Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 883

Arbeidsomstandigheden

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 433

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 mei 2022
1. Aanleiding
Op 17 november 2021 heeft toenmalig Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid uw Kamer een brief gestuurd over de eerste
bevindingen van de Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder
Uittreden (hierna: MDIEU) die vorig jaar van start is gegaan.1 Daarin is
toegezegd dat uw Kamer in het voorjaar van 2022 zou worden geïnformeerd over de uitkomsten van het herhaalonderzoek naar cao-afspraken
over regelingen voor vervroegd uittreden (hierna: RVU’s) en het
onderzoek naar niet-deelname aan RVU’s waartoe is verzocht in de motie
van de leden Gijs van Dijk en Maatoug.2 Over de uitkomsten van deze
onderzoeken informeer ik uw Kamer in deze brief. Ook ga ik in deze brief
in op de RVU-deelname in 2021 en maak ik van de gelegenheid gebruik
om u op hoofdlijnen te informeren over het verloop van het tweede
aanvraagtijdvak voor de MDIEU, dat open stond van 10 januari tot en met
31 maart 2022.
Deze brief gaat achtereenvolgens in op de subsidieaanvragen in het
tweede aanvraagtijdvak voor activiteitenplannen MDIEU (paragraaf 2), de
uitkomsten van het herhaalonderzoek naar cao-afspraken over RVU’s
(paragraaf 3), de RVU-deelname in 2021 (paragraaf 4), het onderzoek naar
niet-deelname aan RVU’s (paragraaf 5), en de conclusies die het kabinet
trekt ten aanzien van de onderzoeken (paragraaf 6).
2. Aanvragen tweede aanvraagtijdvak activiteitenplannen MDIEU
In het tweede tijdvak zijn bij het Ministerie van SZW 40 subsidieaanvragen
ingediend voor activiteitenplannen op het gebied van duurzame inzetbaarheid en eerder uittreden voor in totaal € 140 miljoen euro aan
subsidie. 21 sectoren hebben een aanvraag ingediend voor zowel
1
2

kst-25883-433
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstukken 25 883 en 32 043, nr. 422.
Kamerstuk 32 043, nr. 569

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 433

1

activiteiten op het gebied van duurzame inzetbaarheid als eerder
uittreden. De overige 19 sectoren richten hun activiteiten uitsluitend op
duurzame inzetbaarheid. In totaal is grofweg een derde van de subsidie
aangevraagd voor activiteiten betreffende duurzame inzetbaarheid en
grofweg twee derde van de subsidie voor eerder uittreden. De aanvragen
worden op dit moment beoordeeld.
Na de zomer van 2022 informeer ik uw Kamer nader over dit tweede
aanvraagtijdvak, evenals over de eerste voortgangsrapportage van het
monitorings- en evaluatieonderzoek van onderzoeksbureau SEOR.
3. Herhaalonderzoek naar cao-afspraken over RVU
Uw Kamer is in juli 2021 geïnformeerd over cao-afspraken over RVU’s en
de eerste signalen van het gebruik tot eind maart 2021.3 Dit onderzoek,
dat door mijn ministerie wordt uitgevoerd, is begin 2022 herhaald. Het
onderzoek laat zien dat per eind december 2021 voor ten minste 43% van
alle werknemers die onder een cao vallen een collectieve afspraak is
gemaakt over RVU (ongeveer 2,5 miljoen werknemers).4 Eind maart 2021
gold dit nog maar voor 27% van alle cao-werknemers. Voor driekwart
(76%) van deze 2,5 miljoen werknemers is de afspraak eind december
2021 omgezet in een uitgewerkte regeling en in bijna alle gevallen is die
regeling al gestart. Voor de resterende werknemers wordt de regeling nog
uitgewerkt of worden de mogelijkheden tot een regeling nog verkend.
De meeste cao-partijen bakenen af welke werknemers gebruik mogen
maken van RVU. Dit geldt voor 82% van de werknemers met een
RVU-afspraak. Zij gebruiken daarvoor vaak (een combinatie van) bepaalde
functies die als zwaar worden ervaren en een bepaald aantal dienstjaren.
Voor slechts 5% van de werknemers is de RVU niet afgebakend maar staat
hij voor alle medewerkers, mogelijk afgebakend met de voorwaarde dat
de werknemer onder de cao moet vallen. De overige cao-partijen weten
nog niet hoe de afbakening eruitziet (12%), omdat de RVU-afspraak nog
nader moet worden vormgegeven.
Net als bij de meting van eind maart 2021 nemen sociale partners in grote
meerderheid het maximale van RVU-heffing vrijgestelde uitkeringsbedrag
over in hun regeling (maximale uitkering tot een bedrag van € 22.488 per
jaar in 2022, gelijk aan de netto AOW-uitkering). Dit geldt overigens niet
voor deeltijders. In de meeste cao’s is voor werknemers die in deeltijd
werken de hoogte van de uitkering naar rato van de deeltijdfactor. Terwijl
ook voor deze groep het volledige RVU-bedrag is vrijgesteld van heffing.
De RVU is immers gebaseerd op de netto AOW-uitkering, en dat is ook
voor iedereen hetzelfde. In een beperkt aantal cao’s geldt dat deeltijdwerkers de volledige uitkering ontvangen.
Wettelijk geldt de RVU-vrijstelling enkel in de periode tot 3 jaar voor de
AOW-leeftijd. Het onderzoek laat zien dat voor 45% van de werknemers de
maximale duur van de uitkering gelijk is aan deze wettelijke termijn, voor
11% is de duur onbekend. Voor de overige werknemers is de maximale
duur van de RVU-uitkering bepaald op 1 of 2 jaar (15 respectievelijk 6%) of
op een andere manier afgebakend. Afspraken met een langere uitkeringsduur dan drie jaar komen nauwelijks voor.
De cao-partijen met een inwerking getreden RVU-regeling is gevraagd
naar het gerealiseerde gebruik van de regeling ten opzichte van hun
oorspronkelijke verwachting. Een reden die door een cao-partij wordt
genoemd voor een hoger gebruik dan verwacht, is dat het een goede
regeling is en werknemers door een goede pensioenregeling de
3
4

Kamerstuk 29 544, nr. 1072.
Dit betekent niet dat 43% van de werknemers in het onderzoek aanspraak kan maken op een
RVU-regeling. De leeftijd van de werknemer en nadere afspraken in de cao (zoals de afbakening
van de doelgroep) bepalen of een werknemer hier recht op heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 433

2

mogelijkheid hebben om hun pensioen naar voren te halen om zo de
RVU-uitkering aan te vullen. De voornaamste verklaring die wordt
gegeven voor lager gebruik, is dat de regeling financieel niet haalbaar of
aantrekkelijk (genoeg) is voor werknemers. Ook wordt genoemd dat er
andere regelingen beschikbaar zijn die aan de behoefte voldoen. Of dat de
bekendheid van de regeling nog moet toenemen onder werknemers.
Tot slot is cao-partijen gevraagd of signalen over redenen voor het wel of
niet gebruiken van een RVU-regeling door werkgevers en werknemers hen
hebben bereikt. Van de cao-partijen die aangaven een dergelijk signaal te
hebben ontvangen5 noemen de meesten als knelpunt voor gebruik van
een RVU-regeling vanuit werknemersperspectief de financiële gevolgen
voor de werknemer. Vanuit werkgeversperspectief is de huidige arbeidsmarktkrapte ook een belangrijke reden om geen gebruik te maken van een
RVU-regeling. Aanvullend worden met name voor kleinere cao’s de kosten
van de regeling voor de werkgever als knelpunt genoemd.
4. Uitkomsten analyse RVU-uitstroom
Vanaf 1 januari 2021 moet een werkgever of uitvoerende instelling het in
de loonaangifte aangeven als een uitbetaling een RVU betreft. UWV is op
basis van deze registraties in de Polisadministratie nagegaan hoeveel
werknemers in 2021 met RVU zijn gegaan.6 Eind december 2021 waren
dat 5.101 werknemers. Per eind april 2021 waren dit nog 1.703 werknemers.7 Dit zijn overigens niet alleen werknemers die onder een cao
vallen. Ook zonder cao kunnen werkgevers en werknemers onderling een
RVU afspreken.
5. Onderzoek naar niet-deelname aan RVU
Op 28 september 2021 (Handelingen II 2021/22, nr. 4, item 6) heeft uw
Kamer de motie van de leden Gijs van Dijk en Maatoug aangenomen met
het verzoek aan de regering om te onderzoeken of RVU’s minder
toegankelijk zijn voor sommige werknemers vanwege financiële
knelpunten, bijvoorbeeld vanwege een laag inkomen of klein pensioen.8
Naar aanleiding van de motie heb ik onderzoeksbureau SEOR de opdracht
gegeven bij vier sectoren die een RVU-regeling aanbieden te onderzoeken
welke factoren voor werknemers een rol spelen bij de keuze om wel of
niet deel te nemen aan een RVU en welke knelpunten voor deelname
daarbij eventueel optreden.
Korte toelichting bij het onderzoek
Deze sectoren – schoonmaak, bouw, motorvoertuigen- en tweewielerbedrijf en politie – verschillen van elkaar wat betreft de kenmerken van de
werknemers en het werk, de dienstverbanden, de vormgeving van de
RVU-regeling en de verwachte deelname. In iedere sector zijn interviews
gevoerd met werknemers die deelnemen aan de RVU-regeling,
werknemers die in aanmerking komen voor RVU maar niet deelnemen en
adviseurs die contact hebben met (potentiële) RVU-deelnemers. De
5

n=70 cao’s, van toepassing op 0,99 mln. werknemers
Hierbij dient opgemerkt te worden dat het hier gaat om werknemers van wie de dienstbetrekking is geëindigd, en waarvan de werkgever of uitvoerende instelling heeft aangegeven dat
de uitbetalingen na de beëindiging van het dienstverband een RVU betreffen. Uit de analyse
blijkt dat soms niet goed wordt geregistreerd dat een uitbetaling een RVU is. Dit heeft
waarschijnlijk te maken met het feit dat de RVU een startende regeling is. De verwachting is dat
dit na verloop van tijd zal verbeteren.
7
De rapportage van juli 2021 sprak van 1.447 werknemers die per eind april 2021 met RVU
waren gegaan. Naar aanleiding van nadere analyse is dit aantal bijgesteld naar 1.703
werknemers die per eind april 2021 met RVU waren gegaan.
8
Kamerstuk 32 043, nr. 569.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 433

3

kwalitatieve onderzoeksopzet met enkele tientallen interviews bood de
mogelijkheid om dieper in te gaan op de achtergrond van de keuze voor
(niet-) deelname, zoals de context van het werk, het huishouden en de
financiële situatie. Tegelijkertijd is terughoudendheid geboden bij het
generaliseren van de uitkomsten. De focus van het onderzoek ligt meer op
de vraag wat de aard is van verschillende factoren, dan hoe vaak deze
voorkomen.
Uitkomsten onderzoek SEOR
Het onderzoek laat zien dat de beslissing van geïnterviewde werknemers
om wel of niet met RVU te gaan afhangt van een samenspel van verschillende factoren. Veel respondenten die wél deelnemen aan de RVU geven
aan dat problemen met de gezondheid, in combinatie met de ervaren
zwaarte van het werk, doorslaggevend zijn in hun beslissing. Andere
factoren voor deelname die RVU-deelnemers noemen zijn een vermindering van het werkplezier, evenals het vaak lange arbeidsverleden en de
verwachtingen die zij hadden ten aanzien van de pensioenleeftijd. De
geïnterviewde RVU-deelnemers geven daarbij aan dat de financiële
haalbaarheid voor hen een randvoorwaarde is om met RVU te gaan.
Factoren die vaak bijdragen aan de financiële haalbaarheid zijn bijvoorbeeld (het naar voren halen van) een goed pensioen, een partner met
inkomen of een extra financiële bijdrage van de werkgever. Er zijn daarbij
verschillen tussen de onderzochte sectoren. In sommige sectoren hebben
veel werknemers een goed pensioen opgebouwd. Zij kunnen er dan voor
kiezen om hun RVU-uitkering aan te vullen door hun pensioen naar voren
te halen als zij dat nodig achten. In sectoren waarbij veel werknemers
minder pensioen hebben opgebouwd, is de financiële ruimte om de
RVU-uitkering aan te vullen vaak kleiner en wordt het missen van een
aantal jaren pensioenopbouw vaker bezwaarlijk gevonden.
Veel geïnterviewde werknemers die níet deelnemen aan de RVU geven
aan dat financiële overwegingen een hoofdrol spelen in hun beslissing
om door te werken. Veel niet-deelnemers benoemen het verschil tussen
het netto-inkomen en de RVU-uitkering. Bij deeltijders kan de RVU
bovendien lager uitvallen doordat cao-partijen hebben afgesproken dat de
hoogte van de RVU-uitkering afhankelijk is van de deeltijdfactor. Of de
RVU-uitkering hoog genoeg wordt geacht, hangt samen met de persoonlijke omstandigheden van de werknemer. Niet-deelnemende respondenten geven vaak aan minder pensioen te hebben opgebouwd en het
niet haalbaar vinden om dat eerder in te laten gaan. Ook zijn
niet-deelnemers vaak alleenstaand, alleenverdiener of hoofdkostwinner
en noemen ze andere financiële factoren als de vaste lasten van een
huurhuis of privéomstandigheden zoals een scheiding. Net als de
werknemers die wél met RVU gaan, ervaren ook niet-deelnemers
problemen met hun gezondheid.
Sommige respondenten geven aan af te zien van eerder uittreden omdat
zij plezier hebben in het werk. Ook geven sommige niet-deelnemers aan
gedeeltelijk te willen blijven werken naast de RVU.
Dit is vaak niet mogelijk omdat cao-partijen een RVU-regeling hebben
afgesproken waarin volledig stoppen met werken verplicht is. De
subsidieregeling MDIEU gaat ook uit van beëindiging van het dienstverband; een RVU waarnaast gedeeltelijk wordt doorgewerkt komt niet
voor subsidie in aanmerking.
Tot slot toont het onderzoek aan dat financieel inzicht voor werknemers
een belangrijke factor is voor de afweging om wel of niet deel te nemen
aan een RVU-regeling. Wanneer werknemers de financiële consequenties
van hun keuze niet goed kunnen overzien, lijken zij ook minder geneigd
om met RVU te gaan. Het verschilt per sector in hoeverre werknemers
hulp krijgen bij het inzichtelijk maken van financiële mogelijkheden en
consequenties. Daarnaast laat het onderzoek zien dat in sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 433

4

sectoren de informatievoorziening over de RVU nog beperkingen kent.
Hierdoor zijn werknemers soms niet op de hoogte van het bestaan van de
RVU-regeling.
6. Conclusies n.a.v. de onderzoeken
De afspraken uit het Pensioenakkoord (Kamerstuk 32 043, nr. 520) tussen
het kabinet en sociale partners geven niet alleen een forse impuls aan de
duurzame inzetbaarheid van werkenden, maar bieden ook ruimte voor
eerder uittreden. Met de tijdelijke fiscale drempelvrijstelling voor RVU’s en
de subsidieregeling MDIEU geeft het kabinet werkgevers en werknemers
tot 2025 de mogelijkheid om afspraken te maken over duurzame inzetbaarheid en eerder uittreden voor werknemers die het niet volhouden om
gezond door te werken tot hun pensioen, bijvoorbeeld vanwege de
zwaarte van hun werk of omdat er in het verleden onvoldoende is
geïnvesteerd in hun duurzame inzetbaarheid.
De onderzoeken laten zien dat met de ruimte voor afspraken over eerder
uittreden kennelijk in een behoefte wordt voorzien. Er worden in cao’s
steeds meer afspraken gemaakt over eerder uittreden. Ook is er een
duidelijke toename te zien in het aantal personen dat met RVU gaat. De
subsidieregeling MDIEU biedt sectoren financiële ondersteuning bij het
aanbieden van RVU’s, en vraagt tegelijkertijd een flinke inzet van sectoren
in de duurzame inzetbaarheid. De toename in het aantal MDIEUsubsidieaanvragen laat zien dat sectoren bereid zijn om te investeren in
de duurzame inzetbaarheid van hun werkenden.
Het onderzoek over cao-afspraken laat zien dat in de meeste gevallen de
RVU-regeling wordt toegespitst op een bepaalde groep werknemers, te
weten mensen die het, naar het oordeel van cao-partijen, vanwege de
zwaarte van hun werk en/of hun lange arbeidsverleden het meest nodig
hebben om eerder uit te kunnen treden9. Vaak wordt gekozen voor een
combinatie van aantal dienstjaren met een bepaalde functie als criteria.
Generieke RVU-regelingen, waarop elke oudere werknemer een beroep
kan doen, komen veel minder voor. Cao-afspraken over de RVU blijven in
vrijwel alle gevallen binnen de grenzen van de drempelvrijstelling.
Een andere constatering is dat in de meeste cao’s voor werknemers die in
deeltijd werken de hoogte van de uitkering naar rato is van de deeltijdfactor. De hoogte van de wettelijke RVU-vrijstelling is echter niet afhankelijk van de deeltijdfactor. Het is aan cao-partijen om te bepalen of de
resterende ruimte wordt gebruikt.
Het onderzoek van SEOR onder werknemers naar de keuze om wel of niet
deel te nemen aan een RVU-regeling laat zien dat de beslissing om met
RVU te gaan afhangt van een samenspel van factoren, zoals de
gezondheid van de werknemer in combinatie met de zwaarte van het
werk, het werkplezier en de financiële consequenties van eerder uittreden.
Eerder uittreden is voor werknemers een belangrijke stap. Onzekerheid
over de mogelijkheden en (financiële) consequenties kan ertoe leiden dat
sommigen de stap niet zetten. Financieel inzicht is dus essentieel. Het is
goed te benadrukken dat financiële adviesgesprekken subsidiabel zijn
onder de MDIEU-regeling. Ook is het Nibud, met subsidie vanuit SZW,
bezig met het ontwikkelen van een gratis, online tool dat werkenden helpt
inzicht te krijgen in keuzes rondom het moment van uittreden en de
(financiële) effecten daarvan. Oplevering van dit instrument wordt
verwacht in het voorjaar van 2023.
Hoewel een RVU-uitkering op AOW-niveau aan iedereen dezelfde basis
biedt, betekent het voor meeste mensen toch een achteruitgang in hun
inkomen. Een goed pensioen, met de mogelijkheid om het pensioen naar
voren te halen, helpt de stap te vergemakkelijken. Daar waar er nog
9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 433

5

ruimte is binnen de wettelijke kaders kunnen sociale partners kijken of zij
die kunnen benutten. Uiteindelijk blijft het afspreken van een RVU iets
tussen werkgever en werknemer. De overheid helpt hierbij via de fiscale
drempelvrijstelling en door subsidie te geven, aandacht te vragen voor de
regeling, en goede voorbeelden te delen.
7. Tot slot
De meegezonden onderzoeken geven een eerste indruk van de ontwikkelingen rond de tijdelijke maatregelen RVU en MDIEU, die vorig jaar in
werking zijn getreden. Met deze brief beschouw ik de motie van de leden
Gijs van Dijk en Maatoug als afgedaan. Mijn ministerie houdt de vinger
aan de pols bij de uitvoering van deze maatregelen en blijft hierover in
gesprek met de sociale partners in de Stichting van de Arbeid. Het
vraagstuk hoe werkenden gezond werkend hun pensioen kunnen bereiken
is bij uitstek een vraagstuk waar de sociale partners het verschil kunnen
maken samen met de overheid. Daarbij kunnen de ervaringen met de
tijdelijke maatregelen uit het pensioenakkoord als input benut worden. Op
basis van de ervaringen met deze maatregelen blijf ik met sociale partners
in gesprek over de vraag hoe werkenden in de toekomst gezond hun
pensioen kunnen bereiken. Na de zomer van 2022 ontvangt u de eerste
reguliere voortgangsrapportage van het monitorings- en evaluatieonderzoek naar de MDIEU dat SEOR uitvoert.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 883, nr. 433

6