Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2385
Vragen van de leden Servaes, Kerstens en Van Dekken (allen PvdA) aan de
Ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over het bericht dat Nederlandse bedrijven
indirect betrokken zijn bij schendingen van de arbeidsrechten bij de bouw van
faciliteiten voor het WK 2022 in Qatar (ingezonden 11 juni 2014).
Antwoord van Minister Timmermans (Buitenlandse Zaken) mede ondertekend
door de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen
1 juli 2014).
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek van Profundo dat in opdracht van FNV is
uitgevoerd en waaruit blijkt dat verschillende Nederlandse bedrijven, banken
en pensioenfondsen samenwerken met en investeren in internationale
bedrijven die zich in Qatar schuldig maken aan schendingen van de arbeidsrechten bij de bouw van faciliteiten voor het WK 2022?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat grote financiële instellingen, zoals ING en ABN AMRO,
en pensioenfondsen, waaronder ABP, PFZW, PME en PMT, investeren in
bedrijven die betrokken zijn bij arbeidsrechtschendingen of risico lopen
daarbij betrokken te raken?
Antwoord 2
De regering beschikt niet over dit soort informatie en kan derhalve geen
uitspraken hierover doen.
Vraag 3 en 4
Hoe beoordeelt u de reactie van de onderzochte instellingen en bedrijven
zoals weergegeven in het rapport «WK voetbal 2022 in Qatar: Nederlandse
investeringen in bij arbeidsrechtenschendingen betrokken bedrijven» (vanaf
pagina 46)? Bent u bereid de instellingen en bedrijven te informeren over, en

1

ah-tk-20132014-2385
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

http://www.fnv.nl/themas/Decent_Work/nieuws/Nederlandse_bedrijven_investeren_indirect/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

ondersteunen bij het voorkomen van (in)directe investeringen in Qatarese
bedrijven die arbeidsrechten schenden? Zo ja, op welke wijze gaat u dit
doen? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat de Nederlandse bedrijven en financiële instellingen die
investeren in bedrijven die arbeidsrechten schenden, hierop dienen te worden
aangesproken door de Nederlandse overheid? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
bent u bereid dit te doen en kunt u de Kamer hierover informeren?
Antwoord 3 en 4
De zorg rondom de positie van arbeiders beperkt zich zoals bekend niet
alleen tot Qatar, maar ook tot de andere landen in de Golfregio. Het is van
belang dat deze problematiek niet alleen bilateraal, maar vooral ook breder in
multilateraal verband op constructieve wijze wordt aangekaart. Nederland zal
deze thematiek op de agenda houden van relevante internationale organisaties als de ILO. Ook wordt van bedrijven «due diligence» verwacht conform
de OESO richtlijnen. Zoals blijkt uit het rapport nemen Nederlandse financiële
instellingen hun eigen verantwoordelijkheid om de problematiek rond
arbeiders in Qatar te adresseren. Concrete situaties kunnen voor nadere
duiding aan een Nationaal Contact Punt van de OESO richtlijnen worden
voorgelegd. In contacten met het bedrijfsleven alsook met investeerders die
actief zijn in deze regio, kaart de regering de problematiek en de verantwoordelijkheden van bedrijven actief aan.
Vraag 5
Bent u bereid om de schending van arbeidsrechten van de werknemers aan
stadions voor het WK voetbal in Qatar in 2022 te bespreken met uw Qatarese
collega? Zo ja, wanneer gaat u dit doen en bent u bereid de Kamer van dit
contact verslag te doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Nederland staat in contact met de Qatarese autoriteiten over dit belangrijke
onderwerp. Leden van het kabinet, inclusief de Minister van Buitenlandse
Zaken, zullen in hun contacten met hun counterparts in Qatar deze problematiek blijven aankaarten. Ook de Nederlandse Ambassade in Doha voert
regelmatig gesprekken met Qatarese autoriteiten en het bedrijfsleven over de
situatie van veel arbeidsmigranten in het land. Nederland zal eveneens
samen met internationale partners en bij voorkeur in ILO-verband blijven
optrekken om de situatie in Qatar verder te helpen verbeteren. De Kamer zal
ook in de toekomst over de Nederlandse inzet ter zake geïnformeerd blijven
worden.
Vraag 6
Welke voortgang kunt u melden in de eerder door het kabinet toegezegde
inspanning om o.a. met NOC-NSF in overleg te gaan over de kwestie van de
mensenrechten in relatie tot grote sportevenementen? Welke concrete
resultaten heeft dit overleg tot nu toe opgeleverd?2
Antwoord
De minister van VWS heeft in het WGO over de Sportbegroting 2014 d.d.
18 november 2013 aangegeven dat het toewijzen van grote sportevenementen geschiedt door de sportwereld zelf, op basis van zijn eigen reglementen
en criteria. De minister van VWS heeft op 29 januari jl. aan NOC*NSF een
brief (TK 2013–2014,30 234, nr. 95, d.d. 30 januari 2014) gestuurd, waarin zij
de internationale sportbonden oproept aandacht te geven aan mensenrechten
bij de toewijzing van grote sportevenementen. NOC*NSF heeft het thema
mensenrechten als één van de belangrijke thema’s binnen sport en integriteit
op haar agenda gezet en zal het kabinet in de tweede helft van 2014 nader
informeren over haar activiteiten in dit kader. De KNVB heeft een voorstel bij
het UEFA bestuur neergelegd om de FIFA te verzoeken mensenrechtenclausules in toekomstige «bids» op te nemen. De UEFA heeft dit voorstel aangenomen.

2

zie motie Servaes c.s. (Kamerstuk 33 750 V, nr. 28) en Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2013–2014, nr. 1234.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Vraag 7
Welke concrete resultaten hebben de eerder door het kabinet toegezegde
inspanningen in internationaal verband, met name de EU en de ILO, tot nu
toe opgeleverd om te komen tot een sterkere koppeling tussen de naleving
van mensenrechtennormen enerzijds en de toekenning en organisatie van
grote sportevenementen anderzijds?
Antwoord 7
Op 21 november 2013 heeft het kabinet een brief, mede-ondertekend door 23
EU-lidstaten, verstuurd aan de Europees Commissaris van Onderwijs, Cultuur,
Meertaligheid en Jeugdzaken Vassiliou inzake respect voor mensenrechten bij
grote sportevenementen (zie TK 2013–2014, 21 501-34, nr. 220, d.d. 21 november 2013). De Europese Commissie wordt opgeroepen voorstellen te doen. De
Commissie heeft hier positief op gereageerd (zie TK 2013–2014, 21 501-34, nr.
228, d.d. 21 mei jl). Respect voor mensenrechten en sportevenementen is
opgenomen in het nieuwe EU Werkplan voor Sport (2014–2017).
Er is ook regelmatig contact met de International Labour Organization (ILO)
over de arbeidsmigrantenproblematiek in de regio. Zo heeft de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking op 8 oktober 2013 in
bilateraal contact met de directeur-generaal van de ILO aangedrongen op een
actieve rol van de ILO in Qatar. Daarnaast komt het onderwerp aan de orde in
gesprekken op ambtelijk niveau. De ILO heeft inmiddels voorbereidingen
getroffen om Qatar actief te kunnen ondersteunen.
De ILO Beheersraad heeft in maart 2014 twee rapporten over Qatar aangenomen: een rapport over inbreuken op het recht op vakvereniging en een
rapport over niet-naleving van ILO verdrag 29 inzake gedwongen arbeid. De
rapporten bevatten aanbevelingen voor beleidsaanpassingen. Qatar gaf in
een reactie op de rapporten aan graag een samenwerkingsprogramma met
de ILO aan te willen gaan en opvolging te zullen geven aan de aanbevelingen.
Tijdens de 103e Internationale Arbeidsconferentie werd de implementatie van
Verdrag 81 over de arbeidsinspectie besproken en werden aanbevelingen aan
Qatar gedaan. Ook is door enkele werknemersorganisaties een verzoek
gedaan tot het instellen van een zogenaamde «commission of enquiry», die
in Qatar kan nagaan of het land zich houdt aan zijn verplichtingen onder
ILO-verdragen 29 en 81. De mogelijke oprichting van een dergelijke onderzoekscommissie zal tijdens de eerstvolgende Beheersraad van de ILO in
november 2014 worden besproken.
Het kabinet zal zich ook in de toekomst blijven inzetten om grote sportevenementen als de Olympische Spelen en het wereldkampioenschap voetbal te
gebruiken als opening om moeilijke onderwerpen, zoals mensenrechten,
bespreekbaar te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3