Evaluatie programma Duurzame Veiligheid 2030
Eindrapport
25 november 2020

Samenvatting

Conclusies
Hierna geven we een samenvatting van de belangrijkste conclusies.
•

Sinds het najaar van 2016 werken de overheid, het bedrijfsleven en de
wetenschap in het programma Duurzame Veiligheid 2030 (DV2030) structureel
samen om de veiligheid in de (petro)chemische sector te verbeteren. De ambitie
van DV2030 is een vitale (petro)chemische industrie in Nederland zonder
noemenswaardige incidenten. Binnen DV2030 is in vijf roadmaps gewerkt aan
activiteiten, zoals pilots en onderzoeken. Dit rapport bevat de evaluatie van
DV2030, uitgevoerd door KWINK groep in de periode augustus – december 2020.
Aanleiding
De looptijd van DV2030 is 2016-2020. Het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) heeft KWINK groep gevraagd het programma DV2030 te
evalueren, met als doel om te komen tot een evaluatierapport met daarin
conclusies over de doeltreffendheid en doelmatigheid van DV2030. Daarnaast is
het doel om te leren van dit programma ten behoeve van de in 2020 opgerichte
Safety Delta Nederland (SDN). De SDN is op 5 oktober 2020 gelanceerd, met de
ondertekening van het samenwerkingsconvenant SDN.
Onderzoeksmethoden
Er is een documentenanalyse uitgevoerd naar de opzet, het proces en de
resultaten van DV2030. Vervolgens hebben 24 semigestructureerde interviews
plaatsgevonden met het programmabureau, de trekkers en secretarissen per
roadmap, (oud)-leden van de stuurgroep en een selectie van leden van de
klankbordgroepen per roadmap. Er is verder een schriftelijke vragenlijst uitgezet
via de nieuwsbrief van DV2030. De vragenlijst is 23 keer volledig ingevuld. Met
vijf individuele bedrijven die de vragenlijst hebben ingevuld is vervolgens een
telefonisch interview gehouden om door te vragen op de gegeven antwoorden.

•

Conclusies over de opzet van DV2030:
o DV2030 is gestart vanuit de overtuiging van alle betrokken
partijen dat het belangrijk was om in de triple helix samen te
werken aan de veiligheid van de (petro)chemische industrie.
Binnen DV2030 is bottom-up en organisch gewerkt. De trekkers
van de roadmaps hebben de ruimte gekregen plannen van
aanpak op te stellen en hiermee aan de slag te gaan en als
bleek dat activiteiten niet haalbaar waren is gekozen om andere
activiteiten op te pakken.
o Er is beperkt gestuurd op het behalen van de ambitie van
DV2030. Belangrijke voorwaarden om te kunnen sturen op de
ambitie waren dan ook niet aanwezig: de ambitie is niet SMART
gemaakt en er is geen orgaan dat actief heeft gestuurd op het
behalen van de overkoepelende ambitie.
o Het budget voor DV2030 is toereikend geweest, in relatie tot de
tijdsbesteding die deelnemende partijen hebben gedaan om
resultaten tot stand te brengen. Er is beperkt overkoepelend
gestuurd op de verdeling van het budget.
Conclusies over het proces dat binnen DV2030 is gevolgd:
o De thema’s voor de roadmaps zijn tot stand gekomen met
inbreng van de drie partijen uit de triple helix. Betrokkenen zijn
over het algemeen tevreden over de keuze voor de thema’s,
hoewel enkelen thema’s missen, zoals (cyber)security en de
energietransitie.
o In DV2030 heeft samenwerking plaatsgevonden tussen
vertegenwoordigers van de overheid, het bedrijfsleven en de
wetenschap. Er is slechts een beperkt aantal individuele Brzobedrijven bereikt.

2

•

Conclusies over de resultaten van DV2030:
o In sommige roadmaps is een groot gedeelte van de
voorgenomen activiteiten uitgevoerd, in andere roadmaps een
(zeer) beperkt aantal. De uitgevoerde activiteiten zijn
voornamelijk inventariserend en onderzoekend van aard. Er zijn
ook projecten gestart waarin een interventie is ontwikkeld
en/of getest.
o Voor wat betreft de impact van DV2030 geldt dat de bijdrage
aan het streefbeeld van zero incidents niet is vast te stellen,
omdat dit een streven is voor 2030 en omdat de causaliteit
tussen de activiteiten in DV2030 en incidenten in de
(petro)chemische industrie niet vast te stellen is. Wel
concluderen we dat DV2030 ertoe heeft geleid dat eerste
stappen zijn gezet in het verbeteren van de samenwerking
tussen de partijen uit de triple helix.

Voor het trekken van conclusies over de doeltreffendheid van DV2030 is eerst de
constatering van belang dat er een ambitie voor DV2030 is geformuleerd die
afwijkt van wat de meeste partijen zien als het belangrijkste doel van DV2030. De
ambitie ‘op papier’ is een vitale (petro)chemische industrie zonder
noemenswaardige incidenten. De meeste betrokkenen zien echter als het
belangrijkste doel van DV2030 samenwerking: het in de triple helix samenwerken
aan de veiligheid van de (petro)chemie. Om die reden hebben we met twee
brillen naar de doeltreffendheid van DV2030 gekeken: uitgaande van het doel
zoals dat op papier staat en uitgaande van wat de meeste betrokkenen zien als
het belangrijkste doel.
•

We concluderen dat DV2030 beperkt heeft bijgedragen aan het
dichterbij brengen van het streefbeeld van zero incidents. In DV2030
zijn veel projecten opgestart waarvoor geldt dat pas een bijdrage aan de
veiligheid van de industrie bereikt kan worden als een (groot) aantal
vervolgstappen wordt gezet. Voorbeelden zijn inventarisaties en

•

onderzoeken. In een aantal projecten zijn reeds pilots uitgevoerd en
handreikingen opgesteld. Wanneer de resultaten uit de pilots
opgeschaald worden en handleidingen en tools gebruikt gaan worden
door veel bedrijven kan hiermee potentieel een bredere bijdrage
geleverd worden aan het verhogen van de veiligheid in de sector. Een
voorwaarde hiervoor is wel dat de bekendheid onder Brzo-bedrijven
vergroot wordt. Tot slot zien we dat binnen DV2030 gekozen is voor een
aantal thema’s waarvan de relatie met veiligheid eerder indirect dan
direct is, waaronder beleidsvernieuwing van het Brzo-beleid en
omgevingscommunicatie.
We concluderen dat dankzij DV2030 partijen uit de overheid, het
bedrijfsleven en de wetenschap samen het gesprek hebben gevoerd
over en hebben gewerkt aan de veiligheid in de (petro)chemische
industrie. Deze vorm van samenwerking was nieuw en wordt door bijna
alle gesprekspartners gezien als het belangrijkste resultaat van DV2030.
Uit het feit dat in oktober 2020 de SDN is gestart blijkt dat de partijen de
samenwerking graag willen voortzetten. Er zijn ook indicaties dat de
samenwerking niet op alle vlakken geslaagd is. Zo is nog geen sprake van
volledig vertrouwen tussen de drie partijen uit de triple helix, zijn
partijen vanuit de overheid en de industrie kritisch op elkaar en is slechts
een klein gedeelte van de doelgroep van 300 Brzo-bedrijven bereikt. Tot
slot heeft het regelmatig wisselen van met name trekkers en
secretarissen geen positieve invloed gehad op de samenwerking.

De doelmatigheidsvraag hebben we kwalitatief verkend aan de hand van drie
perspectieven:
•

Voorzieningen voor efficiënt opereren. Binnen DV2030 zijn enkele
voorzieningen getroffen om efficiënt te opereren. Er is beperkt
overkoepelend gestuurd op de besteding van het budget, waardoor de
ene roadmap in de veronderstelling was dat het budget uitgeput was,
terwijl er bij een andere roadmap budget over was. Ook zijn

3

•

•

voorgenomen activiteiten (waar budget voor begroot was) niet altijd
uitgevoerd, waardoor er tegen het einde van het jaar nieuwe projecten
opgestart konden (en moesten) worden om het budget uit te putten. Dit
roept de vraag op of hiermee uiteindelijk is gekozen voor die projecten
die de grootste bijdrage leverden aan de doelen van DV2030.
Commitment en budget vanuit de drie deelnemende partijen. Het
budget voor DV2030 kwam volledig van de overheid. Alle partijen
hebben bijgedragen in kind.
Wat als er dubbel zoveel budget beschikbaar zou zijn geweest? We
concluderen dat dubbel zoveel budget niet had geleid tot dubbel zoveel
resultaten. De betrokkenen bij DV2030 hadden (zeer) beperkt tijd
beschikbaar, waardoor ze naar eigen zeggen geen tijd gehad zouden
hebben om met meer budget meer projecten uit te voeren.

•

We bevelen de SDN aan om de structuur en de governance zo in te richten dat
gestuurd kan worden op het behalen van de ambitie. Concreet bevelen we de
volgende stappen aan:
•

Aanbevelingen
We bevelen de SDN aan om in de keuze voor projecten en het benaderen van
doelgroepen gericht te zijn op het behalen van de grootste winst voor het

•

verhogen van de veiligheid in de (petro)chemische industrie. Concreet bevelen
we de volgende stappen aan:
•

•

Bepaal voor welk van de projecten die binnen DV2030 zijn opgestart
vervolgstappen gezet kunnen worden om de projecten te laten
renderen. We raden de SDN aan om de in DV2030 uitgevoerde projecten
te scannen en te bepalen voor welke projecten vervolgacties uitgevoerd
kunnen worden die bijdragen aan het verhogen van de veiligheid.
Bijvoorbeeld: als er een inventarisatie van lessen is uitgevoerd binnen
DV2030, zou het zonde zijn als deze niet wordt omgezet in een
handreiking waarmee bedrijven de geleerde lessen kunnen inzetten.
Wees selectief in de keuze voor projecten en kies voor die projecten
waarvan de verwachting is dat de bijdrage aan de ambitie het grootst zal
zijn. Om goed te kunnen prioriteren bevelen we de SDN aan om voor

nieuwe projecten binnen de SDN in het projectvoorstel een uitwerking
te laten maken van de wijze waarop het project gaat bijdragen aan het
verbeteren van het veiligheidsniveau van de (petro)chemie.
Segmenteer de brede doelgroep van Brzo-bedrijven en bepaal
vervolgens per segment wat nodig is om in dit deel van de doelgroep het
veiligheidsniveau te verbeteren.

•

Werk de ambitie van de SDN uit in concrete en meetbare doelstellingen
met daaraan gekoppelde indicatoren. Hiermee kan over een aantal jaar
vastgesteld worden in hoeverre de SDN geslaagd is. Borg vervolgens dat
de betrokken partijen een eenduidig beeld hebben over de doelstelling,
zodat iedereen aan hetzelfde doel werkt.
Wees selectief in het instellen van beslis- en overlegorganen en borg dat
de kwaliteit van de organen hoog is door helder te zijn over de rollen en
verantwoordelijkheden. Door veel beslis- en overlegorganen, waarbij de
verdeling van verantwoordelijkheden niet volledig helder is ontstaat het
gevoel dat iedereen verantwoordelijk is voor alles, waardoor uiteindelijk
niemand verantwoordelijk is. Door minder organen in te stellen en te
borgen dat de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende
beslis- en overlegorganen heel helder zijn kan dit voorkomen worden.
Expliciteer de afwegingen die gemaakt worden om af te wijken van
voorgenomen plannen. Uiteraard kunnen er goede redenen zijn om
voorgenomen projecten en plannen niet uit te voeren en/of om andere
projecten juist wel op te pakken. We bevelen de SDN aan om een
afwegingskader te hanteren en de afweging om af te wijken van een
voornemen te expliciteren.

4

Inhoud

5.1.

Doeltreffendheid

24

5.2.

Doelmatigheid

25

6. Aanbevelingen voor de Safety Delta Nederland
1.

2.

3.

4.

5.

Inleiding

6

1.1.

Aanleiding en doel evaluatie

6

1.2.

Onderzoeksmethoden

6

1.3.

Leeswijzer

7

Opzet

8

2.1.

De doelen en beoogde resultaten van DV2030

8

2.2.

De structuur en governance

10

2.3.

Financiering en capaciteit

11

2.4.

Conclusies over de opzet

14

Proces

16

3.1.

Keuze voor vijf thema’s

16

3.2.

Samenwerking

16

3.3.

Conclusies over het proces

17

Resultaten

18

4.1.

Activiteiten en resultaten per roadmap

18

4.2.

Impact van DV2030

22

4.3.

Conclusies over resultaten

22

Conclusies

27

24

5

1. Inleiding
1.1. Aanleiding en doel evaluatie
Sinds het najaar van 2016 werken de overheid, het bedrijfsleven en de
wetenschap in het programma Duurzame Veiligheid 2030 (DV2030) structureel
samen om de veiligheid in de (petro)chemische sector te verbeteren. De ambitie
is een vitale (petro)chemische industrie in Nederland zonder noemenswaardige
incidenten: ‘in 2030 hebben bedrijven, overheden en wetenschap zich zo
ontwikkeld dat het streefbeeld van zero incidents binnen handbereik is en blijft.’

1.2. Onderzoeksmethoden
De evaluatie heeft plaatsgevonden in de periode augustus tot december 2020.
Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn de volgende
onderzoeksmethoden ingezet:
•

•

Om de ambities voor DV2030 te realiseren is in vijf roadmaps gewerkt aan
activiteiten, zoals pilots en onderzoeken. De thema’s van de roadmaps zijn:
•
•
•
•
•

Duurzaam assetmanagement
Naar een robuust en toekomstbestendig Brzo-beleid
Transparantie als drijvende kracht voor veiligheid
Ruimte voor (petro)chemische clusters
Hoogwaardige kennis

De looptijd van DV2030 is 2016-2020. Het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) heeft KWINK groep gevraagd het programma DV2030 te
evalueren, met als doel om te komen tot een evaluatierapport met daarin
conclusies over de doeltreffendheid en doelmatigheid van DV2030. Daarnaast is
het doel om te leren van dit programma ten behoeve van de in 2020 opgerichte
Safety Delta Nederland (SDN). Op grond van de conclusies zijn daarom
aanbevelingen geformuleerd voor de SDN. De SDN is op 5 oktober 2020
gelanceerd, met de ondertekening van het samenwerkingsconvenant SDN.

•

Er is een documentenanalyse uitgevoerd naar de opzet, het proces en
de resultaten van DV2030. In de documentenanalyse zijn Kamerbrieven,
het programmaplan van DV2030 en jaarverslagen van DV2030
bestudeerd. Ook zijn interne documenten van DV2030 geanalyseerd,
zoals verslagen van stuurgroep- en trekkersoverleggen, documenten
over de tussentijdse voortgang en begrotingen en realisaties.
Vervolgens hebben 24 semigestructureerde interviews plaatsgevonden
met het programmabureau, de trekkers en secretarissen per roadmap,
(oud)-leden van de stuurgroep en een selectie van leden van de
klankbordgroepen per roadmap. Bijlage I bevat een overzicht van de
gesprekspartners.
Er is een schriftelijke vragenlijst uitgezet via de nieuwsbrief van DV2030.
De vragenlijst is 23 keer volledig ingevuld. Met vijf individuele bedrijven
die de vragenlijst hebben ingevuld is vervolgens een telefonisch
interview gehouden om door te vragen op de gegeven antwoorden.

De verzamelde informatie is door het evaluatieteam geanalyseerd zodat
conclusies over DV2030 en aanbevelingen voor de SDN geformuleerd konden
worden. Vervolgens is een conceptrapport is opgesteld, dat is besproken met de
begeleidingscommissie en vervolgens definitief gemaakt.
De evaluatie is begeleid door een begeleidingscommissie, bestaande uit de
programmamanager, een ondersteunend lid van het programmabureau en twee
leden van de stuurgroep van DV2030.

6

1.3. Leeswijzer
In het vervolg van dit rapport gaan we achtereenvolgens in op de opzet van
DV2030 (hoofdstuk 2), het gevolgde proces (hoofdstuk 3) en de resultaten van
DV2030 (hoofdstuk 4). Hoofdstuk 5 bevat onze conclusies ten aanzien van de
doeltreffendheid en doelmatigheid van DV2030. We sluiten het rapport af met
aanbevelingen voor de SDN (hoofdstuk 6).

7

2. Opzet
2.1. De doelen en beoogde resultaten van
DV2030
De (totstandkoming van) de doelen van DV2030
De aanleiding voor DV2030 was de wens dat er een structureel en proactief
gesprek op gang zou komen tussen de wetenschap, de overheid en het
bedrijfsleven over veiligheid in de (petro)chemische sector. Structureel en
proactief, omdat de ervaring was dat het gesprek er met name was op het
moment dat er een incident plaatsvond.1 In een ‘high level meeting’ (september
2016) is bepaald aan welke vijf onderwerpen er in roadmaps gewerkt zou gaan
worden en wie de trekkers daarvan zouden zijn.2 Bij de high level meeting waren
vertegenwoordigers vanuit de overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap
aanwezig.
In de eerste Kamerbrief waarin DV2030 is genoemd (oktober 2016) is een stip op
de horizon voor DV2030 opgenomen: ‘de horizon voor de samenwerking is 2030,
de stip op de horizon is een veilige industrie waar geen incidenten met schade
voor omwonenden of omgeving plaatsvinden’.
Er is vervolgens in de stuurgroep veel gesproken over wat de ambitie of het doel
van DV2030 zou moeten zijn. In april 2017 is bijvoorbeeld in de stuurgroep nog
gesuggereerd het doel anders te formuleren, gericht op een vitale chemiesector
in harmonie met zijn omgeving. Sommige stuurgroepleden waren het hiermee
eens, anderen gaven aan dat deze doelstelling te weinig gericht was op veiligheid.
1

Interviews KWINK groep september – oktober 2020.

Uiteindelijk is in november 2017 het programmaplan definitief geworden, waarin
de volgende ambitie is opgenomen:
“DV2030 heeft als ambitie van álle betrokkenen om in Nederland een vitale
(petro)chemische industrie te hebben zonder noemenswaardige incidenten: in
2030 hebben bedrijven en overheden zich zo ontwikkeld dat het streefbeeld van
“zero incidents” binnen handbereik is en blijft.”
Ook staat in het programmaplan beschreven dat DV2030 erop gericht is “om met
de blik op 2030 activiteiten en interventies te ontwikkelen, te testen en uit te
voeren die de veiligheid in de (petro)chemische sector significant en duurzaam
verbeteren.”
De trekkers en secretarissen hebben per roadmap een plan van aanpak
opgesteld, met daarin beoogde doelen. Het eerste trekkersoverleg vond plaats in
februari 2017. De plannen van aanpak per roadmap zijn besproken in de
stuurgroep van april 2017 (waarin ook de overkoepelende ambitie is vastgesteld).
De overkoepelende ambitie van DV2030 is niet SMART gemaakt en er zijn geen
subdoelen opgesteld waaraan getoetst kan worden of de ambitie gehaald is. De
ambitie richtte zich op 2030, en er is bijvoorbeeld niet uitgewerkt wat er in 2020
(na de vierjarige looptijd van het programma) aan tussenresultaten bereikt moest
zijn om te kunnen monitoren of het doel van 2030 binnen bereik was.
Gesprekspartners geven aan dat er in het programma wel veel gesproken is over
het concretiseren van de doelstelling, maar dat het erg lastig is om veiligheid en
de bijdrage van DV2030 aan het voorkomen van incidenten meetbaar te maken.
Er is volgens sommige gesprekspartners vanuit het bedrijfsleven ook bewust voor
gekozen om het niet te hebben over het ‘doel’ maar over de ‘ambitie’ van
DV2030. Een doel vraagt om prestatie-indicatoren en subdoelen, terwijl een

2

https://www.veiligheidvoorop.nu/view/news/detail/71.

8

ambitie meer fungeert als gezamenlijke stip op de horizon: hier doen we het
voor.
DV2030 is vervolgens bottom-up vormgegeven: per roadmap is door de trekkers
en secretarissen van de roadmap een doelenboom opgesteld, met daarin
doelstellingen, beoogde tussenresultaten en daaraan gekoppelde activiteiten en
korte termijn projecten. De doelstellingen van de verschillende roadmaps zijn
uiteenlopend geformuleerd: soms is de doelstelling meer gericht op een resultaat
en soms meer op een activiteit. Zo is één van de doelstellingen van Roadmap 2
gericht op een resultaat: ‘komen tot een verdere beleidsvernieuwing van het
Brzo-beleid om integrale uitvoering te bevorderen’ en is een doelstelling van
Roadmap 4 meer gericht op een activiteit: ‘uitwisselen en toepassen van best
practices voor collectieve clustermaatregelen ter borging van de veiligheid’. Ook
voor de doelen van de roadmaps geldt dat ze niet SMART zijn gemaakt.

mogelijk noemenswaardige incidenten horen). Tegelijkertijd bestaan er bij
betrokkenen verschillende beelden over wanneer DV2030 geslaagd is.
•

•

In de roadmaps is na het vaststellen van de doelenbomen organisch gewerkt.
Projecten zijn opgepakt, soms zijn projecten tussentijds toegevoegd, soms bleken
projecten niet uitvoerbaar. Er is niet systematisch (expliciet, op vaste momenten,
waarbij de uitkomsten zijn vastgelegd) getoetst of de gekozen activiteiten nog de
juiste zijn en of deze optimaal bijdragen aan de doelen van de roadmap en aan de
overkoepelende ambitie.
Verschil tussen doelen op papier en doelen in de praktijk
Er is een ambitie voor DV2030 geformuleerd die afwijkt van wat de meeste
partijen zien als het belangrijkste doel van DV2030. De ambitie ‘op papier’ is “om
in Nederland een vitale (petro)chemische industrie te hebben zonder
noemenswaardige incidenten”. De meeste betrokkenen zien echter
samenwerking als het belangrijkste doel van DV2030: het in de ‘triple helix’ (de
overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap) samenwerken aan de veiligheid
van de (petro)chemische sector. Uiteraard raken de doelstellingen aan elkaar: de
aanname is dat samenwerking leidt tot een veiligere industrie (waarbij zo min

•

Volgens sommigen is DV2030 geslaagd als de ambitie die op papier staat
dichterbij is gekomen: als er projecten zijn opgestart die direct bijdragen
aan de veiligheid van de (petro)chemische sector. Dit betekent
bijvoorbeeld dat resultaten uit het programma daadwerkelijk zijn
toegepast in het bedrijfsleven.
Volgens veel anderen is DV2030 geslaagd als de partijen in de triple helix
hebben samengewerkt en als er sprake is van meer vertrouwen tussen
de partijen. De aanname is dat deze samenwerking bij zal dragen aan de
veiligheid in de sector. Hóe verbeterde samenwerking precies bijdraagt
aan een verhoogde veiligheid wordt niet altijd onderbouwd. Voor
sommige onderwerpen die onderdeel uitmaken van DV2030 is de relatie
duidelijk: als er bijvoorbeeld kennis gedeeld wordt over bijna-incidenten
kunnen andere bedrijven die kennis gebruiken om hun eigen veiligheid
te verbeteren. Voor andere onderwerpen is de relatie tussen betere
samenwerking en verhoogde veiligheid minder duidelijk. Als het
bijvoorbeeld gaat over de samenwerking op het gebied van toezicht zijn
er gesprekspartners die redeneren dat hiermee eerder de efficiëntie dan
de veiligheid verbeterd wordt. Ook van de projecten rondom
omgevingscommunicatie wordt benoemd dat deze niet direct tot meer
veiligheid leiden en dat de relatie met de ambitie van het programma
meer indirect is: een proactieve en transparante communicatie vanuit
bedrijf en overheid draagt bij aan de beleving van veiligheid in de
maatschappij en in het verlengde daarvan aan het maatschappelijk (en
politiek) draagvlak voor risicovolle activiteiten.
Tot slot zijn er enkele partijen die nog weer anders kijken naar de
doeltreffendheid van DV2030, en die van mening zijn dat DV2030
geslaagd is als de projecten die zijn opgestart zullen worden doorgezet
in de SDN.

9

Voor sommigen is de stip op de horizon van ‘geen noemenswaardige incidenten’
behulpzaam: deze ambitie geeft richting en geeft aan waar het DV2030
uiteindelijk om te doen is. Anderen geven echter aan dat de ambitie sowieso niet
haalbaar is: er zullen altijd incidenten blijven voorkomen. Volgens sommigen
maakte de ‘grote’ ambitie juist dat DV2030 wel erg ‘hoog-over’ bleef en dat er in
mindere mate concrete projecten werden opgepakt.

2.2. De structuur en governance
Ingerichte governance
De aansturing van het programma vindt plaats op twee niveaus: overkoepelend
via de stuurgroep en per roadmap door de trekkers van de roadmaps. Verder is
er per roadmap een klankbordgroep ingericht en is er een programmabureau.
Hierna lopen we de verschillende beslis- en overlegorganen van DV2030 langs.
Programmabureau
Het programmabureau ondersteunt de stuurgroep en de trekkers en is
verantwoordelijk voor onder andere de planning, organisatie, financiering,
communicatie en afstemming. Het programmabureau bestaat uit een
programmamanager die wordt ondersteund door vier tot zes medewerkers (dit
varieerde per jaar) van het ministerie van IenW.
Stuurgroep
De rol van de stuurgroep is als volgt beschreven in het programmaplan: ‘De
stuurgroep stuurt het programma aan. Zij besluit over aan haar door de trekkers
voorgelegde beslispunten, de koers van het programma en het bewaken van de
voortgang van het programma. Tevens zal zij support aan de trekkers bieden’. De
stuurgroep bestaat uit ongeveer vijftien leden en een onafhankelijk voorzitter.
Gedurende de looptijd van het programma is ervoor gekozen de trekkers ook aan
te laten sluiten bij de overleggen van de stuurgroep.

De meerwaarde van de stuurgroep was volgens gesprekspartners dat er bij de
deelnemende partijen commitment op hoog niveau was. Stuurgroepleden zelf
geven vaak als meerwaarde dat ze aan tafel zaten met de andere partijen uit de
triple helix en met die partijen in gesprek konden. Ook waardeerden de
stuurgroepleden het bespreken van inhoudelijke onderwerpen tijdens de
stuurgroepbijeenkomsten. Over de aanwezigheid van de trekkers bij de
stuurgroepoverleggen lopen de meningen uiteen. Sommigen waren hier positief
over, omdat de trekkers informatie over de voortgang in hun roadmap konden
delen en de stuurgroep direct met de trekkers in gesprek kon gaan. Andere
gesprekspartners zijn kritisch, omdat het voor de trekkers een extra overleg
betekende, de stuurgroep nog groter werd en het soms ongemakkelijk was dat
de stuurgroep iets moest beslissen over een roadmap met de trekker erbij.
De stuurgroep heeft geen sturende rol gehad in het programma. De stuurgroep
heeft bijvoorbeeld niet geïntervenieerd bij roadmaps of aangegeven welke
roadmaps of activiteiten in een bepaald jaar meer prioriteit zouden moeten
krijgen (met daaraan gekoppeld budget en/of menskracht). Gesprekspartners
geven aan dat de stuurgroep te groot was om te sturen, helemaal doordat ook de
trekkers aanwezig waren. Het beeld uit de gesprekken is daarnaast dat
stuurgroepleden zich over het algemeen niet verantwoordelijk voelden voor het
laten slagen van het gehele programma, maar zich vaak eerder betrokken
voelden bij bepaalde roadmaps. Sommige gesprekspartners hadden graag gezien
dat de stuurgroep meer gestuurd had, bijvoorbeeld door erop toe te zien dat er
in de roadmaps concrete projecten werden opgepakt die bijdroegen aan het
vergroten van de veiligheid van de (petro)chemische sector.
Trekkers en secretarissen
Elke roadmap heeft één of twee trekkers die tevens voorzitter zijn van de
roadmaps. Alle trekkers treffen elkaar in het trekkersoverleg. Trekkers hebben
één of twee vaste secretarissen. Gedurende de looptijd van DV2030 is besloten
aan iedere roadmap een secretaris vanuit het ministerie van IenW toe te voegen,

10

die tijd had om de trekker te ondersteunen. Alle secretarissen hadden een
regulier secretarissenoverleg; daarnaast was er een werkoverleg met de
secretarissen vanuit het ministerie van IenW en het programmabureau. Volgens
een aantal trekkers en secretarissen waren de overlegmomenten vanuit hun rol
te frequent, waardoor ze veel aan het vergaderen en overleggen waren.
Klankbordgroepen
Voor iedere roadmap is een klankbordgroep samengesteld met
vertegenwoordigers vanuit de overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap. De
rol van de klankbordgroep is niet beschreven. In het programmaplan gaat het nog
over een ‘kernteam’ per roadmap. De rol die de klankbordgroep heeft gespeeld
in de verschillende roadmaps varieert. In één roadmap heeft de klankbordgroep
gefungeerd als soort projectteam, waarbij de klankbordgroepleden concrete
projecten hebben opgepakt. In andere roadmaps heeft de klankbordgroep meer
echt als ‘klankbord’ gefungeerd en hebben de leden meegedacht met de trekkers
en secretarissen. Het aantal keren dat de klankbordgroepen bij elkaar zijn
gekomen nam af naarmate DV2030 langer liep. Voor één roadmap geldt dat de
klankbordgroep slechts één of enkele keren bij elkaar is geweest bij de start van
DV2030 en vervolgens niet meer. Ook de aanwezigheid van de
klankbordgroepleden bij bijeenkomsten fluctueerde sterk. Opvallend was
bovendien dat sommige klankbordgroepleden die in het kader van de evaluatie
zijn benaderd voor een interview zich er niet van bewust waren dat ze lid waren
van een klankbordgroep.
Betrokkenheid van overheid, bedrijfsleven en wetenschap
In alle beslis- en overlegorganen van DV2030 (stuurgroep, trekkers en
secretarissen, klankbordgroepen) zijn vertegenwoordigers van de overheid, het
bedrijfsleven en de wetenschap betrokken. De meeste gesprekspartners geven
aan dat de juiste partijen betrokken zijn en dat er geen partijen missen.

Gesprekspartners noemen soms wel manieren waarop bepaalde partijen anders
of meer betrokken hadden kunnen worden. Zo waren vanuit het bedrijfsleven
met name de brancheverenigingen vertegenwoordigd in de verschillende beslisen overlegorganen van DV2030. Gesprekspartners geven aan dat ze graag een
grotere rol van individuele bedrijven hadden gezien. Wat betreft de
betrokkenheid vanuit de overheid benoemen gesprekspartners dat het ministerie
van IenW zeer actief en betrokken was, maar dat de betrokkenheid vanuit het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) soms sterker had mogen
zijn. Gesprekspartners zien meerwaarde in het betrekken van de wetenschap en
het programmabureau heeft hier hard aan gewerkt. Dit is echter lastig gebleken,
omdat de wetenschap veel minder georganiseerd is in branches of verenigingen.
Veel gesprekspartners, vanuit zowel de overheid en het bedrijfsleven en vanuit
de wetenschap zelf geven aan dat de wetenschap op een aantal momenten een
zeer waardevolle rol heeft vervuld (in het doen van onderzoeken en in
trekkerschap van Roadmap 3), maar over het algemeen wat meer op de
achtergrond is gebleven in het programma.
Tot slot geven gesprekspartners aan dat soms niet duidelijk was wat het mandaat
van een bepaalde persoon was of vanuit welke rol iemand aan tafel zat. Dit
maakte het bijvoorbeeld lastig om in de stuurgroep besluiten te nemen.

2.3. Financiering en capaciteit
Financiering en budgettering van DV2030
Het programmabureau is verantwoordelijk voor het financieel beheer van
DV2030. Aan het begin van het programma is € 1,4 miljoen begroot voor de
gehele doorlooptijd van DV2030.
De roadmaps vroegen ieder jaar budget aan voor de projecten die zij dat jaar
wilden uitvoeren. Vervolgens werd door de programmamanager een begroting

11

opgesteld en besproken in de stuurgroep, waarbij werd besloten welke projecten
wel en niet zouden worden gefinancierd. In 2018 werd meer budget aangevraagd
dan beschikbaar was.
Er is beperkt centraal gestuurd op de inzet van het budget. In een aantal jaren
bleek na de zomer dat binnen roadmaps een aantal projecten (nog) niet was
opgestart, waardoor het budget niet uitgeput zou raken. Tegelijkertijd was de
indruk bij andere roadmaps dat er geen budget meer beschikbaar was.
Vervolgens zijn projecten opgestart uit andere roadmaps, en is het budget ieder
jaar uiteindelijk wel uitgeput.
In de onderstaande tabel is een overzicht gemaakt van de gebudgetteerde,
begrote en gerealiseerde bedragen per jaar gedurende de periode 2017 – 2020.
Hierbij merken we het volgende op:
•

•

De financiële verantwoording was aan het begin van DV2030 nog niet
volledig op orde, waardoor er geen goed inzicht is in de begrote en
gerealiseerde bedragen in 2017 en 2018. Hierbij is een complexiteit dat
in de financiële boekhouding van het ministerie van IenW onderscheid is
tussen opdrachten tot €15.000 (die uit een zogenaamde
‘flitsopdrachtenpot’ gefinancierd worden) en opdrachten boven de
€15.000, die vanuit de DV2030-pot gefinancierd worden. De in 2017 en
2018 opgenomen bedragen zijn tot stand gekomen na berekeningen
achteraf van het programmamanagement, maar de werkelijk begrote en
gerealiseerde bedragen wijken hier dus mogelijk iets van af.
De realisatie van 2020 is nog niet afgerond, aangezien er op het moment
van de evaluatie nog facturen verwacht werden. De verwachting van het
programmamanagement is dat het budget in 2020 vrijwel volledig
uitgeput zal worden.

Jaar

Budget

Begroot

Gerealiseerd

2017

€250.000

€250.000

€120.000

2018

€300.000

€448.300

€280.000

2019

€270.000

€356.120

€247.420

2020

€300.000

€427.734

Stand oktober 2020:
€81.735

Tabel 1. Overzicht begrotingen en realisaties 2017-2020.

Financieel beheer
De programmamanager stelde tussentijds regelmatig een stand van zaken op,
waarin de begroting zo nodig werd herzien en reeds gemaakte kosten werden
beschreven. Meestal is de uiteindelijke realisatie niet in deze overzichten
opgenomen. Ook zijn de begrotingen en realisaties niet op vaste momenten in
het jaar opgesteld en waren daardoor de financiële ontwikkelingen gedurende
een jaar niet altijd inzichtelijk.
Er waren in DV2030 enkele voorzieningen voor doelmatigheid aanwezig. De
financiële afdeling van het ministerie van IenW keek mee en de uitgaven
moesten daar verantwoord worden. De programmamanager had de rol om toe te
zien op de uitgaven. De stuurgroep kon ook sturen op de begroting, maar heeft
dit in de praktijk niet gedaan.
Mate waarin het budget toereikend is geweest
Op één voorbeeld na zijn tijdens de evaluatie geen projecten genoemd die niet
uitgevoerd konden worden omdat er geen budget was. Een aantal jaren bleek
zelfs na de zomer dat er nieuwe projecten opgestart konden en dienden te
worden om het budget uit te putten. Ook benoemen veel gesprekspartners dat
er met een relatief klein budget veel bereikt is.

12

Als enige voorbeeld waarbij budget toch een beperkende factor is geweest wordt
de opvolging van de quick scan naar het vervoer van gevaarlijke stoffen
genoemd. De quick scan was bedoeld om te zien of vervoersstromen van
gevaarlijke stoffen van en naar chemieclusters verlegd, gebundeld of
geëlimineerd zouden kunnen worden, bijvoorbeeld door stromen binnen clusters
kort te sluiten. De quick scan heeft hier geen antwoord op kunnen geven en
volgens de betrokkenen ontbrak tijd en geld voor onderzoek op het niveau van
individuele bedrijven binnen clusters.
Gesprekspartners geven aan dat er met meer budget niet meer bereikt had
kunnen worden, omdat de beperkende factor zat in de tijd die de betrokkenen
beschikbaar hadden voor DV2030. Als er dus meer budget was geweest, was er
geen capaciteit geweest om met dat budget meer projecten uit te voeren.
Subsidieregeling versterking omgevingsveiligheid Brzo-sector (Safety Deals)
In 2018 en 2019 is voor een aantal projecten subsidie aangevraagd conform de
subsidieregeling versterking omgevingsveiligheid Brzo-sector, ook wel Safety
Deals genaamd. Zie voor een overzicht tabel 2. De subsidieregeling is aangepast
om goed aan te sluiten bij DV2030: thema’s waar een project betrekking op moet
hebben om in aanmerking te komen voor een Safety Deal komen overeen met de
thema’s van de roadmaps.

Jaar

Project

Gesubsidieerde kosten

2018- Corrosie onder isolatie
2019

€150.000

2018

Validatie cultuurmeetinstrument

€100.000

2018
2019

Chemiesector midden in de samenleving

2019

VBS Adapter

€175.000

2019
–
SDN

Website SDN + Technology Catalogue

€49.400

-

Niet uitgevoerd

Tabel 2: Projecten gefinancierd met een Safety Deal.

Weinig gesprekspartners hebben een goed beeld van de mogelijkheid om een
Safety Deal in te zetten en het aantal keren dat dit is gebeurd vanuit DV2030. Een
aantal mensen die hier wel een beeld van hebben is overwegend positief en geeft
aan dat de Safety Deal-regeling goed gebruikt is in DV2030. Enkele
gesprekspartners geven bovendien aan dat de Safety Deals voor toegenomen
professionaliteit zorgden door de mogelijkheid om betaalde mensen in te zetten.
Anderzijds zijn er ook enkele gesprekspartners die hebben aangegeven dat de
administratieve lasten van het aanvragen van een Safety Deal erg hoog waren.
Tot slot geven enkele gesprekspartners aan dat ze hadden gehoopt dat er meer
projecten vanuit DV2030 gefinancierd zouden worden middels een Safety Deal.

13

Inzet in cash en in kind van de betrokken partijen
De financiële inzet voor DV2030 kwam volledig van de overheid. Het merendeel
is gefinancierd door het ministerie van IenW. Daarnaast zijn enkele projecten
gefinancierd door Inspectie SZW en vanuit de Safety Deals. Het bedrijfsleven en
de wetenschap hebben geen financiële bijdrage geleverd. Sommige
gesprekspartners zijn hier kritisch over, omdat ze aangeven dat het uitblijven van
financiering vanuit het bedrijfsleven aantoont dat er onvoldoende commitment is
vanuit het bedrijfsleven om bij te dragen aan DV2030. Andere gesprekspartners
zijn het hier niet mee eens en geven aan dat de commitment blijkt uit de bijdrage
in kind.
Partijen vanuit de overheid, de industrie en het bedrijfsleven hebben in kind
bijgedragen aan DV2030 door deel te nemen aan de stuurgroep of
klankbordgroepen, door de trekkers- of secretarisrol voor een roadmap op zich te
nemen, of door mee te doen aan projecten of onderzoeken die uit DV2030
voortvloeiden. Het ministerie van IenW heeft met name een grote rol gespeeld,
onder andere door het programmamanagement in te vullen en iedere roadmap
van een secretaris te voorzien. Een aantal gesprekspartners vanuit het
bedrijfsleven en vanuit de overheid geeft aan dat de inzet in kind van het
bedrijfsleven minder hoog was dan van de andere partijen. Zoals eerder
benoemd geven veel gesprekspartners, vanuit zowel de overheid en het
bedrijfsleven en vanuit de wetenschap zelf aan dat de wetenschap op een aantal
momenten een zeer waardevolle rol heeft vervuld, maar over het algemeen wat
meer op de achtergrond is gebleven in het programma. De waardevolle bijdrage
die de wetenschap heeft geleverd is in de vorm van onderzoek (bijvoorbeeld het
onderzoek naar veiligheidsparameters in de chemische clusters) en via het
trekkerschap van het RIVM bij Roadmap 3.
Veel gesprekspartners benoemen dat de inzet voor nagenoeg alle deelnemers
aan DV2030 naast hun andere werkzaamheden kwam. Hierover geven meerdere

gesprekspartners aan dat er veel bereikt is met oog op de (soms zeer) beperkte
tijd die de betrokkenen beschikbaar hadden voor het DV2030.

2.4. Conclusies over de opzet
De betrokkenen bij DV2030 zijn overtuigd van het belang van samenwerking.
Binnen DV2030 is bottom-up en organisch gewerkt.
DV2030 is gestart vanuit de overtuiging van alle betrokken partijen dat het
belangrijk was om in de triple helix samen te werken aan de veiligheid van de
(petro)chemische industrie.
De keuze die is gemaakt in DV2030 is om ‘bottom-up’ te werken: de trekkers en
de secretarissen van de roadmaps hebben de ruimte gekregen om plannen van
aanpak op te stellen en hiermee aan de slag te gaan. Er is organisch gewerkt: als
bleek dat activiteiten niet haalbaar waren is gekozen om andere activiteiten op te
pakken.
Er is beperkt gestuurd op het behalen van de ambitie van DV2030. Belangrijke
voorwaarden om te kunnen sturen op de ambitie waren dan ook niet aanwezig:
de ambitie is niet SMART gemaakt en er is geen orgaan dat actief heeft
gestuurd op het behalen van de overkoepelende ambitie.
De ambitie van ‘geen noemenswaardige incidenten’ is niet SMART gemaakt en is
niet uitgewerkt in subdoelen. De ambitie richtte zich op 2030, en er was
bijvoorbeeld niet uitgewerkt wat er in 2020 aan tussenresultaten bereikt moest
zijn om te kunnen monitoren of het doel van 2030 binnen bereik was. Ook
bestaat er onder de betrokkenen geen eenduidig beeld van wanneer DV2030
geslaagd is. Het ontbreken van een ambitie en subdoelen die meetbaar zijn
maken dat er niet gestuurd kan worden op het bereiken van de overkoepelende
ambitie.

14

Daar komt bij dat de stuurgroep niet de rol heeft gepakt om te sturen op de
overkoepelende ambitie van het programma en er ook geen ander gremium was
dat deze rol heeft opgepakt.

geen budget meer beschikbaar was, terwijl er op dat moment nog wel budget
beschikbaar was.

Het doel op papier verschilde van het doel zoals veel betrokkenen dat zagen.
Voor veel betrokkenen was de samenwerking tussen de triple helix het
belangrijkste doel van DV2030, omdat dit volgens hen de eerste stap was die
nodig was richting een nog veiligere (petro)chemische sector. De betrokkenen
hadden de gezamenlijke wens dat er een structureel en proactief gesprek op
gang zou komen, in plaats van gesprek op het moment dat er een incident
plaatsvond. Op papier was de ambitie van DV2030 een vitale (petro)chemische
industrie te hebben zonder noemenswaardige incidenten. De thema’s van de
roadmaps en de activiteiten binnen de roadmaps waren soms direct gericht op
het verbeteren van de veiligheid in de (petro)chemische industrie en soms op
samenwerking.
Doordat er niet is uitgegaan van samenwerking als belangrijkste doel van het
programma (omdat daarmee de veiligheid vergroot kan worden) is binnen
DV2030 ook niet bepaald wat dan nodig is om die samenwerking te
optimaliseren, welke partijen daarbij betrokken zouden moeten zijn en hoe
gemeten kan worden of dat gelukt is.
Het budget voor DV2030 is toereikend geweest, in relatie tot de tijdsbesteding
die deelnemende partijen hebben gedaan om resultaten tot stand te brengen.
Er is beperkt overkoepelend gestuurd op de verdeling van het budget.
Er is slechts één voorbeeld bekend van een doelstelling die niet gehaald is
wegens gebrek aan financiering. Verder concluderen we dat partijen niet meer
tijd hadden gehad om meer budget om te zetten in projecten. We constateren
voorts dat er beperkt overkoepelende sturing heeft plaatsgevonden op de
verdeling van het budget. Daardoor hadden sommige roadmaps de indruk dat er

15

3. Proces
3.1. Keuze voor vijf thema’s
De thema’s van de roadmaps zijn centraal gekozen in de high level bijeenkomst
van september 2016. Hierbij zijn discussies gevoerd en compromissen gesloten.
Zo vonden partijen vanuit de overheid het belangrijk dat de staat van de assets in
kaart zou worden gebracht om het inzicht te vergroten in de veiligheid van de
sector en wilde de industrie graag een roadmap gericht op een meer integrale
benadering van het toezicht door de verschillende inspectiediensten. Per
roadmap hebben de trekkers en secretarissen vervolgens een plan van aanpak en
doelenbomen opgesteld.
Gesprekspartners zijn over het algemeen positief over de gekozen thema’s en
geven aan dat deze logisch zijn. Enkele gesprekspartners benoemen dat de
thema’s getoetst hadden moeten worden bij Brzo-bedrijven, om te borgen dat er
thema’s gekozen zouden worden waar de bedrijven belang aan hechten. Ook
geven enkele gesprekspartners aan dat ze bepaalde thema’s hebben gemist.
Vaak genoemd is het thema security. Aan het begin van DV2030 was de
bedoeling dat Roadmap 3 safety, security en transparantie zou beslaan. Er bleek
echter dat security meer werd gezien als een overkoepelend thema, waarop is
afgesproken dat security in alle roadmaps meegenomen zou worden. Uiteindelijk
heeft security en specifiek cybersecurity volgens sommige gesprekspartners te
weinig aandacht gekregen. Een ander thema dat sommige gesprekspartners

3

graag betrokken hadden willen zien in DV2030 is de invloed van de
energietransitie op veiligheid.

3.2. Samenwerking
Samenwerking in de triple helix
Het betrekken van de drie verschillende partijen blijkt uit de samenstelling van de
leden van de verschillende beslis- en overlegorganen. Deze leden zijn in aantallen
op de eerste plaats afkomstig van overheden, gevolgd door respectievelijk het
bedrijfsleven en de wetenschap. De leden van de stuurgroep, trekkers en
secretarissen zijn gedurende de looptijd van het programma regelmatig
gewisseld. Volgens sommige gesprekspartners bemoeilijkte dit de samenwerking.
Betrokkenheid Brzo-bedrijven
Binnen de scope van DV2030 vallen de circa 300 Brzo-bedrijven in de
(petro)chemische sector, aangevuld met bedrijven die werkzaam zijn in of deel
uitmaken van de keten, zoals bijvoorbeeld contractors en afvalbedrijven. Waar
nuttig en mogelijk worden ook de overige ongeveer 100 Brzo-bedrijven
betrokken. De Brzo-bedrijven zijn betrokken via brancheorganisaties3 en via
individuele bedrijven in de verschillende organen, zoals in de stuurgroep, in de
roadmaps als trekker of secretaris of in de klankbordgroep van een roadmap. Ook
zijn individuele bedrijven in de Brzo-sector bereikt door uitvoering van projecten.
Het is niet bekend hoeveel bedrijven precies bereikt zijn vanuit DV2030, maar het
beeld uit de gesprekken is dat dit een beperkt deel van de 300 Brzo-bedrijven is.
Een klein aantal grote Brzo-bedrijven is direct betrokken in een van de organen
van het programma. Verder zijn bedrijven bereikt in pilots en in workshops.
Opvallend hierbij is volgens enkele gesprekspartners dat brancheorganisaties

VNCI, VNPI, VOTOB en Deltalinqs.

16

aangaven dat bedrijven geen tijd hadden om mee te werken aan pilots, maar dat
bij het rechtstreeks benaderen van individuele bedrijven bleek dat de bereidheid
er wel was. Tot slot is in de gesprekken genoemd dat de om en nabij 10% van alle
bedrijven met de meeste achterstand op het gebied van veiligheid niet is bereikt
met het programma, omdat deze bedrijven weinig gemotiveerd zijn om te
participeren in een programma gericht op het verbeteren van de veiligheid.
Samenwerking met Brzo+ en Veiligheid Voorop
Gelijktijdig met het programma DV2030 liepen ook twee andere programma’s
gericht op veiligheid in de (petro)chemische industrie. Het
samenwerkingsprogramma Brzo+ is een samenwerking tussen Inspectie SZW,
Brzo-omgevingsdiensten, Veiligheidsregio's, Waterkwaliteitsbeheerders,
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en het Openbaar Ministerie.4 BRZO+
regelt de uniforme en integrale aanpak van VTH-taken (Vergunningsverlening,
Toezicht en Handhaving). In samenwerking tussen DV2030 en BRZO+ is gestart
met een traject om de samenwerking die BRZO+ belichaamt verder te
formaliseren.
Veiligheid Voorop is een samenwerkingsverband uit het bedrijfsleven. Veiligheid
Voorop stelt zich ten doel ‘om de veiligheidscultuur- en prestaties binnen de Brzobedrijven verder te verbeteren’.5 Veiligheid Voorop wordt door gesprekspartners
vooral beschouwd als een operationeel programma, waar DV2030 zich van
onderscheid door zich meer op de langere termijn te richten. Twee
stuurgroepleden bekleden ook rollen in het bestuur van Veiligheid Voorop. Er is
samenwerking met Veiligheid Voorop,6 bijvoorbeeld bij het project Safety
Adapter en bij de ontwikkeling van een Self-Assessment Questionnaire.

Op initiatief van DV2030 vond er iedere zes weken overleg plaats tussen
Veiligheid Voorop, BRZO+ en DV2030.7

3.3. Conclusies over het proces
De thema’s voor de roadmaps zijn tot stand gekomen met inbreng van de drie
partijen uit de triple helix. Betrokkenen zijn over het algemeen tevreden over
de keuze voor de thema’s, hoewel enkelen ook thema’s noemen die door hen
worden gemist.
De verschillende partijen hebben onderwerpen aangedragen en er zijn keuzes
gemaakt na het voeren van discussie en het sluiten van compromissen. Over het
algemeen zijn de betrokkenen (nog steeds) tevreden over de thema’s die zijn
gekozen. Enkele thema’s worden gemist, zoals (cyber)security en de
energietransitie.
In DV2030 heeft samenwerking plaatsgevonden tussen vertegenwoordigers van
de overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap. Het beeld is dat een beperkt
aantal individuele Brzo-bedrijven bereikt is.
De leden van de verschillende organen van DV2030 (stuurgroep, trekkers en
secretarissen en klankbordgroepen) zijn in aantallen op de eerste plaats
afkomstig van overheden, gevolgd door respectievelijk het bedrijfsleven en de
wetenschap. De leden van de stuurgroep, trekkers en secretarissen zijn
gedurende de looptijd van het programma regelmatig gewisseld.
Het is niet bekend hoeveel bedrijven precies bereikt zijn vanuit DV2030, maar het
beeld dat uit de evaluatie naar voren komt is dat een beperkt deel van de
doelgroep van 300 Brzo-bedrijven bereikt is.

4 Zie: https://www.brzoplus.nl/

6 Bijlage 1 – kamerbrief Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s mei 2019.

5

7

Zie: https://www.veiligheidvoorop.nu/

Interviews KWINK groep september – oktober 2020.

17

4. Resultaten
•

4.1. Activiteiten en resultaten per roadmap
Een van de voornemens van DV2030 (beschreven in het programmaplan) was om
met de blik op 2030 activiteiten en interventies te ontwikkelen, te testen en uit te
voeren die de veiligheid in de (petro)chemische sector significant en duurzaam
verbeteren. Hierna beschrijven we per roadmap welke activiteiten zijn
ondernomen en tot welke resultaten dit heeft geleid. De informatie in dit
hoofdstuk is gebaseerd op de jaarverslagen, verschillende voortgangsrapportages
en in de interviews die in het kader van de evaluatie zijn gehouden.
Roadmap 1 – duurzaam assetmanagement
De doelstellingen van Roadmap 1 waren oorspronkelijk 1) Verbetering en
ontwikkeling van (nieuwe) onderhoud- en inspectieactiviteiten en 2)
Ontwikkeling en waar mogelijk implementatie van (nieuwe) innovatieve assets. In
een bijlage bij een voortgangsrapportage van augustus 2019 is het doel
geformuleerd als ‘het streven naar 100% beschikbaarheid, het voorkomen van
niet geplande uitval van installaties en daarmee veilige assets en voortdurende
optimalisatie’.
In Roadmap 1 zijn de onderstaande activiteiten uitgevoerd met bijbehorende
resultaten. Vanuit Roadmap 1 is ook verbinding gezocht met reeds gestarte
activiteiten, die zijn opgenomen in DV2030. Twee voorgenomen acties zijn zover
bekend niet uitgevoerd.
•

Er is een nulmeting naar de staat van de assets binnen de Nederlandse
(petro)chemie uitgevoerd. Met deze studie is in beeld gebracht wat de

•

•

levensduur van en de relatie tot het onderhoud van de assets binnen de
Nederlandse (petro)chemie is. Het rapport is opgevolgd door een
workshop.
Het project Corrosion Under Isolation (CUI) was al gestart, is
gefinancierd met een Safety Deal en opgenomen in het programma
DV2030. Er hebben zestien bedrijven meegedaan aan het project.
Resultaat is een tool voor een managementaanpak CUI die is getest bij
asset owners. De volgende stap is de implementatie van de toolset. Ook
zijn twee handreikingen voor goede praktijken ontwikkeld: nondestructive inspections en beschermde coatingsystemen. Deze zullen
terecht komen in het SDN Kenniscentrum dat ingericht zal worden.
In het kader van de nulmeting naar de staat van de assets en in het
kader van het project Corrosion Under Isolation hebben verschillende
workshops plaatsgevonden, waarbij afgevaardigden vanuit het
bedrijfsleven en regionale veiligheidsnetwerken aanwezig waren. In de
jaren 2017 t/m 2020 hebben jaarlijks twee workshops plaatsgevonden,
met steeds tussen de 30 en 200 aanwezigen.
Het RIMV heeft een onderzoek naar Procesintensificatie uitgevoerd. Het
RIVM ziet veertien procesintensificatie-technologieën als kansrijk om
risico’s voor de omgeving te verminderen. Met de resultaten van het
onderzoek kunnen beleidsmakers instrumenten ontwikkelen die risico’s
voor de omgeving voorkomen of verkleinen.

Gesprekspartners noemen de nulmeting naar de staat van de assets vaak als
belangrijk positief resultaat van DV2030. Vaak genoemd is dat uit de nulmeting
blijkt dat het relatief goed gesteld is met de staat van de assets. Zo blijkt dat de
fabrieken van de (petro)chemie sinds 2014 aanzienlijk zijn verjongd. Ook het
project Corrosion Under Isolation is vaak als succesvol resultaat van DV2030
benoemd. Opvallend is wel dat de projectleider van CUI niet het beeld heeft dat
zijn project onderdeel uitmaakt van DV2030. Voor beide projecten wordt als

18

positief resultaat gezien dat er meer transparantie tussen de betrokkenen is
ontstaan.
Roadmap 2 – toekomstbestendig Brzo-beleid
De doelstellingen van Roadmap 2 zijn 1) Komen tot een verdere
beleidsvernieuwing van het Brzo-beleid om integrale uitvoering te bevorderen en
2) Komen tot een robuust, toekomstbestendig Brzo-stelsel gericht op een
duurzame beheersing van de veiligheid. Vanaf eind 2016 hebben meerdere
bijeenkomsten, workshops en verdiepingssessies plaatsgevonden om te komen
tot en invulling te geven aan deze doelstellingen. Vervolgens is in 2018 een
koersdocument opgesteld met daarin de meest perspectiefrijke ideeën.
Onderstaande activiteiten zijn in Roadmap 2 uitgevoerd. Er zijn zover bekend
geen voorgenomen activiteiten die helemaal niet zijn uitgevoerd.
•
•

•

•

De klankbordgroep van Roadmap 2 heeft een overzicht gemaakt van
relevante onderzoeken die van belang zijn voor het Brzo.
Er is een onderzoek uitgevoerd naar de verschillen en gelijkenissen van
het arbeidsomstandigheden- en omgevingsveiligheidstelsel in relatie tot
het Brzo.
Er is onderzoek uitgevoerd in het kader van het traject om de
samenwerking die BRZO+ belichaamt verder te formaliseren. Dit
onderzoek heeft een overzicht gegeven van de verschillende
bevoegdheden, verantwoordelijkheden en mandaten van de
verschillende uitvoerende overheidsactoren binnen het Brzo-veld.
Om het Brzo-stelsel toekomstbestendiger te maken is een pilot
uitgevoerd met blockchaintechnologie. Er is een blockchain-applicatie
ontwikkeld voor het delen van informatie over bijna-incidenten, met als
doel het leggen van een fundament voor een gezondere
veiligheidscultuur. De applicatie is ‘getest’ tijdens een interactieve
workshop, met bedrijfsleven en overheden. De applicatie gaf de

•

•

deelnemers inzicht in de mogelijkheden van de toepassing van
blockchain binnen het Brzo-stelsel. De volgende stap is het testen van de
applicatie met een groep bedrijven en de mogelijke aansluiting met het
VBS-systeem. In totaal zijn ongeveer 10-12 bijeenkomsten
georganiseerd.
Er is een onderzoek naar de aansluiting van de drie wettelijke stelsels
uitgevoerd. Dit onderzoek concentreert zich op twee punten: de
samenhang tussen wettelijke kaders en bevordering van de
veiligheidscultuur door toezicht.
Hierbij is een onderzoek naar Innovatieve Incentives uitgevoerd. Hierin is
onderzocht of het mogelijk is in de wet- en regelgeving en/of de daarvan
afgeleide vergunningen prikkels in te bouwen waardoor bedrijven
continu streven naar verbetering van de veiligheid.

Verder heeft Roadmap 2 geparticipeerd in een project direct onder de stuurgroep
DV2030 inzake vernieuwend toezicht.
Gesprekspartners noemen dat een meerwaarde van Roadmap 2 was dat het
gesprek over Brzo-beleid is gevoerd, maar dat concrete resultaten zijn
uitgebleven. Benoemd wordt dat het complexe thematiek betreft, waarbij de
belangen van verschillende partijen uiteenlopen. Gesprekspartners geven aan dat
de projecten hierdoor hoog over zijn gebleven en dat het niet is gelukt om echt
concreet te worden. Ook noemen gesprekspartners dat Roadmap 2 met name is
ingevuld vanuit de overheid en dat de wetenschap en het bedrijfsleven een
steeds kleinere rol hebben gespeeld naarmate DV2030 langer liep.
Roadmap 3 - Transparantie als drijvende kracht voor veiligheid
De doelstellingen van Roadmap 3 waren oorspronkelijk: 1) Zodanig delen van
informatie tussen bedrijven onderling dat veiligheid duurzaam wordt verbeterd;
2) Zodanig delen van informatie tussen bedrijven en overheid dat veiligheid
duurzaam wordt verbeterd en 3) Zodanig niveau van transparantie naar de

19

maatschappij dat de ervaren veiligheid duurzaam wordt verbeterd. Gaandeweg is
de doelenboom geactualiseerd en zijn drie nieuwe doelen geformuleerd: 1) Just
Culture binnen en tussen bedrijven om structureel te leren van (bijna)incidenten; 2) Er is een stelsel dat onderscheid maakt tussen bonafide en
malafide gedrag en dat Just Culture bij bedrijven ondersteunt en 3) Bedrijven,
overheden en omgeving zijn structureel in met elkaar in gesprek over veiligheid.
Onderstaande activiteiten zijn in Roadmap 3 uitgevoerd. Vier voorgenomen
activiteiten zijn voor zover bekend niet uitgevoerd.
•

•

•

•

Roadmap 3 heeft samen met roadmap 5 vastgesteld welke lessen uit de
luchtvaart van toepassing zijn op de (petro)chemie. Op basis van deze
lessen is het concept Just Culture (kort gezegd een open en
rechtvaardige cultuur) uitgewerkt. Er is een model ontwikkeld en
vervolgens geschikt gemaakt voor toepassing in de (petro)chemie door
middel van een stappenplan. Eind 2019 zijn vier bedrijven begonnen met
het als pilot toepassen van het stappenplan. Het doel is van elkaar te
leren en de resultaten voor de hele sector beschikbaar te maken.
Er is een verkenning naar andersoortig toezicht uitgevoerd. Hierin is een
inventarisatie gedaan van verschillende initiatieven met betrekking tot
verbetering van het toezicht.
Er is een onderzoek uitgevoerd naar risicocommunicatie door
Nederlandse Brzo-bedrijven en veiligheidsregio’s. In het onderzoek zijn
huidige praktijken van risicocommunicatie in beeld gebracht. Deze
praktijken zijn gespiegeld aan wetenschappelijke inzichten over
risicocommunicatie.
Het RIVM heeft buiten DV2030 een regionaal instrument ontwikkeld om
veiligheidsbeleving en informatiebehoeften te peilen (de
belevingsthermometer). Dit instrument is binnen DV2030 als pilot
ingezet in Deventer en Zaandam en is gebruikt bij een
belevingsonderzoek onder omwonenden van Chemelot (een

•

industriecomplex voor de chemische industrie). Vanuit DV2030 zijn
daarnaast enkele bijeenkomsten in Limburg ondersteunt
om risicocommunicatie-activiteiten door betrokken overheden en
Chemelot verder af te stemmen en daaruit ook lering te trekken die
bruikbaar is voor anderen. De risicocommunicatie moet leiden tot een
geïnformeerde omgeving die zich bewust is van de risico’s en weet wat
zij moet doen bij een ramp of crisis.
Er is een community of practice opgericht van
communicatieprofessionals. In samenwerking met Roadmap 4 zijn met
de community of practice workshops georganiseerd over communicatie
binnen een cluster. In dit kader zijn vijf projecten ingezet: Burenraad 2.0,
digitaal communiceren, betrekken bedrijven en belevingsthermometer.

Veel gesprekspartners noemen de Just Culture-pilots als belangrijk resultaat van
DV2030. Vaak geven ze hierbij aan dat de Just Culture-pilots al hebben geleid tot
effecten ‘op de werkvloer’ bij de deelnemende bedrijven, waar de meeste andere
projecten binnen DV2030 meer hoog over blijven. De uitdaging die
gesprekspartners benoemen wat betreft de pilots is het uitdragen van de
effecten naar de rest van de sector. Ook de projecten rondom
risicocommunicatie zijn genoemd als positief voorbeeld, ook omdat hier in
Chemelot al concreet aan gewerkt is.
Roadmap 4 - Ruimte voor (petro)chemische clusters
Roadmap 4 is gericht op zes chemieclusters: Delfzijl-Eemshaven, Amsterdam,
Rotterdam, Moerdijk, Zeeland/ Kanaalgebied Gent-Terneuzen, Sittard-Geleen
(Chemelot). De doelstellingen van Roadmap 4 zijn 1) Vaststellen van de
voorwaarden voor een positief netto-veiligheidseffect van chemieclusters; 2) In
beeld brengen van kansen en bedreigingen voor concurrentiekracht & veiligheid
van chemieclusters; én bijpassende maatregelen nemen en 3) Uitwisselen en
toepassen van best practices voor collectieve clustermaatregelen ten behoeve
van de veiligheid.

20

Onderstaande activiteiten zijn in Roadmap 4 uitgevoerd. De voorgenomen
activiteiten rondom de omgevingswet zijn niet uitgevoerd, omdat er vanuit het
programma Modernisering Omgevingsveiligheid reeds pilots op dit gebied
werden uitgevoerd. Roadmap 4 was hier via onder andere de leden van de
klankbordgroep indirect bij betrokken.
•

•

•

Er is een enquête uitgevoerd onder de chemieclusters. Dit leidde tot een
lijst met 23 best practices: collectieve maatregelen die in één of meer
chemieclusters zijn genomen, maar niet in alle, om de veiligheid te
versterken. Een aantal best practices is vervolgens verder uitgediept en
er zijn workshops georganiseerd waarin kennisuitwisseling heeft
plaatsgevonden tussen de clusters die de maatregel hebben genomen
en de clusters die dat – nog – niet hebben gedaan. Er heeft onder
andere een workshop met alle veiligheidsmanagers van Chemelot
plaatsgevonden. Samen met Roadmap 3 is een workshop rondom
gezamenlijke communicatie georganiseerd en met Roadmap 5 een
workshop over veiligheidsopleidingen. Op een aantal thema’s zijn door
clusters stappen richting uitvoering gezet. Daarbij is gebruik gemaakt
van de contacten die in de workshops zijn gelegd.
De Universiteiten van Antwerpen en Delft hebben een onderzoek
uitgevoerd naar de parameters die van invloed zijn op het risicoprofiel
van chemieclusters ten opzichte van eenzelfde bedrijvigheid in andere
clusters. De resultaten zijn gepresenteerd op de Veiligheidsdag
Veiligheid Voorop 2019. Ook is een vervolgonderzoek rondom het
ontwikkelen van een tool voor veiligheidsparameters uitgevoerd en is in
2020 een kwantitatieve studie naar de parameters gestart.
Eén van de beoogde resultaten van Roadmap 4 was een inventarisatie
van kansen en bedreigingen en een catalogus van maatregelen en
investeringen. In dit kader is een Quick Scan naar het vervoer van
gevaarlijke stoffen uitgevoerd. Er waren echter niet voldoende middelen
beschikbaar om het beoogde resultaat te behalen.

Gesprekspartners zijn enthousiast over het feit dat in Roadmap 4 kennis is
gedeeld tussen de clusters en dat de verschillende clusters elkaar mede dankzij
DV2030 hebben leren kennen en van elkaar leren. Gesprekspartners zijn ook
tevreden met de samenwerking met de wetenschap, die onderzoeken heeft
uitgevoerd.
Roadmap 5 – Hoogwaardige kennis
De oorspronkelijke doelen van Roadmap 5 waren 1) Een online kennisplatform
maken voor de overheid en hoog risico-bedrijven en ketenpartners en 2) Een
dashboard maken met nieuwe inzichten, leermethoden en -technieken. Roadmap
5 is gaandeweg het traject ingehaald door de ontwikkelingen van de SDN, waarop
is besloten dat Roadmap 5 zal opgaan in de SDN. Veel van de voorgenomen
activiteiten zijn dan ook niet uitgevoerd.
Onderstaande activiteiten zijn in Roadmap 5 uitgevoerd. Naast onderstaande
activiteiten heeft Roadmap 5 samen met Roadmap 3 het Just Culture traject
uitgevoerd.
•

•

Er is een inventarisatie uitgevoerd naar de lopende en recent afgeronde
onderzoeken op het gebied van veiligheid in de (petro)chemie in
Nederland. Er zijn bijna 200 onderzoeken geïnventariseerd. De
resultaten worden gebruikt als bouwsteen voor de Safety Delta
Nederland.
Op het moment van de evaluatie werd een inventarisatie van
veiligheidsopleidingen uitgevoerd.

Zoals hiervoor al beschreven zijn veel gesprekspartners enthousiast over Just
Culture. Ook is door enkele gesprekspartners benoemd dat het heel nuttig is dat
er nu een overzicht is van onderzoeken op het gebied van veiligheid in de
(petro)chemie, zodat de SDN hier goed gebruik van kan maken en geen dubbel

21

werk wordt verricht. Verder benoemt een aantal gesprekspartners dat ze uit
Roadmap 5 concrete resultaten missen.

4.2. Impact van DV2030
Zoals beschreven in paragraaf 2.1. is er een verschil tussen de ambitie van
DV2030 ‘op papier’ en wat de meeste betrokkenen zien als het belangrijkste doel
van DV2030. Volgens sommigen is DV2030 geslaagd als de ambitie die op papier
staat dichterbij is gekomen: als er projecten zijn opgestart die direct bijdragen
aan de veiligheid van de (petro)chemische industrie. Volgens veel anderen is
DV2030 geslaagd als de partijen in de triple helix hebben samengewerkt en als er
sprake is van meer vertrouwen tussen de partijen. Hierna besteden we daarom
eerst aandacht aan de impact van DV2030 op het streefbeeld van zero incidents
en daarna gaan we in op de effecten van DV2030 op de samenwerking in de
triple helix.
Het streefbeeld van zero incidents
Het is (nog) niet vast te stellen wat de bijdrage van DV2030 is aan het streefbeeld
van zero incidents. Ten eerste kan het zijn dat effecten nu nog niet zichtbaar zijn,
maar dat het programma in 2030 wel effect zal hebben gesorteerd. Ten tweede is
de causaliteit lastig vast te stellen. Met andere woorden: in hoeverre kan het
resultaat zero incidents (volledig) toegerekend worden aan het programma
DV2030? Zeker aangezien er al enkele jaren andere initiatieven lopen zoals
Impuls Omgevingsveiligheid (IOV), BRZO+ en Veiligheid Voorop. Om deze reden
hebben we in deze rapportage geen informatie over het aantal incidenten in de
(petro)chemische industrie opgenomen. Mogelijk kan op termijn de informatie
uit de Staat van de Veiligheid Brzo-bedrijven8 en het aantal MARS-incidenten9

gebruikt worden als indicaties voor het bereik van het streefbeeld van zero
incidents.
Samenwerking
Dankzij DV2030 hebben partijen uit de overheid, het bedrijfsleven en de
wetenschap samen het gesprek gevoerd over en gewerkt aan de veiligheid in de
(petro)chemische industrie. Bijna alle gesprekspartners beschouwen deze
samenwerking, die voorheen volgens gesprekspartners veel minder plaatsvond,
als de grootste winst van het programma. Dit blijkt ook uit de enquêteresultaten:
op de vraag wat de voornaamste resultaten zijn van DV2030, wordt ook door de
respondenten vaak samenwerking genoemd.
Gesprekspartners geven aan dat de werkgebieden van de andere partijen vaak
onbekend waren en dat er sprake was van weinig vertrouwen tussen de partijen.
Veel gesprekspartners benoemen dat het echt vertrouwen van elkaar nog steeds
een lastige kwestie is, maar dat met DV2030 wel een eerste stap is gezet. Als
voorbeeld is regelmatig genoemd dat het werken aan transparantie zoals dat
wordt gedaan in het kader van Just Culture vijf jaar geleden ondenkbaar zou zijn
geweest.
Uit het feit dat de samenwerking zal worden voortgezet in de SDN blijkt dat de
partijen nog steeds toegevoegde waarde zien in de samenwerking.

4.3. Conclusies over resultaten
In sommige roadmaps is een groot gedeelte van de voorgenomen activiteiten
uitgevoerd, in andere roadmaps een (zeer) beperkt aantal.
Het aantal activiteiten dat binnen de roadmaps is uitgevoerd varieert sterk. In

8 Uitgegeven door het ministerie van IenW, ministerie van SZW en ministerie van JenV, rapportage uit

9 Grote ongevallen met gevaarlijke stoffen bij Brzo-bedrijven dienen aan de Europese Commissie te

2019.

worden vermeld via het Major Accident Reporting System (MARS) op grond van de Seveso lll-richtlijn.

22

één roadmap zijn alle voorgenomen activiteiten uitgevoerd, in de andere vier
roadmaps zijn enkele of meer voorgenomen activiteiten om verschillende
redenen niet uitgevoerd.
De uitgevoerde activiteiten zijn voornamelijk inventariserend en onderzoekend
van aard. Er zijn ook projecten gestart waarin een interventie is ontwikkeld
en/of getest.
Het voornemen was om binnen DV2030 activiteiten en interventies te
ontwikkelen, te testen en uit te voeren die de veiligheid in de (petro)chemische
sector significant en duurzaam verbeteren. De in de roadmaps uitgevoerde
activiteiten betreffen vaak inventarisaties, (voor)onderzoeken, analyses en
verkenningen. Voor deze projecten geldt dat er vervolgstappen nodig zijn om
‘minder incidenten’ daadwerkelijk te effectueren, bijvoorbeeld door de
uitkomsten van een onderzoek te gebruiken om een interventie te ontwikkelen.
In een aantal projecten zijn al activiteiten en interventies ontwikkeld en getest
die de veiligheid in de (petro)chemische sector potentieel kunnen verbeteren.
Voorbeelden zijn handleidingen rondom Corrosion Under Isolation en het
stappenplan Just Culture dat bij vier bedrijven in de praktijk is getoetst.
Voor wat betreft de impact van DV2030 geldt dat de bijdrage aan het
streefbeeld van zero incidents niet is vast te stellen. Wel concluderen we dat
DV2030 ertoe heeft geleid dat eerste stappen zijn gezet in het verbeteren van
de samenwerking tussen de partijen uit de triple helix.
Om verschillende redenen is niet vast te stellen wat de bijdrage van DV2030 is
aan het verminderen van de incidenten in de (petro)chemische industrie. Voor
veel betrokkenen is het belangrijkste resultaat van DV2030 dat partijen uit de
overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap het gesprek hebben gevoerd over
en gewerkt hebben aan de veiligheid in de (petro)chemische industrie. Ook uit
het feit dat de samenwerking zal worden voortgezet in de Safety Delta Nederland
blijkt dat de partijen nog steeds toegevoegde waarde zien in de samenwerking.

23

5. Conclusies

resultaten daarvan. Op basis daarvan concluderen we dat DV2030 beperkt heeft
bijgedragen aan het dichterbij brengen van het streefbeeld van zero incidents.
We baseren ons hierbij op de volgende deelconclusies:
1.

De deelconclusies per onderwerp zijn opgenomen in de betreffende
hoofdstukken (paragraaf 2.4, 3.3 en 4.3). In dit hoofdstuk behandelen we de
overkoepelende conclusies met betrekking tot de doeltreffendheid en
doelmatigheid van DV2030.

5.1. Doeltreffendheid
We concluderen dat er een ambitie voor DV2030 is geformuleerd die afwijkt van
wat de meeste partijen zien als het belangrijkste doel van DV2030. De ambitie ‘op
papier’ is een vitale (petro)chemische industrie zonder noemenswaardige
incidenten. De meeste betrokkenen zien echter als het belangrijkste doel van
DV2030 samenwerking: het in de triple helix samenwerken aan de veiligheid van
de (petro)chemie.
Om die reden hebben we met twee brillen naar de doeltreffendheid van DV2030
gekeken. Hierna bezien we eerst de doeltreffendheid uitgaande van het doel
zoals dat op papier staat: een vitale (petro)chemische industrie zonder
noemenswaardige incidenten. Vervolgens gaan we uit van het doel van
samenwerking in de triple helix. Voor beide doelstellingen geldt dat het
programma zich richt op 2030. Daardoor is het logisch dat de uiteindelijke
doelstelling nog niet (volledig) gerealiseerd is.
Bijdrage DV2030 aan realiseren van geen noemenswaardige incidenten in 2030
Om uitspraken te doen over de bijdrage van DV2030 aan het streefbeeld van zero
incidents kunnen we kijken naar de uitgevoerde activiteiten en de directe

2.

3.

We concluderen dat in DV2030 veel projecten zijn opgestart waarvoor
geldt dat pas een bijdrage aan de veiligheid van de industrie bereikt kan
worden als een (groot) aantal vervolgstappen wordt gezet. Veel van de
projecten zijn gericht op inventarisatie en onderzoek. Een voorbeeld van
vervolgstappen die nodig zijn in het geval van toepasbaar onderzoek:
het ontwikkelen van een interventie, het testen van deze interventie in
de praktijk en het vervolgens opschalen van de resultaten. In het geval
van meer fundamenteel onderzoek, dat ook is uitgevoerd binnen
DV2030, is eerst nog de stap naar het toepasbaar maken van het
onderzoek nodig.
In een aantal projecten zijn pilots uitgevoerd en zijn handleidingen en
tools ontwikkeld die toegepast kunnen worden door bedrijven. Wanneer
de resultaten uit de pilots opgeschaald worden en handleidingen en
tools gebruikt gaan worden door veel bedrijven kan hiermee potentieel
een bredere bijdrage geleverd worden aan het verhogen van de
veiligheid in de sector. Een voorwaarde hiervoor is wel dat de
bekendheid onder Brzo-bedrijven vergroot wordt.
We zien dat er binnen DV2030 gekozen is voor een aantal thema’s
waarvan de relatie met veiligheid eerder indirect dan direct is.
Voorbeelden zijn de (voorgenomen) projecten rondom
omgevingscommunicatie en beleidsvernieuwing van het Brzo-beleid.
Voor deze projecten geldt dat er eerder een indirecte dan een directe
link is met het verhogen van de veiligheid in de (petro)chemische
industrie, in de zin van het voorkomen van incidenten.

Bijdrage DV2030 aan de samenwerking tussen partijen in de triple helix
We concluderen dat dankzij DV2030 partijen uit de overheid, het bedrijfsleven en

24

de wetenschap samen het gesprek hebben gevoerd over en hebben gewerkt aan
de veiligheid in de (petro)chemische industrie. Deze vorm van samenwerking was
volgens betrokkenen nieuw en vond plaats in een ingewikkelde context: er is
bijvoorbeeld sprake van een competitieve markt, wat maakt dat het voor
bedrijven niet vanzelfsprekend is om best practices te delen met concurrenten en
om transparant te zijn over (bijna-)incidenten bij het eigen bedrijf. Ook is vaak
sprake van grote internationale bedrijven, waarvan het hoofdkantoor niet in
Nederland is gevestigd en waarbij de transparantie die bedrijven kunnen
betrachten dus ook mede wordt bepaald door bedrijfsbeleid dat in een ander
land is ontwikkeld. Tot slot is de relatie tussen toezichthouders en bedrijven
ingewikkeld. Voor bedrijven kan er een belemmering zijn om informatie over
onveilige situaties te delen vanuit het risico dat ze zien dat de toezichthouder er
‘werk van gaat maken’. Vanuit de toezichthouder gezien kan het lastig zijn om
samen te werken met bedrijven, als tegelijkertijd toezicht moet worden
gehouden en moet worden gehandhaafd richting diezelfde bedrijven.

5.2. Doelmatigheid
Bij doelmatigheid gaat het om de vraag in hoeverre DV2030 efficiënt is in het
realiseren van de effectiviteit. Echter, doordat er geen eenduidig beeld is van de
effectiviteit van DV2030 is het ook niet goed mogelijk een harde uitspraak over
de doelmatigheid te doen. We hebben de doelmatigheidsvraag daarom
kwalitatief verkend aan de hand van drie perspectieven, die we hierna langs
lopen.
1.

Bijna alle gesprekspartners zien de samenwerking als het belangrijkste resultaat
van DV2030. Uit het feit dat in oktober 2020 de SDN is gestart blijkt dat de
partijen de samenwerking graag willen voortzetten.
Er zijn ook indicaties dat de samenwerking niet op alle vlakken geslaagd is. Zo
heeft een aantal gesprekspartners benoemd dat er weliswaar is samengewerkt,
maar er nog geen sprake is van volledig vertrouwen tussen de drie partijen. Ook
in de gesprekken bleek dat partijen vanuit de overheid en de industrie over en
weer kritisch op elkaar zijn. Een tweede indicatie voor de constatering dat de
samenwerking nog niet optimaal is, is het beeld dat slechts een klein gedeelte
van de doelgroep van 300 Brzo-bedrijven bereikt is. Tot slot heeft het regelmatig
wisselen van met name trekkers en secretarissen geen positieve invloed gehad
op de samenwerking. Immers, om goed samen te werken op een vertrouwelijk
onderwerp als veiligheid is continuïteit in de personele bezetting een niet
onbelangrijke succesfactor.

2.

Voorzieningen voor efficiënt opereren. Binnen DV2030 zijn enkele
voorzieningen getroffen om efficiënt te opereren: de financiële afdeling
van het ministerie van IenW keek mee en de uitgaven moesten daar
verantwoord worden. De programmamanager had als rol te borgen dat
geen onnodige uitgaven werden gedaan. Wat opvalt is dat beperkt
overkoepelend is gestuurd op de besteding van het budget, waardoor de
situatie ontstond dat de ene roadmap in de veronderstelling was dat het
budget uitgeput was, terwijl er bij een andere roadmap budget over
was. Ook valt op dat voorgenomen activiteiten (waar budget voor
begroot was) niet altijd zijn uitgevoerd, waardoor er tegen het einde van
het jaar nieuwe projecten opgestart konden (en moesten) worden om
het budget uit te putten. Dit roept de vraag op of hiermee uiteindelijk is
gekozen voor die projecten die de grootste bijdrage leverden aan de
doelen van DV2030.
Commitment en budget vanuit de drie deelnemende partijen. Het
budget voor DV2030 kwam volledig van de overheid. Het merendeel is
gefinancierd door het ministerie van IenW; daarnaast zijn enkele
projecten gefinancierd door Inspectie SZW en vanuit de Safety Deals.
Het bedrijfsleven en de wetenschap hebben geen financiële bijdrage
geleverd. Alle partijen hebben bijgedragen in kind, waarbij voor bijna
alle betrokkenen gold dat ze de werkzaamheden voor DV2030 naast hun
reguliere werkzaamheden uitvoerden.

25

3.

Wat als er dubbel zoveel budget beschikbaar zou zijn geweest? We
concluderen dat dubbel zoveel budget niet had geleid tot dubbel zoveel
resultaten. De betrokkenen bij DV2030 hadden (zeer) beperkt tijd
beschikbaar, waardoor ze naar eigen zeggen geen tijd gehad zouden
hebben om met meer budget meer projecten uit te voeren.

26

6. Aanbevelingen voor
de Safety Delta
Nederland

omgezet in een handreiking waarmee bedrijven de geleerde lessen
kunnen inzetten.
2.

Voer voor nieuwe projecten een ‘veiligheidseffect-toets’ uit en werk
aan die projecten die de grootste bijdrage leveren aan de vastgestelde
ambitie. In DV2030 is aan veel thema’s en projecten gewerkt. Dit paste
bij het programma, omdat het doel ook was om nieuwe samenwerking
tussen de partijen uit de triple helix op te starten en te verkennen hoe
deze samenwerking goed zou kunnen functioneren. Voor de SDN
bevelen we aan om aan minder projecten tegelijkertijd te werken en te
kiezen voor die projecten waarvan de verwachting is dat de bijdrage aan
de ambitie het grootst zal zijn. Voor deze projecten kunnen dan ook alle
stappen gezet worden: van inventarisatie tot toepassing en opschaling.
Om goed te kunnen prioriteren bevelen we de SDN aan om voor nieuwe
projecten binnen de SDN in het projectvoorstel een uitwerking te laten
maken van de wijze waarop het project gaat bijdragen aan het
verbeteren van het veiligheidsniveau van de (petro)chemie. Op deze
wijze is al vroeg duidelijk of en welke stappen na het project nodig zijn
om effect te sorteren. Hiermee kan gekozen worden voor die projecten
die echt tot resultaat gaan leiden.

3.

Segmenteer de brede doelgroep van Brzo-bedrijven en bepaal

Naast het doen van uitspraken over doeltreffendheid en doelmatigheid heeft de
evaluatie tot doel om te leren, ten behoeve van de in oktober 2020 gestarte
Safety Delta Nederland (SDN). Onderdeel van de evaluatie is daarom dat we
aanbevelingen formuleren voor de SDN.
We bevelen de SDN aan om in de keuze voor projecten en het benaderen van
doelgroepen gericht te zijn op het behalen van de grootste winst voor het
verhogen van de veiligheid in de (petro)chemische industrie. Concreet bevelen
we de volgende stappen aan:
1.

Bepaal voor welk van de projecten die binnen DV2030 zijn opgestart
vervolgstappen gezet kunnen worden om de projecten te laten
renderen. Voor de projecten die binnen DV2030 zijn uitgevoerd geldt dat
in meer of mindere mate vervolgstappen nodig zijn om ervoor te zorgen
dat de projecten uiteindelijk leiden tot een verhoogde veiligheid in de
(petro)chemische industrie. We raden de SDN aan om de in DV2030
uitgevoerde projecten te scannen en te bepalen voor welke projecten
vervolgacties uitgevoerd kunnen worden die bijdragen aan het verhogen
van de veiligheid. Bijvoorbeeld: als er een inventarisatie van lessen is
uitgevoerd binnen DV2030, zou het zonde zijn als deze niet wordt

vervolgens per segment wat nodig is om in dit deel van de doelgroep
het veiligheidsniveau te verbeteren. Voor het verbeteren van het
veiligheidsniveau van de (petro)chemie is draagvlak onder en
medewerking van de Brzo-bedrijven zelf nodig. Onder de doelgroep van
de SDN vallen een groot aantal uiteenlopende Brzo-bedrijven. We raden
de SDN daarom aan deze brede doelgroep te segmenteren en
vervolgens per segment te bepalen wat nodig is om in dit deel van de
doelgroep het veiligheidsniveau te verbeteren. Hiermee wordt

27

Dit wordt ook wel een Theory of Change of veranderlogica genoemd.
Om de samenhang tussen bovenstaande elementen in kaart te brengen
helpt het om vragen te beantwoorden als: Welke resultaten zijn nodig
om de doelstellingen te bereiken? Welke activiteiten dragen bij aan het
behalen van die resultaten? Welke activiteiten dragen niet bij aan de
resultaten zijn dus niet passend? Door deze vragen te beantwoorden,
worden de tussenstapjes tussen de activiteiten en de uiteindelijke
outcome duidelijk. Vervolgens kunnen op alle niveaus indicatoren
worden opgesteld om inzichtelijk te maken of de beoogde doelstellingen
bereikt zijn. Indicatoren kunnen bijvoorbeeld op het niveau van
activiteiten worden geformuleerd (X bedrijven hebben een handleiding
gebruikt) of op het niveau van outcome (er zijn nieuwe samenwerkingen
tussen partijen uit de triple helix ontstaan). We raden aan om
vervolgens goed af te wegen met welke methoden (interviews,
enquêtes, storytelling, et cetera) informatie verzameld kan worden.
Hiermee kan over een aantal jaar vastgesteld worden in hoeverre de
SDN geslaagd is. Voorts raden we aan om te borgen dat de betrokken
partijen een eenduidig beeld hebben over de doelstelling. Hiermee
wordt de kans dat de doelstelling bereikt wordt vergroot, omdat
iedereen aan hetzelfde doel werkt.

voorkomen dat met name de groep van koplopers bereikt wordt, die
sowieso al hard werken aan de veiligheid binnen hun bedrijf. Ook kan
hiermee ingezet worden op het (ook) bereiken van de bedrijven met de
meeste achterstand op het gebied van veiligheid, die in DV2030 nog niet
bereikt zijn. Voorts bevelen we aan om (vertegenwoordigers van) het
bedrijfsleven zelf actief te betrekken bij het segmenteren van de
doelgroep en het bepalen van acties, aangezien het bedrijfsleven zelf
het beste weet hoe de (petro)chemische industrie georganiseerd is.
We bevelen de SDN aan om de structuur en de governance zo in te richten dat
gestuurd kan worden op het behalen van de ambitie. Concreet bevelen we de
volgende stappen aan:
1.

Werk de ambitie van de SDN uit in concrete en meetbare
doelstellingen met daaraan gekoppelde indicatoren en zorg dat alle
betrokken partijen hiervan op de hoogte zijn. We bevelen aan de
ambitie van de SDN uit te werken in concrete en meetbare
doelstellingen. Vervolgens is het van belang scherp te krijgen hoe de
doelstellingen bereikt kunnen worden en hoe het bereik van de
doelstellingen gemeten kan worden. Hiervoor is het ten eerste van
belang om de samenhang in kaart te brengen tussen:
• Input (zoals het aantal fte werkzaam bij de SDN en het beschikbare
budget).
• Output (de directe resultaten van activiteiten, zoals hoeveel bedrijven
hebben meegedaan aan een pilot).
• Outcome (het bereik van de doelstellingen, zoals de mate waarin de
samenwerking verbeterd is).
• Impact (de lange termijn effecten op de veiligheid in de
(petro)chemische industrie).

2.

Wees selectief in het instellen van beslis- en overlegorganen en borg
dat de kwaliteit van de organen hoog is door helder te zijn over de
rollen en verantwoordelijkheden. Door veel verschillende beslis- en
overlegorganen, waarbij de verdeling van verantwoordelijkheden niet
volledig helder is ontstaat het gevoel dat iedereen verantwoordelijk is
voor alles, waardoor uiteindelijk niemand verantwoordelijk is. Door
minder organen in te stellen en te borgen dat de rollen en
verantwoordelijkheden van de verschillende organen heel helder zijn
kan dit voorkomen worden.

28

3.

Expliciteer de afwegingen die gemaakt worden om af te wijken van
voorgenomen plannen. Uiteraard kunnen er goede redenen zijn om
voorgenomen projecten en plannen niet uit te voeren en/of om andere
projecten juist wel op te pakken. We bevelen de SDN aan om een
afwegingskader te hanteren en de afweging om af te wijken van een
voornemen te expliciteren.

29

Bijlage I:
gesprekspartners.
Betrokkenheid bij DV2030

Gesprekspartners

Stuurgroep

•

Programmabureau

•

Trekkers en secretarissen

•

•

Klankbordgroepen

•
•

Overig

•

Gesprekken met vijf
bedrijven naar aanleiding
van de enquête

Anoniem

30

Nassaulaan 1
2514 JS Den Haag

+31 (0)70 359 6955
info@kwinkgroep.nl
www.kwinkgroep.nl