Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1186
Vragen van de leden Verhoeven, Schouw (beiden D66), Van Tongeren
(GroenLinks) en Gesthuizen (SP) aan de Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie over de onwettigheid van de bewaarplicht van telecomgegevens van
burgers (ingezonden 8 december 2014).
Antwoord van Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie), mede namens de
Minister van Economische Zaken (ontvangen 1 februari 2015). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 982.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht: «Kabinet moet per direct handhaving
bewaarplicht stopzetten?1
Antwoord 1
Ik heb van dit bericht kennis genomen. Voor mijn reactie verwijs ik naar het
antwoord op vraag 5.
Vraag 2
Erkent u dat de huidige Nederlandse Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens in strijd is met het Handvest van de Grondrechten van de Europese
Unie en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) zoals aangegeven door de Raad van State? Zo ja,
hoe verhoudt het laten doorlopen van de huidige Wet bewaarplicht telecomgegevens zich tot artikel 94 van de Grondwet dat stelt dat binnen het
Koninkrijk geldende wettelijke voorschriften geen toepassing vinden, indien
deze toepassing niet verenigbaar is met een ieder verbindende bepalingen
van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties?
Antwoord 2
Nee, de voormalige richtlijn dataretentie kan niet op één lijn worden gesteld
met de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens, omdat hiermee geen
recht wordt gedaan aan de Nederlandse wetgeving op het gebied van de
bewaarplicht voor telecommunicatiegegevens. Uit het arrest van het Hof van
Justitie van de Europese Unie kan worden afgeleid dat het gehele wettelijke
stelsel rond de bewaarplicht dient te worden beoordeeld om de vraag van de

1

ah-tk-20142015-1186
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Bits of Freedom, 1 december 2014 (https://www.bof.nl/2014/12/01/kabinet-moet-per-directhandhaving-bewaarplicht-stopzetten)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

verenigbaarheid met het Handvest afdoende te kunnen beantwoorden. Tot nu
toe heeft noch de Europese noch de nationale rechter geoordeeld over de
kwaliteit van de Nederlandse regeling als zodanig. Voor die beoordeling is
van belang dat de richtlijn dataretentie geen uitgewerkte regels bevatte over
de toegang tot de bewaarde gegevens noch over de bescherming en de
beveiliging van die gegevens. De nationale wettelijke regeling rond de
bewaarplicht van telecommunicatiegegevens omvat die regels echter wel. Op
grond van het Wetboek van Strafvordering (Sv) gelden gedetailleerde regels
voor de verstrekking van de bewaarde gegevens aan de officier van justitie
(artikel 126na/ua Sv). Ook voorziet de Nederlandse wetgeving in gedetailleerde regels over gegevensbescherming en gegevensbeveiliging. In de
reactie van het kabinet op de uitspraak van het Hof van Justitie is hier nader
op ingegaan2. Mede naar aanleiding van de voorlichting van de Raad van
State stelt de regering voor de nationale wettelijke regeling op enkele
onderdelen aan te passen en extra waarborgen in te bouwen zodat buiten
twijfel is dat deze regeling in overeenstemming is met het Handvest van de
grondrechten, naar aanleiding van de uitspraak van het Hof van Justitie.
Vraag 3
Welke rechtsgevolgen kan het doorlopen van de huidige bewaarplicht voor
telecomgegevens hebben nu in strijd met het Europees verdrag, het Europees
Handvest, EVRM en de Grondwet, gegevens over burgers worden verzameld?
Antwoord 3
Gelet op het antwoord op vraag 2 zie ik zie geen andere rechtsgevolgen aan
het doorlopen van de bewaarplicht dan dat de aanbieders gehouden zijn de
verplichtingen van de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens na te
leven en de in die wet aangewezen telecommunicatiegegevens te bewaren
ten behoeve van de opsporing en vervolging van ernstige strafbare feiten.
Vraag 4
Klopt het dat providers een vergoeding kunnen eisen van de Nederlandse
Staat als de wet toch wordt uitgevoerd?
Antwoord 4
Providers zouden een gerechtelijke procedure kunnen starten, waarin zij zich
op het standpunt stellen dat handhaving van de – rechtmatig tot stand
gekomen – Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens onrechtmatig is
jegens hen (artikel 6:162 BW). In een dergelijke procedure kan ook schadevergoeding worden gevorderd. Het is aan de rechter om over een dergelijke
vordering te oordelen.
Vraag 5
Bent u bereid in het licht van het bovenstaande de uitvoering van de huidige
wet te bevriezen totdat het parlement de voorgestelde wetswijziging heeft
behandeld? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ik zie geen aanleiding de uitvoering van de huidige wet te bevriezen totdat
het parlement de voorgestelde wetswijziging heeft behandeld. De Nederlandse wetgeving is rechtsgeldig tot stand gekomen, op basis van de
daarvoor geldende procedures. Zoals bij de beantwoording van vraag 2 is
aangegeven, volgt uit de Grondwet niet dat de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens ingetrokken of opgeschort moet worden nu de richtlijn door
het Hof van Justitie ongeldig is verklaard. Dit klemt temeer daar de regering
overtuigd is van het belang en de onmisbaarheid van een bewaarplicht voor
telecommunicatiegegevens, zoals in de reactie is aangegeven3. Hiervoor kan
ook worden gewezen naar het rapport van het WODC over de evaluatie van
de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens4.

2

Kamerstuk 33 542, nr. 16
Bijlage bij Kamerstuk 33 542, nr. 16
4
Bijlage bij Kamerstuk 33 870, nr. 1
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 6
Is het waar dat providers door hun klanten voor de rechter gedaagd kunnen
worden, waarbij die klanten zich op het standpunt stellen dat het bewaren
van gegevens in het kader van de bewaarplicht onrechtmatig is? Bent u
bereid om providers te vrijwaren van claims van klanten die hen aansprakelijk
stellen voor het onrechtmatig bewaren en beschikbaar stellen van gegevens
over die klanten?
Antwoord 6
Ja, het is in beginsel mogelijk dat providers door hun klanten voor de rechter
worden gedaagd, omdat naar het oordeel van die klanten het bewaren en
beschikbaar stellen van gegevens onrechtmatig is. Ik ben niet bereid
providers voor dergelijke claims te vrijwaren. Wel heeft een provider de
mogelijkheid om te proberen eventuele schade die hij moet vergoeden aan
een klant vanwege het bewaren en beschikbaar stellen van gegevens van die
klant, op de overheid te verhalen. Het is afhankelijk van de omstandigheden
van het geval of het verhalen van schade kans van slagen kan heeft.
Vraag 7
Kunt u een inschatting maken van de investeringen die de providers hebben
gedaan om te kunnen voldoen aan de bewaarplicht?
Antwoord 7
Nee. Voorafgaand aan de behandeling van de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens in de Eerste Kamer is door het Agentschap Telecom een
nulmeting (mei 2010) verricht waarbij onder andere de marktpartijen is
gevraagd om een reactie op de te verwachten investeringskosten. In de brief
van de Minister van Economische Zaken aan de Eerste Kamer van 17 augustus 20105, is aangegeven dat uit deze nulmeting blijkt dat de onderzochte
internetaanbieders niet voor onoverkomelijke problemen worden gesteld
door de bewaarplichten. De (extra) investeringskosten zijn nadien niet aan
een verdere analyse onderworpen.
Bij het analyseren van de (investerings-)kosten is te bedenken dat aanbieders
de gegevens om bedrijfseconomische redenen moeten verzamelen, zoals
voor het kunnen afwikkelen van het telecommunicatieverkeer of voor het
opstellen van een factuur. Bij bewaarplichten gaat het dan in beginsel om het
voor een bepaalde termijn moeten bewaren van gegevens. Deze termijn kan
afwijken van de termijn die voor de bedrijfsvoering vereist is en deze zal ook
per aanbieder kunnen verschillen. De extra investeringskosten hebben dan
voornamelijk betrekking op dataopslag. Afhankelijk van bedrijfseconomische
afwegingen zullen, door technologische vooruitgang, bij vervangingsinvesteringen de kosten van dataopslag worden beperkt.

5

Kamerstuk 31 145, nr. Q

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3