Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 037

Mestbeleid

Nr. 328

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2018
De afgelopen tijd zijn er zowel bij mij als bij RVO.nl veel vragen binnengekomen over de handhaving van het fosfaatrechtenstelsel. Nu het eind van
het jaar nadert, vragen ondernemers om meer duidelijkheid over de
manier waarop de handhaving van het fosfaatrechtenstelsel ter hand
wordt genomen. Ik begrijp deze behoefte heel goed en wil hier met deze
brief aan tegemoetkomen. Dit in aanvulling op de antwoorden die ik
hierover heb gegeven in het schriftelijk overleg van 19 oktober jl.
(Kamerstuk 33 037, nr. 320). Ik wil benadrukken dat de meeste ondernemers zich terdege beseffen dat het van groot belang is om hun
fosfaatproductie in het kalenderjaar 2018 en hun fosfaatrechten op elkaar
af te stemmen. Voor diegenen die dit nog niet hebben gedaan resteert
nog enige tijd tot het einde van het kalenderjaar. Ik ga ervan uit dat
ondernemers hun verantwoordelijkheid in deze nemen, uitgaande van de
aan hen afgegeven beschikkingen. Als er op bedrijfsniveau alsnog
overschrijdingen van de fosfaatproductie plaatsvinden is handhaving aan
de orde, waarbij mee gewogen kan worden – afhankelijk van concrete
situaties – dat een deel van de beschikkingen wegens nog openstaand
bezwaar of beroep nog niet onherroepelijk is. Naast de handhaving ga ik
in deze brief in op de manier waarop ondernemers worden geholpen bij
het verkrijgen van inzicht in hun fosfaatrechtensituatie binnen het
fosfaatrechtenstelsel.
Proces van handhaving
Het fosfaatrechtenstel is bedoeld om de productie van fosfaat door
melkvee te beperken. Ondernemers mogen onder het fosfaatrechtenstelsel gedurende een kalenderjaar niet meer fosfaat met melkvee
produceren dan het op hun bedrijf rustende fosfaatrecht. Dit is vastgelegd
in artikel 21b van de Meststoffenwet. Het is de verantwoordelijkheid van
ondernemers zelf om hieraan te voldoen. Tegelijkertijd is het voor de
sector als geheel van groot belang dat individuele ondernemers binnen
hun fosfaatrechten produceren. Als dit niet gebeurt, brengt dat het risico

kst-33037-328
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 037, nr. 328

1

met zich dat het fosfaatproductieplafond of het stikstofproductieplafond
wordt overschreden. Dat risico mogen we niet lopen. Ik wil voorkomen
dat een extra generieke korting moet worden toegepast op alle fosfaatrechten van niet grondgebonden melkveehouders.
Bij de totstandkoming van de wet heeft de wetgever ervoor gekozen het
fosfaatrechtenstelsel, overeenkomstig de handhaving van de dierrechtenstelsels, strafrechtelijk te handhaven op basis van de Wet op de Economische delicten. Ook voor de zwaarte van de strafrechtelijke sancties is
daarmee voor het fosfaatrechtenstelsel en de dierrechtenstelsels voor
varkens en pluimvee één lijn getrokken. Naast mijn verantwoordelijkheid
voor het stelsel is er bij de handhaving daarom ook een rol voor het
Openbaar Ministerie en de strafrechter weggelegd.
De NVWA werkt op basis van een analyse die in nauwe samenwerking
met RVO.nl wordt uitgevoerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van onder
andere de gegevens uit I&R rundvee, door zuivelondernemingen
aangeleverde gegevens, het op het bedrijf rustende fosfaatrecht en
andere bij RVO.nl geregistreerde data ten behoeve van de mestwetgeving.
Op basis van deze eerste analyse en eventuele bevindingen uit andere
inspecties selecteert de NVWA bedrijven voor nader onderzoek. Deze
analyse zal vanaf medio maart worden uitgevoerd. De gegevens van de
zuivelondernemingen over de hoeveelheid geleverde melk zijn namelijk
eind februari beschikbaar voor de handhavende instanties. Voor ondernemers is het van belang om te beseffen dat de NVWA naast de gerichte
controles ook bij andere inspecties op de mestwetgeving overtredingen
op het fosfaatrechtenstelsel vast kan stellen. De NVWA mag bij een
controle overigens meer dan één jaar terugkijken. Met betrekking tot het
toezicht op de naleving van het fosfaatrechtenstelsel kan er in 2019 nog
geen sprake zijn van terugkijken, omdat het fosfaatrechtenstelsel pas
sinds 2018 van kracht is. Maar ook in latere jaren kan de NVWA dus nog
constateren dat een ondernemer in 2018 meer melkvee hield dan mocht
op basis van de fosfaatrechten. Indien de NVWA bij de controle een
overtreding constateert, wordt een proces verbaal opgemaakt dat aan het
Openbaar Ministerie (OM) wordt gestuurd. Het OM beslist of wordt
overgegaan tot vervolging en welke strafeis wordt gehanteerd. De
strafrechter beslist of een straf wordt opgelegd en bepaalt de daadwerkelijke hoogte van de straf. De gerechtelijke procedures met betrekking tot
overtredingen in het kalenderjaar 2018 kunnen daarom ook doorlopen tot
na 2019.
Bijsturen door ondernemer
Het is belangrijk dat ondernemers door het jaar heen zelf goed zicht
blijven houden op hun situatie, zowel waar het gaat om de hoeveelheid
rechten als waar het gaat om de fosfaatproductie. Hiervoor zijn reeds
diverse hulpmiddelen voor handen. Zo kan een ondernemer via Mijn
RVO.nl zijn beschikkingen betreffende fosfaatrechten inzien en heeft hij via
de zuivelondernemer inzicht in zijn actuele melklevering. Bovendien zijn er
private instrumenten, zoals een fosfaatplanner die ondernemers een beeld
geven van hoe hun fosfaatproductie er in een jaar uit zal zien. Dit maakt
dat veel ondernemers in het afgelopen jaar hebben bijgestuurd in hun
bedrijfsvoering. Het is essentieel dat ondernemers zich een goed beeld
vormen van hun eigen situatie. Daarom komt RVO.nl op korte termijn met
een applicatie waardoor ondernemers op elk moment eenvoudig het
aantal rechten dat zij in een jaar kunnen benutten kunnen raadplegen.
Daarnaast wil ik in overleg met sectorpartijen NZO, LTO en Rabobank,
eventueel aangevuld met andere relevante partijen bezien in hoeverre het
noodzakelijk en mogelijk is om aanvullend op het bestaande instrumentarium extra instrumenten te ontwikkelen die het inzicht in de eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 037, nr. 328

2

situatie in de komende jaren bevorderen. Uiteindelijk blijft het aan de
ondernemer om te zorgen dat zijn productie in overeenstemming is met
zijn rechten en eventueel een veilige marge aan te houden. Voor 2018
kunnen ondernemers ook nu nog bijsturen.
Tot slot
Ik realiseer me dat de implementatie van het fosfaatrechtenstelsel voor
veel ondernemers tot veranderingen in hun bedrijfsvoering leidt. Het is
echter in het belang van elke ondernemer, maar zeker ook van de sector
als geheel, dat het fosfaatrechtenstelsel wordt nageleefd. Ik wil ondernemers daarom oproepen om ervoor te zorgen dat de fosfaatproductie op
bedrijf in evenwicht is met de hoeveelheid rechten.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 037, nr. 328

3