Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

22 894

Preventiebeleid voor de volksgezondheid

Nr. 251

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 december 2009
Inleiding
Bij brief van 21 oktober 2008 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
22 894, nr. 192) hebben de minister voor Jeugd en Gezin en ik toegezegd
om in het najaar van 2009 de Jaarrapportage Vermindering suïcidaliteit
naar de Tweede Kamer te zenden. Hierbij zend ik, mede namens de
minister voor Jeugd en Gezin, de Jaarrapportage Vermindering suïcidaliteit 2009, waarin ik zal ingaan op een aantal onderdelen van het suïcidepreventiebeleid, zoals dat is aangekondigd in mijn brief van 21 oktober
2008.
Tevens geef ik hierbij een stand van zaken van de uitwerking van de voornemens uit de Beleidsagenda Suïcidepreventie (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 22 894, nr. 172).
De Beleidsagenda Suïcidepreventie heeft als doelstelling een verdere
reductie van het aantal suïcides en andere vormen van suïcidaliteit door
de preventie en behandeling van psychische stoornissen en het voorkomen van risicofactoren.
In aanvulling op de Beleidsagenda Suïcidepreventie heb ik in mijn brief
van 21 oktober 2008 de inspanningsverplichting opgenomen om jaarlijks
het aantal suïcides met vijf procent te verminderen. In de Jaarrapportage
zal ik nader ingaan op de activiteiten die ik heb uitgevoerd om aan deze
inspanningsverplichting gevolg te geven.
Het verheugt mij u te kunnen berichten dat in de uitwerking van de
Beleidsagenda Suïcidepreventie door mij in samenwerking met GGZ
Nederland al belangrijke stappen zijn gezet die ik hieronder zal toelichten.
Door enerzijds gegevens te verkrijgen over suïcidaliteit, anderzijds ervoor
te zorgen dat mensen die zorg nodig hebben, daadwerkelijk (weer) in zorg
te krijgen en tegelijkertijd de kwaliteit van zorg te verbeteren, verwacht ik
dat de Beleidsagenda Suïcidepreventie een bijdrage zal leveren aan het
terugdringen van het aantal suïcides en suïcidepogingen. De in gang

KST138342
0910tkkst22894-251
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

1

gezette maatregelen hebben helaas nog niet kunnen resulteren in een
afname van het absolute aantal suïcides over 2008.
De voornemens uit de Beleidsagenda Suïcidepreventie die ik reeds heb
uitgevoerd, hebben in de eerste plaats betrekking op het verkrijgen van
meer gegevens over suïcidaliteit. Hierbij zijn van belang de opdracht die ik
eind 2008 aan het RIVM heb gegeven om de ziektelast van suïcidaliteit te
berekenen en het verrichten van een voorstudie naar de mogelijkheden
om de Monitor Volwassenen en de Monitor Ouderen uit te breiden met
vragen over suïcidegedachten en suïcidepogingen.
Vervolgens hebben andere voornemens uit de Beleidsagenda waarvan de
uitvoering reeds is gestart, betrekking op de verbetering van de kwaliteit
van zorg aan mensen met suïcidale klachten. Hierbij wijs ik op het
protocol «Ketenzorg bij suïcidaliteit» dat in opdracht van het ministerie
van VWS en van GGZ Nederland wordt ontwikkeld door het Trimbos
instituut. Dit protocol heeft als doel de kwaliteit van zorg, de samenhang
en de continuïteit van zorg te verbeteren. Verder wijs ik in dit verband op
de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit die momenteel wordt ontworpen
en op de periodieke Nieuwsbrief Suïcidepreventie die GGZ Nederland
zendt aan alle professionals.
Ten slotte zijn er ook voornemens uit de Beleidsagenda die betrekking
hebben op het signaleren van suïcidale klachten en het (weer) in zorg
krijgen van mensen met suïcidale klachten. De start van de Stichting
113online in september van dit jaar die hulpverlening biedt aan suïcidale
mensen, is daar een concrete uitwerking van. Het signaleringsinstrument
voor de herkenning van suïcidaliteit bij jongeren is een ander initiatief.
Dit instrument wordt in het kader van het Programma Zorg voor Jeugd de
komende jaren ontwikkeld en geïmplementeerd.
Na het ontwerpen van de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit, die in
2010 wordt verwacht, zal opnieuw gekeken worden naar de ontwikkeling
van een betrouwbare indicator suïcidepreventie en zal ik vervolgens een
besluit nemen over de mogelijkheid van het stellen van een meer definitieve streefnorm.
In onderdeel 1 en 2 van de Jaarrapportage zijn de aantallen suïcides en de
aantallen geregistreerde suïcidepogingen vermeld. Onderdeel 3 betreft de
voortgang rond de streefnorm en de onderdelen 4 tot en met 7 hebben
betrekking op onderwerpen van het suïcidepreventiebeleid, zoals deze zijn
aangekondigd in mijn brief van 21 oktober 2008.
In onderdeel 8 wordt een overzicht gegeven van de stand van zaken van
de uitwerking van de Beleidsagenda Suïcidepreventie en onderdeel 9
betreft de conclusie.
1. Het aantal suïcides.
In vergelijking met andere Europese landen behoort Nederland tot de
landen met het laagste aantal suïcides; alleen in Engeland en een aantal
zuid-europese landen is het aantal suïcides lager. Zoals ik ook eerder in
het standpunt op het Beleidsadvies Verminderen van suïcidaliteit heb
opgemerkt, is het absolute aantal suïcides de afgelopen vijftien jaar min of
meer constant gebleven met aantallen van rond de 1500 suïcides per jaar.
In onderstaande tabel zijn de absolute aantallen suïcides in Nederland van
de afgelopen drie jaar weergegeven uitgesplitst naar alle leeftijden en
personen jonger dan 20 jaar. Tevens bevat de tabel de procentuele toe- of
afname van het absolute aantal suïcides in vergelijking tot het voorafgaande jaar en het gemiddeld aantal suïcides per 100 000 inwoners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

2

Tabel absoluut aantal suïcides, procentuele toe- of afname en gemiddeld aantal
suïcides (Bron CBS).

Absoluut aantal suïcides onder alle
leeftijden
Absoluut aantal suïcides onder
personen jonger dan 20 jaar
Procentuele toe- / afname tov vorig
jaar
Gemiddeld aantal suïcides per
100 000 inwoners

2006

2007

2008

1524

1353

1435

48

42

34

– 3 procent

– 11 procent

+ 6 procent

9.3

8.3

8.8

Over de cijfers in de tabel wil ik opmerken dat ik verheugd ben over de
omstandigheid dat het absolute aantal suïcides onder jongeren de afgelopen twee jaar is gedaald. Tegelijkertijd moet ik helaas constateren dat de
meest recente cijfers over de absolute aantallen suïcides onder de algehele bevolking weer een stijging laten zien: de absolute aantallen in 2008
laten een stijging zien ten opzichte van de aantallen in 2007. Indien we de
aantallen van 2007 vergelijken met de aantallen van 2006 dan is sprake
van een onverwachte daling van ongeveer 11 procent. Vergelijken we het
aantal suïcides over 2008 met het aantal over 2006 dan is nog steeds
sprake van een daling van 6 procent en een jaarlijkse daling van 3 procent.
Om deze suïcidecijfers te kunnen interpreteren en te kunnen concluderen
of sprake is van trendmatige toe- of afname, dient echter gekeken te
worden naar een periode van meerdere jaren. Of sprake is van een trendmatige daling van het aantal suïcides of dat de aantallen de komende
jaren (toch) weer zullen uitkomen op een aantal van rond de 1500, moet
worden afgewacht.
Het Trimbos instituut heeft de forse daling in 2007 van het aantal suïcides
onder de algemene bevolking onderzocht. Uit dit onderzoek (Trimbos,
2009) blijkt dat de daling van het aantal suïcides in Nederland over 2007
statistisch significant is en afwijkt van de dalingen in de aantallen vanaf de
jaren tachtig van de vorige eeuw. Het onderzoek biedt echter onvoldoende
gegevens om harde uitspraken te kunnen doen over de exacte oorzaken
van de daling in 2007.
2. Het aantal geregistreerde suïcidepogingen.
Niet alle suïcidepogingen leiden tot een geslaagde suïcide; het aantal
suïcidepogingen is een veelvoud van het totaal aantal daadwerkelijk gerealiseerde suïcides. Het totaal aantal suïcidepogingen is niet bekend omdat
niet alle suïcidepogingen leiden tot een medische behandeling of tot een
opname in een ziekenhuis. Alleen die suïcidepogingen worden geregistreerd in registratiesystemen.
De organisatie Consument en Veiligheid publiceert jaarlijks het gemiddeld
aantal geregistreerde suïcidepogingen in haar zogeheten Kerncijfers.
De Kerncijfers baseert de gemiddelde aantallen suïcidepogingen op
aantallen uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) uit de Landelijke Medische Registratie (LMR).
In onderstaande tabel zijn de aantallen geregistreerde suïcidepogingen
vermeld in de drie afgelopen perioden van vijf jaar. De vermelde aantallen
zijn de gemiddelde aantallen per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

3

Tabel: gemiddeld aantal medische SEH-behandelingen en opnames i.v.m. suïcidepogingen per jaar.
Soort opname/behandeling
ivm suïcidepoging
Gemiddeld aantal ziekenhuisopnames per jaar
Gemiddeld aantal SEH
behandelingen per jaar

2001 tot en
met 2005

2002 tot en
met 2006

2003 tot en
met 2007

2004 tot en
met 2008

9 700

9 900

9 900

9 800

14 000

15 000

15 000

15 000

Bron: Consument en Veiligheid, Letsel door ongevallen en geweld, Kerncijfers en Suïcide en
suïcidepogingen (2009).

In de tabel zijn niet meegenomen de suïcidepogingen die leiden tot letsel
dat uitsluitend door de huisarts wordt behandeld. Suïcidepogingen die
alleen door de huisarts worden behandeld, worden niet in een centrale
huisartsenregistratie opgenomen.
Wél zijn aantallen bekend uit de Continue Morbiditeits Registratie Peilstations (CMR) Peilstations van een representatieve groep van 61 huisartsen.
Het absolute aantal meldingen van suïcides en suïcidepogingen uit de
CMR Peilstations, geëxtrapoleerd naar het totaal aantal in Nederland dat
gemeld is door huisartsen in 2008 bedraagt: 5 000. De absolute aantallen
suïcides en suïcidepogingen gemeld bij huisartsen in 2006 en 2007
bedroegen respectievelijk 5 000 en 8 000. In de CMR Peilstations worden
suïcides en suïcidepogingen bij elkaar opgeteld.
3. Voortgang rond de streefnorm.
In mijn brief van 21 oktober 2008 heb ik aangegeven dat ik, in afwachting
van een nieuwe indicator door de Stuurgroep Zichtbare Zorg ggz, er naar
streef om het aantal suïcides jaarlijks met vijf procent te verminderen.
Alvorens ik inga op de ontwikkeling van de indicatoren en gevolgen
daarvan voor de op te stellen streefnorm, wil ik enkele kanttekeningen
plaatsen bij de voorlopige streefnorm van vijf procent.
Het stellen van een streefnorm inzake het aantal suïcides is een complexe
aangelegenheid, aangezien suïcidaliteit een multifactorieel vraagstuk is.
Weliswaar is de zorgverlening aan mensen met suïcidale klachten een
belangrijk onderdeel van het suïcidepreventiebeleid, maar dat is zeker niet
de enige factor die van invloed is op het aantal suïcides. Daarnaast spelen
bijvoorbeeld persoonlijke omstandigheden en erfelijke aanleg ook een rol
in het suïcideproces. Verder is een belangrijk deel van het aantal mensen
dat suïcide pleegt, op het moment dat zij daarin slagen, om verschillende
redenen, niet of niet meer in zorg. Dit betekent dat hoe goed de zorg voor
mensen met suïcidale klachten ook wordt georganiseerd, er zullen –
helaas – altijd mensen blijven die er in slagen een einde aan hun leven te
maken.
Gelet op het aantal suïcides in de afgelopen vijftien jaar waarbij het absolute aantal suïcides niet beneden de 1500 is geweest, is een jaarlijkse
reductie van het aantal suïcides met vijf procent wellicht een te ambitieuze
doelstelling.
Met het stellen van deze voorlopige streefnorm heb ik vooral mijn ambitie
met de aangekondigde voornemens uit de Beleidsagenda Suïcidepreventie, willen onderstrepen. Helaas wordt wanneer we het absolute aantal
suïcides in 2008 vergelijken met het absolute aantal in 2007, de streefnorm over 2008 niet gehaald. Niet duidelijk is of het streefcijfer van vijf
procent over 2009 wel gehaald zal worden.
Voor het kunnen opstellen van een meer definitieve landelijke streefnorm
heb ik de Stuurgroep Zichtbare zorg ggz gevraagd of zij een indicator kan
ontwikkelen die mede gerelateerd is aan de landelijke streefnorm voor het
verminderen van suïcides met vijf procent per jaar en een indicator

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

4

waarmee de kwaliteit van zorg aan suïcidale patiënten kan worden
gemeten. Tevens heb ik gevraagd of er een verband bestaat tussen het
krijgen van weekendverlof van psychiatrische patiënten en het plegen van
suïcide.
De Stuurgroep Zichtbare zorg heeft mij laten weten dat het, ondanks
uitvoerige pogingen daartoe, op dit moment niet mogelijk is om valide en
betrouwbare indicatoren voor suïcidepreventie vast te stellen. De indicator van het aantal suïcides per zorginstelling is met ingang van 2009
komen te vervallen omdat dit volgens de Stuurgroep geen betrouwbare
en valide indicator is om de kwaliteit van zorg binnen de ggz aan suïcidale
personen te meten.
De Stuurgroep verwijst naar de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit die
momenteel wordt ontwikkeld en verwacht dat bij het beschikbaar komen
van deze richtlijn in 2010, het mogelijk wordt om opnieuw naar de ontwikkeling van een indicator voor suïcidepreventie in de ggz te kijken. Na het
verschijnen van de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit, zal ik de Stuurgroep Zichtbare zorg ggz vragen opnieuw naar de ontwikkeling van de
indicator te kijken.
In onderdeel 8 van de Jaarrapportage ga ik nader in op de mogelijkheid
van het ontwikkelen van een nieuwe indicator.
Gevraagd naar het eventuele verband tussen weekendverlof en het plegen
van suïcide heeft de Stuurgroep mij laten weten dat een dergelijk verband
niet bestaat.
De activiteiten die ik heb ondernomen om aan de inspanningsverplichting
voor een jaarlijkse reductie van het aantal suïcides met vijf procent te
voldoen, bestaan in de eerste plaats uit het uitvoeren van de Beleidsagenda Suïcidepreventie (Tweede Kamer, 2007–2008, 22 894, nr. 172).
Hierop zal ik in onderdeel 8 nader ingaan. De uitwerking van de Beleidsagenda Suïcidepreventie heb ik in nauwe samenwerking met de brancheorganisatie GGZ Nederland ter hand genomen. Voor alle in deze brief
vermelde activiteiten van GGZ Nederland geldt dat deze met financiële
middelen van het ministerie van VWS en in overleg met het ministerie van
VWS zijn uitgevoerd.
Daarnaast heb ik in dit voorjaar een bijeenkomst georganiseerd met alle
veldpartijen die betrokken zijn bij het suïcidepreventiebeleid om ideeën te
bespreken over de wijze waarop het aantal suïcides verder zou kunnen
worden teruggedrongen.
Eén van de voorstellen die tijdens de bijeenkomst naar voren is gekomen
betreft het beperken van de vrije verkoop van paracetamol en andere
pijnverlagende zelfzorggeneesmiddelen. Paracetamol heeft bij een lage
overdosering een acute toxische werking en levert ongeveer 1500 paracetamolvergiftigingen per jaar op. Een onbekend aantal daarvan betreft
suïcidepogingen met paracetamol.
De beperking van de vrije verkoop van paracetamol en andere pijnverlagende zelfzorggeneesmiddelen door deze middelen uitsluitend nog via de
drogist en apotheek verkrijgbaar te laten zijn, vind ik geen proportionele
en effectieve maatregel om het aantal suïcides en suïcidepogingen te
verlagen. Ik heb daarom besloten de vrije verkoop van paracetamol niet te
beperken. Bij dit besluit heb ik in aanmerking genomen dat het aantal
suïcidepogingen en het aantal suïcides, dat gepleegd is met paracetamol,
niet bekend is. Verder zou de verkrijgbaarheid van deze middelen naar
mijn mening daardoor te drastisch beperkt worden, terwijl voor veel
mensen de vrije verkrijgbaarheid met het oog op het bestrijden van
(hoofd)pijn en griepachtige verschijnselen, belangrijk is.
Verder is de Stichting 113online in september 2009 van start gegaan. De
Stichting 113online voorziet in telefonische en online (crisis) hulpverle-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

5

ning aan personen met suïcidale klachten en naasten met de mogelijkheid
van doorverwijzing naar de reguliere hulpverlening. Deze hulp kan
anoniem worden verleend. Ik heb voorzien in de startfinanciering van dit
initiatief.
De Stichting 113online zal mensen met suïcidale klachten, die geen hulp
(meer) ontvangen, van hulp moeten gaan voorzien. Het gaat hierbij om
zowel crisishulpverlening, als ook om reguliere hulpverlening.
4. Informatie van de minister van Verkeer en Waterstaat over
herstel van gaten in de hekken rond het spoor en spoorsuïcides.
In het Algemeen overleg op 1 oktober 2008 (kamerstuk 22 894, nr. 193)
met de Tweede Kamer is aandacht gevraagd voor de omstandigheid dat
er gaten zaten in de hekwerken en afrasteringen van het spoor in de
omgeving van Ermelo, alwaar een psychiatrische instelling is gelegen.
Naar aanleiding hiervan heeft het ministerie van Verkeer en Waterstaat
contact opgenomen met ProRail. ProRail heeft de gaten in het hekwerk
hersteld door een staafmathekwerk langs het spoor te plaatsen. Die plaatsing heeft al in begin 2009 plaatsgevonden.
Met betrekking tot het aantal spoorsuïcides wordt opgemerkt dat dit
aantal in 2008 is gedaald ten opzichte van het jaar daarvoor: in 2007
bedroeg het aantal spoorsuïcides 193 en in 2008 bedroeg het aantal
spoorsuïcides 163. Welke oorzaken aan deze daling van het aantal suïcides
op het spoor ten grondslag hebben gelegen, is niet bekend.
Verder heeft ProRail in zijn Beheersplan voor 2010 vermeld dat in 2009
een Actieplan wordt opgesteld dat een mogelijk verdere reductie van
spoorsuïcides beoogt. Het Actieplan wordt in november 2009 verwacht.
In het voorjaar van 2010 zal het standpunt en de evaluatie van de Tweede
Kadernota Railveiligheid van de minister van Verkeer en Waterstaat naar
de Tweede Kamer worden gezonden. Hierin komen ook het onderwerp
spoorsuïcides en de genomen maatregelen in de afgelopen periode aan
de orde.
5. Suïcide onder jongeren in West-Friesland.
Er is geen reden om, vanuit de rijksoverheid, aanvullende maatregelen te
treffen naar aanleiding van de situatie van suïcides onder jongeren in
West-Friesland. De specifieke regio aanpak, die bestaat uit het trainen van
zogeheten sleutelfiguren die met jongeren in contact komen en jongeren
met suïcidale klachten opsporen, blijkt goed te werken in die regio.
Voor dit onderwerp verwijs ik naar mijn antwoorden op Kamervragen
(ingezonden 13 augustus 2009) van de leden Langkamp en Leijten over
het bericht dat het aantal zelfmoorden onder jongeren in West-Friesland
onrustbarend hoog is (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009 – 2010,
Aanhangsel Handelingen, nr. 204).
6. Lotgenotencontact en suïcides onder gedwongen opgenomen
patiënten.
Verder heb ik in mijn brief van 21 oktober 2008 aangekondigd dat in deze
Jaarrapportage ook aandacht besteed zou worden aan lotgenotencontact
en het eventueel verhoogde aantal suïcides onder gedwongen opgenomen patiënten. Met betrekking tot het lotgenotencontact is via het
Landelijk Platform ggz navraag gedaan of ggz-patiëntenorganisaties
aandacht besteden aan lotgenotencontact voor nabestaanden van suïcide.
Daaruit is gebleken dat het merendeel van de ggz-patiëntenorganisaties
niet structureel aandacht kan besteden aan dit onderwerp. Stichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

6

113online zal hierin voorzien nu deze stichting ook hulpverlening biedt
aan nabestaanden van suïcide.
Met betrekking tot het veronderstelde verhoogde aantal suïcides onder
gedwongen opgenomen patiënten, merk ik op dat uit een promotieonderzoek naar suïcidemeldingen van mevrouw A. Huisman blijkt dat van een
verhoogd suïcidecijfer onder gedwongen opgenomen patiënten geen
sprake lijkt te zijn.
7. Nazorg in NHG-standaarden.
Ten slotte heb ik in mijn brief van 21 oktober 2008 uiteengezet dat er in de
NHG-standaard voor depressie geen specifieke aandacht is voor nazorg
na een suïcidepoging.
Ik heb aangegeven dat dit aspect kan worden meegenomen in de ontwikkeling van de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit. De projectleider van
de ontwikkeling van deze richtlijn heeft contact opgenomen met het
Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). De NHG heeft te kennen
gegeven dat de zij zullen participeren in de ontwikkeling van de multidisciplinaire richtlijn voor suïcidaliteit.
8. Stand van zaken uitwerking Beleidsagenda Suïcidepreventie.
Zoals hiervoor is vermeld, heb ik de uitwerking van de voornemens uit de
Beleidsagenda suïcidepreventie in nauwe samenwerking met GGZ Nederland ter hand genomen. Aan GGZ Nederland is een projectsubsidie
verleend door het ministerie van VWS voor de uitwerking van deze voornemens.
In het navolgende zal ik nader ingaan op de uitwerking van de aangekondigde voornemens van de Beleidsagenda Suïcidepreventie.
Aangekondigde voornemens in de Beleidsagenda Suïcidepreventie:
• De minister van VWS ziet de meerwaarde van een samenhangende
aanpak waarbij zowel de minister van VWS, als de verschillende
partijen hun verantwoordelijkheid nemen. Hij neemt de regie voor te
nemen maatregelen voor zover dit past binnen de huidige verantwoordelijkheden van de minister van VWS.
• De minister van VWS zal streefcijfers vaststellen voor de preventie van
suïcidaliteit op het moment dat er hiervoor een geschikte indicator is.
• De minister van VWS zal ter realisatie van een strategische aanpak van
suïcidepreventie komen met een Beleidsagenda Suïcidepreventie ter
uitvoering van aanbeveling 1 tot en met aanbeveling 8 en zal deze
Beleidsagenda Suïcidepreventie uitvoeren.
• De minister van VWS zal in overleg met GGD Nederland en het RIVM
de mogelijkheden onderzoeken of de Monitors voor Volwassenen en
Ouderen kunnen worden uitgebreid met vragen over suïcidegedachten
en suïcidepogingen.
• De minister van VWS zal bij de Stuurgroep Indicatoren maatschappelijke verantwoording OGZ een verzoek indienen om te onderzoeken of
suïcidepogingen als indicator voor de openbare gezondheidszorg
kunnen worden aangemerkt.
Voor het vaststellen van streefcijfers volsta ik met verwijzing naar het
onderdeel 3 Voortgang rond de streefnorm van deze Jaarrapportage.
In antwoord op mijn verzoek aan de Stuurgroep Zichtbare Zorg Publieke
Gezondheid om te onderzoeken of suïcidepogingen als indicator voor de
openbare gezondheidszorg kunnen worden aangemerkt, liet de Stuurgroep Zichtbare Zorg Publieke Gezondheid mij weten dat bij het samenstellen van indicatoren voor de publieke gezondheid uitgegaan wordt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

7

gegevens die op dit moment al worden verzameld. Gegevens over suïcidegedachten en suïcidepogingen worden momenteel niet uitgevraagd
voor personen van alle leeftijden door GGDen. Deze gegevens worden
alleen uitgevraagd voor jongeren en bovendien niet door alle GGDen. Dit
betekent dat suïcidepogingen niet als indicator voor de publieke gezondheid kunnen worden aangemerkt.
Over de uitbreiding van de Monitor Volwassenen en Monitor Ouderen is
overleg gevoerd met het RIVM en is besloten om een voorstudie te
verrichten naar de ontwikkeling van standaardvraagstellingen voor de
Monitors Volwassenen en Ouderen met vragen over suïcidegedachten en
suïcidepogingen.
Zodra deze standaardvraagstellingen zijn ontwikkeld en ook daadwerkelijk
door gemeenten zullen worden uitgevraagd, zullen op termijn naar
verwachting meer gegevens beschikbaar komen over suïcidaliteit onder
volwassenen en onder ouderen. Gemeenten zijn evenwel niet verplicht
om deze gegevens over suïcidaliteit bij hun inwoners uit te vragen. De
voorstudie zal in 2010 zijn afgerond.
Aangekondigde voornemens in de Beleidsagenda Suïcidepreventie:
• De minister van VWS zal bij de Vereniging voor Consultatieve Psychiatrische Verpleegkunde aandringen op actualisatie van de CBO-richtlijn
voor de opvang van suïcidale personen in algemene ziekenhuizen en
umc’s.
• De minister van VWS zal in overleg treden met de NVZ en de NFU en
erop aandringen dat de algemene ziekenhuizen en de umc’s lokale
richtlijnen en protocollen voor suïcidepogers daadwerkelijk zullen
toepassen. Ook zal de minister van VWS, de NVZ en de NFU erop
wijzen dat algemene ziekenhuizen en umc’s kwaliteitseisen zullen
moeten gaan stellen aan personeel van spoedeisende hulpdiensten en
intensive care afdelingen.
In opdracht van het ministerie van VWS heeft GGZ Nederland samen met
veldpartijen een protocol laten ontwikkelen door het Trimbos instituut om
de kwaliteit van zorg aan mensen met suïcidale klachten te verbeteren.
Het protocol beschrijft de taken en verantwoordelijkheden van verschillende zorgaanbieders (huisartsen, SEH en ggz instellingen). Het protocol
«Ketenzorg bij suïcidaliteit» heeft tot doel om verschillende zorgaanbieders te ondersteunen bij het bieden van zorg aan patiënten met suïcidale
klachten. Het protocol heeft tot doel de samenhang, de continuïteit en de
kwaliteit van zorg te verbeteren.
Daarnaast wordt er met financiële middelen van het ministerie van VWS
een folder ontwikkeld voor personen die met een suïcidepoging op een
Spoedeisende Eerste Hulppost of op de intensive care belanden. De folder
is ook bedoeld voor familieleden en naasten van deze personen. Uit
onderzoek is bekend dat een aantal weken na de poging er kans is op
terugval van de patiënt en daarmee een kans op een nieuwe poging. In de
folder wordt gewezen op de mogelijkheid om hulp te zoeken. Ook heeft er
in de zomer van 2009 een studiedag plaatsgevonden voor onder meer
ggz-instellingen, waarbij instellingen geïnformeerd werden over de best
practices inzake de preventie van suïcidaliteit.
Via de beroepsverenigingen heeft GGZ Nederland in opdracht van het
ministerie van VWS onderzocht hoe de kennis en vaardigheden van
professionals met betrekking tot suïcidaliteit verbeterd kan worden. Via de
beroepsverenigingen – de Nederlandse Vereniging voor spoedeisende
hulpartsen, de Nederlandse Vereniging voor spoedeisende hulpverpleegkundigen en de Verpleegkundigen en Verzorgende Nederland – worden
kwaliteitseisen gesteld aan personeel van de SEHposten en intensive

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

8

cares. Daarnaast worden vanuit elk ziekenhuis eisen gesteld conform het
geldend kwaliteitsbeleid. Suïcidepreventie als kwaliteitseis is vooral voor
artsen, voor verpleegkundigen die werkzaam zijn in of voor een SEH en
voor beroepsgroepen die werken in de ggz, reëel. Voor SEH-artsen zijn
kwaliteitseisen inzake suïcidepreventie geregeld.
Het afgelopen jaar zijn professionals geïnformeerd over allerhande aangelegenheden op het gebied van suïcidepreventie en de preventie van suïcidaliteit via een speciale periodieke digitale nieuwsbrief die GGZ Nederland uitbrengt. De nieuwsbrief is primair bedoeld voor professionals en
managers binnen en buiten de zorg.
Aangekondigde voornemens in de Beleidsagenda Suïcidepreventie:
• De minister van VWS zal voorzien in de financiële middelen om een
signaleringsinstrument te laten ontwikkelen voor de herkenning van
suïcidaliteit bij jongeren.
Bij bepaalde groepen jongeren met een andere etnische achtergrond,
bijvoorbeeld hindoestaanse meisjes, komt suïcidaliteit in een hoger
percentage voor dan bij jongeren van Nederlandse afkomst. In dit verband
verwijs ik tevens naar mijn antwoord bij brief van 5 oktober 2009, mede
namens de ministers voor Jeugd en Gezin en voor Wonen, Wijken en
Integratie en de Staatssecretaris van VWS, op vragen van het lid Arib over
suïcidaal gedrag van jonge migranten vrouwen in Nederland (Aanhangsel
der Handelingen, vergaderjaar 2009–2010, nr. 244).
In het kader van het ZONMw programma Zorg voor Jeugd, heb ik extra
financiële middelen (€ 220 000) ter beschikking gesteld waardoor het
bedoelde signaleringsinstrument kan worden ontwikkeld en worden geïmplementeerd. Het resterende deel wordt gefinancierd via het Programma
Zorg voor Jeugd. De ontwikkeling van het signaleringsinstrument en
implementatie vinden plaats op basis van een vierjarig onderzoekstraject
en wordt uitgevoerd door de Vrije Universiteit van Amsterdam.
Het te ontwikkelen instrument zal geschikt zijn voor jongeren met een
Nederlandse of met een andere culturele of etnische achtergrond.
Het instrument zal uiteindelijk beschikbaar komen voor onder meer medewerkers van gezondheidsdiensten, ZAT teams, jeugdartsen, jeugd ggz
hulpverleners, huisartsen en andere professionals die in aanraking komen
met potentieel suïcidale jongeren.
Aangekondigde voornemens in de Beleidsagenda Suïcidepreventie:
• De beroepsbeoefenaren zullen moeten beoordelen of er een aparte
multidisciplinaire richtlijn voor suïcidaliteit moet worden ontworpen.
In het kader van het ZONMw programma Kennis Kwaliteit Curatieve Zorg,
waartoe ik eerder opdracht had verleend, is een onderzoeksvoorstel gehonoreerd op basis waarvan er een multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit
wordt ontwikkeld. Medio 2009 is een start gemaakt met de ontwikkeling
van de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit. De te ontwikkelen multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit richt zich op de beste benadering in het
professioneel handelen bij suïcidaliteit en zal als basis kunnen dienen
voor de bestaande lokale richtlijnen en protocollen. Ook zal de multidisciplinaire richtlijn, zoals hiervoor reeds is vermeld, een startpunt zijn voor
de ontwikkeling van een nieuwe indicator voor suïcidepreventie. GGZ
Nederland treedt in overleg met de verschillende beroepsgroepen die zijn
betrokken bij de ontwikkeling van de richtlijn.
Aangekondigde voornemens in de Beleidsagenda Suïcidepreventie:
• De minister van VWS zal de beroepsvereniging voor huisartsen en
voor de ggz-hulpverleners – dit zijn de Nederlandse Vereniging voor
Psychiatrie, het Nederlands Instituut voor Psychologen en de Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

9

landse Vereniging voor Psychotherapeuten – wijzen op hun verantwoordelijkheid voor het aanpassen van de opleidingsvereisten en
opleidingsprofielen ten behoeve van een betere herkenning van suïcidaliteit en van betere gespreksvaardigheden voor personen met suïcidaliteit.
GGZ Nederland inventariseert op dit moment welke opleidingsvereisten
er in de curricula van de opleidingen op het gebied van suïcidepreventie
zijn. Op basis van de inventarisatie kan met de beroepsgroepen gericht
gekeken worden naar de behoefte aan en mogelijkheden van het
aanpassen van de curricula.
Verder heeft GGZ Nederland voor de uitvoering van dit voornemen
overleg gevoerd met diverse beroepsverenigingen en het expertisecentrum voor beroepen in de ggz; het CONO GGZ. Hieruit is gebleken dat de
mogelijkheid tot het aanpassen van de initiële opleidingseisen en opleidingsprofielen van ggz-agogen, gezondheidspsychologen en andere
beroepsgroepen in de ggz met suïcidepreventie, zeer beperkt is. Dit komt
doordat er reeds veel onderwerpen in de opleiding worden behandeld.
Samen met beroepsverenigingen en opleidingsinstituten zal GGZ Nederland alternatieve mogelijkheden onderzoeken, mogelijk in combinatie met
de implementatie van de multidisciplinaire richtlijn suïcidaliteit en het
protocol Ketenzorg bij suïcidaliteit die momenteel worden ontwikkeld.
Aangekondigde voornemens in de Beleidsagenda Suïcidepreventie:
• Gemeenten moeten beslissen of zij voorzien in lotgenotencontact.
Organisaties die lotgenotencontact aanbieden, dienen met gemeenten
daarover afspraken te maken.
• De minister van VWS zal in overleg met ZONMw bezien of onderzoeksvragen betreffende suïcidaliteit een plaats kunnen krijgen binnen het
ZONMw Programma Geestkracht of andere ZONMw programma’s,
zoals het Preventie Programma.
• De minister van VWS zal in overleg met het RIVM bezien of de ziektelast van suïcidaliteit beschreven kan worden.
Voor het aangekondigde voornemen betreffende het lotgenotencontact
verwijs ik naar onderdeel 6 van deze Jaarrapportage waarin het onderwerp Lotgenotencontact en suïcides onder gedwongen opgenomen patiënten, aan de orde komt.
De twee andere voornemens hebben betrekking op onderzoek naar suïcidaliteit. GGZ Nederland heeft in een zogeheten Quick Scan geïnventariseerd welke onderzoeken momenteel worden verricht naar suïcidaliteit en
welke onderzoeken nog lopen of op stapel staan in de periode van 2008
tot 2012. Uit de Quick Scan blijkt dat het grootste deel van het suïcideonderzoek in Nederland zich richt op de prevalentie en incidentie van suïcidaal gedrag en op de praktijk van de ggz in relatie tot suïcide. Uit de Quick
Scan blijkt verder dat er bijna 30 onderzoekstrajecten naar verschillende
aspecten van suïcidaliteit lopen in deze periode.
Het suïcideonderzoek in Nederland bestaat uit losse onderzoeksprojecten
die onderling weinig met elkaar samenhangen en waarin vraagstellingen
elkaar soms overlappen. Om de samenwerking tussen onderzoekers naar
suïcidaliteit in Nederland te bevorderen zal GGZ Nederland in de komende
periode bijeenkomsten organiseren waarin onderzoeksplannen, onderzoeksvragen en thema’s worden gedeeld.
In het Beleidsadvies Verminderen van suïcidaliteit zijn onderwerpen geïnventariseerd die voor nader onderzoek in aanmerking komen. Het betreft
onder meer onderzoek naar de effectiviteit van risicotaxatie in het zorgproces, onderzoek naar de toepasbaarheid van internet als hulpverlening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

10

aan mensen met suïcidale klachten en onderzoek naar de kosteneffectiviteit van interventies. Navraag bij ZONMw naar de mogelijkheden om deze
onderwerpen mee te nemen in bestaande onderzoeksprogramma’s,
leerde dat slechts een beperkt deel (drie van de acht) van de onderzoeksvragen meegenomen kan worden in lopende onderzoeksprogramma’s. Dit
betreft de onderwerpen; effectiviteit van risicotaxatie in het zorgproces, de
toepasbaarheid van internet en de kosteneffectiviteit van interventies.
Voor de andere onderwerpen, zoals onderzoek naar specifieke risicogroepen en grote trails naar behandelvormen, zouden aanvullende financiële middelen noodzakelijk zijn, die op dit moment niet voor handen zijn.
Ten slotte heb ik eind 2008 aan het RIVM de opdracht verleend om de
ziektelast van suïcidaliteit te berekenen om beter inzicht te krijgen in het
aantal verloren levensjaren als gevolg van suïcidaliteit. De resultaten
hiervan worden in het voorjaar van 2010 verwacht en zullen onder meer
worden verwerkt in de Volksgezondheid Toekomstverkenningen 2010.
9. Conclusie.
Met deze Jaarrapportage 2009 heb ik gevolg gegeven aan alle toezeggingen die ik eerder heb gedaan naar aanleiding van het Algemeen
Overleg met de Tweede Kamer op 1 oktober 2008.
Ondanks de positieve ontwikkeling van het dalende absolute aantal
suïcides onder jongeren moet ik helaas constateren dat de absolute
aantallen suïcides voor de gehele bevolking over 2008 ten opzichte van
2007 zijn gestegen met zes procent en dat de voorlopige streefnorm van
vijf procent minder suïcides voor 2008 niet is gehaald. Ik betreur dit des te
meer nu er juist het afgelopen jaar een start is gemaakt met de uitvoering
van de Beleidsagenda Suïcidepreventie. Uit de hierboven weergegeven
stand van zaken rond de uitwerking van de Beleidsagenda Suïcidepreventie blijkt dat er voortgang is geboekt met de uitwerking hiervan. Weliswaar is het op dit moment nog niet mogelijk om indicatoren vast te stellen
die als basis kunnen dienen voor het stellen van streefcijfers, maar er is
een start gemaakt met kwaliteitsverbeteringen inzake de zorg voor
mensen met suïcidale klachten. In dit verband memoreer ik enkele voornemens uit de Beleidsagenda Suïcidepreventie. Zo wordt er gewerkt aan
de ontwikkeling van een multidisciplinaire richtlijn voor de behandeling
en preventie van suïcidaliteit, er wordt een protocol ontwikkeld voor
Ketenzorg bij suïcidaliteit.
Verder is er met financiële middelen van het ministerie van VWS nieuw
aanbod gekomen voor mensen met suïcidale klachten en hun naasten: de
Stichting 113online biedt sinds september 2009 hulpverlening via telefoon
en internet met een mogelijkheid van doorverwijzing naar de reguliere
hulpverlening. Ook wordt er met financiële middelen van het ministerie
van VWS een signaleringsinstrument ontwikkeld voor de herkenning van
suïcidaliteit bij jongeren en onderzoekt het RIVM of de ziektelast van suïcidaliteit kan worden berekend.
In de komende periode zal ik mij samen met GGZ Nederland blijven
inspannen om de Beleidsagenda Suïcidepreventie verder uit te werken.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 894, nr. 251

11