Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3172
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over de gevolgen van arbeidsmigratie (ingezonden 23 juli
2018).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 11 september 2018).
Vraag 1
Kent u de uitzending van Nieuwsuur «Genoeg werk, maar geen slaapplaatsen
voor arbeidsmigranten»?1 Wat is uw oordeel daarover?
Antwoord 1
Ja. Door de economische groei neemt de werkgelegenheid toe en in
bepaalde sectoren leidt dit tot krapte op de arbeidsmarkt. De toename van
arbeidsmigranten hangt hier mee samen. Tegelijkertijd is er een spanning op
de woningmarkt. Deze groep arbeidsmigranten, die van belang zijn voor het
functioneren van onze economie en maatschappij, hebben een goede plek
nodig om te wonen.
Vraag 2
Deelt u de verwachting van de uitzendbureaus, dat er op korte termijn
onderdak moet komen voor ongeveer 100.000 arbeidsmigranten? Zo ja, deelt
u de mening dat hun komst nogal onverantwoord is als er onvoldoende
woningen beschikbaar zijn om fatsoenlijk onderdak te kunnen bieden?
Antwoord 2
De 100.000 huisvestingsplekken komen voort uit een onderzoek op eigen
initiatief van het expertisecentrum Flexwonen. Voor dit onderzoek hebben zij
gesprekken gevoerd met 40 uitzendbureaus en huisvesters. Dit cijfer is een
grove schatting van het expertisecentrum Flexwonen. Dit cijfer geeft echter
geen harde onderbouwing voor het precieze aantal benodigde plekken in
Nederland en waar de huisvestingsplekken nodig zijn. Het geeft wel weer dat
er een behoefte is aan passende huisvesting voor arbeidsmigranten en dat
die behoefte gekoppeld is aan de groeiende economie.

1

ah-tk-20172018-3172
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2241646-genoeg-werk-maar-geen-slaapplaatsen-voorarbeidsmigranten.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

De link tussen de komst van nieuwe structurele werkgelegenheid en
huisvesting voor de werknemers die buiten Nederland worden aangetrokken
zou automatisch gelegd moeten worden om te zorgen voor een goede
landing van deze werknemers. Bij de komst van het EMA in Amsterdam is
direct ook gekeken en gevraagd om mogelijkheden voor het huisvesten van
de hoogopgeleide kenniswerkers. Ook bij de komst van een distributiecentrum of fruitkas, zou het logisch zijn dat deze link wordt gelegd. Deze
werknemers spelen een belangrijke rol in onze huidige economie en
maatschappij en hebben daarom – net als hoogopgeleide kenniswerkers –
een goede plek nodig om te wonen.
Vraag 3
Wat is de status van het onderzoek van de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties hoe deze groep beter in beeld kan komen en meegenomen kan worden in rapportages over het woningtekort?2
Antwoord 3
De nieuwe benadering van het woningtekort zal onderdeel zijn van de
jaarlijks rapportage «Staat van de Woningmarkt», die dit najaar door de
Minister van BZK aan uw Kamer zal worden verstuurd.
Vraag 4
Wat is de status van de handreiking die de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties voor de zomer van 2018 zou opstellen voor gemeenten
en hun partners om het gesprek aan te gaan over kwalitatieve huisvesting
van arbeidsmigranten en de leefbaarheid in wijken?
Antwoord 4
U verwijst naar de ontwikkeling van het instrument voor gemeenten en hun
partners om het gesprek over de huisvesting van arbeidsmigranten en andere
specifieke doelgroepen te starten en te bespoedigen. Dit instrument is in
concept gereed en zal de komende maanden in de praktijk getest en
aangescherpt worden. De Minister van BZK verwacht dat het instrument aan
het einde van het jaar voor alle gemeenten beschikbaar zal zijn.
Vraag 5
Hoe vaak heeft de Inspectie SZW gecontroleerd op de rechtmatigheid van
inhoudingen op het loon voor huisvesting en in hoeveel gevallen is een
overtreding geconstateerd?
Antwoord 5
De Inspectie handhaaft de inhoudingen op het loon voor huisvesting mede
op basis van de in oktober 2017 in werking getreden Beleidsregel bestuursrechtelijke handhaving Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag 2017.
In verband met deze recente inwerkingtreding is er op dit moment in de
interne bestanden van de Inspectie geen informatie beschikbaar over
afgeronde zaken. In het kader van de reguliere rapportage als bijvoorbeeld
het jaarverslag informeer ik u nader.
Vraag 6
Deelt u de mening dat huisvesting van een hoge concentratie van arbeidsmigranten in bijvoorbeeld portacabins ongewenst is? Zo ja, wat onderneemt u
hiertegen?
Antwoord 6
Ik vind het van belang dat deze mensen goed worden gehuisvest met
voldoende privacy en kwaliteit.
Het is aan gemeenten, uitzendbureaus, werkgevers en huisvesters om
gezamenlijk hun verantwoordelijkheid te pakken en het gesprek aan te gaan
over kwalitatieve huisvesting van arbeidsmigranten. Daarbij moeten zij ook
oog hebben voor de leefbaarheid in wijken. Om de druk op reguliere
woonwijken behapbaar te houden, heeft de gemeente instrumentarium tot
haar beschikking om deze ongewenste situaties tegen te gaan. Daarbij kan
2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 2196

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

gedacht worden aan het instellen van een splitsingsvergunning of een
omzettingsvergunning bij kamergewijze bewoning in de huisvestingsverordening. Hoe zij dat doet is aan de gemeente zelf. Het woonbeleid is immers een
lokale aangelegenheid.
Daarnaast kan er op onwenselijke en ongeoorloofde situaties worden
gehandhaafd. De gemeente heeft daarin een rol wanneer het gaat om bouwen woningtoezicht en ruimtelijke ordening. De Inspectie SZW controleert op
de arbeidsomstandigheden en op de rechtmatigheid van de inhoudingen op
het minimumloon. Verhuurders die een keurmerk hebben, bijvoorbeeld
Stichting Normering Flexwonen (SNF), worden regelmatig gekeurd in het
kader van de normenset voor het keurmerk.
Door het kabinet wordt verder breed ingezet op kwalitatief goede huisvesting
voor arbeidsmigranten. Sinds 1 januari 2017 geldt het verbod op inhoudingen
en verrekeningen op het Wettelijk minimumloon. Huisvesting vormt daar één
van de uitzonderingen op. Er mag voor huisvesting maximaal 25% ingehouden worden op het wettelijk minimumloon onder strikte voorwaarden. Eén
van de voorwaarden voor inhoudingen voor huisvesting is dat de huisvesting
moet voldoen aan de kwaliteitseisen die zijn overeengekomen in de cao
tussen sociale partners. Daarnaast dienen deze kwaliteitseisen te zijn
gecontroleerd door een geaccrediteerde instelling. Een voorbeeld van een
dergelijke normenset met geaccrediteerde controlerende instellingen is het
keurmerk van de SNF.
Vraag 7
Deelt u de mening dat huisvesting van werknemers op het bedrijventerrein
van de werkgever kan leiden tot een ongewenste afhankelijkheidsrelatie
tussen werkgever (tevens huurbaas) en werknemer, die verder strekt dan de
afhankelijkheid van huisvesting?
Antwoord 7
Ik ben van mening dat het wenselijk is dat er een zekere afstand bestaat
tussen de huisvesting van de arbeidsmigrant en het werk. Arbeidsmigranten
komen vaak zonder netwerk naar Nederland op verzoek van de werkgever. Ik
zie daarom wel een rol voor de werkgever om de werknemer te helpen bij het
zoeken naar woonruimte of het faciliteren van deze woonruimte. Het
faciliteren van deze huisvesting mag echter geen verdienmodel vormen voor
de werkgever. Daarom is om onwenselijke situaties met betrekking tot
inhoudingen te voorkomen per 1 januari 2017 een verbod op inhoudingen en
verrekeningen op het Wettelijk minimumloon ingesteld. Huisvesting vormt
daar één van de uitzonderingen op onder strikte voorwaarden over onder
meer de hoogte van de inhouding en de kwaliteitseisen voor de huisvesting
Vraag 8
Hoe wordt gecontroleerd of iedereen die langer dan vier maanden per half
jaar in Nederland verblijft, zich ingeschreven heeft in de Basisregistratie
Personen (BRP)?
Antwoord 8
Gemeenten controleren zelf niet specifiek of iemand langer dan vier maanden
in Nederland verblijft. Om de kwaliteit van de BRP zo hoog mogelijk te
houden worden wel veel adresonderzoeken uitgevoerd, zowel op eigen
initiatief als onder de paraplu van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Bij
deze onderzoeken zal de gemeente ook personen tegenkomen die langer dan
vier maanden in Nederland zijn en nog als niet-ingezetene geregistreerd zijn.
De gemeente kan deze persoon dan wijzen op hun plicht om aangifte te doen
of de persoon ambtshalve als ingezetene inschrijven op het Nederlandse
adres.
Vraag 9
Deelt u de mening dat de plaatselijke bevolking niet beter wordt van de
ongebreidelde groei van het aantal kassen, maar juist geconfronteerd wordt
met steeds minder groen en steeds meer arbeidsmigranten waar zij niet of
nauwelijks mee kunnen communiceren, waardoor de leefbaarheid afneemt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Antwoord 9
De gemeenteraad stelt ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening voor
het gehele grondgebied van de gemeente een of meer structuurvisies vast
waarin de hoofdzaken van het door de gemeente te voeren ruimtelijk beleid
zijn vastgelegd. Dit beleid wordt vervolgens nader geconcretiseerd in één of
meer bestemmingsplannen. De gemeente betrekt haar inwoners bij de
totstandkoming van structuurvisie en bestemmingsplan.
Bij het opstellen van de bestemmingplannen dient de gemeente ook rekening
te houden met de provinciale verordening. Als gemeenten dit niet doen, kan
de provincie het bestemmingsplan via een «reactieve aanwijzing» geheel of
gedeeltelijk buiten werking stellen.
Provincies hebben daarnaast de taak om te zorgen voor voldoende groene
ruimte om en in de steden.
Het is aan gemeenten en provincies om de juiste balans te vinden tussen
voldoende groen, een sterke regionale economie en een goede en prettige
leefomgeving.
Vraag 10, 14
Wat is uw oordeel over de opmerking dat inwoners zich weggejaagd voelen
als ze meer Pools dan Nederlands horen in hun buurt?
Deelt u de mening dat inburgering ook verplicht zou moeten worden voor
Europese arbeidsmigranten, waarbij kennis van de taal de hoogste prioriteit
heeft? Zo nee, wat onderneemt u tegen de vervreemding in buurten waar
honderden Oost-Europese arbeidsmigranten komen wonen, terwijl zij geen
woord Nederlands spreken?
Antwoord 10, 14
Het kabinet acht het van belang dat nieuwkomers en mensen die hier komen
werken en wonen de Nederlandse taal leren, ter bevordering van hun
participatie en zelfredzaamheid in de samenleving en op de arbeidsmarkt.
Taalvaardigheid bevordert ook de oriëntatie op Nederland en contact met
Nederlanders. Voor migranten van buiten de EU geldt een inburgeringsplicht,
waaronder de verplichting om de taal te leren. Vanwege Europese regelgeving met betrekking tot vrij verkeer is het echter niet toegestaan om een
taalverplichting op te leggen aan inwoners van de EU. Het is daarom
uiteindelijk de eigen verantwoordelijkheid van de arbeidsmigrant om de
Nederlandse taal en gebruiken te leren. Dit kan door vrijwillig deel te nemen
aan een inburgeringscursus of een taalcursus te volgen.
Het Rijk attendeert Europese migranten op de verschillende mogelijkheden
om de Nederlandse taal te leren in de brochure Nieuw in Nederland.
EU-migranten die zich als niet-ingezetene bij een gemeente inschrijven
worden gewezen op genoemde brochure. Er zijn vele mogelijkheden om de
Nederlandse taal op vrijwillige wijze te leren. In het kader van het programma
Tel mee met Taal is er een infrastructuur van taalhuizen en taalpunten
ontwikkeld die laaggeletterden (laaggeletterd in de Nederlandse taal) helpt
met het vinden van een geschikt taalaanbod. Het kabinet heeft met ingang
van 2018 het budget voor de aanpak van laaggeletterdheid met € 5 miljoen
per jaar verhoogd en de subsidieregeling Taal op de werkvloer – onderdeel
van het programma Tel mee met Taal – verlengd. Ook zijn er verschillende
gratis mogelijkheden online beschikbaar om de Nederlandse taal te leren.
Voorbeelden hiervan zijn NT2taalmenu.nl of Oefenen.nl. Van deze laatste is
bij ons bekend dat een groot gedeelte van de deelnemers hieraan van Poolse
afkomst is.
Vraag 11, 12, 13
Wat is uw oordeel over de uitspraak dat «we de landbouwindustrie niet in
Nederland kunnen houden met de handjes die wij nog over hebben en met
wat we willen betalen» en dat «Nederlanders te duur zijn»? Erkent u dat de
lonen blijkbaar te laag zijn en dat dit precies de neerwaartse spiraal is waar u
tegen moet optreden?
Hoe kan het dat er in Nederland honderdduizenden werklozen zijn, maar dat
er tegelijk (honderd)duizenden arbeidsmigranten naar Nederland worden
gehaald?
Wat onderneemt u tegen verdringing, aangezien de instroom van OostEuropese arbeidsmigranten ongebreideld is? Bent u bereid een systeem van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

werkvergunningen te overwegen, zodat Nederland alleen arbeidsmigranten
toelaat voor functies waar beslist geen Nederlander voor te vinden is?
Antwoord 11, 12, 13
Er is door de groeiende economie op het moment sprake van krapte op de
arbeidsmarkt in Nederland. De huidige economische conjunctuur zorgt voor
veel kansen voor werkzoekenden. Bepaalde sectoren worstelen echter op het
moment met het opvullen van vacatures en kijken daarom over de grenzen
om arbeidsmigranten aan te trekken.
Er is in de Europese Unie een vrij verkeer van werknemers dus het staat
werkgevers vrij om Oost-Europese arbeidskrachten aan te trekken. Deze
hebben, net als Nederlandse werknemers, recht op in ieder geval het
minimumloon of het cao-loon. Het vrij verkeer van werknemers zorgt ervoor
dat een systeem van tewerkstellingsvergunningen voor Europese arbeidsmigranten niet mogelijk is.
Uit een onderzoek dat SEO Economisch Onderzoek in 2014 naar verdringing
door arbeidsmigratie over de periode 2001–2011, volgt dat in veel sectoren
het aantal Nederlandse werknemers is afgenomen terwijl het aantal arbeidsmigranten is toegenomen. Dit kan op individueel niveau effect hebben, maar
op macroniveau is er geen sprake van verdringing geconstateerd. Op het
moment lopen er twee onderzoeken3 naar verdringing en de positie van
arbeidsmigranten in Nederland, die een actueler beeld kunnen geven.

3

CPB & SCP – «Verdringing op de arbeidsmarkt» en Instituut Gak – «Internationalisering van de
arbeidsmarkt», beide worden verwacht in 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5