevelingen, en de rol van transparantie bij het
bevorderen van de financiële stabiliteit.

In Europa wordt op dit moment in het kader van de Europese resolutierichtlijn
onderhandeld over de introductie van een bail-in instrument en de preferentie
van deposito’s. Een duidelijk en effectief Europees resolutieraamwerk is van
groot belang voor de financiële stabiliteit. Dit geldt des te meer nu het toezicht
op banken op Europees niveau wordt belegd. Vanuit het oogpunt van
financiële stabiliteit dient bij de vormgeving hiervan echter ook rekening te
worden gehouden met de mogelijke impact op de financiering van banken. De
introductie van dit raamwerk kan er immers toe leiden dat investeerders in
banken hun huidige posities heroverwegen, en kiezen voor activa met een
lager risicoprofiel. Het resolutieraamwerk dient daarom een geharmoniseerde,
consistente en voorspelbare rangorde te bevatten, waarbij voorkomen wordt

dat bepaalde legitieme financieringsmodellen disproportioneel benadeeld
worden.

Balansonderzoek
Het comité constateert dat het marktsentiment in Europa sinds vorig jaar is
verbeterd, wat onder andere zichtbaar is in het niveau van de rentes op
staatsobligaties van perifere landen. Dit betekent echter niet dat de zorgen van
financiële markten over Europese overheden en banken zijn verdwenen. Om
het marktvertrouwen verder te versterken is een effectieve vormgeving van de
Europese bankenunie van groot belang. In dit kader voert de ECB het
komende jaar een onderzoek uit naar de kwaliteit van bancaire activa van
Europese banken. Ten behoeve van de objectiviteit van dit onderzoek dienen
hierbij externe experts te worden betrokken. Op basis van dit onderzoek
worden Europese bankbalansen waar nodig opgeschoond en versterkt voordat
de ECB het toezicht op deze banken op zich neemt.

Het comité is van mening dat dit balansonderzoek een cruciale stap is in de
aanpak van de Europese schuldencrisis. Door de problemen bij banken aan te
pakken, worden banken weer gezond en kunnen zij bijdragen aan economisch
herstel. Bovendien zullen investeerders na een grondig balansonderzoek meer
bereid zijn om banken te financieren. Voordat het onderzoek van start gaat
moet duidelijk zijn hoe eventuele kapitaalstekorten dienen te worden
aangevuld. Als banken onvoldoende privaat kapitaal kunnen ophalen, zullen in
het uiterste geval publieke middelen moeten worden ingezet. Daarnaast is dit
onderzoek bepalend voor de kwaliteit van het Europees toezicht, en daarmee
voor een goed werkende Europese bankenunie.

Macroprudentiële instrumenten
Voor effectief macroprudentieel beleid is het noodzakelijk dat autoriteiten
tijdig en gericht instrumenten kunnen inzetten om systeemrisico’s te
voorkomen of te mitigeren. Met de implementatie van de kapitaaleisenrichtlijn

(CRD IV) komen enkele belangrijke macroprudentiële instrumenten
beschikbaar, waaronder de contracyclische buffer, sectorale risicogewichten
en kapitaalsopslagen voor systeembanken.

Naar aanleiding hiervan heeft het comité gesproken over de macroprudentiële
instrumenten die nodig zijn om systeemrisico’s goed te kunnen adresseren.
Hoewel de besluitvorming over de inzet van deze instrumenten is
voorbehouden aan de verantwoordelijke autoriteiten, wordt in het FSC de
inzet van diverse instrumenten afgestemd. In aanvulling op de instrumenten
uit de CRD IV spelen ook LTV en loan to income (LTI) normen een
belangrijke rol in het macroprudentieel beleid, omdat zij overkreditering
tegengaan en onevenwichtigheden verminderen. Hier zal het comité in zijn
eerstvolgende bijeenkomst uitgebreid bij stilstaan.