Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2997
Vragen van de leden Gijs van Dijk en Nijboer (beiden PvdA) aan de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris van Financiën
over het artikel «Tozo-uitkering is halve sigaar uit eigen doos» (ingezonden
9 april 2021).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede
namens Staatssecretaris van Financiën (Fiscaliteit en Belastingdienst)
(ontvangen 1 juni 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2656.
Vraag 1 en 2
In uw antwoord aangaande de kinderalimentatie stelt u dat de «partner- en
kinderalimentatie.... ook bij het inkomen [behoren]», hoe verhoudt dit zich
met artikel 31, lid 2a (Participatiewet) waarin wordt gesteld dat «middelen die
[de belanghebbende] ontvangt ten behoeve van het levensonderhoud van
een niet in de bijstand begrepen persoon» niet tot de middelen (de bijstand)
worden gerekend?
Deelt u de mening dat middelen die bedoeld zijn voor kinderen, die geen
gebruik kunnen maken van de bijstand, om die reden onder de definitie «niet
in de bijstand begrepen persoon» zouden behoren te vallen? Zo nee, wie valt
er dan volgens u onder de definitie «niet in de bijstand begrepen persoon»?
Antwoord 1 en 2
Alimentatie is een uitkering tot levensonderhoud op grond van het Burgerlijk
wetboek, en wordt daarmee, volgens de wet, tot het inkomen gerekend.1 Dat
geldt ook voor kinderalimentatie. De Participatiewet heeft als hoofdregel dat
tot de middelen al het eigen vermogen en het inkomen worden gerekend
waarover de alleenstaande of het gezin beschikt of redelijkerwijs kan
beschikken.2 Het uitgangspunt van de bijstand is dat het een laatste vangnet
is. De bijstand is daarom aanvullend op de eigen middelen.
Aan echtgenoten met of zonder minderjarige kinderen en aan alleenstaande
ouders wordt de bijstand als «gezinsbijstand» verstrekt, waarbij – op enkele
wettelijke uitzonderingen na – de middelen van alle gezinsleden in aanmerking worden genomen. Niet in (gezins-)bijstand begrepen personen betreffen

1
2

ah-tk-20202021-2997
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Artikel 31 eerste lid sub a Participatiewet.
Artikel 31 eerste lid Participatiewet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

in dit verband bijvoorbeeld inwonende meerderjarige kinderen; deze kunnen
immers zelfstandig recht op bijstand hebben.
Vraag 3
Klopt het verder dat kinderalimentatie in de Wet inkomstenbelasting 2001, art.
101.1b niet als inkomen wordt gezien? Zo ja, kunt u dan uitleggen waarom
kinderalimentatie dan wel als inkomen wordt gezien in de Participatiewet?
Antwoord 3
De Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001) regelt een belastingheffing die
aansluit bij het individu. Anders dan de Participatiewet heeft de Wet IB 2001
dus het individu als uitgangspunt en niet het gezin. Bij de beantwoording ga
ik ervan uit dat in de vraag is bedoeld te verwijzen naar artikel 3.101, eerste
lid, onderdeel b, Wet IB 2001. Op grond van deze bepaling wordt kinderalimentatie niet als inkomen van de belastingplichtige (ouder) gezien. Deze
bepaling stelt dat periodieke uitkeringen en verstrekkingen die voortvloeien
uit het familierecht en worden ontvangen van bloed- of aanverwanten in de
rechte lijn – zoals kinderalimentatie – niet tot het inkomen behoren.
Vraag 4 en 5
Deelt u de mening dat kinderalimentatie bedoeld is om eten, kleren en
speelgoed voor kinderen te kopen en niet als inkomen gezien te worden?
Bent u bereid deze onrechtvaardigheid te schrappen, zodat alleenstaande
ouders hun kinderen de zorg kunnen geven die kinderen nodig hebben?
Antwoord 4 en 5
Laat mij beginnen met voorop te stellen dat ik met u deel dat continuïteit in
het voorzien van levensonderhoud van kinderen centraal staat. Kinderalimentatie, een uitkering tot levensonderhoud, is dan ook bedoeld om deze
continuïteit na een echtscheiding te faciliteren. Volgens vaste jurisprudentie3
wordt bij de berekening van de bijstand met de ontvangen kinderalimentatie
rekening gehouden. Immers – net als de kinderalimentatie – beoogt ook de
algemene bijstandsnorm in het levensonderhoud van de belanghebbende en
zijn gezin te voorzien.
Vraag 6
Kunt u aangeven waarom artikel 56 van de Participatiewet nog niet in
werking is getreden? Bent u bereid om dit artikel, zeker vanwege de
coronacrisis waarin het voor alleenstaande ouders enorm lastig is om rond te
kunnen te komen, in werking te laten treden?
Antwoord 6
Bij de invoering van de voorloper van de Participatiewet, de Wet Werk en
Bijstand, in 2004 was voorzien om conceptwetsartikel 56 in werking te laten
treden na invoering van een nieuw (kinder)alimentatiestelsel.4 Dit nieuwe
stelsel kreeg vorm in het wetsvoorstel «Wet herziening kinderalimentatiestelsel». Op 9 november 2006 is echter door het toenmalige kabinet besloten om
dit wetsvoorstel in te trekken.5
Omdat het conceptwetsartikel 56 van de Wet Werk en Bijstand en later de
Participatiewet onlosmakelijk is verbonden met de invoering van een nieuw
kinderalimentatiestelsel is het tot op heden niet in werking getreden.
Vraag 7
Daarnaast stelt u in uw antwoord dat de Tozo-uitkering «een gezinsuitkering
is die door beide partners wordt aangevraagd. Daardoor telt de uitkering mee
bij het inkomen van de partner en ontvangen beide partners voor de helft van
de verstrekte gezinsuitkering een jaaropgave», op basis van welke fiscale
regelgeving is dit gebaseerd?

3

ECLI:NL:CRVB:2017:2496.
Kamerstuk 28 960, nr. 3,
5
Kamerstuk 29 480, nr.15.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Zoals eerder aangegeven gaat de Participatiewet uit van steun aan het
«gezin». De Tozo-uitkering is daarom, op basis van de Participatiewet, een
gezinsuitkering. Als de Tozo-gerechtigde een partner heeft, betekent dit dat de
uitkering aan beide partners wordt toegekend. Dit is conform artikel 11,
vierde lid, Participatiewet. Hierbij wil ik graag verduidelijken dat met het
aanvragen door beide partners wordt bedoeld, dat bij het aanvragen van de
Tozo-uitkering de eventuele partner van de aanvrager de aanvraag voor de
Tozo-uitkering medeondertekent. Het verstrekken van de jaaropgave berust op
artikel 28, eerste lid, onderdeel e, van de Wet op de loonbelasting 1964.
Omdat de Tozo-uitkering beide partners gezamenlijk toekomt, – immers, wie
Tozo aanvraagt, vraagt een gezinsuitkering aan – ontvangen beide partners
een jaaropgave, ieder voor de helft van het toegekende bedrag.
Vraag 8, 9 en 10
Klopt het dat de Tozo-uitkering, op basis van de «Rekenregels en handleiding
loonheffingen over bijstandsuitkeringen» op individueel niveau wordt
verstrekt en dus geen gezinsuitkering is?
Klopt het dat de naheffing bij zelfstandigen die gebruik hebben gemaakt van
de Tozo-uitkering niet is gebaseerd op een wettelijke bepaling, maar op basis
van beleidsregel 3.1 uit de «Rekenregels en handleiding loonheffingen over
bijstandsuitkeringen»?
Deelt u de mening dat deze beleidsregel geen wettelijk basis biedt en als deze
beleidsregel nadelige gevolgen geeft voor een individu deze beleidsregel
juridisch aan te vechten is?
Antwoord 8, 9 en 10
De brochure Rekenregels en handleiding loonheffingen over bijstandsuitkeringen die jaarlijks wordt gepubliceerd, is een handleiding voor gemeenten en
de Sociale Verzekeringsbank (SVB) die loonheffingen moeten inhouden over
bijstandsuitkeringen op grond van de Participatiewet en het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004. De brochure beoogt deze partijen te informeren
over de verplichtingen die zij hebben op grond van de Participatiewet en de
Wet op de loonbelasting 1964, het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 en
de Regeling loonbelasting- en premietabellen 1990 ten aanzien van het
inhouden en afdragen van loonheffingen6 over bijstandsuitkeringen. De
brochure schept geen (nieuwe) verplichtingen.
In de brochure wordt aangegeven dat in gevallen waarin bijstand wordt
verstrekt aan gehuwden en daarmee gelijkgestelden, voor beide partners een
gelijke aanspraak op de (aanvullende) bijstand bestaat. Ook is aangegeven
dat hierbij niet van belang is aan wie van de partners de bijstand wordt
uitbetaald. Deze opmerkingen vinden hun grondslag in de Participatiewet.
Immers, bijstand via de Participatiewet is bijstand aan het «gezin». In de
brochure is vervolgens opgenomen dat dit betekent dat voor het bepalen van
de loonheffingen het rekenvoorschrift voor elk van de partners moet worden
toegepast en dat deze individuele benadering ook geldt voor de definitieve
vaststelling na afloop van het kalenderjaar.
De loonheffingen over de uitkeringen op grond van de Participatiewet en het
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 zijn een voorheffing op de
verschuldigde inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen. De heffing
van inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen over de Tozo-uitkering
die zelfstandigen hebben ontvangen, volgt uit artikel 3.101, eerste lid,
onderdeel a, Wet IB 2001 en heeft daarmee een wettelijke basis. Zoals eerder
vermeld heeft de brochure geen werking richting de uitkeringsgerechtigden
en is dit niet de grondslag voor de heffing van inkomstenbelasting en premie
volksverzekeringen bij belastingplichtigen. Voor de volledigheid wordt hier
opgemerkt dat na het doen van aangifte inkomstenbelasting sprake is van
heffing van inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen door een
aanslag. Het is iets anders als de inspecteur de inhouding van loonbelasting
en premie volksverzekeringen bij de inhoudingsplichtige corrigeert. Dan is
sprake van naheffing en de inhoudingsplichtige kan deze naheffing vervolgens op de belastingplichtige verhalen.

6

In deze handleiding zijn met «loonheffingen» niet de premies werknemersverzekeringen
bedoeld want die premies hoeven niet over bijstandsuitkeringen te worden betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 11, 12 en 13
Klopt het dat de Tozo-uitkering, op basis van artikel 45 in de Participatiewet,
per kalendermaand wordt vastgesteld en betaald?
Zo ja, klopt het dan ook dat de naheffing van de Belastingdienst er feitelijk op
neerkomt dat de Tozo-uitkering met terugwerkende kracht wordt aangepast
terwijl deze uitkering juist per kalendermaand al is vastgesteld?
Wordt door de naheffing van de Belastingdienst artikel 45 van de Participatiewet geschonden? Zo ja, deelt u de mening dat er dan een wettelijke basis
dient te zijn om toch als Belastingdienst een naheffing te doen?
Antwoord 11, 12 en 13
Het uitgangspunt is om de Tozo-uitkering per kalendermaand vast te stellen
en te betalen. De wettelijke basis voor de Belastingdienst voor de heffing van
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen over de Tozo-uitkering is
artikel 3.101, eerste lid, onderdeel a, Wet IB 2001. De heffing van inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen van ondernemers en hun partners
laat het toegekende recht op bijstand op basis van de Participatiewet
ongemoeid. In het antwoord op vraag 14 ga ik hier verder op in. In de
beantwoording van uw eerdere Kamervragen heb ik toegelicht waarom er bij
Tozo 1 in enkele gevallen achteraf heffing door middel van een aanslag
inkomstenbelasting heeft plaatsgevonden bij sommige Tozo ontvangers met
een partner.7
Vraag 14
Bent u bereid, vanwege de onduidelijkheid, onnodige fiscale procedures maar
ook voor gelijke behandeling, een oplossing voor al die gedupeerde
zelfstandigen met een partner te bieden en de naheffing te schrappen?
Antwoord 14
De afgelopen maanden hebben vele zelfstandige ondernemers te maken
gehad met een onzekere tijd waardoor zij begrijpelijkerwijs veel aan hun
hoofd hadden. Daarnaast waren de meeste Tozo aanvragers een «nieuwe
doelgroep» die niet bekend was met het aanvragen van een uitkering. Ik heb
er dan ook alle begrip voor dat het voor deze zelfstandige ondernemers lastig
was om het allemaal te overzien. Ik heb mij samen met de VNG en Divosa
ingespannen om gemeentes en Tozo-aanvragers zo goed mogelijk te
informeren over het aanvragen van en de aard van de uitkering. Dit heb ik
gedaan zowel via een speciale pagina op rijksoverheid.nl8 als de platformen
van Divosa, VNG en de Kamer van Koophandel.
Echter, als de heffing strikt het gevolg is van het inkomen van de partner in
Tozo 1, dan heeft de heffing betrekking op diens inkomen, dat buiten
beschouwing is gelaten bij de toekenning van bijstand. De heffing is geen
aanpassing van de toegekende bijstand. Dat betekent dat er geen aanleiding
is tot een aanvulling vanuit de bijstand. Zoals bij vraag 13 is aangestipt, kan
de Tozo bij partners van zelfstandigen leiden tot een hogere inkomstenbelastingaanslag. Deze aanslag heeft betrekking op het individueel vastgestelde
inkomen van die partner (zie het antwoord op vraag 3). Voor het achterwege
laten van die heffing bestaat geen wettelijke basis.

7
8

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2078.
Rijksoverheid.nl – Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo):
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzichtfinanciele-regelingen/tozo/jaaropgave-van-uw-gemeente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4