Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 1146

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2022
Gasvormige energiedragers hebben een deels onvervangbare rol in het
Nederlandse energiesysteem. De vraag hoe en hoe snel deze rol ingevuld
kan worden met duurzame gassen, zoals waterstof en groen gas, en met
voldoende leveringszekerheid, is urgenter dan ooit tevoren gezien de
oorlog in Oekraïne en de klimaatcrisis. Groen gas productie via vergisting
en vergassing kan een wezenlijke bijdrage leveren aan een schoon en
zeker energiesysteem, en draagt tevens bij aan andere urgente
maatschappelijke opgaven als de reductie van emissies in de landbouw
en de ontwikkeling van een circulair grondstoffensysteem. Om deze
bijdrage te verwezenlijken, heeft het kabinet een Programma Groen Gas
opgezet. In deze brief schets ik, mede namens de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit waar het de landbouw betreft, de doelen en
hoofdlijnen van dit Programma, alsmede de voortgang van de reeds
lopende acties om meer groen gas in Nederland te produceren.
Nut en noodzaak groen gas
Het kabinet ziet dat vergisting en vergassing op zes manieren een bijdrage
levert aan de maatschappelijke opgaven waar Nederland mee te maken
heeft.
Energie en grondstoffen
1)

2)

kst-32813-1146
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Groen gas productie vervangt de inzet van fossiel aardgas. Het
kabinet heeft in 2030 de ambitie om ten minste 2 bcm (billion cubic
meters, miljard m3), oftewel 70 PJ groen gas in Nederland te
produceren. Dit groene gas verlaagt de hoeveelheid aardgas die
geïmporteerd wordt en verlaagt de uitstoot van CO2 met 3,6 Mton.
Groen gas is op langere termijn nodig voor die sectoren waar een
gasvormige energiedrager nodig blijft en alternatieven niet of beperkt
haalbaar zijn. Vergisting en vergassing zijn bij uitstek technieken die
in staat zijn om heterogene reststromen om te zetten in een homogene commodity (duurzaam methaan, oftewel groen gas). Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

1

methaan is breed inzetbaar in lijn met een zo hoogwaardig mogelijke
toepassing in de circulaire economie, als: grondstof voor de chemie,
brandstof voor de mobiliteit1 of energiebron voor verwarming of
elektriciteit waar geen alternatieven zijn.2
Landbouw
3)

4)

5)

6)

Vergisting van mest draagt bij aan een duurzame landbouw met oog
voor klimaat door reductie van de methaanuitstoot. In combinatie
met stalaanpassingen voor het snel verwijderen van mest uit de stal
(om dagverse mestvergisting mogelijk te maken) en het strippen van
het restproduct – digestaat – uit de vergister, kan mestvergisting in
potentie een significante reductie van de methaanuitstoot van 65 à
90% realiseren. Dit reductiepotentieel vraagt nog verdere borging om
deze mee te kunnen rekenen in beleid, wat onderdeel is van lopende
onderzoeken in het kader van stalinnovaties.3
Vergisting van mest, in combinatie met dagontmesting, draagt bij aan
een duurzame landbouw met oog voor natuur-, water- en bodemkwaliteit door reductie van de stikstofemissies. Ook hier kan vergisting, in
combinatie met stalaanpassing en stripping van het digestaat,
bijdragen aan een potentiële forse reductie van ammoniak met een
reductiepotentie van 55 tot 90%. Voor de verfijning en borging van
deze potentie loopt, evenals voor methaan, onderzoek.4
Het stikstofdeel van het digestaat kan op termijn een bijdrage leveren
aan het vervangen van kunstmest op basis van fossiele bronnen. Dit
leidt tot een navenante besparing in aardgasgebruik bij kunstmestproductie. Om de inzet van verwerkt digestaat als kunstmestvervanger mogelijk te maken en scherp te krijgen onder welke voorwaarden
de Europese Commissie dit kan toestaan, wordt gesproken met de
Commissie. Het «Renure»-rapport van het Joint Research Centre
biedt een goede basis voor dit gesprek.5
Tot slot kan groen gas productie bijdragen aan het perspectief van de
agrarische sector. Het is de verwachting dat de hoeveelheid mest in
Nederland de komende jaren zal afnemen. Het kabinet vindt het
hierbij belangrijk dat de beschikbare mest optimaal wordt verwaard
binnen de kaders die gelden voor natuur en klimaat. Vergisting kan
hierbij bijdragen aan optimale en rendabele verwaarding. Ook kan
vergisting waarde creëren middels gecascadeerde business cases
voor het gebruik van (restromen van) de teelten voor biogrondstoffen. Hierbij valt de denken aan teelten waarbij bijvoorbeeld een deel
van de grondstof wordt ingezet voor bouwmaterialen en de reststromen worden omgezet naar groen gas.

Verhoogd doel cf. verzoek van het lid Erkens (VVD)
In het Commissiedebat Klimaat & Energie d.d. 24 maart 2022 (Kamerstuk
31 239, nr. 360) heb ik aan het lid Erkens toegezegd te onderzoeken of een
hogere ambitie dan 2 bcm haalbaar is. De studie die CE Delft heeft
uitgevoerd naar de bijmengverplichting (Kamerstuk 32 813, nr. 1063) laat
zien dat de groen gas productie op basis van binnenlandse conventionele

1

Voor zwaar wegtransport, luchtvaart- en scheepvaart.
Zoals hogetemperatuurwarmte, pieklast in warmtenetten en verwarming van woningen waar
alternatieven beperkt tot niet realiseerbaar zijn.
3
WUR, Berekeningen emissies en economie voor verschillende scenario’s voor verwaarding van
rundveemest (Rapport 1372), Emissies en kosten van verschillende scenario’s voor
verwaarding van varkensmest (Rapport 1331), Emissies en kosten van verschillende scenario’s
voor de verwaarding van kalvermest (Rapport 1340).
4
Ibidem.
5
https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC121636.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

2

biogrondstoffen ook onder een ambitieus scenario nog deels tekort zal
schieten voor 2 bcm in 2030.
CE Delft heeft hierbij geen rekening gehouden met onder meer 1)
niet-biogene stromen, 2) de methanisering van waterstof, 3) buitenlandse
stromen, en 4) innovatieve biogrondstoffenteelt zoals zeewier en algen.
Vanuit huidig perspectief zal de groei naar 2 bcm, en eventueel groei naar
meer dan 2 bcm, dus uit deze aanvullende bronnen moeten.
Op basis van de huidige, nog beperkte, mogelijkheden om grootschalig
biogrondstoffen uit het buitenland of innovatieve stromen toe te passen,
vind ik het weinig realistisch de ambities op te hogen.6 Ik bezie beide
stromen uiteraard wel in de ontwikkeling van beleid, bijvoorbeeld door
samen met mijn ambtscollega van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
te kijken hoe innovatieve stromen opgeschaald kunnen worden.
Om tegemoet te komen aan het verzoek van het lid Erkens heb ik
onderzoek uitgezet naar de potentie en de wenselijkheid van de inzet van
niet-biogene grondstoffen en waterstof ten behoeve van synthetisch
methaan. De uitkomsten van deze studie worden in het eerste kwartaal
van 2023 verwacht en zo snel mogelijk daarna geapprecieerd. Als ik naar
aanleiding van deze studie mogelijkheden zie om de ambitie van 2 bcm te
verhogen, zal ik dat in de appreciatie meenemen.
Programma Groen Gas
Met het Programma Groen Gas streeft het kabinet primair naar het
vergroten van de nationale productie van groen gas naar ten minste 2
bcm in 2030. Daarnaast zal het kabinet onderzoeken of en hoe op termijn
de import van groen gas vorm kan krijgen. Dit is een stevige opgave met
het oog op de huidige productie van 0,2 bcm en de in de KEV 2022
geprognotiseerde productie in 2030 van 0,6 tot 0,7 bcm, maar is tevens
passend bij het klimaatambitieniveau van dit kabinet.
In grote lijnen ziet het kabinet vier grote aandachtsgebieden waar
instrumentering nodig is om zo de 2 bcm ambitie, of een eventuele
ophoging daarvan, in zicht te krijgen en houden. Deze vier aandachtsgebieden zullen uitgewerkt worden in de pilaren van het Programma Groen
Gas.
Pilaar 1: Marktontwikkeling en innovatie
Allereerst vraagt de opschaling van groen gas om een goede business
case die voor verschillende type bedrijven zekerheid biedt. De huidige
gasprijzen voorzien daar deels in, maar bieden op zichzelf nog geen
langjarige zekerheid op basis waarvan ondernemers investeringsbesluiten
kunnen nemen. Om deze reden werkt het kabinet aan drie instrumenten:
1) een bijmengverplichting groen gas, 2) een opschalingsinstrument voor
vergassing en 3) een voortdurende optimalisatie van de SDE++ en overige
instrumenten.

6

Bij de import van biogrondstoffen speelt dat transport van «natte» stromen, zoals mest of
rioolslib, relatief veel energie kost ten opzichte van de energie-inhoud. Hierdoor is, binnen de
geldende duurzaamheidscriteria waaronder een beperking t.a.v. ketenemissies, een beperkte
transportradius mogelijk. Voor deze stromen is grootschalige import in ruwe vorm dus minder
aannemelijk. Het is logischer om deze stromen op locatie in het buitenland om te zetten in
groen gas en, wanneer mogelijk, via het gasnet te importeren. Voor «vaste» stromen, bijvoorbeeld houtige biogrondstoffen, is import in ruwe vorm logischer, maar is eerst een verdere
opschaling van de techniek vergassing noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

3

i. De bijmengverplichting
In het Coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is een
bijmengverplichting groen gas ter hoogte van 20% van het gasverbruik in
de gebouwde omgeving in 2030, oftewel 1,6 bcm groen gas, afgesproken.
De uitwerking op hoofdlijnen van deze verplichting heb ik geschetst in
mijn brief van 1 juli jl. (Kamerstuk 32 813, nr. 1063). In deze brief heb ik
tevens een aantal vervolgvragen geschetst ten aanzien van: 1) de
samenhang en spanning tussen de bijmengverplichting en jaarverplichting in de mobiliteit, 2) de mogelijkheden om hoge winsten in de
productieketen en prijsstijgingen bij huishoudens te beperken, 3)
mogelijke flexibiliteitsopties bij een tegenvallende marktontwikkeling en
4) de haalbaarheid om buitenlands groen gas uit te sluiten van de
verplichting, wat noodzakelijk wordt geacht zolang buitenlands groen gas
niet meetelt voor onze nationale doelstellingen op het gebied van klimaat.
Om de eerste drie vervolgvragen te beantwoorden, ben ik bezig met het
uitzetten van een studie. In dit onderzoek kijk ik ook wat de impact is van
variatie in een aantal bepalende aannames, waaronder de gasprijs, de
beschikbaarheid van mest voor mestvergisting en het effect van de vraag
naar groen gas vanuit de mobiliteit op de kosten van de bijmengverplichting. Begrip van de impact op kosten, en de onzekerheid hiervan, is
immers nodig om vormgevingsopties beter te kunnen afwegen. Ten
aanzien van het vierde punt ben ik op dit moment in contact met de
Europese Commissie. Over de uitkomsten van de studie, het verloop van
de gesprekken met de Commissie en de beleidskeuzes die hieruit volgen,
informeer ik uw Kamer in het eerste kwartaal van 2023. Parallel heb ik het
traject in gang gezet om te komen tot de noodzakelijke wetswijzingen om
de bijmengverplichting in 2025 in te laten gaan. Ook spreek ik met PBL
over hoe de CO2-reductie die ontstaat door de bijmengverplichting
toegerekend kan worden aan de gebouwde omgeving om bij te dragen
aan de klimaatdoelen die voor deze sector gesteld zijn.
ii. Opschalingsinstrument voor vergassing
Vergassing is een innovatieve techniek om met hogere rendementen en
uit een breder palet aan grondstoffen groen gas te kunnen produceren,
waardoor de totale potentiële productie stijgt. In Nederland zijn meerdere
bedrijven actief om deze techniek tot marktintroductie te brengen. In het
Coalitieakkoord is afgesproken dat er binnen het Klimaatfonds stimulering
komt voor Vroege Fase Opschaling, gericht op de productie van
hernieuwbare energiedragers die pas kosteneffectief CO2 kunnen
reduceren bij substantiële opschaling. De vergassingstechnologie is een
van de technieken die hier primair voor in aanmerking komt.
Om tot de juiste inrichting van een instrument te komen, heeft TNO op
mijn verzoek onderzoek uitgevoerd naar de barrières die opschaling van
vergassing in de weg staan en welke instrumentenmix nodig is om deze
barrières weg te nemen. Dit onderzoek is bijgevoegd.
TNO signaleert drie barrières voor de opschaling van vergassingsinstallaties. De eerste barrière is de relatief beperkte ervaring met de techniek
en de daaruit voortkomende hoge kosten. Door beperkte ervaring zijn er
technische risico’s op het gebied van langere realisatietermijnen,
verhoogde bouwkosten, een lager aantal draaiuren, hogere operationele
kosten en een lager omzettingsrendement. Als tweede barrière signaleert
TNO dat de kosten van groen gas hoger zijn dan de (lange termijn) kosten
van aardgas. Hoewel de gasprijzen sinds de oorlog in Oekraïne sterk zijn
gestegen, is het onzeker hoe de prijs zich de komende jaren ontwikkelt en
is het onzeker of projecten zonder SDE++ uit kunnen. Ten slotte constateert TNO dat de huidige beleidsinstrumenten niet voldoende passend zijn
voor de volgende opschalingsstap. De DEI+ en de HER+ kunnen gebruikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

4

worden om een deel van de investeringskosten te dekken, maar zijn op
zichzelf niet voldoende. De SDE++ gaat uit van commerciële projecten op
basis van volwassen technieken, waardoor de subsidiabele kosten in de
SDE++ lager zijn dan de kosten voor een eerste grootschalig demonstratieproject.
Het rapport van TNO onderstreept nogmaals het belang van actie op het
gebied van vergassing. De oplossingsrichtingen die TNO aandraagt, en
die zowel aanpassing van bestaand als nieuw instrumentarium bevatten,
zullen worden meegenomen bij de uitwerking van vergassing binnen het
perceel vroegefaseopschaling van het Klimaatfonds. Het kabinet kijkt
hierbij – naast stimulering via de SDE++ – expliciet naar investeringssteun
voor demonstratie- en opschalingsprojecten, bijvoorbeeld in een aparte
tranche van de DEI+, met een hogere budgetgrens. Een claim hiervoor zal
ingediend worden bij het Klimaatfonds, waarover bij de Voorjaarsbesluitvorming integraal besloten wordt. Afhankelijk van de keuze voor het type
instrument en uitgaande van een staatssteunprocedure bij Europese
Commissie, verwacht ik vervolgens één tot twee jaar nodig te hebben om
een regeling uit te werken. Waar mogelijk wordt aangesloten bij lopende
trajecten om de procedure te versnellen.
iii. SDE++ en overig instrumentarium
Het voornaamste instrument om groen gas productie te stimuleren op de
korte termijn, totdat de bijmengverplichting en het opschalingsinstrument
voor vergassing voldoende zekerheid bieden over het verdienmodel, is de
SDE++. Met de aangekondigde hekjes in de SDE++ 2023 (Kamerstuk
31 239, nr. 364) wordt ervoor gezorgd dat binnen het domein moleculen
(waar ook groen gas onder valt) een minimum omvang aan projecten in
aanmerking komt voor subsidie. Om de SDE++-regeling goed aan te laten
sluiten op de behoefte van de markt, pas ik jaarlijks de regeling aan. Ik
maak hierbij gebruik van een advies door het PBL, waarvoor ook de markt
uitgebreid wordt geconsulteerd. In het voorjaar 2023 zal ik uw Kamer
hierover informeren in de brief over de openstelling van de SDE++ 2023.
Naast de SDE++, wordt groen gas ook gestimuleerd via innovatieregelingen als de Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+) en
Hernieuwbare Energietransitie (HER+) – ook op deze instrumenten
monitor ik doorgaand.
Beleidsmatig zijn er verder twee ontwikkelingen, waarvan ik bezie of het
opportuun en mogelijk is deze binnen het huidige of nieuwe instrumentarium nader te ondersteunen: 1) de ombouw van bestaande vergisters
die hun biogas inzetten in een wkk of ketel naar installaties die hun biogas
opwaarderen naar groen gas en 2) het versneld uitrollen van installaties
voor kleinschaligere monomestvergisting en centrale mestvergisting
vanuit meerdere grondgebonden veehouderijen op lokale schaal, waarbij
in principe het digestaat weer aangewend wordt op de grond van deze
veehouderijen.
Pilaar 2: Ruimtelijke inpassing, netbeheer en draagvlak
Naast afdoende investeringsbereidheid, is ook de inpassing van installaties in de fysieke leefomgeving, met landschappelijke kwaliteit en
draagvlak onder burgers, een belangrijk aandachtspunt. Het tijdspad van
initiatie tot realisatie van projecten duurt al snel 3 tot 7 jaar. Deze
langdurige trajecten maken dat 2030 voor de markt al morgen is. In deze
pilaar wordt daarom gekeken 1) of het mogelijk is bepaalde locaties
versneld te ontwikkelen, 2) of ruimtelijke inpassings- en vergunningsprocessen versneld kunnen worden, 3) of het draagvlak voor groen gas
productie verhoogd kan worden en 4) hoe knelpunten ten aanzien van
invoedcapaciteit en netbeheer voorkomen kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

5

i. Versneld ontwikkelen locaties
Het vinden van locaties met de juiste eigenschappen voor groen gas
productie, zoals de ontsluitbaarheid van voldoende biogrondstoffen,
voldoende basis voor draagvlak en afdoende grootte, is een grote
uitdaging voor ondernemers en beperkt een snelle doorgroei van de
groen gas productie. In de Routekaart Groen Gas (Kamerstuk 32 813,
nr. 487) is aangekondigd om samen met Energie Beheer Nederland (EBN)
en de Unie van Waterschappen (UvW) onderzoek te doen naar de
mogelijkheid om (voormalige) mijnbouwlocaties en zuiveringslocaties in
te zetten als kick-start voor de transitie, omdat op deze locaties reeds
ervaring is met (groen) gas productie, de omgeving en overheden
daarmee bekend zijn en bestaande infrastructuur in potentie deels
(her)gebruikt kan worden.
Het onderzoek naar zuiveringsinstallaties is uitgevoerd door Tauw in
opdracht van de Unie van Waterschappen en met medewerking van EZK.
De resultaten zijn recentelijk door de Unie gepubliceerd.7 De uitkomsten
tonen aan dat de waterschappen in 2030 maximaal 0,07 tot 0,09 bcm
groen gas kunnen produceren uit het rioolslib dat resulteert uit het
zuiveringsproces (t.o.v. 0,02 bcm vandaag). De potentie voor het vergisten
van andere stromen, zoals bijvoorbeeld mest, op zuiveringslocaties wordt
door Tauw als weinig kansrijk beoordeeld. De potentie van zuiveringslocaties is hiermee dus primair gelegen in slibvergisting en niet in het
ontsluiten van andere stromen. Tauw doet tot slot verschillende aanbevelingen aan de waterschappen, netbeheerders en het Rijk om de ontsluiting
van de beschikbare potentie van slibvergisting mogelijk te maken.
Het kabinet heeft met tevredenheid kennis genomen van de uitkomsten
van de Tauw studie en de verduurzamingsplannen van de waterschappen,
waarin zij aangeven 0,08 bcm groen gas in 2030 te willen produceren. Met
de bijmengverplichting groen gas en de huidige SDE++ biedt het kabinet
een adequate ondersteuningsmix om deze plannen te verwezenlijken. Het
kabinet beziet in de breedte hoe de waterschappen verder ondersteund
kunnen worden bij hun ambitie om in 2035 klimaatneutraal te zijn.
Ten aanzien van het hergebruik van bestaande mijnbouwlocaties en
-infrastructuur is recentelijk een tweede onderzoek gestart met als vraag
of en welke rol de overheid zou kunnen spelen. Het hergebruik zou zich
kunnen richten op productie, transport en opslag van groen gas en/of
waterstof. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijke inzet van staatsof beleidsdeelnemingen zoals EBN. Een dergelijke rol kan aan de orde zijn
als het gaat om het borgen van publieke belangen, het tegengaan van
marktfalen en als geen andere oplossingen voor handen zijn. De onderzoeken ten aanzien van het hergebruik van mijnbouwlocaties zullen begin
2023 aan uw Kamer worden gezonden.
ii. Ruimtelijke inpassingsprocessen
Naast het kick-starten van de transitie op (voormalige) mijnbouwlocaties
en rioolwaterzuiveringen, verken ik op dit moment met de koepels van de
medeoverheden (VNG, IPO en UvW) of de ruimtelijke inpassing van groen
gas installaties versneld kan worden. Daarbij overleg ik met de decentrale
overheden of zij medeverantwoordelijkheid willen nemen voor ofwel het
versnellen van de ruimtelijke inpassing ofwel het realiseren van de
overkoepelende groen gas ambitie van ten minste 2 bcm. Specifieke
acties die ik met de medeoverheden verken zijn onder meer het faciliteren
en/of proactief aanwijzen van voorkeurslocaties waar groen gas activiteiten wenselijk zijn, de hiervoor benodigde juridische voorbereidingen
treffen, het versterken van de inzet op ruimtelijke inpassing en vergun7

https://unievanwaterschappen.nl/publicaties/locatieonderzoek-groen-gas-rwzis/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

6

ningverlening en het ontwikkelen van een aanpak om lokaal draagvlak te
vergroten. Bijkomend voordeel van een aanpak waarbij vroegtijdig
locaties worden aangewezen, is dat netbeheerders deze locatieaanwijzingen tijdig kunnen meenemen in hun netinvesteringsplannen. Het
uiteindelijke palet aan installaties zal per regio verschillen en afhankelijk
zijn van onder meer de beschikbaarheid en ontsluitbaarheid van verschillende type grondstoffen, maar ook regionaal draagvlak en voorkeuren.
Ook bestaat er afruil tussen het type installatie en de doorlooptijden – in
het bijzonder kleinschalige installaties zijn vaak sneller in te passen dan
grootschalige installaties.
De gesprekken met de medeoverheden sluiten aan bij de taak die zij reeds
hebben: de provincies en gemeenten staan immers al aan de lat voor
ruimtelijke planvorming en vergunningverlening, en zullen ook zonder
verdere afspraken te maken krijgen met een toenemend aantal aanvragen
voor nieuwe groen gasinstallaties. Het gevraagde commitment en de
proactieve inzet op inpassing zien op een werkwijze die de medeoverheden in staat stelt om de toestroom aan aanvragen effectief te regisseren
zodat groen gasproductie optimaal en met de kortst mogelijke termijnen
kan worden ingepast – daarbij aansluitend op zowel goede ruimtelijke
ordening als de transitie in de landbouw. Het Rijk beziet in deze
gesprekken ook hoe de medeoverheden hierbij ondersteund kunnen
worden. Het is hierbij mijn streven om nog dit jaar tot een principebesluit
te komen met de medeoverheden.
Naast acties met de decentrale overheden, kijkt het kabinet ook naar de
mogelijkheden die het eigen instrumentarium en de wettelijke kaders
bieden voor versnelling van ruimtelijke inpassing. De voorstellen uit
RePowerEU ten aanzien van ruimtelijke inpassing zijn in dit kader ook van
belang.
iii. Draagvlak
Zowel in maatschappij als politiek zijn er vragen over nut, noodzaak en
duurzaamheid van groen gas productie. Lokaal spelen hierbij aanvullend
zorgen over geur- en verkeersoverlast. De aanpak van deze problemen is
in eerste instantie aan de sector: het duidelijk positioneren van groen gas,
het bijdragen aan kennisborging, -opbouw en -inzet, en het implementeren en bekend maken van technieken om overlast te beperken, zijn taken
die de sector op kan en moet pakken in samenwerking met de overheid en
ketenpartijen. Daarbij heeft de overheid een belangrijke rol in het creëren
van de juiste randvoorwaarden.
Omdat de gefragmenteerde stand van de sector met meerdere sectorverenigingen niet optimaal bijdroeg aan verdere professionalisering, heeft
mijn ministerie met de sector gewerkt aan de oprichting van het Platform
Groen Gas, waarin vier voormalige sectorverenigingen zijn opgegaan.
Het Platform zal zich de komende periode in het bijzonder gaan inzetten
voor het vergroten van draagvlak en professionalisering via onder meer
het delen van best practices en het opstellen van een gedragscode. Ik heb
met het Platform afgesproken dat de sector actief wordt betrokken in de
governance van het Programma Groen Gas, zoals hieronder uiteengezet.
iv. Netbeheer en rol netwerkbedrijven
De opschaling van groen gas is alleen mogelijk wanneer afdoende
invoedruimte op het gasnet gewaarborgd is. Deze invoedruimte is niet
zonder meer beschikbaar en kan tijdige investeringen vragen van de
netbeheerders. Op dit moment is het gasnet met name in gebruik om
aardgas via het hogedruknet naar lagedruknetten te transporteren. De
productie van groen gas vindt echter meer verspreid en decentraal plaats,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

7

waarbij een deel van het groene gas direct wordt ingevoed op lokale
lagedruknetten. Het huidige top down gasnet transformeert hierbij meer
en meer in een tweerichtingensysteem met bijbehorende uitdagingen. Zo
zijn lagedruknetten niet altijd geschikt voor het ontvangen van grote
groen gas volumes en kan met name in de zomermaanden de gasvraag
op deze netten soms lager zijn dan de groengasproductie, waardoor er
knelpunten ontstaan. Samen met Netbeheer Nederland onderzoek ik
welke knelpunten zich nu en in de toekomst kunnen voordoen en hoe we
die gezamenlijk kunnen oplossen.
Waar (toekomstige) knelpunten nu al in beeld zijn, neem ik deze mee in de
bestaande trajecten voor de Energiewet en het Europese Decarbonisatiepakket. Specifiek lijken er op de korte termijn knelpunten te ontstaan ten
aanzien van de, conform de MR Gaskwaliteit, toegestane hoeveelheden
van de stoffen argon, waterstof en odorant (THT) op bepaalde netvlakken.
Samen met Gasunie Transport Services kijk ik of aanpassing van de
huidige normering problemen op zou leveren voor andere netgebruikers.
Wanneer dit niet het geval is, ben ik voornemens in de komende maanden
de MR Gaskwaliteit op dit punt aan te passen om zo de verdere groei van
groen gas productie te faciliteren.
Naast netbeheerders, kennen we in Nederland ook netwerkbedrijven –
ondernemingen die deel uitmaken van dezelfde groepsmaatschappij als
een netbeheerder voor elektriciteit of gas. De Gaswet reguleert de
toegestane en verboden activiteiten van deze ondernemingen en stelt
onder meer kaders aan welke activiteiten zij mogen uitvoeren. Momenteel
is één netwerkbedrijf, te weten Gasunie, actief in het in minderheidsdeelneming ter beschikking stellen van vergassingsinstallaties aan een derde
partij. Gasunie heeft in deze constructie voor 50% eigenaarschap over de
installatie, maar bedrijft deze niet en is dus geen eigenaar, producent of
handelaar van gas. Middels deze constructie draagt Gasunie bij aan het
bouwen en ontwikkelen van nieuwe innovatieve installaties, waarvoor in
de markt nog te weinig investeringsbereidheid lijkt te zijn. Omdat
vergassing een belangrijk onderdeel vormt van de groen gas opschalingsagenda, neem ik twee acties. Allereerst werk ik, zoals hierboven genoemd,
aan een opschalingsinstrument voor vergassing om de commerciële
interesse en ondersteuning van deze techniek te vergroten. Ten tweede,
wordt in de Energiewet ruimte gehouden om de bestaande activiteiten
van Gasunie voort te zetten.
Pilaar 3: Grondstoffen
Groen gas en eventueel synthetisch methaan kunnen alleen geproduceerd
worden wanneer er voldoende grondstoffen beschikbaar zijn. Randvoorwaarde bij grondstoffen is dat deze niet alleen economisch, juridisch en
fysiek te ontsluiten zijn, maar eveneens voldoen aan duurzaamheidsregels. Hierbij moet onder meer gedacht worden aan daadwerkelijke
CO2-reductie op systeemniveau, effecten op milieu en bodem, fraudeborging en samenhang met de bredere strategie voor biogrondstoffen en
koolstofrecycling (voor niet-biogene stromen). Om de beschikbaarheid
van voldoende duurzame grondstoffen te borgen, zet het kabinet drie
acties in gang: 1) het optimaliseren van de beschikbaarheid van biogene
grondstoffen, 2) het onderzoeken van de wenselijkheid en potentie van
niet-biogene grondstoffen en 3) het versterken van de duurzaamheidcriteria voor biogrondstoffen.
i. Biogene grondstoffen
Samen met mijn collega’s van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
Natuur en Stikstof, bezie ik de mogelijkheden om de beschikbaarheid van
biogrondstoffen te vergroten. In lijn met het Duurzaamheidskader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

8

Biogrondstoffen zet het Rijk breed in op het vergroten van de nationale
biogrondstoffenproductie. De aanbevelingen uit de Routekaart Biogrondstoffen worden hiertoe uitgewerkt in concrete acties. Hierbij is onder meer
aandacht voor de mogelijkheden om gecascadeerde business cases van
de grond te krijgen voor bijvoorbeeld innovatieve gewassen als zeewier.
Ook is er aandacht voor het perspectief dat biogrondstoffenteelt kan
bieden voor agrarische ondernemers in het kader van het Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG).
Waar het mestvergisting aangaat, ziet het kabinet duidelijke synergiën
tussen de landbouwopgave en de energie- en grondstoffenopgave. Voor
het kabinet is in eerste instantie de transitie in het landelijk gebied leidend
en bepalend waar het gaat om de mestbeschikbaarheid, de potentie voor
duurzame mestvergisting en het stimuleren van mestvergisting, in
combinatie van de benodigde stalaanpassingen voor het snel verwijderen
van de mest uit de stal. Het is van belang dat er oog is voor de
meerwaarde van mestvergisting van de beschikbare mest in een
duurzame veehouderij in de regioplannen van de provincies. Bij het
opstellen van de regioplannen wordt vergisting van mest meegegeven
aan de provincies als een maatregel die kan bijdragen aan de
NPLG-doelen voor natuur, water en klimaat.
Mestvergisting past naar de visie van het kabinet binnen een duurzame
kringlooplandbouw, vanwege de reductie van emissies, het produceren
van groen gas en de bijdragen aan het verdienmodel van boeren. Het
kabinet voorziet dat in 2030 een belangrijk deel van de dan beschikbare
mest in een duurzame landbouw vergist zal worden. Om de meerwaarde
voor natuur, water en klimaat hierbij te verwaarden, ondersteunt het
kabinet ook stalaanpassingen, o.a. gericht op dagontmesting en mestbewerking in het stalsysteem (Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen) en zet het kabinet zich in
Brussel in om verwerkte stikstofmeststoffen uit verwerkte mest of
digestaat aangemerkt te krijgen als stikstofkunstmestvervanger
(Kamerstuk 33 037, nr. 439).
ii. Niet-biogene grondstoffen
Ook niet-biogene grondstoffen kunnen een bijdrage leveren aan de
productie van andere typen methaan dan aardgas. Voorbeelden hiervan
zijn de productie van synthetisch methaan uit het vergassen van
niet-biogene reststromen, zoals huishoudelijk afval, of de methanisering
van duurzame waterstof met CO2 uit vergisters.
Zoals eerder in deze brief aangegeven heb ik een onderzoek uitgezet om
inzichtelijk tekrijgen wat de voor- en nadelen en potentie van de inzet van
niet-biogene grondstoffen en waterstof ten bate van synthetisch methaan
zijn. Ik heb de onderzoekers gevraagd te kijken naar de potentiële bijdrage
van deze grondstoffen en hierbij rekening te houden met aantal zaken.
Deze omvatten de alternatieve verwerkingsmethodes voor deze grondstoffen, de doelstellingen voor circulaire economie en waterstof, en de
meerwaarde van deze inzet van grondstoffen en waterstof ten opzichte
van alternatieve aanwendingen, waaronder de directe inzet van waterstof.
Op basis van die studie verwacht ik een inschatting te kunnen maken van
de wenselijkheid van de productie van groen gas/synthetisch methaan uit
deze grondstoffen, de mogelijke ophoging die hieruit volgt voor de 2 bcm
ambitie en de vervolgacties om deze aanvullende potentie te ontsluiten.
Uw Kamer wordt hier in het eerste kwartaal van 2023 nader over
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

9

iii. Duurzaamheidskaders
Het kabinet heeft met het Duurzaamheidskader Biogrondstoffen de koers
naar strengere criteria voor de duurzaamheid van biogrondstoffen
ingezet. In juni 2021 is uw Kamer geïnformeerd over de voorgenomen
duurzaamheidscriteria waaraan biogrondstoffen moeten voldoen om als
duurzaam aangemerkt te kunnen worden (Kamerstuk 32 813, nr. 617). Met
het vastleggen in regelgeving zullen de duurzaamheidscriteria gaan
gelden voor alle toepassingen van biogrondstoffenstromen. Er wordt op
dit moment gewerkt aan het opstellen van de regelgeving en de daaropvolgende aanpassingen van het toepassingsspecifiek instrumentarium.
Voor gesubsidieerde biogrondstoffen voor energietoepassingen gelden al
langer strenge criteria, mede via de RED II en de Regeling conformiteitsbeoordeling vaste biomassa voor energietoepassingen. De Europese
Commissie stelt een aanscherping van de duurzaamheidscriteria voor
biogrondstoffen voor in de herziening van de RED II. Nederland zet bij de
onderhandelingen hierover in op verdere verhoging van het ambitieniveau en verdere aanscherping van de Europese duurzaamheidscriteria.
Specifiek voor groen gas productie kijkt het kabinet ook naar de aanbevelingen van Berenschot in haar advies (effectieve controle op biomassa
voor de productie van hernieuwbare energie) gericht op het versterken
van de mesttoezichtsketen (Kamerstuk 32 813 en 31 239, nr. 1039). Het
kabinet hecht grote waarde aan robuust toezicht en duidelijke kaders om
duurzaamheid te borgen en onnodige complexiteit voor ondernemers
tegen te gaan. In het vervolgtraject van deze studie zullen zowel de sector
als de betreffende toezichthouders betrokken worden.
Ook de effecten van de toepassing van groen gas worden nadrukkelijk
bezien door het kabinet, zoals bijvoorbeeld de effecten op leefmilieu en
luchtkwaliteit. Omdat groen gas fysiek gelijk is aan aardgas, leidt het
gebruik van groen gas niet tot achteruitgang van de luchtkwaliteit. In
gevallen waarin groen gas vervuilendere brandstoffen dan aardgas
vervangt, kan zelfs sprake zijn van verbetering van de luchtkwaliteit. Voor
bodem- en grondwaterkwaliteit, is het belangrijk dat het digestaat uit de
vergisting van dierlijke en plantaardige reststromen goed wordt
toegepast. Het Rijk ziet op goede naleving van de hiervoor geldende
normen.
Pilaar 4: Efficiënte en samenhangende inzet
Groen gas is een hoogwaardige koolstofdrager die breed inzetbaar is. Tot
2030 heeft het kabinet gekozen om groen gas primair in te zetten voor de
gebouwde omgeving. Na 2030 kan deze afweging anders liggen, onder
andere naar aanleiding van de ontwikkeling van andere warmtetechnieken
voor de gebouwde omgeving, maar ook de toenemende verduurzamingsvraag vanuit andere sectoren. Een optimale bijdrage van groen gas aan
een duurzaam Nederland richting 2050 vraagt sturing op efficiënte en
samenhangende inzet. Twee kernelementen hierin zijn: 1) een samenhangende analyse van waar groen gas in 2050 de hoogste waarde vertegenwoordigd; 2) een samenhangende analyse wat de mogelijkheden van
import en export op termijn zijn, hoe dit gas kan meetellen voor de
nationale klimaatdoelen en welke samenhangende Europese inzet nodig
is.
i. Toekomststudie
Gezien de beperkte hoeveelheden groen gas op dit moment, zet het
kabinet voorlopig primair in op het opschalen van groen gas. De
bijmengverplichting is hiervoor tot ten minste 2030 het primaire
instrument. Wanneer meer groen gas beschikbaar is, ontstaat de vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

10

waar groen gas op de lange termijn de hoogste waarde vertegenwoordigd. Hierbij moet zorgvuldig gekeken worden naar de vraag naar
groen gas vanuit verschillende sectoren, zoals de gebouwde omgeving,
mobiliteit, industrie en landbouw, en de mogelijke alternatieven in deze
sectoren. Het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) biedt hiervoor
belangrijke input wat betreft de ontwikkelrichtingen van het energiesysteem en de rol van biogrondstoffen daarin.
Wanneer opportuun zal het kabinet verdere studie ondernemen om tot
een scherper beeld te komen in welke sectoren en functies groen gas in
2050 maatschappelijk de grootste meerwaarde heeft. De uitkomsten van
deze studie kunnen dan meegenomen worden in het ontwikkelen van
economische, ruimtelijke en juridische instrumenten, en daarmee sturing,
voor de periode na 2030.
ii. Internationale en Europese inzet
Op Europees niveau wordt met het Biomethane Action Plan ingezet op
een groen gas productie van 35 bcm in de Europese Unie in 2030.
Nederland levert hier met de 2 bcm ambitie reeds een grote bijdrage aan.
Daarnaast gaat Nederland deel nemen aan het Biomethane Industrial
Partnership – het publiek-private partnerschap dat in het kader van
RePowerEU is gelanceerd door de Europese Commissie en de Europese
groen gas sector met het oog op het verwezenlijken van de Europese 35
bcm ambitie.
In samenhang met andere lidstaten wordt bezien hoe op termijn een
import- en exportmarkt tot stand kan komen en welke instrumenten
kunnen bijdragen aan Europese voortgang op het groen gas dossier.
Nederland zoekt hierbij actief naar samenwerking met andere voorlopers
op groen gas gebied, zoals bijvoorbeeld Denemarken.
Governance en gezamenlijke werkagenda
Het Programma Groen Gas valt onder de verantwoordelijkheid van de
Minister voor Klimaat en Energie, maar wordt vormgegeven in nauwe
samenspraak met de bewindslieden van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, voor Natuur en Stikstof, van Infrastructuur en Waterstaat, van
Economische Zaken en Klimaat en voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening.
Het realiseren van de groen gas opgave vraagt dat we met alle partijen
gezamenlijk optrekken: naast het Rijk hebben sector en ketenpartijen
allemaal een belangrijke rol te spelen bij het mogelijk maken van 2 bcm
groen gas in 2030. Deze partijen maken onderdeel uit van de governancestructuur van het Programma. Binnen deze structuur wordt gewerkt
aan een gezamenlijke werkagenda, waarbij naast de in deze brief
genoemde acties van het Rijk, ook acties worden opgepakt door sector en
keten. Op deze wijze wordt op basis van arbeidsdeling, wederzijdse
aanspreekbaarheid en bovenal op elkaar aansluitende producten
slagkracht gecreëerd. Namens sector en keten zullen o.a. Platform Groen
Gas, Energie Nederland, Netbeheer Nederland, Nederlandse Vereniging
voor Duurzame Energie (NVDE) en de Topconsortia voor Kennis en
Innovatie (TKIs) vertegenwoordigd zijn.
Tot slot zullen ook de medeoverheden via de koepels VNG, IPO en UvW
deel nemen aan de governance van het Programma Groen Gas. Zij zullen
via de governance meedoen aan de gezamenlijke werkagenda. Waar dat
meerwaarde biedt, zullen de afspraken tussen het Rijk en de medeoverheden, bijvoorbeeld op het gebied van ruimtelijke inpassing, ingebed
worden in het bestuurlijke overleg (BO) Klimaat en Energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

11

Het behalen van 2 bcm groen gas vraagt adequate monitoring en
bijsturing indien blijkt dat de doelen buiten bereik zijn. Het kabinet
monitort op de aangekondigde acties en zal uw Kamer hier ten minste
jaarlijks over informeren. Kwantitatief zal het kabinet in het kader van
onder meer de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) en het beleidsprogramma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving van de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening monitoren op de
exacte groen gas productie en het doelbereik van de bijmengverplichting.
Samen met de sector wordt verder onderzocht of de pijplijn aan nieuwe
projecten verder in beeld gebracht kan worden, zodat vroegtijdig
bijgestuurd kan worden als dit nodig is voor het halen van de groen gas
doelstellingen.
Conclusie
Het kabinet zet met het Programma Groen Gas een ambitieus beleidsprogramma neer gericht op ten minste 2 bcm groen gas productie in 2030. Ik
kijk daarbij uit naar de samenwerking met de sector, keten en medeoverheden. In het eerste kwartaal van 2023 zal ik uw Kamer informeren over
onder meer de definitieve vormgeving van de bijmengverplichting groen
gas en de mogelijkheid om de groen gas ambities te vergroten tot meer
dan 2 bcm.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1146

12