Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2011

Nr. 7

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2010
Inleiding
Per 10 oktober 2010 wordt Nederland verantwoordelijk voor de rijksoverheidstaken op justitieel terrein op Bonaire, Sint Eustatius en Saba (de
BES-eilanden). Met deze brief wordt u geïnformeerd over wat per
10 oktober de status is van de Justitieorganisaties en -voorzieningen op
de BES-eilanden.
Er is veel werk verzet. Wat er is gerealiseerd wordt in deze brief toegelicht.
Op bepaalde terreinen zal nog een langere tijd nodig zijn om op het
gewenste peil te komen. Bij die terreinen wordt eveneens stilgestaan in
deze brief.
Algemene toelichting bij status Justitiële voorzieningen BES
Met het oog op de verwachtingen aangaande de justitievoorzieningen op
de BES is van belang te melden dat bepaalde voorzieningen die in
«Europees Nederland» aanwezig zijn momenteel niet aanwezig zijn op de
BES en er ook niet komen. Dit heeft te maken met de verschillen tussen
het in Europa gelegen deel van Nederland en de openbare lichamen in het
Caribische deel. De geografische omstandigheden, de economische
situatie, de maatschappelijke behoeften: ze verschillen sterk van de
situatie hier te lande. Zo bestaat er geen noodzaak om een aparte justitiële
jeugdinrichting te realiseren op de BES. Ook voor een fysiek veiligheidshuis is de doelgroep te gering. Het concept van het veiligheidshuis –
dat wil zeggen nauwe afstemming tussen alle ketenpartners – zal Justitie
wel doorvoeren.
Justitie voert op de drie eilanden gefaseerd verbetermaatregelen door.
Het eerste ijkpunt daarbij is voldoen aan de internationale norm, zoals
beveiliging van de burgerluchtvaart conform de normen van de Interna-

kst-32500-VI-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 7

1

tional Civil Aviation Organization (ICAO). Voor sommige, maar zeker niet
voor alle justitievoorzieningen is momenteel sprake van het niveau dat in
«Europees Nederland» geldt. In dit kader is van belang dat het kabinet in
2008 heeft besloten dat de openbare lichamen vooralsnog de EU-status
van LGO (Landen en Gebieden Overzee) behouden en dat de Antilliaanse
wetgeving in eerste instantie zoveel mogelijk wordt gehandhaafd. De
relatie met de EU zal overigens onderdeel zijn van de voorgenomen
evaluatie van de Wet openbare lichamen BES die vijf jaar na toetreding tot
het Nederlandse staatsbestel zal plaatsvinden. Indien te zijner tijd wordt
besloten tot invoering van de UPG-status (Ultraperifeer Gebied), wordt het
EU-acquis van toepassing.
Voorts verdient vermelding dat de Nederlandse departementen die actief
waren op de BES eind 2009 te maken kregen met een tegenvaller:
vanwege de opschorting door het Bestuurscollege van Bonaire van de
samenwerking met Nederland in het transitietraject werden de investeringen vanuit Nederland in de toekomstige situatie op Bonaire vier
maanden lang opgeschort. Op een paar deelterreinen heeft deze
vertraging ertoe geleid dat projecten nu nog in uitvoering zijn terwijl ze
volgens de oorspronkelijke planning afgerond zouden zijn.
Voor Justitie geldt dat een aantal (institutionele) verbeteringen voor de
BES voortkomt uit de rijkswetten inzake het Gemeenschappelijk Hof, de
Openbare Ministeries, de Politie en de Raad voor de rechtshandhaving.
Deze gezamenlijke benadering – welke op deze terreinen ontegenzeggelijk
belangrijk is – brengt met zich mee dat Nederland voor de implementatie
van de verbetermaatregelen afhankelijk is van de andere partners in het
Koninkrijk. Voor de BES-eilanden heeft Justitie haar zaken op deze
terreinen momenteel voldoende op orde, maar de verwachting is dat het
nog enige tijd duurt eer deze rijkswetten gezamenlijk volledig zijn
geïmplementeerd.
Openbaar Ministerie
Op grond van de rijkswet inzake de Openbare Ministeries is Nederland
verantwoordelijk voor een van de landsparketten in het Caribische deel
van het Koninkrijk: het Openbaar Ministerie (OM) BES. Dit parket valt niet
onder het College van procureurs-generaal van het OM in Nederland,
maar onder de gezamenlijke procureur-generaal van Curaçao, Sint
Maarten en Nederland (de BES). Het OM was op de BES-eilanden de
laatste jaren sterk onderbezet. De afgelopen maand is begonnen met de
geleidelijke uitbreiding van de formatie van het OM ten behoeve van alle
drie de eilanden. Eind dit jaar zal de bezetting met twee parketsecretarissen en twee officieren van Justitie (1½ fte) zijn uitgebreid. Daarna zal de
bezetting geleidelijk verder worden uitgebreid.
Naast de drie landsparketten is er het parket van de procureur-generaal.
De opbouw van dit gezamenlijke parket is vertraagd. Vanuit Justitie
Nederland wordt nu met name ingezet op het (blijven) bevorderen van
afspraken tussen de landen over de gezamenlijke bestrijding van de
grensoverschrijdende, zware criminaliteit.
Strafrechtelijke onderzoeken
Om de aanpak van de grensoverschrijdende criminaliteit in het Caribische
deel van het Koninkrijk in de praktijk te borgen, is – zoals uw Kamer
bekend is – besloten het recherchesamenwerkingsteam tijdelijk te
continueren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 7

2

Voor reguliere strafrechtelijke onderzoeken op en in verband met de
BES-eilanden zelf, heeft Nederland lokale recherchecapaciteit. De
kwantiteit en kwaliteit daarvan worden gemonitord. Mogelijk zal
(incidenteel) een beroep moeten worden gedaan op de flexibele pool van
de Koninklijke Marechaussee (KMar) in het Caribische deel van het
Koninkrijk. Opsporingsonderzoeken inzake overheidsfunctionarissen die
verdacht worden van strafbare gedragingen worden op de BES verricht
door de rijksrecherche.
Ten behoeve van de strafrechtketen is sinds oktober 2009 een forensisch
adviseur van het Nederlands Forensisch Instituut op Bonaire gestationeerd. Het belang van forensische opsporing als onderdeel van elk
onderzoek wordt nu door iedereen onderkend. Aangezien de forensische
opsporing op de BES nog in de kinderschoenen staat, zal hier echter nog
het nodige werk verzet moeten worden.
Handhaving door Koninklijke Marechaussee
Net als hier te lande voert de KMar op de BES-eilanden voor Justitie een
aantal taken uit. De KMar heeft ervaring met het werken op de BESeilanden vanwege de bijstand die deze organisatie afgelopen jaren aan
het land Nederlandse Antillen heeft verleend. Vanaf de transitie is de
KMar op de BES-eilanden zelf verantwoordelijk voor onder meer het
grenstoezicht, de politietaak op de luchthavens en het toezicht op de
beveiliging van de burgerluchtvaart. Ook zal de KMar in het kader van het
politiekorps BES een rol vervullen in de basispolitiezorg op Sint Eustatius
en Saba. Vanuit voornoemde taken is de KMar tevens belast met de
bestrijding van migratie- en drugscriminaliteit. Een dertigtal ambtenaren
van het land Nederlandse Antillen werkt vanaf de transitie voor de KMar.
Naast hen heeft de KMar een aantal medewerkers op de BES gestationeerd. Daar waar extra (specialistische) capaciteit nodig is, zal de KMar op
de BES bovendien een beroep kunnen doen op de flexibele pool van
marechaussees in de regio.
Gemeenschappelijk Hof
In het voortraject zijn nog niet alle benodigde resultaten geboekt voor de
implementatie van de rijkswet Gemeenschappelijk Hof. Van belang is
echter dat, hoewel er nog verdere verbeteringen moeten worden
doorgevoerd, thans sprake is van een goed functionerende rechtspraak in
het Caribische deel van het Koninkrijk. Zaken afkomstig van Bonaire
worden nu in principe op Bonaire ter zitting gebracht. Voor Bonaire heeft
het Gemeenschappelijk Hof ervoor gekozen een rechter vanuit Curaçao
steeds voor één jaar te detacheren. Indien nodig worden andere rechters
ingezet. Ook de meeste van de van Saba en Sint Eustatius afkomstige
zaken worden op die eilanden zelf behandeld.
Meldingen van ongebruikelijke transacties
De Financial Intelligence Unit – Nederland (FIU-NL) fungeert als meldpunt
ten aanzien van meldingen van ongebruikelijke transacties die op of
vanuit de BES worden gedaan. Er is geen fysiek meldpunt op de BES, wel
een administratieve liaison. Deze liaison heeft als taak het relatiemanagement met de melders, toezichthouders en opsporing op te zetten en
contact te onderhouden met de back-office van FIU-NL. FIU-NL voldoet op
de BES aan de normen van de internationale Financial Action Task Force
ten aanzien van de meldplicht. Voor de middellange termijn zal worden
bezien of een andere invulling noodzakelijk is. Daarnaast ontwikkelt
FIU-NL met de meldpunten ongebruikelijke transacties van Curaçao, Sint
Maarten en Aruba een «Caribische Box». Deze Caribische Box zal een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 7

3

veilige wijze van informatie-uitwisseling van ongebruikelijke transacties
tussen de koninkrijksmeldpunten mogelijk maken.
Beveiliging Burgerluchtvaart
Ook de taak van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTB)
strekt zich uit tot de BES. Daarmee is de NCTb tevens verantwoordelijk
voor de beveiliging van de burgerluchtvaart op de BES. Met de partijen op
de BES wordt de beveiliging ingericht op het niveau zoals voorgeschreven
door de International Civil Aviation Organization. Het toezicht op de
beveiliging van de burgerluchtvaart wordt, zoals reeds vermeld, uitgevoerd door de KMar.
Sanctietoepassing
Het uitgangspunt is dat personen die vanaf 10 oktober 2010 worden
veroordeeld voor een strafbaar feit gepleegd op de BES-eilanden, dienen
te worden gedetineerd in een locatie op Nederlands grondgebied, met
inbegrip van de BES. Alleen in uitzonderingsgevallen zal een beroep
worden gedaan op de andere landen van het Koninkrijk op grond van de
onderlinge regeling detentiecapaciteit tussen Curaçao, Sint Maarten en
Nederland (voor de BES).
Er zijn op dit moment geen detentievoorzieningen op de BES-eilanden die
structureel toereikend zijn. Daarom zijn de DJI en de Rijksgebouwendienst
bezig met voorbereidingen om op Bonaire en Sint Eustatius nieuwe
detentiefaciliteiten te realiseren. De faciliteit op Sint Eustatius is dan
tevens bedoeld voor justitiabelen van Saba. Op basis van de huidige
prognose wordt de nieuwbouw in 2014 opgeleverd.
Als tussentijdse oplossing is ervoor gekozen om gebruik te blijven maken
van het huis van bewaring op Bonaire. Deze locatie is en wordt grondig
aangepakt: het oorspronkelijke hoofdgebouw is opgeknapt, er is een
ringmuur opgetrokken, met behulp van celcontainers en kantoorcontainers wordt de capaciteit uitgebreid en er worden een luchtkooi en een
bezoekersruimte gerealiseerd. De capaciteit komt hiermee dit jaar op 76
detentieplaatsen en, per begin volgend jaar, 10 arrestantencellen. Er is
voorts een nieuwe (lokale) directeur geworven, een hoofd bedrijfsvoering
aangesteld en een aanzienlijk aantal penitentiaire inrichtingwerkers
aangenomen.
DJI is een van de organisaties die eind 2009, begin 2010 de voorbereidingen vier maanden heeft moeten stilleggen. Dit heeft ertoe geleid dat
DJI op 10 oktober niet helemaal klaar is. De verwachting is dat vanaf
begin december de nieuwe ruimtes geleidelijk in gebruik worden
genomen. Er is voor gekozen om tot april 2011 nog circa 20 DJI-medewerkers uit Nederland uit te zenden om het verbetertraject te ondersteunen.
In de uitgebreide detentiefaciliteit op Bonaire kan beter dan voorheen
gezorgd worden voor regimedifferentiatie. Het zal echter pas in de nieuw
te bouwen faciliteit mogelijk zijn om dit optimaal te realiseren. Er wordt
nu, met de middelen die voorhanden zijn en met extra inzet van specialisten, een zorg- en een jeugdafdeling opgezet. De ernstige jeugd
tbr-gevallen (ter beschikkingstelling van regering) kunnen, net als vóór de
transitie incidenteel gebeurde, worden overgebracht naar Nederland.
Reclasseringactiviteiten – dat wil zeggen advies, begeleiding, toezicht en
uitvoering van werkstraffen – werden vóór transitie alleen uitgevoerd op
Bonaire, door de Stichting Reclassering en Justitiabelenzorg Bonaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 7

4

(SRJB). De stichting wordt ook verantwoordelijk voor Sint Eustatius en
Saba. Deze stichting wordt door het Ministerie van Justitie aangestuurd
via de Stichting Reclassering Nederland, welke stichting de SRJB sinds
2007 ondersteunt in een verbetertraject.
Justitievoorzieningen voor jeugdigen
Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid en de
openbare lichamen om te zorgen voor een goed functionerend stelsel van
preventieve voorzieningen, jeugdzorg, jeugdbescherming en jeugdreclassering. De justitievoorzieningen voor jeugdigen zijn en worden verbeterd.
Het gaat hierbij, naast betere voorzieningen in geval van detentie, om de
professionalisering van de Voogdijraad1, het opzetten van taakstraffen en
het uitvoering kunnen geven aan jeugdreclassering. Om de wettelijke
taken te kunnen uitvoeren, is de formatie van de Voogdijraad uitgebreid.
Grenstoezicht, toelating, terugkeer en naturalisatie
Het grenstoezicht op de BES is vanaf de transitie, zoals reeds gemeld,
opgedragen aan de KMar. Het vreemdelingentoezicht op de eilanden en
de effectuering van gedwongen vertrek vallen als taken primair onder de
politie, maar de KMar is eveneens bevoegd deze taken uit te voeren.
In het kader van de taakverdeling tussen rijksoverheid en lokale
overheden werd eind 2009 en begin 2010 met de bestuurders van de
BES-eilanden overeengekomen dat de taken op het gebied van toelating,
(administratieve voorbereiding van) terugkeer, naturalisatie en optie van
de gezaghebber naar de Minister van Justitie gaan. Deze taken zijn
opgedragen aan de IND. De IND heeft één IND unit opgericht, met op alle
drie de eilanden een frontoffice, en een backoffice op Bonaire en Sint
Eustatius. Er wordt gewerkt met gewijzigde vreemdelingenwetgeving, wat
onder meer betekent dat vreemdelingen voortaan leges moeten betalen
voor toelatingsaanvragen en bij reguliere aanvragen voor een verblijf
langer dan drie maanden een machtiging voor voorlopig verblijf moeten
aanvragen vóór het vertrek naar de BES.
Conclusie
Met bovenstaande informatie heb ik u een indruk willen geven van de
stand van zaken op een aantal belangrijke Justitieterreinen. De kans is
aanwezig dat voortschrijdend inzicht ertoe leidt dat Justitie komende tijd
processen zal moeten bijstellen. Om goed zicht te houden op de ontwikkelingen op de BES-eilanden is ervoor gekozen om in aanvulling op de
verschillende Justitieonderdelen op de BES een Justitieliaison aan te
stellen. Deze persoon volgt voor Justitie ter plaatse de ontwikkelingen, is
beschikbaar als aanspreekpunt op Justitieterrein voor de lokale
bestuurders en de rijksvertegenwoordiger, en begeleidt het lokale
management in de verbetertrajecten die nog lopen.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

1

De Voogdijraad valt voor het civielrechtelijk
deel onder de Minister voor Jeugd en Gezin,
en voor het strafrechtelijk deel onder de
Minister van Justitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 7

5