Bijlage 1: Overzicht readiness voorbereidingen

Stand van zaken onderhandelingen toekomstig partnerschap
Nadat het VK ervoor koos geen verzoek tot verlenging van de overgangsperiode in te dienen,
besloten beide partijen tijdens de conferentie op hoog niveau die plaatsvond op 15 juni jl. om de
onderhandelingen te intensiveren. Inmiddels hebben zowel digitaal als fysiek zeven formele
onderhandelingsrondes plaatsgevonden, de laatste in de week van 17 augustus. Daarnaast hebben
op verschillende momenten en in verschillende formats informele gesprekken plaatsgevonden
tussen de twee onderhandelingsteams onder leiding van hoofdonderhandelaars Frost en Barnier.
Hoewel de onderhandelingen en informele gesprekken in goede en constructieve sfeer
plaatsvinden en er op onderdelen sprake is van convergentie, zijn er nog steeds grote verschillen
tussen de standpunten van de EU en die van het VK. De verschillen in standpunten komen in het
bijzonder naar voren op het gebied van te maken afspraken over een gelijk speelveld en visserij.
Het VK heeft ondanks de wens tot verregaande markttoegang een zeer minimale inzet op het
gebied van gelijk speelveld, terwijl de EU (en Nederland) hier ambitie bepleit. Die ambitie op het
gebied van gelijk speelveld is wat het kabinet betreft essentieel vanwege de geografische nabijheid
van het VK en de economische verwevenheid tussen de EU en het VK. In alle gevallen zijn
effectieve waarborgen voor een gelijk speelveld een voorwaarde voor de tarief- en quotavrije
toegang tot de Europese markt die aan het VK wordt geboden in het mandaat en de
conceptverdragsteksten van de EU. Ook op het gebied van visserij is er een aanzienlijk verschil
van inzicht: waar de EU pleit voor afspraken gebaseerd op historische vangst- en visserijrechten
en als onderdeel van het economische deel van het partnerschap, zet het VK in op een separaat
visserijakkoord met een systeem van jaarlijkse onderhandelingen.
Het kabinet blijft inzetten op een zo breed en ambitieus mogelijk toekomstig partnerschap met het
VK. Ondanks deze ambitieuze inzet zal de relatie met het VK onherroepelijk in diepte en intensiteit
afnemen als gevolg van de terugtrekking van het VK uit de EU. Daar komt bij dat de beschikbare
tijd voor onderhandelingen beperkt is en het aantal complexe onderwerpen groot. Binnen die
beperkingen blijft het kabinet inzetten op de best mogelijke uitkomst, waarbij rekening moet
worden gehouden met het risico dat er aan het einde van dit jaar een beperkter akkoord ligt dan
het kabinet zou wensen, of zelfs geen akkoord. De uitkomst van de onderhandelingen zal uiteraard
afhangen van het verdere verloop daarvan en in grote mate van de opstelling en inzet van het VK.
Voorbereidingen Rijksoverheid op het aflopen van de overgangsperiode
De voorbereidingen op de nieuwe relatie met het VK na het aflopen van de overgangsperiode zijn
een belangrijk punt van aandacht voor het kabinet. Ongeacht de uitkomst van de
onderhandelingen tussen de EU en het VK zal er na het aflopen van de overgangsperiode veel
veranderen, ook als het lukt om afspraken over het toekomstig partnerschap te maken. In alle
gevallen zijn readiness voorbereidingen nodig door alle actoren: overheden, instellingen, bedrijven
en burgers. De details van eventuele afspraken zullen – zoals het er nu naar uitziet – pas in een
laat stadium duidelijk zijn
Dit overzicht van de voorbereidingen per beleidsterrein is een momentopname. Ontwikkelingen in
de onderhandelingen tussen de EU en het VK zijn van invloed op de aard en omvang van de
benodigde voorbereidingen, waardoor het overzicht nog kan veranderen. Dit geldt zeker voor de
noodzaak voor het eventueel treffen van contingency maatregelen, bedoeld om de meest nadelige
effecten op te vangen indien de EU en het VK niet tijdig tot een akkoord over het toekomstig
partnerschap komen, of als onderdelen daarvan zouden uitblijven. Contingency maatregelen
kunnen indien noodzakelijk afhankelijk van de bevoegdheidsverdeling op nationaal of op EUniveau unilateraal worden getroffen. Zulke maatregelen kunnen van vergelijkbare aard zijn als in
de vorige fase, toen de EU en haar lidstaten zich op een mogelijke no deal voorbereidden tijdens
de onderhandelingen over het terugtrekkingsakkoord. Over de vraag of en zo ja op welk niveau
deze maatregelen opnieuw klaargezet moeten worden, zal pas op een later moment een besluit
genomen worden. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de situatie niet geheel te vergelijken is
met die van de voorbereidingen op de no deal, omdat het terugtrekkingsakkoord op een aantal
beleidsterreinen juridische zekerheid biedt en omdat de overgangsperiode alle actoren extra tijd
heeft gegeven om zich op de veranderende situatie voor te bereiden.

1

a. Organisatie
Namens het kabinet coördineer ik, net als in voorgaande fase, de Rijksbrede inzet voor zowel de
Nederlandse inbreng in de onderhandelingen die op EU-niveau met het VK worden gevoerd, als de
voorbereiding op het aflopen van de overgangsperiode. Dit doe ik in goede samenwerking met alle
betrokken vakdepartementen. Daarbij word ik ondersteund door de Taskforce-VK van het
ministerie van Buitenlandse Zaken. In deze Taskforce is ervaring en kennis geborgd die is
opgedaan in de vorige fase van de Brexitonderhandelingen en met de contingency voorbereidingen
voor een no deal scenario. De coördinatie van alle voorbereidingen vindt interdepartementaal op
diverse niveaus plaats, met als doel een tijdige en consistente Rijksbrede voorbereiding op alle
beleidsterreinen. Het kabinet bouwt daarbij voort op de voorbereidingen die gedaan zijn tijdens de
vorige fase en zet zich tot het uiterste in om zo goed als mogelijk op alle voorzienbare gevolgen
voorbereid te zijn.
De Rijksoverheid kan dit niet alleen. Om de gevolgen van het aflopen van de overgangsperiode te
beperken zullen ook burgers, bedrijven, instellingen en medeoverheden zich moeten voorbereiden.
Zij hebben daarin een eigen verantwoordelijkheid. Daarom is een belangrijk onderdeel van de
Nederlandse readiness-inzet erop gericht alle partijen te activeren om uit te zoeken wat er door
het aflopen van de overgangsperiode voor hen verandert en de noodzakelijke voorbereidingen te
treffen. Burgers, bedrijven, instellingen en medeoverheden worden er met name op gewezen dat
er na het aflopen van de overgangsperiode hoe dan ook veel veranderingen zullen zijn waarop zij
zich zullen moeten voorbereiden.
b. Communicatie en voorlichting
Communicatie en voorlichting vormen een belangrijk onderdeel van de voorbereidingen vanuit de
Rijksoverheid op het aflopen van de overgangsperiode voor alle stakeholders. Dit betreft met
name de specifieke en doelgroepgerichte voorlichting over op handen zijnde veranderingen en de
daartoe benodigde voorbereidingen, alsmede de oproep om zich daadwerkelijk tijdig voor te
bereiden. Zoals hierboven aangegeven is het voorbereiden op het aflopen van de
overgangsperiode een gezamenlijke inspanning van de Rijksoverheid, de medeoverheden,
bedrijven, instellingen en burgers. Het kabinet ondersteunt daarbij door middel van voorlichting en
communicatie via verschillende kanalen, zowel Rijksbreed als sectoraal, met als doel bewustzijn bij
alle stakeholders te bevorderen. Waar mogelijk wordt hier de samenwerking met partners buiten
de Rijksoverheid gezocht. Het kabinet zorgt ervoor dat de informatie actueel en consistent is,
zodat een ieder zich binnen de eigen verantwoordelijkheid op de hoogte kan stellen van de laatste
stand van zaken. Een overzicht van alle inspanningen op het gebied van voorlichting op
hoofdlijnen is te vinden in het grafisch overzicht bij deze brief (bijlage 3).
Rijksbrede communicatiekanalen
Omwille van consistentie en herkenbaarheid wordt ook in deze fase Rijksbreed voorgelicht via
dezelfde kanalen als in de vorige fase van Brexit. Burgers kunnen alle informatie over de
benodigde voorbereidingen vinden op rijksoverheid.nl/Brexit. Bedrijven kunnen terecht bij het
Brexitloket (ondertussen ca. 240.000 unieke bezoekers), waar zij hun eigen voorbereidingen
kunnen doorlichten aan de hand van de Brexit Impact Scan (ondertussen ca. 105.000 keer
geraadpleegd)1. (Mede)overheden vinden de informatie die relevant voor hen is via Kenniscentrum
Europa Decentraal, waar zij hun eigen voorbereidingen kunnen doorlichten aan de hand van de
Brexit Impact Scan voor overheden2. Sinds het verstrijken van de deadline voor verlenging van de
overgangsperiode binnen het terugtrekkingsakkoord is de communicatie, onder meer via social
media, inmiddels geïntensiveerd en wordt in het najaar nog verder opgevoerd. Als de
omstandigheden daarom vragen kan opnieuw een (massa) multimedia campagne ingezet worden.
Ook beantwoording van vragen van burgers, bedrijfsleven en organisaties heeft de aandacht van
het kabinet. Op dit moment zijn de aantallen vragen over de gevolgen van Brexit bescheiden. Het
kabinet anticipeert op een toename van deze aantallen richting het einde van de
overgangsperiode. Er wordt daarom opnieuw ingezet op voldoende bereikbaarheid van de Klant
Contact Centra van de meest betrokken diensten van de Rijksoverheid, ook met het oog op
vraagbeantwoording rond het moment van aflopen van de overgangsperiode en de start met de
nieuwe relatie conform eerdere voorbereidingen.

1
2

https://www.brexitloket.nl/impactscan
https://brexitimpactscan.europadecentraal.nl/

2

Sectorale communicatiekanalen
Naast de Rijksbrede communicatiekanalen maakt ieder ministerie eveneens gebruik van de eigen
sectorale communicatiekanalen om de eigen doelgroepen voor te lichten. Allereerst organiseren
verschillende ministeries (digitale) stakeholderbijeenkomsten voor de eigen achterban (bestaande
uit o.m. brancheorganisaties, uitvoerders, belangengroeperingen en geïnteresseerde burgers en
bedrijven). Ook agenderen zij Brexit met enige regelmaat als agendapunt bij geïnstitutionaliseerde
overleggen. Tevens worden belanghebbenden bereikt via directe mailings. De IND heeft
bijvoorbeeld de ongeveer 45.000 Britse burgers in Nederland en hun derde lands familieleden
persoonlijk aangeschreven over de veranderingen in hun verblijfsrechtelijke situatie. De
Belastingdienst heeft in samenwerking met Douane, NVWA en het ministerie van EZK ongeveer
76.000 bedrijven (m.n. MKB) die handelen met het VK aangeschreven. Voorts zet het kabinet zich
samen met de Commissie, met buurlanden en met betrokken private partijen in voor het
informeren van buitenlandse transporteurs en ondernemingen die via de Nederlandse zeehavens
met het VK handel drijven.
In het najaar zal de Rijksoverheid (via het Brexitloket) ook een aantal bredere webinars
organiseren om het bedrijfsleven en brancheorganisaties te informeren, activeren en instrueren
over de actuele stand van zaken en de te treffen voorbereidingen. Daarbij streeft de Rijksoverheid
ernaar om in de communicatie zoveel mogelijk samen te werken met private partijen, zoals die
betrokken bij hulpbijbrexit.nl en bij getreadyforbrexit.eu. De Rijksoverheid heeft regelmatig
contact met de meestbetrokken private partijen om informatie uit te wisselen en de inzet af te
stemmen.
Daarnaast heeft de Nederlandse ambassade in het VK voorlichtingsbijeenkomsten voor
Nederlandse burgers die daar wonen georganiseerd, zowel binnen als buiten Londen en meestal
ook te volgen via een livestream op social media. Deze zijn aanvullend op de informatie die de
Britse autoriteiten zelf verstrekken en op de voorlichtingsactiviteiten voor EU burgers die de EUmissie in het VK ontplooit. Daarnaast is de ambassade actief in het verstrekken van voorlichting
over de gevolgen van Brexit, waarbij gebruik wordt gemaakt van de Rijksbrede informatiekanalen
en instrumenten.
c. Voorbereidingen per beleidsterrein
Hieronder volgt een beschrijving van de getroffen voorbereidingen per beleidsterrein,
achtereenvolgens op het gebied van burgers, zorg, grenscontroleprocessen, logistiek en transport,
interne veiligheid en dataverkeer, markttoegang en handel en overige economische onderwerpen.
De focus ligt hierbij op de readiness voorbereidingen, maar waar relevant wordt ook ingegaan op
nationale voorbereidingen ter implementatie van het terugtrekkingsakkoord en de
aandachtspunten bij het bereiken van een akkoord of bij het onverhoopt niet tot stand komen van
een akkoord. Bijlage 3 biedt ter aanvulling een grafisch overzicht van de huidige stand van zaken.
Bij dit grafisch overzicht in de bijlage dient als algemene opmerking vooraf dat in de politieke
verklaring de formulering over het tot stand komen van toekomstige afspraken verschilt per
onderwerp. In het grafisch overzicht is alleen onderscheid gemaakt tussen onderwerpen waarover
wel en niet onderhandeld wordt en zijn deze verdere nuances ten behoeve van de leesbaarheid
weggelaten. Hiervoor verwijs ik u naar de teksten van de politieke verklaring zelf.
Burgers
Verblijf, toegang tot de arbeidsmarkt en inburgering
Op grond van het terugtrekkingsakkoord behouden EU-burgers die voor het einde van de
overgangsperiode in het VK wonen en Britse burgers die voor het einde van de overgangsperiode
in de EU wonen zowel het recht om te verblijven als hun toegang tot de arbeidsmarkt (zonder
aanvullende tewerkstellingsvergunning), binnen de kaders van de verblijfsrichtlijn. Voor
grensarbeiders geldt dat zij hun toegang tot de arbeidsmarkt behouden. Het
terugtrekkingsakkoord geeft lidstaten de mogelijkheid een administratieve procedure voor het
aanvragen van een verblijfsvergunning in het leven te roepen, op voorwaarde dat deze procedure
dezelfde waarborgen zal kennen als die van de verblijfsrichtlijn. Nederland heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt. Dit betekent dat alle Britse burgers in Nederland verspreid over de
overgangsperiode door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) worden uitgenodigd om een
aanvraag in te dienen voor een nieuwe verblijfsstatus. Begin februari 2020 is de IND begonnen
met het in behandeling nemen van aanvragen voor verblijfsdocumenten op grond van het
terugtrekkingsakkoord van de naar schatting 45.000 Britse burgers (en hun eventuele derde lands
familieleden) die in Nederland woonachtig zijn. Door hier direct mee te beginnen, wilde het kabinet
Britse burgers in Nederland zo snel mogelijk duidelijkheid geven over hun verblijfsstatus in

3

Nederland na de Brexit. Voor de eerste cijfers rondom deze aanvragen verwijs ik u naar het
overzicht dat in juli aan uw Kamer is gestuurd door de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid 3.
Maandelijks verschijnt een update van deze cijfers op de website van de IND.
Afhankelijk van het verblijfsdoel hebben Britse burgers die na het einde van de overgangsperiode
naar Nederland komen een verblijfsvergunning en een tewerkstellingsvergunning nodig. Zij
kunnen een verblijfsvergunning in Nederland aanvragen en worden vrijgesteld van het vereiste
voor een Machtiging tot Voorlopig Verblijf (MVV) en zijn daarmee vrijgesteld van het
inburgeringsexamen buitenland. Wel worden Britse burgers die vanaf 1 januari 2021 op grond van
een verblijfsvergunning voor een niet tijdelijk doel (zoals gezinshereniging) in Nederland wensen
te verblijven, inburgeringsplichtig op grond van de Wet inburgering. De vrijstelling van het
inburgeringsexamen buitenland staat los van de inburgeringsplicht die voortvloeit uit de Wet
inburgering. Tot slot moeten de Britse burgers voor het verkrijgen van een sterker verblijfsrecht,
bijvoorbeeld een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd, eveneens aan het inburgeringsvereiste
op grond van de Vreemdelingenwet 2000 voldoen. De IND en DUO bereiden zich hierop voor.
Coördinatie van sociale zekerheid
Voor burgers die zich voorafgaand aan het einde van de overgangsperiode in een
grensoverschrijdende situatie tussen de EU en het VK bevinden, is de coördinatie van sociale
zekerheid in het terugtrekkingsakkoord geregeld. De uitvoerders van de sociale
zekerheidswetgeving, UWV, SVB, Belastingdienst en CAK, alsmede de organen van woon- en
verblijfplaats en ZN, bereiden zich hierop voor. Voorlichting aan individuele burgers maakt
onderdeel uit van hun voorbereidingen. De eerder genoemde uitvoeringsorganisaties werken
daarbij nauw samen met de ministeries van SZW en VWS om te komen tot een uniforme
interpretatie van het onderdeel coördinatie van sociale zekerheid van het terugtrekkingsakkoord.
Om te komen tot een uniforme interpretatie vindt de komende periode tevens overleg plaats met
de Europese Commissie.
De praktische voorbereidingen op het terrein van sociale zekerheid voor burgers die zich pas na
het aflopen van de overgangsperiode in een grensoverschrijdende situatie tussen de EU en het VK
bevinden zullen op een later moment van start gaan. Het is op dit moment nog onduidelijk of een
akkoord tot stand zal komen over coördinatie van sociale zekerheid als onderdeel van het
toekomstig partnerschap en zo ja welke inhoud dit zal hebben. Nederland is met een groot aantal
andere lidstaten voorstander van dergelijke afspraken als onderdeel van de toekomstige relatie,
omdat er ook in de toekomst mede op basis van de nationale regelingen sprake zal zijn van
arbeidsmobiliteit tussen het VK en de EU.
Of een nieuw EU-breed akkoord met afspraken over sociale zekerheid en zorg tot stand zal komen,
of dat teruggevallen moet worden op nationale regels of andere denkbare varianten, laat zich nu
nog niet zeggen. Momenteel worden daarom de verschillende opties voor readiness maatregelen
voor de verschillende situaties in kaart gebracht. Ook voorlichting over de nieuwe situatie vanaf 1
januari 2021 aan burgers die niet onder het terugtrekkingsakkoord vallen, maakt onderdeel uit
van de voorbereidingen.
VK-burgers die in Nederland verplicht zorgverzekerd zijn op basis van de Zorgverzekeringswet
(Zvw) behouden ook vanaf 1 januari 2021 in het VK recht op acute zorg op basis van de
werelddekking, onder de daartoe in de Zvw geldende voorwaarden. Na de overgangsperiode
behouden personen die niet onder het terugtrekkingsakkoord vallen en in Nederland verplicht
zorgverzekerd zijn op basis van de Zorgverzekeringswet (Zvw) in het VK het recht op acute zorg
op basis van de werelddekking, onder de daartoe in de Zvw geldende voorwaarden. Wel wordt
daarbij een aanvullende (medische kosten of reis-)verzekering geadviseerd vanwege het
(mogelijke) verschil in (de hoogte van een) vergoeding. Voor personen die verzekerd zijn in het VK
geldt dat het VK zal bepalen of er (nog) recht is op vergoeding voor medische behandelingen in
EU-lidstaten zoals Nederland. Dat is overigens niet in lijn met het huidige territoriale zorgsysteem
van het VK.
Rijbewijzen
Voor rijbewijzen geldt dat Britse burgers die voor het einde van de overgangsperiode in Nederland
wonen, hun Britse rijbewijs tijdens de overgangsperiode kunnen inwisselen voor een Nederlands
rijbewijs zonder opnieuw examen te hoeven doen. Gemeentes en RDW zijn hierop voorbereid. Na
Kamerbrief over diverse onderwerpen migratiebeleid van 2 juli 2020, kenmerk Error! Unknown document
property name..
3

4

de overgangsperiode geldt in principe dezelfde regeling als voor burgers uit andere derde landen
en blijven Britse rijbewijzen 185 dagen na vestiging van de Britse burger in Nederland geldig,
waarna in principe een Nederlands rijbewijs behaald moet worden via een theorie- en
praktijkexamen. Momenteel worden de verschillende opties voor readiness maatregelen in kaart
gebracht; een mogelijkheid is bijvoorbeeld erkenning van Britse rijbewijzen in Nederland en vice
versa.
Zorg
De Rijksoverheid werkt proactief aan het voorkomen van problemen met de leveringszekerheid
van medische producten4. Zo zijn al voor een aanzienlijk aantal kritieke geneesmiddelen5 met een
afhankelijkheid van het VK oplossingen gevonden. Daarbij heeft het grootste deel van de
handelsvergunninghouders van deze producten inmiddels de dossiers op orde gebracht om te
voldoen aan de Europese wet- en regelgeving. Ook voor de resterende producten op het overzicht
van kritieke geneesmiddelen is een oplossing beschikbaar, zoals de verlening van een ontheffing
op grond van artikel 3.17a van de Geneesmiddelenwet voor de invoer van geneesmiddelen uit
derde landen. De afhankelijkheid van geneesmiddelen uit het VK wordt in het najaar opnieuw
bekeken. Deze afhankelijkheden worden meegenomen in het reguliere proces voor
geneesmiddelentekorten.
Ten aanzien van medische hulpmiddelen heeft Nederland al eerder voorbereidingen getroffen en
fabrikanten uitgebreid geïnformeerd over de mogelijke gevolgen van Brexit. Uit een laatste
inventarisatie is gebleken dat het grootste deel van de medische hulpmiddelen dat voorheen bij
een notified body in het VK was gecertificeerd, inmiddels is gecertificeerd bij een notified body in
een van de EU-lidstaten. Daarmee is een belangrijke zorg over het toezicht op medische
hulpmiddelen als gevolg van het aflopen van de overgangsperiode weggenomen. Fabrikanten en
zorginstellingen worden opnieuw opgeroepen tot inventarisatie van hun afhankelijkheid van het VK
en tot adequate voorbereiding, met als doel dat bedrijven tijdig voldoen aan Europese eisen van
markttoelating.
Grenscontroleprocessen
Koninklijke Marechaussee (KMar)
Na het aflopen van de overgangsperiode zullen Britse burgers bij de grensovergangen van de EU
worden onderworpen aan een grondige controle in plaats van een minimale controle conform de
Schengengrenscode. De duur van de grenscontrole van Britse burgers uit het VK zal hierdoor
toenemen. Ook zal Nederland na het aflopen van de overgangsperiode de passagiersgegevens van
vluchten afkomstig uit het VK opvragen op basis van de API-richtlijn (Advance Passenger
Information).6 De KMar heeft zich voorbereid op de uitgebreidere grenscontroles aan de
grensdoorlaatposten en op de wijzigingen in de verwerking van passagiersgegevens ten gevolge
van de terugtrekking van het VK uit de EU.
Ter voorbereiding op het einde van de overgangsperiode neemt de KMar in samenwerking met de
luchtvaart- en maritieme sector tevens operationele en infrastructurele maatregelen met het doel
om negatieve effecten voor grenspassanten zoveel mogelijk te beperken. Daarbij gaat het onder
andere om flexibele inzet van personeel en het verbeteren van de doorstroom van passagiers door
ze te verdelen over de verschillende grensdoorlaatposten op de luchthaven. Niet alle ongunstige
gevolgen zullen echter volledig kunnen worden opgevangen, zoals langere wachtrijen voor Britse
burgers en andere derdelanders aan de grens. Voornoemde voorbereidingen zijn er evenwel op
gericht de grenscontroleprocessen zo ordelijk en veilig mogelijk te laten verlopen.
Douane
In alle gevallen zal het VK na het aflopen van de overgangsperiode geen deel meer uitmaken van
de douane-unie en de interne markt, zodat sprake zal zijn van douaneformaliteiten voor
goederenverkeer, inclusief reizigersbagage, tussen de EU en het VK. Dus ook als het lukt het om
tot afspraken te komen, zal er na het aflopen van de overgangsperiode veel veranderen. Hoe de
situatie er vanaf 1 januari 2021 exact uit zal zien is nu nog niet precies bekend en daarom bereidt
de Douane zich voor op het scenario met de grootste impact, namelijk dat er geen afspraken met
geneesmiddelen, medische hulpmiddelen, in vitro diagnostica en lichaamsmaterialen
op het oorspronkelijke overzicht van kritieke geneesmiddelen met een afhankelijkheid van het VK, dat 2019
door het CBG is opgesteld
6
Richtlijn 2004/82/EC van 29 april 2004 betreffende de verplichting voor vervoerders om bepaalde
passagiersgegevens door te geven
4
5

5

het VK over het toekomstig partnerschap tot stand komen. De Douane heeft daarvoor de
capaciteit uitgebreid met circa 930 FTE douaniers en IT-systemen en huisvesting aangepast.
Met het oog op alle veranderingen is ook de communicatie richting het bedrijfsleven weer hervat.
Zo is eind juli een brief gestuurd aan ruim 76.000 ondernemingen met de oproep zich voor te
bereiden op het aflopen van de overgangsperiode. Daarnaast informeert de Douane het
bedrijfsleven ook via social media en andere campagnes over de stappen die zij nu al kunnen en
moeten nemen om zich tijdig en zo goed mogelijk voor te bereiden. Deze communicatie zal in de
loop van het najaar worden geïntensiveerd.
NVWA en andere landbouwgerelateerde keuringsdiensten
Na het aflopen van de overgangsperiode zal onafhankelijk van de uitkomst van de
onderhandelingen over het toekomstig partnerschap het derdelandenregime voor in- en uitvoer
gaan gelden tussen de EU en het VK. Dit betekent (grens)controles bij invoer in specifiek
ingerichte (private) inspectieposten, en exportcertificering bij export. Dit vergt (ingrijpende)
aanpassingen en in bepaalde gevallen extra werklast voor het bedrijfsleven. Voor de NVWA en de
andere landbouwgerelateerde keuringsdiensten betekent dit dat zij hun capaciteit hebben
uitgebreid, zoals eerder aan uw Kamer is gecommuniceerd. De focus ligt momenteel op het
behoud van de capaciteit en in een enkel geval nog het aanvullend werven/opleiden i.v.m. in
aanloop naar het einde van de overgangsperiode veranderende omstandigheden (bijv. bij
natuurlijk verloop).
Voor de handel in levende dieren, levende producten en producten van dierlijke oorsprong geldt
dat per direct na het aflopen van de overgangsperiode dergelijke producten alleen nog via speciaal
daarvoor ingerichte inspectieposten de EU kan binnenkomen (onderdeel van het
derdelandenregime voor invoer). Voor producten van dierlijke oorsprong zijn in Nederland
inspectieposten beschikbaar bij zowel lucht- als ferryhavens. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld
zijn er momenteel geen inspectieposten voor levende dieren aanwezig in de Nederlandse
ferryhavens. Dergelijke inspectieposten bestaan wel op de vliegvelden Schiphol airport en
Maastricht Aachen airport. Dit betekent dat levende dieren vooralsnog alleen via het luchtverkeer
direct in Nederland binnen kunnen worden gebracht. Het bedrijfsleven is verantwoordelijk voor de
bouw en inrichting van inspectieposten en onderzoekt of een business case voor het inrichten van
een inspectiepost voor levende dieren bij een ferryhaven haalbaar is. In lijn met eerdere inzet
ondersteunt de minister van LNV hierin waar mogelijk. Meer informatie hierover volgt zodra
hierover meer bekend is.
LNV staat verder in nauw contact met de NVWA en de andere landbouwgerelateerde keurings- en
uitvoeringsdiensten over de stand van zaken m.b.t. de readiness voorbereidingen. Daarnaast biedt
de NVWA nog altijd serious games aan voor het bedrijfsleven om ondernemers te helpen zich voor
te bereiden op het aflopen van de overgangsperiode.
Logistiek en Transport
Ferryterminals
Na het aflopen van de overgangsperiode zullen er douaneformaliteiten gelden die mogelijk in en
rondom de ferryterminals tot congestie kunnen leiden (Europoort, Rozenburg, Hoek van Holland,
Vlaardingen en IJmuiden). Rijkswaterstaat heeft met de betrokken gemeenten en
ferrymaatschappijen afspraken gemaakt over het inrichten en gebruik van tijdelijke
parkeerterreinen nabij de ferryterminals om congestie zo veel als mogelijk te voorkomen. Tevens
coördineert Rijkswaterstaat verkeerscirculatieplannen met alle betrokken partners (gemeenten,
provincies, ferrymaatschappijen, Douane, havenbeheerders, politie, KMar, NVWA, ILT en
veiligheidsregio) die deelnemen aan de zogeheten Brexit Transport Tafel. Er is ook een Brexit
Communicatie Tafel met alle bovengenoemde partijen met als doel eenduidig te communiceren en
zo de boodschap(pen) te versterken. Ten slotte is er het zogeheten ODB-Ferryoverleg tussen
koepels van bedrijven en Douane met brede deelname vanuit de Rijksoverheid en de havenlogistieke sector (inclusief ferrymaatschappijen). Hierin vindt afstemming plaats over de
voorbereidingen op het aflopen van de overgangsperiode en de inzet op efficiënte afwikkeling van
vervoersstromen (goederen en passagiers) van en naar het VK.
Met de private sector werken Douane en NVWA samen ten behoeve van het digitale Port
Community System van Portbase, waardoor grensformaliteiten zoveel mogelijk vooraf en digitaal
afgehandeld kunnen worden om de risico’s van mogelijke congestie zoveel als mogelijk te
beperken. In een gezamenlijke campagne getreadyforbrexit.eu worden stakeholders in binnen- en
buitenland intensief geïnformeerd over hoe zij zich dienen voor te bereiden om na het aflopen van

6

de overgangsperiode soepel via de Nederlandse ferryhavens te kunnen blijven handelen met het
VK.
Luchtvaart – luchtverkeersrechten
Na het aflopen van de overgangsperiode zal het VK geen deel meer uitmaken van de
gemeenschappelijke EU-luchtvaartruimte. Het is momenteel nog onduidelijk of er een
luchtvaartovereenkomst tussen de EU en het VK tot stand komt als onderdeel van het toekomstig
partnerschap. Als het niet lukt om afspraken met het VK te maken over een
luchtvaartovereenkomst, dan zal vliegverkeer niet meer mogelijk zijn op basis van EU wet- en
regelgeving. Het kabinet zal samen met de EU opties verkennen om te voorkomen dat het
vliegverkeer tussen de EU en het VK in dat geval zou stoppen.
Luchtvaart – luchtvaartveiligheid
Het is momenteel nog onduidelijk of een Bilateral Aviation Safety Agreement (BASA) tussen de EU
en het VK tot stand komt als onderdeel van het toekomstig partnerschap. Als het niet lukt om
afspraken over luchtvaartveiligheid te maken, zou dit kunnen leiden tot leveringsproblemen voor
Britse vliegtuigonderdelen door het gebrek aan de juiste certificering. Hierdoor zou er een tekort
aan bepaalde vliegtuigonderdelen kunnen ontstaan en zou er mogelijk EU operationele
luchtvaartcapaciteit beperkt moeten worden. Het kabinet verkent samen met de EU opties om
zulke tekorten waar nodig te voorkomen.
Luchtvaartsectorpartijen is daarnaast gevraagd personeelslicenties die zijn afgegeven door het VK
om te zetten naar personeelslicenties afgegeven door een EU-lidstaat. Afhankelijk van de uitkomst
van de onderhandelingen zouden de licenties afgegeven door het VK hun geldigheid namelijk
kunnen verliezen.
Wegvervoer
Het is momenteel nog onduidelijk of er afspraken over markttoegang voor wegvervoer zullen
worden gemaakt als onderdeel van het toekomstig partnerschap. Als het niet lukt om afspraken
over markttoegang voor wegvervoer te maken, zal Nederlands vrachtverkeer van, naar, door of in
het VK niet in de huidige omvang mogelijk zijn. Een tijdelijke noodoplossing is terugvallen op het
CEMT- quotasysteem. De Nationale en internationale wegvervoer organisatie (NIWO) heeft hier
met wegvervoerders reeds veelvuldig over gecommuniceerd en het ondernemersloket van 6 juli
2020 tot en met 14 augustus 2020 opengesteld, zodat vervoerders digitaal een aanvraag voor een
CEMT-vergunning digitaal konden indienen. Het CEMT-systeem biedt echter onvoldoende capaciteit
voor een structurele oplossing voor de totale vervoerstroom. Daarnaast is een CEMT-vergunning
relatief duur voor wegvervoerders. Het kabinet beziet momenteel welke opties mogelijk zijn.
Zeescheepvaart
Ook of er afspraken over goederenhandel, maritieme diensten en een gelijk speelveld voor
zeescheepvaart zullen worden gemaakt als onderdeel van het toekomstig partnerschap is nog niet
duidelijk. Als het niet lukt om afspraken over maritieme diensten te maken, zal voor de
zeescheepvaart de internationale regelgeving van onder meer WTO, ILO en IMO gelden, onder
meer op het gebied van markttoegang, arbeidsomstandigheden, veiligheid, milieu en
havenstaatcontroles. Reddingsoperaties op zee en onderlinge bijstandverlening zijn gebaseerd op
internationale afspraken, zodat daarover geen nadere afspraken tussen EU en VK worden
voorzien. De Commissie heeft verschillende relevante readiness notices gepubliceerd7 en de
communicatie aan de sector is er onder andere op gericht om deze adviezen te implementeren.
Tevens is na een voorstel van de Commissie Verordening (EU) 2019/495 aangenomen tot wijziging
van Verordening (EU) nr. 1316/2013 om zeeverbindingen tussen de Ierse havens en de Franse,
Belgische en Nederlandse havens aan de TEN-T kernnetwerkcorridor Noordzee-Middellandse toe te
voegen. Het betreft hier een technische aanpassing waarmee helderheid wordt gegeven over de
route van de corridor op het moment dat Verordening (EU) nr. 1316/2013 niet meer van
toepassing is op het Verenigd Koninkrijk.
Interne veiligheid en dataverkeer
Het VK is een belangrijke partner in de Europese interne veiligheidssamenwerking en Nederland
werkt als buurland nauw samen met het VK in de aanpak van criminaliteit en terrorisme. Het
DG MOVE nota m.b.t. maritiem transport, dd. 04/06/2020; DG MOVE nota m.b.t. maritieme veiligheid,
28/04/2020;
7

7

terugtrekkingsakkoord bevat op dit terrein voorzieningen waardoor vormen van samenwerking die
voor het einde van de overgangsperiode zijn gestart ook na die datum op een ordelijke manier
kunnen worden afgerond. Voor nieuwe vormen van samenwerking zal de werkwijze echter
afhankelijk zijn van te maken afspraken hierover in het kader van het toekomstig partnerschap.
Bij het ontbreken van zulke afspraken zal deels kunnen worden teruggevallen op beschikbare
multilaterale verdragen, zoals van de Raad van Europa. Voor een overzicht in dit verband verwijs
ik u naar de Kamerbrief van het ministerie van Justitie en Veiligheid over de gevolgen van de
Brexit voor justitie en veiligheid.8
De samenwerkingsvormen waarop kan worden teruggevallen zijn over het algemeen complexer en
tijdrovender en vergen maatwerk. Op het terrein van politie en justitie is daarom een aantal
aanvullende maatregelen genomen. Zo is de plaatsing van de zittende Nederlandse politieadviseur
in het VK omgezet naar geaccrediteerd liaison en is per 1 november 2019 een tweede operationele
liaison in het VK geplaatst. Vanuit de KMar is per maart 2020 tevens een operationele liaison
geplaatst en per november 2019 een extra functionaris bij het Landelijk Internationaal
Rechtshulpcentrum (LIRC). Het LIRC is tevens uitgebreid met enkele formatieplaatsen ter
ondersteuning van Britse liaisons in Nederland en van Nederlandse liaisons in het VK. Ter
voorbereiding op het wegvallen van het Schengeninformatiesysteem (SIS) in relatie tot het VK
worden VK Interpolsignaleringen permanent verwerkt in het nationale opsporingssysteem. Ook bij
het OM, de FIOD en de afdeling Internationale Rechtshulp in Strafzaken (AIRS) van het ministerie
van Justitie en Veiligheid zal er sprake zijn van extra druk op de werkzaamheden. Deze
organisaties zullen net als politie en KMar de werklast monitoren en tevens mogelijke
verschuivingen in trends van criminele fenomenen in de gaten houden.
Ten aanzien van de doorgifte van persoonsgegevens regelt het terugtrekkingsakkoord dat het
bestaande Unierecht van toepassing blijft in het VK met betrekking tot de verwerking van
persoonsgegevens van betrokkenen buiten het VK, mits deze persoonsgegevens (a) onder EUrecht zijn verwerkt in het VK voor het einde van de overgangsperiode, of (b) zijn verwerkt in het
VK na het einde van de overgangsperiode op basis van het terugtrekkingsakkoord, en tot het
moment dat de Commissie besluit dat het VK een passend niveau van bescherming biedt door
middel van het vaststellen van een adequaatheidsbesluit. Een dergelijk adequaatheidsbesluit zal
dan de grondslag zijn voor de doorgifte en bescherming van persoonsgegevens. In de politieke
verklaring is aangegeven dat de Commissie zo snel mogelijk na de terugtrekking van het VK uit de
EU begint met de procedure voor adequaatheidsbesluiten zowel voor de Algemene Verordening
Gegevensbescherming (Verordening 2016/679) als de Richtlijn politie- en justitiegegevens
(Richtlijn 2016/680). Dit met het oog op aanname voor het einde van de overgangsperiode en
voor zover het VK aan de toepasselijke voorwaarden voldoet. Deze beoordeling is momenteel
gaande. Indien geen adequaatheidsbesluiten worden afgegeven voor het einde van de
overgangsperiode is het Unierecht voor de doorgifte van persoonsgegevens aan derde landen van
toepassing. De Autoriteit Persoonsgegevens biedt in afstemming met de European Data Protection
Board (EDPB) meer informatie over deze mogelijkheden op haar website. 9
Markttoegang en handel
Na het aflopen van de overgangsperiode geschiedt de handel met het VK zoals met een ander
derde land (d.w.z. sowieso douaneprocedures bij verkeer tussen VK en EU, met en zonder
akkoord). Hoe de voorwaarden en procedures er uit gaan zien, hangt af van de inhoud van het
toekomstig partnerschap met het VK. Het gaat dan om zaken als (phyto-)sanitaire maatregelen
(SPS), technische handelsbelemmeringen (TBT), invoertarieven (incl. bijbehorende
oorsprongsregels), intellectuele eigendomsrechten en bescherming van oorsprongsbenamingen.
Zodra hierover meer duidelijk is zal de communicatie worden aangepast, o.m. via het Brexitloket.
Voor bedrijven is hierbij van belang te beseffen dat zij in het geval van een akkoord zullen moeten
voldoen aan de daarin overeengekomen preferentiële oorsprongsregels om gebruik te kunnen
maken van de in het akkoord afgesproken tarieven. Mocht een product niet voldoen aan de
preferentiële oorsprongsvereisten uit het akkoord dan geldt het WTO-importtarief.
In het terugtrekkingsakkoord zijn afspraken gemaakt over goederendie bij het aflopen van de
overgangsperiode reeds in de handel zijn gebracht. In het terugtrekkingsakkoord is afgesproken
dat alle producten die in de EU en het VK in de handel zijn gebracht vóór het aflopen van de

Kamerstuk 23 987, nr. 302
https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/nieuws/europese-toezichthouders-publiceren-nadere-toelichtingbrexit
8
9

8

overgangsperiode in de handel mogen blijven en verder verhandeld mogen worden tussen de EU
en het VK totdat ze de eindgebruiker hebben bereikt, uitgezonderd levende dieren, levende
producten en producten van dierlijke oorsprong. Deze in de handel gebrachte goederen moeten
wel blijven voldoen aan EU wet- en regelgeving, waaronder relevante bepalingen ten aanzien van
het op de markt brengen en van de veiligheid van producten.
Zie voor de overige voorbereidingen op het gebied van markttoegang en handel de
voorbereidingen van Douane, NVWA en de ferryterminals onder het kopje grenscontroleprocessen.
Overige onderwerpen
Financiële markten
De minister van Financiën heeft in aanloop naar het potentiële no deal moment van maart 2019,
mede met het oog op de continuïteit van de dienstverlening op doorlopende derivatencontracten
die VK marktpartijen zijn overeengekomen met in Nederland gevestigde marktpartijen, een
tijdelijke vrijstellingsregeling voor in het VK gevestigde beleggingsondernemingen vastgesteld voor
het geval dat er sprake zou zijn van een Brexit zonder terugtrekkingsakkoord.10 Deze
vrijstellingsregeling is (nog) niet in werking getreden. Gegeven de extra tijd die financiële
instellingen sindsdien hebben gehad om contracten aan te passen en/of activiteiten over te
plaatsen, alsmede op basis van analyses van de toezichthouders, voorziet het kabinet vooralsnog
geen noodzaak om deze regeling na het einde van de overgangsperiode alsnog in werking te laten
treden. Op dit gebied dienen Britse instellingen en hun Nederlandse klanten – waaronder voor een
belangrijk deel financiële instellingen - resterende voorbereidende stappen te zetten waar dat nog
nodig is. Zie voor de overige voorbereidingen op het gebied van financiële dienstverlening de
appreciatie van de mededeling van de Commissie in bijlage 2.
Energie
Het kabinet acht het van belang dat elektriciteit- en gashandel met het VK via de
energieverbindingen voor elektriciteit en gas tussen NL en het VK (zogeheten ‘interconnectoren’)
doorgang kan blijven vinden. Eerder is daarbij het juridisch kader voor deze interconnectoren als
aandachtspunt geïdentificeerd. Dat werd voorheen namelijk geregeld door Europese regelgeving
voor de interne markt voor elektriciteit en aardgas.11 Deze richtlijnen boden geen juridisch kader
voor interconnectoren met derde landen, wat het VK sinds het moment van terugtrekking is.
Daarom is voortzetting van het juridisch kader voor deze interconnectoren geregeld in Artikel III
en IV van de Brexit verzamelwet, evenals in de bijbehorende AmvB van de minister van
Economische Zaken en Klimaat die sinds 01-02-2020 van kracht is.12 Recentelijk is ook de Gaswet
gewijzigd als gevolg van de gewijzigde Gasrichtlijn, die de eisen aan interconnectoren met derde
landen gelijkstelt aan interconnectoren tussen EU-lidstaten. Tevens is middels artikel V van de
verzamelwet de wet goedkeuring en uitvoering Markham-overeenkomst gewijzigd. Deze
maatregelen zijn reeds sinds 01-02-2020 van kracht.
Het beeld is dat vooralsnog geen verdere maatregelen op het gebied van energie noodzakelijk zijn.
Wel houdt het kabinet nauw contact met stakeholders in de aanloop naar het aflopen van de
overgangsperiode.
Visserij
Voor het verkrijgen van toegang tot de Britse wateren is een akkoord nodig tussen de EU en het
VK. Bij het uitblijven van een visserijakkoord hebben vissers uit de EU geen toegang meer tot de
VK viswateren en andersom. De Europese Unie is exclusief bevoegd om dergelijke verdragen te
sluiten dan wel tijdelijke mitigerende maatregelen in te stellen en hierover te overleggen met het
VK. Nederland trekt nauw op met de meest betrokken visserijlidstaten. Daarnaast onderhoudt
Nederland nauw contact met de visserijsector en de Commissie over de voortgang van de
onderhandelingen en de verschillende scenario’s en consequenties.
Justitiële samenwerking handelszaken
De justitiële samenwerking in handelszaken maakt geen onderdeel uit van de onderhandelingen

Dit heeft het kabinet gedaan middels een wijziging van het Besluit aangewezen Staten Wft en de
Vrijstellingsregeling Wft. Zie ook Staatscourant 2019, 6943.
(https://www.Rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/02/04/aanpassing-tijdelijke-vrijstellingsregeling-voorbritse-beleggingsondernemingen)
11
Richtlijn 2009/72 en richtlijn 2009/73.
12
https://wetten.overheid.nl/BWBR0042110/2020-02-01
10

9

over de toekomstige relatie. Voor de readiness voorbereidingen in dit verband verwijs ik u naar de
appreciatie van de Commissiemededeling op dit onderdeel in bijlage 2.
d. Crisismanagement
Bij de voorbereidingen op een mogelijke no deal Brexit in de eerdere fase is interdepartementaal
geoefend op het vlak van crisisbeheersing bij mogelijke verstoringen ten gevolge van de Brexit.
Hierbij hebben experts uit verschillende disciplines samen met crisisexperts fictieve scenario’s
doorlopen om dilemma’s aangaande verantwoordelijkheden, bevoegdheden, inhoudelijke
tegenstrijdigheden en publieke opinie te inventariseren en te bespreken. Inmiddels is tijdens de
Corona-crisis veel ervaring opgedaan binnen de nationale crisisstructuur. Op beide wordt
voortgebouwd in voorbereiding op het aflopen van de overgangsperiode en op eventuele
verstorende effecten die daarbij kunnen optreden, net als op alle ervaring en expertise op het
gebied van crisisbeheersing bij een aantal vakdepartementen. Indien ernstige verstoringen na het
aflopen van de overgangsperiode zouden ontstaan, is de nationale crisisstructuur inzetbaar.
e. Overig
Naast de eerder genoemde voorbereidingen op het gebied van organisatie, beleid, communicatie
en crisismanagement, bereidt het kabinet zich ook op andere manieren voor op het aflopen van de
overgangsperiode.
Wetgeving
Er is een wetsvoorstel in voorbereiding tot wijziging van de Verzamelwet Brexit en enkele andere
wetten. Voorgesteld worden enkele technische bepalingen op het gebied van belastingen om
uitvoering te kunnen geven aan het terugtrekkingsakkoord. Tevens worden enkele technische
bepalingen voorgesteld om op het gebied van de zorgverzekeringen uitvoering te kunnen geven
aan het terugtrekkingsakkoord en om, in het geval van geen akkoord over het toekomstig
partnerschap met het VK, dezelfde mogelijkheden te hebben tot het treffen van maatregelen als
op het gebied van de sociale zekerheid. Voorts wordt voorgesteld de toepassingsperiode van
artikel X van de Verzamelwet Brexit aan te passen opdat het onder de strikte voorwaarden van dat
artikel mogelijk zal zijn om gedurende een beperkte periode na het aflopen van de
overgangsperiode bij AMvB of ministeriële regeling af te wijken van de wet. De belangrijkste reden
hiervoor is dat de juridische situatie ten gevolge van de Brexit pas na het aflopen van de
overgangsperiode wezenlijk zal veranderen voor burgers en bedrijven. Het wetsvoorstel wordt
binnenkort aangeboden aan de afdeling Advisering van de Raad van State.
Samenwerking met Europese Commissie en andere Europese lidstaten
Nederland is gebaat bij een goede voorbereiding op het aflopen van de overgangsperiode op zowel
nationaal als EU-niveau. Wanneer actoren in andere EU-lidstaten zich onvoldoende voorbereiden
op de veranderende situatie kan dit leiden tot logistieke problemen in Nederland vanwege onze
geografische ligging ten opzichte van het VK. Het kabinet is de Commissie erkentelijk voor de
coördinerende rol die zij speelt bij de voorbereidingen van alle lidstaten, zoals ook blijkt uit de
appreciatie van de mededeling in bijlage 2. Tevens werkt Nederland samen met andere meest
betrokken lidstaten, zoals België, Duitsland, Frankrijk en Ierland om de voorbereidingen op elkaar
af te stemmen en ervaringen uit te wisselen. Dit zorgt er niet alleen voor dat Nederland de eigen
voorbereidingen nog eens kritisch tegen het licht houdt, maar verstevigt tevens de contacten om
bij eventuele grensoverschrijdende problemen vlot af te kunnen stemmen. Daarnaast zal dit
najaar wederom actief informatie met andere lidstaten worden gedeeld over de veranderingen in
logistieke processen in de ferryhavens na de overgangsperiode, in nauwe aansluiting op de
informatieverstrekking door private partijen.
Implementatie terugtrekkingsakkoord
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld is een correcte en spoedige implementatie van de afspraken
en juridische verplichtingen uit het terugtrekkingsakkoord door beide partijen van groot belang.
Hierbij gaat speciale aandacht uit naar de gemaakte afspraken over burgerrechten en over de
Ierse grens. Het door het terugtrekkingsakkoord ingestelde gemengd comité houdt hier
toezicht op. Het kabinet monitort de ontwikkelingen nauwgezet. Waar relevant hebben de
nationale voorbereidingen voor de implementatie van het terugtrekkingsakkoord hun weerslag
gevonden in de hierboven beschreven voorbereidingen.

10