Rapportage

Onderzoek Tweede
Kamerverkiezing
Resultaten van de meting naar de opkomstintentie voor
de Tweede Kamerverkiezing 2021, vervroegd stemmen
vooral voor risicogroepen en briefstemmen voor kiezers
van 70 jaar en ouder.

www.ioresearch.nl

Colofon
Rapportnummer
2021 / 31
Datum
22 januari 2021
Opdrachtgever
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
Auteur
Milou Gutter

I&O Research Enschede

I&O Research Amsterdam

Zuiderval 70

Piet Heinkade 55

Postbus 563

1019 GM Amsterdam

7500 AN Enschede

T (020) 308 48 00

T (053) 200 52 00

E info@ioresearch.nl

E info@ioresearch.nl
KvK-nummer 08198802

Inleiding en verantwoording
Om te zorgen dat de Tweede Kamerverkiezing in maart 2021 zo goed en veilig mogelijk verloopt, wordt een aantal
maatregelen genomen. Deze maatregelen zijn opgenomen in de ‘Tijdelijke wet verkiezingen covid-19’ en in een wijziging
van deze wet die naar alle waarschijnlijkheid op 1 februari 2021 in werking treedt. In opdracht van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft I&O Research een meting gedaan naar twee van deze maatregelen,
namelijk de mogelijkheid voor vervroegd stemmen op 15 en 16 maart vooral voor risicogroepen en naar briefstemmen
voor kiesgerechtigden van 70 jaar en ouder. Daarnaast is in het onderzoek ook gevraagd naar de intentie om te gaan
stemmen bij de Tweede Kamerverkiezing in maart 2021. In het onderzoek staan twee doelgroepen centraal:
•

Algemeen Nederlands publiek 18+ (alle leeftijden vanaf 18 jaar): hierna te noemen Nederlanders (18+).

•

Nederlanders van 70 jaar en ouder: 2. Nederlanders van 70 jaar en ouder: (specifiek) 70-plussers.

Het veldwerk vond plaats van 12 t/m 17 januari 2021. Het beantwoorden van de vragenlijst duurde circa 5 minuten.
Voor doelgroep 1 werkten in totaal 1.099 Nederlanders (18+) mee aan het onderzoek (responspercentage: 55%).
Voor doelgroep 2 werkten nog eens 1.221 70-plussers mee aan het onderzoek (verse steekproef; responspercentage: 72%).
De resultaten zijn representatief op de kenmerken geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede
Kamerverkiezing van 2017.
3

Belangrijkste conclusies [I]
Houding ten aanzien van de maatregelen
•

Bijna de helft (48%) van de Nederlanders 18+ heeft er
zeer veel vertrouwen in dat men op een veilige manier
kan stemmen in een stemlokaal. Een vergelijkbaar
aandeel (45%) heeft hier redelijk veel vertrouwen in.
Dit geldt ook voor specifiek 70-plussers (resp. 47% en
48%).

•

Vier tiende (40%) van de Nederlanders 18+ wil weten
welke maatregelen zijn genomen in hun stemlokaal.
Een kwart (24%) wil dit ‘zeker’ vooraf weten en nog
een 16% wil dit misschien weten. Specifiek 70plussers willen relatief vaak weten welke maatregelen
zijn genomen. Eén op de drie (32%) wil dit ‘zeker’
weten en nog eens 16% zegt dit misschien te willen
weten.

Stemintentie

•

Acht op de tien (81%) Nederlanders 18+ zijn ‘zeker
wel’ van plan om te gaan stemmen bij de Tweede
Kamerverkiezing. Dit percentage is vergelijkbaar met
de werkelijke opkomst voor de Tweede
Kamerverkiezing van 2017 (81,6%). In de groep 70plussers geeft een bovengemiddeld aandeel aan ‘zeker
wel’ te gaan stemmen: 89 procent. Dit is wel lager dan
het aandeel dat naar eigen zeggen in 2017 ging
stemmen (96%).

•

Van de Nederlanders 18+ geeft 5 procent aan
(waarschijnlijk) niet te gaan stemmen of het nog niet
te weten* (n=57). Hiervan noemt ongeveer één op de
vijf (22%) het coronavirus als reden.

*Naast de 81 procent die zegt 'zeker wel' te gaan stemmen en de 5 procent die (waarschijnlijk) niet gaat stemmen of het nog
niet weet, geeft 14 procent aan 'waarschijnlijk wel' te gaan stemmen. Deze groep staat hier niet vermeld omdat het
percentage 'zeker wel' doorgaans een goede indicator is voor de werkelijk opkomst (op moment van meten).

4

Belangrijkste conclusies [II]
Manier van stemmen [alleen voorgelegd aan respondenten die
zeggen te gaan stemmen]

Moment van stemmen [alleen voorgelegd aan respondenten die
in een stemlokaal willen gaan stemmen]

•

Negen op de tien (90%) van de Nederlanders 18+ die
willen gaan stemmen, is van plan om zelf hun stem
uit te brengen in het stemlokaal.

•

Ruim een op de drie Nederlanders 18+ (36%) weet nog
niet op welke dag zij willen stemmen. Dit geldt voor de
helft van de groep 70-plussers (49%).

•

Zes op de tien (59%) 70-plussers willen zelf hun stem
uitbrengen in het stemlokaal. Drie op de tien 70plussers willen dit per brief doen. Een op de tien 70plussers weet nog niet hoe zij gaan stemmen en 1%
wil iemand machtigen.

•

Drie op de tien Nederlanders 18+ (30%) weten nog niet
hoe laat zij stemmen. Mensen die op maandag 15
maart, of dinsdag 16 maart willen stemmen, weten
vaker al wel hoe laat zij willen stemmen en doen dat
relatief vaak tussen 09.00 en 16.00 uur. Op maandag
15 maart is daarnaast ook tussen 07.30 en 09.00 uur
een veelgenoemd tijdstip (23%).

•

Van de groep 70-plussers weet 19 procent nog niet op
welk tijdstip zij gaan stemmen. De rest wil in
meerderheid tussen 09.00 en 12.00 uur (49%) of
tussen 12.00 en 16.00 uur (23%) stemmen.

•

70-plussers die op woensdag 17 maart willen
stemmen, doen dit iets vaker dan op de andere 2
dagen tussen 16.00 en 19.00 uur en weten vaker nog
niet hoe laat zij willen stemmen.

Stemmen per brief [alleen voorgelegd aan 70-plussers die per
brief willen stemmen
•

Drie op de tien 70-plussers (28%) is van plan per brief
te stemmen, voor het merendeel (78%) in verband
met het coronavirus. De meerderheid (69%) wil hun
briefstem per post versturen. Bijna een kwart (23%)
wil hun briefstem zelf inleveren bij een gemeentelijk
afgiftepunt voor briefstemmen.

5

Resultaten

Ruim negen op de tien Nederlanders (18+) hebben (redelijk) veel
vertrouwen dat zij veilig kunnen stemmen in een stemlokaal
•

•

•

Bijna de helft van de Nederlanders 18+ heeft er zeer
veel vertrouwen in dat men op een veilige manier kan
stemmen in een stemlokaal. Een vergelijkbaar aandeel
heeft hier redelijk veel vertrouwen in. Dit geldt ook
voor de groep 70-plussers.
In totaal heeft 7 procent van de Nederlanders 18+ niet
zo veel tot geen vertrouwen dat zij veilig kunnen
stemmen in een stemlokaal. In de groep 7o-plussers
is dit 5 procent.
Men heeft meer vertrouwen dat men veilig kan
stemmen naarmate men hoger opgeleid is. Van de
hoger opgeleide Nederlanders 18+ heeft 53 procent
zeer veel vertrouwen. Ook volwassenen tot 40 jaar
hebben relatief vaak zeer veel vertrouwen (54%).

In hoeverre heeft u er vertrouwen in dat u op een veilige
manier kunt stemmen voor de Tweede Kamerverkiezing in
een stemlokaal?
100%

6%

4%

45%

48%

90%
80%
70%

Weinig tot geen vertrouwen

60%

Niet zo veel vertrouwen

50%
40%

Redelijk veel vertrouwen

30%
20%

48%

47%

Algemeen publiek
18+

70+

Zeer veel vertrouwen

10%
0%

7

Vier op de tien Nederlanders 18+ willen weten welke maatregelen
zijn genomen in hun stemlokaal
•

•

•

Een kwart van de Nederlanders 18+ wil ‘zeker’ vooraf
weten welke maatregelen zijn genomen en nog eens
16 procent wil dit ‘misschien weten.
70-plussers willen vaker weten welke maatregelen
zijn genomen. Eén op de drie wil dit ‘zeker’ weten en
nog eens 16 procent ‘misschien’.
Vrouwen willen vaker dan mannen weten welke
maatregelen zijn genomen, maar nog steeds wil 45
procent van de mannen van 70+ weten welke
maatregelen zijn getroffen. Van alle mannen van 18+
wil 37 procent weten welke maatregelen zijn
genomen.

Wilt u vooraf weten welke coronamaatregelen in uw
stemlokaal zijn genomen, voordat u beslist of u wel of niet
gaat stemmen?
100%
90%
80%
70%

58%

52%
-

Nee, dit speelt (bijna)
geen rol in mijn
beslissing

60%
50%

16%

40%
30%

Ja, misschien

16%
Ja, zeker

20%
10%

Weet ik niet

24%

+
32%

Algemeen publiek 18+

70+

0%

8

Acht op de tien Nederlanders 18+ zijn zeker van plan te stemmen
•

•

Acht op de tien Nederlanders 18+ (81%) zijn ‘zeker
wel’ van plan om te gaan stemmen bij de Tweede
Kamerverkiezing. Het percentage ‘zeker wel’ is
doorgaans een goede indicator van het
opkomstpercentage (op het moment van meten). Dit
percentage is vergelijkbaar met de werkelijke
opkomst van de Tweede Kamerverkiezing van 2017
(81,6%).
Van de groep 70-plussers geeft een bovengemiddeld
aandeel aan ‘zeker wel’ te gaan stemmen: 89 procent.
Dit is lager dan het aandeel dat naar eigen zeggen in
2017 ging stemmen (96%).

Bent u van plan om te gaan stemmen bij de Tweede
Kamerverkiezing?
100%
90%

14%

8%-

80%
70%
weet ik nog niet

60%

zeker niet

50%
40%

81%

+
89%

waarschijnlijk niet
waarschijnlijk wel
zeker wel

30%
20%
10%
0%
Algemeen publiek 18+

70+

9

Van de groep die zegt niet te gaan stemmen, noemt circa een op de
vijf corona als reden
•

•
•

In beide groepen noemt één op de vijf niet-stemmers
het coronavirus als reden om niet te stemmen. Het
gaat hier om mensen die zeggen (waarschijnlijk) niet
te gaan stemmen, of het nog niet weten.

Veelgenoemde reden om niet te gaan stemmen in de
categorie ‘Anders’ is dat “stemmen geen zin heeft”.
Kanttekening is dat in deze cijfers niet de mensen
zitten die aangeven ‘waarschijnlijk wel’ te gaan
stemmen. In die groep kunnen zich ook mensen
bevinden die twijfels hebben in verband met het
coronavirus. In de groep ‘waarschijnlijk/zeker niet’
stemmers, bevinden zich relatief veel mensen die
nooit stemmen.

Waarom gaat u [waarschijnlijk/zeker] niet stemmen bij de
Tweede Kamerverkiezing + Waarom weet u nog niet of u gaat
stemmen bij de Tweede Kamerverkiezing?
[meerdere antwoorden mogelijk]
In verband met het Coronavirus /
COVID19

22%
23%

Ik vind stemmen niet belangrijk
Ik heb geen tijd om te gaan
stemmen

3%

11%

2%
0%
31%
30%

Ik ga nooit stemmen

12%
16%

Ik weet het niet

33%
28%

Anders
0%

10%

Algemeen publiek 18+ (n=57)
Deze vraag is alleen voorgelegd aan mensen die aangeven [waarschijnlijk/zeker] niet te gaan stemmen, of nog niet weten of zij gaan stemmen.
Percentages op deze pagina dienen met enige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd in verband met een relatief kleine steekproefgrootte

20%

30%

40%

50%

70+ (n=34)
10

Meerderheid wil stemmen uitbrengen in het stemlokaal
Op welke manier gaat u (waarschijnlijk) stemmen?

•

•

•

Negen op de tien van alle Nederlanders 18+ die
(waarschijnlijk) gaan stemmen, wil zelf hun stem
uitbrengen in het stemlokaal.
Zes op de tien 70-plussers wil zelf hun stem
uitbrengen in het stemlokaal. Drie op de tien 70plussers willen dit per brief doen. Een op de tien 70plussers weet nog niet hoe zij gaan stemmen.
Van de 70-plussers die hun stem per brief uitbrengen
(n=327), geeft 78 procent aan dat zij dit doen in
verband met het coronavirus.

100%
90%

5%
4%
2%

80%

+
12%
+
28%

70%

Ik weet het (nog) niet
60%
50%
40%

1%
Ik breng mijn stem per
brief uit

90%
59%
-

30%
20%

Ik machtig iemand om
voor mij te stemmen
Ik breng zelf mijn stem
uit in het stemlokaal

10%
0%

Algemeen publiek
18+

Alleen voorgelegd aan mensen die [waarschijnlijk of zeker] van plan zijn om te gaan stemmen

70+

11

Helft van de 70-plussers weet nog niet op welke dag zij stemmen
Op welke dag bent u van plan te gaan stemmen?

•

•

•

Ruim de helft van de Nederlanders 18+ die zelf in een
stemlokaal willen gaan stemmen, is van plan om dit
op 17 maart te doen. Ruim één op de drie weet nog niet
op welke dag zij gaan stemmen.

100%

Een kwart van de 70-plussers (die in een stemlokaal
gaan stemmen) zegt op woensdag 17 maart te gaan
stemmen. De helft weet het nog niet. 70-plussers
zeggen relatief vaak op maandag 15 maart (16%) of
dinsdag 16 maart (9%) te gaan stemmen.

70%

Vrouwelijke 70-plussers geven vaker aan dan mannen
nog niet te weten wanneer zij gaan stemmen (55%
versus 43%).

90%
80%

60%

36%
+49%
5%
5%

Weet ik (nog) niet

50%

Maandag 15 maart

40%

+16%

30%

+9%

54%

Dinsdag 16 maart
Woensdag 17 maart

20%

-25%

10%
0%

Algemeen publiek 18+
(n=940)

Deze vraag is alleen voorgelegd aan mensen die aangeven zelf in een stemlokaal te gaan stemmen

70+ (n=706)

12

Drie op de tien Nederlanders 18+ weten nog niet hoe laat zij gaan
stemmen
•

•

Drie op de tien Nederlanders 18+
weten nog niet op welk tijdstip
zij hun stem gaan uitbrengen.
Dit geldt ook specifiek voor
Nederlanders 18+ die op
woensdag 17 maart willen
stemmen.
Nederlanders die op maandag 15
maart, of dinsdag 16 maart
willen gaan stemmen, doen dat
relatief vaak tussen 09.00 en
16.00 uur. Op maandag 15 maart
is daarnaast ook tussen 07.30 en
09.00 uur een veelgenoemd
tijdstip.

Op welk moment van de dag bent u van plan te gaan stemmen?
Geplists naar dag waarop men wil gaan stemmen. [Alle Nederlanders 18+]

100%
90%
80%

15%
32%

50%

11%

11%
19%

41%
23%

30%

13%

20%

15%

0%

10%
Totaal

12%
23%

26%
18%

13%
4%

9%
7%

Maandag 15 Dinsdag 16
maart
maart
(n=48)
(n=46)

Deze vraag is alleen voorgelegd aan mensen die aangeven zelf in een stemlokaal te gaan stemmen

43%

Weet ik (nog) niet
Tussen 07.30 en 09.00 uur in de
ochtend

11%
18%

40%

10%

29%

23%

70%
60%

7%

9%
16%

Tussen 09.00 en 12.00 uur in de
ochtend

12%

Tussen 12.00 en 16.00 uur in de
middag

13%

Tussen 16.00 en 19.00 uur

12%

8%

Woensdag
17 maart
(n=513)

Weet nog
niet op
welke dag
(n=336)

Na 19.00 uur in de avond

13

Meerderheid 70-plussers stemt tussen 09.00 en 16.00 uur
•

•

70-plussers zijn veelal van plan
om tussen 09.00 en 12.00 uur te
stemmen.
70-plussers die op woensdag 17
maart willen stemmen, doen dit
iets vaker dan gemiddeld tussen
16.00 en 19.00 uur en weten
vaker nog niet hoe laat zij gaan
stemmen.

Op welk moment van de dag bent u van plan te gaan stemmen?
Geplists naar dag waarop men wil gaan stemmen. [70-plussers]

100%
90%

19%

80%

6%

2%
7%

59%

60%

11%
6%

70%
50%

5%
3%

69%

31%

Weet ik (nog) niet

5%

Tussen 07.30 en 09.00 uur in de
ochtend

47%

49%
42%

40%

Tussen 12.00 en 16.00 uur in de
middag

30%
20%
10%
0%

23%

19%

3%

3%

Totaal

32%

28%
21%

3%

Maandag 15 Dinsdag 16
maart
maart
(n=117)
(n=64)

Deze vraag is alleen voorgelegd aan respondenten die aangeven zelf in een stemlokaal te gaan stemmen

7%
Woensdag
17 maart
(n=176)

Tussen 09.00 en 12.00 uur in de
ochtend

Tussen 16.00 en 19.00 uur
Na 19.00 uur in de avond

Weet nog
niet op
welke dag
(n=347)

14

Meerderheid van de briefstemmers (70+) wil hun stem per post
versturen
Hoe wilt u uw stem per brief inleveren?

•
•

Zeven op de tien (69%) 70-plussers die per brief
stemmen, willen hun stem per post versturen.
Bijna een kwart (23%) wil hun stem zelf afgeven bij
een gemeentelijk afgiftepunt.

100%

6%

90%

Weet ik niet

80%
70%
60%

69%

Ik wil mijn briefstem per
post versturen

50%
Ik wil iemand anders mijn
briefstem laten afgeven
bij een gemeentelijk
afgiftepunt

40%
30%
20%
10%

2%
23%

Ik wil mijn briefstem zelf
afgeven bij een
gemeentelijk afgiftepunt

0%
70+ (n=327)

Deze vraag is alleen voorgelegd aan 70-plussers die per brief willen stemmen

15