NEI)[kI ANI)S[:

VERLNI( ;IN(;
VOOR RECHTSPRA

AK

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
drs. j. Klijnsma
Postbus 9080 1
2509 LV DEN HAAG

Datum

29 september 2016
Uw kenmerk

Onderwerp
Advies over het Conceptwetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van 8urgerlike rechtsvorderi
ng en enkele
andere wetten in verband met een vereenvoudging van de beslagvrije voet (Wet vereenvoudiging
beslagvrije
voet)

Geachte mevrouw Klijnsrna,

Via lnternetconsultatie.nI heeft de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (hierna: NVvR)
kennis genomen van het conceptwetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en enkele andere wetten in verband met een vereenvoudiging van de
beslagvrije voet (Wet vereenvoudiging beslagvrije voet). Ondanks dat de NVvR niet officieel
om advies is gevraagd, hebben de leden van de vereniging, gelet op het belang van dit
conceptwetsvoorstel voor de rechtspraak, een advies voorbereid. Dit advies is vastgesteld
door de Wetenschappelijke Commissie van de NVvR.
Strekking conceptwetsvoorstel
Het wetsvoorstel strekt, blijkens de memorie van toelichting, tot uitwerking van de voorstellen
van het kabinet die in de hoofdlijnennotitie aan de Tweede Kamer van 23 december 2015 zijn
geschetst. Met deze voorstellen beoogt het kabinet de beslagvrije voet tot een transparante en
herkenbare norm te maken voor zowel schuldenaren als schuldeisers. Met het wetsvoorstel wil
het kabinet de bestaande problemen wegens samenloop van beslagen beteugelen door
wijzigingen in het proces van beslaglegging aan te brengen, waardoor beslagleggende partijen
beter van elkaars incassoactiviteiten op de hoogte zijn.
Uit de memorie van toelichting blijkt dat de voorgestelde wijzigingen in het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering (hierna: Rv) ook doorwerken bij andere vormen van incasso.

I

NVR

Postbus 30315

088.3611300

2500
nfonvr erg

GH Den Haag
www

1vr

erg

Advies
Het conceptwetsvoorstel geeft de NVvR aanleiding tot het maken van de volgende
op merk n gen.
Definities en begrip “Gezamenlijke huishouding”
In het nieuwe artikel 475ab Rv wordt verwezen naar twee begrippen in de Participatiewet
(hierna’ Pw), te weten “echtgenoot” en “geregistreerd partner” uit artikel 3 Pw. De NVvR is
van mening dat door de verwijzing tekstueel de indruk wordt gewekt dat de definities van
“echtgenoot” en “geregistreerd partner” worden overgenomen uit de Pw Dit is echter niet
het geval nu artikel 3 Pw geen definities bevat, maar alleen gelijkstellings-bepalingen in het
eerste lid De genoemde definities staan niet in de Pw, maar in (Boek 1 van) het Burgerlijk
Wetboek Artikel 3 Pw regelt de gelijkstelling voor de toepassing van de Pw van (1)
geregistreerd partners en (2) personen die feitelijk een gezamenlijke huishouding voeren
(artikel 3 lid 3) met gehuwden Die gelijkstelling betreft met name de normbedragen voor de
uitkering, die in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (hierna’ Rv) als uitgangspunt
dienen voor de berekening van de beslagvrtje voet (thans artikel 475d).
Uit de artikelsgewijze toelichting bij artikel 475ab Rv blijkt dat met de opname van deze
verwijzingen is beoogd het begrip “gezamenlijke huishouding” ook in het executierecht te
hanteren Dit blijkt volgens de NVvR echter niet duidelijk uit de tekst; het enkel verwijzen
naar de begrippen “echtgenoot” en “geregistreerd partner” in artikel 3 Pw maakt, naar de
mening van de NVvR, niet duidelijk dat is bedoeld het inkomen en vermogen van personen
die ongehuwd en ongeregistreerd een gezamenlijke huishouding als bedoeld in de Pw
voeren met een debiteur te betrekken bij de berekening van diens beslagvrije voet. De NVvR
is van mening dat deze intentie in artikel 475ab Rv (of wellicht beter in een afzonderlijk
artikel) behoort te worden opgenomen. In elk geval behoort het begrip “gezamenlijke
huishouding” volgens de NVvR expliciet te worden opgenomen in het voorgestelde artikel
als de wetgever deze intentie wil handhaven (deze intentie roept vragen op, zie hierna) Dit
ware alsdan aan te passen in het wetsvoorstel, omdat in artikel 3 Pw het bestaan van een
“gezamenlijke huishouding” in beginsel is gebaseerd op het feitelijk over en weer bijdragen
aan elkaars verzorging door degenen die een woning delen, zoals blijkt uit artikel 3, derde lid
Pw Indirect blijkt uit de memorie van toelichting dat het de bedoeling is om het
rechtsvermoeden uit artikel 3, vierde lid, Pw toepassing te laten vinden Volgens de NVvR
moeten dan ook de uitzonderingen in het tweede lid van artikel 3 Pw van toepassing worden
geacht. Uit het concept-wetsvoorstel blijkt evenwel niet of het de bedoeling is van cie
wetgever dat die uitzonderingen ook in het executierecht gaan gelden De NVvR is van
mening dat de gekozen redactie van voorgesteld artikel 475ab Rv daardoor vragen oproept.
Beter ware het om, als de keuze ter zake van de introductie van het begrip “gezamenlijke
huishouding” in de Rv wordt gemaakt, het gehele artikel 3 Pw van overeenkomstige
toepassing te verklaren.
-

-

Inhoudelijk is deze keuze gemotiveerd in paragraaf 3.4 van de memorie van toelichting. De
NVvR is van mening dat deze toelichting te summier is. Het begrip “gezamenlijke

huishouding” is specifiek per 1januari lO96 in de bijstandswetgevrng ingevoerd om,
kortweg, te voorkomen dat bijstand zou worden toegekend aan personen die een
gezamenlijke huishouding voeren waarvan de partners gezamenlijk niet in
bijstandsbehoeftige omstandigheden verkeren, en zo het recht op en de hoogte van de
uitkering af te stemmen op de woon- en leefsituatie van de betrokkene én om fraude met
bijstand door het gebruik van schijnadressen en schijnechtscheidingen tegen te gaan Het
betreft dus een specifiek voor de toepassing van de bijstand bedoeld begrip In met name de
Aow en de Anw zijn vergelijkbare begrippen met hetzelfde doel, afstemming van de
uitkering, opgenomen De NVvR is van mening dat, gelet hierop, niet kan worden volstaan
met de bewering dat het overnemen van dit begrip in het executierecht “past bij de
maatschappelijke beleving wanneer er sprake is van een partner” Dat laatste gaat zeker op
in geval van geregistreerd partnerschap, maar niet zonder meer met betrekking tot
personen die een gezamenlijke huishouding voeren; dat blijkt reeds uit de uitzonderingen
die in artikel 3 Pw op dit begrip worden gemaakt ten aanzien van bepaalde categorieen van
bloedverwanten. Uit de memorie van toelichting blijkt ook niet waarom hantering van het
begrip “gezamenlijke huishouding” in het executierecht noodzakelijk is Is hier behoefte aan,
zijn er signalen gekomen uit de praktijk dat debiteuren betaling ontwijken door
schijnconstructies? Komt het voor dat een vordering niet kan worden geind omdat de
debiteur zelf op zijn beslagvrije voet zit, terwijl hij een gezamenlijke huishouding voert met
iemand die gemakkelijk in beider levensonderhoud kan voorzien, zodat de debiteur eigenlijk
veel meer verhaal biedt? De NVvR adviseert de wetgever de toepassing van dit begrip in het
executierecht in het conceptwetsvoorstel nader te onderbouwen.
Die onderbouwing van de noodzaak is volgens de NVvR temeer van belang omdat het begrip
“gezamenlijke huishouding” naar de mening van de NVvR bepaald geen eenvoudig te
hanteren begrip is Dat geldt niet alleen in juridische zin, gelet op de tekst van met name de
leden 3 en 4 van artikel 3 Pw, maar vooral in feitelijke zin. De NVvR vraagt zich af of een
deurwaarder hiermee uit de voeten kan De gegevens die een deurwaarder uit het BRP kan
halen, verschaffen immers maar een deel van de relevante informatie.
Dit probleem heeft de wetgever op zichzelf onderkend, getuige de opmerking (ibidem): “In
de meeste gevallen za! op basis van (een combinatie van) deze gegevens de leefsituatie
eenduidig kunnen worden vastgesteld. Er kunnen zich echter situaties voordoen waarin de
beschikbare informatie uit de 8RP een onvolledig of voor meerdere interpretaties vatbaar
beeld geeft van de leefsituatie. Daarvan kan sprake zijn in geval op één adres meerdere
meerderjarige personen staan ingeschreven zonder een duidelijke relatie ten opzichte van
elkaar. Als niet met zekerheid kon worden gesteld dat sprake is van een gezamenlijke
huishouding, moet de beslaglegger uitgaan van een alleenstaande Het is vervolgens aan de
bes!ag!egger of hij nader onderzoek doet naar de leefsituatie van de schuldenaar.”
Dit is juist waar het gaat om gehuwden en geregistreerde partners, maar een gezamenlijke
huishouding blijkt op zichzelf niet uit openbare gegevens. Hoogstens kan op grond van het
BRP worden vastgesteld dat twee personen op hetzelfde adres staan ingeschreven, maar dat
wil nog niet zeggen dat zij hoofdverblijf bij elkaar hebben (er kan sprake zijn van kamerhuur
1 Het toenmaiige artikel

3 Abw bevatte in de kern eenzelfde omschrijving van het begrip gezamenlijke huishouding De
huidige tekst van artikel 3 Pw 5 uitgebreider en aan de ontwikkelingen aangepast, zo was in 1996 nog geen sprake van
geregistreerd partnerschap

of-onderhuur), terwijl in elk geval niet blijkt of zij ook wederzijds bijdragen in elkaars
verzorging Als er geen discussie is dat ongehuwden die ook geen partnerschap hebben
geregistreerd, een gezamenlijke huishouding voeren, is er geen probleem. Maar wanneer
sprake is van debiteuren die niet vrijwillig (kunnen) betalen de doelgroep van de
voorgestelde regeling is het mogelijk dat zij belang hebben bij het ontkennen en aan het
zicht onttrekken van een dergelijke huishouding
Het is voor bestuursorganen die regelingen uit de Pw uitvoeren vaak al lastig vast te stellen
waar iemand feitelijk zijn woonplaats (in de zin van artikel 1:10 8W) heeft Deze moeilijkheid
speelt zeker ook wanneer het gaat om het vaststellen of twee personen die feitelijk een
woning delen, ook nog een wederzijdse verzorgingsrelatie hebben (nog afgezien van de
uitbreidingen en uitzonderingen die artikel 3 Pw daarop maakt) Daarvoor is doorgaans een
onderzoek van de sociale dienst en -vaak- van de sociale recherche noodzakelijk De
gegevens die de deurwaarder uit de openbare registers kan halen, geven geen antwoord op
de vraag waar iemand feitelijk zijn hoofdverblijf heeft, noch op de vraag of sprake is van
wederzijdse verzorging De vraag is volgens de NVvR hoe de crediteur, die volgens de
hierboven aangehaalde passage uit de toelichting de bewijslast en de stelplicht van het
bestaan van die gezamenlijke huishouding draagt, dat moet stellen en bewijzen. De
crediteur beschikt niet over onderzoeksbevoegdheden Zeker voor een particuliere
crediteur, die moeilijk in staat is aan zijn bewijslast te voldoen dat de clebiteur een
gezamenlijke huishouding voert, zal de regeling juist bij onwillige debiteuren weinig effect
sorteren. De NVvR vraagt zich, gelet op het bovenstaande, af of de voorgestelde regeling
uitvoerbaar is Hieraan ware aandacht te besteden in de memorie van toelichting.
—

—

Ter zake van voorgesteld artikel 475fa Rv merkt de NVvR op dat de, volgens de NVvR weinig
toegankelijke, formule voor herberekening van de beslagvrije voet maakt dat dit een extra
belasting voor de rechtspraak kan opleveren Hieraan ware aandacht te besteden in het
wetsvoorstel Overigens leert de ervaring leert dat vooral de schuldenaren die vallen onder
e,
het voorgestelde artikel 475
eerste lid, Rv, een beroep doen op de mogelijkheid een
verzoek bij de kantonrechter in te dienen de beslagvrije voet te verhogen voor een te
bepalen termijn
6

Samenvatttng

(1) De verwijzing in het voorgestelde artikel 475ab Rv naar begrippen in de Pw, zoals
“echtgenoot” en “geregistreerd partner” wekt ten onrechte de indruk dat definities worden
overgenomen uit de Pw. Artikel 3 Pwbevat immers geen definities, maar alleen
gelijkstellingsbepalingen
(2) Het enkele verwijzen naar de begrippen “echtgenoot” en geregistreerd partner” uit
artikel 3 Pw maakt niet duidelijk dat is bedoeld het inkomen en het vermogen van personen
die ongehuwd en ongeregistreerd een gezamenlijke huishouding voeren met een debiteur,
te betrekken bij de berekening van diens beslagvrije voet Deze intentie kan beter in een
afzonderlijk artikel worden opgenomen, of anders in het voorgestelde artikel 475 ab Rv. Het
begrip “gezamenlijke huishouding” verdient in ieder geval een expliciete vermelding in dit
voorgestelde artikel.
(3) De gekozen redactie van artikel 475ab Rv roept veel reacties op. De NVvR adviseert het
gehele artikel 3 Pw van toepassing te verklaren indien ervoor wordt gekozen het begrip
“gezamenlijke huishouding” van toepassing te verklaren in het executierecht.
“

(4) Uit het wetsvoorstel blijkt niet waarom toepassing van de “gezamenlijke
huishouding”
(naast de gelijkstelling van geregistreerd partners met gehuwden) in het execut
ierecht
noodzakelijk is. Dit ware nader te onderbouwen in de memorie van toelichting.
(5) Het aanwezig zijn van een “gezamenlijke huishouding” is doorgaans niet eenvoudig vast
te stellen. De NVvR vraagt zich af of de crediteur, die geen onderzoeksbevoegdh
eden heeft,
hiertoe in staat moet worden geacht, en of daarmee de voorgestelde regeling wel
uitvoerbaar is. Hierop ware in elk geval in de memorie van toelichting in te gaan.
(6) Het voorgestelde artikel 475fa Rv levert mogelijk een extra belasting voor de rechtsp
raak
op wegens de weinig toegankelijke formLlle voor de herberekening van de beslagvrije
voet.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR,
/L

—

1

;4.nr