Project 61

Eindbeeldstudie
Locale voordeeltarieven

Elndbeeldstudle 63'OVC Relslnformatle: route, tfd en pr[s'

30-11-2009 * F 1.0

Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Documentgegevens

Managementsamenvatting

Í
Inleiding
2 Studieresultaten
2.I De huidige (papieren) situatie
2.2 De mogelijkheden na de komst van de chipkaart
3 Conclusies en aanbevelingen

Eindbeeldstudie naam project

x datum x versie *

6
6
6

8

2la

Documentgegevens
Versiebeheer
Auteur

1

Datum
27oLtO

2

180210

Eric Kóhler
Eric Kóhler

3

300310

Eric Kóhler

Versie

Wiiziqinq
Aanpassingen nav
kanttekeningen van Rikie Boevink
en Marcel Weiiers
Aanpassingen nav bespreking in
Klantenoverleg vervoerders, IPO
vakberaad en SkW OV
chipkaaftoverleq

Betrokken partijen
De volgende personen zijn betrokken b'rj het opstellen van het document en
bevestigen kennis te hebben genomen van de inhoud van dit document en zijn
hiermee akkoord.
Naam
Eric Kóhler
Biórn Edelenbos
Gerben Nelenmans
Eric Kóhler

Namens

Rol

SKVV

schriiver
Lid proiectqroep
Lid projectgroep
schriiver

IPO
TLS
SKVV

Eind beeldstudie naam project

x datum x versie *

Datum

Versie
1
1

1

l aoril '10

3la

3

Ma nagementsa menvatti n g
In de eindbeeldtekst van de consumentenorganisaties staat het volgende: lokale
voordeeltarieven waren de afgelopen jaren geen probleem en zijn dat ook in de toekomst niet.
In dit project, dat alleen betrekking heeft op het regionale openbaar vervoer, wordt
beschreven wat de mogelijkheden zijn voor zover we dat nu kunnen ovezien.
Onder meer de decentralisatie van het openbaar vervoer heeft ertoe geleid dat er naast het
landelijk geldende Nationaal Vervoerbewijs lokale en regionale voordeeltarieven bestaan. De
diversiteit hiervan is groot. Deze kaartjes kennen een stijgend aandeel in de omzet, in
sommige regio's zelfs tot 40olo,
De chipkaart maakt, op dat ene reis- en betaalmiddel, differentiatie van tarieven mogelijk. De
chipkaaft is in de eerste plaats bedoeld om de reiziger gemak te bieden: hij reist met één
kaart door de openbaar vervoerketen. Dit gemak betekent een beperking van het aantal
tariefmogelijkheden. Reizigers moeten niet constant het gevoel krijgen dat zij wellicht teveel
betalen omdat er een heleboel andere tariefmogelijkheden zijn. Tarieven moeten inzichtelijk en
begrijpelijk zijn. Het is bovendien ook wenselijk de systeemcomplexiteit in technische zin te
beperken. Het devies voor alle betrokken partijen moet daarom zijn: 'keep it simple'.
Dat neemt niet weg dat er diverse mogelijkheden zijn voor lokale voordeeltarieven, zowel in de
vorm van koftingproducten, van lage kilometeftarieven of van een volledig afgekocht reisrecht
voor één enkele rit of reis, Papieren kaartjes blijven ook mogelijk. Of er lokale of regionale
voordeeltarieven zijn, wordt decentraal bepaald.

Eindbeeldstudie naam project

* datum * versie *

418

1 Inleiding
Overleg tussen consumentenorganisaties en de partijen verenigd in het regieteam OVchipkaart heeft geleid tot een gezamenlijk gedragen wens om 15 studieprojecten over het
Eindbeeld van de OV-chipkaart uit te voeren. Vanuit de partijen verenigd in het regieteam
OV-chipkaart is opdracht gegeven tot het realiseren en faciliteren van deze
stud ieprojecten.
Het veftrekpunt van de studieprojecten wordt gevormd door de elementen die door de
consumentenorganisaties zijn geformuleerd en de standpunten van de partijen
vertegenwoordigd in de regiegroep.

In de eindbeeldtekst van de consumentenorganisaties staat het volgende: lokale
voordeeltarieven waren de afgelopen jaren geen probleem en zijn dat ook in de toekomst niet.
In dit project wordt beschreven wat de mogelijkheden zijn voor zover we dat nu kunnen
overzien. Vooraf moeten twee essentiële opmerkingen worden gemaakt:
1. Of er lokale of regionale voordeeltarieven zijn, wordt decentraal bepaald. Provincies en
stadsregio's nemen besluiten over de tarieven. Zij doen dit in overleg met de vervoerders en
veelal op voorstel van de vervoerders, soms ook op voorstel van gemeenten of andere
partijen. Voorstellen worden ter advies voorgelegd aan de regionale consumentenplatforms.
Landelijke besluiten over tarieven anders dan die opgenomen in het Landelijk Tarievenkader
worden niet genomen.
2. Een te grote tarievenrijkdom heeft invloed op de complexiteit van het systeem (de werking
en de onderlinge relatie tussen producten en tarieven). Vanwege de opbouw en de technische
complexiteit van het chipkaartsysteem moet het devies voor alle betrokken partijen zijn: 'keep
it simple'. Dit is ook van belang omdat het daarmee voor de reiziger begrijpelijk blijft,
Deze notitie heeft uitsluitend betrekking op reizen met bus, tram of metro. Voor het reizen per
trein gelden lokale voordeeltarieven nu en in de toekomst in het algemeen niet.

Eindbeeldstudie naam project

* datum * versie *

sl8

2 Studieresultaten
2.1 De huidige (papieren) situatie
Het huidige, papieren tarievenlandschap voor het regionaal openbaar vervoer is in essentÍe
eenvoudig, maar in de praktijk in toenemende mate complex. De eenvoud zit in het NVB. De
strippenkaarten en sterabonnementen zijn in heel Nederland geldig en kennen een vrijwel
onbeperkt overstaprecht. Het NVB kent geen lokale of regionale voordeeltarieven. Onder meer
de decentralisatie van het openbaar vervoer heeft ertoe geleid dat die tarieven er het
afgelopen decennium wel zijn gekomen. De diversiteit ervan is groot, voor reizigers'van
buiten' is het misschien even zoeken, maar de kaartjes kennen een stijgend aandeel in de
verkoop. In sommige regio's zelfs tot 4oo/o van alle kaaftjes.
Lokale voordeeltarieven zijn veelal wagenverkoopkaaftjes en kennen een beperkte geldigheid,
zoals alleen in de daluren of op koopavonden en -zondagen. Soms is de reiziger duurder uit
dan met de strippenkaart. Toch ervaren veel reizigers dit als een prettig alternatief. Voor een
rond bedrag, zoals één of twee euro kan de reiziger een kaartje kopen en hoeft geen
strippenkaart te kopen. De strippenkaart is qua aanschaf duurder, maar per reis goedkoper.
Er is nog een ander soort lokale voordeeltarieven, te weten tarieven die gekoppeld zijn aan
bepaalde evenementen of aan (voorstellingen in) theaters, filmhuizen e,d. Een kenmerk van
alle voordeeltarieven is dat ze voor de reiziger veel beperkingen hebben, Voor reizigers die een
wat langere reis door bijvoorbeeld twee regio's of bij twee vervoerders maken, pakt de
voorverkoopstrippenkaaft vrijwel altijd voordeliger uit.

2.2 De mogelijkheden na de komst van de chipkaart
De komst van de chipkaart maakt, op dat ene reis- en betaalmiddel, differentiatie van tarieven
en daarmee de (introductie van) lokale voordeeltarieven mogelijk, Lokale voordeeltarieven
zijn, net als nu, niet interessant voor reizigers die in het desbetreffende gebied een volledig
afgekocht reisrecht (een 100o/o abonnement, zoals nu een sterabonnement) hebben. Ze zijn
dus bestemd voor reizigers die gebruik maken van'reizen op saldo'. De chipkaart is in de
eerste plaats bedoeld om de reiziger gemak te bieden. Hij betaalt een basistarief plus daarbij
een bedrag per kilometer. Het basistarief is landelijk gelijk, het bedrag per kilometer kan
verschillen per gebied en/of per vervoerder. Bij een overstap binnen 35 minuten na uitchecken
betaalt de reiziger het basistarief niet opnieuw. Dit systeem zorgt ervoor dat de reiziger met
groot gemak reizen met overstappen in meerdere gebieden kan maken: hij hoeft alleen zijn
chipkaaft bij het in- en uitstappen voor de kaartlezer te houden. Net als nu met de
strippenkaart passen lokale voordeeltarieven hier niet bij.
Genoemd gemak betekent ook een beperking van het aantal tariefmogelijkheden. Reizigers
moeten niet constant het gevoel krijgen dat zij wellicht teveel betalen omdat er een heleboel
andere tariefmogelijkheden zijn. Tarieven moeten inzichtelijk en begrijpelijk zijn, Het is
bovendien ook wenselijk de systeemcomplexiteit in technische zin te beperken,

Bovenstaande beperkingen indachtig zijn er diverse mogelijkheden voor lokale
voordeeltarieven. De hierna volgende lijst zal waarschijnlijk niet uitputtend blijken te zijn.
- In een bepaald gebied en/of bij een bepaalde vervoerder kunnen zeer lage
kilometertarieven worden gehanteerd. De reiziger behoudt dan volledig zijn
overstaprecht. Een voorwaarde hierbij is dat het basistarief (nu 78 cent) gehandhaafd
blijft. Het desbetreffende gebied moet dan wel, afhankelUk van de situatie, in het
systeem apart worden gedefinieerd.

Eindbeeldstudie naam project

* datum * versie *

6la

-

In een bepaald gebied kan een flat fare worden Eehanteerd, waarbij dat gebied
afhankelijk van de situatie in het systeem door de betrokken vervoerder(s) apart is
gedefinieerd.
Het voordeeltarief kan als product met volledig afgekocht reisrecht worden verkocht. De

reiziger zet bij de automaat eenmalig het voordelige'kaartje' op zijn chipkaart. Iets
dergelijks gebeurt momenteel met het nachttarief bij het GVB.
- Een aantal provincies en regio's zijn voornemens voordeeltarieven in de vorm van
producten die kofting geven op saldoreizen in te voeren. De reiziger betaalt dan per
maand of jaar een vastrecht en krijgt daarvoor korting op saldoreizen in de daluren.
Deze kofting betreft ook het basistarief. Momenteel wordt een dergelijk regionaal
interoperabel koftingsrecht getest met name ten aanzien van de interrelatie met andere
mogelijke producten op de OV-chipkaart, in het bijzonder bij een overstap.
- Wagenverkoop blijft op alle bussen en trams gehandhaafd. De reiziger ontvangt een
chipkaaft voor eenmalig gebruik of een papieren kaartje. Doorgaans zullen die
wagenverkooptarieven duurder zijn dan het normale chipkaarttarief (het tarief voor
saldoreizen). Maar dat hoeft niet. Lokaal kan een laag tarief gelden. De reiziger mist
dan natuurlijk de voordelen van de chipkaart (met één kaart door de keten), net als hij
nu bij dit soort'eurokaartjes'de voordelen van de strippenkaart (overstaprecht) mist.
- Specifieke nicheproducten, de theaterkaartjes en dergelijke, kunnen blijven bestaan.
Waar sprake is van gesloten instapregimes zullen ze echter vervangen moeten worden
door de chipkaaft.
Waar een lokaal of regionaal voordeeltarief in de vorm van een apart product op de kaart is
gezet, heeft de reiziger geen keuze meer: hij reist in het desbetreffende gebied dan met dit
product. Dat is anders dan nu. De reiziger kan nu immers in veel gebieden tot op het
laatste moment kiezen of hij een goedkoop wagenverkoopkaaftje aanschaft of met de
strippenkaart betaalt. Bij de chipkaart heeft het eenmaal aangeschafte product automatisch
voorrang. Deze notie betekent dat het niet alleen vanwege de complexÍteit van het
systeem, maar ook vanuit reizigersoogpunt niet wenselijk is de huidige lokale
voordeeltarieven één op één over te zetten op de chipkaart.

Eind beeldstudie naam project

* datum * versie *

718

3 Conclusies en aanbevelingen
Lokale voordeeltarieven zijn ook na volledige invoering van de chipkaart mogelijk. Er zijn

redenen enige terughoudendheid te betrachten. Het is aan de regio te bepalen of er een
voordeeltarief komt of blijft bestaan, wat dat tarief is, welke vorm het heeft en wat het
geldigheidsgebied is. Hierbij geldt dat altijd een intensieve en gedetailleerde afstemming nodig
is met de concessieverleners en vervoerders in de omliggende regio's (zeker indien er veel
overstapverkeer tussen deze regio's is) om ervoor te zorgen dat bij zo'n overstap producten en
tarieven op de OV-chipkaart het gewenste gedrag vertonen,

Eindbeeldstudie naam project

x datum x versie *

al8