Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

843
Vragen van de leden Van Bommel en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
ministers van Buitenlandse Zaken en van Veiligheid en Justitie over de
rechtmatigheid van en verantwoording over targeted killings (ingezonden
12 november 2012).
Antwoord van minister Timmermans (Buitenlandse Zaken), mede namens de
minister van Veiligheid en Justitie (ontvangen 19 december 2012).
Vraag 1
Bent u bekend met de antwoorden van de minister van Buitenlandse Zaken
op eerdere vragen over de rechtmatigheid van targeted killings?1 Bent u
bereid het interne juridische advies met betrekking tot het beleid van targeted
killings dat de minister van Buitenlandse Zaken heeft ontvangen, desnoods
vertrouwelijk, met de Kamer te delen? Indien neen, waarom niet? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord
Ja, ik ben bekend met de antwoorden op de eerdere vragen. In het interne
advies is onder meer geadviseerd om terughoudend te zijn met uitspraken
over de rechtmatigheid van aanvallen met drones in specifieke gevallen,
vanwege het ontbreken van voldoende zicht op de feiten en omstandigheden
van dergelijke aanvallen. Ook wordt geconstateerd dat er een verschil van
inzicht bestaat tussen de VS en veel andere landen, waaronder Nederland,
over de toepasselijkheid van het oorlogsrecht en het recht op zelfverdediging
in relatie tot het gebruik van drones bij terrorismebestrijding. Ik acht het
nuttig om de rechtmatigheid en voorwaarden voor het gebruik van bewapende drones nader te laten analyseren en heb besloten om dit vraagstuk ter
advisering aan de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) voor te leggen. Het advies van de CAVV zal ik uw Kamer te zijner
tijd doen toekomen.

1

ah-tk-20122013-843
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 495, vraag 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Vraag 2
Acht u, los van de vraag of deze al dan niet plaatsvinden, targeted killings op
reddingswerkers en begrafenisstoeten en zogenaamde signature strikes in
strijd met het internationaal recht?2 Indien neen, waarom niet? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord
Directe aanvallen op door het humanitair oorlogsrecht beschermde personen
zijn verboden. Daarnaast bevatten mensenrechtenverdragen een algemeen
verbod op buitengerechtelijke executies.
Vraag 3
Deelt u de opvatting van de oud-Special Rapporteur on extrajudicial,
summary or arbitrary executions van de Verenigde Naties, Philip Alston, dat
«under human rights law, a targeted killing in the sense of an intentional,
premeditated and deliberate killing by law enforcement officials cannot be
legal because, unlike in armed conflict, it is never permissible for killing to be
the sole objective of an operation»?3 Indien neen, waarom niet? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord
Ja.
Vraag 4
Bent u ermee bekend dat onder meer Amnesty International, Human Rights
Watch, de Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary
executions van de Verenigde Naties, Christof Heyns, en de auteurs van het
rapport Living under drones, van de Amerikaanse universiteiten Stanford en
NYU, vaststellen dat het Amerikaanse beleid van targeted killings, met
betrekking tot de juridische aspecten ervan, niet transparant genoeg is en dat
meer openheid en verantwoording hierover noodzakelijk is?4 Steunt u de
oproep van Human Rights Watch dat «the US government should both clarify
its general legal approach to targeted killings and provide information on
individual attacks.»? 5 Indien neen, waarom niet? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord
Ja, ik ben voorstander van meer openheid over dergelijke aanvallen met
drones en de juridische onderbouwing hiervan.
Vraag 5
Kunt u bevestigen, zoals de auteurs van Living under drones concluderen, dat
«by failing to account adequately for their activities in any public forum and
even refusing to acknowledge publicly the existence of targeted killing
operations for years or to explain sufficiently their legal basis, the US has
failed to meet its international legal obligations to ensure transparency and
accountability.»?6 Indien neen, kunt u uitleggen hoe de Verenigde Staten in
deze tegemoet komen aan de juridische verplichtingen met betrekking tot
transparantie en verantwoording? Kunt u uw antwoord toelichten?

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 495, vraag 5, 6 en 7
Report of the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions, Philip
Alston,
4
http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/docs/14session/A.HRC.14.24.Add6.pdf, 28 mei
2010. «Targeted killing» policies violate the right to life, http://www.amnestyusa.org/sites/
default/files/usa_targeted_killing.pdf, juni 2012 / Q & A: US Targeted Killings and International
Law, http://www.hrw.org/news/2011/12/19/q-us-targeted-killings-and-international-law,
19 december 2011 / Report of the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary
executions, Christof Heyns, http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/
RegularSession/Session20/A-HRC-20–22-Add3_en.pdf, 30 maart 2012 / Living under drones,
http://livingunderdrones.org/report-legality/, september 2012.
5
Q & A: US Targeted Killings and International Law, http://www.hrw.org/news/2011/12/19/q-ustargeted-killings-and-international-law, 19 december 2011.
6
Living under drones, http://livingunderdrones.org/report-legality/, september 2012.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Antwoord
Het is in eerste instantie aan de VS om aan haar juridische verplichtingen
invulling te geven. Ik zou meer openheid en uitleg over aanvallen met drones
verwelkomen.
Vraag 6
Kunt u eveneens bevestigen, zoals Human Rights Watch concludeert, dat
«where there is credible evidence that an attack has violated the laws of war,
the responsible party is obligated to investigate for possible war crimes and
appropriately prosecute the perpetrators, or extradite them for prosecution
elsewhere»?7 Indien neen, wat zijn dan de juridische verplichtingen die
gelden indien er aanwijzingen zijn voor mogelijke oorlogsmisdaden? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord
De verplichting tot onderzoek en vervolging, dan wel uitlevering, geldt voor
staten op wier grondgebied de verdachten van ernstige inbreuken op het
humanitair oorlogsrecht zich bevinden.
Vraag 7
Kunt u verder bevestigen, zoals onder andere Human Rights Watch vaststelt,
dat er reeds targeted killings hebben plaatsgevonden «where there have been
credible allegations of laws-of-war violations»?8 Indien neen, waarom niet?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord
Nee, voor een gefundeerd oordeel over de rechtmatigheid van specifieke
aanvallen is inzicht nodig in de feiten en omstandigheden van betreffende
aanvallen.
Vraag 8
Bent u bekend met de targeted killing door de Verenigde Staten in Abyan, in
Jemen, in december 2009? Deelt u de opvatting van Amnesty International
dat «outside a situation of armed conflict, which did not exist at the relevant
place and time in this case, a premeditated military strike targeting people
accused of criminal conduct, perpetrated without having first made reasonable attempts to detain them, and in the absence of the individuals targeted
posing any specific imminent deadly threat to others, constitutes unlawful
killing in violation of the right to life under international law» en dat «in this
case, others who were apparently not the targets of the operation, including
many women and children, were also killed by the attack, constituting further
unlawful killings in violation of their right to life»?9 Indien neen, waarom acht
u deze targeted killing geen schending van het recht op leven, zoals onder
andere vastgelegd in artikel 3 van de Universele verklaring van de rechten
van de mens?10 Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord
Ik kan hierover geen gefundeerd oordeel vellen aangezien ik geen inzicht heb
in de feiten en omstandigheden van deze specifieke aanval.
Vraag 9
Kunt u aangeven of en zo ja hoeveel individuen zijn berecht in verband met
betrokkenheid bij Amerikaanse targeted killings?

7

Q & A: US Targeted Killings and International Law, http://www.hrw.org/news/2011/12/19/q-ustargeted-killings-and-international-law, 19 december 2011.
8
US: End CIA Drone Attacks, http://www.hrw.org/news/2011/12/19/us-end-cia-drone-attacks,
19 december 2011.
9
Yemen: Cracking down under pressure, http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE31/010/
2010, 25 August 2010.
10
Universele verklaring van de rechten van de mens, Artikel 3: «Een ieder heeft het recht op
leven, vrijheid en onschendbaarheid van zijn persoon,» http://www.amnesty.nl/
mensenrechten/encyclopedie/universele-verklaring-de-rechten-de-mens-uvrm-0, 1948.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Vraag 10
Kunt u verder aangeven of en zo ja in hoeverre de bij vraag 8 genoemde
individuen, die door de Amerikaanse aanval zijn gedood, voorafgaande aan
de targeted killing enige vorm van proces hebben gehad? Kunt u ook
aangeven in hoeverre deze gedode individuen recht hadden op een eerlijk
proces? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord op vraag 9 en 10
Ik beschik niet over dergelijke informatie. In algemene zin geldt het recht op
een eerlijk proces voor eenieder die strafrechtelijk wordt vervolgd.
Vraag 11
Is u bekend dat, omdat de Verenigde Staten weigeren drone aanvallen te
onderzoeken, de Special Rapporteur on the promotion and protection of
human rights and fundamental freedoms while countering terrorism van de
Verenigde Naties, Ben Emmerson, en de Special Rapporteur on extrajudicial,
summary or arbitrary executions van de Verenigde Naties, Christof Heyns, in
VN verband een onderzoek zullen starten om individuele drone aanvallen te
onderzoeken?11 Bent u bereid om medewerking aan dit onderzoek te
verlenen, bijvoorbeeld door middel van het aanbieden van volkenrechtelijke
expertise? Indien neen, waarom niet? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord
Mij is niet bekend dat in het geheel geen onderzoek heeft plaatsgevonden
door de VS. Zie verder mijn antwoord op vraag 5.
Vraag 12
Is het waar dat, omdat de Verenigde Staten specifieke targeted killings met
drone aanslagen legitimeren met een (impliciet) beroep op artikel 51 van het
Handvest van de Verenigde Naties, het land de verplichting heeft per direct
de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties te rapporteren over de acties die
het ter zelfverdediging heeft uitgevoerd?12 Klopt het dat dit tot op heden niet
is gebeurd? Indien neen, wat zijn dan de feiten? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord
Staten die zich bij het gebruik van geweld beroepen op het recht op
zelfverdediging hebben inderdaad ingevolge het VN Handvest de plicht om
de Veiligheidsraad in te lichten over de genomen maatregelen. Voor zover
bekend heeft VS dit voor wat betreft specifieke aanvallen met drones niet
gedaan.
Vraag 13
Bent u bereid om, mede aangezien de minister van Buitenlandse Zaken op
eerdere vragen aangaf dat «exacte kennis over concrete gevallen noodzakelijk
(is) om een gefundeerd oordeel te formuleren over de rechtmatigheid van het
gebruik van drones in een concreet geval,» bij uw Amerikaanse collega’s te
wijzen op de juridische verplichtingen met betrekking tot het beleid van
targeted killings, met name waar beschuldigingen van oorlogsmisdaden
bestaan en aan te dringen op meer transparantie en verantwoording hierover,
zowel aangaande het algemene beleid als aangaande specifieke targeted
killings? Indien neen, waarom niet? Indien ja, hoe gaat u hier concreet
invulling aan geven? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord
In bilaterale, multilaterale en EU contacten met de VS wordt op regelmatige
basis het gebruik van drones bij terrorismebestrijding aan de orde gesteld.
Daarbij is ook opgeroepen tot meer transparantie en worden ook juridische
aspecten besproken.

11

UN to investigate civilian deaths from US drone strikes, http://m.guardian.co.uk/world/2012/
oct/25/un-inquiry-us-drone-strikes?cat=world&type=article, 25 oktober 2012.
12
1Living under drones, http://livingunderdrones.org/report-legality/, september 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4