Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 122

Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet,
het Wetboek van Strafrecht en enige andere
wetten in verband met de wijziging van de
regeling inzake detentiefasering en
voorwaardelijke invrijheidstelling (Wet straffen
en beschermen)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 1 maart 2019
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I

kst-35122-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

ALGEMEEN DEEL
1.
Algemeen
2.
Inleiding
3.
Adviezen
3.1
Algemeen
3.2
Advies College van procureurs-generaal van
het openbaar ministerie
3.3
Advies CJIB
3.4
Advies TBS Nederland
4.
Uitgangspunten
5.
Detentieverloop
5.1
Algemeen
5.2
Gedrag, risico’s en slachtofferbelangen
6.
Aanvang detentie
7.
Basisprogramma en plusprogramma
8.
Re-integratieverlof en overplaatsing naar een
beperkt beveiligde afdeling
9.
Penitentiair programma (bij straffen van zes
maanden tot en met een jaar)
10.
10. Voorwaardelijke invrijheidsstelling (straffen van
langer dan een jaar)
10.1
De huidige regeling
10.2
De toepassing van de huidige regeling in de
praktijk
10.3
De voorgestelde wijziging van de v.i.regeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

2
2
4
5
5
5
6
6
6
7
7
8
10
11
11
11
13
13
14
14

1

10.4

11.
12.
13.
14.
15.
II

Verlening van voorwaardelijke invrijheidsstelling
10.5
De maximale duur van de v.i.-periode
10.6
Herroeping van voorwaardelijke invrijheidstelling
10.7
Rechtsbescherming
Ketensamenwerking en nazorg
Beschouwing op de samenhang tussen de detentiefasering en de voorwaardelijke modaliteiten
Gegevensbeschermingseffectbeoordeling
Financiële en uitvoeringsgevolgen
Overig

ARTIKELSGEWIJS
1.
Artikel I, onderdeel F
2.
Artikel II, onderdeel A
3.
Artikel II, onderdeel B
4.
Artikel II, onderdeel C
5.
Artikel II, onderdeel D
6.
Artikel II, onderdeel E
7.
Artikel IV

15
17
22
23
23
24
24
25
26
27
27
27
27
28
28
28
29

I ALGEMEEN DEEL
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met veel waardering kennisgenomen
van de wijziging van de Penitentiaire beginselenwet, het Wetboek van
Strafrecht en enige andere wetten in verband met de wijziging van de
regeling inzake detentiefasering en voorwaardelijke invrijheidstelling
(hierna: het wetsvoorstel). Met dit wetsvoorstel gaat een langgekoesterde
wens van de voornoemde fractie in vervulling. De aan het woord zijnde
leden zijn van mening dat een wet idealiter zoveel mogelijk moet
aansluiten bij de gevoelens van rechtvaardigheid van de Nederlanders. Zij
wijzen op de aloude wijsheid dat een onrechtvaardige wet geen wet is.
Het voorwaardelijk vrijlaten van gedetineerden voordat zij hun opgelegde
gevangenisstraf helemaal hebben uitgezeten, schuurt met de rechtvaardigheid. Daarnaast vergroot het wetsvoorstel de afschrikwekkende
werking van straffen. Waar je vroeger, behoudens extreme misdragingen,
ervan uit kon gaan dat je straf na twee derde er min of meer automatisch
op zat, is dat straks niet langer het geval. Om die redenen steunen
voornoemde leden deze wet. Wel hebben zij nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Het wetsvoorstel behelst een omvangrijke
herziening van de tenuitvoerlegging van straffen die tot een stroomlijning
van de gehele systematiek leidt, zo merken deze leden op. Met de
maximering van de periode van voorwaardelijke invrijheidsstelling en het
schrappen van het automatische karakter wordt er meer recht gedaan aan
het doel van een vrijheidsbenemende straf en wordt, meer dan nu het
geval is, goed gedrag beloond en slecht gedrag van consequenties
voorzien. Ook zijn voornoemde leden positief over het behoud van de
detentiefasering. De leden hebben nog enkele vragen over onderhavig
wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben met kritische blik kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Deze leden hebben een aantal vragen over met name de
motivering van door de regering gemaakte keuzes voor deze balans
tussen vergelding en recidive.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

2

De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling en met de
nodige zorg kennisgenomen van het wetsvoorstel, waarin, kort gezegd, de
regeling voor detentiefasering en de toepassing van de voorwaardelijke
invrijheidsstelling wordt aangepast. De leden vragen of dit wetsvoorstel
wel een adequate balans tussen schuldvergelding en preventie weet te
vinden, zeker in het licht bezien van het ontbreken van een steekhoudende
analyse van de actuele sanctietoepassing. De voornoemde leden zien
graag dat de regering haar stelling dat de huidige tenuitvoerlegging van
gevangenisstraffen tekortschiet wetenschappelijk gevalideerd onderbouwt. De leden vragen of hier niet al te uitdrukkelijk wordt gekozen voor
vergelding, waardoor op termijn de veiligheid van de samenleving in het
gedrang komt. Wat vindt de regering in dit verband bijvoorbeeld van de
opvatting van de directeur van Reclassering Nederland dat dit wetsvoorstel »ongeleide projectielen zal creëren die voor de samenleving een veel
grotere ramp zijn dan het huidige systeem van voorwaardelijke invrijheidstelling»? Voornoemde leden hebben daarom nog een aantal vragen en
opmerkingen over dit wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben nog enkele vragen over onderhavig
wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Voor deze leden is het uitgangspunt rechtvaardig straffen.
Dat betekent enerzijds het opleggen van een vrijheidsbenemende straf
waar het recht dat verlangt, maar anderzijds ook de mogelijkheid voor een
nieuwe start. Vergelding als strafdoel moet dan ook in balans zijn met
andere strafdoelen, zoals resocialisatie en het voorkomen van recidive.
Voornoemde leden herkennen dit uitgangspunt in het wetsvoorstel, maar
hebben op een aantal punten nog behoefte aan een nadere toelichting. Zij
constateren met instemming dat conform de motie-Van der Graaf c.s.
(Kamerstuk 24 587, nr. 733) ook voor bezoek aan het gezin
re-integratieverlof kan worden toegekend.
De leden van de SGP-fractie vinden het een goede zaak dat er serieus
nagedacht wordt over verbetering van het uitvoeringsregime van
gevangenisstraffen. Al eerder hebben deze leden aangegeven dat er
voldoende redenen zijn om heel kritisch te kijken naar het regime voor
voorwaardelijke invrijheidstelling. Een (nagenoeg) automatisch vrijkomen
uit gevangenisstraf nadat nog maar slechts twee derde deel van de straf is
uitgezeten past niet in het beeld dat een straf ook serieus genomen wordt.
Ook al wordt er steeds gesteld dat de rechters daar bij het opleggen van
straffen al rekening mee houden: op geen enkele manier blijkt uit het
vonnis van de strafrechter dat de feitelijke opgelegde straf in veel gevallen
maar twee derde is van de straf die in het vonnis staat. Dat is niet alleen
onbevredigend maar ook ondermijnend voor het vertrouwen in de
rechtsstaat. De voornoemde leden vinden dat het voorliggende voorstel
een stap in de goede richting betekent, maar nog niet voldoende is. Met
name denken zij hierbij aan diverse aspecten uit het initiatiefwetsvoorstel
van het lid Van der Staaij (Kamerstuk 34 975) waar in het voorliggende
voorstel nog onvoldoende oog voor is. Graag zouden zij dan ook zien dat
de regering het voorliggende voorstel mede in dat licht op een aantal
kernpunten wil heroverwegen. In het onderstaande geven deze leden aan
waaraan zij hierbij denken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

3

2. Inleiding
De leden van de CDA-fractie constateren dat met de systematiek van het
basisprogramma, plusprogramma, penitentiair programma en voorwaardelijke invrijheidsstelling er een gedetailleerd systeem met fasering
beschikbaar is voor gedetineerden die meer dan zes maanden in een
penitentiaire inrichting zitten. Uitgangspunt is dat de gedetineerde bij
binnenkomst gelijk begint aan het opstellen van een detentie en
re-integratieplan, zo lezen deze leden. Zij vragen de regering welke
mogelijkheden er zijn voor gedetineerden met een gevangenisstraf die
korter is dan zes maanden. Hoe wordt er voor deze groep gewerkt aan
terugkeer in de samenleving, tegengaan van recidive en het faciliteren bij
het voldoen aan de vijf basisvoorwaarden? Is het niet zo dat het
merendeel van de gedetineerden korter dan zes maanden in een
penitentiaire inrichting verblijven en wat wordt hun perspectief?
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering met dit wetsvoorstel
meer samenhang en consistentie in het stelsel van de tenuitvoerlegging
van vrijheidsstraffen beoogt. Verlof zou door gedetineerden te veel als een
vrijblijvende vanzelfsprekendheid ervaren worden, staat te weinig in het
teken van concrete re-integratie doelen en houdt nog te weinig rekening
met het belang van het slachtoffer. De aan het woord zijnde leden
begrijpen dat in het kader van de re-integratie een gedetineerde
stap-voor-stap moet leren terug te keren in de maatschappij, terwijl het
vaak in het belang van het slachtoffer wordt geacht de gedetineerde het
contact buiten de muren zoveel mogelijk te onthouden. Kan de regering in
samenhang uiteenzetten hoe zij deze twee strijdige belangen in het stelsel
van de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen tot een consistent geheel
poogt te brengen?
Voornoemde leden lezen dat in het huidige stelsel gedetineerden al
voordat de helft van de aan hen opgelegde straf is ondergaan in
aanmerking kunnen komen voor (meerdaags-)verlof. Daarbij lezen zij dat
gedetineerden vrijheden als verlof – kennelijk – nog te veel als een
vrijblijvende vanzelfsprekendheid ervaren. In de Regeling tijdelijk verlaten
van de inrichting (hierna: RTVI) lezen zij dat het verlenen van incidenteel
verlof of strafonderbreking slechts gebeurt onder de voorwaarden die in
die regeling gesteld zijn. Kan de regering toelichten op welke brongegevens zij die kennelijke vanzelfsprekendheid baseert? Kan de regering
vervolgens uiteenzetten hoe die vanzelfsprekendheid zich verhoudt tot het
verbinden van voorwaarden aan incidenteel verlof en de strafonderbreking op basis van de RTVI? Kan de regering voorts uiteenzetten hoe
vaak per inrichting de afgelopen twee jaren verlof is verleend en in
hoeveel van die gevallen bij verlofverlening toepassing werd gegeven aan
artikel 5, tweede lid, RTVI voor het stellen van extra voorwaarden aan de
verlofverlening in verband met het gedrag van de gedetineerde? Kan de
regering tevens uiteenzetten in hoeveel gevallen verlof is geweigerd op
grond van een van de weigeringsgronden uit artikel 4 en welke weigeringsgrond dat dan betrof? Kan de regering tot slot uitleggen hoe het kan
dat gedetineerden verkregen vrijheden nog te veel als vanzelfsprekendheid ervaren, terwijl de onderzoekers van de Erasmus Universiteit
Rotterdam in het rapport «De praktijk van de voorwaardelijke invrijheidstelling in relatie tot speciale preventie en re-integratie» (hierna: rapport
van de Erasmus Universiteit) concluderen dat van een automatische
toepassing van de voorwaardelijke invrijheidsstelling in de praktijk
geenszins sprake is?
De leden van de SP-fractie vragen op welke manier er toezicht gehouden
kan worden op gedetineerden die niet in aanmerking komen voor de
voorwaardelijke invrijheidsstelling als dit wetsvoorstel zou worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

4

aangenomen. Hoe wordt er op hen toezicht gehouden bij terugkeer in de
samenleving als er geen sprake is van voorwaardelijke invrijheidsstelling?
3. Adviezen
3.1 Algemeen
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een overzicht
van de recidive na voorwaardelijke invrijheidstelling van de afgelopen tien
jaar. Deze leden hebben kennisgenomen van het door de Afdeling
advisering van de Raad van State (hierna: de Afdeling) gevreesde risico
dat juist de zwaarste categorie veroordeelden vrijkomt zonder betekenisvolle begeleiding. Ook de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (hierna: RSJ) heeft zich eerder in die zin uitgelaten en bepleit
het behoud van de huidige regeling. In hoeverre zal het door de regering
voorgestelde re-integratieplan voorkomen dat de verergerde psychische
gevolgen van detentie en het ontbreken van betekenisvolle begeleiding
aan de succesvolle re-integratie in de weg staat. Welke waarborgen biedt
dat re-integratieplan die momenteel niet geboden kunnen worden? Ook
vragen de leden of het huidige aanbod van forensische psychische zorg
wel volstaat om de zorg te bieden die nodig is om Nederland écht veiliger
te maken.
3.2 Advies College van procureurs-generaal van het openbaar ministerie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling het advies gelezen
van het College van procureurs-generaal van het openbaar ministerie
(hierna: het College). Het verheugt hen dat het College in het algemeen
positief tegenover het wetsvoorstel staat. Wel heeft het College enkele
vragen en doet het enkele aanbevelingen ter verbetering. In de memorie
van toelichting is niet direct duidelijk op welke wijze de regering op alle
punten van het College heeft gereageerd. Kan de regering dat alsnog
doen? Kan de regering daarbij vooral ingaan op de adviezen van het
College die niet zijn opgevolgd? Waarom heeft zijn die niet opgevolgd? Is
de regering bereid dat alsnog te doen?
Daarnaast zijn de voornoemde leden vooral geïnteresseerd in de volgende
punten: Is het waar dat een effect van de wetswijziging, in het licht van de
nieuwe regeling omtrent de levenslange gevangenisstraf, is dat iemand
die levenslang opgelegd heeft gekregen eerder (na 27 jaar) vrij kan komen
dan iemand die de maximale tijdelijke gevangenisstraf opgelegd heeft
gekregen (na 28 jaar)? Vindt de regering dit een gewenste uitkomst van
het wetsvoorstel? Zo nee, is de regering bereid hier iets aan te wijzigen
zodat deze vreemde situatie zich niet kan voordoen?
De voorwaarden die aan de voorwaardelijke invrijheidstelling kunnen
worden verbonden, zijn volgens het College beperkter dan de
voorwaarden die in het kader van de Gedragsbeïnvloedende en Vrijheidsbeperkende Maatregel (GVM) op grond van de Wet langdurig toezicht
kunnen worden opgelegd. Zien de leden van de VVD-fractie het goed dat
de regering dit advies van het College heeft opgevolgd door de
aanpassing van het derde lid van artikel 15a van het Wetboek van
Strafrecht? Zijn de voorwaarden op grond van de Wet langdurig toezicht
en de voorwaarden op grond van de onderhavige wet daarmee helemaal
gelijk? Zo nee, op welke punten zijn ze niet gelijk? Is de regering bereid de
voorwaarden alsnog gelijk te trekken?
Het College merkt op dat het mogelijk wordt hoger beroep in te stellen
tegen de beslissing van de rechtbank tot het herroepen van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Dit wordt niet wenselijk geacht. Daarom stelt het
College voor een voorziening te treffen waardoor buiten twijfel wordt
gesteld dat onder het nieuwe recht tegen de beslissing op het bezwaarschrift niet het thans in de Wet herziening strafrechtelijke beslissingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

5

geregelde hoger beroep als rechtsmiddel openstaat. Het is voornoemde
leden niet geheel duidelijk of de regering dit advies van het College heeft
overgenomen. Wordt dit geregeld in het voorgestelde artikel 15h, vierde
lid, van het Wetboek van Strafrecht? Als de regering dit nog niet heeft
geregeld, is zij bereid dit alsnog te doen?
3.3 Advies CJIB
Met dit wetsvoorstel wordt de voorwaardelijke invrijheidstelling niet meer
van rechtswege toegekend. Per individuele gedetineerde wordt een aparte
beslissing genomen. De leden van de VVD-fractie steunen deze wijziging.
Zij lezen dat het Centraal Justitieel Incassobureau (hierna: CJIB) de
wijziging ziet als «een duidelijke codificatie van de bestaande praktijk».
Kan de regering daarop reageren? Is het vervallen van de van rechtswege
beslissing inderdaad «slechts» een codificatie van de bestaande praktijk of
heeft het meer om het lijf?
3.4 Advies TBS Nederland
TBS Nederland wijst er volgens de leden van de SP-fractie terecht op dat
met inkorting van de voorwaardelijke invrijheidsstelling de periode van
gevangenisstraf langer zal duren en dat een psychiatrische tbs-patiënt dus
ook langer moet wachten op de aanvang van zijn behandeling. Deelt de
regering de mening dat hoe langer de gevangenisstraf, hoe meer
detentieschade er zal zijn en de tbs-behandeling moeizamer zal gaan
verlopen omdat de problematiek is verhard en herinneringen aan het
delict door de tijd verder vervormd zijn? Zo nee, waarom niet? Op welke
manier denkt de regering het risico dat een behandeling na die langere
gevangenisstraf veel moeizamer zal verlopen en langer zal duren dan nu
het geval is in te perken? Ook het openbaar ministerie (hierna: OM) wijst
op dit probleem. Zij verwijst hierbij naar de Taskforce behandelduur tbs,
die in 2014 heeft aanbevolen om terughoudend te zijn met het opleggen
van een lange gevangenisstraf naast de tbs-maatregel. Kan de regering
uiteenzetten waarom ze de aanbeveling uit dit rapport in de wind slaat?
Erkent de regering dat het voorliggende voorstel kan bijdragen aan de
terugkeer van suboptimaal behandelde tbs’ers in de maatschappij met
onnodig hogere risico’s voor de veiligheid in de samenleving?
Kan de regering voor deze leden verduidelijken of het wetsvoorstel de
mogelijkheid openlaat om tbs-gestelden na twee derde van de straf in een
forensisch psychiatrisch centrum, (hierna: FPC) te plaatsen en tevens in
aanmerking te laten komen voor een verlofmachtiging, Kan zij tevens
verduidelijken of plaatsing in een FPC ook eerder dan na tenuitvoerlegging van twee derde van de straf mogelijk blijft? Is het voorliggende
wetsvoorstel tevens in lijn met de aanbevelingen van de Taskforce
behandelduur tbs? Zo nee, op welke punten wijkt het daarvan af?
De aan het woord zijnde leden vragen hoe de regering denkt capaciteitsproblemen te gaan voorkomen bij FPC’s doordat bij invoering van de
voorliggende wet patiënten later naar behandelinstellingen doorgeleid
zullen worden dan nu het geval is, waardoor discontinuïteit van de
bedrijfsvoering dreigt. Deelt de regering de vrees van TBS Nederland dat
hierdoor (tijdelijk) ontslagen zullen moeten vallen en dat het daarna erg
lastig zal zijn om weer nieuwe mensen te vinden voor de sector? Zo nee,
waarom niet?
4. Uitgangspunten
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat het een goede zaak is als
er veel aandacht is voor het slachtoffer in een strafzaak. Zij menen dat in
het verleden vooral werd meegeleefd met de rechten en de belangen van
de verdachte en/of de dader en minder met het slachtoffer. Zij tonen zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

6

tevreden dat de regering expliciet in de memorie van toelichting opschrijft
dat recht moet worden gedaan aan belangen van de samenleving en van
slachtoffers. Ook zijn zij tevreden te lezen dat effectieve tenuitvoerlegging
van gevangenisstraffen onder andere vergelding ten doel heeft. Op die
manier maken we Nederland veiliger, zo lezen deze leden op pagina 5 van
de memorie van toelichting. Zou de regering in dit licht nogmaals willen
ingaan op de belangen van de slachtoffers? Op welke wijze wordt met dit
wetsvoorstel aan die belangen tegemoet gekomen? In hoeverre is dat een
expliciet uitgangspunt van het wetsvoorstel? In hoeverre is vergelding in
het belang van het slachtoffer? Kan de regering ook nogmaals uiteenzetten op welke wijze de motie-Van Oosten/Van Toorenburg (Kamerstukken 28 719, nr. 107) en de motie-Van Toorenburg/Van Oosten
(Kamerstukken 33 552, nr. 39) in het wetsvoorstel hun beslag hebben
gekregen? Zijn deze moties met dit wetsvoorstel volledig uitgevoerd?
De leden van de VVD-fractie vragen aan de regering om in te gaan op de
analyse die in het boek «Een kleine biografie van het straffen» van Rinus
Otte over de materie van de voorwaardelijke invrijheidstelling en het doel
van straffen wordt gemaakt. Met name vragen de aan het woord zijnde
leden om een reactie op de volgende alinea uit pagina 123 van het
genoemde boek:
«Nota bene. Deze quick scan kan ook doorwerken richting de voorwaardelijke invrijheidstelling. Het verdient aanbeveling een onafhankelijk
onderzoek in te stellen naar een permanente probation of parole
board-achtige reclasseerder die aan elk parket van het OM wordt
verbonden en die verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het reclasseringstoezicht binnen de voorwaardelijke invrijheidstelling. De Nederlandse
strafrechtspleging kent bij benadering nog slechts 3000 voorwaardelijke
invrijheidstellingszaken op jaarbasis waarin meer dan een jaar vrijheidsstraf is opgelegd. Redelijk overzichtelijk lijkt mij.»
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom zij er niet voor
kiest een nieuwe werkwijze te creëren waarbij de rechter bij het uitspreken
van zijn vonnis expliciet onderscheid maakt tussen het deel van de straf
waarbij de dader in hechtenis zal zitten (vergelding) en het deel waarbij
wordt toegewerkt naar terugkeer in de samenleving (bescherming van de
samenleving/resocialisatie) waarbij de duur van dit laatste deel afhangt
van het gedrag van de veroordeelde. Zou dit het «probleem» dat de
huidige v.i.-regeling zo moeilijk uit te leggen zou zijn, niet afdoende
oplossen?
De regering stelt naar de mening van de leden van de SGP-fractie terecht
dat de geloofwaardigheid en legitimiteit van het strafrechtsysteem staan
of vallen met de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van opgelegde straffen.
Dit is voor deze leden dan ook de reden om er uitdrukkelijk voor te kiezen
dat al bij het opleggen van de straf zoveel mogelijk duidelijk gemaakt
moet worden wat de concrete straf in de praktijk zal betekenen. In dit
wetsvoorstel is er echter vooralsnog voor gekozen om dat niet te doen.
Waarom heeft de regering niet tevens opgenomen in het wetsvoorstel dat
de rechter al in het vonnis aangeeft wat de effectieve te verwachten uit te
zitten straf is gezien het stelsel van voorwaardelijke invrijheidstelling? Zou
op die manier niet op voorhand duidelijk kunnen worden wat de werkelijke straf is bij normaal gedrag van de gedetineerde, zodat dit voor
iedereen meteen kenbaar is?
5. Detentieverloop
5.1 Algemeen
De leden van de SP-fractie staan positief tegenover de ontwikkeling dat bij
binnenkomst in de gevangenis nieuwe gedetineerden beter gescreend
gaan worden en dat daarbij ook meer relevante informatie van partners,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

7

zoals bijvoorbeeld de reclassering, betrokken zal worden. Deze leden
hebben altijd gepleit voor een terugkeer van de reclassering in de
gevangenis zodat zij het hele traject betrokken zijn. Voorts hebben deze
leden ook altijd gepleit voor een nuttige besteding van de detentieperiode
waarin zo vroeg mogelijk begonnen wordt met resocialisatie en
re-integratie. Kan worden verduidelijkt hoe deze punten concreet vorm
krijgen met het voorliggende wetsvoorstel? Is de regering bereid te
investeren in reclassering zodat daadwerkelijk vanaf de eerste dag
gewerkt kan worden aan gedragsverandering?
De aan het woord zijnde leden vragen verder in hoeverre de onderdelen
die gaan over detentiefasering in de Wet straffen en beschermen anders
zijn dan zoals die eerst in het wetsvoorstel Wijziging van de Beginselenwetten, de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, de Wet politiegegevens en enkele andere wetten in verband met het vervoer, het medisch
klachtrecht en wijzigingen van technische aard (Kamerstuk 33 844) waren
opgenomen.
5.2 Gedrag, risico’s en slachtofferbelangen
De leden van de CDA-fractie lezen over de wijze waarop uitvoering wordt
gegeven aan wat er onder gewenst en ongewenst gedrag wordt verstaan.
Zij lezen dat een gedetineerde zowel ongewenst als gewenst gedrag kan
vertonen waaraan consequenties kunnen worden verbonden. In het
nieuwe systeem blijven alleen «groen» en «rood» gedrag over. Wat is de
reden voor het schrappen van het «oranje» gedrag in het eerdere kader?
Ten aanzien van bepaalde gedragingen zoals het handelen in drugs of
fysiek agressief gedrag tegen medegedetineerden of personeel, wordt in
de memorie van toelichting gesteld dat dit kan leiden tot het terugplaatsen van een gedetineerde naar een basisprogramma, zo begrijpen de
leden van de CDA-fractie. Klopt de aanname dat als een gedetineerde
wordt betrapt op drugshandel of fysiek geweld heeft gebruikt, dit altijd
leidt tot het terugplaatsen van een gedetineerde?
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering, geheel in lijn met het
rapport «Recht doen, kansen bieden. Naar effectievere gevangenisstraffen» (Kamerstuk 29 279, nr. 439, pagina 6 e.v.), gedetineerden in
verschillende fasen van het detentieverloop stapsgewijs in aanmerking wil
laten komen voor meer interne en externe vrijheden. Continu zal de
gedetineerde daartoe beoordeeld worden, waarbij in een persoonsgerichte aanpak elementen als persoonlijke kenmerken, behoeften van de
gedetineerde, zijn gedrag en een risicobeoordeling ten aanzien van het
slachtoffer en de samenleving worden meegenomen. Kan de regering
aangeven hoe die beoordeling eruit moet gaan zien? Verwacht de
regering knelpunten in de overgangsfase waarin zowel het huidige als het
voorgestelde stelsel naast elkaar zouden gaan bestaan, bijvoorbeeld met
betrekking tot logistiek of de capaciteit van professionals in het kader van
de resocialisatie of reclassering in (beperkt beveiligde) inrichtingen?
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan uiteenzetten wat met
het begrip «goed gedrag» precies wordt bedoeld. Als niet voldoende aan
dit criterium wordt voldaan is het dan mogelijk dat in het geheel geen
resocialisatie-activiteiten plaatsvinden waardoor ex-gedetineerden
onvoorbereid in de samenleving terugkeren? Is zij dan niet bang dat de
kans op recidive juist toeneemt? Kan de regering met concrete
voorbeelden aangeven hoe rekening zal worden gehouden met mensen
met (verstandelijke) beperkingen zodat zij toch het zogenoemde basisprogramma kunnen ontstijgen? Krijgen alle gedetineerden, ook de moeilijke
groepen, zoals bijvoorbeeld gedetineerden met (verstandelijke) beperkingen, die in het basisprogramma zitten handvatten aangereikt om toch
aan hun re-integratie en resocialisering te werken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

8

Voorts vragen de voornoemde leden of de regering erkent dat gedetineerden met een (verstandelijke) beperking of (verslavings)problematiek
niet altijd in staat zullen zijn het gewenste gedrag te vertonen. Op welke
wijze wordt hier rekening mee gehouden in de voorgestelde systematiek
dat alleen gedetineerden die goed gedrag vertonen meer vrijheden
verwerven? Hoe garandeert de regering dat voor deze groep een op maat
toegesneden programma ontwikkeld wordt, inclusief een gefaseerde
terugkeer in de maatschappij?
Hoe denkt de regering te kunnen garanderen dat de kwaliteit en de
uitkomsten van de beoordelingen met betrekking tot promoveren en
degraderen per penitentiaire inrichting
of afdeling binnen een penitentiaire inrichting hetzelfde zijn? Is dat nu het
geval?
De eis om te voldoen aan het betalen van de schadevergoeding aan het
slachtoffer kan volgens de leden van de SP-fractie mogelijk tot problemen
leiden. Kan de regering garanderen dat het voor de gedetineerde die
minder draagkrachtig is niet moeilijker wordt om in aanmerking te komen
voor voorwaardelijke invrijheidstelling dan voor diegene die financieel
draagkrachtiger is? Veroordeelden met een afstand op de arbeidsmarkt
zoals lvb’ers, Wajong’ers en mensen met psychische problematiek zullen
ook tijdens hun verloven wellicht minder makkelijk geld kunnen verdienen
dan andere groepen gedetineerden. Wordt hier rekening mee gehouden?
Zo ja, op welke manier?
De leden van de SP-fractie vragen de regering of zij erkent dat bij hoge
schadevergoedingsmaatregelen volledige betaling binnen de nu geldende
maximale termijnen (36 maanden en bij uitzondering 72 maanden) veelal
onrealistisch is en daardoor het ongewenste effect kan ontstaan dat het
CJIB daardoor geen betalingsregeling overeen kan komen? Is de regering
bereid dit probleem op te lossen? Is de regering bereid het CJIB, in
tegenstelling tot nu ruimte te bieden om een betalingsregeling aan te
passen gedurende de looptijd van de voorwaardelijke invrijheidstelling?
Voorts vragen deze leden hoe zal worden omgegaan met toekenning van
de v.i.-regeling aan de ontkennende verdachte die is veroordeeld en
vervolgens weigert de vragenlijst Reflector in te vullen omdat dat schuld
impliceert?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat in het wetsvoorstel
de reeds ingezette persoonsgerichte aanpak, waarbij meer nadruk ligt op
de eigen verantwoordelijkheid van de gedetineerde en zijn gedrag, van
een wettelijke basis wordt voorzien. Deze leden onderschrijven het belang
van een persoonsgerichte aanpak. Wel vragen deze leden de regering toe
te lichten hoe hierbij rekening wordt gehouden met de complexiteit van
de doelgroep. Er is vaak sprake van schulden, verslaving, werkloosheid of
een lichte verstandelijke beperking. Wat zijn de ervaringen in de huidige
praktijk en biedt de persoonsgerichte aanpak ook in het nieuwe stelsel
voldoende ruimte om daar rekening mee te houden? Ook Reclassering
Nederland stelt aan de orde dat een gedeelte van de gedetineerden, mede
door een (verstandelijke) beperking of door (verslavings)problematiek,
niet in staat is de verantwoordelijkheid te dragen om vrijheden te
verdienen. Dit betekent dat zij (mogelijkerwijs) in het nieuwe stelsel buiten
de boot zouden vallen. De reclassering is van oordeel dat ook voor deze
groep ruimte moet zijn voor goede diagnostiek en een op maat toegesneden programma, inclusief een gefaseerde terugkeer in de maatschappij. Op welke wijze is dit geborgd in het voorliggende wetsvoorstel?
In hoeverre houdt de digitale vragenlijst Reflector die door de gedetineerde wordt ingevuld, aan de hand waarvan een eerste indruk kan
worden verkregen van de motivatie van de gedetineerde om te gaan
werken aan zijn re-integratie, rekening met deze doelgroep? Diezelfde
vraag stellen de aan het woord zijnde leden ten aanzien van de training
«Kies voor Verandering» die erop is gericht gedetineerden inzicht te laten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

9

verwerven in hun persoonlijke situatie en in de noodzaak om andere
keuzes te maken om te kunnen werken aan een geslaagde re-integratie.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het overzichtelijke schema over het detentieverloop. Zij vragen of dit schema niet een
belangrijk onderdeel mist. Bij de «straffen van meer dan 1 jaar» staat
voorwaardelijke invrijheidstelling. Maar op grond van de bestaande
wetgeving is bij zulke straffen – als er ook een (beperkt) voorwaardelijk
deel is – geen voorwaardelijke invrijheidstelling mogelijk. Kan schematisch en met toelichting aangegeven worden wat er in die gevallen precies
gebeurd in de laatste fase van de gevangenisstraf?
De leden van de SGP-fractie vragen waarom in het wetsvoorstel de
veiligheid van de samenleving niet uitdrukkelijk is opgenomen als
criterium bij de beoordeling van de wenselijkheid om over te gaan tot
voorwaardelijke invrijheidstelling. Bij de Wet herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen is dit wel gedaan. Zou het niet de voorkeur
verdienen om zoveel mogelijk uit te gaan van vergelijkbare criteria in
beide wetten? Kan ook worden aangegeven waarom die genoemde wet
tot op heden nog niet volledig in werking is getreden?
Verder valt het deze leden op dat in het wetsvoorstel bij de beoordeling
van het gedrag niet uitdrukkelijk is opgenomen dat een voorwaardelijke
invrijheidstelling niet doorgaat bij ontsnappingspogingen. In de huidige
wet is daar wel expliciet aandacht voor. Waarom is dat niet opnieuw
gedaan? Kan tevens worden aangegeven waarom er in de wettekst niets
is opgenomen over (herhaald) bezit of gebruik van drugs als reden
waarom een voorwaardelijke invrijheidstelling niet doorgaat?
In de beschrijving van het criterium van de «risico’s» geeft de regering
niet duidelijk aan wat precies het onderscheidende is ten opzichte van de
belangen van de slachtoffers en nabestaanden. Kan worden toegelicht
aan wat voor concrete risico’s gedacht moet worden?
De leden van de SGP-fractie vragen ook hoe het informeren van slachtoffers en nabestaanden precies in zijn werk gaat. De regering geeft aan
dat na afloop van een strafzaak contact wordt opgenomen met het
slachtoffer. Kan worden aangegeven of hiermee bedoeld wordt de afloop
van een strafzaak in elke instantie of alleen als de laatste instantie zich
erover heeft gebogen en de uitspraak definitief is? Wat betekent dit voor
gedetineerden die al voordat de laatste instantie over hun zaak geoordeeld heeft, weer in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling? Hoe gaat het in dat geval met het informeren van slachtoffers?
Tevens vragen zij in verband hiermee hoe het in dat geval gaat met het
stellen van bijzondere voorwaarden. Is het wel mogelijk om bijzondere
voorwaarden te handhaven zonder dat er sprake is van een definitieve
uitspraak van de rechter? Hoe gaat het informeren van slachtoffers als het
toepassen van bijzondere voorwaarden dan in zijn werk, zoals bijvoorbeeld een locatieverbod als er geen sprake is van een uitvoerbaar-bijvoorraad-verklaring?
6. Aanvang detentie
In de toelichting op het wetsvoorstel schrijft de regering dat de directeur
contact op moet nemen met de gemeente in het kader van het op het orde
krijgen van de basisvoorwaarden. De leden van de SGP-fractie vinden dit
een belangrijk gegeven. Het is ook noodzakelijk om te komen tot een
goede terugkeer in de samenleving na detentie. Is dat ook daadwerkelijk
in alle gevallen verplicht? Zo niet, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

10

7. Basisprogramma en plusprogramma
De leden van de VVD-fractie lezen dat de omvangrijkste activiteit in het
basisprogramma de penitentiaire arbeid is. Daar wordt gemiddeld
ongeveer 20 uur per week aan besteed. Waarom is dat niet langer? Is het
niet mogelijk om gedetineerden meer dan 20 uur per week te laten
werken?
De regering geeft aan dat zelfmelders starten in het plusprogramma. De
leden van de SGP-fractie vragen om hoeveel gevallen per jaar het
ongeveer gaat bij zelfmelders. Is hier nader inzicht in te geven? Gaat het
daarbij met name om mensen die korte straffen moeten uitzitten of ook
om mensen die lange straffen opgelegd hebben gekregen.
Er is gekozen voor een periode van zes weken voor het vertonen van
gewenst gedrag. Deze leden vragen of deze periode niet erg kort is.
Waarom is niet gekozen voor een periode van enkele maanden?
Verder vragen deze leden bij dit onderdeel hoe er wordt omgegaan met
gedetineerden die slechts enkele maanden in detentie zitten. Welke
programma geldt in hun geval?
8. Re-integratieverlof en overplaatsing naar een beperkt beveiligde afdeling
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan verduidelijken
wanneer een gedetineerde aanspraak kan maken op een re-integratieverlof. Kan het zo zijn dat een gedetineerde in aanmerking komt voor
re-integratieverlof zonder dat voor hem duidelijk is of hij ook voor
voorwaardelijke invrijheidstelling in aanmerking komt? Wat zou het in dat
geval voor zin hebben voor de gedetineerde om bijvoorbeeld te solliciteren, als hij toch niet zeker weet of hij vrijkomt?
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat gedetineerden die
bijna aan het eind van hun detentie zijn gekomen ook ruimte hebben om
bijvoorbeeld een identiteitskaart te regelen bij de gemeente of om te
solliciteren. Wel vragen zij bij deze vorm van re-integratieverlof in welke
fase van de detentie dit precies kan plaatsvinden. De regering spreekt over
de fase voorafgaand aan de deelname aan het penitentiair programma.
Betekent dit dat deze vorm van verlof ook al mogelijk is voordat de helft
van de straf verstreken is?
Dit is ook het geval bij personen die niet het gewenste gedrag vertonen.
Kunnen zij – ondanks dat ze niet in aanmerking komen voor bijvoorbeeld
voorwaardelijke invrijheidsstelling – al wel ruimschoots voor het
beëindigen van hun straf dit kortdurend verlof krijgen? Hoe is de
veiligheid en de bescherming van de slachtoffers daarbij gewaarborgd?
Bij verlof op humanitaire gronden vragen de genoemde leden hoe is
gewaarborgd dat bij personen die in een vroege fase van hun detentie
zitten of geen gewenst gedrag vertonen de terugkeer is gewaarborgd.
9. Penitentiair programma (bij straffen van zes maanden tot en
met een jaar)
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat bij de
huidige systematiek van overlap tussen het penitentiair programma en de
voorwaardelijke invrijheidsstelling, de mogelijkheid bestaat dat langgestraften een aanzienlijk deel van hun vrijheidsstraf buiten de inrichting
kunnen doorbrengen. Kan de regering aangeven hoe vaak de afgelopen
twee jaar sprake was van een dergelijke overlap?
De leden van de D66-factie lezen dat de regering voornemens is het
penitentiair programma te reserveren voor gedetineerden die op basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

11

van de duur van hun straf (korter dan een jaar) niet in aanmerking komen
voor de voorwaardelijke invrijheidstelling, om zo stapeling te voorkomen.
Tegelijkertijd wordt er in de memorie van toelichting waarde gehecht aan
een geleidelijke terugkeer in de samenleving onder toezicht. Ook lezen
deze leden dat de positieve elementen van het penitentiair programma
voor gestraften die in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling onder andere via vormen van re-integratieverlof beschikbaar
kunnen komen. Kan de regering uiteenzetten welke elementen van het
penitentiair programma niet beschikbaar komen voor gestraften die voor
voorwaardelijke invrijheidstelling in aanmerking komen? Wat zijn volgens
de regering de niet-positieve elementen van het penitentiair programma?
Kan de regering nader toelichten waarom zij stapeling van het penitentiair
programma met voorwaardelijke invrijheidstelling wil tegengaan, maar
stapeling van voorwaardelijke invrijheidstelling en verloven met de facto
dezelfde inhoud mogelijk maakt? Waarom vindt de regering het niet
wenselijk vanuit het oogpunt van maatwerk – dat zij voorstaat in dit
wetsvoorstel – om het penitentiair programma ook beschikbaar te houden
voor gestraften die in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling?
Voorts lezen de leden van de D66-fractie in het voorstel dat het penitentiair programma voorbehouden blijft aan veroordeelden met één of meer
gevangenisstraffen, waarvan de gezamenlijke duur ten minste zes
maanden en ten hoogste één jaar bedraagt, terwijl de voorwaardelijke
invrijheidstelling voorbehouden blijft voor personen die veroordeeld zijn
tot geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraffen met een totale duur van
meer dan één jaar. Deze leden begrijpen dat er daarom geen sprake meer
is van detentiefasering voor veroordeelden die bijvoorbeeld een gevangenisstraf van vier jaar hebben gekregen, waarvan één jaar voorwaardelijk.
Zij komen in de toekomst dan noch voor een penitentiair programma,
noch voor voorwaardelijke invrijheidstelling in aanmerking. Kan de
regering ingaan op de vraag of het voor deze groep niet verstandig is een
soort overgangsfase te creëren voorafgaande aan het begin van het
voorwaardelijke strafdeel?
De leden van de SP-fractie vragen de regering of het klopt dat het
penitentiair programma vervalt bij veroordeelden die in aanmerking
komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Wat nu als veroordeelden
niet met v.i.-proeftijd willen? Wordt er dan gedurende maximaal twee jaar
helemaal niet gewerkt aan de resocialisatie van gedetineerden? Acht de
regering dit wenselijk?
Deelt de regering de mening dat het in voldoende mate kunnen oefenen
met het opbouwen van vrijheden een belangrijke voorwaarde is voor het
verbeteren van de re-integratie van veroordeelden? Zo ja, waarom komt
de samenloop tussen het penitentiaire programma en voorwaardelijke
invrijheidstelling met dit wetsvoorstel dan te vervallen?
De leden van de SGP-fractie vinden het een goede zaak dat er geen
mogelijkheden zijn voor een stapeling van allerlei regimes waarin sprake
is van vervroegde uittreding uit detentie. Zij kunnen zich dan ook goed
voorstellen dat de regering kiest voor een dergelijk regime voor straffen
tussen zes maanden en een jaar. Klopt de indruk van deze leden dat de in
de toelichting genoemde maximale acht weken twee maanden moeten
zijn?
Verder vragen deze leden hoe dit programma functioneert bij gedeeltelijk
voorwaardelijke straffen. Is dan ook een penitentiair programma mogelijk
voor het onvoorwaardelijke deel? Hoe werkt in dat verband de maximale
termijn en de berekening van het zesde deel?
Om meer duidelijkheid te krijgen over de precieze mogelijkheden in elk
regime vragen de voornoemde leden een schematisch overzicht van de
precieze mogelijkheden voor op te leggen straffen bij korte straffen tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

12

een jaar en bij straffen tot vier jaar (de termijn van voorwaardelijke
veroordeling), waarbij in de verschillende voorbeelden rekening
gehouden wordt met een al dan niet voorwaardelijk deel van de straf. In
welke gevallen is welk regime van toepassing? Zij denken hierbij aan
straffen van respectievelijk 3, 6, 9 en 12 maanden en 2, 3 en 4 jaar
(waarvan steeds de voorbeelden gegeven worden met respectievelijk wel
en niet 1 maand voorwaardelijke straf). Wat is in die gevallen de precieze
opgelegde straf en de precieze feitelijk tenuitvoergelegde straf? Is het
penitentiair programma wel of niet mogelijk? Is er wel of geen sprake van
de mogelijkheid van voorwaardelijke invrijheidstelling?
Naar aanleiding van de opmerkingen over de aaneensluitende tenuitvoerlegging van korte straffen vragen de aan het woord zijnde leden ook
aandacht voor straffen die los van elkaar wel een penitentiair programma
mogelijk maken en opgeteld niet. Is het gewenst om in dat geval ineens
niet meer in aanmerking te komen voor een penitentiair programma?
10. Voorwaardelijke invrijheidsstelling (straffen van langer dan
een jaar)
10.1 De huidige regeling
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over het huidige
stelsel van voorwaardelijke invrijheidstelling. Deze is in werking getreden
in 2008. Kan de regering kort uiteenzetten waarom destijds voor deze
regeling is gekozen? Hoe verliep de discussie destijds over dit onderwerp?
Waarom is ervoor gekozen de voorwaardelijke invrijheidstelling van
rechtswege te verlenen? Is overwogen dit anders te doen? In hoeverre kan
men spreken van een ontwikkeling binnen het huidige stelsel van
voorwaardelijke invrijheidstelling tussen 2008 en nu? Is het zo dat
voorwaarden van vervroegde invrijheidstelling door de jaren heen
strenger of minder streng zijn geworden? Worden de voorwaarden vaker
of minder vaak overtreden? Heeft een overtreding van de voorwaarden
vaker of minder vaak als gevolg dat betrokkene alsnog de opgelegde straf
moet uitzitten? Waarom is het niet zo dat betrokkene altijd bij een
overtreding van de gestelde voorwaarden terug de gevangenis in moet?
Hoe heeft het toezicht op de naleving van de voorwaarden zich
ontwikkeld?
De aan het woord zijnde leden willen graag weten wat de gevolgen zijn
als een gedetineerde een ontsnappingspoging doet. Wat zijn daarvan de
gevolgen voor de gedetineerde? Vervalt daarmee zijn recht op voorwaardelijke invrijheidstelling? Is ontsnappen uit een gevangenis of een poging
daartoe eigenlijk strafbaar gesteld? Zo ja, op welke manier? Zo nee,
waarom niet? Is de regering bereid dit in overweging te nemen? Hoe zit
dit in andere landen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waar de huidige regeling voor
voorwaardelijke invrijheidstelling naar het oordeel van de regering precies
tekortschiet. Van automatische invrijheidstelling is immers al sinds een
eerdere wetswijziging geen sprake meer. Indien het OM van mening is dat
voorwaardelijke invrijheidstelling met het oog op de opstelling van de
gedetineerde niet aan de orde kan zijn, dan kan zij uit- of afstel van
toepassing van invrijheidstelling vorderen. Ligt het niet voor de hand om
juist binnen het huidige stelsel verbeteringen aan te brengen, bijvoorbeeld door de individuele toets te intensiveren en te onderzoeken of het
huidige voorwaardenarsenaal (onder meer behandelverplichting,
elektronisch toezicht, locatie- en contactverboden e.d.) kan worden
uitgebreid. Deelt de regering de mening dat juist de strafrechter en niet
het OM de meest geëigende persoon is om de betrokken belangen van
gedetineerden, slachtoffers of hun nabestaanden en de samenleving
tegen elkaar af te wegen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

13

De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de maximering van de
voorwaardelijke invrijheidstelling op twee jaar de samenleving niet
veiliger, maar juist onveiliger maakt. Tevens betreuren deze leden dat de
voorgestelde aanpassingen aan de voorwaardelijke invrijheidstelling
klaarblijkelijk op onjuiste vooronderstellingen gebaseerd worden door de
regering. Het huidige systeem werkt volgens de aan het woord zijnde
leden, in tegenstelling tot wat de regering wil doen laten geloven,
adequaat. Deze leden herinneren zich dat in juli 2008 de v.i.-regeling
ingrijpend is gewijzigd door de vervroegde invrijheidstelling te vervangen
door de voorwaardelijke invrijheidstelling. Deze wijziging was ingegeven
door het streven om het recidiverisico te verminderen. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt opnieuw voorgesteld de regeling te herzien.
Hoe denkt de regering dat de voorgestelde wijzigingen zullen bijdragen
aan het terugdringen van recidive en daarmee zullen leiden tot een betere
strafrechtelijke interventie? Kan zij deze vraag uitgebreid beantwoorden?
Kan de regering zich herinneren dat het in de memorie van toelichting bij
de Wet Langdurig Toezicht (Kamerstuk 33 816, nr. 3, pagina 51) stelde dat
de v.i.-termijn te kort is voor een zorgvuldige en verantwoorde terugkeer
van zware delinquenten in de samenleving? Hoe verklaart zij in dat licht
haar voornemen om de v.i.-termijn te maximeren op twee jaar, wat voor
de groep zware delinquenten zal betekenen dat hun v.i.-termijn nog korter
wordt?
10.2 De toepassing van de huidige regeling in de praktijk
De leden van de SP-fractie zijn het niet eens met de stelling van de
regering dat het huidige stelsel van voorwaardelijke invrijheidstelling niet
goed uit te leggen is en dat de verlening van de voorwaardelijke invrijheidstelling in de huidige situatie een automatisme betreft. Kan de
regering verduidelijken waarom bijvoorbeeld de Nederlandse vereniging
voor Rechtspraak, de Raad voor de Rechtspraak, de RSJ en het rapport
van de Erasmus Universiteit het allen bij het foute einde hebben als zij
zeggen dat de verlening van de voorwaardelijke invrijheidstelling in de
huidige situatie geen automatisme betreft? Kan de regering voor deze
leden verduidelijken op basis van welke bronnen zij de veronderstelling
baseert dat de voorwaardelijke invrijheidstelling in het huidige systeem
een vanzelfsprekendheid zou zijn?
10.3 De voorgestelde wijziging van de v.i.-regeling
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering het OM een aantal
handvatten mee wil geven om in de praktijk adequaat te kunnen beoordelen of een gedetineerde voor voorwaardelijke invrijheidstelling in
aanmerking komt. De regering wil in dat verband in het bijzonder
aandacht schenken aan het verschil tussen de criteria om in aanmerking
te komen voor het penitentiair programma en de voorwaardelijke
invrijheidstelling. Om in aanmerking te komen voor het penitentiair
programma is «goed gedrag» vereist, terwijl «gedrag waaruit een
bijzondere geschiktheid tot terugkeer blijkt» het criterium is om in
aanmerking te komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Kan de
regering toelichten waarom zij gekozen heeft voor dit verschil in terminologie? Kan de regering daarbij specifiek ingaan op het feit dat de doelen
en het karakter van het penitentiair programma en de voorwaardelijke
invrijheidstelling niet wezenlijk verschillen, zoals zijzelf in de toelichting
stelt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

14

10.4 Verlening van voorwaardelijke invrijheidsstelling
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat, in
het geval het OM heeft besloten om geen voorwaardelijke invrijheidsstelling te verlenen, de veroordeelde na ten minste zes maanden een
verzoek kan doen om alsnog voorwaardelijk in vrijheid te worden gesteld.
Ook heeft het OM maximaal twee maanden de tijd om een beslissing te
nemen. Deze leden vragen de regering hoe de termijn van zes maanden
voor het opnieuw indienen van een verzoek zich verhoudt tot de
maximering van de periode van voorwaardelijke invrijheidsstelling? Is het
afdoende dat een gedetineerde maximaal één keer opnieuw een verzoek
kan indienen? Zij vragen dit mede gelet op de maximumtermijn die het
OM hanteert bij het beoordelen van een verzoek.
De leden van de D66-fractie lezen dat met de voorgenomen wijziging in
het stelsel van het verlenen van voorwaardelijke invrijheidstelling het OM
belast wordt met de beslissing over het verlenen van voorwaardelijke
invrijheidsstelling aan de gedetineerde. Voor het maken van een goede
afweging tussen de betrokken belangen acht de regering het wenselijk dat
het OM naast het advies van de directeur van de penitentiaire inrichting
ook het advies en de risicobeoordeling door de reclassering, informatie
van slachtoffers, nabestaanden of andere relevante personen, zoals
kinderen van de gedetineerde, en eventueel het advies van het lokaal
parket in haar advies meeweegt. Deze leden begrijpen dat de visie van de
gedetineerde in het voorstel alleen indirect, via het advies van de
Reclassering, in de beoordeling wordt betrokken. Kan de regering
uiteenzetten waarom zij in deze opsomming niet het horen van de
gedetineerde zelf heeft opgenomen? Ziet de regering toegevoegde
waarde in het meewegen van de belangen van de gedetineerde, eventueel
in samenspraak met een advocaat? Is de regering van mening dat het
horen van een gedetineerde bij het verlenen van voorwaardelijke
invrijheidsstelling past bij de persoonsgerichte aanpak die zij voorstaat?
Hoe ziet de regering deze beslissingsbevoegdheid van het OM in het licht
van artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM)? De leden van de D66-fractie begrijpen namelijk uit dat artikel dat
een ieder bij het vaststellen van zijn rechten of plichten recht heeft op een
eerlijk proces en daarbij toegang moet hebben tot de rechter.
Voorts lezen de leden van de D66-fractie dat het OM ten behoeve van de
beslissing over de v.i.-verlening een adviescollege zal instellen. Dat
college bestaat naast een lid van het OM uit een aantal (gedrags)deskundigen. Naar aanleiding van een vraag van de RSJ geeft de
regering aan dat het advies van dat college niet bindend is en dat het OM
hier gemotiveerd vanaf kan wijken, indien hiertoe aanleiding bestaat. In
welke gevallen is er volgens de regering (voldoende) aanleiding om
gemotiveerd van het advies af te wijken?
De aan het woord zijnde lezen dat een belangrijke meerwaarde van de
verlening van voorwaardelijke invrijheidsstelling als een op zichzelf
staand beslismoment is dat de afwezigheid van wangedrag, maar ook de
aanwezigheid van gewenst, constructief gedrag, en het meewerken aan
de eigen re-integratie een belangrijke rol gaan spelen bij de verlening en
invulling van een voorwaardelijke invrijheidsstelling. Kan de regering
meer gedetailleerd inzicht geven in hoe de afweging tussen de
afwezigheid van wangedrag en aanwezigheid van gewenst gedrag in de
praktijk vorm zal krijgen?
De leden van de D66-fractie merken op dat het onduidelijk is in welke
mate het niet inzetten tijdens activiteiten, niet meewerken aan screening
en de onbereidheid deel te nemen aan interventies meeweegt bij de
beslissing of voorwaardelijke invrijheidsstelling moet worden verleend. Zij
zien namelijk dat een grote groep gedetineerden niet is staat is om dit
gewenste gedrag en inzet te tonen zonder dat zij daarbij door professi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

15

onals worden ondersteund. Is de regering ervan op de hoogte dat een
verstandelijke beperking, een langdurige verslaving, psychische of
emotionele problematiek, taalbarrières, opleidingsachterstand of
gedragsproblemen ertoe bij kunnen dragen dat gedetineerden niet in
staat zijn zich voldoende te motiveren voor goed gedrag? Kan de regering
in dat kader onderbouwen hoe zij voldoende rekening gaat houden met
beperkingen van de gedetineerde om dit probleem te ondervangen?
Voorts is het voor deze leden niet duidelijk welke verhouding de regering
ziet tussen een actieve behandelhouding van professionals en het initiatief
van de gedetineerden met betrekking tot hun gedragsverandering. Kan de
regering deze verhouding nader uiteenzetten en daarbij ook ingaan op de
vraag in welke mate deze verhouding betrokken wordt bij de beoordeling
door het OM of een gedetineerde in aanmerking komt voor voorwaardelijke invrijheidsstelling?
De leden van de SP-fractie vragen of de regering erkent dat binnen de
huidige systematiek van strafoplegging de rechter nadrukkelijk de netto
vrijheidsstraf onder ogen ziet die de veroordeelde dient te ondergaan en
dat de rechter dus rekening houdt met het deel dat de verdachte in ieder
geval in detentie zal verblijven, zijnde de tijd tot het moment van de
voorwaardelijke invrijheidstelling? Waarom kiest de regering in het
wetsvoorstel ervoor niet langer de rechter te laten bepalen welke straf
dient te worden uitgezeten, maar in plaats daarvan het OM te laten
bepalen of een veroordeelde al dan niet in aanmerking komt voor
voorwaardelijke invrijheidstelling, waardoor die beslissing dus bij het OM
komt te liggen?
Deze leden lezen voorts in het wetsvoorstel dat een gedetineerde eenmaal
kan verzoeken om voorwaardelijke invrijheidstelling, minimaal zes
maanden na het eerste besluit geen voorwaardelijke invrijheidstelling te
verlenen, waarbij de termijn voor een beslissing nog twee maanden
langer is. Deze leden vragen de regering of dat dan praktisch betekent dat
een gedetineerde op zijn vroegst pas acht maanden na de oorspronkelijke
beslissing geen voorwaardelijke invrijheidstelling te verlenen alsnog in
aanmerking zou kunnen komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling en
dat de voorwaardelijke invrijheidstelling dan nog maar maximaal 16
maanden zal bedragen. Als dit klopt, acht de regering dit dan wenselijk?
Zo ja, waarom? Klopt het voorts dat er op overschrijding van de beslistermijn van twee maanden geen sanctie staat? Waarom is dat het geval?
De leden van de SGP-fractie vragen naar het oordeel van de regering over
het gegeven dat van de ingediende vorderingen tot uitstel of achterwege
laten van voorwaardelijke invrijheidstelling een groot gedeelte niet of
slechts gedeeltelijk wordt toegewezen. Is het niet gewenst dat in principe
steeds het uitgangspunt is dat het uitstel gegrond is?
Voornoemde leden vragen naar het oordeel van de regering over het
bieden van de mogelijkheid van uitstel van voorwaardelijke invrijheidstelling in het geval waarin er geen plaats is in een woonvorm of kliniek,
zoals het OM aandacht voor vraagt in het advies over het wetsvoorstel.
Het valt de leden van de SGP-fractie op dat de regering bij de beschrijving
van de situatie in Frankrijk aangeeft dat ook een relatie wordt gelegd met
de concrete invulling door het uitoefenen van een beroep, een stage of
het volgen van een opleiding. Graag vernemen deze leden of de regering
ook onderzocht heeft in hoeverre dit ook in Nederland mogelijkheden
biedt om een nog verder op de persoonlijke situatie ingericht stelsel te
krijgen. Is bekend hoe deze regel in Frankrijk functioneert?
Over het instellen van de adviescommissie hebben de aan het woord
zijnde leden ook een vraag. Zij begrijpen de keuze om niet alleen tot een
juridische beoordeling te komen, maar is het risico dan niet groot dat er
minder naar de belangen van de samenleving en meer naar die van de
betrokken gedetineerde gekeken zal worden? Hoe is gewaarborgd dat ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

16

de veiligheid van de samenleving een belangrijke positie blijft behouden
in de beoordeling?
10.5 De maximale duur van de v.i.-periode
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering het onwenselijk vindt
dat iemand die is veroordeeld voor een ernstig misdrijf een aanmerkelijk
gedeelte van zijn vrijheidsstraf niet in een gevangenis ondergaat. Dit zou
de geloofwaardigheid en inzichtelijkheid van het stelsel van tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen voor de samenleving aantasten, aldus de
regering. Bovendien zou het rechtvaardigheidsgevoel daarmee worden
ondermijnd. De regering is derhalve voornemens de termijn van
voorwaardelijke invrijheidstelling te maximeren op twee jaren en voert
hiertoe aan dat dat gemiddeld genomen lang genoeg zal zijn en dat
reclasseringstoezicht over het algemeen afneemt tijdens de proeftijd. Ziet
de regering in dat, hoewel gemiddeld genomen een v.i.-periode van twee
jaren wellicht voldoende zal zijn, dit wetsvoorstel ook een antwoord zal
moeten bieden op uitzonderingsgevallen, mede in het licht van het
maatwerk dat de regering met dit wetsvoorstel voor ogen staat? Wat is
het antwoord van de regering in het kader van dit wetsvoorstel op
uitzonderingsgevallen? In hoeverre acht de regering het aannemelijk dat
de afname van het reclasseringstoezicht tijdens de proeftijd het gevolg is
van capaciteitsgebrek en derhalve niet als aanwijzing kan gelden dat een
langere proeftijd in veel gevallen niet nodig is?
De leden van de D66-fractie lezen dat de gedetineerde die kiest voor
voorwaardelijke invrijheidstelling te maken kan krijgen met een verlengde
proeftijd, in sommige gevallen zelfs ongelimiteerd. Zij begrijpen de zorgen
van de Afdeling en verschillende geconsulteerde betrokken instanties over
langgestraften die gecalculeerd gedrag kunnen vertonen om onder de
voorwaardelijke invrijheidstelling uit te komen. De spreekwoordelijke
«stok achter de deur» wordt als gevolg van dit voorstel immers korter,
hetgeen vooral voor veroordeelden met een lange straf reden kan zijn om
geheel af te zien van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Zij begrijpen
voorts dat pas wanneer een veroordeelde één dag voorwaardelijk in
vrijheid is gesteld, de proeftijd conform de Wet langdurig toezicht kan
worden verlengd. Kan de regering nader toelichten hoe zij het risico
inschat dat gedetineerde calculerend gedrag gaan vertonen en om
voornoemde redenen niet zullen kiezen voor voorwaardelijke invrijheidstelling? Welke gevolgen ziet de regering voor gedetineerden die
onbegeleid terugkeren in de samenleving? Kan de regering uiteenzetten
hoe zij bij deze groep kan voorkomen dat zij onbegeleid terugkeren in de
samenleving? Waarom heeft de regering niet gekozen voor een temporele
maximeringssystematiek die beter aansluit bij ons omringende landen,
bijvoorbeeld door een percentage van de opgelegde vrijheidsstraf te
hanteren?
De leden van de D66-fractie begrijpen dat artikel 42 van de Penitentiaire
maatregel maatwerk mogelijk maakt om een gedetineerde ook eerder
over te plaatsen naar een tbs-instelling, dan eerst nadat het ten uitvoer te
leggen gedeelte van de gevangenisstraf is ondergaan. Deze leden
begrijpen hieruit dat in concrete gevallen, bijvoorbeeld bij een gedetineerde met een gevangenisstraf van meer dan zes jaren, een gedetineerde eerder dan de v.i.-datum overgeplaatst kan worden. Kan de
regering dit bevestigen en de voorgestelde regeling op dit punt nog eens
nader toelichten? Kan de regering voorts ingaan op de door TBS
Nederland gesignaleerde logistieke knelpunten, doordat terbeschikkinggestelden later het tbs-systeem instromen?
Voorts constateren de leden van de D66-fractie dat iemand met een
levenslange gevangenisstraf theoretisch na 27 jaren vrij kan komen,
terwijl iemand met de maximale tijdelijke gevangenisstraf van dertig jaren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

17

eerst na 28 jaar vrij komt. Deze leden komt dat merkwaardig voor. Kan de
regering deze omstandigheid die dit wetsvoorstel creëert toelichten?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering te onderzoeken of,
en zo ja in hoeverre, te verwachten valt dat (langdurig) gedetineerden
zullen afzien van het verzoeken om voorwaardelijke invrijheidstelling om
niet gebonden te zijn aan gedragsbeperkende voorwaarden? Hoe groot
acht de regering met andere woorden de kans dat de calculerende
langgestrafte detentie voor lief neemt om niet aan zijn resocialisatie te
hoeven werken? Deelt de regering de mening dat dit een ongewenst en
contraproductief effect van het wetsvoorstel is? Zo ja, welke maatregelen
neemt de regering zich voor om langdurig gedetineerden te motiveren om
zich toch voor resocialisatie en re-integratie in te spannen? Zo nee,
waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat in België een veroordeelde na een derde van de opgelegde straf in aanmerking kan komen
voor voorwaardelijke invrijheidstelling, in Frankrijk een veroordeelde in
aanmerking voor voorwaardelijke invrijheidstelling kan komen nadat twee
derde van de opgelegde straf is uitgezeten, en in Duitsland, Engeland en
Wales iemand na de helft van de opgelegde straf in aanmerking kan
komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling? Hoe verklaart de regering
dat het deze landen klaarblijkelijk wel lukt om uit te leggen dat een
veroordeelde voorwaardelijk in vrijheid gesteld kan worden na twee derde
van de straf, of zelfs al eerder? Is zij bereid in overleg te treden met deze
landen om informatie in te winnen zodat zij deze praktijk ook kan
uitleggen aan Nederlanders?
De leden van de SP-fractie lezen in het rapport van de Erasmus Universiteit dat de huidige v.i.-regeling afdoende werkt. Ook wordt in het rapport
gewezen op een mogelijke afname van de effectiviteit van de regeling
door het inkorten van de «stok achter de deur», met alle risico’s van
recidive en gebrekkige resocialisatie van dien. Ook de RSJ en Fonds
Slachtofferhulp spreken de zorg uit dat de stok achter de deur korter
wordt en dat de veiligheid van de samenleving daar niet mee gediend is.
Kan de regering voor deze leden uiteenzetten waarom het toch een goed
idee is om de zogenoemde stok achter de deur in te korten en daarmee
het risico op recidive te vergroten? Kan de regering verduidelijken uit welk
(wetenschappelijk) onderzoek blijkt dat een maximale v.i.-termijn een
werkbare termijn is?
Kan de regering voorts voor de aan het woord zijnde leden verduidelijk
waarom ervoor wordt gekozen om pas kort voor de mogelijke invrijheidsstelling een beslissing te geven door het OM? Is het voor gedetineerden
niet juist van zeer groot psychologisch belang om te weten wanneer zij
vrij kunnen komen? Zou de samenleving er niet meer mee gediend zijn
om gedetineerden meer zekerheid te geven in plaats van dat hun
motivatie om toe te werken naar de invrijheidsstelling wordt verminderd
door deze onzekerheid.
De leden van de SP-fractie hebben in de reactie van Reclassering
Nederland met aandacht gelezen dat bij ongeveer 25% van de
v.i.-gestelden blijkt dat een langere periode dan twee jaar wenselijk is. Een
v.i.-periode van maximaal twee jaar is voor deze v.i.-gestelden, juist
diegenen met een hoger risicoprofiel, te beperkend. Waarom denkt de
regering dat het toch kan dat alle v.i.-gestelden binnen twee jaar succesvol
kunnen re-integreren?
De leden van de SP-fractie lezen dat uit gegevens van de reclassering
blijkt dat gedetineerden nu al een rationale afweging maken om wel of
niet met voorwaardelijke invrijheidstelling te gaan in verband met het
mogelijke levenslange toezicht dat daaruit kan voortvloeien. Hun
redenatie is dat zij liever hun hele detentie uitzitten dan dat ze het risico
lopen op «levenslange bemoeienis van de reclassering». De reclassering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

18

veronderstelt dat dit gedrag ook vertoond zal worden door een aantal
gedetineerden dat op dit moment nog een langere v.i.-periode dan twee
jaar heeft. Kan de regering deze veronderstelling ontkrachten? Zo ja, welk
(wetenschappelijk) onderzoek heeft zij om deze veronderstelling te
ontkrachten? Zo nee, waarom acht de regering dit effect dan wenselijk?
Uit gegevens van de reclassering blijkt verder dat de gedetineerden met
een v.i.-periode van langer dan twee jaar met name mensen betreft die
zware geweldsdelicten hebben gepleegd. Deelt de regering de mening dat
de samenleving onverantwoorde risico’s loopt als deze groep zonder
voorwaardelijke invrijheidstelling, dus ongecontroleerd en onbegeleid,
terug de samenleving in komt? Hoe denkt zij dat in het licht van bovenstaande te kunnen voorkomen?
De leden van de PvdA-fractie delen de opvatting dat het uitgangspunt
moet zijn dat opgelegde straffen moeten worden uitgevoerd, maar delen
niet de mening dat dat betekent dat opgelegde vrijheidsstraffen per se tot
twee jaar voor het einde van de detentieperiode daadwerkelijk uitgezeten
zouden moeten worden. Zij zijn van mening dat opgelegde vrijheidsstraffen ook op een andere manier beëindigd kunnen worden en wel op
de manier zoals dat op dit moment het geval is. Nu kan de rechter na twee
derde van de straf voorwaardelijke invrijheidsstelling toestaan. Dat is
geen automatisme en bovendien wordt een voorwaardelijke invrijheidsstelling aan voorwaarden gebonden. Dat geldt temeer sedert de Wet
Langdurig Toezicht in de mogelijkheid voorziet ex-gedetineerden die een
zwaar misdrijf hebben begaan desnoods voor de rest van hun leven te
kunnen blijven volgen en aan voorwaarden te binden. De aan het woord
zijnde leden vrezen dat met de voorgestelde verkorting van de voorwaardelijke invrijheidsstelling te weinig mogelijkheden over blijven om een
langdurig gestrafte delinquent voor te bereiden voor een goede terugkeer
naar de samenleving. Dat is niet alleen nadelig voor die delinquent zelf,
maar vooral voor die samenleving die opgezadeld gaat worden met
ex-gedetineerden die bij gebrek aan resocialisatie sneller terug zullen
gaan vallen in hun oude criminele gedrag. Kunt u ingaan op de te
verwachten gevolgen van het feit dat meer gedetineerden dan nu het
geval is, met minder voorbereiding uit detentie komen? Wat zijn de
gevolgen hiervan voor de veiligheid van de samenleving? Waarom wordt
verwacht dat een maximumtermijn van twee jaar voorwaardelijke
invrijheidsstelling effectief is om, met name langgestraften, buiten
detentie goed voor te bereiden op terugkeer in de samenleving? Op welke
grond is gekozen voor twee jaar en niet voor een langere maximumtermijn?
Deelt u de mening dat de rechter op dit moment bij de straftoemeting
rekening houdt met de mogelijkheid dat iemand na twee derde van de
gevangenisstraf onder voorwaarden vrijkomt? En dat dat betekent dat
zonder die mogelijkheid een rechter wellicht een kortere gevangenisstraf
zal gaan opleggen? Zo ja, waarom acht u dit dan wel uit te leggen aan de
samenleving en voorwaardelijke invrijheidsstelling na twee derde van de
detentie niet? Zo nee, hoe gaat u dan voorkomen dat rechters kortere
straffen gaan opleggen?
De leden van de PvdA-fractie lezen op pagina 1 van de memorie van
toelichting dat de regering van mening is dat de basis voor een geloofwaardig en legitiem strafrechtsysteem het feitelijk uitvoeren van
opgelegde straffen is. Zo dit al waar zou zijn – de aan het woord zijnde
leden menen dat het strafrechtssysteem tenminste óók zou moeten
voorkomen dat gestraften opnieuw in de fout gaan – hoe verhoudt deze
mening van de regering zich tot het feit dat er duizenden tot een vrijheidsstraf veroordeelden na hun veroordeling hun opgelegde straf helemaal
niet meer uitzitten maar in vrijheid blijven rondlopen? Voornoemde leden
zouden in dit verband op het feit willen wijzen dat in 2018 in meer dan
12.000 zaken criminelen die nog een celstraf moeten uitzitten, waaronder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

19

ook criminelen met langere straffen, hun straf ontlopen. Al jarenlang
slagen de justitiële autoriteiten er niet in om zelfs maar de stijging van dit
cijfer tegen te gaan. Wat zegt dit over de geloofwaardigheid van ons
strafrechtsysteem? Zegt dit niet veel meer over die geloofwaardigheid?
Waarom zou het ongeloofwaardig zijn als delinquenten na twee derde van
hun vrijheidsstraf onder voorwaarden vrij worden gelaten? Immers in de
meeste van de ons omringende landen is dit ook de praktijk. België kent
zelfs de mogelijkheid om na een derde deel van de straf in aanmerking te
komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. In Engeland en Wales kan
iemand na de helft van de opgelegde straf in aanmerking komen voor
voorwaardelijke invrijheidstelling. Frankrijk hanteert een voorwaardelijke
invrijheidstelling nadat twee derde van de opgelegde straf is uitgezeten.
De leden van de PvdA-fractie zien ook in dit verband dan ook niet in
waarom voorwaardelijke invrijheidstelling na twee derde van de straf niet
uit te leggen zou zijn. Heeft u contact opgenomen met uw collega’s in
genoemde landen om hen te vragen waarom zij het wel verantwoord
vinden om eerder voorwaardelijke invrijheidstelling toe te staan? Zo ja,
wat was hun uitleg? Voelen zij de neiging om dit uit te leggen? Doen zijn
dit ook en zo ja, hoe dan? Indien u nog geen contact met deze collega’s
heeft opgenomen, kunt u dit alsnog doen en de Kamer van de uitkomst
van dit overleg op de hoogte stellen?
De voornoemde leden kunnen zich vinden in de overweging dat verlof
geen automatisme mag zijn, dat er meer rekening moet worden gehouden
met de belangen slachtoffers en nabestaanden en het verlof meer in
dienst moet komen te staan van concrete re-integratiedoelen. Dat neemt
niet weg dat deze leden menen dat deze overwegingen ook tot aanpassingen van de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen kunnen leiden,
zonder dat dat per se betekent dat er niet eerder dan pas twee jaar voor
het einde van de straf sprake van voorwaardelijke invrijheidstelling mag
zijn. Deelt u de mening dat de genoemde aanpassingen ook mogelijk zijn
zonder de voorgestelde verandering in de termijn van voorwaardelijke
invrijheidstelling? Zo nee, waarom niet?
De aan het woord zijnde leden zijn niet gerustgesteld door de reactie op
pagina 33 van de memorie van toelichting op de waarschuwing van vele
organisaties «dat het beperken van de v.i.-periode tot twee jaar kan leiden
tot calculerend gedrag bij langgestraften, in de zin dat gedetineerden niet
meer meewerken aan de v.i. en het strafrestant uitzitten om daarmee de
eventuele verlenging van de v.i.-proeftijd en daarmee gepaard gaande
langdurige reclasseringsbemoeienis te ontlopen». De regering noemt dit
«een belangrijk signaal» en gaat «de ontwikkelingen in de praktijk op dit
punt [...] nauwgezet blijven volgen en meenemen in de evaluatie van die
wet». De regering lijkt echter te betwijfelen of veel gedetineerden «zich
bewust zodanig zullen gedragen dat van v.i.-verlening geen sprake zal
kunnen zijn en dit ook daadwerkelijk tot het eind van hun straf volhouden». Voornoemde leden zijn van mening dat de regering hiermee
onvoldoende de gevaren onderkent. Onder verwijzing naar het tbs-stelsel
waar weigerachtige observandi liever een langere gevangenisstraf voor
lief nemen dan tbs, is het ook niet ondenkbaar dat de criminelen niet
meewerken aan voorwaardelijke invrijheidsstelling en liever langer in
detentie blijven. Dan ontstaat het risico dat juist de zwaarste criminelen na
detentie zonder geresocialiseerd te zijn en zonder dat reclassering er nog
toezicht op kan houden, terugkomen in de samenleving. Deelt u de
mening dat het voorkomen van dit gevaar zeker kan wachten op de
evaluatie van de wet? Temeer daar ten tijde van de evaluatie wellicht nog
weinig zicht op dit probleem zal kunnen zijn. Zo ja, hoe wordt voorkomen
dat de samenleving aan de gevaren van dergelijke ex-gedetineerden bloot
wordt gesteld? Zo nee, waarom deelt u die mening niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

20

De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven de voorstellen
tot wijziging van het stelsel van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
Veroordeelden zullen niet meer van rechtswege in aanmerking komen om
voorwaardelijk in vrijheid te worden gesteld. De daadwerkelijke tenuitvoerlegging van opgelegde straffen is van belang voor de geloofwaardigheid en legitimiteit van het strafrechtsysteem, zo stellen deze leden.
Voorts wordt voorgesteld dat de v.i.-periode zal worden gehandhaafd op
maximaal een derde van de opgelegde straf. De periode van de voorwaardelijke invrijheidstelling wordt in aanvulling daarop gemaximeerd op twee
jaar. Op dit punt hebben de leden van de fractie van de ChristenUnie
behoefte aan een nadere toelichting. Meerdere organisaties, waaronder
het OM en Reclassering Nederland, hebben opgemerkt dat in veel
gevallen de maximale termijn van twee jaar voor voorwaardelijke
invrijheidstelling voldoende is om te resocialiseren, maar dat dit niet in
alle gevallen toereikend is. Tevens wordt opgemerkt dat de maximale
termijn van twee jaar kan zorgen voor calculerend gedrag bij langgestraften. Door het vooruitzicht van een v.i.-proeftijd van twee jaar die
daarna verlengd kan worden, zullen enkele langgestraften de voorkeur
geven aan het uitzitten van de gehele straf. Dat heeft tot gevolg dat
gevangenen na detentie zonder enige vorm van begeleiding weer zullen
terugkeren in de samenleving, waardoor de kans op recidive toeneemt.
Deze leden verzoeken de regering nader toe te lichten hoe wordt
voorkomen dat met de keuze voor een maximumtermijn de samenleving
uiteindelijk slechter af is.
De leden van de SGP-fractie vinden het zeer gewenst dat de maximale
duur van de voorwaardelijke invrijheidstelling fors wordt ingeperkt. Het is
ongewenst dat een opgelegde gevangenisstraf tot maximaal tien jaar niet
in de gevangenis wordt ondergaan. Deze leden vragen of dit uitgangspunt
van de regering niet ook moet gelden bij straffen van zes jaar waarin de
(maximale) termijn van twee jaar mogelijk is. Waarom is het in die
gevallen wél aanvaardbaar dat een deel van de straf niet wordt uitgezeten? Zou het niet logischer zijn om te kiezen voor een ander stelsel
waarbij juist een deels voorwaardelijke straf mogelijk is? Zou dat niet
meer recht doen aan het gevoelen dat deze leden met de regering delen
dat het niet uitzitten van een deel van de wel opgelegde straf niet gewenst
is?
De aan het woord zijnde leden vinden het belangrijk dat er voldoende
duidelijkheid is over de mogelijkheid dat sprake zal zijn van calculerend
gedrag bij gedetineerden die liever twee jaar extra gevangen zouden
zitten dan onder voorwaarden vrij te zijn. Zij vragen of dit aandeel
gedetineerden groot is, maar vinden het wel belangrijk dat dit goed wordt
gevolgd. Zijn er overigens geen mogelijkheden om ook bij gevangenen
die niet in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling toch
op een bepaalde manier voorwaarden te verbinden aan hun vrijlating,
bijvoorbeeld in de vorm van een proeftijd, juist omdat het dan vaak zal
gaan om personen die bewust negatief gedrag laten zien?
De voornoemde leden vragen ook aandacht aan de feitelijke straf bij een
opgelegde straf van 30 jaar. In één van de commentaren wordt gesteld dat
bij de herziene regels voor een levenslange straf de feitelijke straf in dat
geval zelfs korter uit zou kunnen komen dan bij een straf van 30 jaar. Deelt
de regering deze analyse? Is dit stelsel op dat onderdeel wel voldoende
doordacht?
Ten slotte vragen zij bij de toepassing van de voorwaardelijke invrijheidstelling of het logisch is om bij de kortere duur van maximaal twee jaar
het deel van de straf dat ervoor in aanmerking komt wel op een derde
deel te laten. Zou dit geen korter deel dienen te zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

21

10.6 Herroeping van voorwaardelijke invrijheidstelling
Als de veroordeelde een voorwaarde niet naleeft, kan de voorwaardelijke
invrijheidstelling worden ingetrokken. De leden van de VVD-fractie lezen
met instemming dat in de regel zal worden overgegaan tot de verdere
tenuitvoerlegging van de straf als de veroordeelde de voorwaarden niet
naleeft. Een ernstige verdenking dat de veroordeelde een nieuw strafbaar
feit heeft gepleegd, is voldoende om de voorwaardelijke invrijheidstelling
te herroepen. Waarom is hiervoor een ernstige verdenking nodig? Wat
weerhoudt de regering ervan om herroeping reeds mogelijk te maken bij
een eenvoudige verdenking?
De aan het woord zijnde leden vragen wat de gevolgen zijn als een
veroordeelde die voorwaardelijk in vrijheid is gesteld, zich onttrekt aan het
toezicht. Is dat een reden voor herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling?
Verder vragen deze leden wat de gevolgen zijn van ongehoorzaamheid of
verbaal of fysiek geweld. Leidt dit ook tot het herroepen van de voorwaardelijke invrijheidstelling? Als een gedetineerde zich tijdens detentie
ongehoorzaam gedraagt of zich te buiten gaat aan verbaal of fysiek
geweld, heeft dat gevolgen voor zijn recht op voorwaardelijke invrijheidstelling?
De leden van de CDA-fractie lezen dat het OM ten aanzien van de
vordering van herroeping enige beoordelingsruimte heeft in het geval een
veroordeelde een voorwaarde niet naleeft. Kan de regering inzichtelijk
maken in hoeveel gevallen het OM gebruik heeft gemaakt van deze
beoordelingsruimte?
De leden van de SP-fractie zijn, net als de Raad voor de rechtspraak, niet
blij met het voorstel om de beslismacht over de voorwaardelijke invrijheidstelling volledig bij het OM te beleggen. Zij zijn van oordeel dat de
rechtsbescherming – door een beroep op de rechter – goed geregeld moet
zijn. Beslissingen tot vrijheidsbeneming, zoals de beslissing tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling, dienen naar het oordeel
van deze leden in ieder geval te zijn voorbehouden aan de strafrechter. In
de huidige situatie beslist de rechter op vordering van het OM over uitstel,
afstel en herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling. De aan het
woord zijnde leden lezen het wetsvoorstel zo dat de beslismacht ten
aanzien van de drie modaliteiten in eerste instantie volledig bij het OM
wordt belegd. Is dat waar? Waarom acht de regering het gerechtvaardigd
dat een beslissing over vrijheidsbeneming niet in handen hoeft te zijn van
de rechter? Is het OM praktisch, organisatorisch en administratief in staat
om uitvoering te geven aan deze voorgestelde taak? Kan de regering dit
onderbouwen?
Deze leden vragen voorts of zij het goed zien dat de regering het voornemen heeft om het OM te laten beslissen over het herroepen van de
invrijheidstelling, enkel en alleen op grond van een vermoeden van het
plegen van een strafbaar feit, terwijl de rechterlijke behandeling van de
vermoedelijke overtreding van het strafbaar feit nog moet plaatsvinden?
Waarom acht de regering deze praktijk rechtvaardig?
De leden van de SGP-fractie vragen bij de voorwaardelijke invrijheidstelling in hoeverre het OM in alle gevallen waarin een algemene
voorwaarde is overtreden per definitie een vordering tot herroeping doet.
Zo niet, in welke gevallen gebeurt dit dan niet? Hetzelfde vragen deze
leden voor het herroepen na het niet vervullen van een bijzondere
voorwaarde. De regering spreekt over een beoordelingsvrijheid. In welke
gevallen wordt hiervan gebruik gemaakt? Moet niet het uitgangspunt zijn
dat het herroepen in principe standaard gebeurt, tenzij er echt een heel
bijzondere reden is om dit niet te doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

22

Ook is het belangrijk dat er op voorhand duidelijk is wat er gebeurt bij
herroeping. Op welk moment begint de voorwaardelijke invrijheidstelling
na herroeping te lopen? Kan die voorwaardelijke invrijheidstelling per
direct ingaan? Is het niet logischer om bij gegronde reden voor het
uitstellen van voorwaardelijke invrijheidstelling te kiezen voor een kortere
termijn waarvoor na herroeping nog voorwaardelijke invrijheidstelling
mogelijk is?
10.7 Rechtsbescherming
De leden van de SP-fractie constateren dat een gedetineerde bezwaar kan
indienen bij de rechter zowel wanneer geen voorwaardelijke invrijheidstelling is toegekend, als bij herroeping. Dat betekent dat de rechter pas
een rol krijgt na eigen actie door de gedetineerde. Gezien de diversiteit in
(financiële) mogelijkheden van de gedetineerden is het de vraag of
hierdoor rechtsongelijkheid ontstaat. De gedetineerde moet namelijk slim
genoeg zijn om deze mogelijkheid te kennen, tijdig bezwaar in te dienen
en moet ook geld hebben om een advocaat te betalen om het bezwaarschrift in te dienen. Worden door deze stelselwijziging deze groepen niet
nog meer op achterstand gesteld, zoals ook Reclassering Nederland stelt?
Zo nee, waarom niet?
11. Ketensamenwerking en nazorg
De leden van de CDA-fractie constateren dat er met onderhavig
wetsvoorstel een basis komt voor een algemene maatregel van bestuur,
die ziet op informatie-uitwisseling tussen de gemeente en Dienst Justitiële
Inrichtingen (hierna: DJI) ten aanzien van gedetineerden. Deze leden
vragen de regering hoe de informatie-uitwisseling tussen Reclassering
Nederland en gemeenten en DJI op dit moment is geregeld en of deze
informatie-uitwisseling ook wordt meegenomen of verbeterd in de
algemene maatregel van bestuur?
De leden van de D66-fractie lezen dat gedetineerden die zijn gepromoveerd naar een plusprogramma en tijdens het re-integratieverlof hebben
laten zien te kunnen omgaan met externe vrijheden in aanmerking komen
voor een penitentiair programma. Ook lezen zij dat gestraften die voor
voorwaardelijke invrijheidstelling in aanmerking komen door hun gedrag
blijk kunnen geven van bijzondere geschiktheid tot terugkeer in de
samenleving. Deze leden constateren daarmee dat bij zowel het penitentiair programma als de voorwaardelijke invrijheidstelling het belangrijk
voor veroordeelden is transparant te zijn en professionals van verschillende instanties te overtuigen dat zij in aanmerking komen voor een
penitentiair programma of voorwaardelijke invrijheidstelling. De aan het
woord zijnde leden kunnen zich voorstellen dat op eenzelfde wijze
nabestaanden, slachtoffers of de samenleving te overtuigen is dat een
gedetineerde in aanmerking komt voor voorwaardelijke invrijheidstelling
of penitentiair programma. Wel zouden zij het belangrijk vinden om
rekening te houden met privacy van de betrokkenen. Welke mogelijkheden ziet de regering om ten behoeve van de geloofwaardigheid van het
stelsel van tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen meer uitleg te geven
over de keuzes die worden gemaakt om een gedetineerde in aanmerking
te laten komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling of penitentiair
programma.
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat er goede contacten
zijn met gemeenten waar gedetineerden zich (willen gaan) vestigen,
hulpverleningsinstanties en vrijwilligersorganisaties voor gedetineerden.
Zij constateren dat de regering aangeeft dat de regering in de wet op wil
nemen dat gemeenten en zulke hulpverleners toegang hebben tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

23

gevangenis om die contacten te onderhouden. In welk wetsvoorstel zal dit
plaatsvinden? Waarom is dit niet meteen meegenomen in dit voorstel?
12. Beschouwing op de samenhang tussen de detentiefasering en
de voorwaardelijke modaliteiten
De leden van de SGP-fractie zijn nog niet echt overtuigd dat de samenloop
tussen straffen waarvoor voorwaardelijke invrijheidstelling mogelijk is en
waarbij deels voorwaardelijke straffen mogelijk zijn goed geregeld is. Zij
vragen of het oordeel van de regering dat geen sprake is van begeleiding
en toezicht aan het einde van de detentie wel daadwerkelijk een probleem
vormt. Bij kortere straffen is immers ook nu reeds een vorm van detentiefasering of een penitentiair programma mogelijk. Ook in die gevallen
waar geen voorwaardelijke invrijheidstelling mogelijk is en slechts sprake
is van een onvoorwaardelijke straf. Dat zou dus ook heel goed kunnen bij
andere straffen die geheel onvoorwaardelijk zijn. Wat is anders precies het
argument waarom het bij andere straffen geen probleem zou zijn?
Bovendien is de veronderstelling gerechtvaardigd dat de rechter bij
langere straffen toch vaak ook zal kiezen voor een deels voorwaardelijke
straf. In dit verband is het belangrijk om ook van de regering te horen hoe
vaak in de huidige praktijk sprake is van geheel onvoorwaardelijke straffen
waarvoor geen voorwaardelijke invrijheidstelling mogelijk is. Wordt hier
wel regelmatig van gebruik gemaakt of is de volledig onvoorwaardelijke
straf alleen een hypothetische categorie? Met name vinden deze leden het
ook belangrijk dat er geen groot verschil ontstaat door de «toevalligheid»
dat een straf geheel onvoorwaardelijk is, terwijl een even lange straf die
deels voorwaardelijk is leidt tot een veel langere feitelijke straf. Wil de
regering hier nog uitvoeriger op ingaan? Is het systeem op dat onderdeel
niet onevenwichtig?
13. Gegevensbeschermingseffectbeoordeling
De leden van de D66-fractie begrijpen dat de regering met het ontwerp
van dit wetsvoorstel rekening wil houden met de privacyriscio’s van
betrokkenen. De regering heeft hiertoe een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (PIA) uitgevoerd om deze risico’s vroegtijdig in kaart te
brengen. In het kader van dit wetsvoorstel worden verwerkingsprocessen
van persoonsgegevens in het leven geroepen als het gaat over het
toekennen van verlof, het penitentiaire programma, de voorwaardelijke
invrijheidstelling of het informeren van slachtoffers over de verlening van
vrijheden. Deze leden vinden het belangrijk dat er bij dit wetsvoorstel
aandacht is voor de privacyrisico’s en vinden het dan ook positief dat in
een vroeg stadium door de regering een PIA is uitgevoerd. Persoonsgegevens van het slachtoffer in handen van de gedetineerden en vice versa
kunnen leiden tot ongewenste gevolgen zoals onnodige stigmatisering of
erger en bevorderen bovendien een succesvolle re-integratie van de
gedetineerde niet. Kan de regering daarom in tabelvorm de verwerkingsprocessen uit dit wetsvoorstel benoemen en daarbij per verwerkingsproces de (wettelijke) grondslag, de doelbinding, de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerkers benoemen? Kan de regering daarbij per
verwerkingsproces uiteenzetten welke persoonsgegevens van welke
betrokkene worden verwerkt en waarom dat in het licht van de Algemene
verordening gegevensbescherming noodzakelijk, proportioneel en
rechtmatig is?
De leden van de SP-fractie zijn verheugd te lezen dat het voorstel voorziet
in de mogelijkheid voor overleg tussen de gemeente en de penitentiaire
instelling bij het vaststellen of het aanpassen van het detentie- en
re-integratieplan als blijkt dat de essentiële voorwaarden ontbreken om na
ontslag uit detentie aan de maatschappij te kunnen deelnemen. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

24

leden vragen nog wel of de regering bereid is te onderzoeken welke
juridische en/of praktische belemmeringen een goede wisselwerking in de
weg staan. Is de regering bereid eventuele knelpunten aan te pakken?
14. Financiële en uitvoeringsgevolgen
De leden van de D66-fractie lezen in de toelichting op het wetsvoorstel dat
de regering een toename van behoefte aan intramurale celcapaciteit
verwacht. Gedragsinterventies vanuit het penitentiaire programma, zoals
in het huidige stelsel gebeurt, kan immers ook via het verlenen van
re-integratieverlof of via intramuraal verleende zorg. Kan de regering
uiteenzetten op welke deelterreinen, waaronder zorg, er een extra beroep
zal worden gedaan door gedetineerden op professionals nu het penitentiaire programma voor gedetineerden die in aanmerking komen voor
voorwaardelijke invrijheidstelling zal worden afgeschaft? Kan de regering
daarbij per deelterrein uiteenzetten welke verwachte kosten dat met zich
meebrengt en op welke manier zij die berekent? Heeft de regering ook
hiervan de verwachte meerkosten verwerkt in de ontwerpbegroting 2019
van Justitie en Veiligheid en kan de regering die toelichten?
De leden van de D66-fractie constateren dat ten aanzien van de tenuitvoerlegging strafrechtelijke sancties de budgettaire gevolgen van beleid op
zowel DJI-gevangeniswezen-regulier als DJI-Forensische zorg een dalende
trend laten zien. Zij begrijpen dat een deel van deze dalende trend te
verklaren is door de capaciteitsmaatregelen als gevolg van leegstand bij
de DJI. Een ander deel is naar hun verwachting te verklaren door de
algehele versobering van penitentiaire regimes, de intensivering van het
meerpersoonscelgebruik, een ingekort dagprogramma en een daarmee
gepaard gaande neerwaartse aanpassing van de personeelsformatie,
zoals de Inspectie van Justitie en Veiligheid ook constateert in het rapport
«Uit Balans – Een onderzoek naar de kwaliteit van de taakuitvoering in zes
locaties binnen het Gevangeniswezen» (Kamerstuk 24 587, nr. 721,
bijlage). De voornoemde leden verwachten dat op basis van dit
wetsvoorstel gedetineerden langer in een penitentiaire inrichting vast
zullen zitten. Kan de regering de verhouding uiteenzetten tussen deze
bezuinigingsmaatregelen en de verwachting dat gedetineerden langer
vastzitten? Kan de regering tevens ingaan op de verhouding tussen deze
bezuinigingen en de overige ambities in dit wetsvoorstel, zoals maatwerk
voor de gedetineerde, een goede voorbereiding op de terugkeer in de
samenleving en het verkleinen van de kans op recidive? Wat zijn volgens
de regering de verwachte kosten voor het langer vastzitten van gedetineerden en de overige ambities uit dit wetsvoorstel? Is het voorts voor de
regering mogelijk een inschatting te maken over de verwachte omvang
van de personeelssterkte bij de verschillende groepen professionals die
nodig zijn voor dit maatwerkstelsel. Wat zijn volgens de regering de
budgettaire gevolgen die hiermee gepaard gaan?
Voorts lezen de leden van de D66-fractie dat de regering de uit het
wetsvoorstel voortvloeiende gevolgen voor de werklast van betrokken
ketenorganisaties nader in beeld heeft gebracht door middel van een
impactanalyse en dat de verwachte meerkosten voor de komende jaren
zijn verwerkt in de ontwerpbegroting 2019 van Justitie en Veiligheid. Kan
de regering toelichten wat de belangrijkste bevindingen uit die impactanalyse zijn en deze impactanalyse naar de Tweede Kamer zenden? Kan
de regering tevens toelichten welke meerkosten zijn verwacht de
komende jaren en op welke wijze en waar deze zijn verwerkt in de
ontwerpbegroting 2019 van Justitie en Veiligheid?
De leden van de SP-fractie constateren dat de voorstellen de voorwaardelijke invrijheidstelling niet meer van rechtswege toe te kennen en te
maximeren op twee jaar en de stapeling van het penitentiair programma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

25

en de voorwaardelijke invrijheidstelling op te heffen, zullen leiden tot een
toename van de behoefte aan intramurale celcapaciteit. In de toelichting
bij het wetsvoorstel lezen deze leden dat de verwachte meerkosten voor
de komende jaren zijn verwerkt in de ontwerpbegroting 2019 van Justitie
en Veiligheid. Kan uiteen worden gezet wat precies de kosten zijn die
hiermee gemoeid zijn? Deze leden constateren dat de begroting voor 2019
inmiddels is aangenomen. Kan worden uiteengezet welke bedragen in dit
kader precies zijn opgenomen op de begroting van 2019?
Voorts constateren deze leden dat er drie criteria een rol gaan spelen bij
de beslissing tot toekenning van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
Deze drie criteria vergen volgens de aan het woord zijnde leden het
aanleggen van erg grote dossiers per gedetineerde. Wie gaat dit
bijhouden? Worden de dossiers per gedetineerde gemiddeld genomen
groter of kleiner dan nu het geval is? Hoe wordt gewaarborgd dat de
opbouw van dossiers niet ten koste gaat van de persoonlijke aandacht die
nodig is bij het werken met gedetineerden? Of denkt de regering een
betere kennis van de gedetineerde te gaan bewerkstelligen door een
gedetineerde aan een (aantal) vaste bewaker(s) te koppelen gedurende de
hele detentieperiode, zodat zij de gedetineerden door en door kennen?
Hoe gaat dit laatste geregeld worden nu veel wordt gewerkt met
flex-personeel binnen het gevangeniswezen? Wat betekent dit
wetsvoorstel heel concreet voor de werkdruk van het gevangenispersoneel?
De aan het woord zijnde leden vragen de regering uiteen te zetten hoe
groot de werklastverzwaring voor het OM zal zijn wanneer dit
wetsvoorstel zou worden aangenomen. Hoe is de financiële dekking van
die lastenverzwaring geregeld?
15. Overig
De leden van de D66-fractie constateren dat de Onderzoeksraad voor
Veiligheid (hierna: OVV) op dit moment onderzoek doet naar de wijze
waarop tijdens de re-integratie van gedetineerden en van tbs-gestelden
rekening wordt gehouden met de veiligheid van de samenleving. In de
optiek van deze leden kan dit maatschappelijk relevante en belangrijke
onderzoek sterk bijdragen aan het maken van de juiste, weloverwogen
keuzes bij de herziening van de wijze waarop re-integratie van gedetineerden met psychische problemen plaatsvindt. Kan de regering nader
toelichten waarom zij de uitkomsten van het voornoemde onderzoek van
de OVV niet heeft afgewacht? Onderschrijft de regering dat dit ertoe kan
leiden dat de in dit wetsvoorstel gemaakte keuzes later strijdig blijken te
zijn met de conclusies en aanbevelingen van de OVV die volgen uit het
genoemde onderzoek? Kan de regering voorts aangeven of zij overweegt
de door haar thans voorgestelde wet te wijzigen indien de uitkomsten van
het onderzoek van de OVV daartoe aanleiding geven?
De leden van de SGP-fractie vragen wat de regering concreet doet aan de
mogelijkheid in het huidige stelsel dat gedetineerden al voordat de helft
van de opgelegde straf is ondergaan in aanmerking komen voor
meerdaags verlof. Is die mogelijkheid in het voorliggende voorstel
volledig uitgesloten? Of is het nog steeds mogelijk dat gedetineerden nog
maar (ongeveer) de helft van hun straf hebben uitgezeten wanneer zij met
verlof gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

26

II ARTIKELSGEWIJS
1. Artikel I, onderdeel F
Mede in het licht van de algemene opmerkingen van de leden van de
SGP-fractie over het contact opnemen met gemeenten over de basisvoorwaarden voor terugkeer in de samenleving, constateren zij dat in de
wettekst geen sprake is van een verplichting, maar van een mogelijkheid
om dat contact op te nemen. Waarom is dat niet als een verplichting
opgenomen?
2. Artikel II, onderdeel A
De leden van de D66-fractie lezen dat geen voorwaardelijke invrijheidsstelling kan worden verleend indien de veroordeelde op grond van de
gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens is
geplaatst in een inrichting voor verpleging van ter beschikking gestelden
en zijn verpleging voortzetting behoeft. Kan de regering verder ingaan op
de opmerking van het OM dat het onwenselijk is dat geen voorwaardelijke
invrijheidsstelling kan worden verleend aan veroordeelden die in een
inrichting zijn geplaatst en wier verpleging voortzetting behoeft? Is dit niet
juist een groep waarbij een v.i.-traject toegevoegde waarde heeft?.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom in artikel 15, derde lid
(nieuw) de volgorde van de wegingscriteria is opgesteld zoals hij nu staat.
Bij de behandeling van het wetsvoorstel Wet herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen heeft de regering op verzoek van deze leden
de volgorde van de voorwaarden laten innen met de bescherming van de
samenleving en de belangen van de slachtoffers en nabestaanden om
vervolgens ook te kijken naar de resocialisatie. Waarom is hier in dit
wetsvoorstel niet opnieuw voor gekozen? Kan tevens worden aangegeven
waarom niet uitdrukkelijk ook het aspect van de veiligheid van de
samenleving is opgenomen als criterium?
Het valt deze leden daarnaast op dat in de wettekst wordt gesproken over
een «bijzondere» geschiktheid tot terugkeer in de samenleving. Kan
worden toegelicht wat hier precies mee wordt bedoeld ten opzichte van
«gewone» geschiktheid? Wanneer is sprake van een zodanige bijzondere
geschiktheid dat er voldoende reden zou zijn om tot voorwaardelijke
invrijheidstelling over te gaan? Is er concreet verschil tussen «goed
gedrag» en «bijzondere geschiktheid»? Waarom is er niet gekozen voor
een eenduidige formulering bij het penitentiair programma en bij
voorwaardelijke invrijheidstelling?
3. Artikel II, onderdeel B
De leden van de VVD-fractie lezen dat in artikel 15a van het Wetboek van
Strafrecht als bijzondere voorwaarde wordt toegevoegd een verbod zich
op of in de directe omgeving van een bepaalde locatie te bevinden of te
vestigen. Wat is de achtergrond van deze extra voorwaarde? Kan dit
bijvoorbeeld inhouden dat een zedendelinquent zich niet in de buurt van
basisscholen of speeltuinen mag ophouden? Hoe wordt naleving
gecontroleerd?
De voornoemde leden hebben ook een vraag over de toevoeging van de
voorwaarde onder subonderdeel 12 van het derde lid van artikel 15a. Die
extra voorwaarde komt te luiden: «gehele of gedeeltelijke vergoeding van
de door het strafbare feit veroorzaakte schade of het treffen van een
regeling voor het betalen van de schadevergoeding in termijnen». De aan
het woord zijnde leden steunen deze toevoeging van harte. Het is niet
meer dan rechtvaardig dat criminelen de schade moeten betalen die ze
zelf hebben veroorzaakt. Er wordt echter vaak gezegd dat dat moeilijk te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

27

bereiken is wegens de gebrekkige inkomenspositie van betrokkenen.
Populair gezegd noemt men dat: «Van een kale kip kun je niet plukken.»
Kan de regering hierop ingaan? Wat zijn de verwachtingen van deze extra
voorwaarde? Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat criminelen zo veel
mogelijk opdraaien voor de door hen veroorzaakte schade?
Zien deze leden het voorts goed dat het niet mogelijk is de algemene en
bijzondere voorwaarden uit artikel 15a van het Wetboek van Strafrecht uit
te werken in lagere regelgeving? Als dit anders is, waar staat dan de
delegatiebepaling op grond waarvan de nadere uitwerking mogelijk is?
4. Artikel II, onderdeel C
De leden van de D66-fractie lezen dat het aan het OM is om op basis van
een individuele beoordeling te beslissen of de gedetineerde op een
bepaald moment voorwaardelijk in vrijheid kan en mag worden gesteld en
onder welke voorwaarden. In het advies van de Afdeling staat echter dat
langgestraften wel een verzoek in moeten dienen voor v.i.-verlening,
omdat zij ander onbegeleid terug zouden keren in de samenleving. Kan de
regering nader toelichten of het verzoek aan het OM om een beoordeling
voor een voorwaardelijke invrijheidsstelling door een gedetineerde moet
worden gedaan of dat het OM zelf hiertoe de initiatiefnemer is? Kan de
regering tevens haar verwachting uiteenzetten ten aanzien van calculerend gedrag van de gedetineerde als de gedetineerde hier zelf om moet
verzoeken?
5. Artikel II, onderdeel D
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Afdeling opmerkingen heeft
gemaakt bij artikel 15c, derde lid, van het Wetboek van Strafrecht. Deze
bepaling, zo begrijpen de aan het woord zijnde leden, geldt sinds 1 januari
2018 en komt voort uit de Wet langdurig toezicht. Het onderhavige
wetsvoorstel bevat slechts een technische wijziging van deze bepaling.
Deze leden lezen dat de Afdeling in zijn advies de regering oproept artikel
15c, derde lid, te voorzien van een wettelijke tijdslimiet. Dat is niet het
onderwerp van het onderhavige wetsvoorstel. Is het gebruikelijk dat de
Afdeling in zijn advies over het ene wetsvoorstel opmerkingen maakt over
een ander wetsvoorstel? Zien de leden het juist dat de Afdeling advisering
reeds bij de totstandkoming van artikel 15c, derde lid, van het Wetboek
van Strafrecht dezelfde opmerkingen bij die bepaling heeft gemaakt? Wat
vindt de regering ervan dat de Afdeling zich genoodzaakt ziet de opmerkingen te herhalen? Ware het niet beter als de Afdeling zich zou hebben
beperkt tot advisering over het voorliggende wetsvoorstel?
6. Artikel II, onderdeel E
De leden van de D66-fractie lezen in het voorgestelde artikel 15g, derde
lid, dat de rechtbank die in eerste aanleg heeft kennisgenomen van het
strafbare feit ter zake waarvan de straf die ten uitvoer wordt gelegd,
bevoegd is kennis te nemen van het bezwaarschrift tegen de beslissing
van het OM over het verlenen van voorwaardelijke invrijheidsstelling. Alle
rechtbanken kunnen daarmee bevoegd zijn om van v.i.-zaken kennis te
nemen. Kan de regering uiteen zetten waarom zij er niet voor heeft
gekozen de relatieve competentie te beperken tot de rechtbank Arnhem,
omdat daar de Centrale Voorziening voorwaardelijke invrijheidstelling van
het OM is gevestigd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

28

7. Artikel IV
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering met betrekking tot het
overgangsrecht ervoor heeft gekozen deze regeling van toepassing te
laten zijn op alle veroordelingen tot een vrijheidsstraf die na de datum van
inwerkingtreding van de nieuwe regeling worden uitgesproken. Samen
met het OM zien deze leden een risico dat verdachten op oneigenlijke
gronden ertoe kunnen worden bewogen geen rechtsmiddel in te stellen,
omdat de veroordeling tot een vrijheidsstraf door een hogerberoepsrechter dan na de datum van inwerkingtreding van de nieuwe regeling
wordt uitgesproken. Wat zijn de verwachtingen van de regering ten
aanzien van calculerend gedrag op dit punt en hoe wil de regering
voorkomen dat op oneigenlijke gronden dan geen rechtsmiddel zal
worden ingesteld?
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Schoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 122, nr. 5

29