Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2428
Vragen van de leden Timmer en Spekman (beiden PvdA) aan de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de relatie tussen arbeidsomstandigheden en ziekte dan wel sterfte (ingezonden 3 mei 2010).
Antwoord van minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 11 mei 2010).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Jaarlijks meer dan 3.000 doden door werk»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het met de onderzoekers eens dat sterfte door werk een teken is van
falend arbeidsomstandighedenbeleid? Zo nee, waarom niet? Wat is uw
reactie op de conclusie dat de meeste van deze sterfgevallen voorkomen
kunnen worden?
Antwoord 2
De door de FNV in beeld gebrachte cijfers leveren geen nieuwe inzichten op.
Ook de enkele jaren geleden door SZW aan uw kamer gepresenteerde
onderzoeken van het RIVM (Kamerstuk 2005–2006, 25 883, nr. 67 en Kamerstuk 2006–2007, 25 883, nr. 95) gaven gelijksoortige cijfers. Daarmee beoog ik
niet deze te relativeren, ook al zijn deze cijfers veelal met een grote mate van
onzekerheid omgeven. Het zijn schattingen omdat de directe doodsoorzaak
van bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, longaandoeningen en stress moeilijk is
vast te stellen. Belangrijk is wel dat de belangrijkste doodsoorzaak te maken
heeft met asbest en andere gevaarlijke stoffen. Tussen het moment van
blootstelling en uiteindelijke sterfte zit vaak een lange periode. Daarmee zijn
deze sterftecijfers een afspiegeling van de arbeidsomstandigheden uit een
verleden dat niet zelden decennia terug ligt. De risico’s waren toen vaak
onvoldoende bekend en de gevolgen zien we nu in deze treurige cijfers terug.
Juist op deze terreinen zijn de, deels wettelijke, maatregelen de laatste jaren
aangescherpt en daar gaan we mee door. Zo heb ik vorige maand nog voor
vier kankerverwekkende stoffen de grenswaarde verlaagd. Andere voorbeel1

ah-tk-20092010-2428
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

FNV, 28 april 2010
http://www.fnv.nl/defnv/actueel/nieuws/fnv_jaarlijks_meer_dan_3000_doden_door_werk.asp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1

den zijn het rookverbod, het asbestverbod, het vervangingsbeleid voor
vluchtige oplosmiddelen, de arboconvenanten, het programma Versterking
arbeidsomstandigheden stoffen (VASt) en de arbocatalogi. De effecten
hiervan zullen over een aantal jaren zichtbaar worden.
Ik ben van mening dat het arbobeleid succesvol is. Ter illustratie dient een
van de hiervoor genoemde onderzoeken van het RIVM waarin naar voren
komt dat de vervangingsverplichtingen voor vluchtige oplosmiddelen in
belangrijke mate hebben bijgedragen aan de vermindering van sterfte en
ziekte door deze stoffen.
Vraag 3
Deelt u de mening dat de overheid verantwoordelijk is voor een goed en
eenduidig beleidskader voor arbeidsomstandigheden, zodat sociale partners
daar verder op een goede manier invulling aan kunnen geven? Vindt u ook
dat werkgevers en werknemers, voor het garanderen van veiligheid op het
werk en de gezondheid van werknemers, niet gebaat zijn bij onduidelijkheid
over zaken als grenswaarden en over de toepassing van de stand van de
techniek?
Antwoord 3
De overheid neemt de volle verantwoordelijkheid voor een goed en eenduidig
beleidskader. Uitgangspunt daarbij is dat de overheid de verantwoordelijkheden belegt waar deze het beste genomen kunnen worden. In lijn met het
SER-advies Evaluatie Arbowet 1998 uit 2005 is de Arboregelgeving in 2007
herzien, waarbij de overheid de doelvoorschriften vastlegt en deze waar
mogelijk voorziet van gezondheidskundig en veiligheidskundig onderbouwde
grenswaarden. De Gezondheidsraad analyseert op mijn verzoek van vele
risicoterreinen de mogelijkheid of een wetenschappelijk onderbouwde
grenswaarde mogelijk is.
Sociale partners hebben nadrukkelijker de verantwoordelijkheid voor
arbeidsomstandigheden gekregen: zij hebben de ruimte maar ook de
verantwoordelijkheid de maatregelen uit te werken waarmee aan de
doelvoorschriften kan worden voldaan. Zo kan worden voldaan aan het
beoogde maatwerk per bedrijf met de stand van de wetenschap en techniek.
Ik ondersteun dit proces van harte met bijvoorbeeld subsidieregelingen voor
zowel de totstandkoming als de implementatie van arbocatalogi.
Als een belangrijk risico voor sterfte wordt in het rapport gezien het optreden
van hart- en vaatziekten als gevolg van werkdruk. Het is dus belangrijk dat
sociale partners dit oppakken en bijvoorbeeld in hun arbocatalogus opnemen.
Momenteel is dit risico in de arbocatalogi van slechts 30 van de 133 branches
opgenomen.
De stand der techniek is voor vele werksituaties uitgezocht in het project
arboconvenanten van enkele jaren geleden. Wederom in belangrijke mate
met financiering van SZW. Deze stand der techniek en wetenschap is
vervolgens in een aantal arbocatalogi opgenomen en wordt geïmplementeerd
in bedrijven.
Indien voor branches de stand der techniek niet is opgenomen in de
arbocatalogus dan wel anderszins bekend is zoals in praktijkrichtlijnen, stelt
de Arbeidsinspectie deze vast. Bij de jaarlijks uit te voeren inspectieprojecten
wordt de opvatting van de stand van de techniek door de Arbeidsinspectie
gecommuniceerd met de betreffende branches.
Vraag 4
Bent u van mening dat het feit dat, nu slechts zo’n 40% van de werknemers
in Nederland werkt onder dekking van een arbocatalogus, bijdraagt aan het
verontrustende aantal sterftegevallen door werk? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
wat gaat u doen om de dekkingsgraad van arbocatalogi te vergroten?
Antwoord 4
Per 1 januari 2010 viel ongeveer 50% van de werknemers onder de dekking
van een arbocatalogus. Overigens is dat niet de enige manier om te werken
aan goede arbeidsomstandigheden, ieder bedrijf kan zelf maatregelen nemen
om te zorgen dat de werknemers goed beschermd zijn. Een arbocatalogus
opstellen voor de branche mag maar is niet verplicht en levert duidelijkheid
op voor de onder de betreffende branche vallende bedrijven. Tevens gebruikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2

de Arbeidsinspectie de marginaal getoetste arbocatalogi als referentiekader
bij de handhaving.
Desalniettemin ondersteun ik de werkzaamheden van de Commissie
Begeleiding Arbocatalogi (CBA) nog dit jaar, dus een jaar langer dan in eerste
instantie werd voorzien. De werkzaamheden van de CBA bestaan dit jaar uit
het bevorderen van een groter aantal arbocatalogi evenals het bevorderen
van een grotere inhoud van de arbocatalogus: meer risico’s in de catalogus.
Ook gaat de CBA trachten te bevorderen dat de arbocatalogi die door
branches zijn opgesteld ook daadwerkelijk worden geïmplementeerd in de
bedrijven.
Ik heb voor het lopende jaar nog een subsidieregeling ingesteld voor de
implementatie van arbocatalogi waarvoor branches met een positief getoetste
arbocatalogus nog € 10.000,– kunnen ontvangen. Branches die nog geen
subsidie ontvingen uit de Subsidieregeling Stimulering Totstandkoming
Arbocatalogi kunnen zelfs € 20.000,– ontvangen, dit om wederom een
stimulans tot het opstellen van een arbocatalogus te geven.
Vraag 5
Bent u het eens met de conclusie dat bedrijfsartsen slecht registreren? Bent u
van plan de registratie van werkgerelateerde sterfgevallen te verbeteren? Zo
ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Er is in Nederland helaas sprake van een behoorlijke onderregistratie door
bedrijfsartsen. Ook in andere Europese landen is sprake van een onderregistratie. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) wordt door mij
gefinancierd om de registratie en melding van beroepsziekten te bevorderen
en is daar ook zeer actief in. Zo zijn bijvoorbeeld bedrijfsartsen geschoold op
dit vlak, wordt het meldingsproces vereenvoudigd en worden peilstations
opgericht. In peilstations werken op vrijwillige basis bedrijfsartsen en
specialisten samen in een gecontroleerde omgeving, waardoor een representatiever beeld ontstaat van een bepaalde beroepsziekte.
Het registreren van sterfgevallen acht ik een onbegaanbare weg. De praktijk
leert dat op individueel niveau in het merendeel van de gevallen niet is vast
te stellen of de sterfte beroepsgerelateerd is.
Vraag 6
Is het waar dat de kans op een bedrijfsbezoek van de Arbeidsinspectie in
theorie eens op de dertig jaar is? Deelt u de mening dat dit veel te laag is en
dat de handhaving op arbeidsomstandigheden daarmee ernstig in gebreke is?
Antwoord 6
In theorie is dat juist. Er zijn ruim 600 duizend bedrijfsvestigingen (exclusief
zelfstandigen) in Nederland en er worden ruim 20 duizend actieve inspecties
per jaar uitgevoerd (daarnaast nog 3 tot 4 duizend reactieve onderzoeken).
Theoretisch is er dan de kans dat een bedrijfsvestiging eenmaal in de dertig
jaar door een inspecteur wordt bezocht.
De werkelijkheid is genuanceerder. Op grond van de beleidsuitgangspunten
van «Het nieuwe inspecteren» controleert de Arbeidsinspectie selectief en
treedt zij hard op waar dat moet en zacht waar dat kan. Dat betekent dat de
Arbeidsinspectie zich voornamelijk richt op sectoren en bedrijven waar sprake
is van hoge risico’s en lage naleving. Daarmee kan niet gezegd worden dat de
handhaving ernstig in gebreke blijft.
Vraag 7
Is het zo dat Arbeidsinspecteurs door grote hoeveelheden papierwerk in
sommige gevallen afzien van het uitschrijven van boetes? Zo ja, wat is uw
reactie daarop?
Antwoord 7
Nee, dat is niet het geval. Indien er sprake is van een ernstige overtreding
van de wettelijke voorschriften, schrijft een inspecteur een boeterapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3

Vraag 8
Bent u bereid op zeer korte termijn, doch in ieder geval vóór aanvang van het
algemeen overleg Arbeidsomstandigheden op 12 mei a.s., een reactie op dit
rapport naar de Kamer te zenden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Ja. Mijn reactie op dit rapport is verwerkt in de beantwoording van deze
Kamervragen.
Vraag 9
Bent u bereid bij ontbreken van catalogi vóór 1 januari 2011 dat als afzonderlijke sanctiegrond op te nemen in de Arbowet?
Antwoord 9
Zoals reeds eerder is gesteld bij vraag 3 is het uitgangspunt bij de herziene
Arbeidsomstandighedenwet van 2007 dat de verantwoordelijkheid voor een
goed arbeidsomstandighedenbeleid meer bij werkgevers en werknemers is
komen te liggen. De arbocatalogus is daarbij als een goed hulpmiddel
aangegeven.
Ik zie geen grond om het bezit van een arbocatalogus op te nemen in de
Arbowetgeving. In de Arbowetgeving is reeds opgenomen dat een risicoinventarisatie en -evaluatie benodigd is om risico’s in te kunnen schatten en
maatregelen te treffen. Dit is voldoende grond voor de handhaving om grip
te hebben op een goed arbeidsomstandighedenbeleid in een bedrijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

4