Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1676
Vragen van de leden Den Boer en Verhoeven (D66) aan de Minister van
Justitie en Veiligheid over het sociale mediagebruik van de politie (ingezonden
2 februari 2018).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
4 april 2018) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018,
nr. 1271
Vraag 1
Kent u de uitzending van de Monitor over «Politie online», uitgezonden op
30 januari 2018?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat in sommige gevallen adres- en persoonsgegevens te achterhalen zijn of zijn geweest door de beelden die de politie via sociale media
verspreidt? Hoe duidt u dit?
Antwoord 2
Zie antwoord op vraag 10
Vraag 3
Hoe duidt u het feit dat in de 5.000 sociale mediaberichten van politieaccounts 38 kentekens zichtbaar waren, 13 keer mensen herkenbaar in beeld
waren, 48 keer mensen mogelijk herkenbaar via kleding of stem waren, 8 keer
een exact adres is gevonden en 4 keer een bedrijf is achterhaald? Bent u het
eens dat hier niet om incidenten gaat, maar stelselmatig onzorgvuldig
handelen door de politie? Zo ja, op welke wijze bent u van plan deze
onzorgvuldigheid binnen de politie aan te kaarten en op te lossen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
Het gebruik van social media is op dit moment niet weg te denken uit onze
maatschappij. Maandelijks verspreidt de politie vele berichten via de media,
waaronder social media. Het is van belang dat zij geen onrechtmatige inbreuk
maakt op de privacy van burgers, zowel voor de burgers als voor de
legitimiteit van het optreden van de politie.

ah-tk-20172018-1676
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Wanneer een social media-bericht wordt ingezet als opsporingsmethodiek is
de Aanwijzing opsporingsberichtgeving van het openbaar Ministerie van
toepassing. De Aanwijzing voorlichting opsporing en vervolging geldt als
politie social media inzet voor opsporingscommunicatie.
Daarnaast dienen publicaties te voldoen aan de bepalingen van de wet
politiegegevens en de wet bescherming persoonsgegevens en, indien van
toepassing, genoemde aanwijzingen van het openbaar ministerie. De politie
is bezig met nadere instructies voor haar medewerkers, zodat deze beter
weten welke eisen worden gesteld aan het verspreiden van social mediaberichten, zowel inhoudelijk als procesmatig.
Duiding van de bovengenoemde berichten kan niet in zijn algemeenheid
worden gegeven. Deze dient plaats te vinden vanuit het doel waarvoor deze
zijn verspreid en de daarbij geldende kaders.
De politie heeft vorig jaar een nieuw proces ingericht en spelregels bepaald
voor het openen en beheren van social media-accounts door politieambtenaren. Daarbij monitort de politie het gebruik van de accounts. In dit vastgestelde beleid is toezicht en handhaving gedefinieerd als verantwoordelijkheid
voor zowel de projectleider social media, de afdeling communicatie alsmede
de lijnchefs van social media gebruikers.
Vraag 4
Wat zijn de doelstellingen van het sociale mediagebruik door de politie?
Antwoord 4
De politie gebruikt social media zowel in het kader van haar taakuitvoering
als bij het geven van voorlichting over haar werkzaamheden. De politie wil
door de inzet van social media in verbinding zijn met de burger en de
samenleving en daarmee haar prestaties, legitimiteit en dienstverlening
vergroten. De doelstellingen die politie hanteert bij het geven van voorlichting via social media over de opsporing zijn neergelegd in de Aanwijzing
voorlichting opsporing en vervolging van het openbaar ministerie. Het
communicatiebeleid is volgens de aanwijzing gericht op het verstrekken van
informatie zowel over actuele onderzoeken en strafzaken als over de
prioriteiten bij de aanpak van criminaliteit met als doel het vertrouwen in de
rechtsstaat te vergroten.
Vraag 5, 6 en 7
Wat zijn de geldende richtlijnen voor het sociale mediagebruik door de
politie? Op welke wijze wordt naleving van deze richtlijnen door de politie
gemonitord?
Indien er geen geldende richtlijnen voor sociale mediagebruik door de politie
bestaan, bent u voornemens deze alsnog in te stellen? Zo nee, waarom niet?
Op welke wijze is het sociale mediagebruik in lijn met de Wet Politiegegevens?
Antwoord 5, 6 en 7
Zie antwoord op vraag 3.
Vraag 8
Op welke wijze wordt door de politie zelf opvolging gegeven wanneer
persoonlijke gegevens onnodig in beeld worden gebracht via sociale
mediaberichten door de politie? Hoe vaak zijn er het afgelopen jaar beelden
om deze reden offline gehaald?
Antwoord 8
Zie antwoord op vraag 13.
Vraag 9 en 10
Hoe duidt u de kritiek van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten dat het sociale mediagebruik van de politie in sommige gevallen in strijd
is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden, te weten de onschuldpresumptie?
Hoe duidt u de kritiek van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten dat met het sociale mediagebruik van de politie in sommige gevallen de
geheimhoudingsplicht geschonden wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 2, 9 en 10
De politie dient bij het gebruik van social media, net als bij andere media,
zorgvuldigheid te betrachten en geldende wet- en regelgeving in acht te
nemen. Als de politie beelden verspreidt met het doel het publiek voor te
lichten over haar werkzaamheden geldt dat zij op grond van de Wet
politiegegevens geen gegevens betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon openbaar mag maken, tenzij betrokkene
hiervoor toestemming heeft gegeven.
Het is aan de politie om te zorgen dat haar medewerkers zich bewust zijn van
de omvang van de privacybescherming van betrokkenen en de eigen
geheimhoudingsplicht. Ook is het aan de politie haar medewerkers te
instrueren hoe zij social media mogen inzetten.
De onschuldspresumptie houdt onder meer in dat de vaststelling van de
schuld van de verdachte is voorbehouden aan de daartoe bevoegde autoriteit
in een daartoe bestemde procedure en dat bejegening van een verdachte als
schuldige tot aan die vaststelling ontoelaatbaar is. Van belang is derhalve dat
in de communicatie van politie duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen
mensen die enkel verdacht worden van het plegen van een strafbaar feit en
mensen die veroordeeld zijn voor het plegen van een strafbaar feit, zoals
gezochte voortvluchtigen.
Vraag 11
Op welke wijze worden politiemensen getraind in het zorgvuldig gebruik van
sociale media en het voorkomen van het onnodig in beeld brengen van
persoons- en adresgegevens van burgers?
Antwoord 11
Landelijk is het traject digibewust ingezet voor alle politiemedewerkers en
tijdens de basisopleiding van nieuwe politie medewerkers is dit opgenomen
in het curriculum. Zowel op de politieacademie als op intranet zijn diverse
E-learning modules en webinars beschikbaar. Medewerkers kunnen ook extra
training krijgen van de projectleider social media. Tevens is een instructie
«beeld op social» opgesteld. Deze trainingen en instructies helpen politiemedewerkers bewust te worden van de wetgeving waar ze zich aan moet
houden wanneer ze een beeld op social media willen plaatsen. Zoals
aangegeven in het antwoord op vragen 3, 5, 6 en 7 is de politie bezig met
nadere instructies voor haar medewerkers.
Vraag 12 en 13
Wat is de meldings- en/of klachtenprocedure wanneer mensen van mening
zijn dat hun privacy door het sociale mediagebruik van de politie onnodig is
geschonden? In hoeveel gevallen is opvolging gegeven aan dergelijke
meldingen en/of klachten? In hoeveel van deze gevallen is berichtgeving op
sociale media door de politie verwijderd?
Op welke wijze wordt terugkoppeling gegeven wanneer personen meldingen
of klachten indienen met betrekking tot het tonen van hun persoons- of
adresgegevens op sociale media door de politie?
Antwoord 8, 12 en 13
In november 2017 is op Politie.nl een formulier gepubliceerd waarmee
burgers bezwaar kunnen maken tegen gepubliceerd beeldmateriaal. Er zijn tot
op heden dertien van deze verzoeken om gepubliceerd beeldmateriaal te
verwijderen ontvangen. In vijf gevallen betrof het een melding die geen
relatie had met het onderwerp. Deze zijn via het reguliere politieproces
afgewikkeld. De overige acht formulieren over beeldmateriaal op social media
zijn in behandeling bij de verantwoordelijke basisteams. Ook de betreffende
diensten Communicatie zijn ingelicht zodat een extra toetsing plaatsvindt. In
twee gevallen zijn de berichten inmiddels verwijderd, van de overige zes
casussen loopt het onderzoek nog. De melders krijgen zowel een ontvangstbevestiging als een besluit op de behandeling van het verzoek.
Het formulier wordt behandeld door het betreffende basisteam en de Dienst
Communicatie. Zij toetsen het bezwaar en nemen het besluit over het al dan
niet verwijderen van het beeldmateriaal. De melder krijgt bericht van het
betreffende basisteam dat verantwoordelijk is voor de communicatie. Het
antwoord wordt per e-mail verzonden of op de door de melder aangegeven
benaderingswijze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Mensen kunnen daarnaast altijd schriftelijk (via internet) of mondeling (via
0900–8844) een klacht indien bij de Afdelingen Veiligheid, Integriteit en
Klachten van de politie.
Vraag 14
Kunt u uw uitspraak tijdens het algemeen overleg Politie (personeel)
herinneren dat het departement met de politie en het Openbaar Ministerie in
gesprek is over privacy van personen in voorlichtingsfilmpjes van de politie?
Wat zijn de uitkomsten van deze gesprekken? Bent u bereid de uitkomsten
van deze gesprekken aan de Kamer terug te koppelen? Zo ja, op welke
termijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Deze gesprekken lopen nog. De politie stelt een nieuwe instructie sociale
media op. Daarin wordt opgenomen dat geen tot personen herleidbare
gegevens geplaatst kunnen worden voor zover die afkomstig zijn uit de
politiesystemen. In andere gevallen zal expliciet toestemming gevraagd
worden middels een formulier. De instructie wordt naar verwachting in april
formeel vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4