Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 389

Wijziging van de Provinciewet, de Gemeentewet
en enige andere wetten in verband met de
revitalisering van het generiek interbestuurlijk
toezicht (Wet revitalisering generiek toezicht)

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2011
Het kabinet heeft uw Kamer een jaarlijkse voortgangsrapportage
toegezegd inzake de herziening van het interbestuurlijk toezicht. In juli
2010 is uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van de herziening van
het interbestuurlijk toezicht. Het programma bevindt zich nu in de fase
waarin voorstellen voor aanpassingen in wet- en regelgeving bij u liggen
ter behandeling1 en diverse voorbereidingen worden getroffen voor de
implementatie bij toezichthoudende bestuursorganen (Rijk en provincies).
Het is daarom tijd om opnieuw de balans op te maken van de herziening
van het interbestuurlijk toezicht. Deze voortgangsrapportage voorziet u
van relevante informatie over de stand van zaken. Daarnaast heeft het
kabinet uw Kamer in november 2009 de resultaten van de nulmeting
interbestuurlijke toezichtlasten toegezegd. Bijgaand zend ik u het
Eindrapport Nulmeting Interbestuurlijke toezichtlasten.2
Inleiding
In 2009 is een interbestuurlijk programma door Rijk, VNG en IPO gestart
om de herziening van het interbestuurlijk toezicht te bundelen. Het doel
was aanvankelijk om de herziening per 1 januari 2011 in te laten gaan.
Het Wetsvoorstel revitalisering generiek toezicht is in mei 2010 ingediend
bij uw Kamer. De vaste kamercommissie van BZK heeft het verslag over
het wetsvoorstel op 24 september 2010 vastgesteld. De nota naar
aanleiding van het verslag en een nota van wijziging met een nadere
reeks aan voorstellen tot wetswijziging ten behoeve van het afschaffen
van specifiek toezicht, met nader rapport, zijn begin mei 2011 aan uw
Kamer aangeboden. In de nota van wijziging wordt uitgegaan van
inwerkingtreding van het revitaliseerde toezichtstelsel per 1 januari 2012.

1

Kamerstukkendossier 32 389.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

2

kst-32389-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 389, nr. 10

1

De visie
In de visie van het kabinet is interbestuurlijk toezicht alleen aan de orde
als een decentrale overheid handelt in strijd met het recht of het algemeen
belang of bij verwaarlozing van medebewindstaken. Dan kan in beginsel
worden volstaan met de generieke instrumenten (schorsing, vernietiging
van besluiten en indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing). Specifiek
interbestuurlijk toezicht wordt op sommige domeinen verminderd en op
veel domeinen volledig afgeschaft. Gelijktijdig wordt de horizontale
verantwoording en kwaliteitszorg versterkt, zoals past in het huidige
dualistische stelsel, en het toezicht op gemeenten wordt door de meest
nabije bestuurslaag, i.c. de provincie uitgeoefend.
Stand van zaken
In mei 2009 is een interbestuurlijke programmaorganisatie ingericht met
vertegenwoordigers van Rijk, IPO en VNG om de inzet van alle betrokken
bestuurslagen op dit terrein te bundelen. Binnen het programma
herziening interbestuurlijk toezicht is een reeks aan projecten ingericht ter
realisatie van de gestelde doelen in de kabinetsreactie op het advies van
de commissie Oosting1.
Onderstaand geef ik kort de actuele stand van zaken per project aan.
A – Revitaliseren generiek toezicht
Het wetsvoorstel revitalisering generiek toezicht is in mei 2010 bij uw
Kamer ingediend. Het wetsvoorstel betreft de herziening van de generieke
toezichtinstrumenten «indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing» en
«vernietiging». Daarnaast wordt met het wetsvoorstel een reeks aan
specifieke toezichtbepalingen afgeschaft. Bij de herziene generieke
toezichtinstrumenten horen ook de beleidskaders voor de toepassing
ervan. Het (herzien) beleidskader schorsing en vernietiging is eveneens
aan uw Kamer aangeboden. In september 2010 heeft u verslag uitgebracht over het wetsvoorstel revitalisering generiek toezicht. De nota naar
aanleiding van het verslag is u begin mei 2011 aangeboden.
Het algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing is eind
2010 door het IPO-bestuur vastgesteld. De VNG heeft positief gereageerd
op de consultatie. Het beleidskader is op 8 maart 2011 aan uw Kamer
aangeboden.
Bij dit onderdeel behoort ook een onderzoek naar het mogelijke ontwerp
van een zogenaamde bestuurlijk artikel 12-constructie. De conclusie
daarvan wordt separaat aan uw Kamer gezonden.
B – Verminderen specifiek toezicht
Naast de doorlichting van specifiek toezicht door de commissie Oosting
heeft een zogenaamde tweede doorlichting plaatsgevonden. Naar
aanleiding hiervan is een nadere reeks aan voorstellen tot wetswijziging
ten behoeve van het afschaffen van specifiek toezicht in een nota van
wijziging bij het wetsvoorstel revitalisering generiek toezicht gevoegd.
Deze is uw Kamer met nader rapport begin mei 2011 aangeboden.
Ter voorkoming van nieuw specifiek toezicht is de visie uit de kabinetsreactie op de commissie Oosting opgenomen in het integraal afwegingskader (IAK). Deze informatie wordt bij inwerkingtreding van de wet
revitalisering generiek toezicht geactualiseerd. Daarnaast bestaat het
voornemen om in de aanwijzingen voor de regelgeving een aanwijzing
betreffende interbestuurlijk toezicht op te nemen. Dit is pas mogelijk als
de wet in werking is getreden.
1

Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VII, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 389, nr. 10

2

C – Versterken horizontale verantwoording en kwaliteitsborging
Deze projecten worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van IPO en
VNG en hebben tot doel de relevante wettelijke criteria voor de (kwaliteit
van de) taakuitvoering door provincies en gemeenten te inventariseren en
bruikbaar te maken met het oog op versterking van de horizontale
verantwoording en kwaliteitsborging en vermindering van het verticale
toezicht.
D – Opstellen (sectorspecifieke) beleidskaders
De algemene beleidskaders voor het gebruik van het generieke instrumentarium kunnen in een aantal gevallen een nadere sectorspecifieke
uitwerking behoeven. Voortschrijdend inzicht heeft geleid tot de conclusie
dat voor bepaalde gebieden kan worden volstaan met algemene
beleidskaders voor het gebruik van de generieke instrumenten.
Vooralsnog wordt verwacht dat (een) nadere specifieke beleidskader(s)
benodigd is/zijn op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu
(omgevingsrecht) en de Archiefwet. Het IPO neemt hierbij het initiatief.
Voor wat betreft het Rijk geldt een terughoudende opstelling ten aanzien
van sectorspecifieke beleidskaders. Deze worden alleen opgesteld daar
waar de generieke bepaling uit de algemene beleidskaders bewezen niet
volstaat.
E – Nieuwe rollen en taken rijk en provincies
Door de herziening van het interbestuurlijk toezicht verandert ook de rol
van organisatieonderdelen op rijksniveau die deze toezichttaken uitvoeren
(vakdepartementen en rijksinspecties). Ook de rol en taak van provincies
verandert.
Een terrein waarop daadwerkelijk overdracht van toezichtstaken van rijk
naar provincies plaatsvindt, is het voormalig VROM-terrein. Om de
decentralisatie van het interbestuurlijk toezicht van het Rijk naar de
provincies op het voormalig VROM-terrein goed te laten verlopen is een
apart transitieproject gestart tussen de VROM-Inspectie en IPO. In dit
project wordt in beeld gebracht wat nodig is aan mensen en middelen
voor de provincies om de nieuwe toezichtrol goed te kunnen uitvoeren.
Dit is momenteel nog onderwerp van gesprek tussen de VROM-Inspectie
en het IPO.
Voor de overige (vak)departementen geldt dat de herziening van het
interbestuurlijk toezicht voor hen betekent, dat zij hun toezicht uit dienen
te voeren conform de uitgangspunten van Oosting, te weten «sober en
doelmatig».
De provincies hebben een gezamenlijke visie opgesteld over de
vormgeving van de nieuwe toezichtrol door provincies op de implementatie van het advies van de commissie Oosting.
F – Kaders voor informatiearrangementen
Rijk en provincies dienen in het nieuwe stelsel van interbestuurlijk toezicht
over informatie te beschikken om invulling te kunnen geven aan hun
verantwoordelijkheid voor het uitoefenen van toezicht. Deze informatie is
bij voorkeur zo eenduidig mogelijk en vooraf vastgelegd: het informatiearrangement. De bedoeling is om zoveel mogelijk aan te sluiten op
beschikbare gegevens uit de horizontale cyclus van gemeenten en
provincies. Immers, door de gegevensstromen waar mogelijk op elkaar af
te stemmen kunnen gegevens eenmalig uitgevraagd en meervoudig
worden gebruikt en worden tevens waarborgen gegeven voor de
benodigde kwaliteit van die gegevens. In het wetsvoorstel revitalisering
generiek toezicht is voorzien in een algemene maatregel van bestuur voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 389, nr. 10

3

toezichtinformatie, waarin de spelregels voor interbestuurlijke informatie
worden vervat. De informatieverplichtingen per sectorale wet dienen
vervolgens in ministeriële regelingen en provinciale verordeningen te
worden opgenomen.
Nulmeting
De verwachting is dat met de inwerkingtreding van de Wet revitalisering
generiek toezicht (voorzien per 1 januari 2012) minder interbestuurlijke
toezichtlasten voor decentrale overheden zullen resteren.
Om de verwachte afname van de interbestuurlijke toezichtlasten inzichtelijk te maken heeft het ministerie van BZK bureau Berenschot opdracht
gegeven de lasten van het oude stelsel van interbestuurlijk toezicht te
meten.
Ik hecht eraan bij het rapport (bijlage) een aantal kanttekeningen te
maken. Dit heeft op de eerste plaats te maken met de peildatum van
1 maart 2007. Het onderzoek heeft in 2010 plaatsgevonden, de onderzoekers hebben getracht zich aan de hand van interviews een beeld te
vormen van de situatie van drie jaar daarvoor. Daarnaast zijn er sindsdien
al een aantal belangrijke wetten gewijzigd. De informatielasten die
bijvoorbeeld de in 2007 vigerende Wet ruimtelijke ordening (Wro) met zich
meebracht, was in 2010 met de inwerkingtreding van de huidige Wro al
substantieel afgenomen.
Op de tweede plaats bleek gaandeweg het onderzoek dat de interbestuurlijke toezichtlasten enerzijds te beperkt, anderzijds te ruim waren
gedefinieerd. Zo zijn in het onderzoek alleen specifieke informatieverplichtingen, die in sectorwetten zijn opgenomen, betrokken. De toezichtlasten
die op algemene informatieverplichtingen in gemeente- of provinciewet
berusten, zijn niet meegerekend. In een aantal berekeningen zijn ook
informatielasten meegenomen die achteraf gezien niet tot de interbestuurlijk toezichtlasten gerekend dienden te worden. Een en ander heeft te
maken met het gegeven dat het niet gebruikelijk was de bevoegdheid op
grond waarvan informatie door het Rijk werd opgevraagd te expliciteren.
Het aanpassen van de methodiek bleek in die fase van het onderzoek
binnen redelijke termijnen en kosten niet meer te realiseren.
Bovenstaande maakt dit rapport van beperkte betekenis als het gaat om
inzicht in de interbestuurlijke toezichtlasten.
Als de Wet revitalisering interbestuurlijke toezicht van kracht is zullen naar
verwachting de toezichtlasten verder afnemen. Het nieuwe toezichtstelsel
wordt vijf jaar na inwerkingtreding geëvalueerd. Eind 2016 maakt de
eindevaluatie zichtbaar in hoeverre sprake is van een afname van de
interbestuurlijke toezichtlasten.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 389, nr. 10

4