Het effect van het
Pensioenakkoord op
uitvoeringskosten
Verwachtingen van Nederlandse pensioenuitvoerders en
pensioenuitvoeringsorganisaties en de ervaringen met
uitvoeringskosten bij stelseltransitie in het Australische en Britse
pensioenstelsel.
December 2019

Vraagstelling en reikwijdte onderzoek
Aanleiding

Reikwijdte van het onderzoek

Naar aanleiding van een motie van de
Tweede Kamerleden Omtzigt (CDA), Bruins
(CU), Van Weyenberg (D66), Van der Linde
(VVD), Klaver (GroenLinks) en Asscher
(PvdA) van 19 juni 2019 (32043, nr. 469)
heeft het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid de opdracht aan PwC
gegeven om op hoofdlijnen onderzoek te
doen naar de effecten van het
Pensioenakkoord op uitvoeringskosten en
hierbij buitenlandse ervaringen mee te
nemen. Onderdeel hiervan is aan te geven
welke invullingen van de elementen van het
pensioenakkoord potentieel
kostenverhogend of juist kostenverlagend
zijn.

Het onderzoek beperkt zich tot de contractvarianten “het nieuwe
contract” en “Wvp+” zoals opgenomen in het adviesrapport Naar een
nieuw pensioenstelsel van de Sociaal Economische Raad van 5 juni
2019 (hierna: het Pensioenakkoord). Hierbij wordt specifiek gekeken
naar de elementen van beide genoemde contractvarianten die afwijken
van de huidige situatie. Voorbeelden hiervan zijn de introductie van het
keuzerecht voor het ontvangen van een bedrag ineens bij pensionering
en de introductie van een leeftijdsonafhankelijke premie.
Het onderzoek heeft betrekking op de effecten op doorlopende
uitvoeringskosten van pensioenregelingen na de transitie en niet op de
eenmalige transitiekosten die gepaard gaan met de stelselwijziging. De
transitiekosten zullen echter naar verwachting in de meeste gevallen
significant zijn, waarbij de effecten het kleinst zijn in situaties waarbij
huidige beschikbare premieregelingen aangepast moeten worden naar
de nieuwe Wvp+-variant en veel groter bij omzetting van een huidige
uitkeringsregeling naar de Wvp+-variant. Het verdient daarom wel
aanbeveling ook deze transitiekosten goed in kaart te brengen.
Opmerkingen van geïnterviewde partijen aangaande de eenmalige
kosten van de transitie zijn wel opgenomen in dit rapport.
Zoals gezegd betreft het een eerste inventariserend onderzoek op
hoofdlijnen. De precieze uitwerking van het Pensioenakkoord moet nog
plaatsvinden, het internationale literatuuronderzoek geeft slechts in
beperkte mate indicaties cq. handvatten en het aantal geïnterviewde
partijen betreft een klein deel van de pensioenmarkt. Bovendien zijn de
interviews kwalitatief van aard en hebben de geïnterviewde partijen
vanwege de genoemde ontbrekende detailuitwerking van het
Pensioenakkoord nog zelden een uitputtende impactanalyse van het
Pensioenakkoord op de uitvoeringskosten kunnen maken.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Uitvoeringskosten
Een uitgangspunt van het onderzoek is een ongewijzigd
beleggingsbeleid. Ook beleggingskosten die voortvloeien uit wijziging
van het beleggingsbeleid als gevolg van het Pensioenakkoord maken
derhalve geen onderdeel uit van dit onderzoek. In sommige passages
van de buitenlandse rapporten is ingegaan op ervaringen met stijgende
beleggingskosten door de wijziging van het pensioenstelsel. De
beleggingskosten die besproken worden in deze buitenlandse
rapporten, zijn wel opgenomen in deze analyse. De interviews met
pensioenuitvoerders en pensioenuitvoeringsorganisaties zijn
ingestoken vanuit pensioenuitvoeringskosten en niet vanuit
beleggingskosten. Wijzigingen in bijvoorbeeld de toerekening van
rendementen (al dan niet leeftijdsafhankelijk) zijn daarom wel
onderdeel van het onderzoek, maar de keuze voor de onderliggende
beleggingen niet.
Pensioenakkoord als basis
PwC heeft geen aannames gedaan over een andere invulling van het
Pensioenakkoord en de eventuele gevolgen hiervan op de
uitvoeringskosten. Als voorbeeld: eventuele kostenstijgingen als gevolg
van het loslaten van de verplichtstelling zijn niet onderzocht. Het
loslaten dan wel wijzigen van de verplichtstelling wordt namelijk niet
overwogen door de partijen die onderhandelen over het nieuwe
Pensioenakkoord.
Ten slotte dient de huidige wet- en regelgeving als uitgangspunt van het
onderzoek voor zover het zaken betreft die niet in het Pensioenakkoord
zijn opgenomen. Hierbij kan, in de vergelijking met ervaring in het
buitenland, bijvoorbeeld gedacht worden aan het provisieverbod dat wij
in Nederland kennen.

December 2019
2

Onderzoeksopzet
Stappen
In het onderzoek zijn de onderstaande stappen doorlopen.
1. Analyseren onderzoeksrapporten uit Australië en Groot-Brittannië:
a) Uiteenzetten welke elementen hebben geleid tot kostenstijgingen;
b) Onderzoeken of deze elementen een rol spelen in de stelselwijziging zoals in Nederland
wordt voorzien.
Indien er elementen zijn die in de Nederlandse stelselwijziging van toepassing zijn, zijn deze
meegenomen in stap 2 en 3.
2. Het definiëren van de belangrijkste wijzigingen bij de overstap van de huidige uitvoerings- en
premieovereenkomsten naar de nieuwe contractvarianten. Hierbij valt te denken aan de
afkoopmogelijkheid, de jaarlijkse inkoopbepaling en leeftijdsonafhankelijke premies.
3. Verkrijgen van inzicht in het effect van de onder het tweede punt genoemde wijzigingen in het
pensioenstelsel op uitvoeringskosten op basis van interviews bij de verschillende
pensioenuitvoerders en pensioenuitvoeringsorganisaties. De resultaten van deze interviews
zijn een deelwaarneming; geen representatieve steekproef.
Voor deze interviews heeft PwC tien partijen geselecteerd, welke op verzoek van SZW zijn
verdeeld over de verschillende categorieën pensioenuitvoerders en
pensioenuitvoeringsorganisaties. Deze partijen zijn door SZW uitgenodigd mee te werken aan
dit onderzoek.
4. Suggestie en aanbevelingen doen om de uitvoeringskosten in het nieuwe pensioenstelsel zo
laag mogelijk te houden.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

November 2019
3

Inhoud
1. Managementsamenvatting

5

2. Buitenlandse onderzoeken

6

3. Interviews Nederlandse pensioenuitvoerders

18

4. Overzicht impact op uitvoeringskosten

46

5. Bijlagen

53

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
4

Managementsamenvatting
Naar aanleiding van een Tweede Kamermotie heeft het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid de opdracht aan PwC gegeven om op hoofdlijnen onderzoek te doen naar de
effecten van het Pensioenakkoord op doorlopende uitvoeringskosten. Bij dit onderzoek zijn de
effecten op uitvoeringskosten bij buitenlandse pensioenhervormingen ook meegenomen.
Daarnaast heeft PwC interviews gehouden met elf partijen die de effecten van uitvoeringskosten
zien in hun bedrijfsvoering. Het gaat om acht pensioenuitvoerders, twee
pensioenuitvoeringsorganisaties en de overkoepelende belangenbehartiger van
pensioenfondsen, de Pensioenfederatie.
In de onderzochte buitenlandse pensioenhervormingen stijgen de uitvoeringskosten, omdat
individuele deelnemers in deze pensioenstelsels keuzevrijheid hebben met betrekking tot bij
welke pensioenuitvoerder zij hun pensioenregeling onderbrengen. Aangezien in het
Pensioenakkoord niet is besloten dat de verplichtstelling versoepeld wordt of in het geheel wordt
losgelaten, is PwC van mening dat het risico op verhoging van de uitvoeringskosten bij
Nederlandse pensioenuitvoerders vergelijkbaar met dat in landen zoals Australië en het Verenigd
Koninkrijk niet aanwezig is.

Er zijn wel andere elementen in het Nederlandse Pensioenakkoord, die door de geïnterviewde
partijen benoemd worden als kostenverhogend. De volgende elementen zijn genoemd als sterk
kostenverhogend:
●
dubbele noodrem;
●
combinatie van open en gesloten spreiden;
●
niet-invaren (en ingroeivariant);
●
individuele en langdurige compensatieregelingen;
●
keuze beleggingsprofielen in een collectief systeem;
●
solidariteitspremie in de Wvp+-variant;
●
(verplichte) pensioenopbouw voor zzp’ers.
De uitvoerders geven aan dat, als wordt gekeken naar de uitvoeringskosten, in “het nieuwe
contract” gekozen moet worden voor invaren, compensatiemaatregelen eenduidig,
niet-individueel en van korte duur moeten zijn en indexeren en korten zoveel mogelijk open
gespreid moet worden om sterke stijging van uitvoeringskosten te voorkomen. In alle gevallen
geldt dat het communicatieaspect en de kosten daarvoor een grote rol spelen.
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

In de Wvp+-variant wordt om kostenstijging te voorkomen vooral gepleit voor het kunnen
handhaven van de huidige beschikbare premieregelingen en geen verplichte invoering van een
solidariteitspremie.
De maatregelen rondom het terugdringen van witte vlekken en aansluiting van zzp’ers leiden
volgens uitvoerders ook tot een materiële stijging van de uitvoeringskosten.
De eenmalige transitiekosten voor het aanpassen van systemen, informatie aan deelnemers,
berekenen van compensaties, etc. maken geen onderdeel uit van dit onderzoek. Van de meeste
wijzigingen als gevolg van het Pensioenakkoord geven de geïnterviewde partijen aan dat deze
technisch uitvoerbaar zijn, maar wel gepaard gaan met aanzienlijke implementatiekosten. De
hoogte van deze kosten is zeer afhankelijk van de huidige inrichting van de
pensioenadministraties, de keuzes die gemaakt worden door sociale partners en in welke mate
de aanpassingen slechts een gedeelte of de hele keten van de pensioenadministratie raken. Qua
communicatie verwachten pensioenuitvoerders met een grote aantal regelingen (in het algemeen
verzekeraars en premiepensioeninstellingen) een grotere kostenpost.
Uitvoerders zien vooral aspecten van het Pensioenakkoord waardoor de uitvoeringskosten
kunnen stijgen, dalingen van de uitvoeringskosten verwacht slechts een deel van de uitvoerders.
Er zijn op meerdere thema’s adviezen gegeven door uitvoerders over het beteugelen van de
kostenstijgingen. De rode draad in deze adviezen is het beperken van keuzevrjheid, van
complexiteit en van maatwerk. Voor de uitvoeringskosten zien de geïnterviewde partijen geen
voordelen aan de toevoeging van keuzevrijheid, complexiteit en maatwerk. Zij geven aan dat er
meerdere niet-uitvoeringstechnische overwegingen kunnen zijn om alsnog te kiezen voor meer
keuzevrijheid, complexiteit en maatwerk, maar dit betekent waarschijnlijk een afruil met
uitvoeringskosten.
Daarnaast worden de elementen die door sommige uitvoerders zijn aangewezen als potentieel
kostenbesparend, beschouwd als beperkt. De dalingen die wel verwacht worden houden verband
met een grotere vergelijkbaarheid van de verschillende pensioenregelingen en met de
mogelijkheid tot het opruimen van oude, complexe pensioenregelingen.

December 2019
5

2

Buitenlandse onderzoeken

Buitenlandse onderzoeken
Inleiding
De rol van uitvoeringskosten in het buitenland
Het Centraal Planbureau heeft in haar Notitie “Internationale vergelijking van pensioenstelsels”
van 12 juni 2015 een onderscheid gemaakt tussen twee verschillende manieren om
verantwoordelijkheid te alloceren in een pensioenstelsel. Allereerst noemen zij “corporatistische
landen”. Dit zijn landen zoals Nederland, Denemarken en Zweden. In deze landen hebben
sociale partners de regie bij de vormgeving van het tweedepijlerpensioen. Naast dit stelsel, zien
zij “libertair paternalistische landen”. Dit zijn landen waarin werkenden wel verplicht zijn om
pensioen op te bouwen, maar deze werkenden wel veel keuzevrijheid en verantwoordelijkheden
krijgen.
De corporatistische stelsels blijken door het uitgangspunt van collectiviteit en het wegnemen van
de verantwoordelijkheid bij het individu, de uitvoeringskosten te kunnen beperken. Bij de libertair
paternalistische landen zoals Chili en Australië, gaat dit minder goed.

Corporatistische landen
Denemarken
Denemarken en Nederland strijden jaarlijks om de titel “beste pensioenstelsel ter wereld”, zoals
wordt beoordeeld in de Melbourne Mercer Global Pension Index. In Denemarken zijn
werknemers in loondienst verplicht om pensioen op te bouwen. Het tweedepijlerpensioen wordt
ondergebracht bij de collectieve levensverzekeraar die gekozen wordt door de sociale partners.
Er is een hoge mate van uniformiteit van pensioenregelingen.
De Deense pensioenregelingen zijn goed vergelijkbaar met de Nederlandse. Er is een hoge mate
van risicodeling en de levenslange annuïteit in de uitkeringsfase is de standaard, al kent het
Deense systeem wel meer mogelijkheden tot een eenmalige uitkering dan het Nederlandse. In
Denemarken is een beweging te zien van regelingen met een collectieve buffer en zachte
aanspraken, naar individuele beschikbarepremieregelingen waarin geen aanspraken worden
toegezegd. Dit komt door de invloed van de lage rente op de buffervereisten; een probleem waar
Nederlandse pensioenfondsen ook tegenaan lopen.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Door de hoge mate van uniformering van de regelingen en het collectief onderhandelen door
sociale partners, zijn de uitvoeringskosten relatief beperkt. De communicatie kan daarom in
redelijke mate gestandaardiseerd worden. Ook is door de beperkte keuzevrijheid van de
deelnemer, de kans op verborgen kosten beperkt.
Zweden
In Zweden is er bij pensioenopbouw een aanzienlijk grotere rol voor de eerste pijler dan in
Nederland. Het betreft (gedeeltelijk) inkomensafhankelijk pensioen op basis van het
omslagstelsel. Kapitaaldekking is dus afwezig. De premie wordt direct gebruikt om de
pensioenen van gepensioneerden in dat jaar te betalen. Dit is vergelijkbaar met onze manier van
financiering van de AOW, waarbij de noot geplaatst moet worden dat in feite een aanzienlijk deel
van onze AOW uit algemene middelen wordt gefinancierd. Wel kent het eerstepijlersysteem in
Zweden een buffer, waardoor er nog enige mate is van kapitaaldekking.
In Zweden zijn er vier standaard pensioenregelingen. De vormgeving van deze regelingen wordt
uitonderhandeld door sociale partners. Ook brengen de sociale partners de
pensioenadministratie en de uitkeringsadministratie onder bij een centraal administratiebureau
dat losstaat van de individuele pensioenuitvoerders. Het type werkgever dat een werknemer
heeft, bepaalt welk van deze vier standaardpensioenregelingen van toepassing is. Deze regeling
moet de deelnemer afnemen bij een door de individuele deelnemer zelf gekozen
pensioenuitvoerder. Er is daarmee meer keuzevrijheid voor deelnemers, wat meer communicatieen marketingkosten met zich kan brengen. Wel zijn de taken van pensioenuitvoerders zodanig
ingekaderd door sociale partners, dat de verschillen tussen uitvoerders beperkt zijn. Door de
hoge mate van standaardisatie in vrijwel alle componenten van de pensioenregeling, is er een
systeem gecreëerd waarin uitvoeringskosten beperkt kunnen blijven.

December 2019
7

Buitenlandse onderzoeken
Inleiding
Libertair paternalistische landen
Chili
Het Chileense pensioenstelsel resulteert voor een aanzienlijk deel van de bevolking niet in adequate
pensioenopbouw. In Chili hebben werknemers en zelfstandig ondernemers een individuele pensioenrekening in
de tweede pijler, naast een beperkte eerste pijler. De pensioendeelnemer heeft de vrijheid om zelf een
pensioenuitvoerder in de tweede pijler te kiezen en kan bepalen in welke vorm het pensioen wordt uitbetaald.
Het individueel regelen van pensioenen zorgt voor hogere uitvoeringskosten dan wanneer de regelingen op een
meer collectief niveau zijn geregeld. Wel heeft de Chileense overheid een pakket aan regelgeving ingevoerd dat
ervoor zorgt dat de uitvoeringskosten beheersbaar blijven. Zo is er een systeem met overheidsaanbesteding
bedacht om te zorgen dat pensioenaanbieders concurrerende prijzen rekenen. De aanbieder die zich voor de
laagste prijs inschrijft bij deze overheidsaanbesteding, krijgt het recht om de komende twee jaar de
default-aanbieder te zijn voor nieuwe deelnemers aan het verplicht pensioensparen. De uitvoeringskosten zijn
daarmee niet het primaire probleem in het Chileense stelsel. Er wordt vooral te weinig ingelegd. De
pensioenkapitalen in de tweede pijler zijn daardoor voor veel gepensioneerden te laag om goed van rond te
komen. Dit is een fenomeen dat mede geplaatst kan worden in het licht van de grote kloof tussen arm en rijk in
Chili.
Australië
In Australië vallen de pensioenresultaten vaak ook tegen, al komen deze tegenvallende resultaten niet voort uit
een te lage hoeveelheid pensioenbesparingen. Sterker nog, in Australië wordt relatief en absoluut gezien veel
pensioenpremie betaald door werknemers in loondienst. Net als in Chili, vindt pensioenopbouw in de tweede
pijler plaats in individuele pensioenrekeningen. Australische werknemers kiezen zelf de pensioenuitvoerder, de
manier van uitkeren en het beleggingsprofiel.

In Australië heeft de
individuele keuzevrijheid
voor een
pensioenuitvoerder de
uitvoeringskosten sterk
verhoogd

Deelnemers zijn slechts verplicht om een minimale hoeveelheid pensioen op te bouwen. Zij mogen zelf kiezen
waar deze opbouw plaatsvindt. De volledig vrije markt voor aanbieders in Australië is volgens de rapportage die
later in dit onderzoek wordt uitgelicht, niet transparant. Dit heeft ertoe geleid dat uitvoeringskosten enorm hoog
konden worden ten opzichte van de inleg in de regeling. Daarnaast was er gebrekkig toezicht vanuit de
overheid, waardoor werknemers overgeleverd waren aan regelingen met verborgen uitvoeringskosten (met
name beleggingskosten) en pensioenadviseurs die werken op provisiebasis. In tegenstelling tot Chili, zijn de
tegenvallende pensioenen in Australië daardoor voor een belangrijk deel het gevolg van te hoge
vermogensbeheer- en provisiekosten.
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
8

Buitenlandse onderzoeken
Keuze voor het Verenigd Koninkrijk en Australië
Het Verenigd Koninkrijk
Waarom buitenlandse onderzoeken?
De overgang van het huidige pensioencontract naar een nieuw
pensioencontract, brengt wijzigingen in de uitvoering met zich.
Allereerst betreft het de transitiekosten die ontstaan bij de
overgang naar het nieuwe pensioencontract. Maar vooral
belangrijk voor de lange termijn, zijn de wijzigingen in
doorlopende kosten. Om een eventuele structurele wijziging
van uitvoeringskosten in te schatten, is het verstandig om ook
een blik over de grens te werpen. Meerdere landen hebben de
afgelopen jaren hun pensioenstelsels gewijzigd.
Wat betreft de wijzigingen in het tweedepijlerpensioen, zien
deze veranderingen veelal op een individualisering van het
systeem. Ook in Nederland kan de stelselwijziging gezien
worden als een individualisering van het stelsel. Dit geldt zeker
voor de “Wvp+”-variant, waarin het idee van “persoonlijke
pensioenpotjes” verder vorm krijgt.
Allereerst heeft PwC globaal gekeken naar het effect van
uitvoeringskosten op pensioenresultaten in verschillende
landen waar stelsels individueler zijn ingericht. Vervolgens
heeft PwC verder gekeken naar twee landen, namelijk het
Verenigd Koninkrijk en Australië.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

In het Verenigd Koninkrijk is enkele jaren geleden een stevige
beweging van uitkeringsregelingen naar premieregelingen als
norm voor pensioenregelingen ingezet.

Nederlandse deel van dit rapport. Ook daar zijn interviews
gehouden met pensioenuitvoerders om erachter te komen wat
de effecten van de transitie zijn op de uitvoeringskosten.

Op hoofdlijnen zien we deze beweging ook in Nederland door de
stelselwijziging alhoewel de overgang naar zuivere individuele
premieregelingen in Nederland naar verwachting niet grootschalig
zal worden ingezet. Hoewel Nederlandse werkgevers die niet
verplicht bij een pensioenuitvoerder zijn aangesloten voor hun
toekomstige opbouw steeds vaker kiezen voor premieregelingen,
is de uitkeringsregeling nog altijd dominant in Nederland. Dit komt
enerzijds door het feit dat opgebouwde aanspraken blijven
bestaan en niet omgezet worden naar een premieregeling. Maar
in veel grotere mate is dit het gevolg van het grote aantal
werkgevers dat verplicht aangesloten is bij een
bedrijfstakpensioenfonds. Deze bedrijfstakpensioenfondsen
voeren over het algemeen uitkeringsregelingen uit. Door de
overgang naar het nieuwe stelsel zullen ook deze
bedrijfstakpensioenfondsen voor toekomstige pensioenopbouw
overgaan naar pensioenregeling waarin de premie leidend is
maar van volledig individuele premieregelingen zal naar
verwachting geen sprake zijn. De mate van individualisering en
collectiviteit in deze regelingen kan overigens alsnog dus sterk
afwijken van hetgeen in het Verenigd Koninkrijk gebruikelijk is.

Australië

De stelselwijziging in het Verenigd Koninkrijk is begonnen in
2012, en zou formeel afgerond moeten zijn in 2019. Het Verenigd
Koninkrijk zit daarom nu nog in de laatste fase van de
stelseltransitie. Waargenomen wijzigingen in uitvoeringskosten
zijn daarmee redelijk actueel. In het Verenigd Koninkrijk is een
onderzoek gedaan met een vergelijkbare opzet als het

Australië is betrokken bij het onderzoek omdat de door de
Tweede Kamer breed gedragen motie van de Tweede
Kamerleden Omtzigt (CDA), Bruins (CU), Van Weyenberg
(D66), Van der Linde (VVD), Klaver (GroenLinks) en Asscher
(PvdA), de situatie in Australië aanhaalt. In deze motie wordt het
verband tussen de Nederlandse en de Australische
pensioenhervormingen gelegd.
In het Australische rapport van de Commissie Hayne wordt
geconcludeerd dat uitvoeringskosten na de hervorming fors
gestegen zijn. Dit is (mede) de reden geweest om een
onafhankelijk extern onderzoek naar het effect van het
Pensioenakkoord op uitvoeringskosten in te stellen.
Uit het rapport van de commissie Hayne blijkt duidelijk hoe
wijziging van de uitvoeringskosten als gevolg van de
stelselwijziging een negatieve impact kan hebben op het
pensioenresultaat van deelnemers. Het is voor de Nederlandse
pensioendiscussie ons inziens van belang om vast te stellen of
vergelijkbare effecten in Nederland kunnen optreden.

December 2019
9

Buitenlandse onderzoeken
Het Verenigd Koninkrijk
Hervormingen Britse pensioensysteem

Impact van de hervormingen op de uitvoeringskosten

Het pensioensysteem in het Verenigd Koninkrijk heeft de afgelopen jaren verschillende
hervormingen gezien. Om de pensioenopbouwparticipatie in het Verenigd Koninkrijk te verhogen,
is in 2012 de automatische aanmelding geïntroduceerd in de zogenoemde Pension Act 2008.

In 2012 is door het Department for Work and Pensions in het Verenigd Koninkrijk onderzoek
gedaan naar de invloed van de bovengenoemde hervormingen op de pensioenuitvoeringskosten
van verschillende pensioenuitvoerders. Hiervoor hebben de onderzoekers pensioenuitvoerders
gevraagd om een enquête over dit onderwerp in te vullen. Daarnaast zijn interviews gehouden
met pensioenuitvoerders.

Deze hervorming houdt in dat werkgevers verplicht zijn om een pensioenregeling aan te bieden
aan alle werknemers die ouder zijn dan 21 jaar, maar jonger dan de pensioenleeftijd. Voor deze
regeling moeten werknemers automatisch worden aangemeld, maar werknemers krijgen de
keuze om zich af te melden (opt out-regeling). Daarnaast is er een minimale premie-inleg van 8%
van de pensioengrondslag, waarvan de werkgeverspremie bestaat uit minimaal 3% van de
pensioengrondslag. Deze hervorming is geleidelijk ingevoerd van 2012 tot en met 2019.
Aan het begin van de transitiefase waren slechts de grote ondernemingen verplicht om te
voldoen aan de eisen van de pensioenhervormingen. Geleidelijk werden steeds kleinere
ondernemingen ook onderworpen aan de nieuwe wetgeving, tot in april 2019 alle ondernemingen
onder de reikwijdte van de pensioenhervormingen vielen. De minimale werkgeverspremie is in
deze transitieperiode gegroeid van 2% in 2012 naar 8% in 2019.
Als onderdeel van de Pension Act 2008 is door de overheid een nieuwe pensioenuitvoerder
opgezet, genaamd National Employment Savings Trust (ook wel: NEST). NEST biedt een
simpele premieregeling met lage kosten aan, waar iedere werkgever zijn werknemers kosteloos
voor kan aanmelden. Werkgevers zijn echter nog steeds vrij om zelf een pensioenregeling te
kiezen bij een andere pensioenuitvoerder, als deze pensioenregeling voldoet aan de
minimumvereisten van de Pension Act 2008.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

In dit Britse onderzoek wordt door de onderzoekers onderscheid gemaakt tussen drie soorten
uitvoeringskosten, namelijk:
1.

Vaste kosten, zoals onderhoud van IT-systemen en gebouwen maar ook de bijdrage in de
kosten van toezichthouders;

2.

Administratieve kosten, deze kosten zijn gebaseerd op de tijd die intern bij
pensioenuitvoerders wordt besteed aan administratie. Dit zijn kosten voor bijvoorbeeld het
opzetten van een pensioenregeling, communicatie en het voldoen aan regelgeving;

3.

Directe kosten, zoals provisie en vermogensbeheerkosten.

Bij de gesprekken met de pensioenaanbieders in het Verenigd Koninkrijk bleek er geen
consensus te zijn over de toename van de doorlopende uitvoeringskosten. De verschillende
partijen waren het wel met elkaar eens over de transitiekosten. Deze zouden op korte termijn de
uitvoeringskosten aanzienlijk omhoog stuwen. Dit is echter tijdelijk van aard.

December 2019
10

Buitenlandse onderzoeken
Het Verenigd Koninkrijk
Administratiekosten in het Verenigd Koninkrijk

Administratiekosten in Nederland

Automatische aanmelding en de opt out bij de regeling in het Verenigd Koninkrijk
Wat betreft de doorlopende uitvoeringskosten, waren er partijen die stelden dat deze zouden
toenemen door de toename van het aantal administratieve handelingen dat moet worden
uitgevoerd. Het aantal deelnemers aan de pensioenregelingen zou namelijk aanzienlijk
toenemen, vanwege de automatische aanmelding. Dit betekent dat er ook deelnemers binnen
een regeling zullen zijn met (zeer) weinig pensioenkapitaal, voor wie wel administratieve
handelingen moeten worden verricht. Omdat er meer toetreders aan de regeling zullen zijn met
een loon dat maar voor een klein deel boven het drempelbedrag uitkomt, ontstaan deze (zeer)
kleine pensioenkapitalen sneller. Ook kwam bij de gesprekken in Groot-Brittannië naar voren dat
pensioenuitvoerders zich zorgen maken over de administratiekosten die gepaard gaan met de
grote hoeveelheden werknemers die geregeld aan- en afgemeld zullen worden bij hun
pensioenregeling.

Automatische aanmelding en de opt out bij de regeling in Nederland
Aangezien in Nederland het aantal deelnemers niet zal toenemen naar aanleiding van het
introduceren van het nieuwe pensioenstelsel, lijkt dit effect zich voor de meeste
pensioenuitvoerders niet voor te doen in Nederland. Het Pensioenakkoord legt momenteel geen
basis voor een automatische aanmelding of een opt out-mogelijkheid bij een regeling. Daarnaast
is het aantal werknemers dat in Nederland standaard en verplicht pensioen opbouwt al
aanzienlijk hoger dan in het Verenigd Koninkrijk.
Er is in het proces om te komen tot het Pensioenakkoord veel aandacht geweest voor verplichte
pensioenopbouw voor zelfstandigen zonder personeel en de zogenoemde “witte vlekken”. Indien
in latere gesprekken tussen het kabinet en sociale partners alsnog wordt gekozen voor het
verplichten van deze groepen tot pensioenopbouw, zouden vergelijkbare stijgingen in de
administratiekosten zich ook in Nederland kunnen voordoen.
Ook wordt er momenteel onderzoek gedaan naar het verkorten van de wachttijd voor
uitzendkrachten. Uitzendpersoneel begint pas na 26 weken met pensioenopbouw. Er kan voor
bepaalde pensioenuitvoerders een significante stijging van de uitvoeringskosten zijn wanneer
deelnemers eerder dan na 26 weken aangemeld moeten worden bij de pensioenregeling. Dit
aandachtspunt wordt verder uitgewerkt in het hoofdstuk waarin de interviews met Nederlandse
pensioenuitvoerders staan.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
11

Buitenlandse onderzoeken
Het Verenigd Koninkrijk
Communicatiekosten in het Verenigd Koninkrijk
Marketing en pensioencommunicatie in het Verenigd Koninkrijk
In de interviews geven sommige Britse pensioenuitvoerders ook aan dat de kosten van de
uitvoering lager worden, omdat er bij het starten van een regeling minder oog hoeft te zijn voor
marketing en pensioencommunicatie.

Communicatiekosten in Nederland
Marketing en pensioencommunicatie in Nederland
Doordat het Nederlandse pensioenstelsel zich kenmerkt door de grote mate van verplichtstelling,
speelt marketing slecht op een beperkt gedeelte van de pensioenmarkt een rol. Omdat het
Pensioenakkoord de verplichtstelling van bedrijfstakpensioenfondsen niet beperkt of afschaft,
verandert de marktordening tussen commerciële en niet-commerciële pensioenuitvoerders naar
verwachting niet. Er is derhalve ons inziens in Nederland geen reden om te verwachten dat er
toenemende of afnemende marketingkosten zullen zijn als gevolg van het Pensioenakkoord. Wat
betreft pensioencommunicatie, is een kostenreductie evenmin te verwachten. In het hoofdstuk
met interviews met Nederlandse partijen, komen de veranderingen in
pensioencommunicatiekosten naar aanleiding van het Pensioenakkoord veelvuldig aan bod.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

November 2019
12

Buitenlandse onderzoeken
Het Verenigd Koninkrijk
Vaste kosten in het Verenigd Koninkrijk
Automatiseringsmogelijkheden in het Verenigd Koninkrijk
Er zijn Britse pensioenuitvoerders die in het onderzoek hun verwachting uitten dat de vaste uitvoeringskosten af zullen
nemen. Door de vereenvoudigingen in de regeling en het automatisch aanmelden van deelnemers zou er volgens deze
aanbieders meer ruimte zijn voor automatisering.

Vaste kosten in Nederland
Automatiseringsmogelijkheden in Nederland
Zoals in het volgende hoofdstuk door pensioenuitvoerders ook wordt aangegeven, zorgt een versimpelde uitvoering
ervoor dat meer processen geautomatiseerd kunnen worden. De vraag is echter of het Pensioenakkoord leidt tot een
vereenvoudiging van pensioenregelingen. Vraagstukken zoals de compensatie, het wel of niet invaren van oude
pensioenrechten en het leeftijdsafhankelijk toekennen van indexaties en kortingen, kunnen het systeem juist complexer
maken volgens uitvoerders (zie volgende hoofdstuk). In hoeverre er meer automatiseringsmogelijkheden ontstaan
hangt derhalve sterk af van de hoeveelheid complexiteit die toegevoegd wordt aan de mogelijke pensioencontracten.

Directe kosten in het Verenigd Koninkrijk
Wijziging van provisiekosten in het Verenigd Koninkrijk
In het rapport wordt ook gesproken over provisiekosten en de invloed van het eenmalig vooraf betalen van het advies
over de regeling of het opnemen van deze kosten als provisie binnen de regeling.

Het rekenen van
provisiekosten voor
complexe financiële
producten, waaronder
pensioenen, is in
Nederland bij wet
verboden

Directe kosten in Nederland
Wijziging van provisiekosten in Nederland
Het rekenen van provisiekosten voor complexe financiële producten zoals pensioenen is in Nederland verboden bij wet.
Aangezien het uitsmeren van deze kosten binnen de regeling in de vorm van provisie binnen zowel het huidige
Nederlandse pensioenstelsel als na de hervormingen vanuit het Pensioenakkoord niet mogelijk is, zullen
uitvoeringskosten niet wijzigen als gevolg van wijzigende provisiekosten.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
13

Buitenlandse onderzoeken
Australië
Hervormingen Australische pensioensysteem
In Australië zijn werkenden in loondienst verplicht om pensioen op te bouwen in de tweede pijler.
De werkende kan zelf kiezen bij welke pensioenuitvoerder deze opbouw plaatsvindt. In het
Australische pensioensysteem zijn de afgelopen decennia bewegingen geweest tussen een
grotere of meer beperkte vrijheid van deelnemers om hun eigen pensioenuitvoerder te
selecteren. Een stelselwijziging dat vergelijkbaar is met de omvangrijke hervorming zoals
momenteel gaande is in Nederland, kent Australië echter niet. De problematiek in het
Australische stelsel richt zich voornamelijk op de risico’s van individuele keuzevrijheid.
Belangenconflict: winst maken tegenover het belang van de deelnemer
Het Australische rapport richt zich in grote mate op de vraag hoe belangenverstrengeling zich
kan voordoen in het Australische pensioensysteem. Hierbij wordt er veel aandacht besteed aan
de stellingname dat vaak het belang van de deelnemer uit het oog wordt verloren, door het
streven naar winst door de verbonden maatschappijen van de pensioenaanbieder. Australische
pensioenuitvoerders zijn namelijk vaak onderdeel van een groter concern. Dit gebeurt terwijl de
Australische pensioenaanbieders wettelijk verplicht zijn om te handelen in het belang van de
deelnemers; niet in het belang van het concern.
Een belangenconflict kan zich bijvoorbeeld voordoen bij het uitbesteden van werkzaamheden
aan een pensioenuitvoeringsorganisatie. Bij een dergelijke uitbesteding, wordt er volgens het
rapport niet altijd gekozen voor het belang van de deelnemer. Zo worden taken uitbesteed aan
rechtspersonen binnen het concern van de moedermaatschappij van de pensioenuitvoerder, voor
een hoger dan marktconforme prijs. Ook wordt de situatie geschetst waar de gehele
pensioenportefeuille van een pensioenuitvoerder wordt belegd in producten van organisaties die
een directe of indirecte relatie hebben met de moedermaatschappij. Hiermee wordt potentieel de
groepswinst verhoogd ten koste van het individuele pensioenresultaat.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Ook worden in het rapport situaties aangehaald waarbij door pensioenuitvoerders adviesbureaus
worden ingeschakeld die samenwerken met de moedermaatschappij, om de banden tussen de
adviseur en de moedermaatschappij te versterken.

Communicatiekosten in Australië
Pensioencommunicatie in het Australische systeem
De pensioencommunicatie door Australische pensioenuitvoerders is in sommige gevallen ook
vervlochten met commerciële uitingen in het belang van de moedermaatschappij, zonder dat
deelnemers zich hiervan bewust zijn. Ook wanneer er geen sprake is van verbondenheid van de
pensioenuitvoerder in een groepsmaatschappij, kunnen belangenverstrengelingen ontstaan ten
koste van de deelnemer. Zo wordt in het rapport genoemd dat Australische
bedrijfstakpensioenfondsen in sommige gevallen handelen ten bate van hun bedrijfstak of de
aangesloten werkgevers.

Communicatiekosten in Nederland
Pensioencommunicatie in het Nederlandse systeem
Communicatie door Nederlandse pensioenuitvoerders is aan voorschriften verbonden. Deze
eisen laten geen ruimte voor commerciële uitingen in de pensioencommunicatie. Nederlandse
pensioenfondsen en verzekeraars zijn gebonden aan de pensioenwetten. Daarin is het aan
pensioenfondsen verboden om nevenactiviteiten te ontplooien. Daardoor zijn commerciële
activiteiten door pensioenfondsen niet te verwachten. Dit verbod geldt niet voor verzekeraars.
Daarnaast is er geen reden om een verband te zien tussen maatregelen uit het Pensioenakkoord
en dergelijke vormen van commerciële uitingen of belangenverstrengeling in communicatie naar
deelnemers.

December 2019
14

Buitenlandse onderzoeken
Australië
Directe kosten in Australië
Provisiekosten in het Australische systeem
Een ander element dat niet bijdraagt aan de belangenbehartiging van deelnemers, is dat er op
niet-transparante wijze advieskosten en provisies worden afgeschreven van de
pensioenvermogens van individuen. Ook proberen tussenpersonen vaak ongevraagd
pensioenproducten te verkopen aan deelnemers, terwijl deze deelnemers al een
pensioenregeling hebben. Dit zorgt voor onnodige, dubbele kosten voor de individuele
deelnemer.

Directe kosten in Nederland
Provisiekosten in het Nederlandse systeem
In Nederland geldt er een provisieverbod voor wat betreft complexe financiële producten
waaronder pensioenen. Dit geldt voor zowel tweede- als derdepijlerproducten. Het
Pensioenakkoord brengt hier geen wijziging in, dus zal ook naar verwachting niet leiden tot extra
advies- of provisiekosten.
Daarnaast is er in Nederland strikte regelgeving met betrekking tot advisering over pensioenen
(Wft vergunningplichtig). Het ongevraagd verkopen van pensioenproducten aan deelnemers die
al een pensioenregeling hebben past daar niet in. Het Pensioenakkoord brengt geen wijziging in
deze wet- en regelgeving, dus PwC ziet geen aanleiding te veronderstellen dat er onnodige
dubbele kosten voor individuele deelnemers zullen ontstaan als gevolg van het
Pensioenakkoord. Ook zal ons inziens door het blijvend sterke karakter van de tweede pijler, het
risico dat er meer advieskosten ontstaan voor deelnemers door het stapelen van
derdepijlerproducten beperkt zijn.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

De overgang naar steeds individuelere pensioenvermogens, zorgt ervoor dat pensioenregelingen
in steeds grotere mate gaan lijken op de pensioenproducten uit de “vrije markt” voor individuele
beschikbarepremieregelingen. Dit leidt er volgens één van de geïnterviewde marktpartijen toe dat
het risico op een glijdende schaal bestaat, waarbij op termijn misschien de verplichtstelling komt
te vervallen of de reikwijdte van de verplichtstelling verkleind wordt en daardoor meer ruimte
komt voor commerciële marktpartijen om via al dan niet verborgen (vermogensbeheer)kosten
individuele deelnemers te benadelen. Overigens merkt PwC hierbij ter relativering op dat
Nederlandse pensioenfondsen weliswaar geen commerciële motieven hebben en dus geen
tegengestelde belangen aan de deelnemers hebben, maar dat ook zij veelvuldig gebruik maken
van commerciële (vermogens)beheerders. Dit bepaalt het uiteindelijke kostenniveau.
Andere partijen stellen dat dit risico gezien de Nederlandse wet- en regelgeving omtrent onder
andere provisies, pensioenadvies en zorgplicht en het toezicht dat door de AFM gehouden wordt,
niet aanwezig is.
PwC concludeert dat het huidige Pensioenakkoord geen elementen bevat die in directe zin leiden
tot extra advies- en/of provisiekosten, noch elementen die ertoe leiden dat individuele
deelnemers benadeeld worden door al dan niet verborgen kosten zoals in Australië het geval is.
Hoewel dit buiten de reikwijdte van dit onderzoek valt, constateert PwC dat er geen eenduidig
beeld in de markt bestaat over de hoogte van (met name vermogensbeheer-)kosten bij
pensioenfondsen, verzekeraars en PPI’s en in welke mate hier verborgen kosten aanwezig zijn.
Bij een verdere individualisering van het pensioenstelsel en zeker wanneer hierbij sprake gaat
zijn van individuele keuzevrijheid bij de selectie van een pensioenuitvoerder, is het daarom
raadzaam een omgeving van maximale (kosten)transparantie te creëren. Hiermee kunnen
situaties van verborgen kosten (in bijvoorbeeld vermogensbeheer) voorkomen worden en worden
deelnemers maximaal gefaciliteerd eerlijke vergelijkingen te maken.

December 2019
15

Buitenlandse onderzoeken
Australië
Het verband tussen de Australische problematiek en de
Nederlandse pensioenhervormingen
Het probleem in Australië waar het rapport van de commissie Hayne zich op richt is het
winststreven van pensioenuitvoerders, ten bate van hun moedermaatschappij of het concern
waartoe ze behoren. Nederlandse pensioenfondsen mogen echter geen winststreven hebben.
Daarom zullen de in Australië gesignaleerde problemen van belangenverstrengeling zich niet
voordoen bij de Nederlandse pensioenfondsen. En zo lang de verplichtstelling gehandhaafd blijft,
hetgeen onderdeel is van het Pensioenakkoord, voeren de pensioenfondsen het overgrote deel
van de pensioenregelingen uit.
Ook bij pensioenuitvoerders die wel een winstoogmerk hebben zoals verzekeraars en
premiepensioeninstellingen, is er ons inziens in beginsel geen verband tussen de hervormingen
in het Pensioenakkoord en de in het Australische rapport aangekaarte misstanden. In principe is
het nu theoretisch al mogelijk dat commerciële aanbieders hoge uitvoeringskosten rekenen in het
belang van de eigen organisatie of van verbonden belanghebbenden. Het Pensioenakkoord
brengt hierin geen verandering.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

November 2019
16

Buitenlandse onderzoeken
Conclusie over vergelijkbaarheid met
Nederland
Welke kostenverhogende elementen uit buitenlandse stelsels
kunnen zich ook in Nederland voordoen?
In de onderzochte landen lijkt een duidelijke reden aanwijsbaar voor hogere uitvoeringskosten:
wanneer deelnemers zelf een pensioenuitvoerder moeten selecteren in combinatie met
onvoldoende wettelijke bescherming voor de deelnemer, lijkt het risico te bestaan op
intransparantie en hogere cq. verborgen kosten. De kennisasymmetrie tussen de deelnemer en
een eventuele pensioenadviseur, kan ervoor zorgen dat pensioendeelnemers benadeeld worden.
Aangezien in het Pensioenakkoord niet is besloten om de verplichtstelling los te laten of te
versoepelen, is PwC niet van mening dat deze kostenverhogende factor zich voor zal doen bij de
Nederlandse pensioenhervorming.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

November 2019
17

3

Interviews
Nederlandse partijen

Interviews met Nederlandse partijen
Geselecteerde pensioenuitvoerders en pensioenuitvoeringsorganisaties
Geselecteerde partijen
De onderstaande tien pensioenuitvoerders en
pensioenuitvoeringsorganisaties zijn door het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid uitgenodigd voor een interview over hun visie op de
uitvoeringskosten. Bij de selectie van de tien pensioenuitvoerders is
getracht een zo breed mogelijk palet betrokkenen te bereiken. Daarnaast
heeft PwC de Commissie Verslaglegging & Uitvoeringskosten van de
Pensioenfederatie gesproken over hun visie op uitvoeringskosten.
Door verschillende soorten pensioenuitvoerders te interviewen, is
geprobeerd een zo breed mogelijk beeld te geven van de
verschijningsvormen van uitvoeringskosten. Echter, de selectie is statistisch
niet representatief tot stand gekomen. Er is geen weging gemaakt van het
belang van de verschillende partijen op basis van hun marktaandeel.
Geen van de partijen kan al een gespecificeerde kosteninschatting van het
effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten maken. Dit is primair
het gevolg van de vele onduidelijkheden die nog bestaan over de
vormgeving van nieuwe wetgeving en de invulling van het
Pensioenakkoord.
In deze rapportage worden de betrokken partijen niet bij naam genoemd.
Waar het relevant is en waar tegenstellingen bestaan tussen verschillende
soorten uitvoerders, wordt wel aangegeven om wat voor type uitvoerder of
uitvoeringsorganisatie het gaat bij de specifieke stellingname.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Naam

Soort dienstverlening

1

PFZW

Bedrijfstakpensioenfonds, Pensioenfonds Zorg en Welzijn

2

StiPP

Bedrijfstakpensioenfonds uitzendkrachten, Stichting Pensioenfonds voor
Personeelsdiensten

3

Pensioenfonds Shell

Ondernemingspensioenfonds

4

Pensioenfonds Ahold

Ondernemingspensioenfonds

5

ABN Amro PPI

Premiepensioeninstelling

6

BeFrank

Premiepensioeninstelling

7

Aegon en Aegon Cappital

Pensioenverzekeraar en premiepensioeninstelling

8

a.s.r.

Pensioenverzekeraar

9

APG

Pensioenuitvoeringsorganisatie

10

Blue Sky Group

Pensioenuitvoeringsorganisatie

11

De Pensioenfederatie

Belangenbehartiger van pensioenfondsen

December 2019
19

Interviews met Nederlandse partijen
Belangrijkste nieuwe elementen Pensioenakkoord
Geselecteerde thema’s
De geïnterviewde partijen is gevraagd aan te geven welke onderdelen van het Pensioenakkoord
een kostenverhogend of juist kostenverlagend effect op de uitvoeringskosten hebben. Daarbij zijn
in de interviews in ieder geval de volgende onderwerpen besproken:
Pensioencontract met uitgebreide risicodeling (“het nieuwe contract”)
●
Afschaffen doorsneesystematiek en overgang naar leeftijdsonafhankelijke premies
●
Spreidingmethodiek mee- en tegenvallers inclusief “dubbele noodrem” (dit wordt later
uitgelegd)
●
Maatwerk in risicotoedeling: leeftijdsafhankelijk korten en indexeren
●
Keuze tussen verschillende beleggingsprofielen in collectieve beleggingen
Pensioencontract met beperkte risicodeling (Wvp+-variant)
●
Leeftijdsonafhankelijke premies
●
Solidariteitspremies in de opbouwfase
●
Geleidelijk omzetten van beleggingspotjes in aanspraken
Beide pensioencontracten
●
Vier vormen transitie: alleen afschaffen doorsneesystematiek (enkele transitie),
niet-invaren (“fonds sluiten en nieuw fonds starten”), ingroeien of volledig invaren van
oude rechten in het nieuwe contract
●
Compensatie bij overgang naar één van de nieuwe contracten
●
Uniformering nabestaandenpensioen
●
Bedrag ineens van maximaal 10% van het pensioenvermogen
●
Verkorten wachttijd in de uitzendsector
●
Aansluiting van zelfstandigen zonder personeel

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

De interviews zijn gericht op de
doorlopende uitvoeringskosten, in
beginsel niet op eenmalige en/of
kortlopende transitiekosten
December 2019
20

Interviews met Nederlandse partijen
Belangrijkste elementen nieuwe pensioencontracten
Veel pensioenregelingen moeten naar verwachting omgevormd worden naar één van de twee nieuwe pensioencontracten. Er kan gekozen worden voor “het nieuwe contract” of voor de “Wvp+”-variant.
“Het nieuwe contract” is een van de contractvormen die in het verleden door de Sociaal-Economische Raad bedacht is. De Wvp+-variant is een pensioencontract dat veel raakvlakken kent met de
huidige beschikbarepremieregelingen op basis van de Wet verbeterde premieregeling (Wvp). Voor beide pensioencontracten heeft PwC de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het huidige
systeem in kaart gebracht en de geselecteerde partijen geïnterviewd over het effect hiervan op de uitvoeringskosten.

“Het nieuwe contract”

De “Wvp+”-variant

Contract met uitgebreide risicodeling
Hierbij is er sprake van een leeftijdsonafhankelijke premie die direct omgezet wordt in een
variabele pensioenaanspraak. Jongere deelnemers kopen met een gelijke premie meer pensioen
in dan oudere deelnemers.

Contract met beperkte risicodeling
De leeftijdsonafhankelijke premie wordt toegevoegd aan een persoonlijke pensioenpot. De
persoonlijke pensioenpot wordt belegd in een bij de risicohouding van de deelnemer passende
lifecycle en behaalde rendementen worden toegevoegd aan de persoonlijke pensioenpot.

Beleggings- en sterfterisico’s worden collectief gedeeld en mee- en tegenvallers worden in
maximaal tien jaar gespreid. De dekkingsgraad mag niet lager worden dan 90% en niet langer
dan vijf jaar lager zijn dan 100%.

Met de persoonlijke pensioenpot wordt de laatste tien jaar voor pensioendatum geleidelijk een
uitkering ingekocht in het collectief. Tijdens de uitkeringsfase worden beleggings- en
sterfterisico’s gedeeld. Mee- en tegenvallers mogen over maximaal tien jaar worden gespreid
tijdens de uitkeringsfase.

De exacte invulling van verschillende onderdelen wordt momenteel uitgewerkt in de technische
werkverbanden.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

In een pensioencontract op basis van de Wvp+-variant moet volgens het Pensioenakkoord
worden geborgd dat de verplichtstelling in stand blijft.

December 2019
21

3a

“Het nieuwe contract”
Contract met uitgebreide risicodeling

De inhoud van dit hoofdstuk is met name gebaseerd op de gesprekken met
pensioenfondsen en pensioenuitvoeringsorganisaties, omdat zij de meeste ervaring
hebben met het uitvoeren van contracten met uitgebreide risicodeling.

Interviews met Nederlandse
partijen
“Het nieuwe contract”:
leeftijdsonafhankelijke premies
Impact van het afschaffen van de doorsneesystematiek
Administratiekosten
Uitvoerders geven aan dat het afschaffen van de doorsneesystematiek in minimale mate
kostenverhogend werkt. Momenteel is er één opbouwpercentage dat aangehouden wordt, in het
vervolg is er een tabel die de jaarlijkse omrekening van de leeftijdsonafhankelijke premie naar
variabele pensioenaanspraken bepaalt.
Het wijzigen van het systeem van pensioeninkoop vergt met name een eenmalige aanpassing
van de systemen en dus een investering. Indien de inkoop van variabele aanspraken in de
systemen is ingeregeld, schatten uitvoerders de toename van kosten in als beperkt. De
omrekentabel moet periodiek aangepast worden aan de rente, maar verder wordt het proces
geautomatiseerd. Wel is het van belang dat de inkoop van aanspraken slechts op jaarlijkse basis
dient te gebeuren. Indien er maandelijkse vaststelling van de inkoop moet zijn, moet de
omrekentabel 12 maal zo vaak opnieuw vastgesteld worden, hetgeen kostenverhogend werkt.
Pensioenuitvoerders verwachten hier met name in de communicatie een aanzienlijke
kostenstijging.
Communicatiekosten
Het afschaffen van de doorsneesystematiek zorgt ervoor dat de periodieke aanspraken die
ingekocht worden met dezelfde premie, per persoon zullen verschillen. Dit zorgt voor een
verhoging van de communicatiekosten. Deze stijging wordt ten eerste veroorzaakt door de
toenemende individualisering van de communicatie. In brieven, portals en andere communicatie
kan geen vast opbouwpercentage meer gecommuniceerd worden. Daarnaast verwachten
uitvoerders dat verschillen in de ingekochte opbouw tussen individuen vragen oplevert.
Uitvoerders houden er daarom rekening mee dat zij vaker gecontacteerd zullen worden.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Lagere opbouw dan
in oude stelsel

Hogere opbouw
dan in oude
stelsel

December 2019
23

Interviews met Nederlandse partijen
“Het nieuwe contract”: open of gesloten spreiden
Verschil open en gesloten spreiden
Het verwerken van kortingen en het toekennen van (inhaal)indexaties kan volgens de
zogenaamde open en gesloten spreidingssystematiek. De exacte inrichting van de
spreidingsmethoden moet nog worden uitgewerkt door de technische werkverbanden en
stuurgroep. Zowel de huidige “FTK-methodiek” als de nieuwe voorgestelde methodiek kennen
een combinatie van open en gesloten spreiden.
Gesloten spreiden
Mee- en tegenvallers delen tussen personen die ten tijde van de schok deelnemer of
pensioengerechtigde zijn.
Open spreiden
Mee- en tegenvallers ook delen met toekomstige toetreders.

Uitvoerders over keuze tussen open of gesloten spreiden
Alle partijen zijn van mening dat open spreiden van tekorten en overschotten
uitvoeringstechnisch het eenvoudigst is en dus ook de uitvoeringskosten zou beperken. Een
combinatie van open en gesloten systemen wordt door vrijwel alle partijen aangegeven als
uitvoeringstechnisch onwenselijk. Met name het gesloten spreiden van zowel tekorten als
overschotten is volgens de geïnterviewde partijen kostentechnisch niet voordelig. Hierbij moet
opgemerkt worden dat sommige partijen ook in het huidige stelsel al met gesloten systemen
werken (bij bijvoorbeeld inhaalindexatie). Technisch is het mogelijk gesloten spreiden in te
richten, maar er zijn aanzienlijke implementatiekosten en het onderhoud (bijvoorbeeld bij
toekomstige wijzigingen) zorgt ook voor hogere doorlopende uitvoeringskosten. De belangrijkste
kostenstijging wordt verwacht in de communicatiekosten, omdat men het naast elkaar laten
bestaan van open en gesloten spreiden moeilijk uitlegbaar acht. Bij het vermengen van open en
gesloten systemen, bouw je volgens één van de geïnterviewde partijen “complexiteit op
complexiteit” in het systeem.
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

“Bij het vermengen van
open en gesloten
spreiden, bouw je
complexiteit op
complexiteit”

December 2019
24

Interviews met Nederlandse partijen
“Het nieuwe contract”: dubbele noodrem
Sturen op dekkingsgraad 100%
Bij het nieuwe contract wordt erop gestuurd dat de dekkingsgraad van een pensioenfonds 100% is. Dit betekent
dat het meerdere of tekort via een spreidingsmechanisme wordt gedeeld met de deelnemers en
gepensioneerden. De meeste partijen hebben hiervoor de voorkeur voor een systeem van open spreiden.
Dubbele noodrem
Om nieuwe toetreders te beschermen zijn in het Pensioenakkoord twee ondergrenzen gesteld. Deze twee
ondergrenzen vormen samen de “dubbele noodrem”.
1) Wanneer de dekkingsgraad vijf jaar achter elkaar onder de 100% ligt, dient een onvoorwaardelijke korting
(gesloten spreiden) te worden doorgevoerd. Deze korting mag gespreid worden over tien jaar.
2) Wanneer de dekkingsgraad onder de 90% zakt, dient er direct een onvoorwaardelijke korting (gesloten
spreiden) te worden doorgevoerd. Een dergelijke vijfjaarstermijn zoals bij de eerste noodrem gaat dan niet op.
Ook deze korting mag over tien jaar worden gespreid.

Pensioenuitvoerders over korten op basis van de dubbele noodrem
Het doorvoeren van kortingen op grond van de dubbele noodrem, wordt volgens de uitvoerders uitermate
complex, omdat er sprake is van gesloten kortingen. Hierbij kunnen verschillende gesloten kortingen tegelijk
voorkomen en 10 jaar naast elkaar blijven bestaan. Stel bijvoorbeeld dat de dekkingsgraad 5 jaar onder de
100% ligt en 95% is. Vervolgens wordt besloten de komende 10 jaar onvoorwaardelijk met 0,5% te korten. Als
het jaar daarop de dekkingsgraad naar 85% gedaald is, moet een nieuwe gesloten korting afgesproken worden.
Deelnemers die in beide jaren al deelnamen krijgen beide kortingen en deelnemers die het laatste jaar
deelnemer zijn geworden, krijgen alleen de laatste korting. Zo ontstaan er dus verschillende “kortingsgroepen”.
Uitvoeringstechnisch lastig, maar wel in te regelen volgens de meeste uitvoerders. Wel kostenverhogend,
waarbij ook het effect op toekomstige aanpassingen in systemen niet vergeten mag worden. Een ander
kostenverhogend effect hier is de communicatie over een dergelijk systeem dat zeer lastig te begrijpen is voor
de gemiddelde deelnemer.
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

25

Interviews met Nederlandse partijen
“Het nieuwe contract”: leeftijdsafhankelijk toedelen van rendement en
beleggingsprofielen
Leeftijdsafhankelijk toedelen

Groene beleggingsprofielen

Door het technisch werkverband wordt de mogelijkheid tot het leeftijdsafhankelijk toedelen van
rendementen en rente onderzocht. Dit zorgt ervoor dat jongere deelnemers voor een groter deel
de positieve en negatieve rendementen uit zakelijke waarden toegekend krijgen. Oudere
deelnemers krijgen vooral over een steeds groter deel van hun vermogen de positieve en
negatieve rendementen uit vastrentende waarden. Daarmee hebben jongere deelnemers meer
kans op rendement dan ouderen, maar lopen zij ook meer risico om pensioenvermogen te
verliezen.

Om meer keuzevrijheid te bieden, wordt beoogd om de keuze tussen beleggingsprofielen
mogelijk te maken in collectieve pensioenregelingen. Zo stelt de “Planning uitwerking
pensioenakkoord” van 7 oktober 2019 dat dit het aanbieden van een “groen” beleggingsprofiel in
een collectieve regeling mogelijk kan maken.

Uitvoerders over leeftijdsafhankelijk toedelen
Leeftijdsafhankelijke toedeling leidt ertoe dat per leeftijdscohort andere indexaties en kortingen
moeten worden doorgevoerd. Meerdere uitvoerders laten weten dat het leeftijdsafhankelijk
toerekenen van beleggingsrendementen aan verschillende leeftijdscohorten waarschijnlijk leidt
tot extra handmatig administratief werk. En hoe individueler, hoe complexer en dus duurder.
De uitvoerders geven vrijwel allemaal aan primair problemen te zien met betrekking tot de
communicatie met deelnemers. Per leeftijdscohort moet er anders gecommuniceerd worden over
een kortings- of indexatiepercentage. Net zoals bij het communiceren over variabele inkoop van
aanspraken, moeten alle communicatiekanalen andere kortings- en indexatiepercentages per
persoon laten zien. Dit leidt volgens deze uitvoerder waarschijnlijk tot meer vragen bij
deelnemers en tot stijgende uitvoeringskosten.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Uitvoerders over groene beleggingsprofielen
Uitvoerders geven aan dat uiteindelijk de beleggingen worden gedaan vanuit een collectief
pensioenvermogen, ook wanneer de deelnemer kiest voor een groen profiel. Daarbij zullen dan
andere indexaties en kortingen toegekend moeten worden aan deelnemers met dit groene
profiel. Uitvoerders geven aan dat dit complexiteit toevoegt aan het systeem (er moet een extra
administratie gevoerd worden om de keuzes van deelnemers bij te houden) en daarmee een
kostenverhogend effect heeft. Sommige uitvoerders vragen zich ook af hoe dit principe in een
collectief contract te rijmen is met het verbod op ringfencing binnen één pensioenfonds.
Daarnaast stellen zij dat het lastig uit te leggen kan zijn aan deelnemers als hun keuze voor
groene beleggingen ertoe leidt dat zij bijvoorbeeld minder geïndexeerd worden dan deelnemers
die dit niet gedaan hebben, of wanneer zij wel gekort worden en deelnemers in het “grijze”
beleggingsprofiel niet. Dus ook in de communicatiekosten voorzien zij een stijging. Een aantal
uitvoerders stelt ook dat individuele beleggingskeuzes niet in “het nieuwe contract” passen en dat
het potentieel ten koste gaat van de mogelijkheden van renteafdekking en illiquide beleggingen.

December 2019
26

Interviews met Nederlandse partijen
“Het nieuwe contract”: leeftijdsafhankelijk
toedelen van rendement en beleggingsprofielen
Samenloop leeftijdsafhankelijke toedeling en groene profielen
Zowel leeftijdsafhankelijke toedeling als verschillen in toedeling tussen deelnemers die kiezen voor het groene of het
niet-groene profiel, zorgt voor groepsvorming in de administratie. Deze groepen kunnen niet uniform meer gekort of
geïndexeerd worden. Daarom moet er voor alle opbouw van deelnemers bijgehouden worden in welke groep zij
zitten voor ieder gesegmenteerd deel van hun totale pensioenopbouw. Dit wordt complexer wanneer deelnemers
zowel ingedeeld moeten worden bij een leeftijdscohort als bij een groen of grijs beleggingsprofiel. In het
leeftijdscohort vinden vaste mutaties plaats naarmate de deelnemer ouder wordt. Indien de deelnemer regelmatig
kan wisselen tussen het groene en het grijze profiel, wordt het volgens lastig om te bepalen welke rendementen
moeten worden toegekend aan het opgebouwde vermogen van de deelnemer. Per saldo heeft het introduceren van
deze opties zowel uitvoeringstechnisch als communicatief een sterk kostenverhogend effect.

“Een combinatie van leeftijdsafhankelijke
toedeling van rendementen en toedeling op
basis van beleggingsprofielen, is niet uit te
leggen aan de deelnemer”
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

November 2019
27

3b

De “Wvp+”-variant
Contract met beperkte risicodeling

De inhoud van dit hoofdstuk is met name gebaseerd op de gesprekken met verzekeraars en
PPI’s, omdat zij de meeste ervaring hebben met het uitvoeren van Wvp-contracten.

Interviews met Nederlandse
partijen
Wvp+-variant: leeftijdsonafhankelijke
premies
Premieregeling met vast, leeftijdsonafhankelijk
premiepercentage
Administratiekosten
De verzekeraars en premiepensioeninstellingen geven aan dat in de basis het nieuwe
Wvp+-contract in het pensioenakkoord goed aansluit op het beschikbarepremieproduct dat zij nu
al aanbieden. De softwaresystemen kunnen namelijk alle premiestaffels aan. Een vaste premie
kan gezien worden als een premiestaffel die voor ieder leeftijdscohort hetzelfde is en daarom is
het inregelen van de vaste, leeftijdsonafhankelijke premie niet kostenverhogend. Van een daling
van de uitvoeringskosten door het uniformeren van het premiepercentage, is volgens de
betreffende partijen overigens vrijwel geen sprake. Als een regeling met een vaste premie al
eenvoudiger te verwerken is in de pensioenadministratie, zal dit geen materieel effect hebben,
aangezien de uitvoering bij de verzekeraars en premiepensioeninstellingen al in verregaande
mate gericht is op lage kosten. Verdere verlaging ligt niet voor de hand.

Hogere premie-inleg
mogelijk

Lagere premie-inleg
mogelijk

Eén van de premiepensioeninstellingen wijst erop dat door hogere premieinleg op jongere leeftijd
(en lager op latere leeftijd) mogelijk de lifecycles (en risicoprofielen) aangepast moeten worden
hetgeen leidt tot eenmalige transactiekosten.
Communicatiekosten
Eén van de uitvoerders die al een beschikbarepremieregeling aanbiedt, stelt dat er uitgebreid
aandacht besteed moet worden aan het uitleggen van de overgang van een oplopende naar een
gelijkblijvende premiestaffel. Zij stelt dat ondanks intensieve communicatie hierover, het lastig is
dit begrijpelijk te maken voor deelnemers. Daarom waarschuwen zij op het risico dat het
vertrouwen in pensioenregelingen afneemt wanneer mensen zien dat hun premiepercentage
wijzigt.
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
29

Interviews met Nederlandse partijen
Wvp+-variant: solidariteitspremies in de opbouwfase
Vormgeving solidariteitspremies
In de Wvp+-variant worden meer risico’s gedeeld dan in een zuivere individuele
beschikbarepremieregeling. Een van de opties die in het pensioenakkoord wordt genoemd, zijn
solidariteitspremies in de opbouwfase van het pensioen. In beschikbarepremieregelingen kent
men in beginsel nu een dergelijke risicodeling in de opbouwfase niet. Hoe de solidariteitspremies
vormgegeven gaan worden, is momenteel nog onduidelijk.

Een van de partijen geeft aan dat bij solidariteitspremies in de opbouwfase, de premie gesplitst
moet worden tussen een opbouwdeel en een solidariteitsdeel. Deze splitsing zorgt ervoor dat er
hogere administratiekosten ontstaan, omdat de premiegelden blijvend geoormerkt moeten
worden.
Vooral de premiepensioeninstellingen zien graag de mogelijkheid om individuele
beschikbarepremieregelingen te blijven uitvoeren.

Weerstand tegen solidariteitspremies in opbouwfase van de
Wvp+-variant
Een van de premiepensioeninstellingen geeft aan dat solidariteitspremies in de opbouwfase in
het Wvp+-contract niet in de uitvoering passen. Een premiepensioeninstelling kent namelijk
alleen individuele pensioenvermogens, geen centrale rekening voor deelnemers in de
opbouwfase. Daarmee stelt deze premiepensioeninstelling dat solidariteitspremies in de
opbouwfase die in een gezamenlijk vermogen van de deelnemers moet vallen, niet uitvoerbaar
is.
De andere premiepensioeninstelling geeft niet aan dat het onmogelijk is om solidariteitspremies
te innen in de opbouwfase, maar stelt wel dat de complexiteit van het product daarmee sterk
toeneemt. Omdat dit een grote stijging van de uitvoeringskosten met zich brengt en zij
solidariteitspremies ook niet bij de kenmerken van hun product vinden passen, staan zij niet
achter solidariteitspremies in de opbouwfase. Ook de verzekeraars geven aan in hun
beschikbarepremieregelingen niet van te plan zijn bij het aanbieden van een product op basis
van het nieuwe contract, solidariteitspremies in de opbouwfase te hanteren.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

“Geef uitvoerders de mogelijkheid om
het beschikbarepremiecontract te
blijven uitvoeren zoals het nu is.
Als PPI willen wij een regeling zonder
risicodeling in de opbouwfase”
December 2019
30

Interviews met Nederlandse partijen
Wvp+-variant: geleidelijk omzetten
beleggingspotjes in aanspraken
Geleidelijke inkoop of volledige inkoop op pensioendatum
De Wvp+-variant kent de optie uit de Wet verbeterde premieregeling om geleidelijk in te stromen in een
uitkeringscollectief met risicodeling. Dit houdt in dat de uitkering niet op in één keer pensioendatum wordt
ingekocht, maar gefaseerd in de jaren voor pensioendatum. Zo kunnen risico’s op inkoopdatum gespreid worden.

Pensioenuitvoerders zien graag keuzemogelijkheid
Of deze geleidelijke omzetting effecten heeft op de uitvoeringskosten, hangt af van het huidige beleid van de
pensioenuitvoerder. Geleidelijke inkoop in plaats van de inkoop van aanspraken op pensioendatum wordt al
aangeboden in de markt, maar is niet de standaard. Partijen zijn het met elkaar eens dat de geleidelijke inkoop
een optie moet zijn waarvoor een uitvoerder kiest, en geen verplichting. Op deze wijze kan de pensioenuitvoerder
zowel beleidsmatig als uitvoeringskostentechnisch besluiten welke manier van inkoop het meest passend is bij de
regeling.
Hetzelfde geldt voor het delen van het langlevenrisico in de uitkeringsfase: sommige pensioenuitvoerders voeren
dit al uit, voor andere pensioenuitvoerders betekent dit een significante wijziging van het product dat zij
aanbieden. De laatste pensioenuitvoerders verwachten dan ook een kostenstijging wanneer deze variant
aangeboden moet worden. Partijen die reeds langlevenrisico delen in de uitvoeringsfase, geven aan delen van
langlevenrisico met deelnemers in de opbouwfase wel ingewikkeld te vinden.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

31

3c

Beide contracten
En algemene opmerkingen

Interviews met Nederlandse partijen
Transitie reeds opgebouwde pensioenrechten en -aanspraken
Invaren of niet invaren oude rechten en aanspraken
Momenteel wordt onderzocht op welke wijze omgegaan moet worden met rechten die zijn
opgebouwd vóór de invoering van de nieuwe pensioencontracten. Eén mogelijkheid is het
zogenoemde “invaren van oude pensioenrechten”. Hierbij wordt wettelijk mogelijk gemaakt dat
de oude aanspraken en rechten worden onderworpen aan de nieuwe pensioenregeling en het
nieuwe wettelijk kader daarvoor. Andere mogelijkheden zijn varianten waarbij niet ingevaren
wordt, zoals de ingroeivariant. Ook ligt het niet-invaren van oude rechten op tafel; dan blijven de
oude rechten achter in het oude regime. In dat geval blijven de contractuele en wettelijke regels
van toepassing zoals deze gelden voor de invoering van de nieuwe pensioencontracten. De
laatste mogelijkheid waarover gesproken wordt, betreft de zogenaamde enkele transitie. Bij de
enkele transitie wordt alleen de doorsneepremie afgeschaft en blijft verder het oude regime van
kracht. Aangezien het nieuwe pensioencontract een essentieel onderdeel is van het
Pensioenakkoord, zijn wij bij de interviews slechts ingegaan op de varianten waarbij er sprake is
van een dubbele transitie.

Pensioenuitvoerders over transitievormen
Parallelle pensioensystemen bij de varianten van niet-invaren
Wanneer oude pensioenrechten niet ingevaren worden in het nieuwe contract, worden er twee
losse systemen in stand gehouden. Dit geldt zowel voor de ingroeivariant als de variant waarin
de oude rechten helemaal niet ingevaren worden (splitsing van het fonds).
Uitvoerders geven aan dat het voeren van twee parallelle systemen administratief en
communicatief zeer belastend is. Veel (toekomstige) wijzigingen in het systeem moeten dubbel
gedaan worden en de governance moet zich richten op twee systemen in plaats van één. Ook
stellen zij dat het niet bijdraagt aan de begrijpelijkheid, wanneer er twee verschillende regimes
van toepassing zijn op de pensioenopbouw bij hetzelfde pensioenfonds. Vanuit
uitvoeringsperspectief is het daarom zowel administratief als communicatief kostenverhogend
om niet in te varen.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Eén van de pensioenuitvoeringsorganisaties geeft dit duidelijk aan, maar geeft ook aan alsnog
aan fondsen met een hoge dekkingsgraad te adviseren om parallelle systemen aan te houden.
Het nieuwe pensioencontract heeft namelijk als uitgangspunt dat er gestuurd moet worden op
een dekkingsgraad van 100%. Indien een fonds een aanzienlijk eigen vermogen bezit, moet
daarom het fonds de buffers verdelen en leidt tot discussies over wat (actuarieel) evenwichtig is.

“Alle varianten waarin niet
ingevaren wordt, zorgen voor
een dubbele administratie en
bijbehorende dubbele kosten”

December 2019
33

Interviews met Nederlandse partijen
Compensatiemaatregelen
Het compensatievraagstuk
Compensatiegrond bij uitkeringsregelingen
Deze vraag om compensatie komt bij uitkeringsregelingen voort uit het feit dat de opbouw
voorheen vast was, en nu degressief wordt. Dat zorgt ervoor dat vrijwel alle deelnemers die
niet gedurende hun hele carrière onder het nieuwe stelsel vallen minder pensioen opbouwen
dan wanneer zij wel volledig in het nieuwe stelsel zouden hebben deelgenomen. Deze
deelnemers krijgen namelijk een dalende pensioenopbouw, maar missen de hogere opbouw
uit eerdere jaren, omdat ze toen nog deelnamen in het oude stelsel.
Compensatiegrond bij beschikbarepremieregelingen
Bij beschikbarepremieregelingen komt de vraag om compensatie door de overgang van
gedifferentieerde premiepercentages per leeftijdsgroep naar een vast percentage voor alle
leeftijdsgroepen. De begrenzing van de fiscaal toegestane premie-inleg gebeurt momenteel
op basis van een maximaal premiepercentage per leeftijdsgroep. Naarmate de deelnemer
ouder wordt, mag deze meer pensioenpremie inleggen in zijn regeling binnen het fiscaal
kader. De fiscaal mogelijke premie-inleg wordt in het nieuwe stelsel gelijk voor alle
leeftijdscohorten. Daardoor heeft de deelnemer minder inlegruimte gehad in het verleden
dan wanneer hij tijdens de hele opbouwfase onder de nieuwe fiscale regels voor
premie-inleg zou vallen. Daarnaast is de toekomstige mogelijkheid tot premie-inleg
beperkter.
Alle actieve deelnemers missen opbouw- of inlegruimte
Iedere deelnemer die al is begonnen met pensioenopbouw of premie-inleg, ondervindt
nadelen wat betreft de opbouw- of inlegruimte. Het compensatievraagstuk ziet dus op alle
actieve deelnemers. Bij jonge deelnemers is de gemiste opbouw of inleg beperkter dan bij
deelnemers die op de helft van hun carrière zitten. Het nadeel wordt vervolgens weer kleiner
naarmate de deelnemer verder over de helft van zijn carrière is en richting de
pensioenleeftijd beweegt. Deelnemers die dichtbij de pensioenleeftijd zitten, vallen voor het
grootste deel van hun opbouw of inleg de regels van het oude stelsel. Daarom hebben zij
voor een kleiner deel van hun actieve jaren last van de beperking van hun opbouw- of
inlegruimte.
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

De groep die op de helft van zijn of haar carrière zit, heeft de grootste compensatievraag door de
combinatie van gemiste opbouw of inleg uit het verleden en minder ruimte voor toekomstige
opbouw of inleg.
In hoeverre deze compensatie zal worden geboden, ligt bij werkgevers en sociale partners. De
mate waarin gecompenseerd mag worden, ligt vooral aan de inrichting van
compensatiemaatregelen binnen de Wet op de Loonbelasting 1964.

De gevolgen van compensatiekeuzes op de uitvoeringskosten
Het compensatievraagstuk wordt door alle partijen gezien als één van de grootste bronnen van
potentiële verhoging van de uitvoeringskosten. De mate van variëteit in het aantal
compensatiemaatregelen en de looptijd van de compensatie zijn de meest relevante factoren die
bepalen of de uitvoeringskosten significant toenemen. Maatwerk en een lange looptijd van de
compensatie zorgt volgens de uitvoerders voor “cumulerende complexiteit” en “exponentieel
toenemende administratie- en communicatiekosten”.
Compensatie binnen een premiepensioeninstelling
Met name de premiepensioeninstellingen geven aan dat hun onderscheidende waarde zit in lage
uitvoeringskosten door een lage mate van complexiteit. Compensatiemaatregelen in hun
pensioenproduct maken de regeling aanzienlijk complexer, zeker als deze compensatie niet via
een gestandaardiseerde set aan regels verloopt.
Ook stelt één van de premiepensioeninstellingen dat transparantie over de pensioenopbouw
essentieel is voor hun pensioenproduct. Door complexiteit toe te voegen, vinden zij hun
pensioenproduct niet meer uitlegbaar aan deelnemers. Daarom geeft een van de
premiepensioeninstellingen aan waarschijnlijk compensatie niet in te willen bouwen in hun
product. De andere premiepensioeninstelling geeft aan in beginsel hooguit één variant van
compensatie aan te zullen bieden in hun product. Ruimte voor individuele behoeften van
sectoren of werkgevers zullen dan niet mogelijk zijn binnen dit tweedepijlerproduct.
December 2019
34

Interviews met Nederlandse partijen
Compensatiemaatregelen
Noodzaak harmonisatie compensatiemaatregelen
Hoe individueler de compensatie wordt toegekend, des te minder niet-beoogde onder- en
overcompensatie plaatsvindt. Uitvoerders zien daarom een politieke en beleidsmatige roep om
een zo veel mogelijk individuele vorm van compensatie. Zij waarschuwen echter zonder
uitzondering voor de exponentiële stijging van de uitvoeringskosten naarmate de compensatie op
individuelere basis wordt bepaald. Ook zien zij een lange compensatieduur als groot risico voor
de uitvoeringskosten.

Looptijd van de compensatie
De lengte van de looptijd van de compensaties heeft een groot effect. Pensioenuitvoerders raden
aan om de compensatie zo kort mogelijk te laten duren. Indien compensatiemaatregelen
ingevoerd worden die nog enkele jaren tot wellicht twee decennia doorwerken in de regelingen,
voegt dit significante complexiteit toe, onder andere door de doorwerking in alle toekomstige
systeem- of regelingswijzigingen. Daarnaast moeten bij compensatiemaatregelen die lang duren
de beheersmaatregelen uitgebreid worden.

Het berekenen en toekennen van individuele compensatie of compensatie op basis van kleine
cohorten deelnemers is volgens alle bevraagde partijen administratief zeer bezwarend.
Daarnaast geven partijen aan dat het risico op fouten in de administratie sterk toenemen. Ook
moet deelnemerscommunicatie maatwerk worden, wat voor aanzienlijk hogere
communicatiekosten zorgt.

Samenloop met andere wijzigingen
In één van de interviews wordt aangekaart dat de conversie bij echtscheiding ook aanstaande is.
Wanneer er samenloop is tussen een echtscheiding en de looptijd van compensatie voor
deelnemers, voegt dit meer complexiteit toe en daarmee hogere administratiekosten. Veel van dit
soort complexe mutaties zullen waarschijnlijk handmatig verwerkt moeten worden in samenloop
met compensaties. Aangezien een langere looptijd van de compensatie het risico vergroot dat er
samenloop is tussen de echtscheiding of andere complexe mutaties en het verwerken van de
compensatie, leidt een langere looptijd dus ook vanuit dat oogpunt tot een kostenstijging.

Om deze redenen geven vrijwel alle aanbieders aan dat de mate van compensatie in grote mate
geharmoniseerd dient te worden. Enkele partijen stellen dat zij het liefst één
compensatiemethode zien voor alle deelnemers in Nederlandse pensioenregelingen. Andere
pensioenuitvoerders wijzen erop dat dit beleidsmatig niet wenselijk is.
Vrijwel alle aanbieders geven aan dat verschillende compensatiemaatregelen per werkgever een
grote druk zullen geven op administratiekosten. Ook valt de mogelijkheid tot gestandaardiseerde
communicatie vrijwel helemaal weg. Nog problematischer zou het volgens de partijen zijn indien
werkgevers ook nog onderscheid willen maken qua compensatie binnen hun groepen
deelnemers.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

“Kies voor een eenmalige,
onvoorwaardelijke en generieke vorm
van compensatie”
December 2019
35

Interviews met Nederlandse partijen
Het bedrag ineens
Mogelijkheid tot gedeeltelijke afkoop pensioen
Om de keuzevrijheid van deelnemers te bevorderen, opent het Pensioenakkoord de mogelijkheid
voor deelnemers om een gedeelte van hun pensioenvermogen bij het bereiken van de
pensioeningangsdatum op te nemen. Dit wordt een “gedeeltelijke afkoop” genoemd.
Gedeeltelijke afkoop is mogelijk bij volgende vormen pensioenvermogen:
●
Mogelijk voor brutopensioenvermogen én nettopensioenvermogen in tweede pijler;
●
mogelijk voor derdepijlerproducten, inclusief nettolijfrente;
●
bedrag ineens ook mogelijk voor bevroren pensioen in eigen beheer;
●
geen eisen aan waar bedrag ineens voor gebruikt moet worden.
Bepaling hoogte pensioenvermogen en het mogelijke bedrag ineens:
●
Er mag geen onderscheid gemaakt worden tussen mannen en vrouwen bij het bepalen
van de waarde van het pensioenvermogen;
●
er moet worden uitgegaan van de contante waarde pensioenaanspraken;
●
een pensioenfonds hoeft geen rekening te houden met het uitdelen van negatieve of
positieve buffers;
●
doorgevoerde kortingen uit het verleden werken wel door in de waardebepaling van het
pensioenvermogen;
●
bij waardeoverdracht op pensioendatum (“shoprecht”): de afkoop vindt plaats bij de
ontvangende pensioenuitvoerder.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

De pensioenuitvoerder is verplicht om verzoek van een deelnemer tot gedeeltelijke afkoop
toe te staan, indien er is voldaan aan de volgende voorwaarden:
1.

De afkoop is maximaal 10% waarde opgebouwde OP-aanspraken (minder dan 10% mag
ook);

2.

bij voltijdpensionering moet de afkoop plaatsvinden op pensioeningangsdatum. Bij
deeltijdpensionering, wordt de afkoopruimte naar rato bepaald. Wanneer de deelnemer
volledig gepensioneerd is, zal de ruimte daardoor ook op 10% van de totale
ouderdomspensioenaanspraken uitkomen;

3.

er wordt geen gebruik gemaakt van de zogenaamde hoog/laag-constructie. Dit houdt in
dat er gekozen wordt voor een hogere annuïtaire uitkering tijdens de eerste jaren van
pensionering. Daar staat tegenover dat de annuïtaire uitkering na deze eerste jaren,
lager is dan wanneer er niet gekozen was voor een hoog/laag-constructie;

4.

na afkoop moet pensioenuitkering boven afkoopgrens blijven liggen, behalve bij de
nettolijfrente. De afkoopgrens is voor 2019 vastgesteld op € 484,09 bruto per jaar.

December 2019
36

Interviews met Nederlandse partijen
Het bedrag ineens
Pensioenuitvoerders over de eenmalige uitkering
Stijging administratiekosten blijft beperkt
De meeste gesproken partijen geven aan dat de invoering van het bedrag ineens van maximaal
10% van het pensioenkapitaal bij pensioenleeftijd, niet duurzaam tot noemenswaardig hogere
administratiekosten leidt. Een van de aanbieders geeft aan dat het bedrag ineens gezien kan
worden als een meer geconcentreerde variant van de al aangeboden “hoog-laagconstructie”. Dit
is een fiscaal toegestane manier om de eerste jaren na de pensioenleeftijd een hoger pensioen
uitgekeerd te krijgen. Hier staat tegenover dat na deze jaren, de overgebleven maandelijkse
uitkeringen lager zijn dan wanneer er niet voor een hoog-laagconstructie gekozen is. Enkele
partijen geven aan dat de druk van deze mogelijkheid op de administratiekosten slechts ziet op
de implementatiefase (inrichten administratie en aanpassen planners). Ook deze druk vinden de
meeste partijen beperkt, omdat vergelijkbare opties (hoog-laag) al geïmplementeerd zijn in de
administratiesystemen.
Risico’s liggen bij voorgeschreven bestedingsdoelen en verplichte fiscale toetsing
De partijen zijn het erover eens dat wettelijke vereisten aan het bestedingsdoel van het bedrag
ineens wel grote kostenstijgingen met zich mee zouden brengen. Dit verhoogt de complexiteit
van het bedrag ineens sterk. Zo lang deze eisen niet gesteld worden en alle deelnemers recht
hebben op het bedrag ineens, is dit gemakkelijk door te voeren in de pensioenadministratie en
kan de pensioencommunicatie rondom deze uitkering in grote mate gestandaardiseerd worden.
In het conceptwetsvoorstel dat ingebracht is ter internetconsultatie op 18 november 2019 en in
de Memorie van Toelichting bij dit conceptwetsvoorstel, blijkt dat een bestedingsdoel niet vereist
zal worden. Een plicht tot een fiscale toetsing bij het uitkeren van het bedrag ineens, wordt door
de meeste pensioenuitvoerders niet als hun taak gezien.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Zorgplicht bij keuze voor het bedrag ineens
Een van de partijen stelt dat de structurele communicatiekosten en kosten van zorgplicht wel toe
kunnen nemen. Deelnemers moeten zich volgens deze partij namelijk bewust zijn van de
consequenties van het verkleinen van het pensioenkapitaal waarmee een annuïtaire uitkering
wordt gefinancierd. Deze partij stelt ook dat er in het algemeen meer aandacht geschonken moet
worden aan de informatieplicht op pensioendatum. Deze verzwaarde zorgplicht ook zou volgens
de uitvoerder ook moeten gelden bij hoog-laagconstructies zoals deze nu al bestaan en bij de
uitruil van nabestaandenpensioen voor een hoger ouderdomspensioen.
Een andere partij ziet grote risico’s in de interpretatie van de zorgplichtvereisten door de AFM. De
uitvoerder maakt zich zorgen over de voorlichting rondom het opnemen van het bedrag ineens
op de inkomstenbelastingheffing en de toeslagverlening (zorgtoeslag, huurtoeslag). Ook vraagt
de uitvoerder zich af in hoeverre in de toekomst hun zorgplicht reikt naar de (ex-)partners van
deelnemers die het bedrag ineens opnemen (in verband met de pensioendeling bij scheiding).
Wanneer er zwaardere eisen gesteld gaan worden aan de zorgplicht van pensioenuitvoerders,
zorgt dit volgens deze partij voor hogere uitvoeringskosten.
Meerdere partijen geven aan dat de uitvoeringskosten met betrekking tot de zorgplicht
waarschijnlijk stijgen, door zowel het bedrag ineens als andere wijzigingen die voortvloeien uit
het Pensioenakkoord. Een van de uitvoerders stelt nadrukkelijk dat stijging van de zorgplicht,
ondanks de toenemende uitvoeringskosten, niet per definitie verkeerd is. Wanneer er meer
contactmomenten zijn waarbij zaken uitgelegd worden en afgestemd worden op de situatie van
de deelnemer, stelt de partij dat dit het vertrouwen in het stelsel ten goede kan komen.

December 2019
37

Interviews met Nederlandse partijen
Standaardisering nabestaandenpensioen
“Het nieuwe pensioenstelsel moet een
adequate dekking voor het
nabestaandenpensioen bevatten, die
de arbeidsmobiliteit niet belemmert.”
Regeerakkoord 2017 - 2021

De Stichting van de Arbeid schrijft een advies over hoe grote verschillen tussen de huidige
nabestaandenpensioendekking in pensioenregelingen kan worden voorkomen. Het advies
gaat over zowel partnerpensioen als wezenpensioen. Het gaat hierbij om problematiek bij
overlijden vóór pensioendatum.
Opties op de onderhandelingstafel van de Stichting van de Arbeid:

1.

Opbouw partnerpensioen bij overlijden voor pensionering op opbouwbasis,
toekomstige dienstjaren verzekerd op risicobasis;

2.

Gehele partnerpensioen bij overlijden voor pensionering verzekerd op risicobasis;

3.

Gehele partnerpensioen bij overlijden voor pensionering verzekerd op risicobasis
voor vijf jaarinkomens, ongeacht het daadwerkelijke aantal dienstjaren.

Oktober 2017

Zomer 2018

14 januari 2019

Netspar-brief “Nabestaandenpensioen niet
verzekerd”

Initiatiefnota over nabestaandenpensioen

Adviesaanvraag kabinet aan Stichting van
de Arbeid over uniformering
nabestaandenpensioen

Pieter Omtzigt (CDA) en Eppo Bruins
(ChristenUnie)
Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
38

Interviews met Nederlandse partijen
Standaardisering nabestaandenpensioen
Gelijke nabestaandenpensioendekking in alle regelingen
Administratiekosten
Een van de verzekeraars geeft aan dat de drie methoden van uniformering van het
nabestaandenpensioen die besproken worden bij de Stichting van de Arbeid, alle drie niet zorgen
voor een stijging van de administratiekosten. Wanneer er wordt gekozen voor opbouw van
nabestaandenpensioen op opbouw- of op risicobasis, is de vergelijkbaarheid met de in de
softwaresystemen al bestaande pensioenregelingen groot. Daarnaast geeft een van de
verzekeraars aan al overlijdensrisicoverzekeringen aan te bieden die op eenzelfde wijze zijn
ingeregeld, daarom kunnen de systemen de eenmalige uitkering ook zonder problemen
verwerken. Daarom zijn de implementatiekosten en het effect op doorlopende uitvoeringskosten
volgens deze verzekeraar beperkt.
Ook de pensioenfondsen en pensioenuitvoeringsorganisaties geven aan geen stijging van
doorlopende uitvoeringskosten te verwachten als gevolg van een wijziging van het
nabestaandenpensioen in één van de drie beschreven vormen. Eén van de uitvoerders geeft wel
aan dat het uitvoeringstechnisch kostenverhogend is als de reeds opgebouwde
nabestaandenpensioenrechten in mindering gebracht moeten worden een uit te keren
nabestaandenkapitaal.
Het belang van de salaris- en partnerdefinitie
Wel geeft een van de partijen aan dat het noodzakelijk is dat het begrip “jaarsalaris” bij de
discussie over “een uitkering van vijf jaarsalarissen” hetzelfde is als de huidige definitie die in de
pensioenadministratie wordt gehanteerd als “pensioengevend salaris”. Als er twee verschillende
salarisbegrippen moeten worden geadministreerd, zorgt dit voor meer complexiteit. In beginsel
wordt namelijk alleen het pensioengevend salaris opgenomen in de pensioenadministratie.
Eventuele verschillen met het jaarsalaris die ontstaan omdat er bijvoorbeeld over enkele
bijzondere salarisbestanddelen geen pensioen opgebouwd wordt, zorgen ervoor dat
“pensioengevend salaris” niet altijd hetzelfde is als andere begrippen die er zijn van het bruto
jaarsalaris. Dit kan leiden tot een verhoging van de uitvoeringskosten.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Uniformering blijkt volgens meerdere partijen essentieel te zijn. Wanneer er een veelheid van
keuzes ontstaat voor werkgevers bij bijvoorbeeld de bepaling van het partnerbegrip, zullen de
uitvoeringskosten wel stijgen. Aangezien het expliciet wordt beoogd bij de taak van de Stichting
van de Arbeid om het aantal variaties sterk terug te dringen, lijkt dit risico beperkt.
Communicatiekosten
Volgens een aantal partijen leidt een overstap naar een nabestaandenpensioen van een
eenmalige uitkering van vijf jaarsalarissen wel tot extra kosten voor communicatie. Zoals de
plannen die op tafel liggen bij de Stichting van de Arbeid nu bekend zijn, worden er
keuzemogelijkheden over de uitkeringsduur geboden bij de variant waarbij vijf jaarsalarissen
uitgekeerd worden. Er ontstaat een extra contactmoment met betrekking tot het maken van de
keuze over de uitkeringsduur. Ook moeten de nabestaanden goed voorgelicht worden over de
consequenties van hun keuze. Het brengt aanzienlijke lasten met betrekking tot de zorgplicht
mee wanneer nabestaanden bewuste keuzes moeten maken over de uitkeringsduur die het best
past bij hun financiële situatie.
Een van de partijen raadt het sterk af om contactmomenten met nabestaanden te creëren, kort
na het overlijden van de deelnemer. Hun stellingname komt niet vanuit het perspectief van
kosten, maar omdat zij in de praktijk hebben gemerkt dat nabestaanden het emotioneel zwaar
genoeg hebben. Vanuit zorg voor de deelnemer en de nabestaanden, hebben zij daarom ervoor
gezorgd dat het nabestaandenpensioen direct ingaat zonder enige acties van deze
nabestaanden. Ook stellen zij dat het vanuit het oogpunt van zorgplicht niet verstandig is om
nabestaanden kort na het overlijden dergelijke keuzes te laten maken. Door hun emotionele
toestand kunnen zij de financiële consequenties van hun keuzes niet altijd goed overzien.
Een van de pensioenfondsen geeft aan dat een overstap naar vijf jaarsalarissen een grote
versobering is ten opzichte van hun nabestaandenpensioen op kapitaalbasis. Daarom zien zij
een flinke stijging van de communicatiekosten door deelnemers die ontevreden zijn met deze
nieuwe regeling en daarom contact zoeken met het fonds.

December 2019
39

Interviews met Nederlandse partijen
Zelfstandigen zonder personeel
De discussie over aansluiting van zzp’ers
Een van de technische werkverbanden die is ingesteld, richt zich op het verruimen van
mogelijkheden voor zzp’ers om pensioen op te bouwen in de tweede pijler. Het Pensioenakkoord
richt zich primair op vrijwillige aansluiting van zelfstandigen bij hun bedrijfstak- of
ondernemingspensioenfonds. Ook wordt er onderzocht of er een mogelijk is van automatische
aanmelding van zelfstandigen, waarna de zelfstandigen zich kunnen afmelden bij de regeling
wanneer zij geen deelnemer willen zijn.

Pensioenuitvoerders over aansluiting zzp’ers
De uitvoerders verschillen van mening over hoe wenselijk zij het vanuit het
uitvoeringskostenperspectief vinden om zzp’ers vrijwillig of verplicht aan te sluiten bij hun
pensioenregeling. Zowel de uitvoerders die positief als die negatief zijn over aansluiting van
zelfstandigen bij hun pensioenregeling, geven aan dat de uitvoeringskosten en daarmee ook de
kosten voor de deelnemer hoger zullen zijn bij individuele producten zoals zzp-pensioen.
Risico’s en complexiteit rondom premie-inning en mutaties van zelfstandigen
Er wordt vooral gehamerd op de problemen rondom premie-inning bij zzp’ers. Aangezien zij vaak
een variërend inkomen genieten, zal er bij zelfstandigen de wens bestaan om een per maand
variabele premie in te leggen. Meerdere aanbieders geven aan dat zij dat in hun huidige
systemen niet zomaar kunnen verwerken. Zij zullen een afwijkend proces voor premie-inning bij
individuen moeten opzetten.
Ook zijn pensioenuitvoerders gewend om de pensioenpremie te innen van de werkgever.
Hierdoor wordt het aanspreekpunt gebundeld. Op het moment dat premies niet betaald worden,
krijgen zij bij aansluiting van zzp’ers direct met de deelnemer te maken. Daarop is de huidige
communicatie met de premiebetalers niet ingericht bij het merendeel van de
pensioenuitvoerders. Pensioenuitvoerders uiten ook de vrees voor enige vorm van
aansprakelijkheid wanneer de zelfstandige verkeerde gegevens of mutaties doorgeeft.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Verplichte aansluiting van zzp’ers
Ook kwam het vraagstuk “geen premie betaald, wel recht op pensioen” ter sprake in de context
van een eventuele latere verplichte aansluiting van zzp’ers bij pensioenregelingen. Wanneer een
reguliere werknemer pensioen had moeten opbouwen bij een verplichtgestelde
bedrijfstakpensioenregeling maar de werkgever ten onrechte geen pensioenpremies heeft
betaald, heeft de deelnemer alsnog recht op een pensioenuitkering vanuit het
bedrijfstakpensioenfonds. De schade die hieruit voortvloeit kan dan door het pensioenfonds
verhaald worden op de werkgever. In het geval van een zelfstandige is dit individu zowel
deelnemer in de regeling als de partij die per ongeluk of met opzet verzaakt heeft premie te
betalen.
De vraag is dan enerzijds of de pensioenaanbieder de niet-aangemelde zzp’er had moeten
identificeren en anderzijds of de voormalig zelfstandige recht heeft op een pensioenuitkering.
Indien pensioenuitvoerders verplichte aansluiting van zzp-ers moeten handhaven, zorgt dit voor
aanzienlijke uitvoeringskosten in het kader van het opsporen van deze premieplichtigen.
Daarnaast zal er veel gecommuniceerd moeten worden over een aansluitplicht.
Vrijwillige aansluiting van zzp’ers
Indien er geen wettelijke verplichting ontstaat om zelfstandigen op te nemen in de
pensioenproducten van de uitvoerders, stellen sommige uitvoerders deze groep niet te zullen
bedienen. De administratie- en communicatiekosten wegen volgens deze aanbieders namelijk
niet op tegen wat een redelijke prijs is voor een dergelijk pensioenproduct. Een van de
premiepensioeninstellingen geeft aan dat zij zich blijven richten op grotere werkgevers, maar dat
zij veronderstellen dat de premiepensioeninstellingen die zich richten op kleinere werkgevers hun
systemen zo hebben ingericht dat het aanbieden van pensioen aan zelfstandigen wel interessant
is.

December 2019
40

Interviews met Nederlandse partijen
Verkorten wachttijd uitzendkrachten
Pensioenopbouw na 26 weken uitzendwerk
Uitzendkrachten beginnen pas na 26 weken met het opbouwen van pensioen. Voor het eerste
half jaar dat zij werken, worden zij daarom nog niet aangemeld bij Stichting Pensioenfonds voor
Personeelsdiensten (StiPP).

Impact uitvoeringskosten bij pensioenuitvoerder StiPP
Dit pensioenfonds voor uitzendkrachten kent opvallend veel kleine pensioenkapitalen. Het fonds
geeft aan dat 96% van de deelnemers een opgespaarde pensioenpot heeft die onder de
afkoopgrens ligt. Dit houdt in dat een zeer groot deel van de deelnemers een pensioen van
maximaal €484,09 bruto per jaar (afkoopgrens van 2019) heeft.
Het fonds geeft aan dat veel personen slechts enkele weken werken in de uitzendbranche en dat
een redelijk deel van hun deelnemers uit het buitenland komt. Indien ook de personen die minder
dan een half jaar in de uitzendbranche werken moeten worden opgenomen in de
pensioenregeling, zal het aantal deelnemers significant toenemen.
Voor iedere deelnemer worden kosten gemaakt, voor bijvoorbeeld de aan- en afmelding en de
communicatie over het opgebouwde pensioenkapitaal. Zeker bij deelnemers die in het buitenland
wonen en deelnemers die een zeer klein pensioenkapitaal hebben opgebouwd, drukken de
uitvoeringskosten zwaar op het beperkte kapitaal. Hoewel er geen exacte cijfers bekend zijn,
rekenen de geïnterviewde personen op “bijna een verdubbeling van het aantal actieve
deelnemers” wanneer de wachttijd wordt afgeschaft.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

“Deze maatregel leidt tot een
verdubbeling van het aantal
deelnemers, daardoor zullen
de uitvoeringskosten zeker
stijgen”

December 2019
41

3d

Wat verder ter tafel kwam
Algemene opmerkingen buiten de reikwijdte
van het onderzoek

Interviews met Nederlandse partijen
De transitie van uitkerings- naar premieregelingen
PPI’s en verzekeraars willen premieregelingen blijven uitvoeren
Afnemende vraag van werkgever naar uitkeringsregelingen door lage rente
Alle Nederlandse aanbieders van verzekerde pensioenregelingen, hebben de afgelopen jaren
besloten de focus te verleggen van uitkeringsregelingen naar beschikbarepremieregelingen.
Aangezien door de lage rente het aanbieden van een pensioen met verzekerde garanties zeer
hoge kosten met zich brengt, zien zij dat werkgevers vrijwel niet meer kiezen voor verzekerde
uitkeringsregelingen. Tegelijkertijd is hier ook een verschuiving gaande van aanbieden van
beschikbarepremieregelingen via de verzekeraar naar aanbieden van beschikbare
premieregelingen via de (gerelateerde) PPI. Eén van de geïnterviewde partijen gaf aan dat in
2018 de helft van de beschikbarepremieregelingen werd afgesloten bij hun verzekeringsentiteit
was en de andere helft bij hun premiepensioeninstelling. In 2019 werd al 60% bij de
premiepensioeninstelling en 40% bij de verzekeraar ondergebracht.
Het nieuwe pensioencontract als finale duw naar de premieregeling
De afname van het aantal deelnemers in een uitkeringsregeling zorgt ervoor dat de kosten per
deelnemer zodanig stijgen, dat een van de partijen expliciet aangeeft de uitvoering van
verzekerde middelloonregelingen niet meer in het belang van de deelnemer te vinden. Eén van
de twee verzekeraars geeft nu al aan dat zij vanwege de te hoge uitvoeringskosten, geen lange
contracten voor uitkeringsregelingen meer aangaat met werkgevers. Zij gaan alleen nog akkoord
met het afsluiten van een nieuw contract voor een uitkeringsregeling, indien de werkgever de
intentie heeft om binnen de contractstermijn de pensioenregeling om te zetten naar een
premieregeling.
In beginsel geven de verzekeraars aan dat zij dit doen om werkgevers de tijd te geven om het
gesprek aan te gaan met werknemers, ondernemingsraden en vakbonden over de verandering
van hun pensioenregeling. Momenteel is er dus sprake van een meer flexibele overgang van
uitkerings- naar premieregelingen.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Uitvoeringskosten uitkeringsregeling met degressieve opbouw
Een van de verzekeraars die PwC sprak, stelt echter bij invoering van het nieuwe
pensioencontract per direct te stoppen met het aanbieden van uitkeringsregelingen. De partij ziet
de hoge uitvoeringskosten bij een verzekerde middelloonregeling met degressieve opbouw als
reden hiervoor. Het is volgens deze uitvoerder onevenredig duur om dit pensioencontract in te
regelen in systemen, terwijl werkgevers toch in de toekomst vooral behoefte hebben aan
regelingen zonder garanties.
Het draagt volgens deze partij niet bij aan het vertrouwen in het stelsel als dergelijke dure
pensioensystemen opgezet worden, die enkele jaren later niet meer gebruikt worden. Ook de
andere verzekeraar die PwC gesproken heeft, heeft aangegeven geen uitkeringsregelingen met
degressieve opbouw te gaan uitvoeren. Ook daar leidt het samenspel van een afnemende vraag
vanuit werkgevers en hoge uitvoeringskosten bij implementatie en onderhoud ervoor, dat zij het
aanbieden van dit pensioencontract niet wenselijk en rendabel vinden.

Mogelijkheden rondom de variabele uitkering
Een van de pensioenuitvoerders heeft in het verleden een combinatie willen maken van een
gedeeltelijk vaste en een gedeeltelijk variabele pensioenuitkering. Deze uitvoerder stelt dat dit
product er niet is gekomen door de hoge wettelijke eisen of invulling daarvan door de
toezichthouder. Aangezien de uitvoerder de combinatie tussen de vaste en de variabele uitkering
ziet als een regeling die wat betreft zorgplicht tussen deze twee regelingen in zou moeten zitten,
raden zij de toezichthouder aan om de eisen aan deze tussenvorm niet zwaarder in te vullen dan
de zorgplichtvereisten aan een volledig variabele pensioenuitkering.

December 2019
43

Interviews met Nederlandse partijen
De transitie van uitkerings- naar premieregelingen
Pensioenfondsen zien voordelen van zowel variant met
“Wvp+”-variant als “het nieuwe contract”
Schaal is belangrijk bij variant met uitgebreidere risicodeling (“het nieuwe contract”)
De pensioenfondsen die nu al meer gericht zijn op collectieve risicodeling en garanties, zijn
gematigder in hun oordeel over “het nieuwe contract”. Vooral de transitiekosten, maar ook de
toenemende doorlopende kosten zullen gespreid moeten worden onder zo veel mogelijk
werkgevers en regelingen.
Variërende opvattingen over transitiekosten
De transitiekosten zijn sterk afhankelijk van de keuzes die sociale partners maken met betrekking
tot het nieuwe pensioencontract en in welke mate deze keuzes aansluiten bij de huidige
regelingen. Zo brengt de overstap van de huidige uitkeringsregeling naar een Wvp+-variant voor
een aantal pensioenuitvoerders significante transitiekosten met zich, omdat zij hun systemen nog
niet hebben ingericht op premieovereenkomsten. Voor andere partijen geldt dat zij momenteel al
een beschikbare premieregeling uitvoeren waardoor de transitie eenvoudig en tegen lage kosten te
realiseren is.

Implementatietijd in softwaresystemen
De pensioenuitvoerders gebruiken voor hun administratie de software van externe leveranciers.
Voor alle pensioenuitvoerders zullen bij de wijziging van het stelsel de softwaresystemen
aangepast moeten worden. De meeste pensioenuitvoerders verwachten dat de aanbieders van
deze softwaresystemen en/of de pensioenuitvoeringsorganisatie die de administraties uitvoeren,
niet de capaciteit hebben om alle pensioenuitvoerders direct te bedienen. Daardoor zal er een
“wachtrij” ontstaan bij de leveranciers van softwaresystemen / pensioenuitvoeringsorganisaties.
Uitvoerders schatten dat de transitietijd tussen de twee en vijf jaar moet zijn om te zorgen dat alle
uitvoerders aangepaste systemen hebben. Vooral kleinere pensioenuitvoerders vrezen dat zij
“achterin de rij moeten aansluiten”. Ook stellen uitvoerders dat voorop lopen ook niet wenselijk is,
omdat men dan nog last heeft van de “kinderziektes”.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Het bedrag ineens (10%) potentiële kostenpost voor overheid
Eén van de geïnterviewde pensioenuitvoerders wijst erop dat de eenmalig uitkering ook
potentieel kostenverhogend kan zijn voor de overheid. Dit is het geval indien het bedrag ineens
leidt tot het vervallen van toeslagen (zoals huur- en zorgtoeslag) waarvoor de nodige
administratieve handelingen uitgevoerd moeten worden en controles op gedaan moeten worden
die een jaar later weer opnieuw toegekend moeten worden.

“Als kleine uitvoerder
staan wij niet vooraan in
de rij bij de
softwareleverancier”

December 2019
44

Interviews met Nederlandse partijen
De transitie van uitkerings- naar premieregelingen
Transparantie over vermogensbeheerkosten
In de discussie met pensioenuitvoerders over de uitvoeringskosten, bleken verschillende
opvattingen te heersen over de kostenstructuur van premiepensioeninstellingen. Deze
premiepensioeninstellingen leveren versimpelde pensioenproducten tegen lagere
uitvoeringskosten dan bijvoorbeeld pensioenfondsen.
De premiepensioeninstellingen stellen dat deze lage uitvoeringskosten komen door een gebrek
aan complexiteit in de regeling en lage winstmarges voor de uitvoerder.
Anderzijds zijn er vanuit de pensioenfondsen partijen die dit tegenspreken, en het standpunt
innemen dat premiepensioeninstellingen winst maken door (aanzienlijk) hogere
vermogensbeheerkosten te rekenen dan pensioenfondsen.
Om duidelijkheid te krijgen over de totale kosten, stellen zowel de premiepensioeninstellingen als
pensioenfondsen dat meer transparantie van groot belang is. Meerdere partijen stellen dat
deelnemers er baat bij hebben als er een onafhankelijk onderzoek komt naar de
vermogensbeheerkosten. De vermogensbeheerkosten zijn namelijk de grootste kostenpost
binnen een pensioenproduct en wegen aanzienlijk zwaarder dan de pensioenuitvoeringskosten.
Ook draagt een onderzoek naar de vermogensbeheerkosten bij aan de vergelijkbaarheid van
regelingen en aan het voorkomen van eventuele verstopte kostenopslagen zoals in Australië.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
45

4

Overzicht impact op
uitvoeringskosten

Overzicht impact op doorlopende uitvoeringskosten

x = geen of zeer beperkte kostenstijging
x
= beperkte kostenstijging
= redelijke kostenstijging
x
= aanzienlijke kostenstijging
x

Elementen “het nieuwe contract”
Maatregel

Impact
administratie

Impact
communicatie

Aandachtspunten en aanbevelingen

Contract met uitgebreide risicodeling (“het nieuwe contract”)
•
Variabele inkoop van aanspraken

•
•
•

Indien pensioenopbouw fiscaal toegestaan is zolang binnen het voorgeschreven premiemaximum wordt
gebleven, is dit geen probleem. Indien er ook nog getoetst moet worden tegen een maximale opbouw
van een percentage van het middelloon, is deze toetsing zeer problematisch. Dit vraagt namelijk om
een schaduwadministratie.

•

De dubbele noodrem betekent gesloten spreiding. Bij gesloten spreiding van kortingen dienen veel
gegevens bijgehouden te worden. De complexiteit neemt toe naarmate de spreidingsperiode langer is.
Verschillende vormen van gesloten korten naast elkaar zijn uit te voeren, maar zorgen wel voor een
toename van de administratiekosten.
De dubbele noodrem leidt per definitie tot parallelle “kortingsgroepen” bij lage dekkingsgraden.

Periodiek toetsen van premie tegen actuele rente

Dubbele noodrem / gesloten spreiding
•
Korten en indexeren: open spreiding

•

Open spreiding is de communicatief en uitvoeringstechnisch meest eenvoudige manier van korten en
indexeren.

•

Uitvoerders geven aan dat gecombineerd open en gesloten spreiding niet alleen de uitvoeringskosten
sterk laat toenemen, ook neemt de kans op fouten in grote mate toe en vinden zij dit vrijwel niet
uitlegbaar aan deelnemers.

•
•

Beperkte kostenstijging door meer handmatige handelingen.
Pensioencommunicatie moet op alle kanalen maatwerk worden, omdat de inkoop leeftijdsafhankelijk
wordt.
Stijging communicatiekosten als gevolg van meer vragen van deelnemers door vergroting complexiteit.
Toedelen op basis van bereikbaar pensioen wordt door verschillende partijen niet wenselijk geacht
i.v.m. de uitlegbaarheid.

Korten en indexeren: open en gesloten spreiding door elkaar

Leeftijdsafhankelijk korten en indexeren

Keuze tussen verschillende beleggingsprofielen in collectieve
beleggingen
PwC

De stijging van uitvoeringskosten kan beperkt blijven indien de inkoop op jaarlijkse basis kan
plaatsvinden. Inkoop op maandelijkse basis werkt sterk kostenverhogend.
Pensioencommunicatie moet op alle kanalen maatwerk worden, omdat de inkoop leeftijdsafhankelijk
wordt.
Stijging communicatiekosten als gevolg van meer vragen van deelnemers door vergroting complexiteit.

•
•
•
•

Vraagt een extra administratie.
Mate van complexiteit ook mede afhankelijk van aantal keuzes en keuzemomenten.
47

Overzicht impact op doorlopende uitvoeringskosten

x = geen of zeer beperkte kostenstijging
x
= beperkte kostenstijging
= redelijke kostenstijging
x
= aanzienlijke kostenstijging
x

Elementen Wvp+-contract
Maatregel

Impact
administratie

Impact
communicatie

Aandachtspunten en aanbevelingen

Contract met beperkte risicodeling (Wvp+-variant)
Het invoeren van een vaste, leeftijdsonafhankelijke premie

Solidariteitspremies in de opbouwfase

•

Het is gemakkelijker te informeren over een leeftijdsonafhankelijke premie dan over een staffel, maar
het kostenverlagende effect op de communicatiekosten hiervan zal zeer beperkt zijn

•

Vraagt extra administratie naast de individuele pensioenvermogens en mogelijk oormerking van
solidariteitsinleg.
Toename complexiteit product
Huidige aanbieders van individuele beschikbarepremieregelingen geven aan dat zij graag de
mogelijkheid willen houden om individuele regelingen aan te bieden. Zo kunnen zij de uitvoeringskosten
net zo laag houden als in hun huidige pensioenproduct.

•
•

•
Geleidelijk omzetten beleggingspotjes in aanspraken

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

•

Voor sommige partijen geldt dat dit al aangeboden wordt, dus leidt niet tot kostenstijgingen. Voor
partijen die dit momenteel niet ingeregeld hebben, stijgen de kosten naar verwachting beperkt (na
eerste inrichting).
Partijen wijzen op complexiteit wanneer er een deelnemer bijvoorbeeld gaat scheiden tijdens de
inkoopfase. De kans op samenloop tussen inkoop en levensgebeurtenissen wordt groter naarmate de
inkooptermijn toeneemt.

December 2019
48

Overzicht impact op doorlopende uitvoeringskosten

x = geen of zeer beperkte kostenstijging
x
= beperkte kostenstijging
= redelijke kostenstijging
x
= aanzienlijke kostenstijging
x

Elementen beide pensioencontracten - transitie en compensatie
Maatregel

Impact
administratie

Impact
communicatie

Aandachtspunten en aanbevelingen

Beide nieuwe pensioencontracten
•
•
Transitie: alleen afschaffen doorsneesystematiek
•
•
•
Transitie: niet-invaren

•
•

De enkele transitie is alleen mogelijk als het FTK niet ophoudt te bestaan. Anders is er geen wettelijk
kader van toepassing op de oude aanspraken.
De stijging van uitvoeringskosten kan beperkt blijven indien de inkoop op jaarlijkse basis kan
plaatsvinden. Inkoop op maandelijkse basis werkt sterk kostenverhogend.
Pensioencommunicatie moet op alle kanalen maatwerk worden, omdat de inkoop leeftijdsafhankelijk
wordt.
Stijging communicatiekosten als gevolg van meer vragen van deelnemers door vergroting complexiteit.
Niet-invaren is alleen mogelijk als het FTK blijft bestaan. Anders is er geen wettelijk kader van
toepassing op de oude aanspraken.
Er blijven twee systemen naast elkaar in stand, dit zorgt voor een dubbele administratie en dus
verhoging van uitvoeringskosten.
Communicatie: extra uitdaging vanwege het naast elkaar bestaan van twee systemen met verschillende
regels.

Transitie: ingroeivariant

•
•

Er blijven twee systemen naast elkaar in stand, dit zorgt voor een dubbele administratie.
Communicatie: zie niet-invaren.

Transitie: volledig invaren

•
•

Kostenstijgingen zitten voornamelijk in transitiefase.
Invaren biedt de mogelijkheid om legacy-regelingen op te ruimen.

•

Vooral kleine pensioenuitvoerders maken zich zorgen over de implementatietijd bij hun
softwareleverancier. Zij vragen om minimaal twee tot drie jaar de tijd om de transitie vorm te geven in
hun systemen.

•

Dit hangt zeer sterk af van de manier waarop de compensatiemaatregelen worden vormgegeven.
Indien de compensatie eenmalig en generiek is, is de stijging van de uitvoeringskosten beperkt
Naarmate de compensatie langer duurt en individueler wordt, nemen de kosten zeer sterk toe. Enkele
aanbieders van beschikbarepremieregelingen geven aan geen maatwerk-compensatiemaatregelen in
te zullen regelen in hun systemen. Compensatie kan dan alleen buiten de tweede pijler.

Wijzigen administratiesystemen op basis van de gekozen transitievorm

De implementatie van compensatiemaatregelen

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

•

December 2019
49

Overzicht impact op doorlopende uitvoeringskosten

x = geen of zeer beperkte kostenstijging
x
= beperkte kostenstijging
= redelijke kostenstijging
x
= aanzienlijke kostenstijging
x

Elementen beide pensioencontracten - overig
Maatregel

Impact
administratie

Impact
communicatie

Aandachtspunten en aanbevelingen

Beide nieuwe pensioencontracten
•

Uniformering van het nabestaandenpensioen (NP)

•
•
•
•

Bedrag ineens max. 10% pensioenvermogen
•
•

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Een deel van de pensioenuitvoerders maakt zich zorgen om zijn zorgplicht met betrekking tot het
communiceren van het tijdelijk vervallen van toeslagen en een voor sommige deelnemers onverwachte
hogere heffing inkomstenbelasting.
Ook maken sommige uitvoerders zich zorgen over de zorgplicht naar (ex-)partners.
Bij invoeren met terugwerkende kracht kan er een liquiditeitsissue ontstaan.

•

Het pensioenfonds waarin de meeste uitzendkrachten bij verkorting van de wachttijd moeten worden
opgenomen, stelt dat de uitvoeringskosten waarschijnlijk ongeveer zullen verdubbelen. Deze
uitvoeringskosten zijn in dat geval zeer hoog ten opzichte van het opgebouwde pensioenkapitaal.
Daardoor is het de vraag of de hoge uitvoeringskosten er niet voor zorgen dat verkorting van de
wachttijd de al zittende deelnemers benadeelt, en ook of de toetredende deelnemers wel gebaat zijn bij
een zeer klein pensioenkapitaal waar tegenover relatief hoge kosten staan.

•

De meeste partijen geven aan dat bij vrijwillige aansluiting van zzp’ers de kosten voor binding van
zzp-ers en de incassokosten naar verwachting niet opwegen tegen de baten en dat zij dit product
daarom niet zullen aanbieden.
Bij verplichte aansluiting van zzp’ers geven veel partijen aan dat de handhavingskosten naar
verwachting hoog zullen zijn en dat zij zich zorgen maken over “geen premie, wel recht”. Daarnaast
wordt er ook bij verplichte aansluiting een verhoging van incasso- en administratiekosten verwacht.

Verkorten wachttijd uitzendsector

Aansluiting zelfstandigen zonder personeel

Indien er gekozen wordt voor de variant van vijf jaarsalarissen, is dit voor veel nabestaanden een
versobering van het nabestaandenpensioen. Dit leidt naar verwachting tot veel vragen en klachten .
Een uniforme partner- en salarisdefinitie is zeer belangrijk om de uitvoeringskosten te beperken.
Hoe groter aantal keuzemogelijkheden (bijv. aantal uitkeringsjaren), hoe kostbaarder (ook qua
zorgplicht).
Naast elkaar bestaan van meerdere systemen leidt tot extra uitvoeringskosten (bijv. oude opgebouwde
NP rechten naast een nieuw uit te keren kapitaal)

•

December 2019
50

Beperking stijging doorlopende uitvoeringskosten
Adviezen en suggesties
Matiging toename stijging uitvoeringskosten
Op basis van de interviews en de kennis van PwC van de markt, geeft PwC hierna een aantal
suggesties om de uitvoeringskosten laag te houden. Dit betreft geen oordeel over de vraag of
onderstaande maatregelen ook beleidsmatig wenselijk zijn in de ogen van de
pensioenuitvoerders, pensioenuitvoeringsorganisaties of PwC. PwC heeft niet onderzocht of alle
suggesties door alle partijen onderschreven worden.
Transitie
• Maak het invaren oude rechten verplicht en vermijd twee parallelle pensioenadministraties
door oude rechten niet in te varen;
• Laat oude indexatieachterstanden (en dus inhaalindexatie) vervallen door het invaren;
• Creëer geen nieuwe voorwaardelijke rechten en reken oude voorwaardelijke rechten direct af;
• Vermijd de ingroeivariant in het transitievraagstuk;
• Maak van uitvoeringskosten een eigen technisch werkverband in plaats van dit binnen alle
werkverbanden als aandachtspunt mee te nemen. Het thema uitvoeringskosten wordt te
makkelijk over het hoofd gezien als dit een sub-taak is van de andere werkgroepen;
• Geef pensioenuitvoerders genoeg tijd voor de transitie. Sommige uitvoerders stellen ongeveer
twee tot drie jaar nodig te hebben om de softwaresystemen van hun softwareleveranciers
adequaat te laten inrichten;
• Behoud ook het normale contract op basis van de Wet verbeterde premieregeling, met minder
collectieve risicodeling.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

Compensatie
• Schep wettelijke kaders die eenmalige, onvoorwaardelijke en generieke compensatie
stimuleren;
• Laat compensatie in de pensioensfeer niet op individueel niveau gebeuren (beperk
persoonlijke of leeftijdsafhankelijke elementen zoveel mogelijk), dit leidt tot maatwerk en
maatwerk leidt tot hogere uitvoeringskosten en bijbehorende moeilijkheden bij in- en
uitdiensttredingen;
• Creëer fiscale kaders om individuele overcompensatie niet fiscaal bovenmatig te laten zijn,
zodat maatwerk bij compensatie niet nodig is om aan fiscale wetgeving te voldoen.
Toevoegen complexiteiten aan regeling
• Zorg dat er de ruimte beperkt is om dure complexiteiten toe te voegen aan de
pensioenregeling;
• Keuzemogelijkheden zorgen voor hogere uitvoeringskosten, dus beperk onnodige
keuzevrijheid.
Zelfstandigen zonder personeel
• Houd de pensioenopbouw voor zzp’ers buiten de tweede pijler, los de problematiek rondom
zzp’ers op in derdepijlerproducten om de uitvoering van tweedepijlerpensioen niet te belasten;
• Zorg ervoor dat zzp’ers die (ondanks herhaaldelijke verzoeken) geen premie betaald hebben,
ook geen recht hebben op pensioen vanuit het fonds. Individuele rechtsgangen in verband
met niet betalen van premie zijn te kostbaar;
• Kijk of er mogelijkheden zijn om zzp’ers niet individueel verantwoordelijk te laten zijn voor
premiebetaling (maar bijvoorbeeld via de opdrachtgever) ter voorkoming van
incassoproblemen en een grote stijging van de incassokosten.
December 2019
51

Mogelijkheden voor daling doorlopende uitvoeringskosten
Adviezen en suggesties
Potentie daling uitvoeringskosten
Op basis van de interviews en de kennis van PwC van de markt, geven hierna een aantal
suggesties om de uitvoeringskosten laag te houden. Dit betreft geen oordeel over de vraag of
onderstaande maatregelen ook beleidsmatig wenselijk zijn in de ogen van de
pensioenuitvoerders, pensioenuitvoeringsorganisaties of PwC. PwC heeft niet onderzocht of alle
suggesties door alle partijen onderschreven worden.

Eén van de geïnterviewde premiepensioeninstellingen, geeft aan dat
beschikbarepremieregelingen (Wvp-regelingen) door de vaste premie in beginsel meer op
elkaar gaan lijken. Deze stellingname gaat op indien er geen gedifferentieerde
solidariteitspremies in de opbouwfase en er geen compensatieregelingen op basis van
maatwerk worden ingevoerd.

• Het opruimen van complexe regelingen uit het verleden
Het invaren kan oude, complexe regelingen en rechten opschonen. De vermogens kunnen
dan gebruikt worden voor de uitvoering van een moderne en eenvoudigere regeling. Bij
fondsen met veel moeilijk administreerbare rechten kan deze harmonisatie duurzame
uitvoeringskosten verminderen.

In lijn met hetgeen de pensioenuitvoeringsorganisatie stelt, geeft zij aan dat het momenteel
lastig is om pensioencommunicatie generiek in te richten, door de verschillende premies die
gehanteerd worden. Bij vaste premies, kan volgens deze partij wel generiek gecommuniceerd
worden. Deze uitvoerder geeft aan dat communicatiekosten daardoor impliciet gedeeld gaan
worden door de verschillende werkgevers.

• Het voorkomen van het creëren van nieuwe moeilijk te administreren regelingen
Creëer een uniforme basisregeling voor alle deelnemers die gemakkelijk uit te voeren is.
Beperk hierbij de afhankelijkheid van derden (zoals het UWV);

• Meer concurrentie door uniformering regelingen
PwC heeft getoetst bij verschillende aanbieders van regelingen of zij van mening zijn dat de
kosten voor deelnemers lager zullen worden door bijvoorbeeld toegenomen concurrentie door
een toenemende vergelijkbaarheid van producten. De aanbieders van
beschikbarepremieregelingen, vooral de premiepensioeninstellingen, geven aan dat de
concurrentie op pensioenregelingen buiten de verplichtgestelde bedrijfstakregelingen om al
zeer groot is. Omdat volgens hen de marges flinterdun zijn en de kosten per deelnemer al
“gehalveerd zijn in de afgelopen jaren”, zullen deze tarieven daarom volgens een van deze
aanbieders niet meer dalen.

• Vergelijkbaarheid van pensioenregeling over pensioenuitvoerders heen vermindert
complexiteit
Vergelijkbare pensioenregeling (zowel binnen als tussen pensioenuitvoerders) leidt naar
verwachting tot een vermindering van de complexiteit in de inrichting van
pensioenadministratiesystemen. Hierbij valt te denken aan uniforme definities van
pensioengevend salaris en vergelijkbare overgangsmaatregelen (waaronder
compensatiemethodes). Eén van de pensioenuitvoeringsorganisaties geeft aan dat deze
vergelijkbaarheid tussen verschillende regelingen bij verschillende pensioenuitvoerders ook
zou kunnen leiden tot een verlaging van communicatiekosten, omdat in dat geval voor meer
uniformiteit gekozen kan worden, hetgeen potentieel (op termijn) tot minder vragen bij
deelnemers leidt.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

De enige mogelijkheden tot lagere uitvoeringskosten per deelnemer zit volgens meerdere
aanbieders in meer schaalgrootte. Consolidatie van pensioenaanbieders zou daarmee op
macroniveau kunnen leiden tot lagere uitvoeringskosten, concentratie van regelingen kan voor
individuele uitvoerders leiden tot lagere uitvoeringskosten.

December 2019
52

5

Bijlagen

Geraadpleegde literatuur
Algemeen

Door geïnterviewde partijen aangedragen literatuur

Motie Omtzigt c.s. over dit onderzoek
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 32 043, nr. 469

Elsevier Weekblad, Interview met Paul Frijters, 1 juni 2019.
Het Financieele Dagblad, Chilenen steken economie in brand, 2 november 2019

Adviesrapport SER
SER (2019) Naar een nieuw pensioenstelsel, Advies 19/05, juni 2019.
Kamerbrief principeakkoord vernieuwing pensioenstelsel
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 32 043, nr. P

The Economist, Australia’s biggest banks are in the dock, a commission of inquiry finds a litany of
abuses, 6 oktober 2018.
The Economist, Australia’s lauded private-pension system is under scrutiny, an inquiry has
exposed a number of egregious rip-offs, 18 september 2018

Kamerbrief Evaluatie Wet verbeterde premieregeling
Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020, 32 043, nr. 501

Onderzoeken buitenlandse pensioenstelsels
CPB Notitie
Centraal Planbureau, Internationale vergelijking van pensioenstelsels, Denemarken, Zweden,
Chili en Australië, 12 juni 2015.
Australisch rapport
Royal Commission into Misconduct in the Banking, Superannuation and Financial Services
Industry (2019), Final Report, Volume 1, ISBN 978-1-920838-64-5.
Brits rapport
Wood, A. et al (2012), Pension landscape and charging: Quantitative and qualitative research
with employers and pension providers, DWP Research Report No. 804.

Het effect van het Pensioenakkoord op uitvoeringskosten
PwC

December 2019
54

Vele personen vanuit de pensioenuitvoerders en pensioenuitvoeringsorganisaties zijn betrokken geweest bij de totstandkoming
van dit onderzoek. Wij danken iedereen die aan de totstandkoming van het rapport een bijdrage heeft geleverd.

Rosa d’Adelhart Toorop
Lilian van Duijnhoven
Bastiaan Starink

pwc.nl

© 2019 PwC. All rights reserved. Not for further distribution without the prior written permission of PwC.
"PwC" refers to the network of member firms of PricewaterhouseCoopers International Limited (PwCIL), or, as the context requires, individual member firms of the PwC
network.
Please see www.pwc.com/structure for further details.