f
Van:
Aan:
Datum:
Referentie:
Betreft:

VERENIGING
VAN
COMMERCIËLE
RADIO

Nederlandse Vereniging van Commerciële Radio
Ministerie van Justitie en Veiligheid
7 juni 2018
VCR/201 80607
Consultatie Wijziging Wet Toezicht

Reactie op de consultatie inzake de Wijziging van de Wet toezicht en
geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten
van de Nederlandse Vereniging van Commerciële Radio

Inleiding
De Nederlandse Vereniging van Commerciële Radio (“VCR”) is een in 1995 opgerichte
vereniging die de belangen behartigt van haar leden, de Nederlandse landelijke commerciële
radio-omroepen. Zij heeft ruime ervaring met (het toezicht op) CBO’s vanuit het perspectief
van de betalingsplichtige:
—

—

—

2

De VCR waardeert en deelt heeft streven van het kabinet naar “slagvaardig en doelmatig
toezicht op het collectief beheer van auteursrechten en naburige rechten”, en wil daaraan
met deze reactie een bijdrage leveren. De VCR legt daarbij de nadruk op drie kernpunten:
—

—

—

3

De VCR heeft namens haar leden diverse modelovereenkomsten uitonderhandeld met
collectieve beheersorganisaties (“CBO’s”), met name Buma/Stemra en Sena. Daarnaast
werken de leden van de VCR veel samen met CBO’s, ter uitvoering van deze
overeenkomsten.
De VCR is de afgelopen jaren betrokken geweest bij diverse procedures bij het College
van Toezicht Auteurs- en naburige rechten (“CvTA”), onder meer met betrekking tot de
goedkeuring van tariefwijzigingen, handhaving van de wettelijke transparantieverplichting
en openbaarheid van bestuur.
De VCR is momenteel samen met een groot aantal van haar leden betrokken bij een
procedure tegen Sena over de vaststelling van de billijke vergoeding voor
openbaarmaking van muziek op de radio.

Voldoende rechtsbescherming voor rechthebbenden en betalingsplichtigen
Een sterke, onafhankelijke toezichthouder met voldoende juridische, personele en
financiële middelen
Effectieve waarborgen voor de naleving van de beginselen van transparantie en gelijke
behandeling door CBO’s.

De VCR meent dat het concept wetsvoorstel Wijziging van de Wet toezicht en
geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten (het
“voorstel”) een aantal nuttige verbeteringen aanbrengt in het functioneren van het toezicht
op CBO’s, maar ook een aantal onderdelen die hieraan juist afbreuk doen. Daarnaast is de
VCR van mening dat een belangrijke waarborg voor het realiseren van adequaat toezicht
ontbreekt.

4

Hierna zal de VCR allereerst de kenmerken en ontwikkelingen in de markt voor commerciële
radio schetsen, haar visie op de monopoliepositie van CBO’s en de problemen die
de VCR
ervaart in de samenwerking met 0 BOs. Vervolgens bespreekt de VCR de relevante
onderdelen van het voorstel vanuit het perspectief van de betalingsplichtige. Ten slotte
zal
de VCR aangeven wat in het huidige voorstel nog ontbreekt.
1.1 Samenvatting

5

De belangrijkste bezwaren van de VCR tegen het voorstel zijn als volgt:
a)

De inperking van het huidige systeem van preventief toezicht is ongerechtvaardigd.
Misbruik van machtspositie door CBO’s ligt met name op de loer bij de vaststelling
c.q.
verhoging van de tarieven van betalingsplichtigen.

b)

Met de beperking van de mogelijkheden om een beroep te doen op de Wet
openbaarheid van bestuur beperkt de Minister één van de belangrijkste controlemiddelen
van rechthebbenden en betalingsplichtigen. Het aantal Wob-verzoeken kan worden
teruggedrongen door het aanpakken van de kennelijke aanleiding voor veel van die
verzoeken: onvoldoende transparantie door CBO’s over hun werkwijzen, tarieven en
voorwaarden c.q. het onvoldoende afdwingen daarvan door het CvTA.

c)

De Minister verzuimt om de benodigde uitbreiding van de transparantieverplichtigen van
de CBO’s voor te stellen, waardoor de transparantieverplichtingen van CBO’s verzanden
in discussies over juridische begrippen. Echter, voor de bescherming van de belangen
van de betalingsplichtigen is niet relevant of een CBO haar afspraken met de
betalingsplichtigen heeft vastgelegd in een ‘standaardovereenkomst’, een
‘modelovereenkomst’, ‘algemene voorwaarden’, een ‘individuele overeenkomst’ of
op
een bierviltje.

d)

Wat betreft het jaarlijkse overleg tussen CBO’s en het CvTA, wil de VCR benadrukken
dat de onafhankelijkheid van het CvTA gewaarborgd dient te blijven. Daarom dienen
rechthebbenden en betalingsplichtigen een gelijke plaats te krijgen in dit jaarlijkse
overleg.

6

Deze onnodige aanpassingen en gebreken in het voorstel zijn onvoldoende gemotiveerd,
schaden de belangen van betalingsplichten en het publiek en staan haaks op de door
de
Wet 1
Toezicht en het voorstel nagestreefde doelstellingen van effectief toezicht, en
versterking van het vertrouwen in CBO’s en de maatschappelijke aanvaardbaarheid van
het
auteursrecht.

2

Achtergrond

7

De leden van de VCR zijn actief op de markt voor radio. Deze markt staat onder grote druk
als gevolg van de opkomst van internetdiensten. Muziek wordt niet alleen meer geluisterd
via
de radio, maar ook via diensten als YouTube, Apple Music en Spotify. De tijd die per dag
aan

1

Wet toezicht en geschilienbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige

rechten (de “Wet Toezicht”)

2 Dit heeft gevolgen voor de advertentie-inkomsten voor
radio wordt besteed, daalt al jaren.
3 De winstgevendheid van de sector staat
dalen.
al
jarenlang
die
eveneens
sector,
de
hierdoor onder druk.
8

Radio-omroepen spelen in op deze ontwikkelingen, door toegevoegde waarde te creëren
nâést het draaien van muziek. Dit doen omroepen bijvoorbeeld door het inzetten van
talentvolle presentatoren en het inzetten op direct contact tussen luisteraar en omroep door
bijvoorbeeld quizzen of winacties. Hoewel muziek dus belangrijk is en blijft voor radio, is het
slechts een onderdeel geworden van de gehele ‘luister-ervaring’.

9

Radio-omroepen zijn voor het kunnen afspelen van muziek waarop auteursrechten of
naburige rechten rusten afhankelijk van CBO’s, in het bijzonder van Buma/Stemra
4
respectievelijk Sena. Beide CBO’s hebben een wettelijk verankerde monopoliepositie.
Omroepen moeten overeenkomsten afsluiten met Buma/Stemra en Sena over de hoogte van
de verschuldigde vergoeding en daaraan gerelateerde onderwerpen. De betalingen aan
Buma/Stemra en Sena vormen een belangrijk aandeel in de kosten van een radio-omroep.
De VCR-leden hebben er daarom een groot belang bij dat de Wet Toezicht het gedrag van
de CBO’s afdoende normeert, en dat effectief en slagvaardig toezicht wordt uitgeoefend op
de naleving van die normen.

10

Als gevolg van hun wettelijk verankerde monopoliepositie bezitten deze CBO’s een grote
marktmacht: ze zijn niet gevoelig voor concurrentiedruk vanuit concurrenten, klanten of
5 Dit geldt overigens ook voor veel CBO’s zonder wettelijk
ontwikkelingen in de markt.
gegarandeerd monopolie: deze partijen hebben in de markt vaak eveneens een
6 De Minister van Justitie en Veiligheid (“Minister”) benadrukt deze
monopoliepositie.
7 Dergelijke marktmacht
marktmacht van CBO’s in de Memorie van Toelichting (“MvT”).
brengt allerlei risico’s met zich mee voor zowel betalingsplichtigen als rechthebbenden:
CBO’s hebben de mogelijkheid om betalingsplichtigen uit te buiten door exorbitante prijzen te
vragen, of om hen ongerechtvaardigd te discrimineren ten opzichte van andere vergelijkbare
betalingsplichtigen.

11

Aangezien deze monopoliepositie van CBO’s dus belangrijke risico’s en nadelen heeft, is de
VCR van mening dat de discussie gevoerd zou moeten worden over de doorbreking van de
nationale monopolieposities van de CBO’s door het creëren van concurrentie. Zowel
rechthebbenden als betalingsplichtigen zouden baat hebben bij grensoverschrijdende
8
concurrentie tussen CBO’s.

12

Zolang deze nationale monopolies, hetzij wettelijk hetzij in de praktijk, blijven bestaan,
9 Betalingsplichtigen en rechthebbenden moeten
dienen de CBO’s gereguleerd te worden.
2 IAB Nederland en Deloitte, Report 0fl 2017 digital ad spend, p.

9.
IAB Nederland en Deloitte, Report on 2017 digital ad spend, p. 8.
Artikel 15 Wet Naburige Rechten en artikel 25C Auteurswet
Europese Commissie, Richtsnoeren betreffende de handhavingsprioriteiten van de Commissie bij de toepassing van artikel 82 van
het EG-verdrag op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie, Di C 45, 24.2.2009, p. 2.
Kamerstukken II, 2008-2009, 31766, nr. 3, p. 2.
Memorie van Toelichting, p.
WODC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve beheersorganisaties en

geschillenbeslechting’, 5 oktober 2016, p. 82.
Zie bijvoorbeeld de regulering van partijen met aanmerkelijke marktmarkt in de telecomsector of de regulering van
netbeheerders in de energiesector.

beschermd worden tegen de risico’s die dergelijke monopolies met zich meebrengen.
Zowel
de Nederlandse als de Europese wetgever hebben de risico’s van misbruik van de machti
ge
positie van CBO’s onderkend. Daarom zijn de Wet Toezicht en de Richtlijn Collectief
Beheer’° in het leven zijn geroepen.
13

In de Wet Toezicht staat het beperken van de marktmacht van CBO’s centraal, en daarna
ast
het adequaat beschermen van betalingsplichtigen en rechthebbenen.” Deze doelste
llingen
moeten worden gerealiseerd door middel van 2
transparantie,’ toezicht en handhaving door
een onafhankelijke 3
toezichthouder,’ normen ter bescherming van 4
rechthebbenden’ en
waarborgen voor 1
betalingsplich
5
tigen. Tot die laatste categorie behoort de eis dat CBO’s in
goed vertrouwen onderhandelen en non-discriminatoire voorwaarden hanteren, en geen
inefficiënte kosten 6
maken.’

14

Hoewel de doelstelling van de Wet Toezicht goed is, blijkt de praktijk weerbarstig. Zo
lopen
de onderhandelingen tussen de VCR en bepaalde CBO’s bijzonder stroef. Hoewel
CBO’s
wettelijk verplicht zijn om rekening te houden met de belangen van de betalingsplich
tigen, en
daarmee het Nederlandse publiek, ervaart de VCR dit in de praktijk niet altijd.
17 Bij sommige
CBO’s staat het streven om zo veel mogelijk geld te incasseren voorop, en komen
andere
belangen er bekaaid vanaf.

15

De naleving van de bestaande wettelijke transparantie-normen door CBO’s laat ook
te
wensen over. Zo zijn belangrijke model- en koepelovereenkomsten niet terug te vinden
op de
website van de betrokken CBO’s. Bovendien gaat de transparantieverplichting niet ver
genoeg (zie nader par. 4.2). Als gevolg van de gebrekkige reikwijdte van de
transparantieverplichting én de gebrekkige naleving van de geldende regels is het
onmogelijk voor betalingsplichtigen om te toetsen of de CBO’s voldoen aan het non
discriminatieb
1
8
eginseL

16

Daarnaast is ook het toezicht op de CBO’s op dit moment nog niet optimaal. Hoewel
de VCR
het CvTA heeft gewezen op overtredingen van wettelijke vereisten door CBO’s, pakte
het
CvTA dit slechts minimaal op.’
9 De VCR heeft de indruk dat dit vooral een kwestie is van
onvoldoende personele middelen aan de zijde van het CvTA.

10 Richtlijn

2014/26/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het collectieve
beheer van
auteursrechten en naburige rechten en de multiterritoriale licentieverlening van rechten
inzake muziekwerken voor het online
gebruik ervan op de interne markt, Di L 84, 20.3.2014, p. 72—98 (“Richtlijn Collectief
Beheer”).
1 WODC
van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve
beheersorganisaties en
geschillenbeslechting’, oktober 2016, p. 92.
12 Artikel
Wet Toezicht
13 Artikel
2 Wet Toezicht
14 Bijvoorbeeld
artikel za Wet Toezicht
15 Bijvoorbeeld
artikel 21 Wet Toezicht
‘ Artikel
2h Wet Toezicht.
17 Artikel
2 lid 2 Wet Toezicht
Artikel 21 lid 2 Wet Toezicht
‘ Deze
ervaring van VCR wordt bevestigd in de evaluatie van de huidige wetgeving door het
WDDC. “Het beeld is dat het CvTA [.1
krachtiger had kunnen optreden.” (WDDC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie
van de Wet toezicht collectieve
beheersorganisaties en geschillenbeslechting’, 5 oktober 2016, p. 80) Bovendien blijkt
uit het Jaarverslag 2016 van het CvTA dat,
naar aanleiding van 13 ontvangen signalen van overtredingen van de Wet Toezicht
door CBD’s, slechts 3 signalen hebben geleid tot
een (niet-bindend) advies aan de CBD. (Jaarverslag CvTA 2016, p.
4).

17

De huidige efficiëntienorm (artikel 2h Wet Toezicht jo. Besluit uitvoering Wet toezicht en
geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten) is
betrekkelijk algemeen en vrijblijvend, en het toezicht daarop weinig kritisch. Zo lang het
mogelijk is voor bestuurders van CBO’s om jaarsalarissen te verdienen van meer dan €
280.000,20 kan nauwelijks gesproken worden van het rekenen van niet meer dan redelijke,
proportionele c.q gerechtvaardigde beheerskosten.

18

De VCR is niet alleen voorstander van een betere en scherpere wettelijke normen, maar ook
om het toezicht en handhaving beter te borgen door de positie van het CvTA te versterken
en zijn begroting te verhogen. Alleen door een dergelijke gecombineerde aanpak wordt het
doel van de Wet Toezicht behaald: het beschermen van de rechthebbenden en
betalingsplichtigen tegen de machtspositie van de CBO’s door middel van adequaat toezicht.

3

Beoordeling van de relevante onderdelen van het voorstel

19

In dit onderdeel van haar reactie zal de VCR ingaan op de voor haar relevante onderdelen
van het voorstel, en aangeven waar dit volgens haar bijdraagt of afdoet aan een adequaat
toezicht op CBO’s. Daarbij doet de VCR waar mogelijk suggesties voor verbetering van het
voorstel. De VCR volgt hierbij de volgorde van de artikelen in het voorstel.

3.1

Verminderd preventief toezicht op modelovereenkomsten

20

21 dat het CvTA de vaststelling en wijziging van
De huidige Wet Toezicht voorziet erin
zogeheten modelovereenkomsten tussen CBO’s en betalingsplichtigen toetst aan de
beginselen van gelijke behandeling, zorgvuldige verdeling van gelden en toetst of er
22
voldoende rekening is gehouden met de belangen van betalingsplichtigen.

21

Het voorstel perkt deze ex ante toetsing van deze overeenkomsten op substantiële wijze in.
De Minister stelt voor de toetsing van de modelovereenkomst te beperken tot die onderdelen
23 Het CvTA zal
van de overeenkomst, die niet onderhandelbaar zijn voor de wederpartijen.
daarom alleen de algemene voorwaarden van CBO’s vooraf gaan toetsen.

22

De Minister onderschat op dit punt zowel de machtspositie van de CBO’s als het nut van
preventief toezicht. Juist op het punt van kernbepalingen zoals tarieven, kortingsregelingen
en de betalingsgrondslag is extra bescherming van betalingsplichtingen nodig, die tijdens de
onderhandelingen compleet afhankelijk zijn van het bereiken van overeenstemming met de
CBO. De VCR pleit er dan ook voor om het huidige artikel op dit punt in stand te laten.

23

Daarnaast is de VCR voorstander van een uitbreiding van de huidige toetsing van de
24 zou het
modelovereenkomsten door het CvTA. In plaats van de huidige marginale toetsing,
CvTA indringend moeten controleren of er wordt voldaan aan het beginsel van gelijke
behandeling en of er met de belangen van de betalingsplichtigen rekening wordt gehouden.
Omdat deze normen Vrij algemeen van aard zijn, nodigt de VCR het CvTA uit om deze
20 Zie Jaarverslag
21 Artikel

Sena 2017, p. 68.

3 lid 1 sub b Wet Toezicht
22 Memorie van Toelichting,
p. 24.
23 Memorie van Toelichting, p. 24.
24 Memorie van Toelichting,
p. 24.

normen in beleidsregels nader te concretiseren. Toetsing aan deze normen gaat minder ver
dan toetsing van de billijkheid van de tarieven als zodanig.
24

Ook zou de VCR een duidelijkere rol voor betalingsplichtigen willen zien bij het preventief
toezicht op zowel modelovereenkomsten als de overige besluiten van CBO’s die instemming
van het CvTA behoeven, onder meer door betalingsplichtigen aan te merken als derdebelanghebbenden en representatieve organisaties van gebruikers zoals de VCR actief uit te
nodigen om als zodanig aan de goedkeuringsprocedure deel te nemen. De
betalingsplichtigen aan wie de ter goedkeuring voorgelegde tarieven en overige voorwaarden
zullen worden opgelegd, zijn immers bij uitstek belanghebbenden bij die
goedkeuringsprocedure, en als geen ander in staat om het CvTA te voorzien van ter zake
relevante informatie.

25

Ten slotte stelt de Minister voor om het CvTA onder bijzondere omstandigheden vier weken
langer de tijd te gunnen voor de beoordeling van een besluit of overeenkomst. Onder de
huidige wetgeving wordt automatisch goedkeuring verleend wanneer het CvTA na acht
weken geen advies heeft uitgebracht. De VCR is voorstander van doortastende
besluitvorming. Zij meent echter dat een systeem van automatische goedkeuring bij uitblijven
van een tijdige andersluidende beslissing onevenwichtig is. Bij de toetsing van
goedkeuringsverzoeken heeft het CvTA immers niet alleen acht te slaan op de belangen van
de CBO en de rechthebbenden, maar ook op die van de betalingsplichten en het publiek. Het
ligt daarom meer voor de hand om te kiezen voor een systeem waarbij het CvTA binnen een
termijn van acht weken moet beslissen op een goedkeuringsverzoek, waarbij (a) het CvTA
de klok kan stilzetten zo lang het wacht op antwoord op vragen die het aan de CBO heeft
gesteld, (b) het CvTA eenmalig de termijn kan uitstellen wegens bijzondere omstandigheden,
maar (c) de CBO of een andere belanghebbende om een dwangsom kan vragen als het
CvTA niet binnen de (eventueel verlengde) termijn beslist.

3.2

Noodzakelijk preventief toezicht op tarieven vervalt

26

Onder de huidige Wet Toezicht geldt het preventief toezicht ook ten aanzien van eenzijdige
verhogingen van tarieven door CBO’s.
25 Als een CBO eenzijdig haar tarieven wil verhogen,
dient het CvTA te toetsen of deze verhoging niet buitensporig is. Dit is een uitvloeisel van het
beginsel dat CBO’s rekening moeten houden met de belangen van 26
betalingsplichtigen. De
Minister stelt voor om deze bevoegdheid van het CvTA te doen vervallen, en te vervangen
door een informatieverplichting van CBO’s aan het CvTA. Deze informatieverplichting ziet
niet alleen op verhogingen van tarieven, maar ook op nieuwe tarieven.
27

27

Deze afschaffing van het preventief toezicht kan niet worden gerechtvaardigd in het licht van
het doel van de Wet Toezicht: de bescherming van rechthebbenden en betalingsplichtigen
tegen de machtspositie van CBO’s. Misbruik van een dergelijke machtspositie ligt met name
op de loer bij de vaststelling van tarieven, gelet op de monopoliepositie van de CBO’s.
CBO’s zijn dus geneigd (en staan vanuit de rechtbhebbenden onder druk) om zo hoog
mogelijke tarieven te vragen voor gebruik van de rechten die zij beheren. Betalingsplichtigen
zoals de VCR-leden zijn van deze (vooral: muziek)rechten afhankelijk en kunnen niet om de
25 Artikel

3 lid 1 sub c Wet Toezicht
Artikel 2 lid 2 Wet Toezicht
27
Memorie van Toelichting, p. 12-13.
26

desbetreffende CBO’s heen. Een groot deel van de rechtszaken tussen CBO’s en
betalingsplichtigen zien dan ook op de hoogte van de tarieven, zowel in absolute zin als in
25 Juist op
relatie tot (lagere) tarieven die gelden voor andere, vergelijkbare betalingsplichten.
dit punt verdienen betalingsplichtigen bescherming.
28

De Minister motiveert de voorgestelde afschaffing van dit preventieve toezicht door te wijzen
op de mogelijkheid voor rechthebbenden en betalingsplichtigen om een procedure te starten
29 De
bij de Geschillencommissie Auteursrechten (‘Geschillencommissie”).
Geschillencommissie kan dit voorgestelde gebrek in het toezicht echter niet opvangen. De
Geschillencommissie is niet bevoegd ten aanzien van facturen die meer bedragen dan €
100.000, waarmee de meeste VCR-leden de toegang tot de Geschillencommissie wordt
ontzegd. Zij zijn aangewezen op een procedure bij de civiele rechter, wat de drempel om een
(voorgesteld) tarief van een CBO te betwisten zeer aanzienlijk verhoogt. De toetsing door het
specifiek ter zake kundige CvTA is aanzienlijk goedkoper voor de betrokken partijen en kan
veel sneller resultaat opleveren.

29

Wat betreft de positie van de Geschillencommissie Auteursrechten Zakelijk geldt bovendien
dat nagenoeg geen informatie beschikbaar is over de samenstelling, activiteiten of
uitspraken van deze commissie, zodat partijen ook niet goed kunnen inschatten waartoe zo’n
procedure zal leiden.

30

Het CvTA heeft er in verschillende goedkeuringsprocedures blijk van gegeven te kunnen
opkomen voor de belangen van betalingsplichtigen, zoals het Besluit inzake de tariefstijging
° het Besluit inzake de Tarieven live
3
van muziekgebruik in online commercials door Stemra,
live optredens van Buma
overeenkomst
doorlopende
markt en de Modelovereenkomst
31 en het Besluit inzake de gewijzigde model-overeenkomst niet-landelijke
Stemra,
32 In deze besluiten onderzocht het CvTA de betrokken tariefstijgingen,
commerciële radio.
als gevolg waarvan de CBO zijn tarieven vrijwillig of verplicht aanpaste ten gunste van de
betalingsplichtigen. De VCR wil daarmee niet zeggen dat deze beslissingen op basis van de
huidige goedkeuringsregels volmaakt zijn, maar wel dat het CvTA heeft bewezen hierin een
belangrijke rol te kunnen vervullen.

31

De VCR is dan ook van mening dat het preventief toezicht op tariefverhogingen niet alleen in
stand moet blijven, maar uitgebreid dient te worden met toezicht op nieuwe tarieven en een
33 Dit toezicht is een belangrijk instrument om de
rol voor betalingsplichtigen bij dit toezicht.
naleving van het beginsel van non-discriminatie te waarborgen en om het belang van de
betalingsplichtigen te beschermen.

HvJEU 6 februari 2003, C-245/0O (5ENA/NO5), HR 28 mei 2004, ECLI:NL:HR:zoo4:AA6180 (SENA/NOS), en Hof Den Haag 6 mei
1999, 97/669 (SENA/NOS), HR 28 november 2003, ECLI:NL:HR:2003:AK3694 (SENA/NKP), HvJEU ii december 2008, C-52/o7 (Kanal
5/STIM), HvJEU 27 februari 2014, C-351/12 (OSA) en HvJEU 14september 2017, C-177/16 (AKKA/LAA/ Konkurences padome).
29 Memorie van Toelichting, p. 12.
° CvTA, Besluit tot goedkeuring van de voorgenomen tariefstijging van muziekgebruik in online commercials
Buma/Stemra, 15
oktober 2015.
CvTA, Buma Stemra: Verzoek om goedkeuring (i) Tarieven live markt en (2) Modelovereenkomst doorlopende overeenkomst
live optredens, 24 oktober 2016.
32 CvTA, Besluit goedkeuring modelovereenkomst
Sena, 18 september 2017.
28

—

—

Zie paragraaf 23.

3.3

Omslachtig handhavingssysteem via verplicht advies vervalt slechts ten dele

32

Het huidige artikel 6 van de Wet Toezicht voorziet in drie verplichte stappen voordat het
CvTA kan overgaan tot handhaving. Allereerst dient het CvTA een niet-bindend advies te
geven aan de betrokken CBO. Vervolgens kan het CvTA ervoor kiezen een aanwijzing op te
leggen. Deze is wél bindend, maar voorziet nog altijd niet in een sanctie. Pas na deze twee
stappen, kan het CvTA een boete of last onder dwangsom opleggen aan een CBO die de
Wet Toezicht 34
overtreedt. De Minister heeft ingezien dat dit een omslachtig systeem is, en
stelt voor het verplichte karakter van de eerste stap (het advies) weg te 35
nemen.

33

De afschaffing van het verplichte advies is een positieve wijziging van de Wet Toezicht. Het
huidige systeem van handhaving door het CvTA is omslachtig en biedt onvoldoende
rechtsbescherming aan rechthebbenden of betalingsplichtigen die worden geconfronteerd
met een CBO die zijn wettelijke verplichtigen niet nakomt. Voordat er handhavend wordt
opgetreden, moet een betalingsplichtige een lange procedure doorlopen, waarbij het CvTA
bij elke ‘stap’ in het proces ervoor kan kiezen het handhavend optreden niet door te zetten.
Dit levert veel onzekerheid op voor de betrokkenen en maakt dat op dit moment geen
effectief toezicht wordt uitgeofend op de naleving van de Wet Toezicht.
Een treffend voorbeeld betreft het verzoek van de VCR aan het CvTA van 3
augustus 2017 om handhavend op te treden ter zake van de schending door Sena
van haar wettelijke transparantieplicht. Drie maanden later, bij brief van 27 oktober
2017, is het CvTA deels tegemoet gekomen aan dat verzoek, door Sena te
adviseren om haar overeenkomsten met de regionale en lokale publieke omroepen
openbaar te 36
maken. Dat verzoek heeft Sena naast zich neergelegd. Het daarop
volgende verzoek van de VCR aan het CvTA om Sena daadwerkelijk een aanwijzing
te geven, heeft het CvTA op 1 december 2017 een voornemen tot handhaving aan
Sena gestuurd, maar tot daadwerkelijke besluitvorming is nog altijd niet gekomen.
Het bezwaarschrift van 7 december 2017 van de VCR tegen de gedeeltelijke
afwijzing van het verzoek om handhavend op te treden, namelijk voor zover het
betrekking had op de publicatie van de overeenkomst met de landelijke publieke
omroepen, heeft het CvTA bij besluit van 13 maart 2018 niet-ontvankelijk verklaard
op de grond dat de weigering om een advies te geven geen voor bezwaar en beroep
vatbaar besluit zou zijn.
37
Tien maanden na indiening van het handhavingsverzoek van de VCR is de stand
dus dat het CvTA het verzoek deels gegrond acht maar Sena de wetsschending
vooralsnog ongehinderd voortzet; en het CvTA het verzoek deels ongegrond acht
maar vindt dat de VCR daar verder geen bezwaar tegen kan maken. Nog altijd
publiceert Sena geen informatie over de tarieven en overige voorwaarden die zij
hanteert ten opzichte van de landelijke, regionale en lokale publieke omroepen,
ondanks dat deze omroepen rechtstreekse concurrenten van de VCR-leden zijn en
uit uitlatingen van Sena wel blijkt dat deze betalingsplichtigen aanzienlijk minder
betalen dan Sena van de VCR-leden vraagt.
—

—

Artikel 18 Wet Toezicht
Memorie van Toelichting, p. 8.
CvTA, Advies Sena naar aanleiding van een handhavingsverzoek VCR, 27 oktober 2017.
CvTA, Beslissing op bezwaar m.b.t. advies CvTA 27 oktober 2017, 13 maart 2018.

34

De Minister schaft het verplichte karakter van het advies echter niet geheel af. Voordat het
CvTA tot de oplegging van een last onder dwangsom kan overgaan, blijft het verplicht om
38 Het is onduidelijk waar
allereerst een advies (en vervolgens nog een aanwijzing) te geven.
verplicht advies) en de last
bestuurlijke
(geen
boete
een
tussen
onderscheid
kunstmatige
dit
onder dwangsom (verplicht advies) op is gebaseerd. De nadelen van deze procedure voor
de betrokken betalingsplichtige of rechthebbende gelden eveneens ten aanzien van de last
onder dwangsom. De VCR is dan ook voorstander van het afschaffen van het verplichte
advies voor élke sanctiebevoegdheid van het CvTA.

35

Daarbij komt, dat de Minister in de MvT de mening verkondigt dat deze noodzakelijke eerste
39
stap, het advies, geen besluit vormt in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht (“Awb”).
Dit standpunt, dat ook het CvTA in de hiervoor besproken beslissing op bezwaar van 13
maart 2018 verkondigt, maakt het onmogelijk voor betalingsplichtigen om op te komen tegen
de inhoud van een advies, of tegen de weigering om een advies te geven. Dit vormt een
ernstig gebrek in rechtsbescherming van rechthebbenden en betalingsplichtigen, zeker
indien en zo lang het CvTA alleen tot daadwerkelijke handhaving kan overgaan als het eerst
zo’n advies heeft gegeven dat niet is opgevolgd. Dit standpunt is in strijd met het recente
oordeel van de Afdeling Bestuursrechtspraak van Raad van State (de
“Afdeling”) van 2 mei 2018.° In deze zaak oordeelde de Afdeling dat een waarschuwing in
ieder geval een besluit is, als dit een voorwaarde is voor het toepassen van een
41 Hetzelfde geldt voor een advies, wanneer dit advies de voorwaarde
sanctiebevoegdheid.
vormt voor het toepassen van de sanctiebevoegdheid, in dit geval het opleggen van de last
onder dwangsom.

36

De VCR pleit er dus voor om het verplichte karakter van het advies geheel af te schaffen.
Het staat het CvTA dan uiteraard onverminderd vrij om adviezen uit te brengen. Een
belanghebbende die meent dan een CBO de Wet Toezicht schendt, kan dan echter
rechtstreeks om formeel handhavend optreden door het CvTA verzoeken, en bij gehele of
gedeeltelijke weigering van dat verzoek de gebruikelijke Awb-rechtsmiddelen inzetten.

37

Ten slotte wil de VCR onderstrepen, dat een boete die aan een CBO in overtreding wordt
opgelegd, niet doorbelast mag worden aan de betalingsplichtigen, maar in mindering
gebracht dient te worden op het budget van de CBO. Anders zou de prikkel voor de CBO om
de Wet Toezicht na te leveren geheel verdwijnen. Bovendien houdt een dergelijke boete
42 De VCR verzoekt de
geen enkel verband met de economische prestatie die de CBO levert.
Minister dit uitdrukkelijk op te nemen in de MvT bij het voorstel.

3.4

Financiering van het CvTA door de CBO’s

38

43 De
Het CvTA wordt onder de huidige Wet Toezicht geheel gefinancierd door de Minister.
Minister stelt voor dit systeem aan te passen. Voortaan zal het CvTA een onderscheid
maken tussen de kosten die het maakt in het kader van het preventieve toezicht, en de
overige toezichtskosten. De Minister zal de kosten voor preventief toezicht (4-I 11% van de
38 Memorie van Toelichting,

p. 42.
Memorie van Toelichting p. 8 en CvTA, Beslissing op bezwaar m.b.t. advies CvTA 27 oktober 2017, 13 maart 2018.
ABRvS, 2mei2018, ECLI:NL:RVS:2o18:1449.
40
ABRvS, 2mei2018, ECLI:NL:RVS:2o18:1449, ro. 6.1.
41
42 HvJELJ 6 februari 2003, C-245/0O (SENA/NOS).
Artikel 12 Wet Toezicht

totale kosten) blijven vergoeden, maar voortaan zullen de CBO’s gezamenlijk de overig
e
toezichtskosten dragen (+1- 89% van de totale 44
kosten). Op deze wijze wordt goed gedrag
door CBO’s beloond, omdat zij dan minder toezichtskosten dienen te vergoeden. Jaarlijk
s
krijgen CBO’s de kans om in een overleg met het CvTA invloed uit te oefenen op het
beleid
van de 4
toezichthoude
5
r. Daarnaast wordt het budget van het CvTA voor de komende twee
jaar met bijna 50% 46
verhoogd.
39

De VCR is voorstander van de verhoging van het budget van de toezichthoude en
r
meent
dat sprake moet zijn van een aanzienlijk verdergaande en bovendien perman
ente
budgetverhoging. Het CvTA heeft de belangrijke taak om toe te zien op de besche
rming van
betalingsplichtigen en rechthebbenden bij de incasso en repartitie van auteurs
- en
nabuurrechtelijke vergoedingen. Dit betreft de bescherming van een groot aantal
betrokkenen die vaak grote financiële belangen hebben. CBO’s hebben een gecom
bineerde
jaarlijkse omzet van meer dan € 400 47
miljoen. De toezichthouder van deze belangrijke
sector had in 2016 slechts € 650.ooo aan budget en minder dan 5 FTE in dienst.
48 De VCR
acht die personele en financiële middelen bepaald onvoldoende en meent dat het CvTA
dient te worden uitgebreid.
Zie ook Evaluatie, p. 80:
Op basis van het totaalbeeld, gebaseerd op gesprekken en documentatie, is het
beeld dat het CvTA in voorkomende gevallen krachtiger had kunnen optreden, een
stevigere positie en profilering had kunnen opbouwen, en dat de dreigende werkin
g
van toezicht (daardoor) nog niet optimaal was. Zo laat de zelfevaluatie door het
CvTA zien dat de toezichthouder vooral heeft gestreefd naar het behalen van
formeel noodzakelijke’ resultaten, en minder is toegekomen aan het ontwikkelen van
een toezichtrol op basis van een duidelijke toezichtstrategie. Het beleidska der (uit
2014) van de toezichthouder geeft een vergelijkbaar beeld.

40

In beginsel staat de VCR ook positief tegenover de financiering van het CvTA door
de
CBO’s. Mogelijkerwijs levert dit een prikkel op voor CBO’s om de Wet Toezicht beter
na te
leven, uiteraard zo lang de onafhankelijkheid van het CvTA afdoende gewaarborgd
49
blijft.
Bovendien vormt het budget van het CvTA een dusdanig klein percentage op de totale
omzet van CBO’s, dat betalingsplichtigen geen grote veranderingen zullen merken
in de te
betalen tarieven. Bovendien profiteren betalingsplichtigen ook van adequaat toezich
t. De
wijze van financiering van het CvTA is naar de mening van de VCR echter van onderg
eschikt
belang ten opzichte van de noodzaak om het budget van het CvTA aanzienlijk verhog
te
en.

41

Wat betreft het jaarlijkse overleg tussen CBO’s en het CvTA, wil de VCR benadrukken
dat de
onafhankelijkheid van het CvTA gewaarborgd dient te blijven. Daarom dienen
rechthebbenden en betalingsplichtigen een gelijke plaats te krijgen in dit jaarlijkse overleg
,
Memorie van Toelichting, p. 16-20.
Memorie van Toelichting, p. 18.
Memorie van Toelichting, p. 20.
WODC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve
beheersorganisaties en
geschillenbeslechting’, 5 oktober 2016, p. 88.
48
WOOC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht
collectieve beheersorganisaties en
geschillenbeslechting’, oktober 2016, p. 85 en CvTA Jaarverslag 2016, p. 8.
Memorie van Toelichting, p. 15-17.

waarin het beleid van het CvTA wordt besproken. De VCR staat tevens voor, dat niet alleen
ambtenaren van het Ministerie van J&V aanwezig zijn bij dit overleg, maar tevens
ambtenaren van EZK en OCW, gezien hun respectievelijke expertise en
verantwoordelijkheden.
3.5

Ongerechtvaardigde inperking van controlemogelijkheden onder de Wob

42

De Minister stelt voor een nieuw artikel aan de Wet Toezicht toe te voegen, dat een
geheimhoudingsregeling introduceert ten aanzien van alle informatie die het CvTA van
° De beoogde regeling vormt een uitzondering
5
CBO’s ontvangt in het kader van zijn toezicht.
op de Wet Openbaarheid van Bestuur (“Wob”), die uitgaat van het beginsel dat alle
overheidsinformatie op verzoek openbaar gemaakt kan worden, behoudens specifieke
uitzonderingen. De reden die de Minister hiervoor aandraagt, is dat het CvTA in de afgelopen
51 Aangezien deze verzoeken over
jaren een stijgend aantal Wob-verzoeken heeft ontvangen.
het algemeen zouden zien op informatie die is ingediend door CBO’s, ziet de Minister
aanleiding om deze categorie aan informatie geheel uit te sluiten van de werkingssfeer van
de Wob. Zo zou het CvTA niet langer ‘belast’ worden met de beantwoording van dergelijke
Wob-verzoeken, die de toezichtstaak van het CvTA “disproportioneel onder druk” zouden
52
zetten.

43

De VCR acht dit onderdeel van het voorstel misplaatst en zeer ongewenst. Het inperken van
de Wob vormt een ongeoorloofde en substantiële inperking van de mogelijkheden voor
rechthebbenden, betalingsplichtigen en andere burgers om inzage te krijgen in de wijze
waarop het toezicht op CBO’s door het CvTA wordt uitgeoefend. De
transparantieverplichtingen voor CBO’s vormen de belangrijkste waarborgen tegen
schending van het non-discriminatiebeginsel en tegen schending van de belangen van
betalingsplichtigen. CBO’s dienen inzage te geven in hun interne stukken en
overeenkomsten, zodat het CvTA en betalingsplichten kunnen controleren of aan deze
belangrijke wettelijke beginselen wordt voldaan. Het CvTA kan op basis van deze informatie
zo nodig handhavend optreden, en betalingsplichtigen kunnen daar zo nodig om vragen als
het CvTA dat niet uit eigener beweging doet. Rechthebbenden en betalingsplichtigen moeten
het functioneren van het CvTA kunnen controleren. Dit kan alleen als er niet alleen inzicht
wordt gegeven in de interne documenten van het CvTA, maar ook in de informatie die het
CvTA van CBO’s heeft. Zonder die informatie kan een betalingsplichtige niet vaststellen dat
het CvTA heeft verzuimd om op te treden tegen een CBO in overtreding. Met dit voorstel
beperkt de Minister één van de belangrijkste controlemiddelen van rechthebbenden en
betalingsplichtigen.

44

De aangedragen redenen voor deze inperking van de Wob zijn verkeerd. Het is wellicht
begrijpelijk dat het CvTA een dergelijke inperking voor zou staan het beantwoorden van
Wob-verzoeken kost immers tijd. Dat is echter een kwestie van voldoende financiering van
het CvTA en juiste allocatie van beschikbare middelen. Als het CvTA op dit moment te
weinig middelen heeft om Wob-verzoeken adequaat te kunnen beantwoorden, is dat allicht
—

o Memorie van Toelichting, p. 14-16.
‘ Memorie van Toelichting,

p. 14.
Memorie van Toelichting, p. 15.

reden om het CvTA meer middelen te geven, niet om dan maar minder Wob-verzoeken toe
te staan.
45

Het praktische bezwaar dat de beantwoording van Wob-verzoeken tijd kost, is bovendien
niet uniek voor het CvTA. Elk overheidsorgaan dat informatie onder de Wob moet
verschaffen, moet tijd en middelen investeren in het correct afhandelen van deze
verzoeken. Openbaarheid kost geld, maar is niettemin een essentiële waarborg voor
53
behoorlijk bestuur en transparante democratie. Er is geen reden om een aparte regeling te
treffen voor het CvTA. Er is ook geen enkele reden om aan te nemen dat Wob-verzoeken nu
“disproportioneel belastend” zijn voor het CvTA. De MvT bevat geen kwalitatieve laat staan
kwantitatieve analyse die deze conclusie onderbouwt, laat staan rechtvaardigt.

46

Naast de belasting op het CvTA, beroept de Minister zich ook op de “bedrijfsvertrouwelijke”
aard van de informatie van de CBO’s, en de huivering van deze partijen om informatie over
te leggen uit angst voor openbaarmaking via de Wob aan “concurrenten”. Dit betoogt getuigt
van een fundamentele misvatting over de positie van CBO’s en de op hen rustende
verplichtingen van non-discriminatie en transparantie. De meeste CBO’s zijn monopolisten,
en hebben dus geen concurrenten vandaar juist de waarborgen uit de Wet Toezicht.
CBO’s hebben dus ook geen rechtmatig concurrentiebelang informatie over hun werkwijze,
tarieven, voorwaarden, etc. aan de openbaarheid te onttrekken. Zij hebben juist vergaande
wettelijke transparantieverplichtingen. Dat het CvTA kennelijk veel Wob-verzoeken ontvangt
die betrekking hebben op “individuele en collectieve overeenkomsten tussen cbo’s en
gebruikers, tussen cbo’s en gebruikers afgesproken tarieven en kortingsregelingen,
voorwaarden van Iicentieovereenkomsten, correspondentie tussen cbo’s en gebruikers in
voorbereiding op de totstandkoming van overeenkomsten, en correspondentie tussen cbo’s
en gebruikers over de geschillen over gesloten 54
overeenkomsten” duidt erop dat de CBO’s
,
hun wettelijke transparantieverplichtingen schenden en het CvTA daarop onvoldoende
toeziet, of dat de huidige transparantieverplichtingen niet ver genoeg gaan.
—

47

In specifieke situaties waar twee cbo’s wél met elkaar concurreren, is voorstelbaar dat
openbaarmaking van bepaalde informatie achterwege moet blijven. Dat kan en moet dan
echter per geval worden beoordeeld aan de hand van de bestaande uitzonderingen in artikel
10 Wob, en vormt geen rechtvaardiging voor een categorische uitzondering op de Wob. Bij
de ‘grote’ CBO’s zoals Buma/Stemra en Sena is daarvan echter geen sprake.
Openbaarmaking van informatie van deze CBO’s kan in ieder geval niet gerechtvaardigd
worden met een beroep op de bedrijfsvertrouwelijkheid.

48

Bovendien zal het uiteraard voorkomen dat het CvTA van CBO’s documenten ontvangt die
concurrentiegevoelige informatie van betalingsplichtigen bevatten. Ook in dergelijke situaties
kan en moet worden getoetst aan de bestaande Wob-weigeringsgronden. Het kan uiteraard
niet zo zijn dat een betalingsplichtige bijvoorbeeld gegevens over zijn omzet aan een CBO
moet verstrekken ter vaststelling van de hoogte van de afdracht, en dat die informatie via
een Wob-verzoek aan het CvTA op straat komt te liggen. Ook dat is echter een kwestie van

WODC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve beheersorgan
isaties en
geschillenbeslechting’, 5 oktober 2016, p. 84.
Memorie van Toelichting, p15.

juiste toepassing van de bestaande Wob-regels, geen aanleiding om voor het CvTA een
uitzonderingspositie te creëren.
49

Resumerend, het aantal Wob-verzoeken kan worden teruggedrongen door het aanpakken
van de kennelijke aanleiding voor veel van die verzoeken: onvoldoende transparantie door
CBO’s over hun werkwijzen, tarieven en voorwaarden c.q. het onvoldoende afdwingen
daarvan door het CvTA. Naar de mening van de VCR moeten de transparantieregels
bovendien verder verruimd worden (zie par. 4.1 hierna). Inperking van openbaarheid,
specifiek om “bedrijfsvertrouwelijke” informatie van cbo’s te beschermen, is dus een geheel
verkeerde reactie op twee op zich reële problemen: onvoldoende financiële en personele
middelen bij het CvTA, en onvoldoende (toezicht op) (naleving van)
transparantieverplichtingen voor CBO’s. De nu voorgestelde aanpak, om niet die eigenlijke
problemen op te lossen maar dan maar veel beroepen op de de Wob uit te sluiten, druist
rechtstreeks in tegen de door de Minister ook uitgesproken wens van “sterkere
maatschappelijke acceptatie van het auteursrecht” en “vertrouwen in cbo’s” (MvT p. 16).

3.6

Invoering van toezeggingsbesluiten op aanvraag van een CBO

50

De Minister stelt voor om het instrumentarium van het CvTA uit te breiden met de
55 De CBO kan, als er sprake is
bevoegdheid tot het opleggen van een toezeggingsbesluit.
van overtreding of dreigende overtreding van de Wet Toezicht, een toezeggingsbesluit
aanvragen bij het CvTA. In dit besluit zegt de CBO toe dat zij de (dreigende) overtreding van
de Wet Toezicht zal beeïndigen. Het CvTA stemt alleen dan in met de afgifte van het
toezeggingsbesluit, als hij het aannemelijk acht dat de overtreding zal worden beëindigd,
controle hiervan mogelijk is en een toezegging doelmatiger is dan een boete. Gedurende de
periode dat de toezegging geldt, heeft het CvTA geen bevoegdheid sancties op te leggen.
Deze bevoegdheid kan herleven als de CBO zich niet aan de toezegging houdt of als zich
nieuwe omstandigheden voordoen.

51

De VCR is op zich voorstander van een uitbreiding van het instrumentarium van het CvTA
door middel van toezeggingsbesluiten. Dergelijke besluiten bieden een mogelijkheid voor
een CBO in (dreigende) overtreding om een snelle gedragsverandering te realiseren. Wel is
hierbij van belang, dat de rol voor rechthebbenden en betalingsplichtigen wordt
gewaarborgd. Vaak zijn deze partijen het ‘slachtoffer’ van CBO’s die de Wet Toezicht
overtreden. Het is daarom van belang dat deze partijen een zienswijze kunnen indienen na
aanvraag van een toezeggingsbesluit door een CBO, en dat het mogelijk is voor een
dergelijke belanghebbende om bezwaar en beroep in te stellen tegen het toezeggingsbesluit.
Om deze rechtsbescherming mogelijk te maken, dient het CvTA transparantie te betrachten
door zowel de aanvraag als het toezeggingsbesluit openbaar te maken, en door partijen die
kennelijk belanghebbenden zijn bij een bepaald (voorgenomen) toezeggingsbesluit uit de
nodigen om deel te nemen aan de procedure. Een en ander zou in de wet moeten worden
vastgelegd.

52

De VCR stelt daarnaast een gecombineerde aanpak voor, waarbij de CBO die een bijzonder
ernstige overtreding van de Wet Toezicht heeft begaan, nog altijd een sanctie opgelegd
krijgt. Echter, als de CBO vr daadwerkelijke oplegging van de sanctie een
toezeggingsbesluit aanvraagt, zou de boete of last gematigd kunnen worden. Op deze
Memorie van Toelichting, p. 8- 10 en p. 35-37.

manier kunnen CBO’s niet ‘wegkomen’ met bijzonder ernstige overtredingen van de Wet
Toezicht.
3.7

Verscherpt en verlicht toezicht voor specifieke CBO’s

53

De Minister stelt voor het instrumentarium van het CvTA verder te vergroten, door middel
van de introductie van het ‘verscherpte’ en ‘verlichte’ toezicht.
56 Als een CBO geen
toezeggingsbesluit aanvraagt, maar een sanctie niet voor de hand ligt, biedt het ‘verscherpte
toezicht’ te mogelijkheid om verbeteringen af te dwingen in het gedrag van een specifieke
57 Het CvTA kan hiertoe overgaan op basis van eigen toezicht of signalen van
CBO.
betalingsplichtigen of 58
rechthebbenden. Vervolgens is de specifieke CBO verplicht om een
verbeterplan op te stellen of onderzoek te doen naar haar gedragingen. Indien het
verbeterplan of de onderzoeksopdracht te wensen overlaat, kan het CvTA alsnog een
sanctie opleggen.
59 Daarnaast wordt de mogelijkheid geïntroduceerd van ‘verlicht toezicht’.
Dit houdt in dat het CvTA de controle of informatie-uitvraag van bepaalde normen
achterwege kan laten, als de CBO heeft laten zien deze normen consequent na te leven.
60

54

De VCR is in beginsel voorstander van een uitgebreid instrumentarium van de
toezichthouder. Wel dient de rol van de rechthebbenden en betalingsplichtigen ook in deze
specifieke vormen van toezicht gewaarborgd te worden. Deze partijen moeten hun
zienswijze kunnen geven op de beslisingen van het CvTA. Om deze rechtsbescherming
daadwerkelijk mogelijk te maken, dient er zoveel mogelijk transparantie te worden betracht.
Dit betekent dat niet alleen de besluiten van het CvTA, maar ook het verbeterplan, de
onderzoeksopdracht en het eindverslag van een CBO openbaar moeten zijn.

55

De Minister stelt zich op het standpunt dat de beslissing van het CvTA om het verlicht
toezicht toe te passen en het oordeel van het CvTA over het verbeterplan géén besluiten zijn
in de zin van de Awb. Dit is een ongerechtvaardigde inperking van de rechtsbescherming
van betalingsplichtigen en rechthebbenden. Bovendien is dit standpunt wederom in strijd met
het oordeel van de Raad van State van 2 mei 2018.61 Immers, deze besluiten vormen een
voorwaarde voor het toepassen van de sanctiebevoegdheden door het CvTA. Pas als het
CvTA niet kan instemmen met het verbeterplan, zal zij ertoe overgaan om de CBO in
overtreding een sanctie op te leggen. Als het CvTA besluit het verlichte toezicht toe te
passen, blokkeert dit de controle op specifieke normen uit de Wet Toezicht, waardoor de
oplegging van sancties onmogelijk wordt.

56

De exacte invulling van het verlichte toezicht is vooralsnog onduidelijk. De VCR zou graag
inspraak van de Tweede Kamer of van de belanghebbende partijen zien bij de vaststelling
van de beleidsregels voor dit toezicht. Volgens de Minister zou het CvTA bijvoorbeeld voor
het verlichte toezicht kunnen kiezen, als blijkt dat een CBO de Voice-normen naleeft, welke
door de sector zijn opgesteld.
62 Enkele van deze Voice-normen hebben betrekking op de

Memorie van Toelichting, p. 10-11.
Memorie van Toelichting, p. 38.
Memorie van Toelichting, p. 39.
Memorie van Toelichting, p. 39.
60 Memorie
van Toelichting, p. 41.
61 ABRvS,
2 mei 2018, ECLI:NL:RVS:2o18:1449.
62 Memorie
van Toelichting, p. 41.

63 De VCR wil benadrukken dat de
beginselen van transparantie en non-discriminatie.
controle op de naleving van dergelijke belangrijke beginselen niet kan worden overgelaten
aan zelfregulering door de sector, maar juist actief toezicht en actieve transparantie vergen.
Het verlichte toezicht zou slechts moeten zien op normen van meer administratieve aard.

4

Suggesties voor aanvullingen op het voorstel

57

Naast de beoordeling van het voorstel, wil de VCR in haar reactie op de consultatie enkele
aanbevelingen doen voor aanvulling op het voorstel.

4.1

Niet meer dan een redelijke vergoeding

58

CBO’s moeten niet alleen belangen van rechthebbenden dienen, maar ook die van
betalingsplichtigen en het publiek (zie artikel 2 lid 2 Wet toezicht). Naar de mening van de
VCR dient daartoe in artikel 21 Wet Toezicht geëxpliciteerd te worden dat CBO’s (dus) ook
niet mogen streven naar een zo hoog mogelijke vergoeding, maar naar (niet meer dan) een
vergoeding die alle omstandigheden en belangen in ogenschouw nemende redelijk is. In
dat kader is ook ruimte voor een verduidelijking c.q. aanscherping van de huidige efficiëntie
, die naar de mening van de VCR wel heel weinig ambitieus is nog teveel ruimte laat
64
eisen
voor het maken van hoge c.q. inefficiënte kosten door CBO’s (die ten koste gaan van
afdrachten aan rechthebbenden).
—

—

4.2

Meer transparantieverplichtingen voor CBO’s

59

Artikel 2p van de Wet Toezicht verplicht CBO’s ertoe, de “standaardlicentieovereenkomsten
en normaal toepasselijke tarieven, inclusief kortingen”, openbaar te maken. Het is van
belang dat CBO’s deze wettelijke verplichting nakomen, daar dit een noodzakelijke
voorwaarde is voor de toetsing van overeenkomsten aan het non-discriminatiebeginsel uit
artikel 21 van de Wet Toezicht. De VCR ervaart in de praktijk dat CBO’s deze verplichting niet
altijd nakomen. Zo was VCR genoodzaakt een handhavingsverzoek in te dienen ten aanzien
van Sena, aangezien deze CBO niet bereid was de standaardlicentieovereenkomsten met
de publieke omroepen openbaar te maken (zie hiervoor, § 33). Daarnaast ervaart VCR dat er
veel verwarring bestaat over de vraag wat er onder het begrip
‘standaardlicentieovereenkomst’ moet worden verstaan.

60

In de evaluatie van de huidige Wet Toezicht spreekt ook het Wetenschappelijk Onderzoek
65 Aldus
en Documentatiecentrum (“WODC”) zijn zorg uit over het gebrek aan transparantie.
tarieven en
over
de
algemene
het WODC bestaat er enige mate van transparantie
grondslagen, maar is onduidelijk wat de feitelijke tarieven zijn die betalingsplichtigen betalen

VOICE, CBO-Keurmerkcriteria, artikel 11.3 onder a.
Artikel 2h Wet Toezicht
WODC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve beheersorganisaties en
geschillenbeslechting’, 5 oktober 2016, p. 73.

aan de 66
CBO’s. Tevens missen zowel rechthebbenden als betalingsplichtigen informatie
over de totstandkoming van 67
tarieven.
61

In dit licht is het opvallend dat de Minister in de Memorie van Toelichting geen aandac
ht
besteedt aan dit gebrek in de naleving van de transparantieverplichtingen. Om
bovengenoemde schendingen van het transparantiebeginsel op te lossen, stelt de
VCR voor
om de wettelijke verplichting voor CBO’s zo aan te passen, dat CBO’s niet alleen alle
standaardovereenkomsten openbaar maakt, maar ook alle individuele overeenkomsten
die
daarvan afwijken. Alleen op deze manier wordt daadwerkelijke transparantie gerealiseerd,
en
kan iedere betalingsplichtige controleren of, en erop vertrouwen dat, hij gelijk wordt
behandeld ten opzichte van andere betalingsplichtigen. Op deze manier wordt ook
de
verwarring over het begrip ‘standaardlicentieovereenkomst’ opgelost.

62

Toegepast op het handhavingsverzoek van de VCR met betrekking tot de naleving
door
Sena van haar wettelijke transparantieverplichting: voor de vraag of Sena de VCR-!eden
niet
ongerechtvaardigd discrimineert ten opzichte van andere betalingsplichtigen waaronder
de
nationale, regionale en lokale publieke omroepen is niet relevant of Sena haar afspraken
met die omroepen heeft vastgelegd in een ‘standaardovereenkomst’, een
‘modelovereenkomst’, ‘algemene voorwaarden’, een ‘individuele overeenkomst’ of op
een
bierviltje. Waar het om gaat is wat Sena aan de concurrenten van de VCR-Ieden in
rekening
brengt, en of de eventuele verschillen in behandeling objectief gerechtvaardigd worden
door
relevante verschillen tussen de verschillende categorieën muziekgebruik.
—

—

4.3

Verduidelijking rol Geschillencommissie Auteursrechten Zakelijk

63

Artikel 24 Wet toezicht verwijst nu naar “een geschil als bedoeld in artikel 22”. Dat moet
echter verwijzen naar artikel 23. Dit betreft een vermoedelijke ommissie van de wetgever
bij
de wetswijziging in 2016 (Stb. 2016, 435).

5

Conclusie

64

Het voorstel bevat goede en minder goede punten. Zo is de rechtsbescherming van
betalingsplichtigen en rechthebbenden aan de ene kant gebaat bij de afschaffing van
het
verplichte advies voordat het CvTA tot handhaving kan overgaan, maar wordt die
rechtsbescherming aan de andere kant doorkruist door de ongerechtvaardigde inperking
van
de Wob. Het CvTA wordt versterkt door uitbreiding van zijn wettelijke instrumentarium,
maar
de verhoging van zijn budget is ten onrechte tijdelijk en aanzienlijk te beperkt. De
waarborgen voor de beginselen van non-discriminatie en transparantie worden ten
onrechte
in belangrijke mate ingeperkt, omdat het preventieve toezicht op tarieven en
modelovereenkomsten deels wordt afgeschaft. Daarnaast verzuimt de Minister om
de
benodigde uitbreiding van de transparantieverplichtigen van de CBO’s voor te stellen.

66 WODC

van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve
beheersorganisaties en
geschillenbeslechting’, oktober 2016, p. 73.
WODC van het ministerie van Veiligheid en Justitie, ‘Evaluatie van de Wet toezicht collectieve
beheersorganisaties en
geschillenbeslechting’, oktober 2016, p. 74.

65

De VCR verzoekt de Minister het voorstel op de hiervoor beschreven wijzen te verbeteren en
daarmee zo zorg te dragen voor een daadwerkelijk slagvaardig en doeltreffend toezicht. Dat
is niet alleen in het belang van rechthebbenden en betalingsplichten, maar dient het meer
algemene belang van vertrouwen in CBO’s en maatschappelijke acceptatie van het
auteursrecht.