Ministerie van Financien

Generate Thesaurle
TER BESLISS

Directie Financiele

Aan

Markten

deministei

Persoonsgegevens

nota

Vervolgstappen chartale infrastructuur

Datum

Aanleiding

28 maart 2023

In nota FM 93965 legden we u verschtllende beslispunten voor ten aanzien van de

inrichting van de chartale infrastructuur Op uw besluiten in die nota is

Notanummer
2023 0000086178

bijgevoegde Kamerbrief gebaseerd Hierin zet u uw beleldsvoornemens en de
hoofdlijnen van het wetsvoorstel dat u gaat voorbereiden uiteen ten aanzien van
de chartale infrastructuur

Bijiagen
1

Kamerbrief

2

Rapport PWC

3

Persbericht

4

Communicatieplan

Beslispunten
1

Wij adviseren u bijgevoegde Kamerbrief met bijgevoegde PWC rapport over
de toekomst van de chartale infrastructuur naar de Tweede Kamer te sturen
Gaat u daarmee akkoord

2

Daarnaast graag uw akkoord voor het openbaar maken van bijgevoegde
eerdere nota s en de nu voorliggende nota conform de beleidslijn Actieve

openbaarmaking nota s Omiijnde delen worden voorafgaand aan
openbaarmaking onzichtbaar gemaakt
Kernpunten
•

Uit het onderzoek van PWC naar de toekomst van de chartale infrastructuur
in

opdracht van DNB en uzelf

TICKET onderzoek

blijkt dat de chartale

infrastructuur op de langere termijn niet op een maatschappelijk wenselijk
niveau zal worden aangeboden op basis van vrijwillige afspraken
•

Om ervoor te zorgen dat content geld als betaalmiddel bruikbaar

beschikbaar bereikbaar en betaalbaar blijft
van

contant geld

u aan
•

dat u

aan

samen

ook als het feitelijke gebruik

de toonbank in de toekomst verder zou afnemen

met DNB

geeft

noodzaak ziet om actie te ondernemen

Gezien de door PWC onderzochte marktordeningsmodellen

ziet u als beste

opiossing het opieggen van verplichtingen aan banken om een bepaald
basisniveau aan diensten te leveren
•

De banken hebben de dienstverlening tot op heden immers ook aangeboden

het past bij de maatschappelijke rol van banken en banken zijn het beste

geequipeerd om binnen de eisen van het basisniveau de infrastructuur
duurzaam en op efficiente wijze aan te bieden Daarnaast sluit u met
verplichtingen voor banken aan bij andere Europese landen die wetgeving
voor de chartale infrastructuur hebben ingevoerd

Pagma 1 van 3

1925031

00003

U geeft aan dat de drie grootste banken worden verplicht om de chartale

Infrastructuur van geldautomaten te verzorgen

zoals ze nu al doen via hun

gezamenlijke onderneming Geldmaat
Ook worden banken^ die betaairekeningen aanbieden
en storten van

bankbiljetten

aan

verpiicht om opname

hun klanten aan te bieden

De drie grootste banken worden daarnaast verplicht om opname en storten
van

munten aan te bieden aan hun klanten

zoals ze nu doen via Geidmaat

De tarieven die banken mogen rekenen aan hun klanten voor opname van
content geld worden gereguleerd

gemaximeerd

voor

kosteloos voor consumenten

kosten

zakelijke klanten

DNB zal op de wettelljke verplichtingen met betrekking tot opname en storten
toezicht houden en op de chartale infrastructuur van geldautomaten
Ook kondigt u aan dat u met maatregelen komt om de risico s te mitigeren
die samenhangen met de sterke concentratie in aanbieders van het
waardevervoer

Toelichting
•

In de brief geeft u aan dat PWC ook mogelijkheden voor de bekostiging van

de toekomstige infrastructuur heeft uitgewerkt en dat uw voorkeur en die van
DNB uitgaat naar de bekostigingsoptie waarbij de banken zelf

verantwoordelijk zijn voor de bekostiging

Lopende onderhandelingen

Lopende onderhandelingen
•

De Europese Commissie heeft aangekondtgd dat zij eind juni een

regelgevingsvoorstel publiceert ten aanzien van onder andere content geld
een acceptatieplicht In de brief
aan
dat
u
de
voorstellen
van
de
u
geeft
Europese Commissie afwacht De
Kamer ontvangt vervolgens een voorstel voor de Nederlandse lijn in een BNC

waarin wellicht gesproken zal worden van

fiche
•

U streeft er naar uiterlijk eind dit jaar een openbare consultatie te starten van
het aangekondigde wetsvoorstel

Het doel is inwerkingtreding op 1 januari

2026
•

U geeft in de brief aan dat DNB in gesprek gaat met de partijen van het
Convenant Contant Geld om het convenant in stand te houden totdat de

•

aangekondigde wetgeving is gerealiseerd
Zoals aangegeven in de vorige nota zijn er inmiddels gesprekken met de
banken gevoerd als ook met de andere convenantspartijen winkeliers
consumentenorganisaties Geldmaat en Brinks

Communicatie
Er is in samenspraak met DNB een

communicatieplan opgesteld

^

persbericht opgesteld

Daarnaast is er ook een

dat u in de bijiage kunt vinden

Met uitzondering van de kleinste banken die minder dan 0 2

van

de betaairekeningen

aanbieden Onder de verplichting zouden op dit moment vallen in willekeurige voigorde
ABN AMRO Bung ING KNAB Rabobank Triodos Van Lanschot Volksbank

Pagina 2 van 3

1925031

00003

Politiek bestuurlijke context
•

In deze Kamerbrief doet u een aantal toezeggingen en moties af
o

Uw toezeggingen om de uitkomsten van het onderzoek en

daarop met uw Kamer te delen
o

uw

reactie

TZ202302 085 en TZ202211 250

Het eerste deel van de motie Van der Plas over het waarborgen van

het gebruik van contant geld

Kamerstukken II 2022 23

27 863

nr

113

•

•

De motie

Ephraim c s verzoekt de regering om nogmaals te
bevestigen dat het uitfaseren van contant geld niet aan de orde is en
dat ook te communiceren Dit voorstei geeft daar uitvoering aan
De motie Nijboer c s over kosteloos geld kunnen blijven opnemen
Kamerstukken II 2021 22 32 545 nr 140 heeft u afgedaan toen de Kamer
o

gemformeerd werd over het Convenant Contant Geld in 2022
Op 21 juni is er een Commissiedebat Financiele markten gepland Deze brief
zal daar mogelijk voor worden geagendeerd

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

Pagina 3 van 3

1925031

00003

Doc. nr.
1
2

Datum
Naam document
21-2-2023 Nota - min - Opvolging onderzoek contant geld
17-4-2023 Nota - min - Opvolging onderzoek contant geld II

Ministerie van Finanden

Directie Financiele
TER BESLISMNG

Markten

Aan

de minis

■

Persoonsgegevens

nota

Opvolging onderzoek contant geld

Datum

21 febfuarl 2023

Aanleiding
Bij de totstandkoming van het Convenant Contant Geld is met de
belangrijkste partijen in het betalingsverkeer afgesproken om te laten
onderzoeken hoe het publieke belang van de chartale infrastructuur in de
toekomst kan worden geborgd en gefinancierd
De afgelopen maanden heeft PwC in opdracht van DIMB en FIN onderzoek
gedaan naar de toekomstige inrichting van de chartale keten het onderzoek
TICKET
Het onderzoek draait om de vraag welke marktinrichting en
bekostigingsstructuur nodig is om het publiek belang van contant geld te
borgen
PwC heeft het conceptrapport bijiage 1 op 15 februari opgeleverd De
definitieve versie waarin slechts tekstuele wijzigingen worden aangebracht
volgt op 24 februari In deze nota vragen wij uw akkoord op het vervolg

Natanummer

•

2023 0000031897

Bijlagen
1
Conceptrapport

•

^

•

Beslispunten
•

Gaat u akkoord met het verder uitwerken van marktordeningsmodel A
invoeren van verplichtingen voor banken

het

bekostigingsoptie 1 omsiaan
Omdat het hier om een principieel
over betaalrekeningen c q
banken
besluit gaat met consequenties voor de sector zouden wij graag met u
spreken over dit besluit
en

•

Gaat u akkoord met het voorgestelde tijdspad

•

Gaat u akkoord om
naar de

voordat u de Kamerbrief met aanbieding van het rapport

Kamer stuurt met banken hierover te spreken

Kernpunten
•

In het TICKET rapport beargumenteert PwC dat er sprake is van een

ontbrekende markt
Contant Geld
•

•

^

en

dat vrijwillige afspraken

zoals in het Convenant

niet toekomstbestendig zijn

Overheidsingrijpen is daarom gewenst Volgens PwC is het noodzakelijk dat
de overheid eisen stelt aan de chartale basisinfrastructuur en vervolgens een
verantwoordelijke aanwijst om die te leveren
De onderzoekers zien drie mogelijke verantwoordelijken de banken via een
wettelijke verplichting model A een universele cashdienstverlener naar

Toekomst Infrastructuur Chartale KETen

Pagina 1 van 4

1919248

00001

voorbeeld van PostNL

model B

of een staatsdeelneming

model C

De

onderzoekers geven geen voorkeursoptie
•

Op basis van onze eerste analyse geven wij de voorkeur aan
marktordeninasmodel A Dit slult het beste aan op de huidige situatie Wij
zien geen noodzaak om de chartale dienstverlening op een meer publieke
manier uit te voeren
de banken zijn hiertoe immers goed in staat DNB deelt
deze opvatting op basis van hetgeen nu voorligt

•

In dit model worden de kosten oedraoen door de banken c a

betaalrekeninahouders

Een vorm van tariefregulering Is nodig om te zorgen

dat de doorberekende kosten per opname van contant geld voor de

particuliere klant niet te hoog worden
•

Hiervoor moet vervolgens ook toezicht worden

georganiseerd

wat ook moet

worden bekostigd
•

U heeft de Kamer toegezegd om het onderzoek voor de zomer te sturen

Op

dit moment zijn wij samen met DMB bezig om de maatregelen uit het rapport
uit te werken
naar de
•

Wij streven ernaar dat u eind aoril het raoport en een reactie

Kamer kunt sturen

Wij verwachten dat de banken teleurgesteld zijn over het ontbreken van een

overheidsbijdrage In het Convenant is afgesproken dat zij hun tarieven voor
geldopnames en stortingen t m juli 2023 bevriezen In dit licht is het van
belang hen mee te nemen in de te maken keuze voor een model We stellen
daarom voor dat we eerst op ambtelijk niveau met de banken soreken en dat
u

daarna zelf met ze soreekt voordat u het rapport en uw reactie naar de

Tweede Kamer stuurt

Lopende onderhandelingen

] Vetgeving om tot tariefregulering over te gaan kost zekertwee

Lopende onderhandelingen

jaar In de tussentijd kunnen we een moreel appel op de banken doen om de
chartale infrastructuur bereikbaar en betaalbaar te houden

Toelichting
Onderzoeksresultaten
•

PwC steit dat vrijwillige afspraken met de banken

Contant Geld
van
en
•

niet houdbaar zijn

zoals in het Convenant

De banken maken verlies op het aanbieden

chartale infrastructuur de convenantsafspraken komen moeilijk tot stand

overtreding kan niet bestraft worden Overheidsingrijpen is daarom nodig

Het rapport beschrijft drie mogelijke marktordeningsopties en drie mogelijke

bekostigingsopties
Marktordeninosmodellen
o

0 scenario

o

Model A

banken worden verplicht om chartale basisdienstverlening te

vrijwillige afspraken huidig Convenant Contant Geld

leveren

De tarieven per transactie worden gereguleerd

o

Model B

0

Model C

Aanwijzen van een Universele Cash Dienstverlener
Publieke uitvoering door een staatsdeelneming

UCD

BekostiainosoDties

Optie 1 kosten omsiaan via betaalrekeningen
Optie 2 kosten omsiaan via elektronische betaalmiddelen
o
Optie 3 kosten omsiaan via algemene middeien
Hoewel de opties ais losse opties gezien kunnen worden koppelt PwC de
bekostigingsopties aan de marktordeningsopties Op hoofdlijnen betaalt de
o

o

•

Pagina 2 van 4

1919248

00001

partij die in het betreffende model de meeste invioed heeft op de efficientie
van

de keten

Daarnaast identificeert PwC zes basismaatreoeien die in alle

•

marktordeningsmodeilen moeten worden doorgevoerd
a

Het ministerie van Financien moet

samen

met DNB

de wettelijke

eisen aan de chartale infrastructuur en dienstverlening vaststellen en

deze periodiek herzien
b

Het moet banken worden verboden om geldopnames te tariferen

c

Een bank moet een kostendekkend tarief betaien ais haar klanten

gebruikmaken van een geldautomaat van een andere bank fallback
tarief
d
e

Er moeten veiligheidseisen komen voor geldautomaten
Er moet toezicht komen op het waardevervoer

om continuiteitsrisico s

te beperken

f

Overwogen moet worden om een acceptatieplicht in te voeren voor
^
toonbankinstellingen

Krachtenveld
Banken
In het Convenant Contant Geld is afgesproken dat de banken t m juli 2023

hun tarieven voor chartale dienstverlening niet verhogen
Daarna kan het convenant eventueel worden verlengd

de

freeze

op basis van de

uitkomsten van dit onderzoek
De banken hebben eerder aangegeven dat zij een overheidsbijdrage voor de

chartaie dienstveriening noodzakelijk vinden
aandeelhouders van Geldmaat
voor een

Daarnaast pleiten de

de grote banken Rabobank

ING

ABN AMRO

gelijk speelveld ten aanzien van de kosten voor de chartale

infrastructuur met kleine banken
In het licht van het afiopen van de freeze

banken tot een overheidsbijdrage

periode eind juli en de eis van de

is het van belang om hen mee te nemen in

de gemaakte keuze voor een model
Een risico is dat de banken twee maanden voor het afiopen van de freeze de
voorwaarden voor chartale diensten drastisch gaan vernauwen en de tarieven

gaan verhogen

Dat is niet wenselijk ten aanzien van de toegang tot het

betaiingsverkeer

Lopende Onderhandelingen

Toonbankinstellinoen
De toonbankinsteiiingen wijzen vooral op de hoge kosten voor het gebruik van
contant geid

Zij vinden dat de banken hen ertoe aanzetten om het gebruik van
zodat de banken aan hun Wwft verplichtingen

contant geld terug te dringen

kunnen voldoen

^

Toonbankinsteiiingen zijn winkets horeca

musea

benzinestations

kappers openbaar vervoer

etc

Pagina 3 van 4

1919248

00001

Dm
•

We kiezen er voor om met DNB in dit proces samen te blijven optrekken

eensluidend geluid is o i
•

van

belang

DNB had initieel een voorkeur voor model B

cashdienstverlener

Een

DNB geeft hier ook de voorkeur aan

naar voorbeeld van

een

universele

Deze optie is echter
weinig uitgewerkt waardoor DNB er weinig in ziet om deze optie in de praktijk
te brengen
UCD

PostNL

Communicatie

Wij stemmen de pubiicatie van het rapport en uw reactie te zijner tijd af met de
directie Communicatie

Politiek bestuurlijke context
•

Veel partijen hebben aandacht voor de toegankeiijkheid en betaaibaarheid
contant geld De motie Van der Plas vraagt om het gebruik van contant
geld te waarborgen ook gezien de plannen rond de digitale euro In eerdere
commissiedebatten Financiele markten heeft u toegezegd om de uitkomsten
van

van

dit onderzoek met de Tweede Kamer te delen en een kabinetsreactie te

geven
•

Kamerleden Stoffer en Alkaya pleiten voor een wettelijke acceptatieplicht van
contant geld

•

order andere recent In EW ^

De Europese Commissie zal naar verwachting eind mei met een voorstel

komen over de status van de euro als wettig betaalmiddel

Vermoedelijk zal

dit voorstel ook regels bevatten over de acceptatie van contant geld
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Verspreid over nota informatie over lopende onderhandelingen

^

www ewfnagazine nl ewpodium opinie 2023 01 ew podium acceptatie contant
https
geld moet wettelijk worden verplicht 918962

Pagina 4 van 4

1919248

00001

n
wm
Ministerie van Finanden

Directie Financiele
TER BESLISSING

Markten

Aan

Persoonsgegevens

de minister

Persoonsgegevens

nota

Opvolging ot^erzoek contant geld II

Datum

Aanleiding
Wij informeerden u eerder over de resultaten van het onderzoek naar de
toekomstige inrichting van de chartale keten Cbijiage 1 dat door PwC is
uitgevoerd U stemde toen in met nadere uitwerking van een wetteliike
•

verplichting voor banken om contant geld aan te bieden

Daarnaast vroeg u

17 april 2023
Notanummer
2023 0000093965

Eijiagen
1

Nota FM 31897

onderzoeken of de kosten omgeslagen kunnen worden over alle
betaalrekeningeoj of over pintransacties

om te

•

•

Samen met DNB hebben wij een model uitgewerkt waarbij de banken worden

verplicht om de infrastructuur van geldautomaten te verzorgen en opname
en stortdiensten van biljetten en munten aan te bieden
In deze nota vragen wij u om een aantal beslissingen te nemen over de
inrichting van het wettelijk kader Op basis daarvan leggen we na het
meireces een Kamerbrief aan

u voor

Beslispunten
Wij adviseren u akkoord te gaan met de voorkeursopties zoals verderop in deze
notitie omkaderd worden genoemd en vervolgens toegelicht Gaat u daarmee
akkoord

Als u met de afzonderlijke onderdelen instemt ziet dit als totaalpakket er als

voIgt uit

DNB deelt deze voorkeursopties

1

De drie grootste banken worden verplicht om de chartale infrastructuur

2

Banken^ die betaalrekeningen aanbieden worden verplicht om opname en

van

geldautomaten te verzorgen

zoals ze nu al doen via Geldmaat

storten van bankbiiietten aan hun kianten aan te bieden

De drie grootste

banken worden daarnaast verplicht om opname en storten
aan

te bieden aan hun kianten

van

zoals ze nu doen via Geldmaat

munten

De

tarieven die banken mogen rekenen aan hun kianten voor opname van
contant geld worden gereguleerd

kostenloos voor consumenten kosten

gemaximeerd voor zakelijke kianten

^

Met uitzondering van de kleinste banken die minder dan 0 2

van

de betaalrekeningen

aanbieden

Onder de verplichting zouden op dit moment vallen

ABN AMRO

Bung ING KNAB Rabobank Triodos Van Lanschot Volksbank

in willekeurige volgorde

Pagina 1 van 12

1920295

00002

3

DNB gaat in de hoedanigheld van zelfstandig bestuursorgaan

toezicht

houden op de wettelijke verplichtingen van opname en storten van

bankbiljetten en munten en het verzorgen van de chartale infrastructuur
van geldautomaten
4

U komt met een voorstel waarmee risico s die samenhangen met de

sterke concentratie in de aanbieders van waardevervoer wettelijk warden

gemitigeerd
Kernpunten
•

Op uw verzoek hebben wij ook onderzocht of deze infrastructuur door de
banken moet worden bekostigd of

ook door een heffing op pintransacties
Bij een heffing op pin betaal transacties zien wij vooral nadelen Het leidt tot

hogere complexiteit en uitvoeringskosten Banken zijn vanwege hun
alleenrecht om deposito s aan te trekken

maatschappelijk verantwoordelijk
DaarbiJ horen
adequate faciliteiten om deze private tegoeden in publiek content geld om te
zetten Bekostiging via de banken ligt o i daarom meer voor de hand
In deze nota is weergeven wat de feitelijke situatie wordt dus welke banken
met de wettelijke verplichtingen te maken zouden krijgen in de huidige
marktsituatie In de wetgeving zal waarschijniijk gewerkt worden met
drempeipercentages waardoor op termijn ook kan wijzigen weike banken
onder welke regels vallen
In een eerdere nota adviseerden we u voorafgaand aan publicatie van de
Kamerbrief in gesprek te gaan met de banken omdat de verpiichtingen voorai
bij hen komen te iiggen Inmiddels iijkt het ons beter dit gesprek in eerste
instantie op hoogambtelijk niveau te voeren Voorafgaand aan het versturen
voor

•

•

van

de goede toegang tot deze tegoeden van hun klanten

de Kamerbrief zuiien we samen met DNB ook met andere

convenantspartijen zoals consumenten

en

winkeiiersorganisaties spreken

Toelichting

Beslispunt 1 Aanbod van de infrastructuur
Wij adviseren u om de drie grootbanken ABN AMRO ING Rabobank
verplichten om een landelijk dekkend netwerk van opname en
stortautomaten aan te bieden en te bekostigen
•

In de eerdere nota bent u akkoord gegaan met ons advies dat er geen
noodzaak is om de chartale dienstverlening

•

te

publiek uit te voeren

—

de banken

zijn hiertoe immers goed in staat DNB deeit deze opvatting
Als er wettelijke verpiichtingen worden opgelegd aan banken is het de vraag
aan welke banken precies De maatregel moet in ieder geval gericht zijn op
banken die zich richten op retailkianten

Daarnaast is de vraag of vanuit het

oogpunt van proportionaiiteit de verantwoordeiijkheid voor een landelijk
dekkend stelsei aan geldautomaten aan alle retailbanken

•

^

of alleen aan de

van alle betaalrekeningen
grootste banken moet worden opgelegd 99 68
wordt aangeboden door acht banken ^
Ten aanzien van de bekostigingssystematiek is het momenteei zo dat aiie
banken een zogenaamd faiibacktarief betaien als hun klanten geld opnemen

In willekeurige volgorde

ABN AMRO

Bung

ING

KNAB

Rabobank Triodos Van Lanschot

Volksbank

Pagina 2 van 12

1920295

00002

•

bij een automaat Dit tarief wordt vastgesteld door de
betaalkaartmaatschappijen Mastercard en Visa In de bijiage onderdeel 2
vindt u een toelichting bij het fallbacktarief
Het fallbacktarief dat al geruime tijd ongewijzigd is is niet kostendekkend
Dit betekent dat de aandeelhouders van Geldmaat de drie grootbanken
Geldmaat is bun gezamenlijke bedrijf dat de geldautomaten exploiteert meer
betalen voor geldopnames bij de Geldmaat automaten dan de andere banken
In de ogen van de grootbanken geeft dit de kleinere banken een oneeriijk
concurrentievoordeei

•

Andersom kan gesteid worden dat de kracht van dit argument afhangt van
het speelveid waarnaar wordt gekeken
meer

Het klopt dat de drie grootbanken

betalen ais het gaat om chartaie diensten

samen

en

los van eikaar

betaalrekeningen

Tegelijkertijd hebben zij

grote marktmacht 85

een

van

aile

Door hun omvang kunnen zij diensten aanbieden die

kleinere banken niet aankunnen

Ook beschikken zij over meer manieren om

zich op de markt te financieren

Het is van beiang om barrieres voor kleinere

partijen en nieuwe toetreders zo laag mogelijk te houden

voor meer

concurrentie en diversiteit in het bankenlandschap
•

Daarnaast zou de markt zelf tot een verhoging van het fallbacktarief kunnen
komen

waarmee

het voordeel voor de kleinere banken kleiner zou worden

Mastercard en Visa hebben aangegeven hiervoor open te staan als aile
banken hiermee instemmen
•

Uit schattingen
betalen

en

blijkt dat de grootbanken ongeveer £1 10 per transactie

de andere banken €0 78 per transactie

grootbanken jaarlijks per bank

Dit betekent dat de

tussen de €0 4 min

en

€3 2 min

meer

betalen dan in de situatie dat de kosten gelijk zouden zijn voor aile acht
relevante banken

Deze totale kosten zijn zeer laag t o v

winsten van de drie grootbanken
doorrekenen van deze kosten

zie bijiage

naar de

kleinste van de acht relevante banken
•

onderdeel 1

andere banken
voor

de omzetten en

Andersom zou het

met name de vier

hen juist significant kunnen zijn

De drie grootbanken
Zij zijn de huidige aandeelhouders van Geldmaat
de enige aanbieder van geldautomaten met een landelijk dekkend stelsel
Van grotere banken mag een grotere maatschappelijke rol worden verwacht
Verder zijn o i

de volgende overwegingen relevant

hebben al de infrastructuur

gezien de grootte van deze banken en de marktmacht die zij hebben achten
wlj het proportioneel dat zij ook de verantwoordeiijkheid dragen voor het
aanbieden van een landelijk dekkend stelsel

•

De kosten voor de drie

grootbanken die met dit voorstel gepaard gaan zijn beperkt in relatie tot hun
winsten Daar staat tegenover dat de voordelen beperkt zijn als we de
verplichting en of het meebetalen wel opleggen aan ook de andere banken en
Andere banken
voor die partijen de kosten juist relatief zwaar zouden wegen
wel
betalen
blijven
per opname
Onze voorkeursoptie is om de verplichting voor het aanbieden en bekostigen
van een landelijk dekkend stelsel alleen op te leggen aan de drie grootbanken
DNB deelt deze opvatting
ABN AMRO ING en Rabobank

Vertrouwelijke Bedrijfsinformatie

Pagina 3 van 12

1920295

00002

Vertrouwelijke bedrijfsinformatie
•

We hebben ook gekeken naar de mogeliikheid om naast de drie grootbanken

ook Volksbank te verplichten tot het aanbieden en bekostigen van een

landelijk dekkend stelsel Dit is o i
•

geen reeel alternatief

belang dat Volksbank geen geldautomaten heeft Volksbank
zou bij het opieggen van een verplichting een deelneming kunnen nemen in
Geldmaat het bedrijf van de drie grootbanken waarmee zij nu zorgen voor
het landelijk dekkend stelsel van geldautomaten
Dit vereist overleg met

Ten eerste is van

Geldmaat

De totale activa van Geldmaat zijn

ergens tussen de € 24 min

nu

€ 277 min

waard

dus een

rato van aantal

deelneming
betaalrekeningen en €69 min 1 4 deel kunnen kosten Hierbij staat het de
huidige aandeelhouders de drie grootbanken vrij om elke prijs te vragen die
zou

ze
•

naar

willen

Ten tweede is Volkstoatrbi welijke Bedrijfsinf atotiffir dan de kleinste van de

grootbanken Er is bij voorbaat geen level playing field met Volksbank en de
andere drie grootbanken vanwege hun marktmacht en sterke
concurrentiepositie
•

Als we Volksbank wel iaten meebetalen aan de infrastructuur maar niet de

verplichting opieggen tot het aanbieden dan moet er een
bekostigingssystematiek komen De complexiteit en uitvoeringskosten hiervan
achten wij niet proportioneel
•

Ten slotte betaalt Volksbank samen met de vier andere kleinere banken mee

indien zij wettelijk verplicht worden om biljetopname en storten mogelijk te
maken

zie advisering hierover onder beslispunt 2

Beslispunt 2 Tarieven en dienstverfeningsaanbod voor eindgebruikers
Wij adviseren u om alle Nederlandse banken die betaalrekeningen
aanbieden met uitzondering van de banken die minder dan 0 2 a van de

betaalrekeningen aanbieden te verplichten tot het aanbieden van
biljetopname en storting en de drie grootste banken daarnaast tot het
aanbieden van muntopname

en

stortdiensten

Wij adviseren u om de tarieven van geldopnames en stortingen te
reguleren geen kosten voor consumenten zakelijke tarieven
maximeren

•

Banken die betaalpassen uitgeven via de bekende kaartnetwerken
Mastercard en VISA

zijn vanwege de voorwaarden van deze kaartnetwerken

al verplicht hun klanten toegang te geven tot geldautomaten voor

biljetopnames

De Nederlandse banken zijn aangesloten bij deze

kaartnetwerken

Niettemin kan het wenselijk zijn om banken alsnog wettelijk

te verplichten voor het geval dat kaartnetwerken hun voorwaarden aanpassen

waardoor biljetopname niet meer automatisch geborgd is
•

Ook de Payments Accounts Directive

verplicht banken soms om
Op grond van
de PAD kan een bank wel differentieren tussen betaalpakketten met en

biljetten opnemen

en

storten

zonder chartale diensten

aan te

PAD

bieden aan hun klanten

wat dus onvoldoende het doel realiseert om zoveel

Een wettelijke verplichting zou een
dergelijke differentiatie kunnen voorkomen We zien daarnaast dat de
noodzaak van bankpassen door digitale mogelijkheden vermindert

mogelijk mensen toegang te geven

Pagina 4 van 12

1920295

00002

Wij adviseren u daarom om de acht grootste banken te verplichten tot het
aanbieden van biljetopname en storten DNB dealt dit advies
Met hoge tarieven kunnen banken ontmoedigen dat hun klanten gebruik
maken van contant geld Daarom is het in onze optiek noodzakelijk om ook de
betaalbaarheid van opname en stortdiensten voor eindgebruikers te
waarborgen
De diensten kunnen worden onderscheiden in

muntopname

en

biljetopname biljetstorting

en

storting Daarnaast moet er onderscheid worden gemaakt

tussen de tarieven voor particulieren en zakelijke gebruikers

Een van de instrumenten om te hoge tarieven aan te pakken is
tariefregulering waarbij wettelijke maximumtarieven per transactie worden
gesteld De verhouding van de tariefregulering tot Europese wetgeving moet
nog nader worden bezien

Als alternatief is overwogen

om

de instemming van DNB te verplichten bij

Dit systeem wordt in lerland

tariefverhoging

heldere maatstaf voor

redelijke tarieven

gebruikt Bij gebrek aan een

stuit deze optie op

uitvoeringsbezwaren
Wij adviseren daarom samen met DNB om over te gaan tot tariefregulering
Een overzicht van de voorgestelde tarieven per transactie vindt u
onderstaand

Dienst

Particulier

Biljetopname

a

Nultarief

b

Uitwerking nodig

Biljetstorting
Muntopname

Muntstorting
We adviseren een

a

Zakelijk

c

Maximumtarieven

nultarief of verbod op tarifering

afstorten van bankbiljetten door particulieren

voor

het opnemen en

Dit draagt bij aan de

bruikbaarheid van contant geld voor cashafhankelijke groepen Ook is deze
^
optie in lijn met de motie Nijboer c s Een alternatief is een maximumtarief
Het opnemen en afstorten van muntgeld door particulieren vereist nadere
uitwerking
We adviseren maximumtarieven voor zakelijke klanten bijv winkeliers
omdat dat zij vaak grotere hoeveelheden contant geld opnemen of afstorten
Wij achten het proportioneel om die kosten gedeeltelijk aan hen door te
berekenen Dit geldt voor alle diensten De gewenste hoogte van deze
tarieven moet nog worden vastgesteld
In de voorkeursvariant wordt open gehouden hoe banken de kosten betalen

b

c

voor opnames

door particulieren en het verschil tussen de maximumtarieven

voor zakelijke en

de werkelijk kosten

Lopende Onderhandelingen

Lopende Onderhandelingen

Alternatief Bekostiging via elektronische betaalmiddelen
•

U heeft gevraagd om ook te

PWC heeft

dit onderzocht

betaalpas

aan
•

kijken naar de mogelijkheid om de kosten voor

chartale diensten om te slaan via elektronische betaalmiddelen
in de vorm van een toeslag bij

betaling

met een

de kassa

Conceptueel zijn er drie mogelijkheden om een dergelijke toeslag te

implementeren
^

Kamerstukken II

2020 2021

32 545

nr

140

Kamerbreed

m u v

CDA

Paging 5 van 12

1920295

00002

1

Via de kaartmaatschappijen

Mastercard en Visa

wordt een

vergoeding geheven
2

De bank die de pas uitgeeft

dus de bank van de betaler

brengt een

toeslag in rekening
3

De bank van de ontvanger brengt een toeslag per transactie in

rekening
In elk geval moet er ergens een centrale partij zijn die de toeslagen int en

verdeelt over de banken op basis van een bepaalde rato
•

Voordeel van deze bekostigingswijze is dat een extra geldopname door een
klant niet leidt tot extra kosten voor de bank van die klant

Daar staat

tegenover dat hiermee elektronisch betalen voor de betaalrekeninghouder
dan wel de toonbankinstelling
wordt t o v

•

contant betalen

winkel

restaurant

etc

minder aantrekkelijk

Dit effect zullen banken ongewenst vinden

gezien hun voorkeur voor elektronisch betalen Daarom kan deze optie voor
banken Juist een prikkel zijn om contant betalen te ontmoedigen Hoe minder
contant geld er wordt gebruikt hoe lager Immers de toeslag zal zijn
Bekostiging via elektronische betalingen kent een aantal nadelen
De vraag is of een heffing op kaartbetalingen past binnen het EU recht
o
Een aanvullende heffing op deze transacties zou in strijd kunnen komen
met bestaande Europese regelgeving of met het vrije betalingsverkeer in
de Unie Het zal in ieder geval lastig zijn om deze systematiek van
toepassing te laten zijn op partijen die via een vergunning in een ander
EU land actief zijn in Nederland Dit kan ertoe leiden dat dergelijke
partijen zich niet in Nederland meer willen vestigen of zich zelfs vanuit
Nederland naar andere EU landen verplaatsen
o

Het is daarnaast de vraag of het eerliik is t o v

elektronische betalingen
aan

te trekken

en

aanbieders van

Banken hebben het alleenrecht om deposito s

deze deposito s dan weer in te zetten voor andere

rendabele dlensten

Niet bancaire betaaldienstverleners mogen dit niet

Vanuit de maatschappelijke rol die banken vanuit dit alleenrecht hebben

beargumenteerd dat zij dan ook aan de lat staan om
en de mogelijkheid
om deze privaat aangehouden tegoeden ook in publiek contant geld om

zou

kunnen worden

een

goede toegang te garanderen tot deze tegoeden

te kunnen zetten
0

De uitvoerinq van de

heffing wordt complex en daarmee duurder

De

kosten van toezicht en handhaving zullen hoog zijn
o

Deze systematiek zal onder toonbankinstellingen tot veel weerstand
leiden

die

De rekening komt voor een groot deel bij deze retailers te liggen
naar

eigen zeggen

deze extra kosten niet een op een kunnen

verhalen op hun eigen klanten
•

Al met al concluderen wij dat de nadelen van deze optie

het bekostigen van

de chartale infrastructuur via een jaarlijkse toeslag o b v

het aantal

elektronische betalingen aan de toonbank

zwaarder wegen dan de

voordelen die ermee gepaard gaan

Pagina 6 van 12

1920295

00002

Beslispunt 3 Toezicht

Wij adviseren u ermee akkoord te gaan dat DNB in de hoedanigheid van
zelfstandig bestuursorgaan toezicht gaat houden op de naleving van de
wettelijke verplichtingen aan banken
•

Het gaat hier om het toezicht op de naleving van de verplichtingen die onder

beslispunt 1 worden voorgesteld

i

het aanbieden van opname

stortdiensten van van munten en bankbiljetten

en

ii

en

het verzorgen van de

infrastructuur van geldautomaten
•

Voor toezicht en handhaving kan worden aangesloten bij het bestaande

handhavingsinstrumentarium in het financieel toezicht DNB en de AFM
hebben hierbij als zelfstandig bestuurorgaan onder andere de bevoegdheid
tot het opieggen van een aanwijzing last onder dwangsom en bestuurlijke
boete
•

De vraag is welke toezichthouder het meest aangewezen is om dit toezicht te

houden

Vanuit de systematiek van de Wet op het financieel toezicht houdt

DNB prudentieel toezicht

financiele stelsel

•

soliditeit financiele ondernemingen en stabiliteit

de AFM gedragstoezicht

ordelijke en transparante
financielemarktprocessen zuivere verhoudingen tussen marktpartijen
zorgvuldige behandeling van clienten Enerzijds sluit toezicht op de chartale
dienstverlening op het eerste gezicht niet aan bij de prudentiele aard van het
toezicht van DNB Anderzijds verleent DNB reeds vergunningen aan banken
betaalinstellingen en elektronischgeldinstellingen
Daarbij komt dat toezicht op de naleving van de wettelijke verplichtingen
en

aansluit bij de taken en daaruit voortvloeiende werkzaamheden die DNB als

centrale bank verricht te weten het bevorderen van de goede werking van
het betalingsverkeer en het verzorgen van de geldsomloop
•

Het onder de zbo taken van DNB brengen betekent dat er een sturingsrelatie
met de minister van Financien is

De minister heeft dan

beperkte vanwege
statusj wettelijke bevoegdheden om te intervenieren bijvoorbeeld in
het kader van de begrotings en verantwoordingscyclus en voor de
uitoefening van die bevoegdheden is er ministeriele verantwoordelijkheid en
In de uitoefening van
een aangrijpingspunt voor parlementaire controle
centrale banktaken is DNB volstrekt onafhankelijkheid daarbij ontbreekt een
sturingsrelatie met de minister van Financien Wij vinden het niet wenselijk
uit het oogpunt van democratische legitimiteit van overheidsoptreden om het
toezicht op de naleving van de wettelijke verplichtingen daar te beleggen
DNB begrijpt de wens van het ministerie om genoemde sturingsrelatie vorm
de zbo

te geven
•

Op een later moment zullen we de wijze van bekostiging van het toezicht ter
beslissing aan u voorleggen De bekostiging van dit toezicht kan op drie
manieren worden vormgegeven
o

Bekostiging uit de oobrenosten van de monetaire taak waaronder ook
andere betalingsverkeertaken vallen

Hierdoor kan het toezicht intern

worden ingebed binnen de centrale bank

divisie betalingsverkeer

zoals

Paging 7 van IZ

1920295

00002

nu

ook het geval is bij oversight op afwikkelondernemingen

Dit zorgt

synergievoordelen en daarmee lagere kosten die bovendien niet
voor rekening van banker komen
DNB heeft om bovengenoemde redenen een voorkeur voor deze optie

voor

■

Wij kunnen ons hierin vinden
■

Wei onderzoeken we nog nader met DNB of dan sprake zou zijn van

ongeoorloofde monetaire financiering artikel 123 Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie

dan wel dat het als

geoorloofde kosten voor de betalingsverkeertaak kan worden gezien
o

o

Doorberekening van de toezichtkosten aan de onder toezicht staande

instellingen op grond van de Wet bekostiging financieel toezicht 2019
Financiering van het toezicht vanuit de riiksbegroting

Beslispunt 4 Regulering waardevervoer
Wij adviseren u akkoord te gaan met het uitwerken van voorstellen
waarmee risico s die samenhang met de sterke concentratie in de
aanbieders van het waardevervoer gemitigeerd worden
•

Waardevervoer is een onmisbare schakel in de chartaie infrastructuur

Zonder

waardevervoer kan content geld immers niet gedistribueerd worden

•

Onderbreking van de dienstverlening kan leiden tot knelpunten in de keten
waardoor het chartaie betalingsverkeer niet goed meer kan functioneren
De markt voor waardevervoer in Nederland is sterk geconcentreerd Op dit
moment heeft Brink s 90 tot 95

aandeel in deze markt Brink s bedient alle

geldautomaten van Geldmaat bancaire netwerk een groot deel van de
toonbankinstellingen en de Independent ATM Deployers lAD s de van
banker onafhankelijke geldautomaten
Naast Brink s zijn twee andere
speiers Ziemann en VT5 actief in de markt met een klein marktaandeel
•

De sterke concentratie brengt continuiteits

en

marktmachtrisico s met zich

Deze risico s worden op dit moment niet

•

•

specifiek geadresserd in wet en
regelgeving Wel hebben DNB en Brink s op basis van vrijwilligheid een
overeenkomst gesloten om de continuiteit in het waardevervoer te borgen
Hierin staan afspraken die neerkomen op informatie en
rapportageverplichtingen Ook zijn partijen overeengekomen dat Brink s een
living will opstelt waarbij zij haar activiteiten financiele informatie en voor de
chartaie keten relevante processsen omschrijft
Als gaat om het risico op beperkte marktwerking de ACM ziet toe op misbruik
van machtspositie van marktdominante speiers De lat voor de kwalificatie
misbruik lijkt evenwel hoog te liggen
In het PWC rapport wordt aanbevolen om te komen tot regulering van het
waardevervoer

•

Gelet op het voorgaande zien wij

waardevervoer voor ons

om

met DNB

een vorm van

regulering van

risico s te mitigeren die samenhangen met de

sterke concentratie binnen deze markt We denken op dit moment

•

in elk

geval aan mogelijkheden om de afspraken die DNB en Brink s hebben
neergelegd in de living will overeenkomst een steviger juridisch fundament te
geven om de continuiteit van de dienstverlening beter te borgen
Wij zijn nog bezig met DNB om de verschillende opties voor regulering in
kaart te brengen

en

uit te werken

met voor

later moment een voorstel ter beslissing aan

en
u

nadelen

en

wij zullen op een

voorleggen

Pagina 8 van 12

1920295

00002

Communicatie
Communicatie wordt aan u voorgelegd met de kamerbrief

Politiek bestuurlijke context
•

U hebt de Kamer toegezegd het onderzoek en uw beleidsreactie voor de
zomer toe

•

te sturen

Eind mei wordt een Commissievoorstel verwacht over de status van de euro

Vermoedelijk zullen hierin ook voorstellen tot

als wettig betaalmiddel

regelgeving

over

de acceptatie van contant geld staan

We wachten dit

voorstel af en zullen hter in de Kamerbrief naar verwijzen
De motie Van der Plas c s

verzoekt de regering het gebruik van contant geld

in Nederland te waarborgen en in 2023 een effectanalyse uit te voeren en zo

de mogelijke marktverstorende werking van de invoering van een digitale
euro

in kaart te brengen

Het eerste deel van deze motie wordt betrokken in

het onderzoek van PWC en de vervoigstappen hierop

Afhankeiijk van het

Commissievoorstel verwacht eind mei is ten aanzien van het tweede deel van
de motie hiervan de impact te bepalen
•

De motie Ephraim c s

verzoekt de regering om nogmaals te bevestigen dat

het uitfaseren van contant geld niet aan de orde is en dat ook te
communiceren
•

Dit voorstel geeft daar uitvoering aan

Eerdere moties over dit onderwerp zijn afgedaan toen de Kamer werd

gemformeerd over het Convenant contant geld in 2022 Het ging onder
andere om de motie Nijboer c s die opriep om het opnemen van contant geld
kostenloos te laten blijven
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden

Bedrijfsgevoelige informatie zoals aantai betaalrekeningen in beheer etc
vertrouwelijk en wordt gelakt voor openbaarmaking

is

Pagina 9 van 12

1920295

00002

«

Bijiage

Bij beslispunt 1 Omvang banken naar aantal betaalrekeningen
Verondersteld

Instelling
genummerd naar
volgorde aantal
betaalrekeningen

Cumulatief

Aantal

Cumulatief

betaal-

aantal

percentage van

biijetopnames

totaal

door kianten van

rekeningen

bank

1
2

3
4

5

Vertrouwelijke bedrijfsinformatie
6

7
8
9
10

Bij beslispunt 2 Overzicht winstcijfers 4 grootste banken
Overzicht winstcijfers grootbanken tussen 2017 en 2021

Netto winst

EUR min

ING

2018

2019

2020

2021

2022

4 905

4 703

4 781

2 485

4 776

3 674

^

4 8

9 2

7 2

1 234

1 776

6

8 7

3 692

2 786

8 30

6 2

To

Return on Equity

Netto winst

2017

EUR min

2

2 791

7^2
2 312

9

2 046

45

ABN AMRO
Return on

14 50

Equity

Netto winst

EUR min

11 40

10 00

2 674

3 004

2 203

6 70

7 30

5 30

0 80
1 096

Rabobank
Return on Equity
Netto winst

EUR min

268

329

275

2 70
174

162

191

Volksbank
9 10

Return on Equity

7 60

7 70

5 10

4 70

5 2

Fallbacktarief voor ATM gastgebruik
•

gastgebruik is onderdeel van het huidige
betalen een
en creditcards uitgeven
tarief aan de aanbieder van de geldautomaat op het moment dat een
kaarthouder van de bank daar bankbiljetten opneemt Als de bank en de
aanbieder van de geldautomaat een tarief voor gastgebruik hebben
afgesproken betaalt de bank dat tarief Als zo n afspraak er niet is betaalt
de bank het fallbacktarief voor ATM gastgebruik dat is vastgesteld door het
Net fallbacktarief voor ATM

bekostigingsmodel

Banken die debit

betaalkaartschema waar de betreffende betaalkaart door de bank op is

aangesloten
benamingen
•

van
o a

Visa of Mastercard
service fee

en

Deze vergoeding kent verschillende

reversed interchange fee

De vergoeding voor gastgebruik is bedoeld ter compensatie van de kosten

die een geldautomaathouder maakt bij de exploitatie van een geldautomaat
De fallbacktarieven voor ATM

gastgebruik zijn al lang niet meer

kostendekkend zoals ook PwC en McKinsey
infrastructuur in Nederland juni 2021

De toekomst van de chartale

aangeven

Pagjna 10 van 12

1920295

00002

Het fallbacktarief voor ATM

•

gastgebruik zorgt ervoor dat kaarthouders

opnames kunnen doen ook als issuers en acquirers geen underling bilateraal
tarief voor ATM gastgebruik hebben afgesproken Voordat er Geldmaat
automaten waren

maakten banken onderling

bilaterale

afspraken over de

tarieven voor het gastgebruik van etkaars ATM
Het fallbacktarief voor ATM

•

VISA

card schemes

voor

gastgebruik wordt bepaald door Mastercard en
geldopnames over hun netwerk en is voor alle

betrokken partijen gelijk De betaalkaartschema s brengen dit tarief in

•

rekening bij de issuer de bank die de pas aan zijn klant heeft uitgegeven en
vergoeden die vervolgens aan de ATM acquirer
Het fallbacktarief varieert met de hoogte van het opgenomen bedrag
Gemiddeld bedroeg de hoogte van het fallbacktarief voor ATM gastgebruik
voor Geldmaat

in 2021 ca

Zie ook de grafiek hieronder

EUR 0 78

NB

dit

ziet op de situatie in 2021 en hierin is de kostprijs van Geldmaat voor een

verder rekenen we met een

geldopname nog ingetekend op EUR 1 30
kostprijs van EUR 1 10

Fallback fee per geldopnamebedrag
€ 4 00
£3 50

€3 00

^ €2 50

I €2 00
Q

1 €1 50
€1 00
€0 50

€0 00

€0

€100

€200

€300

€500

€400

€600

€700

CSOO

€900 €1 000

Opnamebedrag
—

V PAY Visa fee

limiet €0 75

Mastercard Debit 23 fee

•

■

Maestro fee

Gemiddelde kostprijs Geldmaat

De fallbacktarieven voor ATM gastgebruik met Maestro
zijn in ons land al lange tijd niet gewijzigd
o

en V PAY

kaarten

Het fallbacktarief van Maestro is in 2011 vastgesteld tijdens de
overname van

de dienstverlening van het Nationaal Gastgebruik

Geldautomaten

NGG

afhandeling van geldopnames d m v

gastgebruik op het nationale PliM systeem door Mastercard De
hoogte van het Maestro tarief werd destijds op verzoek van de banken
vastgezet op het NGG niveau en is sindsdien onveranderd gebieven
o

Voor Visa
een

V PAY

geldt dat het fallbacktarief zijn oorsprong vindt in

Brits onderzoek naar optimale tarieven uit 2008

waarna

dit voor

de gehele Europese markt gold en eveneens ongewijzigd bleef
sindsdien

Pagina ll van 12

1920295

00002

Kostenberekeningen tabel
Nettoverschil te

Te betalen
Aantal
betaal

Type bank

rekeningen
particulier
en zakelijk

Veronderstel

aan Geldmaat

d gemiddeld

o b v

gemiddeld

aantal

fallbacktarief

bieden 85

I

van

gastgebruik

I

b v

Geldmaat

7S

indien

Andere banken bet

genoemd

Geldmaattarief

voor ATM

opnames per
bank

betalen aan

Geldmaat
o

jaarlijks

van EUR0

Geldmaat banken

Te betalen aan

genoemde
Geldmaattarief van

EUR 1 10
per

EUR 1 10 per

biljetopname

biljetopname
betalen

I

I

van

alle

betaalrekeningen
aan

Middelgrote Andere
banken

Vertrouwelijke bedrijfsinformatie

samen

13

Kleine

Andere

banken

Pagina 12 van 12

1920295

00002