‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’ en beperking regeldruk
Inventarisatie van beleidsvoornemens uit het regeerakkoord die
gevolgen hebben voor de regeldruk

november 2010

Inhoudsopgave
1

Het onderzoek ...................................................................................................................... 2
Inleiding........................................................................................................................ 2
Onderzoeksaanpak ...................................................................................................... 2
Afbakening onderzoek ................................................................................................. 3
2
Bevindingen .......................................................................................................................... 4
2.1 Algemene bevindingen..................................................................................................... 4
2.2 Inventarisatie regeldruk: bevindingen naar hoofdstuk ..................................................... 7
2.3 Inventarisatie regeldruk: bevindingen naar doelgroep ................................................... 12
3
Conclusies en aanbevelingen............................................................................................. 15
1.1
1.2
1.3

1

1

Het onderzoek

1.1

Inleiding
Het regeerakkoord ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’ van 30 september 2010 is een
breed samengesteld pakket van beleidsvoornemens. Het kabinet Rutte-Verhagen zet
zwaar in op de vermindering van de regeldruk. Het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) heeft onderzocht wat de invloed is van de gepresenteerde beleidsvoornemens op de regeldruk. Actal vult met dit onderzoek zijn adviestaak in die in het
regeerakkoord wordt bestendigd.
In 2002 en 2007 heeft Actal regeerakkoorden op een vergelijkbare wijze tegen het licht
gehouden. In het voorjaar van 2010 is de aandacht voor de vermindering van de
regeldruk in de verkiezingsprogramma’s voor de verkiezingen van de Tweede Kamer
beoordeeld. Actal concludeerde dat, indien het oogmerk is om de regeldruk in Nederland de komende kabinetsperiode daadwerkelijk te verminderen, het coalitieakkoord
van het nieuwe kabinet stevige en vooral concrete afspraken moet bevatten over hoe
die vermindering te verwezenlijken.
Deze rapportage betreft een inventarisatie van de beleidsvoornemens met regeldrukgevolgen in het regeerakkoord (hoofdstuk 2). Het onderzoek ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid en beperking regeldruk’ geeft aanleiding tot het trekken van conclusies en het
doen van aanbevelingen. De conclusies staan in hoofdstuk 3.

1.2

Onderzoeksaanpak
Het onderzoek heeft tot doel inzicht te krijgen in welke mate de beleidsvoornemens in
het regeerakkoord van invloed zijn op de regeldruk voor burgers, bedrijven, professionals en medeoverheden.
Op basis van de doelstelling van het onderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen
geformuleerd:
Welke beleidsvoornemens uit het regeerakkoord hebben (naar verwachting)
invloed op de regeldruk?
Wat is het effect van de beleidsvoornemens op de regeldruk voor burgers,
bedrijven en professionals, de interbestuurlijke lasten voor medeoverheden en de
toezichtlasten?
Per voornemen heeft Actal een inschatting gemaakt van de richting van de gevolgen
voor de regeldruk (toename, afname of onbekend). 1 Het betreft een ex ante indicatie.
Hierbij dient te worden opgemerkt dat het regeerakkoord een politiek document betreft
dat nog nader wordt uitgewerkt. Dit betekent ondermeer dat:
De mate van concreetheid van de relevante beleidsvoornemens varieert.
De uiteindelijke vormgeving en uitvoering van een voornemen kan leiden tot
afwijkingen ten opzichte van de ingeschatte regeldrukgevolgen.

1

Het totaaloverzicht van beleidsvoornemens met gevolgen voor de regeldruk staat op
www.actal.nl.

2

Op basis van de inventarisatie wordt de aandacht voor de regeldruk beoordeeld:
Per hoofdstuk uit het regeerakkoord: Bestuur, Buitenland, Economie, Financiën,
Gezondheid, Immigratie, Infrastructuur, Onderwijs, Ouderenzorg, Veiligheid, Werk
en sociale zekerheid en Wonen;
Per doelgroep: Burgers, Bedrijven, Professional en Medeoverheden.

1.3

Afbakening onderzoek
Actal heeft zich in dit onderzoek gebaseerd op de tekst van het regeerakkoord ‘Vrijheid
en verantwoordelijkheid’, dat de inhoudelijke basis vormt voor het kabinet RutteVerhagen. Het gedoogakkoord van VVD, PVV en CDA is niet in het onderzoek
betrokken.
De mate van concreetheid van de diverse beleidsvoornemens met gevolgen voor de
regeldruk maakt dat deze kwalitatief zijn beoordeeld. Per beleidsvoornemen is een
inschatting gemaakt van de richting van de regeldruk. Onze conclusies hebben
betrekking op het aantal beleidsvoornemens met mogelijk gevolgen voor de regeldruk,
niet op de (uiteindelijke) kwantitatieve effecten van de beleidsvoornemens op de
regeldruk.
Gelet op de kwantitatieve reductiedoelstelling in het regeerakkoord is bij de beoordeling
van de regeldruk voor bedrijven een onderscheid gemaakt tussen administratieve lasten
en overige nalevingskosten (bestaande uit inhoudelijke nalevingskosten en financiële
kosten). 2 Voor de overige doelgroepen is dit onderscheid niet gemaakt en is de regeldruk (het totaal van administratieve lasten en overige nalevingskosten) in zijn geheel
beoordeeld.
In het onderzoek is een brede definitie voor regeldruk voor burgers gehanteerd. Hierdoor zijn ook de beleidsvoornemens uit het hoofdstuk Immigratie in ogenschouw genomen. Volgens de engere definitie administratieve lasten voor burgers wordt onder ‘de
burger’ verstaan individuele burgers en georganiseerde burgers. Individuele burgers zijn
personen die zijn ingeschreven in de gemeentelijke basis administratie (GBA) die 14
jaar of ouder zijn. Immigranten staan niet in de GBA en vallen dus buiten de enge
definitie van burgers.
Er worden geen uitspraken gedaan over de stand van zaken met betrekking tot de
vermindering van de regeldruk anno 2010.
Het onderzoek heeft het karakter van bureauonderzoek. In het kader van dit onderzoek
is geen contact geweest met de betrokken partijen.

2

Administratieve lasten en regeldruk voor bedrijven dienen in 2012 ten opzichte van
2010 met 10 procent te zijn afgenomen. Na 2012 vindt een jaarlijkse reductie van 5
procent van de administratieve lasten plaats.

3

2

Bevindingen
In dit hoofdstuk worden algemene bevindingen, bevindingen onderverdeeld naar
hoofdstuk uit het regeerakkoord en bevindingen per doelgroep beschreven.

2.1

Algemene bevindingen
In deze paragraaf wordt ingegaan op de geformuleerde reductiedoelstelling, de inzet
van beleidsdoelen en uitgewerkte maatregelen en de relatie tussen bezuinigingen en
regeldruk.
Reductiedoelstelling
De afgelopen jaren heeft Nederland belangrijke vorderingen gemaakt met het verminderen van de regeldruk. Het kabinet Rutte-Verhagen is voornemens de ingezette koers
door te zetten. In het regeerakkoord staat de volgende reductiedoelstelling:
Een reductiedoelstelling voor bedrijven: Het kabinet heeft de ambitie om een
afname van de administratieve lasten en de regeldruk voor bedrijven van 10
procent in 2012 (ten opzichte van 2010) te verwezenlijken.
Een reductiedoelstelling voor bedrijven en burgers: De ambitie van het kabinet is
om na 2012 een jaarlijkse reductie van 5 procent van de administratieve lasten te
realiseren.
Om bovenstaande kwantitatieve reductiedoelstelling te halen, is een nadere invulling
van de kabinetsdoelstelling nodig. 3 Om de doelstelling te kunnen realiseren, moet het
kabinet op korte termijn overeenstemming bereiken over een pakket aan concrete
maatregelen waarmee de regeldruk wordt aangepakt. De reductiedoelstelling is alleen
haalbaar wanneer naast het pakket concrete reductiemaatregelen ook afspraken
worden gemaakt over de wijze waarop regeldrukverzwaring wordt gecompenseerd.
De Tweede Kamer heeft het kabinet gevraagd om voor de begrotingsbehandeling van
het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie duidelijkheid te geven
over de invulling van de reductiedoelstelling van 10 procent.
Op dit moment is het lastig uitspraken te doen over de haalbaarheid van de in dit
regeerakkoord genoemde reductiedoelstelling. Het is onduidelijk of alle nog uit te
voeren reductiemaatregelen van het vorige kabinet, onderdeel uit (gaan) maken van
het pakket aan reductiemaatregelen van dit kabinet.
De beleidsvoornemens uit het regeerakkoord en het concrete pakket maatregelen van
het vorige kabinet komen enigszins overeen. Er komen maatregelen voor die het vorige
kabinet ook had ingeboekt:
Het vereenvoudigen van het omgevingsrecht.
Het verbeteren van de kansen van het MKB bij openbare aanbestedingen.
Het verminderen van de enquêtedruk van het CBS.
Ten aanzien van arbeidsmigratie wordt een andere koers ingeslagen. Het vorige
kabinet had ingezet op het vereenvoudigen van de regelgeving op het terrein van
arbeidsmigratie. In dit regeerakkoord worden voornemens genoemd die zorgen voor
meer regeldruk op dit terrein.

3

In september 2007 zijn bijvoorbeeld in bijlage 7 bij de Miljoenennota 2008 afspraken
vastgelegd voor de vermindering van regeldruk bedrijven.

4

Inzet van beleidsdoelen en uitgewerkte maatregelen
In het onderzoek zijn alle beleidvoornemens met regeldrukgevolgen onderverdeeld naar
beleidsdoelen (58) en concrete maatregelen (62).
In het regeerakkoord staan veel beleidsdoelen die niet nog nader zijn uitgewerkt in
concrete maatregelen. Hier liggen voor wat betreft de regeldruk kansen. Deze
beleidsdoelen bevinden zich nog aan het begin van het beleidsontwikkelingsproces.
Door in een zo vroeg mogelijk stadium aandacht te geven aan de gevolgen voor de
regeldruk, kunnen departementen een structurele bijdrage leveren aan het verminderen
van de regeldruk. Daar waar de nadere concretisering van een beleidsdoel in een
maatregel nog plaats moet vinden, moeten departementen onderzoeken welke
gevolgen dit heeft voor de regeldruk.
Uit het akkoord blijkt dat het kabinet inzet op een vermindering van financiële en juridische beleidsinstrumenten. Dit heeft een positief effect op de regeldruk. Maatregelen die
onder andere worden voorgesteld zijn:
Het voortzetten van de sanering van het aantal specifieke uitkeringen.
Het aanbrengen van focus en massa in de subsidies door herijking, bundeling en
vereenvoudiging.
Het vereenvoudigen van de verlening van vergunningen voor lokale, kleinschalige
productie van energie en warmte.
In onderstaande figuur wordt het aantal beleidsdoelen met positieve en negatieve
gevolgen voor de regeldruk weergegeven onderverdeeld naar de hoofdstukken uit het
regeerakkoord.
Aantal beleidsdoelen met regeldrukgevolgen
50
40
H1. Bestuur
30

H2. Buitenland
H3. Economie

20

H5. Gezondheid
H6. Immigratie

10

H7. Infrastructuur
0

H8. Onderwijs
H9. Ouderenzorg

10

H10. Veiligheid
20

H11. Werk en sociale zekerheid
H12. Wonen

30
40
50

Afname regeldruk

Toename regeldruk

Figuur 1 Aantal beleidsdoelen met regeldrukgevolgen
Van de 58 geformuleerde beleidsdoelen met gevolgen voor de regeldruk kan 67 procent
leiden tot een vermindering van de regeldruk voor één of meerdere doelgroepen. 4 41
procent van de geïnventariseerde beleidsdoelen heeft mogelijk een negatief effect op
de regeldruk voor één of meerdere doelgroepen. De meeste doelen met positieve
4

In dit onderzoek worden de volgende doelgroepen onderscheiden: burgers, bedrijven,
professionals en medeoverheden.

5

gevolgen voor de regeldruk staan in het hoofdstuk Economie. In het hoofdstuk
Immigratie staan de meeste beleidsdoelen die een negatief effect kunnen hebben op de
regeldruk.
In onderstaande figuur wordt het aantal uitgewerkte maatregelen met positieve en
negatieve gevolgen voor de regeldruk weergegeven onderverdeeld naar de
hoofdstukken uit het regeerakkoord.
Aantal uitgewerkte maatregelen met regeldrukgevolgen
50
40
H1. Bestuur
30

H2. Buitenland
H3. Economie

20

H5. Gezondheid

10

H6. Immigratie
H7. Infrastructuur

0

H8. Onderwijs
H9. Ouderenzorg

10

H10. Veiligheid
20

H11. Werk en sociale zekerheid
H12. Wonen

30
40
50

Afname regeldruk

Toename regeldruk

Figuur 2 Aantal uitgewerkte maatregelen met regeldrukgevolgen
Van de 62 concrete maatregelen met gevolgen voor de regeldruk kan 60 procent leiden
tot een vermindering van de regeldruk voor een of meerdere doelgroepen. 52 procent
van de geïnventariseerde maatregelen heeft mogelijk een negatief effect op de
regeldruk voor een of meerdere doelgroepen. In het hoofdstuk Economie worden de
meeste maatregelen genoemd die kunnen resulteren in een afname van de regeldruk.
Het hoofdstuk Immigratie en in iets mindere mate de hoofdstukken Ouderenzorg en
Veiligheid benoemen maatregelen die kunnen leiden tot een lastenverzwaring.
In een aantal gevallen heeft het beleidsdoel c.q. de concrete maatregel een positief
effect op de regeldruk voor de ene doelgroep en negatieve gevolgen op de druk voor
een andere doelgroep: het zogenaamde waterbedeffect. Actal is van mening dat bij de
uitwerking van de ambitie uit het regeerakkoord afspraken moeten worden gemaakt
over de nullijn ofwel plafonds voor de regeldruk.
Relatie bezuinigingen en regeldruk
Het kabinet neemt veel maatregelen met het oog op de bezuinigingen. Deze hebben
vaak een positief neveneffect op de vermindering van de regeldruk. Het is de moeite
waard om te bezien op welke beleidsterreinen het verminderen van de regeldruk kan
bijdragen aan het verwezenlijken van de bezuinigingstaakstellingen. Voorbeelden
betreffen meer selectiever toezicht en het vergroten van de eigen verantwoordelijkheid
van burgers en bedrijven.

6

2.2

Inventarisatie regeldruk: bevindingen naar hoofdstuk
Het regeerakkoord is onderverdeeld naar hoofdstukken. In deze paragraaf wordt aangegeven in hoeverre een hoofdstuk uit het regeerakkoord beleidsvoornemens bevat die
gevolgen voor de regeldruk kunnen hebben.
Onderstaande tabel geeft de mate waaraan aandacht wordt besteed aan beleidsvoornemens die gevolgen hebben voor de regeldruk weer. 5 Hier wordt een onderscheid
gemaakt tussen beleidsvoornemens met positieve gevolgen voor de regeldruk en die
met negatieve gevolgen. De scores lopen uiteen van 0 (geen), + (zeer beperkt), ++
(beperkt), +++ (redelijk), ++++ (veel).
Aandacht voor beleidsvoornemens met regeldrukgevolgen
Positieve gevolgen
Negatieve gevolgen

+++
+
+
0
++++
++
0
0
+++
+
+
++++
++
+
+
+
+++
+++
++
+
++
+
+
0
Tabel 1 Aandacht voor beleidsvoornemens met gevolgen voor de regeldruk
H1. Bestuur
H2. Buitenland
H3. Economie
H4. Financiën
H5. Gezondheid
H6. Immigratie
H7. Infrastructuur
H8. Onderwijs
H9. Ouderenzorg
H10. Veiligheid
H11. Werk en sociale zekerheid
H12. Wonen

De bevindingen, zoals in de tabel weergegeven, worden in onderstaande tekst onderverdeeld naar de hoofdstukken uit het regeerakkoord verwoord.
Hoofdstuk Bestuur
De regeldruk, met name voor professionals en burgers, en de interbestuurlijke lasten
worden verder verminderd.
In het hoofdstuk Bestuur staan voornamelijk voornemens en maatregelen genoemd die
leiden tot een vermindering van de regeldruk. In dit hoofdstuk wordt in vergelijking met
de andere hoofdstukken van het regeerakkoord de meeste aandacht besteed aan het
verlagen van de interbestuurlijke lasten. Ook worden in dit hoofdstuk beleidsvoornemens vermeld die de regeldruk voor burgers verminderen.
Beleidsvoornemens die kunnen leiden tot het verminderen van de regeldruk zijn:
Het kabinet komt met voorstellen om bevoegdheden op het gebied van vervoer en
infrastructuur van rijk, provincies, regio's en gemeenten in de Randstad over te
dragen aan een te vormen Infrastructuurautoriteit.
De sanering van het aantal specifieke uitkeringen wordt voortgezet.
Het kabinet komt met een voorstel dat inhoudt dat Nederland naar een paspoortgeldigheid van 10 jaar gaat.

5

Bij de beoordeling is geen rekening gehouden met de mate van concreetheid van het voornemen en de omvang van de doelgroep.

7

Hoofdstuk Buitenland
Deregulering moet ook in de EU een doelstelling zijn. Regels die daarentegen wel zinvol zijn, moeten worden gehandhaafd en voor ieder uniform gelden.
De aandacht voor het verminderen van de regeldruk is in het hoofdstuk Buitenland zeer
beperkt. Deregulering in de EU wordt als doelstelling wel genoemd, maar deze doelstelling wordt niet verder uitgewerkt.
Hoofdstuk Economie
Nederland beschikt over een goede uitgangspositie door bedrijven en sectoren die
wereldwijd opereren en exporteren, een gunstige ligging en vestigingsklimaat en een
goed opgeleide beroepsbevolking. De ambitie is deze positie voor de toekomst te verzekeren, uit te breiden en te versterken. De overheid geeft richting aan deze ambitie
door een faciliterend en stimulerend beleid op het gebied van infrastructuur, onderwijs,
arbeidsmarkt, belastingen en regeldruk.
In het hoofdstuk Economie staat het verminderen van de regeldruk voor bedrijven
centraal. Het betreft hier zowel een daling van de administratieve lasten als van de
overige nalevingskosten voor bedrijven.
Voornemens die kunnen leiden tot het verminderen van de regeldruk zijn:
De middelen die beschikbaar zijn voor de versterking van de positie van bedrijven
en ondernemers worden herijkt en op een meer eenvoudige wijze toegankelijk
gemaakt.
Lex Silencio positivo wordt breed ingevoerd. Als te laat op een vergunningsaanvraag wordt beslist, wordt de vergunning zoveel mogelijk automatisch verleend,
met uitzondering van het vreemdelingenbeleid.
Ondernemers en bedrijven, met name het MKB, worden meer ondersteund bij hun
contacten met de overheid.
Hoofdstuk Financiën
Het kabinet wil de overheidsfinanciën weer gezond maken en ziet het saneren van de
overheidsfinanciën als een harde noodzaak. In het hoofdstuk Financiën wordt de relatie
tussen het verminderen van de regeldruk en het realiseren van de bezuinigingen niet
gelegd. In dit hoofdstuk staan geen voornemens om de regeldruk te verminderen.
Hoofdstuk Gezondheid
In het hoofdstuk Gezondheid wordt een beperkt aantal beleidsvoornemens genoemd
dat kan resulteren in een vermindering van de regeldruk voor voornamelijk professionals en bedrijven.
Beleidsvoornemens die kunnen leiden tot het verminderen van de regeldruk zijn:
Het kabinet wil de toelatingsprocedures versnellen, bijvoorbeeld door het instellen
van een experimenteer-Diagnosebehandelingcombinatie.
Jeugdzorg: Er moet één financieringssysteem komen voor het huidige preventieve
beleid, de huidige vrijwillige provinciale jeugdzorg, de jeugd LVG (licht verstandelijk
gehandicapten) en jeugd-ggz.
Een beleidsvoornemen met negatieve gevolgen voor de regeldruk:
Geneesmiddelen: Het preferentiebeleid dient te worden voortgezet om de geneesmiddelenprijzen onder controle te houden. Daarom dient er ook een nieuw vergoedingensysteem te komen voor apothekers waarbij er per geleverde dienst een
tarief wordt vastgesteld en de bonussen verdwijnen.

8

Hoofdstuk Immigratie
Het kabinet zal hiertoe de mogelijkheden voor een restrictief en selectief migratiebeleid
binnen de bestaande juridische kaders, waaronder het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM), zoveel mogelijk benutten, zowel door voorstellen tot
wet- en regelgeving als door intensivering van controle, handhaving en uitvoering van
bestaande voorschriften, met inbegrip van nieuwe informatiesystemen, uitwisseling van
gegevens en technieken voor identiteitsvaststelling.
Het hoofdstuk Immigratie beschrijft een zeer beperkt aantal lastenverlichtende maatregelen, maar een groot aantal lastenverzwarende maatregelen voor burgers. 6
Beleidsvoornemens met negatieve gevolgen voor de lastendruk:
Er komt een meldcode voor cultureel bepaald huiselijk geweld en kindermishandeling.
Het kabinet zet in op een wijziging van de EU-kwalificatierichtlijn om de bewijslast
naar de aanvrager te verschuiven ten aanzien van het aantonen van (het ontbreken van) vluchtalternatieven.
Om in bredere zin de migratie van kansarme migranten te beperken, de integratie
te bevorderen en fraude en misbruik te bestrijden, worden onder meer vergunningseisen aangescherpt, het terugkeerbeleid geïntensiveerd en illegaliteit
aangepakt.
Naast de vele lastenverzwarende beleidsvoornemens beschrijft het regeerakkoord ook
een voornemen dat kan leiden tot het verminderen van de regeldruk voor bijna alle
doelgroepen:
De mogelijkheden tot het stapelen van procedures worden beperkt, procedures
worden versneld, de rechtsbijstand wordt zo aangepast dat na de behandeling van
de eerste aanvraag prikkels voor nieuwe procedures worden weggenomen (toepassing van no cure no fee in vervolgprocedures) en de uitspraak in een voorlopige voorziening kan niet altijd in Nederland worden afgewacht.
Hoofdstuk Infrastructuur
De wijze van besluitvorming door de overheid over de aanleg van infrastructuurprojecten wordt versneld en vereenvoudigd.
In het hoofdstuk Infrastructuur staat een beperkt aantal voorstellen gericht op
lastenverlichting voor burgers en bedrijven.
Beleidsvoornemens die kunnen leiden tot het verminderen van de regeldruk zijn:
Het kabinet voert de adviezen uit van de commissie Versnelling besluitvorming
infrastructurele projecten (commissie-Elverding).
Het kabinet komt met voorstellen tot bundeling en vereenvoudiging van wet- en
regelgeving op het gebied van het omgevingsrecht en versobering en modernisering van de Algemene wet bestuursrecht.
Het toezicht en de regie op het gebied van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting
gaat naar de provincies.
Een voornemen met een negatief effect op de regeldruk is:
Er komt een verplichte aanbesteding voor het openbaar vervoer in de drie grootste
steden waarbij kwaliteit en goede en actuele reisinformatie wezenlijke onderdelen
van de aanbestedingseisen vormen.
6

Actal heeft hier een brede definitie voor de regeldruk voor burgers gehanteerd.

9

Hoofdstuk Onderwijs
Vakmensen moeten hun vak kunnen uitoefenen. De overhead wordt beperkt, er komt
meer ruimte voor vakmanschap in het onderwijs.
In het hoofdstuk Onderwijs wordt zeer beperkt aandacht besteed aan beleidsvoornemens die een reductie van de regeldruk als gevolg hebben. Hier worden maatregelen
beschreven met een positief, maar ook met een negatief effect op de regeldruk voor
professionals.
Een voorbeeld van een beleidsvoornemen met een positief effect op de regeldruk is:
De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) krijgt een taakstellende bezuiniging en
reduceert bureaucratie, management en coördinatie in de verhouding met de
omroepen en laat hen meer ruimte. De NPO beperkt zich tot audiovisuele taken.
Een voornemen met een negatief effect op de regeldruk is:
Er komen verplichte leerlingvolgsystemen met uniforme toetsen in het primair en
voortgezet onderwijs.
Hoofdstuk Ouderenzorg
We willen (veel) meer zorgmedewerkers, meer (bij)scholing, meer rechten, meer en
betere kwaliteitsnormen, een sterkere Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), minder
overhead, minder regeldruk, meer buurtzorg, kleinere zorginstellingen en meer maatregelen tegen ouderenmishandeling.
Het hoofdstuk Ouderenzorg besteedt aandacht aan het verminderen van de regeldruk
voor burgers en professionals.
Beleidsvoornemens die kunnen leiden tot het verminderen van de regeldruk zijn:
Het toezicht op de instellingen voor ouderenzorg wordt anders vormgegeven.
Raden van Bestuur worden expliciet verantwoordelijk en aanspreekbaar op het
functioneren van hun instellingen. De Inspectie voor de Volksgezondheid zal minder papieren verantwoording vragen en meer inspectie op de werkvloer uitvoeren.
Bij goed presterende instellingen kan worden volstaan met toezicht door de IGZ op
het systeem dat instellingen zelf hanteren voor het bewaken van kwaliteit.
Omschakeling van handelingsfinanciering naar uitkomstfinanciering voor de
AWBZ. De huidige wijze van financiering per handeling in de AWBZ wordt veranderd in financiering op resultaat. Zo komt de behoefte van de patiënt centraal te
staan. Dit leidt tot meer innovatie, minder bureaucratie op de werkvloer (zoals
minutenregistraties), betere kwaliteit en meer doelmatigheid.
In het regeerakkoord staan voorstellen die negatieve gevolgen hebben op de regeldruk
voor professionals en de administratieve lasten voor bedrijven:
Naast het reguliere klachtenrecht komt er een mogelijkheid om bij ernstige
klachten over persoonlijke verzorging en persoonlijke bejegening direct bij de IGZ
te kunnen klagen. De inspectie komt bij zeer ernstige klachten onmiddellijk in actie
(niet pas bij een structureel patroon van klachten). Men heeft altijd de mogelijkheid
om bij de individueel geschonden rechten naar de rechter te stappen.
Het kabinet zal extra maatregelen nemen om ouderenmishandeling tegen te gaan,
zoals een verplichte verklaring omtrent gedrag voor betaald zorgpersoneel.

10

Hoofdstuk Veiligheid
In het hoofdstuk Veiligheid staat een beperkt aantal beleidsvoornemens die de
regeldruk voor voornamelijk professionals kunnen doen afnemen.
Beleidsvoornemens die kunnen leiden tot het verminderen van de regeldruk zijn:
De organisatie van de politie wordt efficiënter en effectiever. Bureaucratie,
overhead en procedures worden teruggedrongen.
Voorgenomen maatregelen inzake opslag, koppeling en verwerking van persoonsgegevens worden zoveel mogelijk voorzien van een horizonbepaling en bij de
voorbereiding nadrukkelijk getoetst aan effectiviteit.
Naast een aantal lastenverminderingen staat ook een aantal lastenverzwaringen
beschreven in dit hoofdstuk, zoals:
Het kabinet komt met een voorstel voor een meldplicht voor alle diensten van de
informatiemaatschappij, waaronder de overheid, in geval van verlies, diefstal of
misbruik van persoonsgegevens waarbij alle datalekken worden gemeld aan de
nationale toezichthouder die boetes kan opleggen indien de meldplicht niet wordt
nageleefd.
Hoofdstuk Werk en sociale zekerheid
Het kabinet wil de regeldruk en de bureaucratie in de sociale zekerheid terugdringen
door minder en gerichter toezicht door de Arbeidsinspectie.
In het hoofdstuk Werk en sociale zekerheid is beperkte aandacht voor beleidsvoornemens met gevolgen voor de regeldruk.
Een aantal voornemens met een positieve effect op de regeldruk is:
Het kabinet wil toe naar één regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt, die
de WWB, Wajong en de WSW hervormt.
Er komt een eenduidige definitie van zelfstandigen zonder personeel in alle wetgeving.
Tegengaan belemmeringen voor thuis- en telewerken. Stringente Arbo-regels met
betrekking tot thuiswerkplekken worden opgeheven.
Hoofdstuk Wonen
In het hoofdstuk Wonen wordt zeer beperkt aandacht besteed aan het voornemen om
de regeldruk te verminderen.
Een voornemen dat kan leiden tot een vermindering van de regeldruk is:
Samenwerking tussen woningcorporaties, thuiszorg en andere maatschappelijke
organisaties wordt bevorderd door belemmerende regelgeving weg te nemen.

11

2.3

Inventarisatie regeldruk: bevindingen naar doelgroep
In onderstaande paragraaf wordt aangegeven in hoeverre het regeerakkoord aandacht
heeft voor het verminderen van de regeldruk voor respectievelijk burgers, bedrijven,
professionals en medeoverheden. Daarnaast wordt ingaan op de gevolgen voor de
toezichtlasten gelet op de beleidsvoornemens in het regeerakkoord.
Onderstaand figuur geeft de relevante beleidsvoornemens per doelgroep weer. Het
gaat hier om het aantal voornemens en niet om het gekwantificeerde effect van deze
beleidsvoornemens op de regeldruk .
Aantal beleidsvoornemens met gevolgen voor de regeldruk onderverdeeld naar doelgroep
-50

-40

-30

-20

-10

0

10

20

30

40

50

Burgers

Bedrijven
Afname regeldruk
Toename regeldruk
Professionals

Medeoverheden

Figuur 3 Aantal relevante beleidsvoornemens met gevolgen voor de regeldruk
onderverdeeld naar doelgroep
Burgers
In het regeerakkoord staat het voornemen dat de regeldruk, met name voor burgers,
verder wordt verminderd. In het akkoord wordt voorgesteld dat na 2012 een jaarlijkse
reductie van 5 procent van de administratieve lasten plaatsvindt.
Het regeerakkoord beschrijft veel beleidsvoornemens die kunnen leiden tot een afname
van de regeldruk voor burgers, maar bijna evenzoveel voornemens die kunnen leiden
tot een toename. Vooral het onderwerp Immigratie beschrijft veel maatregelen die
kunnen leiden tot een verzwaring van de regeldruk voor burgers.
Naast de regeldruk besteedt het regeerakkoord minimaal aandacht aan een verbetering
van de dienstverlening aan burgers. Zo wordt in de ouderenzorg gewerkt naar een
situatie waar patiënten voor de medische zorg nog maar met één loket te maken
hebben.

12

Bedrijven
In onderstaand figuur wordt het aantal beleidsvoornemens met gevolgen voor de
regeldruk voor bedrijven weergegeven. Bij de beoordeling van de regeldruk voor
bedrijven is een onderscheid gemaakt tussen administratieve lasten en overige
nalevingskosten (bestaande uit inhoudelijke nalevingskosten en financiële kosten).
Aantal beleidsvoornemens met regeldrukgevolgen voor bedrijven onderverdeeld naar
administratieve lasten en overige nalevingskosten

Bedrijven AL
Afname regeldruk
Toename regeldruk
Bedrijven ON

-50

-40

-30

-20

-10

0

10

20

30

40

50

Figuur 4 Aantal relevante beleidsvoornemens met gevolgen voor de regeldruk voor
bedrijven onderverdeeld naar administratieve lasten (AL) en overige nalevingskosten
(ON).
In het regeerakkoord wordt voor wat betreft de regeldruk de meest aandacht geschonken aan de gevolgen voor bedrijven. In het akkoord staat dat de administratieve lasten
en de regeldruk voor ondernemers in 2012 (ten opzichte van 2010) met 10 procent
dienen te zijn afgenomen. Na 2012 vindt een jaarlijkse reductie van 5 procent van de
administratieve lasten plaats. Het gebruik van een kwantitatieve doelstelling is in het
verleden een succesfactor gebleken om de regeldruk ook daadwerkelijk te laten verminderen.
Naast het verminderen van de regeldruk staat in het regeerakkoord ook de verbetering
van de dienstverlening aan bedrijven genoemd. Verbetering van de dienstverlening
houdt in dat de overheid alleen dat regelt wat noodzakelijk is. Ondernemers zullen voor
al hun overheidszaken terecht kunnen bij één loket, een ‘Ondernemersplein’.
Professionals
In het regeerakkoord staan veel beleidsvoornemens ter verlaging van de regeldruk voor
professionals. Het akkoord benoemt voor de doelgroep professionals geen kwantitatieve reductiedoelstelling.
Het kabinet is zich bewust van de regeldruk voor professionals in de zorg, het onderwijs
en de politie:
Vakmanschap in het onderwijs, bij de politie en in de zorg weer de ruimte en het
respect geven die het verdient. Niet de tekentafel maar de mens staat centraal.
De verpleging en verzorging moeten hun vak terug krijgen zonder overbodige
administratieve belasting. Het kabinet is bovendien voornemens een experiment
met regelarme zorginstellingen te starten. Daartoe zal een inventarisatie worden
gemaakt van regels in de zorg die afgeschaft kunnen worden en waarvan twijfel is
over de noodzaak. De opbrengsten van het terugdringen van de overhead gaat
terug naar de zorginstelling.

13

Medeoverheden
In het regeerakkoord wordt aandacht geschonken aan het verminderen van de regeldruk voor medeoverheden. Van een gekwantificeerde reductiedoelstelling is geen
sprake.
De interbestuurlijke lasten kunnen door een aantal voorstellen dalen:
Zo als het bestuur worden georganiseerd vanuit de principes “Je gaat erover of
niet” en “Je levert tijdig”. Alleen dan kan een krachtige, kleine en dienstverlenende
overheid worden gevormd met minder belastinggeld, minder ambtenaren, minder
regels en minder bestuurders.
Daarnaast is het streven om ten hoogste twee bestuurslagen met één beleidsveld
te laten bemoeien. Dit vermindert de bestuurlijke drukte en voorkomt dat burgers,
bedrijven en professionals tussen die overheidslagen bekneld raken. Een voorbeeld is de stelselherziening in de jeugdzorg. Alle taken op het gebied van jeugdzorg worden overgeheveld naar de gemeenten.
Toezichtlasten
Afhankelijk van het beleidsonderwerp resulteren de beleidsvoornemens in intensivering
of vermindering van toezicht,en daarmee samenhangend een toename of afname van
de toezichtlasten.
Het kabinet zet op een aantal beleidsterreinen in op minder en gerichter toezicht:
Per 1 januari 2011 komt er een zogeheten “inspectievakantie” voor het bedrijfsleven. Bij deugdelijke zelfregulering (certificering) kan met minder inspectieonderzoeken per bedrijf worden volstaan.
Het kabinet wil de regeldruk en de bureaucratie in de sociale zekerheid terugdringen door minder en gerichter toezicht door de Arbeidsinspectie.
Bij goed presterende instellingen voor ouderenzorg kan worden volstaan met
toezicht door de IGZ op het systeem dat instellingen zelf hanteren voor het
bewaken van kwaliteit.
Positief voor de vermindering van regeldruk is dat verder wordt gewerkt aan de vorming
van één rijksinspectie en centralisatie van bedrijfsvoering met een adequate aansturing
en doorzettingsmacht voor de verantwoordelijke bewindspersoon.
Met name op het gebied van immigratie staat intensivering van toezicht centraal. Zo is
het kabinet voornemens de mogelijkheden voor een restrictief en selectief migratiebeleid binnen de bestaande juridische kaders zoveel mogelijk benutten, zowel door
voorstellen tot wet en regelgeving als door intensivering van controle, handhaving en
uitvoering van bestaande voorschriften. Deze koers heeft tot gevolg dat de toezichtlasten zullen stijgen.

14

3

Conclusies en aanbevelingen
Op basis van onze analyse van het regeerakkoord komen wij tot de volgende conclusies en aanbevelingen:
Conclusies
-

De vermindering van de regeldruk staat prominent op de agenda van het kabinet
Rutte-Verhagen.

-

In het regeerakkoord staat een ondubbelzinnige reductiedoelstelling voor regeldruk. De administratieve lasten en de regeldruk voor ondernemers dienen in 2012
(ten opzichte van 2010) met 10 procent te zijn afgenomen. Na 2012 vindt een
jaarlijkse reductie van 5 procent van de administratieve lasten plaats.

-

Het verminderen van de regeldruk voor professionals en burgers en de interbestuurlijke lasten wordt als beleidsvoornemen verwoord in het regeerakkoord. Het
kabinet heeft de aanpak verbreed. Het gaat niet alleen om het verminderen van de
administratieve lasten, maar om alle vormen van regeldruk. Naast administratieve
lasten betreffen dit de inhoudelijke nalevingskosten en de financiële kosten.

-

In het regeerakkoord ligt het zwaartepunt bij het verminderen van de regeldruk bij
beleidsvoornemens die de regeldruk voor bedrijven verlagen. Een groot aantal
voorgenomen maatregelen voor burgers kan echter een toename van de regeldruk
voor de burgers veroorzaken. De interbestuurlijke lasten worden beperkt door het
streven dat per terrein maximaal twee bestuurslagen betrokken mogen zijn bij
hetzelfde onderwerp.

-

Het hoofdstuk Economie besteedt de meeste aandacht aan het verminderen van
de regeldruk. Het hoofdstuk Immigratie daarentegen staat voorop in het benoemen
van beleidsvoornemens die mogelijk negatieve gevolgen hebben voor de
regeldruk.

-

Het regeerakkoord besteedt weinig aan het verbeteren van de dienstverlening.
Voor burgers is in de ouderenzorg sprake van een loket en voor de bedrijven wordt
een ondernemersplein ingericht.

Aanbevelingen
-

De vermindering van regeldruk is stevig verankerd in het regeerakkoord. Het
succes ervan staat of valt met een stevige en spoedige uitwerking van het akkoord
alsmede een stevige organisatorische inbedding van de aanpak.
Wij adviseren zo spoedig mogelijk afspraken en spelregels vast te leggen om te
waarborgen dat de ambitie kan worden waargemaakt. Aandachtspunten hierbij zijn
een goede inbedding bij de departementen, de coördinatie van de aanpak, de
benodigde infrastructuur en de mate waarin deze is ingericht om het
geformuleerde beleid ook daadwerkelijk in praktijk te brengen.

-

Naast beleidsvoornemens met positieve gevolgen voor de regeldruk wil de
regering ook een aantal maatregelen nemen die kunnen leiden tot een toename
van de regeldruk. Het regeerakkoord gaat niet in op de wijze waarop regeldrukverzwaring wordt gecompenseerd.

15

Wij adviseren het kabinet bij de uitwerking van de ambitie uit het regeerakkoord
afspraken te maken over de nullijn ofwel plafonds voor regeldruk.
-

Het akkoord noemt voor de beperking van de regeldruk van de doelgroepen
professionals en medeoverheden geen kwantitatieve reductiedoelstelling.
Wij adviseren over de hele linie van het regeldrukbeleid en derhalve ten aanzien
van deze doelgroepen alsnog kwantitatieve reductiedoelstellingen vast te stellen.

-

Het verminderen van de regeldruk heeft vooral kans van slagen als de gevolgen
van wet- en regelgeving voor de regeldruk op een systematische en consistente
manier in beeld worden gebracht.
Wij adviseren een ex ante regeldruktoets in te voeren die de gevolgen van wetten
en regels kwantitatief in beeld brengt.

-

Het kabinet staat voor de opgave om forse bezuinigingsmaatregelen te nemen.
Dergelijke maatregelen kunnen veelal gepaard gaan met een vermindering van de
regeldruk.
Wij adviseren het kabinet om te bezien op welke terreinen het verminderen van de
regeldruk kan bijdragen aan het verwezenlijken van de bezuinigingstaakstellingen.

16

Actal
Lange Voorhout 58
Postbus 16228
2500 BE Den Haag
T

(070) 310 86 66

F

(070) 310 86 79

E

info@actal.nl

I

www.actal.nl

17