Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 317

JBZ-Raad

Nr. 436

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 9 augustus 2016
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 8 juni 2016
overleg gevoerd met de heer Dijkhoff, Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie, over:
– de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d. 2 juni
2016 inzake aanbieding geannoteerde agenda JBZ-Raad 9 en
10 2016 en monitoringsoverzicht JBZ-dossiers 2e kwartaal
2016 (Kamerstuk 32 317, nr. 420);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
30 mei 2016 inzake verslag Raad Justitie en Binnenlandse
Zaken van 20 mei 2016 (Kamerstuk 32 317, nr. 416);
– het voorstel van de Europese Commissie d.d. 4 mei 2016
inzake EU-voorstel: verordening hervorming Dublinsysteem
COM (2016) 270 (Engelstalige versie);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 13 mei
2016 inzake fiche: Slimme grenzenpakket 2016 (Kamerstuk
22 112, nr. 2136);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 20 mei
2016 inzake fiche: Mededeling visumreciprociteit: stand van
zaken en aanpassing mechanisme (Kamerstuk 22 112,
nr. 2139);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 27 mei
2016 inzake fiche: Wijziging Dublinverordening (Kamerstukken
22 112 en 34482, nr. 2143);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 27 mei
2016 inzake fiche: Verordening EU-agentschap voor asiel
(Kamerstukken 22 112 en 34482, nr. 2144);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 27 mei
2016 inzake fiche: Wijziging EURODAC-verordening (Kamerstukken 22 112 en 34482, nr. 2145);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 27 mei
2016 inzake fiche: Wijziging verordening afschaffing visumplicht Oekraïne (Kamerstukken 22 112 en 34481, nr. 2142);
– de brief van de Europese Commissie inzake verslag van een
politieke dialoog over het EU-voorstel: Verordening Europese
grens- en kustwacht COM (2015) 671 (Kamerstuk 34 370,
nr. 4).

kst-32317-436
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

2

Voorzitter: Gesthuizen
Griffier: Loeffen
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Azmani, Fritsma,
Gesthuizen, Kuiken, Sjoerdsma, Voordewind en Voortman,
en de heer Dijkhoff, Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.
Aanvang 14.09 uur.
De voorzitter:
Ik heet de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, de collega’s, de
aanwezigen op de publieke tribune en de mensen die meeluisteren van
harte welkom. Het is een wat bijzonder algemeen overleg. We beginnen
tien minuutjes te laat, omdat we moesten stemmen. Dat geeft ons van
14.10 uur tot 16.00 uur de tijd om de geagendeerde onderwerpen
inhoudelijk te bespreken. Het laatste uur van deze vergadering, van 16.00
uur tot 17.00 uur, moet gereserveerd worden voor het bespreken van de
informatieafspraak over de behandelvoorbehouden. Ik stel voor om de
spreektijd in de eerste termijn van dit eerste deel van het algemeen
overleg zeer beperkt te houden, tot drie minuten, in de hoop dat u
daarmee uit de voeten kunt. Als u een heel klein beetje uitschiet, dan ga ik
daar coulant mee om. Ik stel wel voor om het echt binnen de perken te
houden, zodat we een goede gedachtewisseling met de Staatssecretaris
kunnen hebben.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Hoewel wij het vaak met elkaar oneens zijn, vind ik het fijn om
de heer Fritsma weer in goede gezondheid in ons midden te zien. Fijn dat
u er weer bent.
Om te beginnen wil ik stilstaan bij alle nieuwe slachtoffers die op de
Middellandse Zee zijn gevallen. Zij zochten een nieuw bestaan met een
hoopvolle toekomst, maar vonden de dood. Er spoelen de laatste tijd
regelmatig lijken aan op het Libische strand en de wereld reageert murw
en verdoofd. Kan de Staatssecretaris hierop reflecteren? Hoe staat het met
de reddingscapaciteit die beschikbaar is op de Centraal-Mediterrane
route?
In plaats van te reageren met een daadkrachtig nieuw asielsysteem
hebben de Europese regeringen besloten tot het creëren van een
halfslachtig noodmechanisme. Waarom, zo vraag ik de Staatssecretaris.
Waarom komen wij niet tot een echte daadkrachtige hervorming? Wat
moet er nog gebeuren voordat Europa zichzelf in beweging weet te
brengen? Nederland is nog altijd de tijdelijk voorzitter. Ik hoop dat de
Staatssecretaris dat voorzitterschap alsnog wil benutten om tot een meer
daadkrachtige oplossing te komen. Het verbaast mij dat in de reactie op
het weinig daadkrachtige voorstel dat voorligt het kabinet zelfs hier en
daar op de rem wil trappen. Zo moet natuurlijk wel eerst geregeld worden
dat niet alleen het inwoneraantal, maar ook de landoppervlakte moet
worden meegenomen in de verdeling van de middelen, want stel je voor
dat Nederland een paar mensen te veel krijgt. Lukt het dit kabinet de
noodzaak van deze hervorming wel in het perspectief van het enorme
drama op de Middellandse Zee te zien? Oplossingen zijn dringend nodig.
Elke dag dat we niet wat doen, is er een te veel.
Ook wat Turkije betreft zou GroenLinks graag meer daadkracht zien. Ik lees
in het verslag van het vorige beraad dat het voorzitterschap aldaar
bezorgdheid heeft uitgesproken over de rapporten van Human Rights
Watch en Amnesty over mensenrechtenschendingen, gedwongen
uitzettingen, kinderarbeid en beschieting aan de grenzen, en dat het
voorzitterschap de Europese Commissie heeft opgeroepen om deze
kwestie actief te blijven volgen. Kan de Staatssecretaris aangeven wat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

3

voorzitterschap precies heeft verstaan onder dat «actief volgen»? Wat
houdt dat concreet in? Wanneer kan de Kamer een onafhankelijk en
gedegen rapport verwachten over de situatie voor vluchtelingen in
Turkije? Misschien kan de Staatssecretaris een tandje bijzetten om te
voorkomen dat Nederland als onderdeel van de Europese Unie indirect
verantwoordelijk wordt voor zaken als kinderarbeid.
Tot slot wil ik graag de aandacht van de Staatssecretaris vragen voor de
opvang van asielzoekers in Griekenland. Onlangs is het kamp in Idomeni
ontruimd. De vraag is waar deze mensen terecht zijn gekomen. Mij
bereiken signalen dat een aantal van deze mensen in onwaardige
opvangsituaties terecht is gekomen, in kampen met te weinig sanitair,
geen privacy en slechte afvoer van afval. Is de Staatssecretaris bereid de
kwaliteit van opvang in Griekenland aan te kaarten bij de JBZ-Raad en met
zijn collega’s een plan van aanpak op te stellen om Griekenland te helpen
om de situatie snel te verbeteren? Dit gebeurt immers wel op
EU-grondgebied en daarom zijn wij medeverantwoordelijk. Graag een
reactie.
De heer Azmani (VVD):
Voorzitter. In het vorige AO JBZ-Raad hebben wij al kunnen vaststellen dat
de agreement met Turkije werkt. De asielinstroom daalt fors, het aantal in
de Egeïsche Zee omgekomen mensen is drastisch gedaald en er is een
grote slag geslagen met de aanpak van mensensmokkelaars. Ik vraag aan
de Staatssecretaris hoe de ontwikkelingen in de afgelopen weken zijn. Ik
heb toen al aangegeven dat ik mij daar uitvoeringstechnisch zorgen over
maak.
Ik vraag mij ook af wat de laatste stand van zaken is van het aanbod dat
lidstaten hebben gedaan om extra besliscapaciteit naar Griekenland te
brengen.
Hoe zit het met het een-op-een opnemen, nu een beperkt aantal landen
daarvoor verantwoordelijkheid heeft getoond? Is die verantwoordelijkheid
al verder gegroeid?
Hoe varen de zaken van de Griekse beroepscommissies die gegrond zijn
verklaard? Wordt er al hard aan gewerkt om dit ongunstig tij te keren?
Wat is de laatste stand van zaken van de Libiëroute? Ik begrijp uit het
verslag dat Egypte is benaderd. Hoe staat het met andere landen in
Noord-Afrika zoals Tunesië? Hoe verlopen de gesprekken met Libië? Hoe
verhoudt dit zich tot het voorstel van Oostenrijk afgelopen week dat
iedereen maar opgevangen zou moeten worden op een eiland?
Gisteren was er een groot artikel in de Volkskrant over terugkeer met de
kop «Straf voor land dat migranten niet terugneemt». De Europese
Commissie wil landen in Afrika en in het Midden-Oosten straffen, als ze
niet meewerken om hun kansarme migranten uit Europa terug te nemen.
Dat klonk mij als muziek in de oren. Ik voer dat pleidooi al jaren op dit
dossier in het kader van het terugkeerbeleid. Er wordt niet langer alleen
maar gesproken over de wortel, maar ook over de stok. Ik vraag mij af hoe
dit verder gaat. Er is veel kritiek vanuit het Europees Parlement. De
koppeling met het Turkije-agreement wordt ook gelegd met landen als
Libanon en Jordanië. Gaat de Europese Commissie hier slagvaardig mee
verder? Wat is de eerste appreciatie van de Staatssecretaris?
Over het Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem (GEAS) en visumliberalisatie komen we straks te spreken. Ik wil kort iets zeggen over het
noodmechanisme in het kader van de visumliberalisatie. Wanneer is een
akkoord met het Europees Parlement te verwachten? Kan daar al iets over
worden gezegd? Wat gebeurt er met landen die later niet voldoen aan de
criteria? Ziet het mechanisme daar ook op?
Wat is de stand van zaken van de Europese grens- en kustwacht? Is het
akkoord in zicht onder het Nederlands voorzitterschap? Welke hobbels
moeten nog worden genomen? Wat zijn de belangrijkste pijnpunten,
bijvoorbeeld in de triloog?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

4

Wat is de stand van zaken van het EES (inreis-uitreissysteem)? Wat zijn
daar op dit moment de controversiële punten? Het is een verbetering van
een voorstel dat we in het verleden hebben gezien. Ik heb er wat vragen
over. Blijft een hit in zo’n systeem bewaard of leegt het hele systeem zich
automatisch na elke vijf jaar, gelet op de bewaringstermijn in het kader
van privacy?
Er is een fiche over visumreciprociteit. Ik vind het opmerkelijk dat de
Verenigde Staten en Canada geen visumvrijheid willen geven aan Polen,
Bulgarije, Roemenië, Cyprus en Kroatië. Waarom is dat zo?
De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. De JBZ-Raad van 9 en 10 juni is in ieder geval de laatste
formele raadsvergadering die Nederland in dit kader voorzit. Die zal,
vermoed ik, voor een groot deel toch weer over de EU-Turkijedeal gaan:
dé oplossing, althans volgens het kabinet, voor het vluchtelingenvraagstuk. Er zijn zorgen over de mensenrechten in Turkije, er zijn zorgen
over detentiekampen in Griekenland, er is grote ruzie over de versoepeling van de vereisten voor visumliberalisatie en er is een toenemend
aantal sterfgevallen op weg naar Italië op de Centraal-Mediterrane route.
Ik kan niet zeggen dat we er al zijn. Volgens mij kan de Staatssecretaris dat
ook niet zeggen.
Ik wil het hebben over de visumliberalisatie. De Staatssecretaris zei in het
vorige overleg dat de controle daarop toch echt ligt bij de Europese
Commissie. We gaan daar nog een keertje met een wat soepele blik
doorheen, maar we gaan het niet voorwaarde voor voorwaarde controleren, aldus de Staatssecretaris. Hoe is het mogelijk dat Turkije van 19
voldane voorwaarden van de 72 in maart sprong naar 65 in mei, in slechts
twee maanden tijd? Ik vraag de Staatssecretaris – dat hoeft niet maatregel
voor maatregel en criterium voor criterium – hoe realistisch het is dat deze
hervormingen grondig en blijvend zijn. Hoe kijkt de Staatssecretaris naar
opnieuw een poging tot chantage van Turkse zijde dat als de visumliberalisatie er niet komt, de Turkijedeal van tafel is? Het zijn blijvende pogingen
tot chantage.
Ik vraag de Staatssecretaris ook om ervoor te waken dat wij niet midden
in de zomer opeens worden geconfronteerd met een deal over de
visumliberalisatie met Turkije zonder dat het parlement van tevoren
daarover heeft kunnen spreken. Bij dezen roep ik de Staatssecretaris op
om ervoor te zorgen dat voordat met visumliberalisatie wordt ingestemd,
de deal alsnog wordt voorgelegd aan de Tweede Kamer. Als hij dat niet
kan toezeggen, overweeg ik een motie op dit punt.
Het is uitermate treurig dat het aantal doden op de Middellandse Zee in
2016 met 35% is gestegen ten opzichte van 2015. 2.814 mensen bereikten
de overkant niet en verdronken. Dat zijn alleen maar de mensen van wie
we het weten. Wat gaat de Staatssecretaris tijdens deze laatste JBZ-Raad
onder zijn voorzitterschap doen om ervoor te zorgen dat dit aantal snel
daalt? Welke voorstellen gaat het kabinet doen om de reddingscapaciteit
in de buurt van Italië te vergroten?
Dan kom ik op de miljarden die de Europese Commissie wil besteden aan
Afrikaanse migratielanden. Ik wil graag inzoomen op de serieuze geluiden
die mijn fractie bereiken via privékanalen en ook vanuit de media dat de
Europese Unie bijvoorbeeld detentiekampen zou willen financieren in
Sudan om oorlogsvluchtelingen uit Eritrea te laten opsluiten. Kan de
Staatssecretaris uitsluiten dat wij met een genocidair, Bashir, en met een
dictator, Afewerki uit Eritrea, gaan samenwerken op dit terrein en dat wij
ons op die manier verbinden aan mensen die onwaarschijnlijke hoeveelheden bloed aan hun handen hebben? Graag krijg ik een toezegging.
Tot slot kom ik op de herplaatsing. Kan de Staatssecretaris vertellen
hoeveel asielzoekers er vandaag de dag naar Nederlands zijn herplaatst,
wat de planning is voor de komende tijd en hoeveel alleenstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

5

kinderen op dit moment nog onder erbarmelijke omstandigheden
vastzitten in Griekenland?
De heer Fritsma (PVV):
Voorzitter. Er komt uit Brussel weer veel slecht nieuws op ons af. Ik begin
met de visumliberalisatie. Terwijl dit kabinet zo’n beetje alle asiel- en
immigratierecords heeft gebroken die je kunt bedenken, wordt het nu
voor grote groepen vreemdelingen weer makkelijker gemaakt om deze
kant op te komen. Voor onder meer alle Kosovaren en alle Turken moet
straks de visumplicht komen te vervallen. Als dat onverhoopt doorgaat,
vervallen daarmee straks heel belangrijke controles, bijvoorbeeld de
controle op het hebben van voldoende geld tijdens een verblijf in
Nederland en de controle op mogelijk gevaar voor de openbare orde.
Denk ook aan de controle op het hebben van een medische reisverzekering, om er maar een paar te noemen. Daar wordt straks in één keer een
dikke streep door gezet. Alleen al in het geval van Turkije worden daarmee
de poorten naar Europa voor ongeveer 80 miljoen mensen opengezet. Dat
leidt tot grote problemen. Daar waarschuwt ook Frontex voor. Uit
analyses van onder meer Frontex blijkt dat steeds meer illegale vreemdelingen afkomstig zijn uit visumvrije landen. Het probleem van de
illegaliteit wordt straks dus groter. Ik roep het kabinet natuurlijk op om dit
niet te laten gebeuren en niet in te stemmen met die visumvrijstelling
voor Turken, Kosovaren, Georgiërs en Oekraïners.
De visumvrijstelling voor Turken is onderdeel van de vreselijke deal die de
EU met dat land heeft gesloten. Ik heb er nog een paar vragen over.
Hoeveel Syrische asielzoekers zijn er inmiddels teruggestuurd van
Griekenland naar Turkije? Ook wil ik graag weten hoeveel EU-landen
inmiddels Syriërs van Turkije hebben overgenomen. De premier heeft in
april nog gezegd dat veel andere landen meedoen, ook Oost-Europese
landen, dus ik ben benieuwd naar de stand van zaken. Graag krijg ik een
update.
Het zijn juist Oost-Europese landen als Hongarije die zich geen asielzoekers door Brussel laten opdringen. Die landen hebben daar natuurlijk
groot gelijk in. Het kabinet zou daar een voorbeeld aan moeten nemen in
plaats van een gemeenschappelijk Europees asielbeleid aan te hangen dat
toch niet werkt. Dat Europese asielsysteem is bovendien gericht op het
faciliteren van de asielinstroom in plaats van het stoppen ervan. Wie
weigert om asielzoekers op te nemen, krijgt zelfs een boete van een kwart
miljoen euro per asielzoeker aan de broek, zo is het voorstel. Ga hier niet
langer in mee, vraag ik het kabinet, en zorg ervoor dat we het toelatingsbeleid niet aan Brussel overlaten, maar in eigen hand houden. Sluit
daarbij ook de Nederlandse grenzen voor asielzoekers. Dat blijft de fractie
van de PVV vragen, temeer nu steeds weer blijkt dat terroristen als
asielzoeker naar de EU komen en ook naar Nederland, gelet op de recente
berichten hierover. De Staatssecretaris heeft dit keer op keer gebagatelliseerd. Het zou volgens hem onwaarschijnlijk zijn dat terroristen met de
asielinstroom meeliften. Die naïviteit is nu afgestraft, dus het is tijd voor
daadkracht.
Ik rond af met een vraag over toegenomen aantallen illegalen in Nederlandse havens. Dat zouden er 500 zijn in de laatste vier maanden. Wat is er
met die groep illegalen gebeurd? Zijn ze al uitgezet, zijn ze overgedragen
als Dublinclaimant of zijn ze nog hier?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Verdrinkingen, gevaarlijke overtochten, het tevergeefs zoeken
naar een beter leven in Europa; hoe begrijpelijk ook, het vraagt een
gezamenlijk antwoord van alle Europese lidstaten. Het is dan ook goed dat
de Europese Commissie gisteren een pakket maatregelen presenteerde in
een poging om hierop een antwoord te verzinnen. Dat antwoord kan nooit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

6

hetzelfde zijn als de Turkijedeal, maar er moeten wel andere oplossingen
worden gevonden.
De maatregelen van de Europese Commissie bestaan uit financiële
sancties, zoals minder ontwikkelingshulp, het terugdraaien van handelsvoordelen, het stoppen van studentenuitwisselingen en het weer invoeren
van visumbeperkingen. Wij zijn nog niet gerust op de uitvoering van deze
maatregelen, met name omdat je moet voorkomen dat je de armsten van
de armsten raakt in plaats van dat je bereikt wat je wilt realiseren,
namelijk terugkeer bevorderen. Ik vraag de Staatssecretaris om ons op de
hoogte houden van de ontwikkelingen die plaatsvinden en ervoor te
zorgen dat de Kamer hier op haar eigen manier een zeg in heeft.
Het EU-Turkijeakkoord heeft geleid tot een substantiële daling van het
aantal verdrinkingen, zo is in het vorige algemeen overleg ook al gezegd.
Dat was het primaire doel, maar we zijn nog niet klaar met de uitvoering.
Zowel de afhandeling van het aantal asielverzoeken als de wijze waarop
asielzoekers en vluchtelingen worden gehuisvest blijft onze voortdurende
aandacht houden. Ik verzoek de Staatssecretaris wederom toe te zeggen
dat het kabinet vooral in deze periode als voorzitter van het Europese
gezelschap, maar ook daarna hierop blijft hameren.
Ik heb begrepen dat er op 15 juni een voorstel zal komen over de
Dublinverordening in relatie tot Griekenland. Mijn fractie kan zich niet
voorstellen dat we weer op grote schaal gaan «Dublinverordenen», als de
asielprocedures in Griekenland zelf niet op orde zijn en als er ook geen
grote stappen worden gezet op het terrein van relocatie en de afspraken
die we daarover hebben gemaakt. Graag krijg ik een reactie.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik heb een vraag over de verschrikkelijke aantallen doden die op de
Middellandse Zee blijven vallen. Mevrouw Kuiken zegt dat het heel mooi
is dat ze niet meer tussen Turkije en Griekenland vallen, maar er is
natuurlijk wel het verschrikkelijke getal van plus 35% op de hele Middellandse Zee in dit jaar. Wat is het antwoord van de PvdA op die verschrikkelijke cijfers? Gaan we iets doen aan reddingscapaciteit, gaan we iets
doen aan opvang op het Europese vasteland? Waar ziet de PvdA de
oplossing voor die verschrikkelijkheden?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
In ieder geval niet in niets doen, maar in zoeken naar alle antwoorden die
we maar kunnen verzinnen. De Turkijedeal was de eerste stap. De
problematiek rond Italië en wellicht ook Egypte moeten we op een andere
manier zien te ondervangen. Dat vraagt om een veelheid aan afspraken.
Dat vraagt om afspraken met herkomstlanden, dat vraagt om extra geld,
dat vraagt om ondersteuning, dat vraagt wat mij betreft om extra
reddingscapaciteit. Het vraagt ook dat wij over onze eigen schaduw heen
stappen om te bekijken hoe we deze problematiek het beste kunnen
aanpakken. Ik hoop dat we iets verder komen dan alleen maar de
suggestie van meer reddingscapaciteit, want ik denk dat dat alleen te
beperkt is. Ik stel de vraag graag terug, maar het is misschien leuk om er
in tweede termijn nog wat verder over te debatteren.
De heer Sjoerdsma (D66):
Dan had mevrouw Kuiken moeten interrumperen. Zij suggereert dat
andere partijen niets zouden willen doen. Dat is natuurlijk een beetje
treurig. Ik heb hier plannen gehoord van de SP tot en met het CDA met
alternatieven voor datgene wat nu op tafel ligt. Als mevrouw Kuiken denkt
dat je met Libië een deal kunt sluiten, dan wil ik haar wijzen op de
politieke situatie in Libië met het aantal regeringen daar. Dat is niet
mogelijk. Vandaar mijn vraag en vandaar ook mijn focus op de reddingscapaciteit, gezien het aantal bootjes dat vertrekt uit Libië. Je zult het niet
voor elkaar boksen om met Libië een afspraak te maken. Je kunt tot nu toe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

7

niet in de territoriale wateren van Libië komen. Dus mevrouw Kuiken
bevestigt dat dit kabinet meer moet inzetten op reddingscapaciteit op de
Middellandse Zee. Klopt dat?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
De heer Sjoerdsma voelt zich heel erg aangesproken door iets wat ik niet
heb gezegd en ook niet suggereer. Ik zeg alleen dat we er niet komen met
alleen maar meer mensen uit de zee vissen, die dan waarschijnlijk al dood
zijn. Dat vraagt dus om een heel breed pakket van afspraken van de
Europese Commissie met landen van herkomst; dat vraagt om middelen
en geld. Ik vind ook dat er veel meer moet gebeuren dan er tot heden is
gebeurd. Het is eigenlijk absurd: we hebben dagelijks contact met Turkije,
maar ik denk niet dat Tunesië al is gebeld, om maar een voorbeeld te
noemen. Het vergt echt meer denkwerk. Ik ben zeer voor het redden van
mensen, maar ik denk dat er echt meer nodig is. Ik had de heer Sjoerdsma
zeker kunnen interrumperen, maar ik heb het gevoel dat we samen aan
een gezamenlijk eind trekken van een strijd die we gezamenlijk voeren.
Daarom had ik die behoefte niet zo.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik heb een vraag over het bredere plaatje en de investeringen die in Afrika
nodig zijn om de mensen niet die oversteek te laten maken. We hebben
gisteren de plannen van Commissaris Timmermans gezien. Hij stelt voor –
dat is hier in het parlement ook al voorgesteld – om op ontwikkelingssamenwerkingsgelden te korten, wanneer landen niet meewerken aan het
terugnemen van vluchtelingen. Voelt de Partij van de Arbeid daar ook
voor? In het verleden was dat niet het geval.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ten eerste heb ik niet het idee dat je met Libië dezelfde afspraken kunt
maken als met Turkije. Dat gaat simpelweg niet, want er is daar geen
regering. Ten tweede ben ik zeer kritisch over de «less for less»-aanpak. Ik
kan mij vormen daarvan voorstellen, maar ik heb ook het idee dat de
Europese Commissie nu in een overdrive zit. Dit vraagt echt om
zorgvuldig nadenken en een aanpak. Het kabinet heeft in een reactie van
november 2015 daarover een aantal heel genuanceerde uitspraken
gedaan, met name omdat de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
(ACVZ) hierover ook buitengewoon kritisch was. Wij delen die kritiek en
die zorgen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Kan ik het zo samenvatten dat als het kabinet wel met de plannen van
Timmermans in zee wil, het dan de PvdA tegenover zich ziet?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik probeer altijd genuanceerd te blijven, omdat er voor dit soort ingewikkelde kwesties geen 100% gemakkelijke oplossingen zijn. We strijden voor
een gezamenlijk doel, maar ik ben er niet van overtuigd dat de wijze
waarop de Europese Commissie nu de «less for less»-methode inzet per
se leidt tot een heilzame weg. Het is goed dat de Europese Commissie
met voorstellen komt. Wij zullen veel van die voorstellen met een open
blik benaderen, maar ik ben wel kritisch. We moeten niet in de overdrive.
Dit vraagt om zorgvuldige besluitvorming, met name omdat die geen
averechts effect moet hebben in plaats van datgene wat we juist willen
bewerkstelligen.
Ik kom bij de hervorming van het Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid, GEAS. Kortheidshalve verwijs ik naar datgene wat ik in het vorige
AO al heb ingezet. Ik wil dat doen op een manier die van belang is. Ik wil
ook nog aandacht vragen voor het commentaar van UNICEF dat we in de
verdere ontwikkeling van het asielbeleid ook het belang van het kind goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

8

moeten verdedigen en bestendigen. Dat beogen wij onder andere met het
initiatiefwetsvoorstel dat we samen met GroenLinks hebben ingediend.
Over visumliberalisatie hebben we standpunten gedeeld. Straks gaan we
nog in op het behandelvoorbehoud.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik begin met de wijziging van de Dublinverordening. We zien
dat de ambitieuze plannen van de Commissie niet tot uitvoering komen. Ik
lees nu dat er een billijke verdeling moet komen, een werkend herverdelingssysteem, maar het lijkt een beetje op het overdrukventiel waar de
premier het voorheen over had als het ging over de vluchtelingen in
Turkije die eventueel naar Europa zouden mogen komen. Pas als landen te
veel vluchtelingen zouden hebben, zou er een verdeling moeten komen.
Het is wel het smalste van het smalste, zou je denken van de eerdere
herverdelingsplannen. Ik vraag de Staatssecretaris dan ook of dit het nu
is. Mogen vluchtelingen die bij de buitengrenzen van Europa aankomen
nog gewoon vrijelijk binnenkomen? Misschien wordt er nog een vingerafdrukje genomen, maar vervolgens mogen ze dan doorlopen en zich
aanmelden bij het land van voorkeur. Mochten er zich een keer te veel
vluchtelingen aandienen, dan treedt de regeling in werking, zo heb ik
begrepen. Is dat goed samengevat? Ik wil het graag goed begrijpen.
Slowakije neemt straks het voorzittershamertje over en heeft nu al gezegd
de herverdeling niet te zien zitten en onder aan de agenda te zetten.
Spreekt de Staatssecretaris hierover met Slowakije in het kader van de
overdracht van dit dossier? Hoe wordt dat voortgezet?
Ik kom bij de gezinsleden. Ik lees dat de Staatssecretaris niet zo enthousiast is over «zwaan kleef aan». Ik had het nog niet zo toegepast gezien op
de vluchtelingenproblematiek. Hij is bang dat broers en zussen ook weer
broers en zussen hebben en dat het een heel lange trein van familieleden
oplevert die naar hetzelfde land willen. Ik mag toch aannemen dat er
rekening wordt gehouden met familiebanden en niet alleen met het
primaire gezin. Ik hoor graag een reactie.
Er zijn inderdaad nog grote zorgen over de 50.000 mensen die in
Griekenland vastzitten. Ik begrijp dat er een asielprocedure nodig is. We
horen er niets over dat deze mensen herplaatst worden in Europa. Zit daar
schot in? Het staat even los van de mensen die op de eilanden zitten. Daar
gaat het ook supertraag, maar ik hoor eigenlijk niets over de herverdeling
van al die mensen die in de blubber zitten in die tentjes voor de grens met
Macedonië. Kan de Staatssecretaris er nog iets over zeggen?
Wat de Turkijedeal betreft, begrijp ik dat Europa netjes betaalt, maar dat
de Turken flink achterlopen met de uitvoering, bijvoorbeeld als het gaat
om de werkvergunningen. Vorige keer hebben wij gehoord dat er van de
2,7 miljoen vluchtelingen 1.000 een werkvergunning hebben gehad. Dat
waren alleen nog maar Syrische vluchtelingen. Kan de Staatssecretaris
een update geven? Wat hebben de Turken gedaan aan hun kant van de
Turkijedeal? Zij nemen ons steeds de maat, maar in hoeverre komen zij
hun beloften aan Europa na?
Ik vraag ook naar de stand van zaken van de visumliberalisatie. Ik ben ook
verbaasd dat het zo snel loopt. Ik begrijp nog steeds dat die antiterreurwetten niet van tafel gaan. Klopt het dat de deadline inmiddels is
verschoven van 1 juli naar 1 oktober? Kan de Staatssecretaris er iets over
zeggen?
Ik neem aan dat we in de tweede ronde spreken over de Europese grensen kustwacht. Of is dat ook in deze ronde?
De voorzitter:
We gaan in de tweede ronde alleen in op de behandelvoorbehouden. Ik
raad u aan om in uw tweede termijn van dit deel van het algemeen
overleg nog iets te zeggen over de kustwacht, als dat u belieft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

9

De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dan doen we dat in de tweede termijn.
Voorzitter: Fritsma
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Ik begin met Hongarije, omdat de NRC afgelopen week een
bijzonder interessant artikel publiceerde: «Excessief geweld» bij Hongaars
hek. Hoe moet dat nou, vraag ik de Staatssecretaris. Hoe moet het nu als
Europese landen hun eigen rechtsregels met voeten treden? De UNHCR
zegt bij monde van een woordvoerder dat datgene wat Hongarije uithaalt
met vluchtelingen niet conform internationale of Europese rechtsregels is.
Mensen zien nauwelijks kans om asiel aan te vragen. Ze komen in
gevaarlijke situaties terecht. Er is zelfs een vluchteling overleden toen hij
de oversteek waagde. Kortom, er is van alles mis. Hoe pakken we zoiets in
Europees verband aan? Kan de Staatssecretaris in dit verband reflecteren
op de Nederlandse opstelling in dezen: zo min mogelijk vluchtelingen,
aansturen op steeds strengere controles en het maar mondjesmaat
nemen van de verantwoordelijkheid voor het herverdelen van vluchtelingen uit die landen waar de vluchtelingen in groten getale binnenkomen? Dat veroorzaakt mede die doortocht door de andere Europese
landen.
Het einde van het Nederlands voorzitterschap is in zicht en Slowakije zal
het hamertje overnemen. Ik vraag mij af wat dit zal betekenen voor de
relocatie van vluchtelingen uit Griekenland. Die vordert uiterst langzaam.
De Commissie heeft geoordeeld dat op dat vlak onvoldoende voortgang is
geboekt. Aangezien Slowakije destijds tegen de verdeling van vluchtelingen stemde en zelf nog niemand heeft opgenomen, wil ik graag weten
wat de Staatssecretaris verwacht dat er gaat gebeuren met de
herplaatsing van de afgesproken 160.000 mensen.
Ik vind het jammer dat de herziening van de Dublinverordening voortborduurt op een falend systeem. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe de
verdeling van lidstaten was? Wie waren er voor een compleet nieuw
stelsel en wie tegen? Een punt uit het nieuwe Dublinsysteem dat wordt
voorgesteld maar dat mij zeer tegenstaat, zijn de strenge sancties die
worden opgelegd als mensen toch naar een andere lidstaat doorreizen.
Graag krijg ik een reactie op dit punt.
Helaas wordt de discretionaire clausule voor individuele lidstaten
ingeperkt. Waarom is dit? Ziet de Staatssecretaris nog een kans om dit te
veranderen? Welke landen zouden in dezen onze medestander zijn?
Wat betreft de alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s), was in
juni 2014 voorgesteld dat de lidstaat waar de amv zich bevindt verantwoordelijk is. Dat zou nu de lidstaat worden waar de asielaanvraag is
ingediend. Waarom is dit veranderd en welk doel dient dit? Ook vraag ik
mij af of beter kan worden gekeken naar de rechten van kinderen. Ik pleit
er net als UNICEF voor dat er geen kinderen worden opgesloten. In dat
licht vraag ik welke gevolgen de uitspraak van het Europees Hof van
Justitie heeft dat migranten die doorreizen binnen de EU niet mogen
worden gedetineerd.
Tot slot zeg ik nog iets over de gisteren verschenen plannen voor nieuwe
migratiepartnerschappen met derde landen. Ik vraag mij af over welke
derde landen het gaat, of er al gesprekken gaande zijn en of die afspraken
zullen lijken op de afspraken met Turkije. Hoe staat het nu met de
mensenrechten van vluchtelingen in Turkije en hoe vordert het onderzoek
van de Commissie naar de situatie aldaar? Is dat onderzoek überhaupt al
gestart? Kan de Staatssecretaris een eerste tipje van de sluier oplichten?
Kan hij in detail ingaan op de ontwikkelingen in het Middellandse
Zeegebied? Welke kant kijken de Commissie en de Raad op om het
toenemende dodenaantal te beperken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

10

Voorzitter: Gesthuizen
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. Ik begin met een paar hoofdvragen van de Kamer over de door
de Commissie voorgestelde herziening van het GEAS, het Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem. Ik zou die vragen kunnen samenvatten in de
vraag waarom er niet een beter voorstel voorligt. Mevrouw Voortman
vroeg verder waarom Nederland niet laaiend enthousiast is over wat er is
voorgesteld. Die twee hangen samen, want Nederland is voorstander van
een veel verdergaande wijziging van het systeem. Dat is optie 2, de optie
waarover de Commissie de lidstaten polste voordat ze met haar officiële
voorstellen kwam. Natuurlijk is wat er nu ligt, beter dan niks. We zullen de
voorstellen dan ook positief benaderen en steunen door er zo veel als
maar mogelijk is van te maken. Als je eigenlijk veel meer wilde, is het ook
weer niet zo heel gek dat je nog wat vragen hebt bij dit traject. Overigens
is Nederland met zijn vragen niet de vertragende factor.
Dat de Commissie de oorspronkelijk optie 2, evenredige herverdeling over
alle lidstaten, niet heeft gepresenteerd, heeft volgens mij vooral te maken
met pragmatisme door de Commissie en de haalbaarheid van dat
voorstel. Het zou een mooier voorstel zijn geweest, maar wel een voorstel
dat is gedoemd om in schoonheid te sterven. Dit minder vergaande en
minder oplossende voorstel, dat overigens wel een verbetering is ten
opzichte van de huidige situatie, is minder mooi en dan moet je bepalen
of het kansrijker is en of het minder bezwaren oproept. Daar zit het ergens
tussen. Ik heb gevraagd wie precies wat vond, maar zo is het niet
behandeld. Ik heb ook al eerder aangegeven dat ongeveer een derde van
de lidstaten voorstander was van heel vergaande aanpassingen. Dat zijn
grofweg de landen waar de meeste asielzoekers Europa binnenkomen en
de landen waar ze het liefst naartoe gaan. Die club landen wil de regels
het liefst herzien, want die voelen de problemen het meest. Dan is er nog
een groep landen die het probleem zelf niet kennen, maar wel bereid zijn
te praten over wat er nu voorligt, omdat ze wel inzien dat er een probleem
is. Ten slotte is er een groep landen, ook ongeveer een derde van de
lidstaten, die dit voorstel ook niet willen omdat ze het probleem niet
willen zien en er op dit moment ook niet zo veel last van menen te
hebben. Ook in het geval van dit voorstel wordt het dus niet makkelijk om
tot een besluit te komen dat breed wordt gedragen. Ik voorzie daarom dat
er nog heel wat discussies zullen plaatsvinden. Er is gevraagd of
Nederland iets zou kunnen forceren. Ik kan een stemming forceren, maar
die zal negatief uitvallen en dan zijn we alleen maar verder van huis.
Hoe gaan we met de Slowaken om? Het voorzitterschap duurt een halfjaar
en daarom kennen we de constructie met het triovoorzitterschap. De drie
landen die na elkaar het voorzitterschap op zich nemen, werken daarin
samen. Wij zitten aan het begin van de cyclus, samen met Slowakije en
Malta, en wij zullen onze rol spelen als lidstaat, niet zijnde voorzitter, en in
dat triovoorzitterschap overleggen en sparren over de vraag hoe we het
het beste kunnen doen. Het lijkt mij het verstandigst om te kiezen voor
een soort ritssluitingaanpak. Dat wil zeggen dat je begint met de onderdelen waarover je wel makkelijk tot overeenstemming kunt komen en
vervolgens beziet of je daardoor bij de andere onderdelen steeds meer
naar elkaar toe groeit. Dat is een proces waar je je aan vast kunt houden,
maar ik vrees dat het nog niet betekent dat we heel snel positieve
resultaten zullen boeken in Europa.
De heer Voordewind vroeg of je in dat voorstel mag doorreizen. Dat is niet
het voorstel. Het voorstel is juist bedoeld om definitief een einde te maken
aan de doorwuifaanpak. Als iemand met veel pijn en moeite toch door
weet te reizen naar een land van voorkeur, dan kan die persoon geen
aanspraak maken op alle rechten die hij zou hebben als het zijn eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

11

land van binnenkomst was. Dat is bedoeld om doorreizen te ontmoedigen. Als een land op grond van de verdeelsleutel van de totale instroom
naar Europa hoger uitkomt dan 150% van het toegewezen contigent, zou
er sprake moeten zijn van herverdeling naar andere landen, om te
beginnen tot 100% van de verdeelsleutel voor dat land. Wat ik zeg is nogal
technisch, maar het betekent dus niet dat het uitgangspunt is dat mensen
zelf het land van bestemming kunnen kiezen. Het is juist expliciet de
bedoeling om dat te voorkomen. Lidstaten die te kampen krijgen met een
overmatige belasting van hun systeem doordat ze mensen niet meer
informeel kunnen herplaatsen, worden geholpen met de overdracht van
mensen naar lidstaten die voor deze mensen ruimte moeten maken.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik wil het even goed scherp krijgen. Werkt het herverdelingsmechanisme
uit scenario A nu wel of niet aan de buitengrenzen? Of treedt het pas in
werking op het moment dat mensen zich aanmelden? Treedt het herverdelingsmechanisme met andere woorden pas in werking als daar die 125%
wordt overschreden? Zo niet, dan krijg je toch weer te maken met dat
heen en weer lopen.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Heel concreet: als er iemand in Italië of Griekenland aankomt die vandaar
niet kan doorreizen en Griekenland of Italië onverhoopt met een onevenredige instroom te maken hebben, zullen mensen vanuit die twee landen
herplaatst worden naar andere landen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ze moeten daarvoor dus in de buitengebieden Italië en Griekenland asiel
hebben aangevraagd of in procedure zijn genomen. Als ze zich daar wel
registreren maar in die landen geen procedure starten omdat ze dat in
Duitsland willen doen, worden ze dan wel of niet doorgelaten?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Nee. Als je een vluchteling bent, gaat het je om asiel en veiligheid. Je doet
dan je aanvraag zodra je in Europa bent. Je kunt dan niet zeggen: ik wil
dat alleen maar in Duitsland doen. Dat kan dus niet. Het is dus niet zo dat
iemand zich wel in Italië kan laten registreren, zodat bekend is wie hij is,
maar daar geen asiel hoeft aan te vragen. Als het iemand lukt om toch
stiekem door te reizen en in Duitsland asiel aan te vragen, kan Duitsland
een claim leggen op terugkeer naar Italië. Als Italië op dat moment te
maken heeft met een bovenmatige instroom kan Italië vervolgens wel
weer op een andere manier worden geholpen met herplaatsing.
Voorzitter. Ik ga door van de plannen naar de situatie nu. De heer
Sjoerdsma vroeg hoeveel personen er inmiddels zijn herplaatst. Uit het
overzicht van de Commissie bleek dat er op 31 mei van dit jaar 1.800
personen zijn herplaatst, 1.142 vanuit Griekenland en 718 vanuit Italië.
Daarnaast zijn er 7.920 plaatsen concreet aangeboden voor herplaatsingskandidaten.
De heer Fritsma vroeg hoeveel mensen vanuit Griekenland naar Turkije
zijn teruggekeerd. Sinds begin april de afspraken van kracht zijn
geworden, zijn dat circa 745 migranten, van wie er 20 uit Syrië kwamen.
De heer Fritsma vroeg ook naar het aantal hervestigde personen vanuit
Turkije. Uit mijn hoofd gezegd zijn dat er 170.
De voorzitter:
Ik meen ook een specifieke vraag over de opvang van het aantal kinderen
te hebben gehoord.
Staatssecretaris Dijkhoff:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

12

Uit mijn hoofd zeg ik tegen de heer Fritsma dat het om 130 tot 170
mensen gaat. In ieder geval zijn er meer mensen hervestigd vanuit Turkije
naar Europa dan er Syriërs vanuit Griekenland naar Turkije zijn teruggegaan. De reden daarvan is dat we met Turkije hebben afgesproken dat
we op andere manieren aan hervestiging zullen doen als de stroom echt
opdroogt. We zullen het dan niet alleen maar een-op-een doen. Verder
willen we ook niet dat Turkije met recht van spreken kan zeggen: we
nemen nu even geen mensen terug uit Griekenland omdat jullie
achterlopen.
De heer Fritsma (PVV):
Misschien kan de Staatssecretaris het iets specificeren. De achtergrond
van mijn vraag is dat de premier tijdens het debat in april heeft gezegd dat
veel landen, waaronder Oost-Europese landen, meedoen met het
overnemen van mensen uit Turkije. Omdat de premier dat heeft gezegd,
hoop ik dat de Staatssecretaris het nu wat meer kan concretiseren. Ik doel
dan vooral op de vraag hoeveel mensen de Oost-Europese landen hebben
overgenomen.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Dat antwoord is 3. Inmiddels zie ik overigens dat het aantal hervestigingen
vanuit Turkije is opgelopen naar 449; het loopt dus. Drie Oost-Europese
landen nemen hier nu concreet aan deel.
Dan de vraag over de opvang van kinderen in Griekenland. Griekenland is
daarvoor de eerstverantwoordelijke en het vult die verantwoordelijkheid
in door de ngo’s hierbij te betrekken. De ngo’s hadden een tijdje
problemen met de opvang, maar ze werken er nu meer en meer aan mee.
In sommige gevallen worden de amv’s op de eilanden onder voogdij
geplaatst van ngo’s en in speciale huizen ondergebracht. Op Lesbos is er
een open faciliteit voor kwetsbare personen, onder wie kinderen die niet
opgevangen kunnen worden in de andere geschikte locatie, kamp Moria
op Lesbos. Verder worden er ook migranten overgebracht naar opvangcentra op andere Griekse eilanden als de faciliteiten op een bepaalde plek
te vol raken. Ten slotte wordt er in diverse opvangcentra gewerkt aan
speciale voorzieningen voor kinderen.
Het precieze aantal amv’s in Griekenland is niet bekend. Het merendeel
van de in Griekenland aanwezige minderjarige vreemdelingen bevindt
zich op Lesbos. Deze minderjarigen zijn vaak afkomstig uit Afghanistan.
Dan de vragen over Turkije en de mensenrechtensituatie aldaar.
Nogmaals, die verantwoordelijkheid is bij de Commissie belegd. Wij
vragen daar natuurlijk wel naar en we vragen het ook na. Bij de UNHCR
benadrukken wij ook steeds dat wij het prettig vinden dat de UNHCR erbij
betrokken wordt en onderzoek doet naar dat soort gevallen. De Kamer
heeft hierover van gedachten gewisseld met mijn collega Minister
Koenders. Hij heeft de Kamer ook geïnformeerd over de stand van zaken
en aangegeven welke informatie hij met de Kamer zal delen. We
verwachten verder dat het EASO een breder rapport zal uitbrengen, maar
ik weet niet precies wanneer dat rapport naar de Kamer komt.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Mijn vraag was inderdaad wanneer dat rapport naar de Kamer komt, maar
de Staatssecretaris heeft al gezegd dat hij dat niet weet. Ik ben wel
benieuwd te horen wat er in de tussentijd gebeurt. Vooralsnog gaat het
namelijk niet verder dan de situatie volgen. Ik vind dat, gezien de ernst
van de misstanden, vrij ernstig. Kan de Staatssecretaris mij concreet
aangeven wat er verder nog gebeurt?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Misschien hebben wij een ander beeld van hoe het gaat. Er komt niet op
een gegeven moment een lijvig rapport van de UNHCR. De UNHCR werkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

13

meer hands-on: ze onderzoekt zaken en bespreekt die met de autoriteiten.
De Commissie bespreekt het dan ook met de autoriteiten. Er zit dus niet
een heel bureaucratisch proces tussen. Het is een constant proces dat
bestaat uit het aanspreken van mensen op vermeende incidenten. Men
zoekt uit hoe het zit, spreekt instanties aan op wat er gebeurd is en zorgt
voor verbeteringen. Dat is het dagelijkse werk van de UNHCR en we
hoeven daarvoor niet eerst te wachten op een rapport van de UNHCR of
iets dergelijks.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Maar het punt is natuurlijk wel dat wij geluiden horen van Amnesty en
Human Rights Watch dat vluchtelingen beschoten worden en dat er
sprake is van kinderarbeid. Dat zijn misstanden in het land van een
partner met wie wij een deal hebben gesloten over die vluchtelingen. Wij
zijn indirect dus wel degelijk verantwoordelijk. Zegt de Staatssecretaris nu
dat hij daar niet verantwoordelijk voor is en dat de UNHCR af en toe
bekijkt wat er gebeurt? Ik vind het gewoon te weinig en ik mis de urgentie
om er wel wat aan te doen.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Volgens mij voelen wij een behoorlijke urgentie. Wij, maar niet alleen wij,
ook de Commissie, spreken dagelijks en wekelijks samen met de UNHCR
derde regeringen, niet zijnde een lidstaat van de Europese Unie, aan op
hun gedragingen en op wat er in hun landen gebeurt. Wij doen dat, ook al
zijn we daar niet verantwoordelijk voor. Het gevoel van urgentie is in mijn
ogen dan ook zeer groot. Die urgentie wordt bovendien niet alleen
gevoeld maar ook in daden omgezet.
Voorzitter. Ik ga verder met de vragen van de heer Voordewind. Ik kan
bevestigen dat Turkije nog steeds doorgaat met het verlenen van
arbeidsvergunningen. Dat wil natuurlijk ook weer niet zeggen dat Turkije
bezig is met een programma om 3 miljoen mensen allemaal een
arbeidsvergunning te geven, want daar gaat wel een aanvraag aan vooraf.
De aanvragen van zowel Syriërs als niet-Syriërs worden in behandeling
genomen en die aanvragen leiden zeker ook tot arbeidsvergunningen. De
Turken hebben verder hun capaciteit bij de asielprocedures en de andere
procedures vergroot om de achterstanden weg te kunnen werken. En de
heer Voordewind zei het al: ze vangen wel 3 miljoen mensen op. Ze
zorgen zo goed mogelijk voor zorg, opvang en voedselhulp. Die inspanningen vergroten ze ook, mede met behulp van het Europese geld dat nu
steeds meer beschikbaar komt en de projecten die de Europese Unie
financiert. Die projecten zijn met name gericht op onderwijs en zorg aan
minderjarigen. Ten slotte is Turkije zeer actief bezig met de bestrijding van
de mensensmokkel.
De heer Sjoerdsma vroeg hoe het kan dat Turkije ineens aan alle
benchmarks voldoet. Je kunt natuurlijk, zoals de heer Sjoerdsma deed, de
twee aantallen noemen, maar als iemand nog niet aan alle eisen voldoet,
wil dat natuurlijk ook niet zeggen dat het op nul staat. Het kan het ook net
niet zijn. Als je dan gewoon hard doorwerkt, voldoe je op een gegeven
moment wel aan de eisen. Dat Turkije in korte tijd van 19 naar een getal in
de 50 gaat, is niet onmogelijk. En op zichzelf is het natuurlijk ook
lovenswaardig dat men zo hard werkt dat er nu aan bijna aan alle
benchmarks wordt voldaan. Ik zie daar, eerlijk gezegd, dus niet meteen
een probleem in.
Ook de signalen die door vrijwel alle Europese lidstaten, de Commissie en
het Europees Parlement zijn afgegeven, zijn duidelijk: wij vinden echt dat
het pas kan doorgaan als aan de benchmarks is voldaan. Het is niet gek
dat die signalen leiden tot nog meer inspanningen om aan de benchmarks
te voldoen. We zeggen daarmee namelijk dat we geen ruimte geven aan
een houding van «als je een beetje aardig rapport hebt, mag je toch wel
over». Dat Turkije hard werkt om de benchmarks te halen, is dus niet zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

14

gek. Ik kan niet voorspellen of Turkije het per 1 juli zal halen. De oorspronkelijke afspraak is overigens natuurlijk ook niets nieuws. De afspraak was
oktober en die afspraak is naar voren gehaald. Ik verwacht daarover een
nieuw rapport van de Commissie te krijgen. Ik kan niet voorspellen of
Turkije wel of niet aan de eisen zal voldoen. Ik heb in ieder geval nog geen
rapport gezien dat men er wel aan voldoet.
De heer Sjoerdsma vroeg: als er dan een deal is met Turkije over
visumliberalisatie, gaan we dan {? Er komt geen deal. Er zal worden
geconstateerd of Turkije wel of niet voldoet aan de eisen en als Turkije dat
doet, zullen wij ons aan ons woord moeten houden.
Er is ook gesproken over chantage. Volgens mij heeft Turkije niet gezegd
dat men niet meer zal meewerken aan de afspraken die nu operationeel
zijn. Soms wordt er wel gezegd dat men wellicht ook nog niet klaar is voor
een breder akkoord dan het akkoord dat nog getekend moet worden, maar
dat is niet essentieel voor wat we nu al doen met Griekenland en Turkije.
Het is verder ook niet essentieel voor de afspraken die hebben geleid tot
de gedaalde instroom en het gedaalde aantal verdrinkingen.
De heer Sjoerdsma (D66):
Misschien moet ik iets specifieker zijn. Mijn vraag betrof eigenlijk het
moment waarop het kabinet samen met de andere kabinetten in Europa
zal vaststellen dat Turkije voldoet aan alle criteria. Ik zou graag zien dat het
kabinet met de Kamer spreekt over de voorwaarden voor visumliberalisatie, voordat die in de JBZ-Raad of een andere Raad in Europees verband
wordt vastgesteld.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Dat zit volgens mij ook al een beetje in het tweede deel van deze middag.
De Kamer zal altijd vooraf worden geïnformeerd over het voornemen van
het kabinet. Ik ga verder niet over de Kameragenda. Ik heb nu nog niet het
signaal gekregen dat er eind juli allemaal extra vergaderingen zullen zijn,
maar ja: je weet het nooit. De Kamer zal geïnformeerd worden en het is
vervolgens aan de Kamer om te bepalen hoe zij daarmee omgaat en op
welke manier zij daarover met de regering wil spreken. Eerst zal de
Commissie moeten vaststellen dat zij van mening is dat Turkije aan de
benchmarks voldoet. Als wij daarover worden geïnformeerd, hoort de
Kamer dat natuurlijk ook. Wij zullen de Kamer dan ook informeren over
welk gevolg de regering daaraan moet of wil geven.
De heer Sjoerdsma (D66):
Oké. Volgens mij vinden we elkaar op dit punt. Het kabinet gaat inderdaad
niet over de agenda van de Kamer. Ik hoor de Staatssecretaris verder heel
duidelijk zeggen dat het parlement wordt geïnformeerd, voordat
Nederland een positie inneemt over de constatering dat Turkije al dan niet
voldoet aan alle criteria die zijn gesteld voor de visumliberalisatie.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Ja, dat klopt.
Voorzitter. De heer Azmani vroeg naar de visumvrijheid en de visumreciprociteit. Waarom hebben bepaalde landen daarover geen afspraken
gemaakt met de VS en Canada? De reden is dat die landen simpelweg niet
voldoen aan de voorwaarden die de VS en Canada stellen aan hun visa
waiver programs. De VS en Canada hebben aangegeven hier inhoudelijk
naar te willen kijken en strikt maar fair te willen zijn. De lidstaten die
hiervan nog niet kunnen genieten, blijven met de VS en Canada in
gesprek. Wij stimuleren dat ze eruit komen. Wij hopen dat het lukt, maar
het gaat er wel om dat die lidstaten nog niet voldoen aan bepaalde
inhoudelijke eisen.
De heer Azmani vroeg wanneer wij verwachten dat het Europees
Parlement met het noodremmechanisme in kan stemmen. De verwachting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

15

is nu dat het EP hierover in juli zal stemmen. Wij verwachten dat we eruit
kunnen komen, voordat de voorstellen voor de visumliberalisatie ingaan.
In de voorliggende voorstellen over visumliberalisatie wordt die expliciete
link met de conditionaliteit van de noodremprocedure ook gelegd. Het
staat bijvoorbeeld ook in het voorstel over Georgië.
De stemmingen, met heel veel amendementen, over de Europese grensen kustwacht hebben inmiddels plaatsgevonden en daardoor kunnen we
nu echt aan de slag. Het bevat veel technische punten en die zou ik niet
allemaal willen opnoemen. Er heeft een technische triloog plaatsgevonden en er blijkt ruimte te zijn voor een gemeenschappelijk compromis
over gedeelde verantwoordelijkheden, definities, informatie-uitwisseling
en risicoanalyses. In de eerste politieke triloog werden er ook oplossingsrichtingen zichtbaar voor de liaisons, de European Border Guard Teams,
de uitrusting en de funding. Er resteren nog zaken waarover we verder
moet spreken, zoals de binnengrenscontroles, artikel 18, Search and
Rescue en de vulnerability assessment die van de lidstaten zal worden
gemaakt. Maar goed, dit is allemaal work in progress. In ieder geval weet
het Europees Parlement zelf nu ook wat het wil en waar er ruimte ligt. Dat
maakt het mogelijk om de triloog vanaf nu goed te voeren.
Ik ben gevraagd om een appreciatie van een voorstel dat wij ook nog niet
officieel hebben ontvangen, de mededeling van de Commissie over de
externe dimensie. We zullen de Kamer natuurlijk via een fiche informeren.
Grof gezegd ben ik er in eerste instantie positief over dat er voorstellen
komen. Het erkent dat we er nog lang niet zijn. Het erkent dat de oplossing
voor dit vraagstuk niet alleen maar ligt in afspraken tussen de Europese
lidstaten, omdat we ook buiten ons clubje moeten kijken. Het erkent ook
het belang van de terugkeer naar en de samenwerking met landen van
herkomst, iets waar Nederland altijd op heeft gehamerd. Nu we zo vaak
de Commissie hiertoe hebben aangespoord, kunnen we er alleen maar
tevreden over zijn dat er nu plannen liggen. We erkennen hiermee verder
dat je moet voorkomen dat mensen met de reis beginnen als je echt iets
wilt doen aan het voorkomen van nog meer verdrinkingen. Zolang er
mensen op die bootjes stappen, zullen er, hoeveel reddingsmissies er ook
zijn, mensen blijven verdrinken. Het wrange en paradoxale effect is dat we
met de verdrievoudigde inspanning van vorig jaar op die route wel meer
mensen hebben gered maar dat we er niet mee hebben voorkomen dat er
meer mensen zijn verdronken. Het is ongrijpbaar en je kunt niet zeggen
dat { Je moet daar een humanitaire missie hebben, want je kunt natuurlijk
niet lijdzaam toezien wanneer er mensen verdrinken.
Niet te ontkennen valt dat een verhoging van de reddingsinspanningen
het wrange neveneffect heeft dat er nog meer mensen te redden zijn en
dat dat niet altijd lukt. Als je echt iets wilt doen aan het stoppen van de
verdrinkingen, bijvoorbeeld door afspraken te maken met Turkije, is de
crux van een effectief antiverdrinkingsplan – zo noemt mijn Belgische
collega de afspraken met Turkije – dat je afspraken maakt met de andere
kant van de zee. Je zult mensen zo snel mogelijk na hun redding terug
moeten brengen en mensen moeten ontmoedigen om überhaupt aan
deze reis te beginnen. Dat eist veel van ons, zeker als je je realiseert dat
Italië veel meer werk heeft te doen aan de overkant dan Europa in het
geval van Turkije. Het is dus goed dat de Commissie daar een breed
pakket voor heeft liggen.
De Commissie heeft niet voorgesteld om morgen met de leiders van
problematische en verwerpelijke regimes om de tafel te gaan zitten. Ik
geloof ook niet dat de Commissie propageert dat daar de sleutel ligt. Ik
gooi daarom niet op voorhand allerlei deuren dicht. Wij staan open voor
suggesties voor goede oplossingen, maar afspraken maken met een
regime dat de vluchtelingenstroom juist in stand houdt, doen we alleen
als het afspraken zijn die tot een echte paradigmawisseling leiden.
Voordat het zover is, kunnen we dergelijke afspraken niet omarmen. Ik ga
nu niet bij voorbaat oplossingsrichtingen uitsluiten door alle creativiteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

16

uit het onderhandelingsproces te halen. Als afspraken uiteindelijk helpen
om de mensen daar meer perspectief te bieden en om de noodzaak om te
vluchten weg te nemen, zullen we ze bekijken.
In het geval van less for less, more for more en andere creatieve zaken is
het zaak effectief te zijn. In het verleden hebben we voorbeelden gezien
van less for less die zo generiek vorm waren gegeven dat ze niet hielpen
of niet effectief waren. Als je de hulp voor de allerarmsten verlaagt,
stoppen die allerarmsten niet opeens met hun pogingen om te migreren.
Je kunt het wel goed gericht doen door de mensen die hierover beslissen
en die blokkeren dat mensen worden teruggenomen die geen recht
hebben op asiel, met maatregelen te laten merken dat je het niet eens
bent met de gang van zaken. Dan kan zo’n maatregel heel effectief zijn en
in dat geval moet je die maatregel ook zeker niet achterwege laten. Wat ik
nu zeg, wordt steeds vager, omdat ik nu niet al te diep wil ingaan op de
concrete uitvloeisels van plannen die pas gisteren zijn gepresenteerd en
die nog niet heel erg duidelijk zijn. Het verminderen van de noodzaak om
te vluchten, het investeren in een betere situatie daar en in betere grensen kustbewaking, en het dicht bij de kust van Afrika sneller redden van
mensen zijn zeker elementen die op onze instemming kunnen rekenen.
Wij zijn dan ook heel blij dat de Commissie stevige aandacht besteedt aan
die maatregelen in combinatie met effectieve terugkeer.
Het plan van Oostenrijk. Ik heb nog geen plan van Oostenrijk gezien. Ik
heb eerlijk gezegd alleen een plan gezien van een Nederlandse architect
voor een eiland tussen Europa en Afrika. Hij verenigde al het talent van
Nederland om land te creëren waar nu geen land is, met creatieve
oplossingen. Ik wil daarmee niet zeggen dat we het morgen gaan doen,
maar ik word van dat soort gedachten wel { Als je een plek kunt creëren
waar mensen die geen recht hebben op verblijf in Europa op een betere
manier dan nu in Afrika kunnen worden ondergebracht, is dat natuurlijk
een erg goed concept. Als het praktisch uitvoerbaar zou zijn, dan ja { Maar
daar heb ik dan weer geen verstand van.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of het voorstel om alleenstaande minderjarigen terug te sturen naar lidstaten van eerste asiel in strijd is met de
uitspraak van het Hof van Justitie van 6 juni 2013. Daarover is inmiddels
uitvoerig met de Kamer gecommuniceerd. De Commissie heeft hierover in
2014 een standpunt ingenomen en wij vinden met de Commissie dat het
in het belang van de minderjarige is dat er snel duidelijkheid wordt
gegeven over de uitkomst van het verzoek en dat daar vervolgens ook
snel opvolging aan wordt gegeven. Dat wil zeggen dat er bij inwilliging
snel wordt begonnen met de integratie en dat er na een afwijzing wordt
gewerkt aan spoedige terugkeer. Een stelsel waarbij een minderjarige na
afwijzing wordt gestimuleerd om door te reizen naar andere lidstaten, is
ook niet in het belang van de minderjarige zelf. Het kabinet kan zich dan
ook goed vinden in het voorstel van de Commissie dat het de regel blijft
dat het land van eerste asiel verantwoordelijk is en blijft voor een
minderjarige.
Of dit nieuwe voorstel in strijd is met die uitspraak durf ik nu nog niet te
zeggen. De Commissie doet dit voorstel en zij zal er in eerste instantie
voor moeten zorgen dat het voorstel niet in strijd is met het EU-recht of de
jurisprudentie. Tegelijkertijd is het ook van belang te beseffen dat de
uitspraak van het hof de uitleg was vaneen niet meer van toepassing
zijnde versie van de Dublinverordening. In een nieuwe verordening kun je
regels stellen waarin je het principe verenigt met het belang dat je je
rekenschap geeft van het belang van het kind.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of de nieuwe plannen de mogelijkheid
beperken om de discretionaire bevoegdheid te gebruiken. In het voorstel
van de Commissie wordt die beperkt tot familiegerelateerde aspecten. Ik
heb hierover dezelfde vragen als de Kamer en die vragen zullen we in de
behandeling van de voorstellen aan de orde stellen. Wij willen bijvoorbeeld ook weten of het niet een te beperkte opvatting is van de ruimte die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

17

een lidstaat zou moeten hebben. Ik ben verder ook benieuwd om te horen
waarom de Commissie die beperking heeft voorgesteld. Misschien zit er
wel een heel doordacht iets achter haar motivering.
Mevrouw Gesthuizen stelde ook een vraag over Hongarije. Nederland
verwacht van de lidstaten, net zoals de lidstaten dat van ons verwachten,
dat zij zich aan hun verplichtingen houden en de mensenrechten
respecteren. Frontex heeft duidelijke richtlijnen voor grensoverdrachten
en grenswachten opgesteld en daaraan zullen landen zich moeten
houden, omdat het ook onderdeel is van het handvest. De Hongaarse
autoriteiten zullen dit soort berichten moeten uitzoeken en maatregelen
moeten treffen om herhaling te voorkomen. Verder moet Hongarije
eventueel ook maatregelen nemen tegen de mensen die de fout in zijn
gegaan. Zo niet, dan kunnen er maatregelen tegen Hongarije worden
genomen. Als het zover komt, zou dat niet voor het eerst zijn. Voorzitter. Ik
heb nog twee punten over Griekenland. Ik begin met de huisvesting van
mensen in Idomeni. Deze mensen zaten daar natuurlijk onder erbarmelijke
omstandigheden. Een deel van hen is overgebracht naar Griekse centra,
ook al is daar wellicht ook nog wel ruimte voor verbetering. Ik ken ze niet
allemaal, maar de afbeeldingen van die centra zagen er in ieder geval een
stuk beter uit dan die van Idomeni. Ik heb niet alles kunnen zien, maar het
is in ieder geval van belang dat Griekenland deze mensen actief onderbrengt in faciliteiten waarvoor het de verantwoordelijkheid draagt.
In het verlengde hiervan is een vraag gesteld over een aangekondigd
statement van de Commissie over Dublinclaims op Griekenland. Ik ken dat
statement niet, maar ik weet dat het speelt. De verwachting is natuurlijk
niet dat de Commissie in een keer kan zeggen dat het daar goed genoeg
is. Aan de andere kant is het ook van belang dat we het niet opgeven. We
moeten ervan blijven uitgaan dat Griekenland op een dag zijn systeem zo
goed op orde heeft dat wij daar met goed fatsoen mensen kunnen laten
verblijven en mensen daarheen kunnen terugbrengen als die mensen
Europa via Griekenland zijn binnengekomen.
Over de stand van zaken rond de beroepscommissie kan ik aangeven dat
deze commissie in een aantal zaken het beroep heeft afgewezen van
mensen uit Syrië die in het geweer waren gekomen tegen de verklaring
dat ze teruggezonden konden worden naar Turkije. Behalve zaken waarin
de beroepscommissie heeft uitgesproken dat mensen niet terug kunnen
keren naar Turkije, zijn er nu dus ook zaken waarin de beroepscommissie
heeft uitgesproken dat iemand wel terug kan keren naar Turkije. De
individuele beoordeling werkt dus. De Griekse Minister zal de eerste zijn
om te onderstrepen dat er ruimte voor verbetering is, maar daar wordt
dus ook nog steeds aan gewerkt.
De voorzitter:
De Staatssecretaris is klaar met zijn beantwoording in eerste termijn. Ik
kijk naar mijn collega’s om te zien of zij behoefte hebben aan een tweede
termijn. Mijnheer Fritsma, u kunt het af met een interrumperende vraag?
De heer Fritsma (PVV):
Ja, er staat nog een vraag van mij open. Dat is mijn vraag over de in
Nederlandse havens aangetroffen illegalen. Dat zouden er volgens de
laatste berichten 500 zijn geweest in de eerste maanden van het jaar. Mijn
vraag is wat er met die illegalen is gebeurd. Zijn ze wel of niet al het land
uitgezet?
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter, die vraag kan ik niet onmiddellijk beantwoorden.
De voorzitter:
Dan ga ik eerst de andere vragen inventariseren in een soort korte tweede
termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

18

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik heb al een interruptie geplaatst over het vervolg op de rapporten van
Amnesty International en Human Rights Watch. De Staatssecretaris
reageerde daarop met de opmerking dat de UHNCR het in de gaten houdt.
Kunnen wij ook informatie krijgen over de precieze punten waarop Turkije
wordt aangesproken? Ik vraag dat omdat het nu voor ons niet inzichtelijk
is wat er concreet gebeurt.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Mijn vraag over familieleden, broers en zussen, in verband met de
gewijzigde Dublinverordening is nog niet beantwoord. Wordt er rekening
gehouden met die familieband? Broers en zussen kunnen onder die
nieuwe regeling voor de herverdeling namelijk naar verschillende landen
worden gestuurd.
De voorzitter:
Ik heb zelf één allerlaatste vraag, met het oog op Hongarije. We hoeven
niet op de tijd te letten en daarom stel ik deze vraag als woordvoerder en
niet als voorzitter.
Het is overigens niet zozeer een vraag, want ik wil vooral opmerken dat ik
wat dat betreft vind dat de Europese Unie, gezien de situatie die ontstaat
aan haar grenzen en soms in landen van de Europese Unie zelf, eigenlijk
afglijdt naar misschien wel de situatie van voor de Europese eenwording,
maar zeker naar de situatie van voor het Vluchtelingenverdrag. Misschien
kan de Staatssecretaris reflecteren op de vraag of hij dat beeld al dan niet
herkent of deelt. De regels die we met elkaar hebben afgesproken, of het
nu in VN-verband is of in Europese Unie-verband, worden met voeten
getreden. Ik maak me daar grote zorgen over.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. In de eerste vier maanden van dit jaar zijn er 480 verstekelingen
aangetroffen in Hoek van Holland. Vorig jaar waren het er 504. Ik teken
daar wel bij aan dat we vooral in de tweede helft van vorig jaar de
controle hebben geïntensiveerd en dat er daardoor meer mensen zijn
tegengehouden. Het is dus de voortzetting van een ontwikkeling die al
langer aan de gang is. Ik kan niet per individu aangeven wat er met hem
of haar is gebeurd, want dat hangt af van de status die die persoon heeft.
Als iemand al in een ander land is geregistreerd omdat hij daar Europa is
binnengekomen, kun je een Dublinclaim leggen, maar het kan ook
gebeuren dat mensen alsnog asiel aanvragen wanneer ze worden
aangetroffen. Ik heb geen overzicht van het aantal mensen dat in
procedure is genomen en van de conclusies die daarna zijn getrokken. Ik
kan dus ook niet zeggen hoeveel mensen zijn uitgezet. Ik weet wel dat een
groot deel van deze mensen de Albanese nationaliteit heeft en dat wij hen
– ik kan me geen uitzonderingen herinneren – snel door de procedure
kunnen halen en dat ze snel kunnen worden afgewezen en uitgezet, omdat
Albanië wordt erkend als een veilig land van herkomst. We hebben
daarvoor een speciale vlucht geregeld en een aantal mensen op die vlucht
heeft in interviews in de media ook gezegd dat zij een poging hadden
gedaan om via Hoek van Holland Engeland te bereiken en dat zij nu door
ingrijpen van Nederland op het vliegtuig van Nederland naar Albanië
zaten.
De heer Voordewind sprak over gezinsleden. Hierbij spelen twee
mogelijke situaties. De Commissie stelt nu voor – wij hebben daar moeite
mee – om het familiebegrip uit te breiden, niet alleen voor de herverdeling
maar ook voor Dublin. Dat betekent dat als iemand ooit asiel in Nederland
heeft aangevraagd, nadat het hem gelukt was om zich hierheen te laten
smokkelen, hij een familielid dat in Italië aankomt naar Nederland kan
laten komen, omdat die persoon dan ook bij Nederland zou horen. In het
systeem zie je immers dat familieleden van degene die in Italië aan is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

19

gekomen, in Nederland verblijven. Wij vinden dus dat je die kring niet
breder moet maken dan de kern van het gezin. Bij de herverdeling is het
natuurlijk een factor waarmee je rekening kunt houden, maar dat is
allemaal nog erg onuitgewerkt, laat ik het zo maar zeggen.
In de huidige systematiek voor de herverdeling mag het wel worden
aangegeven, maar is het geen doorslaggevende factor. Er wordt dan
gewoon bekeken of mensen al een band hebben met een bepaald land en
of die band voldoende reden is om iemand aan dat land te koppelen.
Uiteindelijk moet het herverdelingsmechanisme wel zo werken dat alle
landen kunnen bijdragen en dat wordt voorkomen dat een land waar nog
geen vluchtelingen zijn en waar dus ook geen familie van vluchtelingen
woont, niemand hoeft op te nemen. Zo moeten we het niet doen.
De UNHCR stuurt ons geen rapporten en wat ik niet heb, kan ik niet
verstrekken. Formele stukken waarover wij hier een gesprek zouden
kunnen hebben, kan ik mevrouw Voortman dus niet bieden. De UNHCR
werkt hands-on door sterk aanwezig te zijn in die landen. De UNHCR is
gezaghebbend, ook omdat ze zaken meteen aankaart bij een overheid en
met die zaken onmiddellijk aan de slag gaat. In de jaarrapportages zegt de
UHNCR er vervolgens wel iets over, maar dat laat onverlet dat dit een
andere manier van werken is dan van ngo’s, want die moeten het vaak
toch hebben van het schrijven van rapporten. De UNHCR gaat wanneer ze
zaken constateert onmiddellijk aan verbetering werken door de autoriteiten onmiddellijk stevig aan te spreken. De UNHCR heeft dus een andere
werkwijze dan veel ngo’s. En rapporten die er niet zijn, kan ik ook niet met
de Kamer delen.
Mevrouw Gesthuizen vroeg naar Hongarije. Glijden we af naar of gaan we
terug naar een situatie uit het verleden? Ik denk dat we in ieder geval van
de situatie afkomen dat landen die eigenlijk totaal geen zin hadden om
zich aan hun verplichtingen te houden en om hun werk te doen, daar
ongezien mee wegkwamen. Ik denk dat dat vooral is veranderd. Ik denk
niet dat de situatie in de landen die er nu problemen mee hebben, vroeger
beter was. Wij accepteerden in het verleden dat ze niks deden, ook omdat
ze zelf niet zo lang geleden in een moeilijke situatie zaten en uit die
situatie aan het opklimmen waren. Door onze steun gaat het in die landen
beter; ze hebben daar natuurlijk ook zelf hard aan gewerkt. Het gaat
economisch beter en dan wil je dat ze zich met hun normen en waarden
conformeren aan het niveau van de Unie waarvan ze lid zijn geworden.
Daar hoort bij dat ze mensen opvangen. Ik denk dat we nu zien dat dat tot
spanningen leidt, maar ik durf niet te zeggen dat het vroeger beter was. Ik
wil hiermee niet zeggen dat het probleem nu weg is, maar tot voor kort
was het aantal landen dat mensen echt goed opving, beperkt en die
landen vonden dat wel prima. Landen als Nederland zijn nog steeds
bereid om mensen die voor oorlog hebben moeten vluchten, op te
vangen, maar deze landen willen wel dat de andere landen dan ook hun
verantwoordelijkheid nemen. Dat wordt niet altijd leuk gevonden, maar
het moet wel.
De voorzitter:
Dat was de beantwoording in tweede termijn. Daarmee is het eerste
gedeelte van dit algemeen overleg afgerond. We gaan nu door naar het
tweede deel over 1. het behandelvoorbehoud visumliberalisatie Turkije,
Oekraïne, Kosovo en het opschortingsmechanisme visumvrijstelling en 2.
het behandelvoorbehoud herziening van het gemeenschappelijk Europees
asielbeleid. Het doel van dit deel van het algemeen overleg is om voor
beide voorstellen te komen tot afspraken met de regering over de wijze
van informatieverstrekking door de regering, het verloop van de onderhandelingen, de wetgevingsprocedure en eventuele vervolgoverleggen.
Ik geef het woord aan mevrouw Voortman die de vergadering moet
verlaten, wegens een andere verplichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

20

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Het spijt me, voorzitter, maar ik ben ook woordvoerder zorg en moet
daarom naar de bijeenkomst over stamceldonatie.
De voorzitter:
Dat is ook heel interessant; ik wens u daarmee veel succes.
Dan geef ik als eerste in dit deel van het algemeen overleg het woord aan
de heer Azmani van de VVD. Ik stel voor om een spreektijd van ongeveer
anderhalve minuut te hanteren. Als we dat doen, moeten we het net
binnen de tijd kunnen redden.
De heer Azmani (VVD):
Ik ga mijn best doen, voorzitter.
Ik vind het opmerkelijk dat er geen impactassessment wordt uitgevoerd
wanneer de Europese Commissie zo’n ingrijpend voorstel doet als het
GEAS-pakket. Ik heb verder al eerder aangegeven dat ik de timing heel
bijzonder vind. De timing is gewoon niet goed en daardoor gaat het een
langdurig proces worden.
Het fiche en de kabinetsinzet op de Dublinverordening als onderdeel van
het GEAS-pakket. De VVD heeft bijzondere interesse in de voortgang van
de informatie over het correctiemechanisme en de verdeelsleutel. Die is
nu gesteld op 50% van het bnp en 50% van het inwonersaantal. Dat is
bijzonder, want het lijkt er toch op dat het gekozen systeem vooral
bedoeld is om landen te straffen die het economisch goed doen en wel
hervormd hebben. Bevolkingsdichtheid lijkt mij het minste dat meegenomen moet worden, maar nog beter is het uit te gaan van de oppervlakte
van een land en reeds gedane asielinspanningen. Ik denk verder ook aan
financiële bijdragen voor opvang in de regio. Is de Staatssecretaris bereid
om hiermee iets te doen? Ik zag hierover overigens al wel iets staan in het
fiche.
Het EASO. Wordt er niet te veel ruimte gegeven aan dit agentschap? Het
kan enorme juridische implicaties hebben, want soft law kan worden
omgezet in nationale wetgeving. Ik vraag me af of hieraan wel ruimte
moet worden gegeven. Ik ben dus in het bijzonder geïnteresseerd in de
juridische implicaties van het voorstel.
Over Eurodac zal ik nu niets zeggen, maar dat geldt niet voor de Dublinverordening. Ik vind het heel belangrijk dat de kansarme zaken niet door
heel Europa gaan, maar onmiddellijk worden afgedaan. Terecht kwam in
het vorige deel van dit algemeen overleg al naar voren dat het draait om
de definitie van wat familieleden zijn. Ik ben echter gerustgesteld door de
antwoorden die de Staatssecretaris op de vragen over dat punt heeft
gegeven.
Over de visumliberalisatie kan ik heel kort zijn. Klopt het dat Georgië
alleen maar ter besluitvorming voorligt en de rest niet?
De voorzitter:
Ik heb mij net vergist. Ik meende namelijk dat wij om 16.00 uur moesten
afronden, maar wij hebben officieel tot 17.00 uur de tijd. Die tijd hoeven
we niet vol te maken, maar ik hoef dus ook niet heel strak in de tijd te
gaan zitten.
De heer Azmani heeft ongeveer twee minuten spreektijd gebruikt en ik stel
voor dat de andere leden van de commissie zich daar ook toe beperken.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik heb over de visumliberalisatie al gewisseld met de Staatssecretaris wat
ik met hem wilde wisselen. De Staatssecretaris was duidelijk over de
afspraak die er is over de informatievoorziening. Ik wil hem nog wel de
motie-Verhoeven/Klaver (21 501-20, nr. 1097) in herinnering brengen,
waarin de regering wordt verzocht om op geen enkele wijze in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

21

stemmen met versoepeling van de vereisten voor visumliberalisatie van
kandidaat-EU-lidstaten.
Eurodac. Ik vraag de Staatssecretaris of het mogelijk is om de European
Data Protection Supervisor een check te laten uitvoeren op de comptabiliteit van de nieuwe Eurodac-verordening met de Europese privacywetgeving. Ik vraag dat met het oog op de uitvoerige uitbreiding van de
hoeveelheid te verzamelen gegevens en de verlenging van de bewaartermijn van achttien maanden naar vijf jaar. Meer in het algemeen lijkt het
mij overigens goed om een apart algemeen overleg in te plannen en
daarin grondig de nieuwe GEAS-wetgeving te bestuderen en de Staatssecretaris boodschappen mee te geven voordat de onderhandelingen over
GEAS in een vergevorderd stadium zijn.
De heer Fritsma (PVV):
Voorzitter. Ik kan het ook kort houden. De PVV-fractie betreurt het dat rond
de toelating van vreemdelingen al zo veel macht uit handen is gegeven
aan de EU. Het PVV-standpunt is bekend: Nederland moet baas zijn over
het eigen toelatingsbeleid en over de eigen grenzen. Het liefst zouden we
dan ook de EU verlaten.
De punten waaromtrent een behandelvoorbehoud zijn gemaakt, visumliberalisatie en de herziening van het GEAS, het gemeenschappelijk
Europees asiel systeem, zijn onze fractie natuurlijk een doorn in het oog.
Wij vinden het jammer dat het kabinet meegaat met de EU-voorstellen op
die punten, want het zal tot grote problemen leiden. In de eerste termijn
van dit algemeen overleg heb ik dat overigens al aangegeven.
Ik kan over de informatievoorziening vrij simpel zijn: de PVV-fractie wenst
over elke stap die op de twee thema’s worden genomen, maximaal te
worden geïnformeerd middels brieven. Natuurlijk wensen wij ook dat er
geen onomkeerbare stappen worden gezet, zonder dat het parlement is
geraadpleegd. Dat is in algemene zin mijn boodschap.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Over visumliberalisatie is al het nodige gewisseld. Ik sluit me
daar kortheidshalve bij aan.
Eurodac. Ook ik wil graag hierover geïnformeerd worden en dan met
name over de privacyaspecten in relatie tot minderjarigen. Verder wil ik
ook geïnformeerd worden over de uitwerking van de herziening van de
Dublinverordening, met name de uitwerking van de correctiemechanismes en het GEAS. Waartoe leidt het GEAS uiteindelijk? Ik wil namelijk
in meer algemene zin de verschillende onderdelen daarvan nader in de
Kamer aan de orde stellen.
Voorzitter: Fritsma
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Laat ik kortheidshalve aansluiten bij de oproep van de heer Sjoerdsma om
absoluut niet te marchanderen met de voorwaarden voor visumliberalisatie, niet in het geval van Turkije, maar ook niet in het geval van andere
staten.
Tot slot formuleer ik nog kort een aantal aanvullende vragen. Zal het
kabinet steeds melding maken van substantiële nieuwe elementen die
worden toegevoegd aan het oorspronkelijke voorstel? Zal het kabinet per
brief melding maken van de verhouding tussen de standpunten van het
Europees Parlement en de Raad over de Europese grens- en kustwacht en
over eventuele verschuivingen daarin? Zal het kabinet onmiddellijk per
brief melding maken van de financiële vergoeding bij het niet overnemen
van een vluchteling onder Dublin 3, zodra daarover meer duidelijkheid
bestaat? Onder welke voorwaarden zou dit kunnen? Wat is hierbij de inzet
van het kabinet? Wat vinden de verschillende lidstaten in de Raad en wat
is de heersende mening hierover in het Europees Parlement? Zal het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

22

kabinet per brief gedetailleerd melding maken van de mensenrechtensituatie in Turkije, telkens wanneer Turkije aan een nieuw element uit een
benchmark voldoet?
Voorzitter: Gesthuizen
De vergadering wordt van 15.36 uur tot 15.47 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Staatssecretaris. Hij zal ingaan op de twee
behandelvoorbehouden.
Staatssecretaris Dijkhoff:
Voorzitter. Ik kan aan vrijwel alle verzoeken tegemoet komen. Mevrouw
Gesthuizen stelde een vraag over de politieke verhoudingen als het gaat
om de Europese grens- en kustwacht. Ik stel voor dat we dat behandelen
in het kader van de geannoteerde agenda die nog aan de orde komt. Het
zit hem niet in deze behandelvoorbehouden. Ik vertaal het zo dat er
behoefte aan is om op de hoogte te worden gehouden van de verhoudingen tussen lidstaten en het parlement als het gaat om de Dublinvoorstellen en het GEAS. Die zaken kunnen we expliciet meenemen in de
communicatie met deze Kamer.
Hetzelfde geldt voor de vraag van mevrouw Gesthuizen over de regeling
die inhoudt dat lidstaten die eigenlijk zouden moeten hervestigen, kunnen
kiezen voor een financieel alternatief. De Kamer wenst daarvoor specifieke
aandacht, mochten daar zaken duidelijker worden of verschuiven. Dat kan
wel. Mevrouw Gesthuizen vroeg verder of de Kamer, iedere keer als aan
een benchmark wordt voldaan, daarover kan worden geïnformeerd. De
Commissie komt met een rapport over de stand van zaken. Over dat
voortgangsrapport wordt de Kamer geïnformeerd. Het kan zijn dat er
ineens vijf nieuwe bij zitten. Daar hebben we de Kamer dan niet per keer
apart over kunnen informeren. Zo werkt de informatielijn namelijk niet.
De heer Sjoerdsma stelde een vraag over Eurodac en de datasupervisor.
We zullen eerst vragen in hoeverre de Commissie wellicht zelf dat
vraagstuk heeft bekeken. Als dat nog niet is gebeurd, zullen wij die
oplossing suggereren. We moeten wel bekijken of daar steun voor is. Over
aparte AO’s gaat de Kamer zelf. Ik wil wel meegeven dat op het
GEAS-traject nog wel iets zal gaan schuiven. Ik denk niet dat dit punt heel
snel tot finale besluitvorming zal leiden.
De heer Azmani vroeg specifiek aandacht voor de verdeelsleutel als het
gaat om hervestiging. Ik denk dat het goed is als we daarop ingaan in de
communicatie met de Kamer. Daarbij zullen we ook ingaan op de
juridische gevolgen voor c.q. de eventuele bevoegdheidsoverdracht aan
het EASO.
De voorzitter:
Ik noem de afspraken op die zijn gemaakt tussen Kamer en regering,
waarbij ik direct meeneem wat in het eerste deel van dit algemeen overleg
is gewisseld.
– De Kamer wordt geïnformeerd over het correctiemechanisme op het
GEAS.
– De Kamer wordt geïnformeerd over juridische implicaties van het
overhevelen van taken aan het EASO en de verdeelsleutel.
– De regering bevordert dat een privacy impact assessment wordt
uitgevoerd op Eurodac.
– De Kamer wordt maximaal op de hoogte gehouden van de twee
pakketten, inclusief substantiële wijzigingen.
– De regering zet geen onomkeerbare stappen zonder de Kamer
daarover te informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

23

–
–

–

De Kamer wordt geïnformeerd over de Regeling financiële vergoeding
opvangverplichtingen en over verschuivingen daarin.
De Kamer zal voordat Nederland een positie inneemt geïnformeerd
worden over de vraag of Turkije voldoet aan de criteria voor visumliberalisatie. Deze afspraken zullen plenair worden vastgesteld en in een
brief aan de regering worden meegedeeld. Na de plenaire stemming
over de brief met gemaakte afspraken is het behandelvoorbehoud
formeel opgeheven.
De Kamer zal tussentijds periodiek worden geïnformeerd over de
voortgang op het punt van de visumliberalisatie van Turkije, inclusief
de mensenrechtensituatie.

Sluiting 15.52 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 317, nr. 436

24