Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 1990-1991

22159

Wijziging van de Zaaizaad– en Plantgoedwet

IMr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Algemeen

Het onderhavige voorstel strekt ertoe om een ruimere basis in de
Zaaizaad– en Plantgoedwet te scheppen voor de uitvoering van de
keuring en het toezicht op voorschriften met betrekking tot kwaliteit
indien een keuringsinstelling niet of niet voldoende kan voorzien in
voorschriften met betrekking tot kwaliteit.
De bevoegdheden van de keuringsinstellingen berusten op de
aansluiting van de betrokkenen bij de instelling. Aangezien mede in
verband met de hieronder aan te snijden problematiek niet alle betrok–
kenen tot aansluiting kunnen worden verplicht, kunnen deze bevoegd–
heden niet bij alle betrokkenen gelijkelijk worden uitgeoefend.
Het voorstel behelst een verandering van de bevoegdheid heffingen
aan de bedrijfsgenoten op te leggen en de bevoegdheid algemene
aanwijzingen te geven ten aanzien van niet-aangeslotenen met
betrekking tot de uitvoering van de werkzaamheden.
De aanleiding van het onderhavige voorstel is gelegen in de jurispru–
dentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen inzake
de aansluitingsplicht bij privaatrechtelijke instellingen (zie onder meer de
arresten van 26 februari 1980, zaak 94/79, Vriend, Jur. 1980, bladzijde
327 van 7 februari 1984, zaak 237/82, Jongeneel, Jur. 1984, bladzijde
497 en van 31 mei 1989, zaak 43/88, niet gepubliceerd). Het Hof
bepaalde dat de aansluitingsplicht althans met betrekking tot het verhan–
delen strijdig is met het EEG-recht. De onderhavige wijziging is erop
gericht de controle door de keuringsinstellingen, welke ik van groot
belang acht, ook bij niet-aangeslotenen te waarborgen.
In een voorstel van Wet houdende wijziging van de Landbouwkwali–
teitswet, dat één dezer dagen aan de Tweede Kamer wordt aangeboden,
wordt deze materie eveneens geregeld. Het onderhavige voorstel sluit op
deze wijziging aan.
De Zaaizaad– en Plantgoedwet biedt thans al een mogelijkheid
voorschriften met betrekking tot de kwaliteit van teeltmateriaal voor
niet-aangeslotenen te treffen zodat beide voorstellen van wet niet gelijk–
luidend zijn. Het privaatrechtelijk karakter van de keuringsinstellingen zal
door de onderhavige wijziging niet worden aangetast.

113686F
ISSN0921 -7371
SDU uitgeverij 's Gravenhage 1991

Tweede Kamer, vergaderjaar 1990-1991, 22 159, nr. 3

Advisering
Van de organisaties die in de gelegenheid zijn gesteld hun mening
omtrent de voorgenomen wijziging in de Zaaizaad– en Plantgoedwet
kenbaar te maken is een reactie ontvangen van: Het Landbouwschap, het
Produktschap voor Siergewassen, de Nederlandse Bond van
Boomkwekers, de Nederlandse Federatie van de Handel in Pootaardap–
pelen, de Vereniging voor de handel in landbouwzaaizaden, de Stichting
Nederlandse Algemene Keurmgsdienst voor zaaizaad en pootgoed van
landbouwgewassen, de Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst
voor Groenten– en Bloemzaden, de Stichting Nederlandse Algemene
Keuringsdienst voor Siergewassen en de Stichting Nederlandse
Algemene Keuringsdienst voor Boomkwekerijgewassen. De keurings–
diensten hebben hun bezorgdheid geuit met betrekking tot de uitvoering
van de vaststelling van de tarieven voor niet-aangeslotenen en met
betrekking tot de bevoegdheid tot het geven van algemene aanwijzingen
ten aanzien van niet-aangeslotenen. Ook het Landbouwschap uit zijn
bezorgdheid ten aanzien van de uitvoering van de vaststelling van de
tarieven. Tevens hebben deze organisaties erop gewezen dat voor de
niet-aangeslotenen een voorziening van het tuchtrecht ontbreekt. Op
deze in de adviezen genoemde onderwerpen wordt hieronder nader
ingegaan.
Keuring, onderzoek, verrichting en de kosten
Naar aanleiding van de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen is de aansluitingsplicht met betrekking tot
het verhandelen opgeheven. Of hierdoor het aantal niet-aangeslotenen
een grote groep zal worden valt hier niet aan te geven. Tot voor kort gold
voor een ieder de aansluitingsplicht. De aansluitingsplicht bestaat thans
alleen voor degeen die bedrijfsmatig teeltmateriaal voortbrengt, bewaart
en bewerkt, anders dan voor privégebruik in eigen bedrijf. De
verwachting is dat veel bedrijven in de betrokken sectoren aangesloten
zullen blijven, aangezien het voortbrengen, bewaren en bewerken
enerzijds en het verhandelen anderzijds veelal door dezelfde bedrijven
geschiedt. De detailhandel, de tuinartikelenbedrijven en de loonbedrijven
vallen in het algemeen niet onder de aansluitingsplicht. Het blijkt echter
dat een aantal loonbedrijven wel vrijwillig zijn aangesloten
Voor niet-aangeslotenen moet voorzien worden in regelgeving, finan–
ciering en toezicht. De Zaaizaad– en Plantgoedwet biedt een basis (artikel
91, vierde lid) om kwaliteitsvoorschriften en de uitvoering van de keuring
voor aangeslotenen en niet-aangeslotenen dezelfde te laten zijn.
Op grond van genoemd artikel 91, vierde lid, zijn inmiddels in de
sectoren, waarvoor een keuringsinstelling is aangewezen, kwaliteitsvoor–
schriften geldend voor niet-aangeslotenen gesteld.
Voor wat betreft de kosten van de keuringen, onderzoekingen en
verrichtingen hebben de keuringsinstellingen de bevoegdheid om
tarieven vast te stellen voor de bij hun instelling aangeslotenen, zowel
voor de verplicht als voor de vrijwillig aangeslotenen. De bevoegdheid tot
het vaststellen van deze tarieven komt bij de minister te liggen voor de
niet-aangeslotenen. In artikel 91, eerste lid, onderdeel f, en 91 a zijn deze
bevoegdheden opgenomen. De tarieven voor de aangeslotenen en voor
de niet-aangeslotenen zullen in principe op elkaar zijn afgestemd daar de
tarieven voor aangeslotenen dezerzijds dienen te worden goedgekeurd.
Het opleggen van deze tarieven zal achterwege blijven indien het
betrokken bedrijfsleven zelf in de kosten voorziet. Het opleggen van een
heffing is uiteraard overbodig, als de produkt– of bedrijfsschappen
voorzien in de kosten verbonden aan de keuringsactiviteiten.
De aanpassing van het huidige stelsel met betrekking tot heffingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 1990-1991, 22 159, nr. 3

het Rijk is noodzakelijk gezien artikel 104 van de Grondwet, dat bepaalt
dat heffingen van het Rijk bij de wet worden geregeld.
Aanwijzingen
In artikel 91 b is de mogelijkheid opgenomen algemene aanwijzingen te
geven ten aanzien van niet-aangeslotenen met betrekking tot de controle
op de naleving van voorschriften als vermeld in artikel 91, eerste lid.
Naast artikel 91, vierde lid is een aanwijzingsbevoegdheid van de
minister gewenst. Het geven van voorschriften staat los van de aanwij–
zingsbevoegdheid en is een andere bevoegdheid. Immers, de
voorschriften richten zich tot de niet-aangeslotenen, terwijl de aanwij–
zingen zich tot de keuringsinstellingen richten. Deze aanwijzingen zullen
geen betrekking op individuele gevallen hebben. Deze bevoegdheid ten
aanzien van niet-aangeslotenen is nodig om de relatie tussen met aange–
slotenen en keuringsinstellingen te waarborgen Op deze wijze moet naast het reeds bestaande stelsel van rijkstoezicht - een adequate
taakuitvoering worden gewaarborgd. Het wordt niet wenselijk geacht in
het wetsvoorstel zelf op te nemen binnen welk kader van deze
bevoegdheid gebruik kan worden gemaakt, zoals voorgesteld door de
Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Boomkwekerijge–
wassen en de Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor
zaaizaad en pootgoed van landbouwgewassen Het betreft namelijk een
algemene bevoegdheid die ertoe strekt een goede naleving van de
normen te waarborgen. Met deze bevoegdheid dient in de eerste plaats
elk risico van ongelijke behandeling tussen aangeslotenen en
niet-aangeslotenen te worden voorkomen. Tevoren is niet aan te geven in
welke situaties dit risico zich voordoet. Wel zij opgemerkt dat van de
bevoegdheid terughoudend gebruik zal worden gemaakt, gelet op de
verantwoordelijkheid die aan de keuringsdiensten is toegekend.
Aangeslotenen en niet-aangeslotenen
In enkele adviezen is gewezen op de ongelijkheid die kan ontstaan,
indien door aangeslotenen enerzijds en door niet-aangeslotenen ander–
zijds in strijd met de regels wordt gehandeld. De kwaliteitsvoorschriften,
die gelden voor niet-aangeslotenen op basis van artikel 91, vierde lid,
van de Zaaizaad– en Plantgoedwet, zijn namelijk als economisch delict
strafbaar gesteld, terwijl de keuringsvoorschriften die gelden voor de
aangeslotenen tuchtrechtelijk zijn gesanctioneerd. Uiteraard dient zoveel
mogelijk te worden voorkomen dat zulks tot een ongelijkheid in behan–
deling tussen aangeslotenen en niet-aangeslotenen leidt. Hiertoe zal in
de praktijk als volgt worden opgetreden. In beginsel is het de keurings–
dienst die een overtreding constateert. De keuringsdienst controleert
immers zowel bij aangeslotenen als bij niet-aangeslotenen Indien de
overtreding geschiedt door een aangeslotene zal de keuringsdienst een
tuchtrechtelijk rapport opmaken. De overtreding wordt vervolgens langs
tuchtrechtelijke weg afgehandeld. Wanneer het een niet-aangeslotene
betreft vindt een strafrechtelijk vervolg plaats. De Algemene Inspectie–
dienst (AID) zal worden ingeschakeld en deze dienst zal proces-verbaal
opmaken. Het door de AID opgemaakt proces-verbaal wordt naar het
Openbaar Ministerie doorgeleid. Een goede coördinatie tussen het
Openbaar Ministerie, de keuringsinstellingen en de AID dient te
voorkomen dat een ongelijkheid in behandeling tussen aangeslotenen en
niet-aangeslotenen kan optreden. Om deze coördinatie te effectueren
zullen met het Openbaar Ministerie, de AID en de keuringsdiensten
afspraken worden gemaakt.
Overigens vindt inschakeling van de AID en het Openbaar Ministerie
ook thans reeds plaats, indien de overtreding van een keuringsvoorschrift

Tweede Kamer, vergaderjaar 1990-1991, 22 159, nr. 3

door een aangeslotenen tevens een strafbaar feit oplevert. Voor deze
situatie is een voorziening getroffen in artikel 98 van de Zaaizaad– en
Plantgoedwet. Het openbaar Ministerie beslist dan na overleg met de
AID en de Keuringsdienst of de overtreding door een aangeslotenen al
dan niet tuchtrechtelijk wordt afgedaan en is daardoor bij voortduring in
de gelegenheid een goede coördinatie tussen de strafrechtelijke en de
tuchtrechtelijke bejegening te bewerkstelligen.
Geheimhouding
In artikel 94a is de model-geheimhoudingsbepaling, die voortvloeit uit
de Aanwijzingen voor de Wetgevingstechniek van 14 februari 1994,
opgenomen.
Deregulering
Bij een beoordeling van het wetsvoorstel als geheel op aspecten van
deregulering dient als uitgangspunt dat het voorstel geen betrekking
heeft op de materiële normsteliing o basis van de Zaaizaad– en Plant–
goedwet en daarmee de regeldruk voor het betrokken bedrijfsleven niet
beïnvloedt. Het ligt niet in de verwachting dat uit deze wijziging een
aanzienlijke belasting voor de instellingen voortvloeit, gezien de
praktische samenhang tussen de bevoegdheden en de keuring. Een
aanpassing van de structuur van het heffen van bijdragen is vanwege het
feit dat werkzaamheden voor zowel aangeslotenen als niet-aangeslo–
tenen zullen worden verricht noodzakelijk. Ook aan niet bij een instelling
aangeslotenen zal een heffing kunnen worden opgelegd. Zo er al van de
bevoegdheid gebruik wordt gemaakt, leidt deze er slechts toe dat een
heffing kan worden opgelegd welke in de plaats treedt van de thans door
de privaatrechtelijke keuringsinstellingen op te leggen heffingen. Gelet
op het voorgaande kan volstaan worden met een beknopte deregule–
ringstoets, zoals voorzien in de Aanwijzingen inzake de toetsing van
ontwerpen van wet en van algemene maatregel van bestuur (Stcrt. 1985,
18). Het wetsvoorstel ontmoet uit deze oogpunten geen bezwaren.
De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,
P. Bukman

Tweede Kamer, vergaderjaar 1990-1991, 22 159, nr. 3