Position paper CNV & FNV- Hoorzitting Ketenimpact Oeigoerse Dwangarbeid
Inleiding
Op 23 juli hebben meer dan 180 organisaties zich uitgesproken en opgeroepen om een einde
te maken aan de Oeigoerse dwangarbeid;1 deze dwangarbeid komt met name voor in de
katoenindustrie waar veel kleding- en modemerken gebruik van maken. Naar aanleiding van
de nieuwsberichten dat mode- en kledingbedrijven zich schuldig zouden maken aan
dwangarbeid is deze hoorzitting in de Tweede Kamer tot stand gekomen. 2 Ter voorbereiding
van deze hoorzitting zijn de volgende vier vragen gesteld, waarop FNV en CNV ook hun positie
delen in het onderstaande paper:
a) Kunnen bedrijven hun ketens in kaart brengen in hoeverre Oeigoerse dwangarbeid
eventueel onderdeel uitmaakt van hun productieketens?
b) Kunnen bedrijven hun productieketens aanpassen indien er signalen zijn dat Oeigoerse
dwangarbeid hier onderdeel van uitmaakt?
c) Wat kan de Nederlandse overheid en politiek doen om bedrijven bij (deze) obstakels te
helpen?
d) In hoeverre (kunnen) bedrijven hierbij worden ondersteund door de Nederlandse
ambassade?
Het in kaart brengen van risico’s
Vanuit CNV en FNV pleiten we voor inzichtelijkheid en transparantie in de productieketen in lijn
met de afspraken die binnen het Convenant duurzame kleding & textiel zijn gemaakt. Dat
betekent allereerst dat bedrijven die internationaal ondernemen, hun due diligence uitvoeren
conform de OESO richtlijnen. Dat betekent dat bedrijven met een internationale productieketen
hun productieketen kennen, de risico’s van de keten in kaart brengen en op basis van de ernst
en waarschijnlijkheid van die risico’s, prioriteiten stellen om deze te voorkomen en, waar nodig,
schade te herstellen. De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) heeft internationale
standaarden en conventies opgesteld op het gebied van onder andere het tegengaan van
dwangarbeid, en het recht op vrijheid van vereniging en collectieve onderhandeling. Deze ILO
Conventies worden onderschreven door de OESO richtlijnen en zijn leidend voor Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Dit staat ook zo verwoord in de handreiking voor
bedrijven van de OESO: “due diligence heeft betrekking op daadwerkelijke of potentiële
negatieve gevolgen (risico’s) die verband houden met de volgende thema’s: mensenrechten,
inclusief dwangarbeid, werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen, milieu, omkoping en
corruptie, informatieverstrekking en consumentenbelangen”. 3 Vanuit de vakbonden pleiten we
naast het inzichtelijk maken van de keten als bedrijf dat transparantie over de risicoanalyse
ook van belang is.
Op het gebied van transparantie is er een transitie gaande: we zien dat steeds meer bedrijven,
aangespoord door samenwerkingen in multistakeholdereverband zoals het textielconvenant, als
ook door externe druk, bereid zijn hun productielocaties bekend te maken. Dit betreft met name
de ‘Cut, Make, Trim’ of tier 1 locaties. Transparantie over eerdere stappen in de
textielproductieketen staat nog in de kinderschoenen. Een link met de katoenproductie en het
spinnen van garen in Xingjiang is daarom moeilijk op te sporen, en ook moeilijk uit te sluiten.
Katoen wordt vaak door internationale opkopers uit verschillende productielanden opgekocht

1
2

https://www.ituc-csi.org/apparel-brands-Uyghur-forced-labour?lang=en

https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5173180/oeigoeren-werkkampen-dwangarbeidkledingindustrie
3
https://www.oesorichtlijnen.nl/documenten/publicatie/2019/06/06/oeso-due-diligence-handreiking-voor-mvonls

en als mix doorverkocht aan spinnerijen. Volledige transparantie is dan ook een belangrijke
randvoorwaarde om risico’s te signaleren, en te adresseren.
Wat te doen bij signalen van dwangarbeid
Gedwongen arbeid is een grove mensenrechtenschending. China heeft 26 ILO conventies
ondertekend waaronder 4 van de fundamentele ILO conventies, maar niet de conventie over
dwangarbeid (C105). China heeft ook de fundamentele ILO conventies - 87 vrijheid van
vakvereniging, en 98 collectieve onderhandeling – niet ondertekend. Aangezien dit core labour
standards betreft, heeft China als lid van de ILO wel de verplichting deze na te leven: “All
Members, even if they have not ratified the Conventions in question, have an obligation, arising
from the very fact of membership in the Organization, to respect, to promote and to realize, in
good faith and in accordance with the Constitution, the principles concerning the fundamental
rights which are the subject of those Conventions”. Gezien de situatie kunnen bedrijven er niet
vanuit gaan dat de reguliere aanpak qua due diligence en het in overleg met leveranciers
adresseren van de risico’s in dit geval effectief is. CNV en FNV pleiten ervoor dat bedrijven de
volgende stappen zetten om het risico op Oeigoerse dwangarbeid in hun productieketen te
beperken: 1) Zeker bij katoen, transparantie over de eigen keten tot aan de katoenproductie
waarborgen. 2) Aan leveranciers communiceren dat dwangarbeid niet geaccepteerd wordt,
evenals de aanname dat dit bij productie uit Xingjiang niet uitgesloten kan worden. 3) Zicht op
mogelijk het outsourcen van productie vergroten door inkopers te verzoeken ordergrootte op
de capaciteit van leveranciers af te stemmen. 4) Het verbreken van zakelijke relaties met
leveranciers waarbij er aannemelijk bewijs is dat er sprake is van dwangarbeid. 5) Het serieus
overwegen om alleen zogenaamd gecertificeerd katoen te gebruiken voor de productie van de
collectie zoals BCI die niet langer katoen certificeren uit Xinjiang province.
Nederlandse overheid en politiek
CNV en FNV roepen de Nederlandse overheid en Europese politiek op om het EU-China
handelsakkoord, dat nu ter tafel ligt, te gebruiken om politiek-economische druk te zetten en
om verandering in de mensenrechtensituatie te bewerkstelligen. In EU-handelsakkoorden hoort
de verplichting tot het ratificeren van de fundamentele ILO conventies (recht op vrijheid van
vereniging, en collectieve onderhandeling en verbod op dwangarbeid) thuis. Dit zouden naast
het Mensenrechtenverdrag harde eisen/voorwaarden voor het EU-China handelsakkoord
moeten zijn. Daarnaast wordt due diligence door de meeste Nederlandse bedrijven als steeds
belangrijker ervaren; de afgelopen jaren zijn veel stappen gezet in de vrijwillige convenanten.
De situatie met de Oeigoeren laat zien dat de overheid meer bindende maatregelen zou moeten
nemen ten aanzien van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO).
Bovendien zou de overheid meer stimulerende maatregelen kunnen nemen voor het investeren
in technologie zoals blockchain die de herkomst van materialen in de keten beter kan verifiëren.
Daarnaast kan de overheid samen met de sector het recyclen van textiel verder stimuleren
zoals beschreven in het rapport Fast Fashion onderzoek dat eerder dit jaar verscheen in
opdracht van het Ministerie I&W.
Rol ambassade
De Nederlandse ambassade kan een grotere rol spelen in het inzichtelijk maken waar
Nederlandse bedrijven actief zijn en in welke sectoren zij hun producten laten maken; CNV en
FNV begrijpen dat het delen van deze informatie sensitief kan zijn en stellen voor dat de
ambassade in elk geval zorgt dat bedrijven richting de ambassade transparant zijn over hun
keten en waar ze inkopen. Van de ambassade mag verwacht worden dat zij in de bilaterale
gesprekken met de overheid zich expliciet uitspreken voor het belang van en het verlenen van
steun afhankelijk maken van het naleven van fundamentele arbeidsrechten in lijn met UN
Guiding Principles for Business & Human Rights en de OESO richtlijnen, die voor Nederlandse
handel als uitgangspunt dienen.