Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2239
Vragen van de leden Van Laar en Servaes (beiden PvdA) aan de Ministers
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van
Buitenlandse Zaken over het bericht dat mensenrechtenactiviste Berta Caceres
is vermoord in Honduras (ingezonden 10 maart 2016).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) en de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 11 april
2016).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht op de website van Global Wintess «Murder of
high-profile indegenous leader Berta Caceres must trigger urgent investigation in Honduras»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie, naast het gerelateerde en gepaste bezoek van de Nederlandse ambassadeur in Costa Rica aan Honduras2, op de moord van
mensenrechtenactiviste Berta Caceres in Honduras?
Antwoord 2
Het kabinet ondersteunt binnen «Samenspraak en Tegenspraak» de Council of
Indigenous Peoples of Honduras (COPINH) via strategische partnerorganisaties BothEnds en Fondo Centroamericano de Mujeres (FCAM) en was mede
hierdoor bekend met bedreigingen en geweld tegen landrechten-activiste
Berta Cáceres.
Het kabinet is bedroefd en geschokt door de moord op Berta Cáceres. De
gedachten gaan uit naar de familie en vrienden die zij achterlaat. Het kabinet
heeft condoleances overgebracht aan FCAM, Both Ends en Mama Cash. Berta
1

Global Witness, «Murder of high-profile indegenous leader Berta Caceres must trigger urgent
investigation in Honduras», 3 maart 2016. https://www.globalwitness.org/en/press-releases/
murder-high-profile-indigenous-leader-berta-caceres-must-trigger-urgent-investigationhonduras/
2
Rijksoverheid.nl «Koenders en Ploumen sturen ambassadeur naar Honduras», 6 maart 2016
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2016/03/06/koenders-en-ploumen-sturenambassadeur-naar-honduras

ah-tk-20152016-2239
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Cáceres vocht voor een betere wereld. Het sturen van de ambassadeur is een
eerste signaal dat het kabinet blijvende aandacht heeft voor haar nalatenschap en de belangrijke strijd die zij voerde voor rechten voor inheemse
gemeenschappen.
Het kabinet heeft de Hondurese autoriteiten opgeroepen de daders op te
sporen en te berechten. Samen met de EU-delegatie in Honduras is het
belang benadrukt van een onafhankelijk onderzoek naar haar moord.
Vraag 3
Hoe gaat u, al dan niet via de ambassadeur in Costa Rica, toezien op de door
Nederland desgevraagde inspanningen van de overheid van Honduras ten
aanzien van hun mensenrechtenbeleid?
Antwoord 3
Het kabinet heeft de Nederlandse ambassadeur in San José gevraagd naar
Honduras af te reizen. Zij heeft tijdens haar bezoek aan Honduras op vrijdag
11 maart jl. de autoriteiten gewezen op het belang van een diepgaand en
onafhankelijk strafrechtelijk onderzoek en opgeroepen de daders op te sporen
en te berechten. Ook heeft de ambassadeur er bij hen op aangedrongen zich
in te spannen voor een klimaat waarin mensenrechtenverdedigers, zoals
Berta Cáceres, en journalisten veilig hun werk kunnen doen. Nederland zet
zich al langer structureel in voor mensenrechten, veiligheid en justitie in
Honduras, onder andere via het Midden-Amerika Programma, de EU en de
VN. Zo heeft Nederland tijdens het laatste mensenrechtenexamen van
Honduras in de Universal Periodic Review (UPR) in mei 2015 Honduras
aangesproken op schending van rechten van journalisten en mensenrechtenverdedigers. Versterken en effectieve implementatie van de recente wet ter
bescherming van journalisten, juridische ambtenaren en mensenrechtenverdedigers werden daarbij door veel lidstaten genoemd. De Nederlandse
aanbevelingen over bescherming van mensenrechtenverdedigers en
journalisten en over actie voor naleving van mensenrechten door bedrijven
zijn door Honduras overgenomen.
Daarnaast neemt Nederland op afstand deel aan de Mensenrechtendialoog
(Grupo Enlace) die de Europese Unie voert met de Hondurese overheid. Door
middel van specifieke projecten, Facilitadores Judiciales, el Centro de
Prevención de la Violencia (CEPREV) en het regionale mensenrechtenfonds,
ondersteunt Nederland respectievelijk de toegang tot justitie, de preventie
van geweld onder jongeren en de verbetering van de mensenrechten in het
algemeen en de bescherming van mensenrechtenverdedigers in het
bijzonder. Tot slot zal Nederland tijdens toekomstige diplomatieke contacten
aandacht voor deze kwestie blijven vragen. Dat geldt zowel voor het bilaterale
domein, als in de context van de EU politieke dialoog met Honduras, die van
kracht wordt zodra het EU-Midden Amerika Associatie Akkoord in werking
treedt.
Vraag 4, 5 en 6
Welke stappen heeft u ondernomen ten opzichte van de Nederlandse
ontwikkelingsbank FMO toen zij twee jaar geleden ook al onder vuur lagen
vanwege hun betrokkenheid bij het betreffende stuwdamproject van DESA in
Honduras?3
Heeft u reeds contact gehad met FMO hierover en wat was hun reactie?
Welke vervolgstappen gaat u nemen, ook om dergelijke praktijken in de
toekomst te voorkomen?
Antwoord 4, 5 en 6
Het kabinet spreekt regelmatig met FMO over haar investeringsbeleid.
Investeringen van FMO vinden doorgaans plaats in landen waar vooral
gemeenschappelijke en traditionele landrechten niet of onvoldoende
beschermd worden en transparantie en participatie in landverwervingsprocessen ontbreken. FMO en andere financiële instellingen maken bij hun

3

de Volkskrant, «Een stuwdam, een moord en een Nederlandse bank», 6 mei 2014
http://www.volkskrant.nl/archief/een-stuwdam-een-moord-en-een-nederlandsebank~a3649477/?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=shared
%20content&utm_content=paid&hash=53f66508bb8014314b06528ba8102178d7f4de73

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

investeringsbeslissingen onder meer gebruik van de Performance Standards
van de International Finance Cooperation (IFC), omdat hierin specifiek
aandacht wordt gegeven aan landrechten.
FMO heeft als een van de eerste ontwikkelingsbanken een onafhankelijk
klachtenmechanisme opengesteld die het mogelijk maakt voor onder meer de
lokale bevolking om hun bezwaren te uiten. De onafhankelijkheid van het
klachtenmechanisme en de transparantie ten aanzien van de bevindingen zijn
daarbij zeer belangrijk.
In de afgelopen anderhalf jaar heeft FMO zich binnen de Land Governance
Multi-Stakeholder Dialogue ingezet om haar landrechtenbeleid en dat van
andere instellingen verder aan te scherpen. Ook werkt FMO samen met
Hivos, Stichting Tropenbos Internationaal en het Koninklijke Instituut voor de
Tropen (KIT) aan het versterken van landrechten voor kleinschalige producenten en gemeenschappen.
In november 2015 is het kabinet, als grootaandeelhouder van FMO, in
gesprek gegaan met de Raad van Commissarissen (RvC) om te horen op
welke wijze FMO verantwoordelijkheid neemt voor het beschermen van mens
en milieu in landen waar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)
niet goed is geborgd. In vervolg op dit gesprek zijn afspraken gemaakt om
het transparantiebeleid van FMO te verbeteren zodat bezwaren van belanghebbenden tijdig en op een transparante wijze gesignaleerd kunnen worden.
FMO zal dit kalenderjaar een begin maken met het rapporteren en administreren van projecten binnen International Aid Transparency Initiative (IATI)
standaarden. Daarnaast zal FMO, naar model van de International Finance
Cooperation (IFC), meer projecten voor financiering openbaar maken.
Naast de dialoog met de RvC van FMO nemen de Minister van Financiën en
de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
namens de overheid deel aan de onderhandelingen over het IMVO-convenant
van de bancaire sector, samen met de vakbonden, NGOs en de Nederlandse
Vereniging van Banken (NVB). Het convenant richt zich op de rol van banken
bij het verminderen en voorkomen van risico’s op mensenrechtenschendingen. Het kabinet zet er op in dat bij de afspraken over het due diligence
beleid van de banken ook landrechten aan de orde komen.
Vraag 7
Hoe bestempelt u het ogenschijnlijk nalaten door de overheid van Honduras
om het devies van de Inter-American Commission for Human Rights (IACHR)
met betrekking tot het beschermen van Caceres op te volgen?
Antwoord 7
In 2009 heeft de IACHR de Hondurese autoriteiten opgeroepen voorzorgsmaatregelen te nemen ter bescherming van Berta Cáceres. De «precautionary
measures» zijn een belangrijk beschermingsmechanisme van de IACHR.
Honduras moet de «precautionary measures» van de IACHR op een zorgvuldige manier implementeren. Het kabinet betreurt, gezien de moord op Berta
Cáceres, dat de Hondurese autoriteiten daarin niet effectief zijn geweest.
Vraag 8
Deelt u de zorgen in het rapport «How many more» van Global Witness4 over
het gebrek aan (mogelijkheden voor) bescherming van mensenrechtenactivisten?5 Welke mogelijkheden ziet u om dit internationaal op te pakken en ziet u
daarbij een rol weggelegd voor Nederland, ook als EU-voorzitter?
Antwoord 8
Het kabinet deelt deze zorgen. Helaas is het in veel landen nog steeds
levensgevaarlijk om mensenrechten te verdedigen. Nederland zet zich
wereldwijd in voor de bescherming van mensenrechtenverdedigers. Zo steunt
Nederland vanuit het Mensenrechtenfonds een aantal NGO’s die werken aan
de praktische bescherming van mensenrechtenverdedigers, waaronder Front
Line Defenders, die ook actief zijn in Latijns-Amerika.
4

Global WItness rapport «How Many More», 20 april 2015 https://www.globalwitness.org/en/
campaigns/environmental-activists/how-many-more/
5
Oxfam Novib roept overheid en FMO op om stappen te nemen n.a.v. moord op Berta Caceres,
4 maart 2016 https://www.perssupport.nl/persbericht/97789/oxfam-novib-roept-op-tot-actie-namoord-hondurese-activiste-caceres

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Mensenrechtenverdedigers zijn onderdeel van het maatschappelijk middenveld en opereren vanuit maatschappelijke organisaties. De Strategische
Partnerschappen voor «Samenspraak en Tegenspraak» en het Accountability
Fund hebben ten doel om bij te dragen aan het verbeteren van de voorwaarden voor maatschappelijke organisaties om te kunnen werken als pleitbezorger en waakhond. Dit impliceert erkenning door de overheid van het recht op
vrije vergadering en vrije meningsuiting. In landen waar deze voorwaarden
niet voldoende aanwezig zijn, is het verbeteren van deze voorwaarden
onderdeel van de samenwerking binnen de Strategische Partnerschappen.
Donoren en internationale (maatschappelijke) organisaties kunnen steun en
rugdekking bieden onder moeilijke omstandigheden en op hun beurt pleiten
en beïnvloeden om deze voorwaarden te verbeteren.
Ook vanuit het Midden-Amerika programma werd in het kader van het
regionale mensenrechtenfonds tot eind 2015 ondersteuning geboden aan
mensenrechtenverdedigers. De steun aan mensenrechtenverdedigers wordt
voortgezet in het driejarig regionaal mensenrechtenprogramma dat in 2016
wordt opgezet. Nederland financiert projecten van regionale organisaties die
gericht zijn op versterking van de uitvoering van nationale, regionale en
internationale mechanismes om mensenrechtenverdedigers en journalisten te
beschermen. Dit gebeurt onder meer door middel van communicatie- en
bewustwordingscampagnes, capaciteitsopbouw, het vergroten van de digitale
veiligheid en het versterken van regionale samenwerking tussen mensenrechtenorganisaties.
Tijdens de 31e VN-Mensenrechtenraad in maart heeft Nederland zich ingezet
voor een resolutie over de bescherming van mensenrechtenverdedigers die
werken aan economische, sociale en culturele rechten. Binnen de EU is
Nederland één van de voortrekkers op het thema mensenrechtenverdedigers.
In het EU-Actieplan voor Mensenrechten en Democratie zijn, met steun van
Nederland, concrete acties opgenomen om de inzet op bescherming van
mensenrechtenverdedigers door de EU en EU-lidstaten te bevorderen. Een
voorbeeld is het instellen van logboeken om de inzet van de EU voor
specifieke mensenrechtenverdedigers beter te registreren en te monitoren.
Nederland houdt de uitvoering van dit actieplan goed in de gaten en bepleit
een consistente implementatie van de EU-Richtsnoeren voor mensenrechtenverdedigers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4