VOLKSGEZüNDt-1t-l()
WELZl,JN tl\f SPOQT

1 � MAART 2022
SCANPLAZA

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Minister, mevr. C. Helder
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Behandeld door
Directie Regulering
Telefoonnummer
088 770 8 770
E-mailadres
regulering@nza.nl
Kenmerk
0420663/1273440

Onderwerp
Scheiden van wonen en zorg

Datum
10 maart 2022

Mevrouw de Minister,
Graag bieden wij u hierbij de resultaten aan van een verkenning naar het gebruik van het volledig pakket
thuis (vpt) in de sector verpleging en verzorging (V&V) in de Wet langdurige zorg (Wlz). Het vpt is onder de
AWBZ geïntroduceerd met als doel het scheiden van wonen en zorg te stimuleren en keuzemogelijkheden
(diversiteit in woonvormen) voor cliënten te vergroten. Sinds 2015 is het vpt als leveringsvorm verankerd in
de Wlz. Wij zijn onze verkenning gestart omdat wij het gebruik van het vpt sterk zien toenemen, en omdat
wij meer zicht wilden krijgen op de manier waarop het vpt wordt ingezet. We hebben kwantitatief
onderzoek gedaan naar het zorggebruik, cliëntgroepen, zorg paden en zorguitgaven bij het vpt. Daarnaast
hebben we door middel van kwalitatief onderzoek gekeken naar woonvormen, inhoud en organisatie van
de vpt-zorg. In acht praktijkvoorbeelden schetsen we verschillende vormen waarin het vpt wordt geboden.
Gedurende ons onderzoek is bekend geworden dat het voornemen tot het stapsgewijs scheiden van
wonen en zorg in deze sector is opgenomen in het regeerakkoord. De inzichten die wij in onze verkenning
hebben opgedaan zijn goed bruikbaar voor de verdere beleidsontwikkeling bij het scheiden van wonen en
zorg. We doen op basis van ons onderzoek daarvoor een aantal aanbevelingen. De resultaten van ons
onderzoek en de aanbevelingen vindt u in de bijlage bij deze brief.
We benadrukken dat politieke keuzes nodig zijn bij de verdere uitwerking van scheiden van wonen en
zorg, bijvoorbeeld ten aanzien van de aanspraak op zorg. De NZa kan hiervoor een faciliterende rol
vervullen, door inzichten te verschaffen op basis van data analyse en kwalitatief onderzoek.
Zoals hierboven genoemd, lag de focus in het door ons uitgevoerde onderzoek op het vpt, meestal in
vergelijking met de leveringsvorm 'opname met verblijf'. Bij het verder uitwerken van scheiden van wonen
en zorg zal ook gekeken moeten worden naar het modulaire pakket thuis (mpt), het persoonsgebonden
budget (pgb), en de aansluiting op de zorg thuis in de domeinen Zorgverzekeringswet (Zvw) en Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Newtonlaan 1-41 • 3584 BX Utrecht • Postbus 3017 • 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 • F 030 - 296 82 96 • E info@nza.nl • www.nza.nl

1/2

Daarnaast zijn wij beperkt ingegaan op de behandelcomponent, omdat wij daar in andere trajecten
specifiek aandacht aan besteden (overheveling behandeling naar de Zvw). Verschillende organisaties die
we voor dit onderzoek gesproken hebben, uiten hun zorgen over de beschikbaarheid van medische zorg,
gepland en ongepland, voor cliënten in de thuissituatie. Ook andere randvoorwaarden om langer thuis
wonen mogelijk te maken (zoals inzet van technologie) zullen een plek moeten krijgen in het vervolgtraject
bij het scheiden van wonen en zorg. Tot slot wordt het belang van meerjarige financiële zekerheid
benadrukt om investeringen te kunnen doen die bijdragen aan een toekomstbestendige langdurige zorg
voor ouderen. In het regeerakkoord zijn deze thema's in een logische samenhang opgenomen. De NZa is
graag bereid om met vervolgonderzoek en verdere advisering bij te dragen aan de uitwerking hiervan.
Hoogachtend,
Nederlandse Zorgautoriteit

/î

Bijlage: Paper 'Volledig pakket thuis in de verpleging en verzorging -Aanbevelingen voor het scheiden
van wonen en zorg'

Newtonlaan 1-41 • 3584 BX Utrecht • Postbus 3017 • 3502 GA Utrecht
T030-29681 11 • F030-29682 96 • Einfo@nza.nl • www.nza.nl

2/2

1 maart 2022

Inleiding

In dit paper presenteren wij de resultaten van een verkenning naar het gebruik van het volledig pakket
thuis (vpt) in de verpleging en verzorging (V&V) in de Wet langdurige zorg (Wlz). Het vpt is onder de
AWBZ geïntroduceerd met als doel het scheiden van wonen en zorg te stimuleren en
keuzemogelijkheden (diversiteit in woonvormen) voor cliënten te vergroten.
De inzichten die wij in deze verkenning hebben opgedaan zijn bruikbaar voor de verdere
beleidsontwikkeling bij het scheiden van wonen en zorg. We doen hiervoor een aantal aanbevelingen.
Toelichting verkenning

Een aantal ontwikkelingen vormden de aanleiding om deze verkenning uit te voeren:
• Het vpt is nu enkele jaren (sinds 2015) in de Wlz als leveringsvorm opgenomen; daaruit ontstond de
vraag of de destijds beoogde doelstellingen worden behaald: het vergroten van de
keuzemogelijkheden in woonzorgvormen, en het langer thuis wonen.
• We zagen een sterke stijging in het gebruik van het vpt en wilden daarom meer zicht hebben op de
manier waarop het vpt wordt ingezet: In welke woonvormen zien we het vpt? En verschilt de inhoud
en de organisatie van de vpt-zorg van de intramurale zorg? Maar ook: welke overwegingen spelen
een rol bij de keuze voor het vpt? Voor welke uitdagingen en nieuwe dilemma's worden de betrokken
partijen gesteld?
• We lopen in diverse beleids- en uitvoeringsvraagstukken aan tegen de vraag hoe het vpt
gepositioneerd moet worden: als zorg in de thuissituatie, zorg in het verpleeghuis, en/of ergens
ertussenin. Zo valt het geclusterde vpt bijvoorbeeld onder de reikwijdte van het Kwaliteitskader
verpleeghuiszorg, maar is de afbakening tussen geclusterde en ongeclusterde zorg niet goed te
maken. Daardoor kan de bekostiging niet goed aansluiten op de reikwijdte van het kwaliteitskader.
Onze focus lag op het vpt in de V&V in de Wlz, omdat het positioneringsvraagstuk daar het meest
urgent is, in verband met de vergrijzing, en de daarmee gepaard gaande vraagstukken rondom
capaciteit (bouwopgave en personele capaciteit) en wachtlijsten.
We hebben kwantitatief onderzoek gedaan naar het zorggebruik, cliëntgroepen, zorgpaden en
zorguitgaven bij het vpt. Daarnaast hebben we door middel van kwalitatief onderzoek gekeken naar
woonvormen, zorginhoud en organisatie van de vpt-zorg. In acht praktijkvoorbeelden schetsen we
verschillende vormen waarin het vpt wordt geboden.
Gedurende ons onderzoek is bekend geworden dat het voornemen tot scheiden van wonen en zorg
voor deze sector in het nieuwe regeerakkoord is opgenomen. Daarom hebben wij onze bevindingen in
het licht van deze actualiteit geplaatst, en doen we een aantal aanbevelingen aan VWS voor de
beleidsontwikkeling bij het scheiden van wonen en zorg.
We hebben de verkenning op hoofdlijnen uitgevoerd, aan de hand van beschikbare data en openbare
bronnen, en gesprekken met een aantal zorgaanbieders en partijen die het cliëntperspectief
vertegenwoordigen. Input vanuit zorgkantoren hebben wij verkregen via een informatieverzoek vanuit
toezicht over 'zorg (als) thuis' en gesprekken daarover in 2021, in het kader van het toezicht op de
uitvoering van de Wlz door zorgkantoren.

2

Op basis van onze verkenning komen wij tot de volgende conclusies en aanbevelingen:

Conclusies

•
•
•
•

Het gebruik van het vpt groeit sterk;
De diversiteit in woonvormen, zorginhoud en organisatie van de vpt-zorg is groot;
Het vpt wordt gebruikt in verschillende thuissituaties; 'thuis' is een breed begrip;
Cliënten kiezen niet altijd bewust voor een leveringsvorm.

De groei van het vpt lijkt op het eerste gezicht te verklaren vanuit de wens van de cliënten om thuis of in
een huiselijke setting te willen (blijven) wonen. Zorgkantoren maken daarom de verschuiving naar meer
extramurale zorg onderdeel van hun inkoopbeleid. Zorgkantoren en zorgaanbieders geven daarnaast
aan dat het vpt vaak makkelijker is op te schalen dan verblijfszorg. Bovendien zijn de zorguitgaven bij de
inkoop van Wlz-zorg via vpt (en ook mpt) lager dan bij de inkoop via een zzp, en kunnen zorgkantoren
daardoor meer cliënten helpen met dezelfde financiële middelen.
Wanneer we echter dieper kijken naar de (financiële) afwegingen waar cliënten, zorgaanbieders en
zorgkantoren elk vanuit hun eigen perspectief voor staan bij de keuze voor het vpt, dan blijkt er echter
geen sprake te zijn van gelijkgerichte prikkels. Die analyse leidt tot een genuanceerder beeld. Situaties
van willekeur of ongelijkheid kunnen ontstaan als gevolg van het ontbreken van regie op de
wooncomponent.
Bij de introductie van het vpt werd vooral beoogd de keuzemogelijkheden (diversiteit in woonvormen)
voor cliënten te verruimen. Het vpt is destijds ingevoerd als extra mogelijkheid, als alternatief voor de
opname met verblijf, zonder dat hier een duidelijke sturing op is gezet. Bovengenoemde bevindingen
laten weliswaar zien dat er een grote diversiteit in het aanbod is ontstaan, maar dit gaat niet in alle
gevallen samen met meer keuzemogelijkheden voor cliënten. Vanuit de Wlz-regelgeving niet is geborgd
dat vraag en aanbod voor de wooncomponent op elkaar afgestemd worden.
Onze verkenning leidt tot een aantal aanbevelingen die voortkomen uit de huidige praktijk van het vpt.
Met het voornemen om in te zetten op het verder scheiden van wonen en zorg wordt het belang van
deze aanbevelingen groter.

Aanbevelingen
•
•
•

•
•
•

Bepaal op basis van welke waarden wordt beoordeeld of scheiden van wonen en zorg een succes is;
Versterk de mogelijkheden om via de zorginkoop te sturen op extramurale leveringsvormen;
De toegankelijkheid van het wonen kan een risico vormen voor de toegankelijkheid van zorg.
Daarom is meer regie nodig vanuit het woondomein;
Kijk breder naar de doelmatigheid in de thuissituatie;
Betrek de kwaliteit van zorg in de thuissituatie bij de herinterpretatie van het Kwaliteitskader
verpleeghuiszorg;
Herstel het continuüm van zorg in de thuissituatie om passende zorg mogelijk te maken.

4

In het licht van dit onderdeel van het coalitieakkoord publiceren wij in dit paper een aantal bevindingen
van een verkenning die wij hebben uitgevoerd naar de wijze waarop het vpt in de ouderenzorg wordt
ingezet. We doen daarnaast aanbevelingen voor de verdere beleidsontwikkeling bij het scheiden van
wonen en zorg.
Het vpt is onder de AWBZ geïntroduceerd met als doel het scheiden van wonen en zorg te stimuleren
en keuzemogelijkheden (diversiteit in woonvormen) voor cliënten te vergroten.
Sinds 2015 is het vpt als leveringsvorm verankerd in de Wlz en heeft de cliënt het recht om voor deze
leveringsvorm te kiezen. De cliënt behoudt daarbij ook het recht om te kiezen voor opname met verblijf
(zzp), het modulair pakket thuis (mpt) of een persoonsgebonden budget (pgb).
In onze verkenning hebben wij het vpt met name vergeleken met zorg met verblijf (opname in een
zorginstelling), vanuit de gedachte dat beide leveringsvormen een vergelijkbaar integraal zorgpakket
bieden. Deze vergelijking van deze twee leveringsvormen staat ook centraal in de discussie over het
scheiden van wonen en zorg. Met het vpt krijgt de cliënt in principe thuis dezelfde zorg geleverd als in
het verpleeghuis. Bij het vpt betaalt de cliënt zelf de woonkosten (koop of huur), en is de lage eigen
bijdrage voor de Wlz van toepassing. Bij opname in het verpleeghuis zijn de woonkosten onderdeel van
de aanspraak op de zorg met verblijf, en betaalt de cliënt de hoge eigen bijdrage.

Figuur 1: Opname met verblijf en volledig pakket thuis*
Verpleeghuis

DDDDDD
□ on n n

Thuis

Cliënt betaalt hoge eigen
bijdrage; woonkosten zijn
onderdeel van de zorg met verblijf

Cliënt betaal�e e:.:ibljdrag� n
woonkosten (huur of koop)
worden door de cliënt betaald

VOLiedig pakket exclusief
verbUlfkan In de thuissituatie
geleverd worden

• Op de website van het Zorginstituut Nederland worden de vormen van zorg binnen de
leveringsvormen beschreven: https:llwww.zorqinstituutnederland.n!Nerzekerde+zorq/leverinqsvormen­
instellinq-vpt-mpt-en-pqb-wlz

6

De belangrijkste bevindingen van onze verkenning zijn:

1. Het gebruik van het vpt groeit sterk
Hoewel de absolute aantallen cliënten met een vpt nog klein zijn, zien we een sterke groei in het vpt.
Hieronder geven we de belangrijkste kerncijfers van het vpt weer.

Kerncijfers vpt
•

•

•

•
•

Sinds 2015 is het aantal vpt declaraties voor w4 t/m 10 meer dan verdrievoudigd, van ruim 3.400
gemiddeld per dag in januari 2015 tot ruim 11.400 in juni 2021. Ter vergelijking: het aantal zzp
declaraties nam in deze periode toe met 'slechts' 6%, van ruim 115.300 gemiddeld per dag, naar
bijna 122.000.
De groei in vpt is groter, en de groei in zzp is kleiner dan de groei in het aantal indicaties voor w4 t/m
10. Bij nieuwe instromers lag de verhouding vpt/zzp in 2015 op 4% vpt en 96% zzp; in 2021 was dit
verschoven naar 10% vpt en 90% zzp.
Het aandeel w5 (grotendeels cliënten met dementie) in vpt is verdubbeld tussen januari 2015 en juni
2021. Het absolute aantal w5 declaraties in vpt is in deze periode is daarmee meer dan
verzesvoudigd (655%).
Daarnaast zien we binnen het vpt relatief veel lichtere Wlz-cliëntgroepen, en een zeer beperkte
groep van cliënten die zorg met behandeling via het vpt ontvangt.
De zorguitgaven voor cliënten met w4 tot en met vv10 bedragen in 2022 naar schatting circa€ 875
miljoen in vpt, en circa€ 12,8 miljard in zzp.

Figuur 2: Gemiddeld aantal declaraties per dag, januari 2015 en juni 2021
160 000

140.000

120.000

100.000

80.000

60.000

40.000

20.000

jan 2015

jun 2021

■zzp ■vpt

Bron: Vektis declaratiedata, bestand januari 2022

7

Figuur 3: Verdeling zorg profielen vv4 tlm 10 binnen het vpt, januari 2015 en juni 2021

vpt - januari 2015

vpt - juni 2021

Bron: Vektis dec/aratiedata, bestand januari 2022
In absolute aantallen declaraties is de groei in het vpt in de periode januari 2015 tot 1 juni 2021
ongeveer gelijk aan de groei in het zzp.
In de factsheet Kerncijfers vpt zijn meer kwantitatieve analyses opgenomen.
Achter dit cijferbeeld gaat een grote variatie in de inzet van het vpt schuil. Lees hierover meer in het
artikel De diversiteit in woonvormen, zorginhoud en organisatie van het vpt is groot en in de factsheet
Praktijkvoorbeelden.
De groei van het vpt lijkt op het eerste gezicht gemakkelijk verklaard te kunnen worden. Allereerst vanuit
de wens van de cliënten: zij willen niet (naar een verpleeghuis) verhuizen, of willen in de vertrouwde
omgeving, thuis of in een huiselijke setting blijven wonen, en zoveel mogelijk de eigen regie behouden
en bij hun partner blijven wonen. Ook kan de voorkeur van cliënten om dezelfde zorgverleners uit de
wijkverpleging (Zvw) te kunnen behouden meespelen. Om aan deze wensen van cliënten tegemoet te
komen maken zorgkantoren de verschuiving naar meer extramurale zorg onderdeel van hun
inkoopbeleid. Zorgkantoren en zorgaanbieders geven daarnaast aan dat het vpt vaak makkelijker is op
te schalen dan verblijfszorg: in de thuissituatie of in reeds - binnen of buiten het zorgdomein ontwikkelde wooninitiatieven, kan de zorgvraag opgevangen worden zonder dat daarvoor grootschalige
nieuwbouw van intramurale capaciteit nodig is. Bovendien zijn de zorguitgaven bij de inkoop van Wlz­
zorg via vpt (en ook mpt) lager dan bij de inkoop via een zzp, en kunnen zorgkantoren daardoor meer
cliënten helpen met dezelfde financiële middelen.
Deze verklaringen wekken mogelijk de indruk dat er sprake is van gelijkgerichte prikkels voor alle
partijen, en dat de beweging naar langer thuis wonen of scheiden van wonen en zorg min of meer
vanzelf zal doorzetten. Maar die conclusie zou te kort door de bocht zijn. Hierna gaan we dieper in op de
(financiële) afwegingen waar de betrokken partijen voor staan bij de keuze voor het vpt. Dit leidt tot een
genuanceerder beeld. Verderop bij onze aanbevelingen gaan we in op de grenzen aan de sturing op
extramurale leveringsvormen via de zorginkoop.

8

2. Het vpt wordt gebruikt in verschillende thuissituaties; 'thuis' is een breed
begrip
Het vpt is een leveringsvorm waarmee de aanspraak op zorg kan worden verzilverd in de thuissituatie.
In de praktijk blijkt het begrip 'thuis' heel breed te zijn. We zien dat het vpt geleverd wordt in alle
woonvormen tussen de twee uitersten: van de echte thuissituatie, waar de cliënt al woonde voordat de
zorgvraag ontstond, tot in het verpleeghuis, als de cliënt op die locatie de woning huurt. En in alle
denkbare tussenvormen, zoals de geclusterde wooninitiatieven.
Dit heeft een paar implicaties:
De eerste is dat de aantallen vpt die we lieten zien alle verschillende vormen van de thuissituatie
representeren. Er zijn geen data beschikbaar waarmee we kwantitatief in beeld kunnen brengen wat de
aard van de locatie is waar de zorg wordt geleverd.
De tweede is dat de verschillende thuissituaties passen bij een andere uitleg van wat onder langer thuis
wonen of scheiden van wonen en zorg kan worden verstaan. Als de cliënt verhuist naar het
verpleeghuis en daar de woning huurt, wordt dat in de praktijk niet ervaren als langer thuis wonen; wel
zijn wonen en zorg financieel gescheiden.
De derde is dat zorgaanbieders en zorgkantoren de leveringsvorm vpt ook als financieringsvorm
gebruiken op locaties waar de zorg ook door middel van verblijf zou kunnen worden geboden.
Dit gegeven, gecombineerd met de (financiële) afwegingen waar cliënten, zorgaanbieders en
zorgkantoren, elk vanuit hun eigen invalshoek voor staan, maakt dat (onbedoeld) situaties van willekeur
en ongelijkheid kunnen ontstaan.
Financiële afwegingen bij de keuze tussen het vpt en verblijfszorg
• De cliënt maakt afwegingen in de woonkosten (behorend bij een bepaald woongenot) en de eigen
bijdrage. Het inkomen (AOW, pensioen) en vermogen van de cliënt, en de situatie van een
eventuele partner zijn bepalend voor de hoogte van de eigen bijdrage, maar ook voor de
mogelijkheden op de woningmarkt. Bij zorg met verblijf geldt de hoge eigen bijdrage en zijn de
woonkosten onderdeel van de zorg; bij het vpt geldt de lage eigen bijdrage en betaalt de cliënt zelf
de woonkosten. Bij het vpt heeft de cliënt die dat kan betalen de keuze om luxere woonvormen te
betrekken.
• De zorgaanbieder maakt afwegingen ten aanzien van het vastgoed: afstoten of exploiteren;
financiering via zorgprestaties (onderdeel van het zzp) of via huuropbrengsten (naast het vpt). Bij
het vpt heeft de aanbieder meer mogelijkheden om een ruimer aantal vierkante meters te bieden en
die (uit aanvullende inkomsten) te financieren.
• Het zorgkantoor maakt keuzes in de manier waarop de zorgplicht doelmatig* kan worden ingevuld:
met vpt-financiering kunnen met dezelfde middelen meer cliënten geholpen worden dan met zzp­
financiering.
*Onder doelmatig wordt verstaan: in een optimale balans tussen kosten, volume en kwaliteit van zorg

9

De betrokken partijen kunnen met de keuzes die ieder vanuit zijn perspectief maakt (onbedoeld)
ongelijkheid voor andere partijen veroorzaken, of omgekeerd, ermee geconfronteerd worden. Een
zorgaanbieder kan zich bijvoorbeeld richten op een bepaald woonsegment, dat voor cliënten met
beperkte financiële mogelijkheden niet toegankelijk is. Een cliënt kan geconfronteerd worden met een
leveringsvorm, omdat het zorgkantoor en de zorgaanbieder deze als financieringsvorm hebben
afgesproken (waarbij de cliënt de gevolgen van deze afspraak voor zijn woonlasten en eigen bijdrage
niet altijd goed kan overzien). Zorgaanbieders kunnen te maken krijgen met een ongelijk speelveld bij de
financiering van het vastgoed, terwijl dezelfde zorg wordt geleverd.
We zien dus dat vanuit de Wlz-regelgeving niet is geborgd dat vraag en aanbod voor de
wooncomponent op elkaar afgestemd worden.
De willekeur of ongelijkheid die hierdoor ontstaat kan partijen dan ook meestal niet aangerekend
worden, omdat zij geen zicht of invloed hebben op de keuzes die andere partijen vanuit hun perspectief
maken, binnen en buiten het zorgdomein. Dit kan leiden tot suboptimale uitkomsten, als gevolg van
versnippering en het ontbreken van regie op de wooncomponent.
We benadrukken dat ook andere dan alleen financiële afwegingen een rol spelen bij de keuze voor het
vpt.

3. Cliënten kiezen niet altijd bewust voor een leveringsvorm
Hiervoor noemden we de wens van de cliënt om langer thuis te wonen als mogelijke verklaring voor de
groei in het vpt. Maar dat ligt mogelijk genuanceerder.
Allereerst weten we niet of cliënten louter uit positieve overwegingen voor zorg in de thuissituatie kiezen:
zorgen de wachtlijsten ervoor dat mensen niet de mogelijkheid hebben om naar een instelling te
verhuizen? Of speelt de reputatie van verpleeghuizen een rol? En verandert dat met de komst van het
Kwaliteitskader verpleeghuiszorg, waar een aanzuigende werking van werd verwacht?
Daarnaast hebben we gezien dat het vpt ook gebruikt wordt in de 'thuissituatie' waarbij de cliënt de
woning huurt in een kleinschalig wooninitiatief of in het verpleeghuis. Met name in die laatste gevallen
lijkt de wens om langer thuis te wonen dus geen rol te speten. Bovendien blijkt dat wanneer cliënten
naar een instelling of wooninitiatief verhuizen, ze vaak niet bewust voor een leveringsvorm kiezen, maar
voor de locatie of de zorgaanbieder, áls er in hun - soms urgente - situatie al iets te kiezen valt. In de
praktijk is de cliënt vaak al in zorg bij de aanbieder voordat hij de Wlz instroomt. Als de cliënt bij de
domeinovergang bij dezelfde zorgaanbieder in zorg blijft, heeft hij geen andere keuze dan de
teveringsvorm die deze aanbieder in het (gecontracteerde) aanbod heeft.

10

Lokale aspecten spelen een rol bij de inrichting van het vpt-aanbod
Bij de inrichting van woonzorgconcepten vanuit het zorgdomein kunnen verschillende lokale aspecten
een rol spelen.
Dit zijn bijvoorbeeld:
• de situatie op de arbeidsmarkt;
• de (kwaliteit van de) woningvoorraad;
• de inrichting van de wijk (en aanwezigheid van voorzieningen) en de sociale context binnen de wijk
•
•
•

(de aanwezigheid van een sociaal mantelzorgnetwerk);
de reisafstanden die het zorgpersoneel moet afleggen om bij de cliënten thuis te komen;
de mate waarin nieuw te bouwen capaciteit gerealiseerd kan worden (afhankelijk van de
beschikbaarheid van bouwlocaties en de aantrekkingskracht op investeerders);
de mogelijkheden voor samenwerking met zorgaanbieders in de keten, gemeenten en
woningcorporaties of andere vastgoedexploitanten.

Woonvormen
We zien dat het vpt in verschillende woonvormen geleverd wordt. Lang niet altijd worden de
woon(zorg)vormen opgezet vanuit de zorg. Wooninitiatieven voor senioren kunnen ook ontwikkeld
worden door bijvoorbeeld burgers, woningcorporaties of andere marktpartijen. Dat is ook logisch, omdat
wonen op hoge leeftijd lang niet altijd samen hoeft te gaan met (langdurige) zorg. Bij het anticiperen op
het ouder worden zullen mensen vaak wel voor ogen hebben hoe bij het wonen rekening kan worden
gehouden met toenemend ongemak, bijvoorbeeld door gelijkvloers te gaan wonen of aanpassingen aan
de woning te doen. Of mensen kiezen vanuit een behoefte aan veiligheid voor een geclusterde
woonvorm, waar bewoners naar elkaar omzien. Maar of en welke zorgbehoefte zal ontstaan, kan
iemand meestal niet voorspellen. Kortom: het organiseren van voldoende geschikte woningen voor
ouderen is een opgave die voor een belangrijk deel los kan worden gezien van de zorg.
Dat neemt overigens niet weg dat het zinvol kan zijn om bij het inrichten van een wijk rekening te
houden met een (toekomstige) zorgbehoefte van de bewoners. Maar het ligt niet voor de hand dat de
regie op het wonen voor ouderen vanuit het zorgdomein wordt gevoerd; het wonen staat voorop, en de
zorg wordt er indien nodig bij gezocht. Dat is ook de manier waarop we in de wijkverpleging naar de
relatie tussen wonen en zorg kijken. Slechts voor een kleine groep mensen, die de meest complexe en
zware zorg nodig hebben, zullen voorzieningen nodig zijn waarbij de zorg voorop staat, en het wonen
gekoppeld wordt aan de te ontvangen zorg.
In perspectief: van de 3,4 miljoen ouderen (65+) in Nederland hebben circa 175.000 mensen een Wlz­
indicatie vv4 en hoger.

12

Figuur 1: Schematische weergave van woonvormen waarin het vpt wordt geleverd

Geclusterde zorg:
- lnt,graal pakket, gecontracteerd (zzp of vptl of niet gecontrateerd (pgb)
- Geleverd aan meerdere cll�nten, door Hn zorgaanbieder O,oofdcontractanl)
- Geclusterd wonen• randvoorwaarde voor geclusterde zorg

• Het vpt Is mogelijk In alle
denkbare woonvormen:
van de thuissituatie tot In het
verpleeghuis, en in tussenvormen.
• Model op hoofdlijnen:
geen scherpe definities en
afbakeningen;
mengvormen mogelijk.

geclusterde zorg

Zorg met wonen

Eên zorgaanbieder
op woonlocatie

• 'Traditioneel' verpleeghuis
• Woonlnltlatlcf opgezet door
zorgaanbieder

ongeclusterd

geclusterd
wonen

wonen

Wonen met zorg
Keuze uit

• Thuissituatie ('In de wlJk?

• WoonInitiatief opgezet door
andere partij dan zorgaanbieder
(woningcorporatie, burgers)

mttrd,r,
zorgaanbieders
op woonlocatie

ongeclusterde zorg
Thuis

Verhul,en

We zien dat het vpt geleverd wordt in alle woonvormen tussen de twee uitersten: van de echte
thuissituatie, waar de cliënt al woonde voordat de zorgvraag ontstond, tot in het verpleeghuis, als de
cliënt op die locatie de woning huurt. En in alle denkbare tussenvormen, zoals de geclusterde
wooninitiatieven. De diversiteit aan woonzorgvormen laat ook zien dat het onderscheid tussen de
begrippen 'thuis' en 'in het verpleeghuis' niet goed te maken is.
Er zijn geen landelijke cijfers beschikbaar over aantallen cliënten per woonvorm. Dat heeft niet alleen te
maken met het ontbreken van eenduidige definities en afbakeningen, maar ook met het feit dat waar
wonen en zorg gescheiden zijn, er geen (centrale) partij is, noch in het zorgdomein, noch in het
woondomein, die deze informatie nodig heeft om zijn taken goed te kunnen uitvoeren. Bij scheiden van
wonen en zorg is het immers niet vanzelfsprekend dat er regievoering op de combinatie van wonen en
zorg plaatsvindt.
Dit wil overigens niet zeggen dat zorgkantoren geen zicht hebben op de wooncontext van de cliënt;
immers vanuit hun zorgplicht moeten toegankelijkheid en kwaliteit van zorg (naast betaalbaarheid)
gewaarborgd worden; de passendheid van, en toegang tot woonvormen zijn daarvoor mede bepalend.

Zorgaanbieders hanteren verschillende visies en uitgangspunten voor de
ontwikkeling van het vpt-aanbod
Aan de ene kant van het spectrum leeft de overtuiging dat mensen zoveel mogelijk in hun eigen
omgeving moeten blijven als zij zorg nodig hebben: een verhuizing kan onrust veroorzaken bij de cliënt,
en daardoor treedt vaak ook een verzwaring van de zorgvraag op. Veel cliënten ontlenen daarnaast hun
identiteit aan de wijk en de omgeving waarin zij wonen. Ook speelt de verbondenheid met de omgeving

13

een rol, omdat mantelzorgers (uit de buurt) vaak een belangrijk deel van de zorg op zich nemen. En de
ervaring is dat niet alle mensen goed gedijen in groepszorg, zodat bij deze mensen zorg in de eigen
thuissituatie het beste past.
Aan de andere kant heerst de gedachte dat geclusterde woonzorgvormen de sociale cohesie kunnen
bevorderen, een veilige omgeving kunnen bieden, en eraan bijdragen dat de zorg van goede kwaliteit is
en doelmatig georganiseerd wordt, passend bij de zorgvraag van de cliënt. Na een verhuizing naar zo'n
woonvorm knappen cliënten op, en komen ze tot rust. Bovendien kan daarmee de doorstroming op de
woningmarkt bevorderd worden.
We zien dus dat ook de diversiteit in (de wensen en kenmerken van) cliënten medebepalend zijn voor
de ontwikkeling van het vpt-aanbod.

De woonvorm, de zorginhoud en de organisatie van het vpt kunnen niet altijd los
van elkaar worden gezien
Bij de ongeclusterde vpt 'in de wijk' zien we dat de zorginhoud van het vpt vaak anders is dan bij het
intramurale zorgpakket: vaak worden niet alle onderdelen van het pakket geleverd in de thuissituatie.
Als na overleg met de cliënt en zijn partner of mantelzorger duidelijk is dat er verantwoorde alternatieve
oplossingen zijn, worden onderdelen als maaltijdverstrekking, schoonmaak van de woning en
boodschappen doen, uit het zorgarrangement gelaten. Soms betaalt de zorgaanbieder een vergoeding
aan de cliënt voor de niet geleverde maaltijd, die de cliënt als tegemoetkoming in de eigen bijdrage kan
zien. Of er wordt voor een andere invulling gekozen: in plaats van het verstrekken van de maaltijd kookt
de zorgverlener samen met de cliënt.
Sommige zorgaanbieders kiezen ervoor om in hun zorgorganisatie aparte teams op te zetten voor het
leveren van vpt-zorg. Zij doen dit omdat dit volgens hen mogelijk maakt dat de medewerkers in het vpt­
team de cliënt onverdeelde aandacht kunnen geven, en om personeel in te zetten dat andere
kwalificaties heeft dan in de wijkverpleging: meer gericht op welzijnsactiviteiten dan op verpleegkundige
handelingen. Hiermee boort de zorgaanbieder ander arbeidspotentieel aan op de arbeidsmarkt, en kan
vpt-zorg worden opgeschaald zonder dat dat ten koste gaat van personele capaciteit voor de
wijkverpleging. Vaak gaat dit ook gepaard met meer werkplezier onder deze medewerkers, aldus de
zorgaanbieders.
Andere zorgaanbieders maken juist de keuze om de vpt-zorg door dezelfde teams als in de
wijkverpleging te laten uitvoeren. Op die manier behoudt een cliënt dezelfde zorgverleners bij de
overgang van de wijkverpleging (Zvw) naar het volledig pakket thuis (Wlz). Deze continuïteit kan vooral
van belang zijn voor de cliënt wanneer sprake is van psychogeriatrische problematiek. In de organisatie
van de zorg blijkt het vpt dus te worden gezien in het verlengde van de wijkverpleging, terwijl het vpt in
de Wlz is geïntroduceerd als alternatief voor de opname met verblijf.
We zien zorgaanbieders die sterk inzetten op technologie om het vpt in de thuissituatie mogelijk te
maken. Zij vinden dat het gebruik daarvan niet vrijblijvend kan zijn, omdat hierdoor efficiënter omgegaan
kan worden met schaarse arbeidskrachten. Aan de andere kant zijn er ook zorgaanbieders die juist
terughoudend zijn in het vervangen van menselijk contact door technologie, omdat dat de eenzaamheid
bij cliënten zou kunnen vergroten.
Verschillen in bedrijfsmatige keuzes (efficiëntie), maar ook in taakopvatting (het tegengaan van
eenzaamheid als taak voor het zorgpersoneel) van zorgaanbieders spelen dus ook mee in hun afweging

14

of zij het vpt verantwoord, rendabel en met het beschikbare personeel in de thuissituatie kunnen
leveren.
In de geclusterde vorm, in kleinschalige wooninitiatieven of in traditionele verpleeghuizen, is het vpt
vaker identiek aan de zorg met verblijf, zowel voor wat betreft de inhoud als de organisatie van de zorg.
Toch zien we ook hier een cultuurverandering, waarbij het vanzelfsprekender wordt gevonden dat meer
wordt uitgegaan van de eigen regie van de cliënt, en ook meer geleund wordt op het netwerk rondom de
cliënt (partner, familie en mantelzorg) dan zoals lange tijd gebruikelijk was in een verblijfssetting.
Dat meer wordt ingezet op eigen regie en inzet van het netwerk van de cliënt in het vpt hangt ook
samen met de relatief lichte cliëntengroep binnen de Wlz die de zorg via deze leveringsvorm afneemt.
Omgekeerd geldt overigens ook dat het stimuleren van eigen regie en blijvend contact met het eigen
netwerk maakt dat cliënten meer leefplezier ervaren, waarmee het leven betekenis houdt en dat leidt
dan ook tot een minder zware zorgvraag.
Een gedeeld uitgangspunt onder aanbieders van de verschillende woonzorgvormen waarin het vpt
wordt geboden is dat het vpt een volwaardig alternatief kan zijn voor de verblijfszorg, ook wanneer de
zorgvraag verzwaart.

15

A. Bepaal op basis van welke waarden wordt beoordeeld of scheiden van wonen
en zorg een succes is
Er zijn verschillende invalshoeken van waaruit beoordeeld kan worden of de beweging naar meer
scheiding van wonen en zorg geslaagd is. Bij de introductie van het vpt werd destijds vooral beoogd de
keuzemogelijkheden (diversiteit in woonvormen) voor cliënten te verruimen. Het vpt is daarbij ingevoerd
als extra mogelijkheid, als alternatief voor de opname met verblijf, zonder dat hier een duidelijke sturing
op is gezet. We hebben gezien dat er hierdoor weliswaar een grote diversiteit in het aanbod is ontstaan,
maar dat er daarmee nog niet in alle gevallen ook meer keuzemogelijkheden voor cliënten zijn.
Een andere invalshoek om te beoordelen of de beweging naar scheiden van wonen en zorg succesvol
is, zou een financiële benadering kunnen zijn. Als het realiseren van een besparing een doel is, dan
moet helder zijn welke balans in kosten en baten binnen en buiten het zorgdomein wordt nagestreefd.
We hebben berekend dat wanneer - bij het huidige volume - alle zorg met verblijf naar vpt zou zijn
omgezet de collectieve zorguitgaven circa€ 2,2 miljard lager zijn. Dit is een ruwe inschatting van de
zorguitgaven die gepaard gaan met de wooncomponent binnen de verblijfszorg. Tegenover deze
verlaging van de zorguitgaven staat dat de opbrengsten uit eigen bijdragen afnemen, en extra kosten
ontstaan door de afschrijving van het vastgoed en uitgaven aan huurtoeslagen. Hoe de balans uitpakt is
moeilijk te berekenen. We weten dus nu ook nog niet wat scheiden van wonen en zorg de maatschappij
in financieel opzicht gaat opleveren of kosten. Dit vraagstuk wordt bovendien gecompliceerd doordat
ook de vraagstukken rondom doelmatigheid en kwaliteit van zorg in de thuissituatie, waar we verderop
op ingaan, nog niet beantwoord zijn.
Maar alleen een financiële blik lijkt te beperkt: het ligt voor de hand dat ook andere aspecten worden
betrokken bij de vraag wanneer scheiden en wonen geslaagd is, zoals het welzijn van cliënten en de
organiseerbaarheid van de ouderenzorg (waaronder het opvangen van de arbeidsmarktproblematiek en
de bouwopgave).
We adviseren om helder te zijn over de (primaire en secundaire) doelen die met scheiden van wonen en
zorg beoogd worden, zodat gemonitord kan worden of deze doelen behaald worden. Ook zullen de
doelstellingen medebepalend zijn voor welke aanpassingen in de aanspraak en de bekostiging van de
zorg nodig zijn.

B. Versterk de mogelijkheden om via de zorginkoop te sturen op extramurale
leveringsvormen
We zien dat de beweging naar meer scheiden van wonen en zorg in gang is gezet binnen het huidige
stelsel. Deze beweging wordt gestimuleerd via de inkoop door zorgkantoren. De ontwikkeling van
nieuwe woonvormen wordt zowel door zorgaanbieders als door andere partijen opgepakt. Toch zijn er
enkele redenen waardoor de grenzen in de sturingsmogelijkheden via de zorginkoop snel bereikt
kunnen zijn:
De eerste reden is dat het criterium om in aanmerking te komen voor Wlz zorg is gedefinieerd als de
behoefte aan 24-uurs zorg in de nabijheid van en/of permanent toezicht op de (geïndiceerde) cliënt. Het
recht op Wlz-zorg kan verzilverd worden via zorg met verblijf. Cliënten behouden hun recht op verblijf,
ook als zij ervoor kiezen hun aanspraak te verzilveren via vpt, mpt of pgb. Zorgkantoren hebben bij het
invullen van hun zorgplicht geen gronden om verblijf te weigeren. Als er te weinig intramurale
verblijfscapaciteit is, en de cliënt ter overbrugging zorg via een andere leveringsvorm krijgt, blijft de cliënt

17

op de wachtlijst voor zorg met verblijf staan en zal het zorgkantoor zich moeten inspannen om de
opname mogelijk te maken. Daarmee wordt de mogelijkheid tot sturing op extramurale leveringsvormen
via de inkoop beperkt: dit zou tegen de keuze (en het recht) van de cliënt om verblijfszorg te ontvangen
in kunnen gaan.
De tweede reden is dat de huidige Wlz twee (dwingende) gronden kent voor een Wlz-uitvoerder om te
kunnen besluiten dat de zorg niet zonder daadwerkelijk verblijf in een zorginstelling kan worden
geboden:
• Als de zorg buiten de zorginstelling niet op verantwoorde wijze kan worden verleend;
• Als de kosten van de zorg buiten de zorginstelling hoger zijn dan bij verblijf in een instelling.
Zolang deze wettelijke bepalingen van kracht zijn, is de opname met verblijf het uitgangspunt, waar
slechts onder voorwaarden van kan worden afgeweken. Het valt, gezien de omvang van de wachtlijsten
voor verpleeghuiszorg, overigens niet uit te sluiten dat het punt al bereikt is dat verdere
extramuralisering niet meer past binnen de huidige zorgplicht. Hier is verder verdiepend onderzoek naar
nodig, waarbij gekeken wordt naar de relatie tussen de toename in extramurale leveringsvormen en de
ontwikkeling van de wachtlijsten.
Scheiden van wonen en zorg komt dus binnen het huidige wettelijke kader niet vanzelf tot stand. Dit
blijkt ook uit het feit dat we, naast de toename in vpt, ook nog steeds een groei zien in het aantal
opnamen met verblijf. (Deze opnamen zijn in sommige gevallen een alternatief voor de keuze voor een
extramurale leveringsvorm; in andere gevallen gaat het om de doorstroming naar opname met verblijf
vanuit een extramurale leveringsvorm.) Om verdere groei in de zorgvraag geheel via extramurale zorg
te bedienen zijn wetswijzigingen nodig, zodat zorgkantoren niet in de knel komen bij de invulling van hun
zorgplicht.
Als zorg thuis als uitgangspunt in de aanspraak wordt opgenomen, wordt scheiden van wonen en zorg
waarschijnlijk sterker gestimuleerd dan in de huidige situatie. Het verkennen van die 'nee tenzij' variant
voor het recht op verblijf is de moeite waard. Daarbij wordt de thuissituatie het uitgangspunt, en de
verblijfssituatie de uitzondering op de regel. Dit zal echter wel de vraag opgeroepen wat de gevolgen
zijn voor de indicatiestelling en de rol van het zorgkantoor, en voor het onderscheid met de zorg thuis in
de Zvw en Wmo.
Ook de aanbevelingen hierna, die voor een deel ingaan op de randvoorwaarden om het scheiden van
wonen en zorg mogelijk te maken, kunnen bijdragen aan een versterking van de mogelijkheden voor
zorgkantoren om te sturen op extramurale leveringsvormen.

C. De toegankelijkheid van het wonen kan een risico vormen voor de
toegankelijkheid van zorg. Daarom is meer regie nodig vanuit het woondomein.
Bij het scheiden van wonen en zorg is het niet vanzelfsprekend dat zorgaanbieders zich
verantwoordelijk voelen voor het bouwen van woningen voor (huidige en toekomstige) cliënten, terwijl
cliënten niet altijd in hun bestaande woonsituatie de Wlz-zorg kunnen ontvangen. Evenmin is het logisch
om te verwachten dat zorgkantoren de financiële positie van hun cliënten zullen betrekken bij hun
zorginkoop, om daarmee te kunnen inschatten wat de mogelijkheden van de cliënt zijn om in een
wooninitiatief te gaan wonen. Met het scheiden van wonen en zorg komt het wonen juist verder op
afstand van de partijen in het zorgstelsel. Daarmee kan de toegankelijkheid van het wonen een risico
vormen voor de toegang tot zorg. De aanhoudende krapte op de woningmarkt versterkt dit.

18

Anders gezegd: er dreigt een tweedeling in de langdurige zorg als er geen gelijke toegang is voor
cliënten tot bepaalde woonvormen. Er kan een situatie ontstaan waarbij nieuwe wooninitiatieven alleen
bereikbaar zijn voor cliënten met ruimere financiële mogelijkheden, en waarbij voor cliënten met minder
financiële armslag alleen de mogelijkheid overblijft om thuis te blijven wonen als dat doelmatig en
verantwoord kan, of om naar een traditioneel verpleeghuis, met relatief kleine kamers, te verhuizen. De
keuzevrijheid wordt voor de laatste groep dan eerder ingeperkt dan verruimd.
Als een dergelijke tweedeling onwenselijk wordt gevonden zullen dus condities gecreëerd moeten
worden die het voor investeerders aantrekkelijk maken om zich te richten op het sociale huursegment,
of die woningcorporaties stimuleren om huisvesting te realiseren die mogelijk maakt dat senioren in hun
doelgroep daar hun Wlz-zorg kunnen ontvangen. Dit vraagt dus om regie vanuit het woondomein: het
Rijk, gemeenten en woningcorporaties hebben daar een opdracht.
De Bestuurlijke afspraken tussen Aedes, ActiZ, VNG, Taskforce Wonen en Zorg, ZN en de ministeries
BZK en VWS over de woonzorgopgave zouden nader tegen het licht gehouden moeten worden, als de
verantwoordelijkheden op het gebied van wonen binnen de Wlz veranderen.

D. Kijk breder naar de doelmatigheid in de thuissituatie
Wanneer verder wordt ingezet op scheiden van wonen en zorg komt allereerst de vraag op of hiermee
beoogd wordt om een doelmatigheidswinst te behalen. Als het antwoord daarop bevestigend is, is de
vervolgvraag of het mogelijk is om de zorg in de thuissituatie doelmatiger te organiseren dan in een
intramurale setting. Bij geclusterde woonvormen zal het doelmatigheidsniveau misschien vergelijkbaar
zijn met dat van intramurale zorg, maar voor de ongeclusterde setting kan dat anders liggen.
Daarbij is ook de vraag op welk niveau die doelmatigheid bekeken moet worden: binnen de Wlz, of
daarnaast ook in de aangrenzende zorgdomeinen Zvw en Wmo, of nog breder, door het woondomein
(gemeenten en de corporatiesector) hierin te betrekken. Het woondomein heeft een rol bij het
organiseren van het geclusterd wonen, dat een randvoorwaarde is om geclusterde zorg te kunnen
bieden. Daarnaast zouden aanspraken en voorzieningen in de verschillende domeinen die de
thuissituatie of de woning betreffen, nader tegen het licht moeten worden gehouden, zodat de
doelmatigheidswinsten over de grenzen van de domeinen behaald kunnen worden.
Ook kan de vraag gesteld worden welke verantwoordelijkheid van mensen zelf mag worden verwacht
(bijvoorbeeld bij het aanpassen van hun woning, of bij het inschakelen van mantelzorg) en welke eigen
bijdragen van cliënten gevraagd kunnen worden. Met andere woorden: tot hoe ver de rekening en de
verantwoordelijkheden kunnen worden verschoven, om het langer thuis wonen voor de maatschappij
betaalbaar en organiseerbaar te houden. Dit vraagt om politieke keuzes.

E. Betrek de kwaliteit van zorg in de thuissituatie bij de herinterpretatie van het
Kwaliteitskader verpleeghuiszorg
Bij scheiden van wonen en zorg komt de vraag op welke kwaliteit van zorg in de thuissituatie verwacht
mag worden. Kwaliteit van zorg en kwaliteit van huisvesting zijn dan losgekoppeld. Op dit moment valt
de vpt-zorg onder het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg als het om geclusterde zorg gaat. De zorg in de
ongeclusterde setting valt erbuiten. Het onderscheid is vanuit het oogpunt van passende zorg
onwenselijk: het geeft een ongewenste prikkel om vanuit schaarste van financiële middelen te sturen op

19

zorg in de thuissituatie als daar minder strikte kwaliteitseisen gelden. Het verdient aanbeveling om dit
aspect mee te nemen bij de herinterpretatie van het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg.

F. Herstel het continuüm van zorg in de thuissituatie om passende zorg mogelijk
te maken
Bij de vergelijking van het vpt met andere zorgvormen is het onderscheid in de componenten 'wonen',
'hoteldiensten' (zoals de maaltijdverstrekking en de schoonmaak van de woning) en 'zorg' relevant. De
zorg met verblijf omvat alle drie de componenten, het vpt de laatste twee. Daarbij is er in de zorg voor
een belangrijk deel een overlap met de wijkverpleging in de Zvw, en in de hoteldiensten, maar ook in de
dagbesteding en ondersteuning, met name een overlap met de Wmo. Verschil in intensiteit vormt het
criterium voor de toegang tot Wlz: als 24-uurs zorg in de nabijheid van de cliënt en/of permanent
toezicht nodig is, komt een cliënt in aanmerking voor de Wlz, met daarbij de mogelijkheid om de zorg af
te nemen in de thuissituatie, of in een verblijfssetting, die kan worden gezien als 'last resort'.
Bij de inrichting van de verschillende domeinen Wmo, Zvw en Wlz is echter niet aangesloten bij dit
continuüm van zorg in de thuissituatie tot in de intramurale setting, dat de cliënt doorloopt bij een steeds
zwaarder wordende zorgvraag. In het stadium voorafgaand aan de Wlz (Zvw en Wmo) zijn de
onderdelen die in de Wlz tot het integrale pakket behoren versnipperd, waardoor zorgaanbieders
onvoldoende in staat zijn om te beoordelen of aan het 24-uurs criterium wordt voldaan. Daarnaast past
de keuze om in de Wlz de 'last resort' functie verblijf als uitgangspunt te nemen, en de zorg thuis als
uitzondering op de regel, niet goed bij de steeds zwaarder wordende zorgvraag vanuit de thuissituatie.
Dit leidt tot onduidelijkheid bij zorgaanbieders over wanneer een cliënt de overstap naar de Wlz zou
moeten maken, en over waar de grens tussen vpt-zorg en andere vormen van zorg thuis ligt. Die grens
lijkt willekeurig. Dat manifesteert zich in de roep bij zorgaanbieders om integrale zorg te kunnen bieden
in de andere domeinen Zvw of Wmo, of de roep om strakkere richtlijnen of voorschriften voor de
overstap naar de Wlz. Het ontbreken hiervan leidt tot willekeurig of strategisch gedrag. Bij verdere
scheiding van wonen en zorg zal dit probleem vergroten, omdat meer cliënten zich in de thuissituatie op
het grensvlak tussen de domeinen begeven. En precies daar ontstaan de risico's voor passende zorg.
Een logischer aansluiting van de domeinen (in inkoop en bekostiging) bij het continuüm in de zorg in de
thuissituatie is nodig om passende zorg te realiseren. De 'nee tenzij' variant voor het recht op verblijf die
we hierboven noemden zou daarbij kunnen helpen. Dit kan een opmaat zijn naar een logischer vervolg
op het scheiden van wonen en zorg in de toekomst: de overheveling van de zorg thuis uit de Wlz naar
de Zvw en Wmo. In dat geval wordt de Wlz beperkt tot de verblijfszorg. Dit is een mogelijk perspectief
voor de lange termijn, waarvoor uiteraard uitgebreid onderzoek naar de voor- en nadelen nodig zal zijn.

20

Voorbeeld 1
Zorgaanbieder en type zorg
Grote zorgaanbieder; levert (o.a.) verpleging en verzorging in de Wlz, zowel thuis als in woonzorgcentra,
en in de Zvw (wijkverpleging).
Werkgebied
Grote stad in de Randstad.

Vormgeving vpt
Woonvorm
Ongeclusterd ('in de wijk')
Organisatie vpt
• Via screening van het cliëntenbestand in de thuiszorg wordt gekeken welke cliënt in aanmerking
komt voor vpt en de bijbehorende overgang naar de Wlz;
• Aparte vpt teams, die enkele uren per dag zorg leveren aan de cliënt;
• De organisatie met vpt-teams en het rondmaken van de roosters brengt met zich mee dat er wordt
gewerkt met een beschikbaar aantal 'plekken' voor vpt, en bijbehorende wachtlijsten;
• Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van het netwerk van de cliënt.
Doelgroep, aantal cliënten
Cliënten met dementie, circa 150 cliënten.
Inhoud vpt
• Meer accent op welzijnsactiviteiten, en minder op verpleegkundige handelingen;
• In plaats van maaltijden verstrekt de zorgaanbieder een vergoeding aan de cliënt.
Samenwerkingsverbanden
Samenwerking met andere zorgaanbieders in de regio om het vpt in de stad meer bekendheid te geven
en het vpt neer te kunnen zetten als een concept dat er bij verschillende zorgaanbieders vergelijkbaar
uitziet.

Visie/uitgangspunten
•

•
•
•

Cliënten moeten zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, indien mogelijk tot aan overlijden. Dit
geldt voor cliënten met en zonder partner, en in alle lagen van de bevolking;
Vpt dient niet als overbrugging tot het verpleeghuis, maar is een volwaardig alternatief voor het
verpleeghuis;
Cliënten met dementie zijn gebaat bij de bekende thuisomgeving. Een verhuizing leidt vaak tot onrust
en tot een verzwaring van de zorgbehoefte en moet daarom zoveel mogelijk voorkomen worden;
Bijbouwen van verpleeghuiscapaciteit is in deze omgeving niet goed haalbaar; ook daarom wordt
ingezet op zorg in de thuissituatie.

Uitdagingen

•
•

•
•
•

Het vergroten van de bekendheid van het vpt, zowel bij cliënten als bij verwijzers;
Het wegnemen van drempels in de kosten bij de cliënt: de huur en eigen bijdrage bij vpt kan soms
hoger zijn dan de eigen bijdrage bij opname in het verpleeghuis.
- Via verleiding: de cliënt overtuigen van de voordelen van het vpt ten opzichte van de
wijkverpleging: het integrale pakket omvat meer dan verpleegkundige handelingen
- Via de vergoeding voor de maaltijd, die voor een deel de eigen bijdrage compenseert.
Het organiseren van de nachtzorg;
Uitstralen dat de eigen regie bij de cliënt ligt, en dat de cliënt hierop voorbereid moet zijn:
bijvoorbeeld in het kunnen omgaan met technologie (digivaardigheden, aanwezigheid wifi);
Het meekrijgen van (deel van) het personeel, en/of nieuw personeel aantrekken:
- Koudwatervrees bij sommige verpleegkundigen in de wijkverpleging: verliezen ze cliënten?
- Het gaat (deels) om andere werkzaamheden naast verpleegkundige handelingen.

Opmerkelijk
•

•

Een grote, bestaande zorgorganisatie kan dit concept gemakkelijker invoeren dan een kleine nieuwe
aanbieder, vanwege:
- de bekendheid met de cliënten, die al in zorg zijn in de thuiszorg
- een bestaand netwerk in de keten van verwijzers en samenwerkingspartners
- het kunnen inzetten van een projectleider die het implementeren van het concept begeleidt
- de flexibiliteit in de inzet van verschillende typen medewerkers en het rondkrijgen van de roosters
- de mogelijkheid/bereidheid tot voorfinancieren bij de overgang naar de Wlz
Als het eerste team draait, ontstaat een sneeuwbaleffect en is verdere opschaling relatief eenvoudig;
De aanbieder stelt het aanvragen van de Wlz-indicatie uit tot het moment dat de cliënt voor w5 in
aanmerking komt, omdat te veel vv4 cliënten in één team het onrendabel zou maken voor de
aanbieder.

"We moeten werken aan de bekendheid van het vpt, zowel bij cliënten als bij
verwijzers. Veel burgers denken nog in 'thuiszorg' of 'verpleeghuis'. Voor cliënten
moet duidelijker worden dat "verpleeghuiszorg thuis" (vpt) ook een optie is. Ook
huisartsen zeggen nog te vaak: 'u moet naar het verpleeghuis'. Het gevolg is dan dat
iedereen die niet naar een verpleeghuis wil, ook geen indicatie aanvraagt. Het is
belangrijk dat het hebben van een indicatie los kan worden gezien van de overstap
naar het verpleeghuis."

Voorbeeld 2
Zorgaanbieder en type zorg
Zorgaanbieder die (o.a.) verpleging en verzorging in de Wlz levert, zowel thuis als in woonzorgcentra,
en in de Zvw (wijkverpleging); ook beschikt de zorgaanbieder over een eerstelijns behandelcentrum.
Werkgebied
Stad en aantal omliggende dorpen in de provincie Noord-Brabant.

Vormgeving vpt
Woonvorm
• Geclusterd vpt in appartementencomplex van de woningcorporatie, waarbij een derde van de
woningen beschikbaar is voor cliënten met een Wlz-indicatie;
• De woningcorporatie verhuurt woningen aan de doelgroep (sociale huur), maar woningcorporatie
mag maximaal 10% van woningen ook verhuren buiten de doelgroep. Die woningen zijn beschikbaar
voor middeninkomens.
Organisatie vpt
Vergelijkbaar met intramurale zorg.
Doelgroep, aantal cliënten
Maximaal 30 cliënten in het appartementencomplex. Er vindt geen selectie op specifieke cliëntgroepen
plaats bij de toelating, maar in de praktijk krijgen cliënten met urgentie voorrang (er is een grote
wachtlijst).
Inhoud vpt
Via vpt wordt alle zorg geleverd die cliënt nodig heeft, inclusief huishouden, maaltijden, etc. Wel wordt
zo veel mogelijk zorg 'met handen op de rug' geleverd.
Samenwerkingsverbanden
• Samenwerking met de woningcorporatie; de zorgaanbieder doet de toewijzing van een derde van de
woningen;
• Samen met woningcorporatie en gemeente wordt geïnvesteerd in sociale innovatie in de wijk. In de
gemeenschappelijke ruimte van het complex worden veel activiteiten georganiseerd, samen met en
door bewoners uit het complex en de omgeving. De verbinding die hieruit voortkomt, zorgt dat
mensen weer naar elkaar blijven omkijken.

Visie/uitgangspunten
•

•

Sterke nadruk op de sociale omgeving, voorkomen van zwaardere zorg, verminderen van het
oproepen van de zorgprofessional;
De gemengde samenstelling van bewoners met en zonder zorg in het wooncomplex is hierbij een
belangrijke factor;

•

•

Uitgangspunt is de 'Schijf van 5' voor cliënten (en medewerkers) om zorgvraag te verminderen en
efficiënter zorg te verlenen. Op volgorde:
1 Wat kan ik zelf? (zelfredzaamheid verhogen)
2 Welke hulpmiddelen helpen de cliënt?
3 Wat kan familie/mantelzorg?
4 Wat kan met het netwerk? (andere instanties, sociale omgeving gebruiken)
5 Wat kan de zorgprofessional?
Inzet van technologie staat gelijk aan zorgverlening. Er moet afgestapt worden van de
vrijblijvendheid: technologie moet gaan helpen om arbeidstekorten op te vangen, en dat kan niet
alleen als keuzemogelijkheid; soms moet het ook een plicht zijn om ermee te werken.

Uitdagingen

•

•

•

Huisartsen vinden het lastig veel nieuwe patiënten aan te nemen. Ondersteuning door het Mobiel
Geriatrisch Team (uit de wijkverpleging-tak van de zorgaanbieder) helpt in het ontlasten van
zorgvraag richting huisarts. Doordat verpleegkundigen veel kennis hebben, houden ze veel huis-tuin­
en-keukenkwaaltjes weg bij de huisarts;
Zorgmedewerkers vinden het soms niet prettig dat ze minder tijd per cliënt mogen besteden en
bijvoorbeeld het aantrekken van steunkousen over moeten laten aan een machine; ze kiezen er dan
voor op zoek te gaan naar een werkgever waar de oude werkwijze nog wel bestaat;
Gemiddeld genomen duurt het circa twee jaar voordat een medewerkers écht op een andere manier
werken.

Opmerkelijk
•

•

•

Ongeclusterd vpt leveren in de thuissituatie vindt de zorgaanbieder niet realistisch: verpleeghuiszorg
volledig thuis leveren is niet te doen qua verantwoordelijkheid (24*7 zorg; schoonmaken en de was
doen; maaltijden koken. De zorgaanbieder vindt niet alle criteria altijd nodig om gepaste zorg te
kunnen leveren; het zorgkantoor houdt hier echter aan vast). De woningvoorraad is ook niet geschikt
voor zorg thuis: het zijn huizen die veel woningaanpassingen zouden vergen, met grote tuinen die
onderhouden moeten worden;
Samen met de gemeente en de woningcorporatie wordt ingezet op het op gang brengen van de
verhuisbeweging van ouderen met een zorgvraag naar het appartementencomplex. Dat draagt ook
bij aan de doorstroming op de woningmarkt;
De zorgaanbieder pleit voor soepelere bekostiging van technologie, zodat zorgprofessionals minder
zorg hoeven te leveren.

"Het is een illusie dat er de komende jaren tienduizenden verpleeghuisplekken
bijgebouwd kunnen worden en dat daaNoor voldoende personeel kan worden
gevonden."
awe maken de switch van 'u komt bij ons wonen, wij doen alles voor u' naar 'u komt
bij ons wonen, u doet zoveel mogelijk zelf."

Voorbeeld 3
Zorgaanbieder en type zorg

Grote zorgaanbieder; levert (o.a.) verpleging en verzorging in de Zvw en in de Wlz, in de thuissituatie.

Werkgebied
Stedelijke omgeving in de provincie Zuid-Holland.

Vormgeving vpt
Woonvorm
Ongeclusterd ('in de wijk')
Organisatie vpt
• Toegewijde teams (10-12 medewerkers) leveren vpt-zorg, op 4 tot 5 momenten per dag per cliënt;
• 6 teams op 100 cliënten;
• Teams hebben een andere samenstelling dan in de wijkverpleging; meer aandacht voor begeleiding
en welzijnswerk, en minder verpleegkundige handelingen.
Doelgroep, aantal cliënten
• Circa 100 cliënten met een goed en actief netwerk, waarmee samen de zorg wordt georganiseerd;
• 30% cliënten met somatische aandoeningen, 70% cliënten met dementie: veelal w4-w6.
Inhoud vpt
• In overleg veel gebruik van mantelzorgers en technologie;
• In overleg is mogelijk dat de zorgaanbieder een vergoeding (€ 200 per maand) aan de cliënt
verstrekt in plaats van een maaltijd.
• Maatwerk per cliënt: per cliënt wordt het zorgplan besproken, waarbij per cliënt wordt gekeken hoe
het vpt geleverd kan worden. Bij sommige cliënten wordt meer verpleging geleverd, terwijl bij andere
cliënten meer aandacht is voor begeleiding.
Samenwerkingsverbanden
De zorgaanbieder is aangesloten bij een netwerkorganisatie van zorgaanbieders die zorg voor
kwetsbare ouderen en chronisch zieken leveren.

Visie/uitgangspunten
•

•
•
•

Een passend aanbod van zorg kunnen leveren voor de cliënt, afhankelijk van de cliënt zelf, het
netwerk, budget, mate van regie;
De cliënt zo lang mogelijk thuis laten wonen, zoals de cliënt vraagt;
Vpt wordt alleen thuis geleverd in goed overleg met naasten, meestal na verwijzing door huisarts,
wijkverpleegkundige of casemanager dementie;
Naast nadrukkelijke inzet van mantelzorgers, speelt technologie ook een belangrijke rol.

Uitdagingen
De reistijd bij het ongeclusterde vpt moet uit het zelfde tarief worden bekostigd dat ook geldt voor de
geclusterde setting.

Opmerkelijk
Het opzetten van het concept, met nieuwe teams, heeft grote investeringen (miljoenen euro's) gekost.

"De overgang van de Zvw naar de VVlz is voor cliënten vervelend. De cliënt moet een
eigen bijdrage gaan betalen, terwijl er minder uren zorg worden geleverd. Daar staat
tegenover dat binnen het vpt meer ruimte bestaat voor welzijnszorg, die binnen de
Zvw niet geleverd kan worden."

Voorbeeld 4
Zorgaanbieder en type zorg
Zorgaanbieder die geclusterde vpt voor cliënten met dementie biedt.
Werkgebied
Dorp in de provincie Zuid-Holland.

Vormgeving vpt
Woonvorm
• Kleinschalig geclusterd; nu nog één locatie, uit te breiden naar meerdere locaties;
• Open locatie (geen wzd-zorg);
• Partners mogen meeverhuizen;
• Het vastgoed is in eigendom van de zorgaanbieder;
• Wooneenheden mogen door de cliënt zelf ingericht worden en zijn doorgaans luxer dan intramurale
plekken;
• De huurprijs die bij deze luxere wooneenheden wordt gerekend maakt dat deze woonvorm mogelijk
niet toegankelijk is voor lagere inkomens.
Organisatie vpt
• Identiek aan intramurale setting, met uitzondering van in-huis huisarts of specialist
ouderengeneeskunde;
• Zorg 24*7 in nabijheid.
Doelgroep, aantal cliënten
Cliënten met dementie, 30 cliënten per locatie.
Inhoud vpt
• Identiek aan intramurale setting: inclusief dagbesteding, maaltijden, etc.;
• Cliënten hebben in deze geclusterde vpt setting meer zelfstandigheid en eigen regie dan in een
intramurale setting.
Samenwerkingsverbanden
De zorgaanbieder is aangesloten bij een netwerkorganisatie van zorgaanbieders die zorg voor
kwetsbare ouderen en chronisch zieken leveren.

Visie/uitgangspunten
•
•

Een passend aanbod van zorg kunnen leveren voor de cliënt, afhankelijk van de cliënt zelf, het
netwerk, budget, mate van regie;
Geclusterde vpt is een volwaardige woon- en zorgvorm, zoveel mogelijk erop gericht dat er geen
verdere doorstroom naar andere leveringsvormen hoeft plaats te vinden. Dat is wel mogelijk als de
zorgvraag meer specialisme (specialist ouderengeneeskunde in plaats van huisarts) vraagt.

Uitdagingen
Samenwerking met lokale huisartsen: het vergt overtuiging de huisarts 30 nieuwe patiënten in deze
doelgroep aan te laten nemen. Als duidelijk is dat huisarts vooral voor 'normale' somatische klachten
ingeschakeld zal worden, is de huisarts sneller akkoord.

Opmerkelijk
•

•

•

De zorgaanbieder geeft aan dat het tarief voor w4-cliënten in zowel vpt als zzp ontoereikend is om
de zorg rendabel te kunnen leveren. Cliënten worden daarom bewust langer in de Zvw gehouden, of
via mpt gefinancierd voor ze naar het wooninitiatief verhuizen. De aanbieder stuurt op een mix
bestaande uit een beperkt aantal cliënten met w4 en het merendeel cliënten met w5. Door beperkte
capaciteit krijgen meer kwetsbare cliënten voorrang op een plek;
Het zou helpen als de inkoop van systeemfuncties (alarmering en acute zorg in avond en nacht) per
regio bij één partij gebeurt door zorgverzekeraars in de Zvw. De verpleegzorg thuis in de Wlz kan
hier dan bij aansluiten. Landelijke afspraken hierover worden nog niet goed nageleefd. Zou dat beter
lopen, kan personeel efficiënter ingezet worden. De aanbieder heeft nu standaard een eigen
nachtdienst rondlopen (niveau 3ig of 4), en heeft afspraken gemaakt met het Verpleegkundig Team
over bijspringen indien nodig. Daar betaalt de aanbieder een maandelijkse fee voor en een bedrag
voor een 'uitruk'. In de praktijk komt zo'n uitruk maar zelden voor;
Voor cliënten met een hoger inkomen is vpt snel aantrekkelijker dan zzp, met als bijkomstigheid dat
de wooneenheden luxer en ruimer zijn.

"Het vpt is een aantrekkelijk concept, omdat het voor het zorgkantoor goedkoper is
dan intramurale zorg."

Voorbeeld 5
Zorgaanbieder en type zorg
Grote zorgaanbieder; levert (o.a.) verpleging en verzorging in de Wlz, zowel thuis als in woonzorgcentra,
en in de Zvw (wijkverpleging).
Werkgebied
Grote delen van de provincie Noord-Holland.

Vormgeving vpt
Woonvorm
Zowel ongeclusterd in de eigen woning, als geclusterd in een seniorenwoning van een
woningcorporatie.
Organisatie vpt
• De wijkverpleegkundige vormt samen met de zorgconsulent voor elke cliënt een arrangement dat
wordt afgestemd op de zorg die vanuit het netwerk kan worden georganiseerd;
• Er wordt gebruik gemaakt van dezelfde teams als in de wijkverpleging; de zorg wordt geleverd door
wijkverpleegkundigen die verpleegkundige handelingen mogen uitvoeren en verzorgenden die
ondersteuning bieden;
• Een bereikbaarheidsdienst van een wijkverpleegkundige die geen standaard ronde doet vormt de
achtervang wanneer acuut zorg nodig is.
Doelgroep, aantal cliënten
Vv4, w5, w6 en w8, waaronder ook veel cliënten met dementie, vaak nog met partner. Momenteel 330
cliënten in vpt, waarvan 250 ongeclusterd, de rest geclusterd. Op jaarbasis ongeveer 500 cliënten in
2020. Ambitie: groei van 100 cliënten vpt per jaar om marktaandeel te behouden.
Inhoud vpt
• De zorgaanbieder verstrekt een vergoeding van€ 7,50 per dag voor maaltijden indien zelf nog wordt
gekookt;
• De zorg is gericht op de zorgvraag van de cliênt - de ene dag meer dan de andere dag. Er wordt niet
vastgehouden aan specifieke tijden per cliënt, problemen of zaken die zich aandienen worden direct
opgepakt zodat die zich niet opbouwen. Gemiddeld genomen wordt circa 25 uur per week zorg
geleverd per cliënt.
Samenwerkingsverbanden
De zorgaanbieder heeft afspraken met gemeenten en woningcorporaties gemaakt om de toewijzing te
doen van ouderen naar seniorenwoningen van woningcorporaties waar de aanbieder zorg levert.
Hiervoor krijgt de zorgaanbieder geen vergoeding.

Visie/uitgangspunten
•

•
•
•

De insteek van de zorg is: wat kan een cliënt zelf nog (eventueel met wat hulp)? Dit zorg ervoor dat
ouderen zo lang mogelijk actief blijven en draagt bij aan hogere tevredenheid over de zorg;
Waar een cliënt ook woont kan de zorg thuis gele'(erd worden;
Het vpt wordt geleverd door dezelfde teams als in de wijkverpleging, zodat de cliënt bij de overgang
naar de Wlz dezelfde zorgprofessionals behoudt;
Het vpt wordt in principe niet ter overbrugging ingezet, maar met als doel thuis te blijven wonen tot
aan het overlijden.

Uitdagingen

•

•
•

Een deel van de cliënten moet toch doorstromen naar een intramurale setting (relatief vaker bij PG
problematiek). Het aandeel is de afgelopen jaren al afgenomen. Voor het creëren van zzp-plekken
voor deze groep moet meer bijgebouwd worden, maar marktpartijen pakken dit niet altijd op (in het
bijzonder in landelijk gebied);
Aanvullende delen van de zorg, zoals dagbesteding, zijn niet altijd ingesteld op de zorgbehoefte van
de cliënten. Vaak hebben cliënten meer zorg nodig dan andere cliënten in de dagbesteding;
Wanneer in de toekomst veel meer wordt ingezet op extramuraliseren, is de belangrijkste uitdaging
het organiseren van 'doorbraakfaciliteiten', voor als er een crisissituatie ontstaat en/of het thuis niet
meer verantwoord kan.

Opmerkelijk
•

•

•
•

Een cultuuromslag maken van reguliere verpleeghuiszorg naar zorg die is afgestemd op wat een
cliënt zelf nog kan (zorg 'met de handen op de rug') vraagt aan de voorkant een investering in de
organisatie en het meenemen van het netwerk rondom de cliënt. Veiligheid van de cliënt is hierbij het
belangrijkste criterium. De zorgverlener krijgt hierbij meer een rol van observator en rapporteur; hij
checkt bijvoorbeeld of de cliënt wel eet;
Op een locatie van aansluitende zelfstandige seniorenwoningen werd zorg (zzp en Zw.
wijkverpleging) geleverd vanuit het naastgelegen verpleeghuis. Dat is 'omgekat' naar vpt waarbij de
uitdaging is aangegaan bestaande bewoners opnieuw aan te leren welke zorg binnen het vpt
verwacht kan worden;
Meer reistijd voor het personeel bij vpt wordt gecompenseerd door mantelzorgstructuur die wordt
opgezet;
De manier waarop de vpt zorg wordt georganiseerd maakt mogelijk dat meer uren kunnen worden
geboden in de contracten met medewerkers, zonder dat zij veel dagen beschikbaar hoeven te zijn.

"Intramurale zorg wordt vaak gezien als een all inclusive concept, waar de cliënt
wordt ondergebracht met de gedachte dat alles voor hem/haar wordt geregeld. Het
netwerk rondom de cliënt doet makkelijker een stap achteruit wanneer een cliënt
intramuraal wordt opgenomen. Bij het vpt wordt het vanzelfsprekender gevonden dat
het netwerk bijspringt."
"Van het realiseren van voldoende verpleeghuisplekken voor cliënten voor wie het
vpt niet langer passend is, kan ik wel wakker liggen."

Voorbeeld 6
Zorgaanbieder en type zorg
Zorgaanbieder van geclusterde zorg in wooncomplexen, van wijkverpleging tot Wlz-indicatie met
behandeling.
Werkgebied

Provincie Noord-Brabant.

Vormgeving vpt
Woonvorm

•

•
•

Geclusterde vpt in gemengde appartementencomplexen (in elke wijk van de stad een wooncomplex)
met bewoners zonder zorg, met wijkverpleging, Wlz zonder en met behandeling;
Partners verhuizen doorgaans samen of mee;
Alle cliënten krijgen bij het aanvragen van de Wlz-indicatie de keuze tussen zzp of vpt.

Organisatie vpt

•
•

•

Identiek aan intramurale zorg;
Er wonen zowel cliënten met zzp als met vpt in het complex, er is geen verschil in de organisatie van
de zorg;
Een handjevol cliënten woont in de nabijheid van de wooncomplexen en krijgt vpt thuis, maar dat
wordt als moeilijk te organiseren gezien.

Doelgroep, aantal cliënten

Geen selectie, als het maar bewoners van hun complexen zijn. In totaal zijn er 2000 huurders; 800
ontvangen thuiszorg, 80 vpt. Cliënten komen op hoge leeftijd in het complex wonen (gemiddeld 81 jaar);
de gemiddelde leeftijd in het complex is 86 jaar.
Inhoud vpt

•
•

Identiek aan intramurale zorg;
Zowel bij vpt als bij zzp wordt samen met de cliënt de precieze inhoud bepaald.

Samenwerkingsverbanden

•

•
•

Samenwerkingsverband met de woningcorporatie, waarmee afspraken zijn gemaakt over
gemeenschappelijke ruimten;
Wanneer een bewoner de Wlz instroomt en zzp afneemt, dan neemt de zorgaanbieder de
huurbetaling aan de woningcorporatie van de cliënt over;
Veel samenwerking en afstemming met lokale huisartsen, van wie veel patiënten in het complex zijn
gaan wonen.

Visie/uitgangspunten
•
•

De woonervaring van de bewoner staat centraal. Een fijne, veilige plek om te wonen, met veel
activiteiten (kunst en cultuur) en gezelligheid;
Als er een zorgvraag bij een bewoner ontstaat, wordt de zorg geregeld. Ongeacht de gekozen
leveringsvorm wordt dezelfde zorg geleverd.

Uitdagingen

•

•
•

De zorgaanbieder vindt het ingewikkeld, en een zware last voor de medewerkers, dat er geen harde
norm bestaat voor wanneer iemand een Wlz-indicatie zou moeten aanvragen. De aanbieder hanteert
een eigen norm en houdt daar strikt aan vast (>30 uur per maand en verlies van regie);
Vpt bij cliënten thuis leveren is moeilijk te organiseren vanwege de verantwoordelijkheid voor de was,
maaltijden, etc.;
De relatie met de woningcorporatie wordt soms als ingewikkeld gezien: het zijn hele verschillende
werelden. De woningcorporatie is gericht op de lange termijn, en de financiële waarde van het
vastgoed. De zorgorganisatie is gericht op de korte termijn en praktische zaken die voor de cliënt
belangrijk zijn: Als er een storing in de spoelkeuken is, moet die meteen opgelost worden; het is
ondoenlijk om alle cliënten de afwas met de hand te laten doen.

Opmerkelijk
•
•

In deze woonzorgvorm, en bij deze doelgroep (lagere inkomens, sociale huurwoningen), is er geen
meerwaarde voor vpt boven zzp, niet voor de bewoner en niet voor de zorgaanbieder;
Het zorgkantoor is bereid beide leveringsvormen in te kopen.

"In ons geval heeft het vpt geen meerwaarde ten opzichte van het zzp. In tegendeel:
het vpt levert veel meer geregel en administratief gedoe op voor de cliënt."

Voorbeeld 7
Zorgaanbieder en type zorg
Grote zorgaanbieder die zowel ondersteuning en zorg thuis biedt als tijdelijk verblijf of permanent verblijf
in een zorginstelling.
Werkgebied
Noordelijke provincie.

Vormgeving vpt
Woonvorm
• De organisatie richt zich onder andere op het aanbieden van het vpt in de eigen woonomgeving.
Zorg wordt dus verleend in de eigen woning van de cliënt (ongeclusterde vpt);
• Het concept is bewust niet bedoeld voor geclusterde wooninitiatieven/ seniorencomplexen.
Organisatie vpt
• Aparte vpt-teams bestaande uit cliëntcoaches en cliëntondersteuners voeren alle taken uit (inclusief
huishoudelijke werkzaamheden en welzijnsactiviteiten), in nauwe samenwerking met het sociale
netwerk van de cliënt;
• Per cliënt wordt het pakket flexibel ingevuld (maatwerk);
• Binnen de organisatie wordt samengewerkt met de wijkverpleegkundige, de casemanager dementie
en lokale thuiszorgteams voor verpleegtechnisch handelen, achterwacht en de nachtzorg.
Doelgroep, aantal cliënten
• Nu nog op kleine schaal toegepast: 1 vpt-team dat zorg levert aan 10 tot 12 cliënten. Uitbreiding naar
5 vpt teams is in voorbereiding;
• De doelgroep is cliënten met een Wlz-indicatie 4, 5 of 6 0f&V en LG). De nadruk ligt op de
psychosociale zorgvraag. Het concept is minder geschikt voor een somatische zorgvraag. De cliënt
moet mobiel zijn of zich zelfstandig kunnen voortbewegen binnen het eigen huis. Ook moet de cliënt
behoefte hebben aan een bepaalde mate van regie en autonomie;
• De grens voor de keuze om deze vorm aan te bieden of zorg in een meer intramurale setting ligt
verder bij de veiligheid van cliënt en medewerker. Daarnaast moet er voor de cliënt echt een
meerwaarde zijn om thuis te blijven wonen.
Inhoud vpt
• Per cliënt wordt het pakket flexibel ingevuld in een individueel arrangement (maatwerk). Bij w5 wordt
gemiddeld 24 uur zorg per week geleverd;
• Vaste elementen zijn onder andere personenalarmering en deurtoegang. Verder flexibele invulling
met ruimte voor uitruil tussen bijvoorbeeld domotica, maaltijden, schoonmaak, welzijn en zorg.

Visie/uitgangspunten
•
•

Volwaardig aanbod leven in de thuissituatie, in plaats van overbruggingszorg;
Er moet aandacht zijn voor de wensen en mogelijkheden van de cliënt: maatwerk en flexibele
invulling leidt tot een individueel arrangement.

Uitdagingen

•

•

De zorg thuis bij cliënten leidt wel tot reisafstanden voor een vpt-team, met name in een landelijke
omgeving;
De zorgaanbieder zoekt, in samenspraak met het zorgkantoor, de grenzen van de regelgeving op,
zoals ten aanzien van de vereiste 24-uurs beschikbaarheid. Dit vereist goede afspraken met andere
netwerken om bijvoorbeeld ongeplande nachtzorg te waarborgen.

Opmerkelijk

•
•

•
•
•
•

•

De zorgaanbieder ervaart dat integrale zorg activeert, preventief werkt, en mantelzorgers steunt;
De zorgverlener besteedt veel meer tijd bij de cliënt (niet slechts zorg/behandeling, maar ook 'pure'
aanwezigheid (praatje maken)). Dit in combinatie met de individuele invulling (maatwerk) leidt tot
activatie van de cliënt (betrekken bij huishoudelijke taken: samen met de cliënt koken, de was doen);
Daardoor is er veel minder behoefte aan dagbesteding;
De 'interventies' kunnen ook bestaan uit het spelen van een spelletje; dit past ook bij de 'sociale
benadering' en zorgt bijvoorbeeld voor afbouw van slaapmedicatie;
Inzet van medewerkers op niveau 2 en 3 waardoor nieuw arbeidspotentieel op de arbeidsmarkt
wordt aangeboord;
Er kan volgens de zorgverleners betere kwaliteit van zorg worden geleverd. Anders dan in de
wijkverpleging of bij verblijf in een geclusterde setting wordt een zorgverlener niet ieder moment
weggeroepen door een andere cliënt;
Het werkplezier onder medewerkers is toegenomen.

"Wij kiezen er bewust voor het vpt-concept niet in geclusterde wooninitiatieven of
seniorencomplexen toe te passen: dan zou het te veel op een verzorgingshuis gaan
lijken."

Voorbeeld 8
Zorgaanbieder en type zorg
Kleinschalige zorgaanbieder voor mensen met een geheugenstoornis (dementie).
Werkgebied

Dorp in de provincie Noord-Brabant.

Vormgeving vpt
Woonvorm

•

•

Zorgcomplex bestaande uit vier woonvleugels met ieder veertien appartementen en twee
gemeenschappelijke woonkamers met eigen keuken;
Appartementen zijn aan elkaar gelijk en worden direct aan de cliënten verhuurd (vrije sector
huurprijzen).

Organisatie vpt

Er wordt uitsluitend vpt geleverd, in een intramurale setting.
Doelgroep, aantal cliënten

Ouderen met een geheugenstoornis (dementie). Er wonen in totaal 56 cliënten.
Inhoud vpt

Gelijk aan zzp/intramurale (verblijfs)zorg, alleen bekostigd via het vpt.
Samenwerkingsverbanden

•
•

Er wordt gewerkt met een vaste huisarts en een specialist ouderengeneeskunde uit de regio die
wekelijks langskomen;
Tevens veel contact met zorgaanbieders uit de regio (maar geen concrete samenwerking).

Visie/uitgangspunten

Uitgangspunt is kleinschaligheid in de zorg, waar bewoners uit de regio in een kleine
dorpsgemeenschap kunnen (blijven) wonen. Huiselijkheid en vrijheid staan centraal.

Uitdagingen

•

•

Intentie was om een intramurale setting op te zetten. Het was even schakelen toen het zorgkantoor
de zorg alleen via vpt wilde inkopen. Daardoor werd de zorgaanbieder geconfronteerd met het feit
dat bij vpt verschillende behandelaren moeten worden aangetrokken. Uiteindelijk beschouwt de
zorgaanbieder dit juist als een voordeel;
Cliënten die vanuit de thuissituatie bij de zorgaanbieder kwamen wonen vonden scheiding van
wonen en zorg helemaal prima; cliënten die vanuit andere zorgaanbieders zijn verhuisd hadden hier
meer moeite mee. Dit omdat nu een deel van de zorg ten laste van hun zorgverzekering komt.
Nieuwe bewoners worden hierop voorbereid door ze hierop te wijzen, uitleg te geven en te
onderzoeken of aanpassing van de zorgverzekering nodig is.

Opmerkelijk
•

•

•
•

Het wooncomplex is gebouwd met het idee om zorg met verblijf te leveren, maar het zorgkantoor
contracteerde alleen vpt-zorg waardoor zorgaanbieder is overgestapt op vpt-zorg.
De zorgaanbieder heeft niet bewust voor vpt gekozen, en heeft daar in principe ook geen visie op.
De zorgaanbieder is gestart als nieuwe zorgaanbieder met een visie op hoe Wlz-zorg in een
dorpsgemeenschap eruit zou moeten zien. De zorgaanbieder is opgericht vanwege de behoefte aan
en ervaring met Wlz-zorg van eigen ouders. Als het zorgkantoor niet uitsluitend een contract had
aangeboden als vpt-zorg geleverd zou worden, zou de zorgaanbieder geen aanbieder van vpt-zorg
zijn geweest.
De zorgaanbieder heeft ook niet de intentie om vpt zorg in de regio, bij mensen thuis buiten de
instelling, te gaan leveren. De aanbieder houdt vast aan de intramurale setting.
De intramurale setting heeft daarbij volgens de aanbieder het voordeel dat zorg centraal geleverd
wordt; ook speelt de woningnood daarbij een rol.

"Wij leveren uitsluitend vpt. Dit was een voldongen feit; het zorgkantoor bood anders
geen contract aan."
"Ons streven is om cliënten zo lang mogelijk bij ons te kunnen laten wonen, ook als
de zorg zwaarder wordt en mogelijk een herindicatie nodig is."

Aantal cliënten V&V per leveringsvorm
Tabel 1: Aantal cliënten per leveringsvorm in juni 2021 (week 26)
verblijf (zzp)

vpt

mpt of (mpt+pgb)

uitsluitend pgb

aantal

127.445

10.910

27.810

8.270

%

73%

6%

16%

5%

Bron: CBS, Monitor langdurige zorg

•
•

•

Deze CBS data laten de verhoudingen in gebruik van leveringsvormen zien.
Ze zijn niet een-op-een vergelijkbaar met de Vektisdata die hierna volgen, vanwege kleine
verschillen in dataselectie, volledigheid van de datasets, en definitieverschillen (o.a. personen versus
gedeclareerde dagen).
De focus in de hierna volgende analyse ligt op het vpt. We vergelijken meestal met verblijf (zzp).

Sterke groei vpt
•
•
•

In de periode januari 2015 - juni 2021 groeit het aantal vpt-declaraties vv4 Urn 10 met 329%, van
ruim 3.400 gemiddeld per dag, naar ruim 11.400.
In dezelfde periode neemt het aantal zzp-declaraties vv4 t/m 10 toe met 'slechts' 6%, van ruim
115.300 gemiddeld per dag, naar bijna 122.000.
De groei in vpt is groter, en de groei in zzp is kleiner dan de groei in het aantal indicaties voor vv4 Urn
10 (gegevens sinds 2018):

Tabel 2: Ontwikkeling declaraties en indicaties

ontwikkeling januari 2018 -juni 2021

vpt-declaraties

zzp-declaraties

indicaties

+65%

+3%

+16%

Bron: Gil databank, aanspraaktabellen W profielen (gegevens beschikbaar vanaf 1 januari 2018)

39

Figuur 1: Gemiddeld aantal declaraties per dag in de maanden januari 2015 Urn juni 2021
140 000
120.000
100.000
80.000
60.000
40.000
20000

"' :!? "' "' ,-.. ,-.. ,-.. er, er,
t.!'! ·t 6.. -�t t 6.. .!lt � 6.., ·"t- � 6.., .!lt � 6.. .2,"'r: ·t"' 6.. -�c:;r: ·t;;::;
<D

E

5!

(X)

<D

E

"'

Il)

E

tl)

■ zzpvv 4tlm 10

O>

E

<Il

O>

O>

E

�

0

0

0

E

5:

E

■ vptvv4t'm 10

Figuur 2: Ontwikkeling gemiddeld aantal declaraties per dag ten opzichte van 1 januari 2015
350%
300%
250%
200%

150%
100%

50%
00/4

"' "' "' "' "' r-- ,-.. ,-.. er, er, er,

0 0 0
"'
"' c:; c:;

t � 6.. .ar: ·t 6.. .!:._r: ·t
.ac ·tE 6..� .ac iE 6.� t.a ·tE 6.::l t.a iE �6.. .a
E �
E �
E
-zzpvv4tlm 10

O>

(r)

O>

-vptvv4t/m 10

Bron: Vektis declaratiedata, bestandjanuari 2022. Vanaf begin 2020 zijn trendbreuken veroorzaakt door de corona-epidemie te
zien.

•

Het aandeel vpt in het totaal van vpt en zzp bedraagt 3% in januari 2015; dit groeit naar 9% in juni
2021.

40

•

Figuur 3: Gemiddeld aantal declaraties per dag, januari 2015 en juni 2021
160000

140 000

,20.000

100.000

80.000

60.000

40000

20.000

jan 20,s

jun 2021

■z.zp ■vpt

Figuur 4: Verdeling zorgprofielen vv4 tlm 10 binnen het vpt
vpt- januari 2015

vpt - juni 2021

Bron: Vektis declaratiedata, bestand januari 2022.

•

Het aandeel vv5 in vpt is verdubbeld tussen januari 2015 en juni 2021. Het aantal w5 declaraties in
vpt is in deze periode daarmee meer dan verzesvoudigd (655%).

Verdeling cliënten met en zonder behandeling
•
•
•
•
•

Van de ruim 133.000 cliënten met zzp of vpt heeft circa 70% zorg met behandeling.
Bij de groep met behandeling heeft 1 % de leveringsvorm vpt.
Bij de groep zonder behandeling heeft 26% de leveringsvorm vpt.
Voor de totale groep cliënten is het aandeel vpt 9%.
Binnen de totale groep cliënten zien we voor de grootste groepen (w4 Urn 7) een duidelijke afname
in het aandeel vpt naarmate de zorgzwaarte toeneemt: 13% vpt bij w4, afnemend tot 2% vpt bij vv7.

41

Tabel 3a: Verdeling cliënten met behandeling (vpt en zzp) - volume juni 2021
profiel

% vpt

% zzp

aantal

w4

3%

97%

3.835

w5

1%

99%

51.760

vv6

1%

99%

21.953

vv7

1%

99%

11.577

vv8

0%

100%

2.300

vv9

0%

100%

903

vv10

2%

98%

400

totaal

1%

99%

92.727

Tabel 3b: Verdeling cliënten zonder behandeling (vpt en zzp) - volume juni 2021
profiel

% vpt

% zzp

aantal

vv4

15%

85%

18.095

w5

43%

57%

12.996

vv6

22%

78%

8.877

vv7

46%

54%

251

vv8

29%

71%

135

vv9

1%

99%

110

vv10

12%

88%

154

totaal

26%

74%

40.617

Tabel 3c: Verdeling cliënten totaal (vpt en zzp) - volume juni 2021
profiel

% vpt

% zzp

aantal

vv4

13%

87%

21.930

vv5

9%

91%

64.756

vv6

7%

93%

30.830

vv7

2%

98%

11.827

w8

2%

98%

2.434

vv9

0%

100%

1 013

vv10

4%

96%

553

totaal

9%

91%

133.344

Bron: Vektis declaratiedata, bestand januari 2022. (Aantallen clienten zijn benaderd aan de hand van aantallen declaraties).

42

Instroom in vpt en doorstroom naar vpt
•
•

In 2015 lag de verhouding vpt/zzp bij nieuwe instromers op 4% vpt en 96% zzp.
In 2020 is dit verschoven naar 10% vpt en 90% zzp.

Tabel 4: Aantal cliënten dat instroomt in de Wlz in vpt en zzp
jaar

vpt

zzp

totaal vpt+zzp

% vpt

% zzp

2015

1.880

41.506

43.386

4%

96%

2016

2.503

43.092

45.595

5%

95%

2017

3.337

44.265

47.602

7%

93%

2018

4.077

46.418

50.495

8%

92%

2019

4.281

44.789

49.070

9%

91%

2020

5.296

45.443

50.739

10%

90%

Bron: Data monitor ouderenzorg (in voorbereiding), selectie ctienten 65jaar en ouder

Figuur 5: Percentage ouderen per zorgvorm voorafgaand aan vpt, 2015-2019
40%
-mpt(wlz)

35%

-wijkverpleging

30%

-zzp(wlz)

25%

-geriatrische
revalidatiezorg (wlz)

20%

-kortdurende zorg (elv, grz
of gzsp)

15%

-verblijf in het ziekenhuis

10%
5%
0%

=-7
s::::::::::-- <
/
2015

2016

2017

2018

-pgb(wlz)
-geen van bovenstaande
zorgvormen

2019

Bron: Data monitor ouderenzorg (in voorbereiding), selectie c/ienten 65jaar en ouder

Wanneer we kijken naar instroom en/of doorstroom naar vpt dan zien we dat
• de meeste cliënten in vpt instromen vanuit mpt (Wlz thuis) en vanuit de wijkverpleging; deze
aandelen zijn toegenomen sinds 2015;
• het aandeel omzettingen van zzp naar vpt sinds 2015 afneemt.

43

Mediane verblijfsduur in vpt en zzp

Mediane verblijfsduur: het aantal maanden waarop de helft van de personen die in een bepaald jaar

zijn ingestroomd weer is uitgestroomd. Als iemand in 2015 is ingestroomd, wordt de verblijfsduur van
deze cliënt bij het jaar 2015 weergegeven, ook al is deze persoon in een later jaar uitgestroomd.
De volgende figuur laat zien hoe lang iemand verblijft in de leveringsvorm zzp of vpt vóór uitstroom naar
andere leveringsvorm of overlijden. Personen die meer dan twee keer switchen van leveringsvorm zijn
niet meegenomen.
Figuur 6: Mediane verblijfsduur (in maanden) in leveringsvorm per jaar van instroom
25
20
15
10
5
0

1 1 1 1 11

2015

2016

2017

2018

2019

■ vpt+zzp ■ vpt ■ zzp

De figuur hierna laat zien hoe lang iemand verblijft in de Wlz na instroom in vpt of zzp.
Figuur 7: Mediane verblijfsduur (in maanden) in de Wlz per jaar van instroom

30
25
20
15
10

5
0

1111111111
2015

2016

2017

2018

2019

■ vpt+zzp ■ vpt ■ zzp

Bron: Data monitor ouderenzorg (in voorbereiding), selectie cliènten 65 jaar en ouder

Verschillen in mediane verblijfsduur tussen zzp en vpt moeten voorzichtig geïnterpreteerd worden:
• In zzp wordt vaker ingestroomd vanuit vpt dan andersom (uitstroom naar overlijden is bij vpt minder
dan bij zzp);
• Er is verschil in de verdeling van de zorgprofielen binnen de leveringsvormen vpt en zzp (relatief
meer lichtere profielen binnen vpt).

44

Uitstroom uit vpt

Figuur 8: Percentage ouderen per zorgvorm na vpt, 2015- 2019
50%

-overleden

45%

-zzp(wlz)

40%

-verblijf in het ziekenhuis

35%

-mpt(wlz)

30%

-pgb(wlz)

25%

-crisisbed

20%

-wijkverpleging

15%
10%

-grz(wlz)

5%

-kortdurende zorg (elv, grz

0%

•
•

of gzsp)

2015

2017

2016

2018

2019

-geen van bovenstaande
zorgvormen

De belangrijkste vorm van uitstroom uit vpt is overlijden.
Een toenemend aandeel stroomt door naar zzp.

Tabel 5: Aantallen cliënten uitgestroomd uit vpt (naar overlijden/zzp), en uit zzp (naar
overlijden/vpt)
jaar van instroom

vpt-+overleden

vpt-+zzp

zzp-+overleden

zzp-+vpt

2015

1.319

696

36.892

460

2016

1.713

867

35.578

554

2017

1.947

1.157

33.048

552

2018

1.801

1.391

29.246

618

2019

1.404

1.295

21.063

615

2020

706

733

10.317

488

Bron: Data monitor ouderenzorg (in voorbereiding), selectie cliënten 65 jaar en ouder

Toelichting bij tabel 5: Als iemand in 2015 is ingestroomd, wordt deze persoon bij het jaar 2015
weergegeven, ook al is deze persoon in een later jaar overleden of doorgestroomd.
Kanttekening: Hoe recenter het jaar, des te korter de periode is dat iemand kan uitstromen of overlijden.

45

Zorguitgaven
Hierna geven we een inschatting van de zorguitgaven voor vpt en zzp op basis van:
• Het volume in juni 2021 (*365/30 voor een heel jaar). Dit is waarschijnlijk een onderschatting (geen
volumegroei meegenomen, en mogelijk is er een corona-effect);
• Beleidsregelwaarden 2022 (inclusief kwaliteitsmiddelen);
• Landelijk gemiddelde kortingspercentages (96,5% voor vpt en 97,2% voor zzp).

Tabel 6: Inschatting zorguitgaven 2022 voor vpt en zzp vv4 Urn 10
profiel

vpt(€ mln)

zzp (€ mln)

totaal(€ mln)

vv4

€ 128

€1.157

€ 1.284

vv5

€543

€ 6.503

€7.046

vv6

€171

€2.926

€3.097

vv7

€21

€1.577

€ 1.599

vv8

€7

€401

€408

vv9

€0

€122

€ 122

vv10

€4

€99

€ 103

totaal

€874

€ 12.785

€ 13.659

Bron: Vektis declaratiedata, bestand januari 2022. (Aantallen in juni 2021 zijn geextrapoleerd naar een heel jaar).

•
•

Wanneer alle zzp zouden zijn omgezet naar vpt zou dit een verlaging van de collectieve
zorguitgaven van circa€ 2,2 miljard opleveren.
Daar staat tegenover dat de opbrengsten uit eigen bijdragen lager zijn, en dat kosten verschuiven,
bijvoorbeeld naar uitgaven aan huurtoeslagen en de afschrijving van het vastgoed.

46

,=-,.,.,.��-.-,.-,..
-.• •••••••
•.

..

r-­
'<1"
(D

r-­

(')

-w

_,..._,
-□
o
iiiii �

----:::

Cl

-

tl..

-

eb
N

ra

'?o-

.,
�
:)
�

.c
u

l!)

N
0

"'
"'
..:

"'0
VI

:,
.0

/1.

..,/l'