Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1834
Vragen van het lid Kooiman (SP) aan de staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie over het spreekverbod voor gevangenisdirecteuren en
gevangenispersoneel en de verhouding tot de vrijheid van meningsuiting
(ingezonden 26 maart 2013).
Antwoord van staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
29 maart 2013).
Vraag 1
Kunt u zich voorstellen dat mensen die werkzaam zijn in het gevangeniswezen de behoefte hebben hun mening te uiten over het door u gepresenteerde
Masterplan DJI 2013-2018, nu dit plan drastische gevolgen heeft voor de
gevangenissen? In hoeverre hebben gevangenisdirecteuren en gevangenispersoneel die mogelijkheid?
Antwoord 1
Ik kan mij inderdaad voorstellen dat ambtenaren die werkzaam zijn binnen
het gevangeniswezen behoefte hebben hun mening te uiten over het
Masterplan DJI 2013–2018. Zij hebben hiertoe ook de mogelijkheid gekregen
en hebben deze mogelijkheid ook daadwerkelijk benut. Binnen de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI) is afgesproken dat vestigingsdirecteuren de lokale
en regionale media te woord konden staan, bijvoorbeeld over de consequenties van de besluitvorming in het Masterplan DJI 2013–2018 voor de eigen
inrichting en de regio. Voor contacten met de landelijke pers is afgesproken
dat hierover eerst moest worden afgestemd met de Directie Voorlichting van
het Ministerie.
Het voorgaande neemt niet weg dat ambtenaren – dit is reeds in de
antwoorden op eerdere Kamervragen1 vermeld – zich te allen tijde bewust
moeten zijn van de beperkingen die aan het recht op vrije meningsuiting
kunnen worden gesteld op grond van artikel 125a van de Ambtenarenwet.
Hierover is in de antwoorden op dezelfde Kamervragen opgemerkt dat de
grens voor de ambtenaar ligt daar waar door de uitoefening van dit recht de
goede vervulling van zijn functie of het goede functioneren van de openbare
dienst, voor zover deze in verband staan met zijn functievervulling, niet in
redelijkheid zou zijn verzekerd. Zodra sprake is van directe betrokkenheid bij

1

ah-tk-20122013-1834
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Aanhangsel van de Handelingen, nr. 1435, vergaderjaar 2003–2004.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

de beleidsvorming, dient de ambtenaar terughoudendheid te betrachten in
uitlatingen die een directe relatie hebben met zijn dienstuitoefening.
Vraag 2
Staat het gevangenispersoneel en leidinggevenden uit het gevangeniswezen
altijd vrij om contact op te nemen met politici? Kunt u garanderen dat zij
hierop nooit zullen worden afgerekend? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Conform de Aanwijzing Externe Contacten Rijksambtenaren2 hebben
rijksambtenaren toestemming nodig van de Minister onder wie zij ressorteren
voor schriftelijke of mondelinge contacten met de Staten-Generaal en
individuele Kamerleden. Het is immers de Minister die in het Nederlands
staatsbestel aan de Staten-Generaal inlichtingen verstrekt en verantwoording
aflegt over het gevoerde beleid. Op een dergelijk verzoek zal in beginsel
alleen worden ingegaan indien het verzoek het verstrekken van openbare
informatie betreft. Het staat gevangenispersoneel en leidinggevenden vrij om
contact op te nemen met politici, maar zij dienen zich hierbij wel rekenschap
te geven van het bepaalde in artikel 125a van de Ambtenarenwet. Zie verder
het antwoord op vraag 1.
Vraag 3
Is het hen ook toegestaan de media te woord te staan, zodat niet alleen de
voorstanders van het sluitingsplan aan het woord komen maar dat ook
andere geluiden kunnen klinken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zoals reeds is vermeld in het antwoord op vraag 1 is het medewerkers die
werkzaam zijn binnen het gevangeniswezen toegestaan om de media te
woord te staan.
Vraag 4
Is het waar dat de directeur die in Eenvandaag aan het woord kwam een
spreekverbod opgelegd had gekregen van het ministerie?3 Op basis waarvan?
Waar was dit voor nodig?
Antwoord 4
Er is geen sprake geweest van een spreekverbod. Zoals reeds aangegeven in
het antwoord op vragen 1 en 3 heeft DJI intern de afspraak gemaakt dat
verzoeken tot optredens in de landelijke media worden voorgelegd aan de
Directie Voorlichting van het Ministerie. Dat is in het onderhavige geval niet
gebeurd. Het bericht dat de Directie Voorlichting niet was geraadpleegd
voorafgaand aan het optreden in Eenvandaag en dat derhalve geen toestemming kon worden verleend, bereikte de betreffende directeur pas na de
opnames.
Vraag 5
Als u werkelijk zo zeker bent van de juistheid van uw Masterplan detentie,
dan is het toch ook niet erg wanneer andere meningen hierover klinken? U
kunt deze dan toch (al dan niet publiekelijk) weerspreken?
Antwoord 5
Zoals ik al heb aangegeven in het antwoord op de vorige vragen hebben de
medewerkers van de penitentiaire inrichtingen de ruimte gekregen en ook
daadwerkelijk genomen om in de publiciteit te treden en hun opvattingen
kenbaar te maken. Dat geldt ook voor leden van de Ondernemingsraden bij
DJI.
Vraag 6
Hoe verhoudt een spreekverbod zich tot de grondwettelijk vastgelegde
vrijheid van meningsuiting, die ook voor gevangenispersoneel geldt?

2
3

Stcrt. 1998, nr. 104.
Eenvandaag, 23 maart 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Zoals moge blijken uit mijn antwoorden op de vragen 2, 3, 4 en 5 is er geen
sprake geweest van een spreekverbod.
Vraag 7
Waarom moet de discussie overgelaten worden aan relatieve buitenstaanders, zoals wetenschappers, politici en anderen, terwijl de mensen die
dagelijks dit werk doen, zoals medewerkers en directeuren van penitentiaire
inrichtingen, hierover niets zouden mogen zeggen?
Antwoord 7
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar hetgeen ik hierover
heb opgemerkt in het antwoord op vraag 5.
Vraag 8
Waar bent u bang voor? Waarom gaat het ministerie hier (nog steeds) zo
krampachtig mee om? Bent u bereid de eerder gekozen beleidslijn, zoals
onder meer neergelegd in antwoorden op eerdere vragen te versoepelen?4
Antwoord 8
Zoals reeds is vermeld in de antwoorden op eerdere Kamervragen5 geldt
binnen de rijksoverheid in het algemeen de gedragslijn dat ambtenaren die
door de pers worden benaderd daarover hun leidinggevenden inlichten en
doorverwijzen naar hun afdeling voorlichting. De gedachte hierachter is dat
uitlatingen van ambtenaren vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid
en dat zij voorts gebonden zijn aan de bepalingen uit bovenvermeld artikel
125a van de Ambtenarenwet. Het verstrekken van informatie aan de pers
behoort bovendien tot de taken en deskundigheid van de voorlichtingsafdelingen. Ik zie geen aanleiding om dit beleid aan te passen.
Vraag 9
Kunt u deze vragen binnen twee dagen beantwoorden, met een afzonderlijk
antwoord per gestelde vraag en dus niet geclusterd, vanwege de urgentie
van dit onderwerp en de publieke discussie die nu gevoerd wordt?
Antwoord 9
Ja.

4
5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2007–2008, nr. 1241
Aanhangsel van de Handelingen, nr. 1241, vergaderjaar 2007–2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3