IOB Evaluatie Nieuwsbrief
# 17 02
Beleidsdoorlichting van de Nederlandse
samenwerking met de ontwikkelingsorganisaties
van de Verenigde Naties

erlandse samenwerking met de ontwikkelingsorganisaties van de Verenigde Naties | Evaluatie Nieuwsbrief # 17 02 | Beleidsdoorlichting van de Nederlandse samenwerking met de ontwikke

Bevindingen
• Een belangrijke doelstelling van het Nederlandse beleid
is het versterken van de VN op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking en vredesopbouw. Het
United Nations Development Programme (UNDP) speelt
daarin een cruciale rol om de inhoudelijke en operationele
coördinatie tussen de ontwikkelingsorganisaties van de
VN te bevorderen. Om die reden ontvangt UNDP van
Nederland jaarlijks algemene vrijwillige bijdragen. Sinds
2011 is de bereidheid om financieel aan deze doelstelling
bij te dragen fors gedaald. Daarvoor in de plaats is een
grotere focus op de eigen Nederlandse prioriteiten
gekomen.
• De verwachte comparatieve voordelen die ten grondslag
liggen aan de kanalisering van middelen voor de uitvoering
van programma’s en projecten, worden in belangrijke
mate waargemaakt. De mate waarin de organisaties
inzicht verschaffen in de effectiviteit van hun activiteiten
verschilt echter nogal: het beste gebeurt dat voor de
programma’s voor drinkwater en sanitatie van het United
Nations International Children’s Emergency Fund
(UNICEF), het programma voor de aankoop en distributie
van goederen en medicijnen van het United Nations
Population Fund (UNFPA) en de programma’s van het
International Fund for Agricultural Development (IFAD).
• De overheadkosten liggen veelal binnen de gestelde
normen. De grootste efficiëntieproblemen spitsen zich

toe op de kosten die voortvloeien uit het gebrek aan
samenwerking en overlapping.

Lessen
• De grotere concentratie op de Nederlandse prioriteiten
gaat ten koste gaat van de traditioneel grote nadruk op
versterking van het multilaterale systeem. Het is niet
goed mogelijk gebleken beide doelstellingen ten tijde van
bezuinigingen op OS in de praktijk te combineren.
Daarvoor zijn scherpere keuzes nodig.
• De noodzaak om het beleid te actualiseren geldt met
name voor het terrein van conflict en fragiliteit. Daar is
een geïntegreerde strategie nodig voor de Nederlandse
inzet vis-à-vis de VN om een meer strategische en
coherente inzet mogelijk te maken.
• Er is nog genoeg ruimte om efficiënter te werken door de
Nederlandse steun aan de VN meer te concentreren op
minder activiteiten en meer tijd vrij te maken voor het
monitoren van de activiteiten en de inhoudelijke
samenwerking.
• Het is van belang de inzet op de VN-brede onderwerpen
ook in de toekomst voldoende aandacht te kunnen
geven. Deze moet wel voldoende worden gevoed met
expertise en bijdragen vanuit het ministerie en de
ambassades.

Achtergrond
De Nederlandse regering hecht grote waarde aan de samenwerking
met de ontwikkelingsorganisaties van de Verenigde Naties (VN). In
deze beleidsdoorlichting gaat de directie Internationaal Onderzoek
en Beleidsevaluatie (IOB) van het ministerie van Buitenlandse Zaken
(BZ) na in welke mate de verwachtingen over de samenwerking met
de VN-organisaties heeft bijgedragen aan de doelstellingen van het
Nederlandse OS-beleid en in welke mate de verwachte comparatieve
voordelen van de VN daarbij worden waargemaakt. Het onderzoek
legt de nadruk op de bestedingen die vallen onder de prioriteiten
(speerpunten) van het Nederlandse OS-beleid. Daarbij is een keuze
gemaakt voor de organisaties waar verreweg het meeste geld naar
toe gaat.

Bevindingen
De Nederlandse financiering
Nederland financiert de ontwikkelingsorganisaties van de VN op
het gebied van OS en vredesopbouw in de periode 2012-2015 met
in totaal EUR 1,76 miljard. De drie grootste ontvangers (UNDP,
UNICEF en UNFPA) ontvangen 70 procent van het totaal, terwijl
de overige 30 procent wordt verdeeld over 18 organisaties. Tien
organisaties ontvangen kleine bedragen, variërend van EUR 0,6
tot EUR 30 miljoen over vier jaar.
In tabel 1 zijn de uitgaven per jaar opgenomen.

Tabel 1
Organisatie

Een belangrijke doelstelling van het Nederlandse beleid is het
versterken van de multilaterale betrokkenheid via de algemene
bijdragen aan de zogeheten ‘systeemorganisaties’ UNDP en UNICEF.
Sinds 2011 is de bereidheid om financieel aan deze doelstelling bij te
dragen fors gedaald. De algemene vrijwillige bijdragen aan UNDP
en UNICEF dalen gestaag vanaf 2011 en de totale bijdrage aan beide
organisaties in 2015 is nog maar een derde van die in 2011. Daarvoor
in de plaats is een grotere focus op de eigen Nederlandse
prioriteiten gekomen.
Zowel de modaliteit (core funding en brede programmasteun) als de
voorspelbaarheid van de Nederlandse financiering aan UNFPA en
UNAIDS in het geval van seksuele gezondheids- en reproductieve
rechten (SRGR) en aan IFAD in het geval van voedselzekerheid,
dragen in belangrijke mate bij aan de mogelijkheden voor deze
organisaties om efficiënter en effectiever te kunnen werken.
De grote schommelingen in de totale bijdragen aan UNDP en
UNICEF zijn er de oorzaak van dat zowel de continuïteit als de
voorspelbaarheid van de Nederlandse financiering de afgelopen
jaren sterk zijn verminderd.
Het voornemen om de besluitvorming over de financiering te
relateren aan de kwaliteit van de organisaties is niet goed terug te
vinden in de besluitvorming over de bestedingen.
Nederland is voorstander van zoveel mogelijk ongeoormerkte
financiering omdat deze de organisaties in staat stelt zelf
prioriteiten te stellen en ruimte biedt om hun ‘systeemfunctie’
zo goed mogelijk in te vullen. In de onderzochte periode was
52 procent van de Nederlandse financiering ongeoormerkt.
Nederland scoort daarmee bovengemiddeld ten opzichte van andere
OESO-DAC-donoren, maar blijft achter bij de Scandinavische
landen.

Totale bijdragen per jaar aan ontwikkelingsorganisaties van de VN, 2012-2015 plus 2016, in EUR miljoen
2012

2013

2014

2015

2012-2015

2016

UNDP

125,2

135,9

133,4

88

482,5

129,1

UNICEF

117,6

140,5

111,5

87,8

457,4

145,5

UNFPA

73

81,6

72,7

69,1

296,4

74,7

IFAD

39

26

22,3

22,5

109,8

45,8

WHO

30

19,4

20

14,9

84,3

18,3

UNAIDS

20

20

20

20,1

80,1

20

ILO

12,1

10,1

12,8

12

47

12,2

UN WOMEN

10,7

11,8

8,4

8,2

39,1

10,2

UNEP

9,4

9,7

9,5

9,6

38,2

8,2

FAO

8,1

8,3

9,9

8,3

34,6

15,2

Overige

15,8

25,3

26,5

24,4

92

31,2

Totaal

460,9

488,6

447

364,9

1.761,4

510,4

De bijdragen van de VN aan de realisatie van de doelstellingen van het
Nederlandse OS-beleid
De verwachte comparatieve voordelen die ten grondslag liggen aan
de kanalisering van middelen voor de uitvoering van programma’s
en projecten, worden in belangrijke mate waargemaakt. De
VN-organisaties werken nauw samen met nationale overheden en
zorgen voor betere voorwaarden om de activiteiten in nationaal
beleid te kunnen integreren. Vanwege de schaal waarop de VN
opereert en omdat veel programma’s op regionaal of nationaal
niveau worden uitgevoerd, hebben de VN-organisaties een veel
groter bereik om de doelstellingen van de speerpunten te realiseren
dan mogelijk is via bilaterale hulp of ngo’s.
De mate waarin de organisaties inzicht verschaffen in de effectiviteit
van hun activiteiten verschilt echter nogal: het beste gebeurt dat
voor de programma’s voor drinkwater en sanitaire voorzieningen
van UNICEF, het programma voor de aankoop en distributie van
goederen en medicijnen van UNFPA en de programma’s van IFAD.
Veel moeilijker is het om de effectiviteit vast te stellen van de
activiteiten op het gebied van advisering aan en lobby bij nationale
overheden. Voor de activiteiten op het gebied van veiligheid en
rechtsorde worden wel de directe resultaten van de programma’s
vermeld, maar bestaat er weinig inzicht in de langeretermijneffecten.
Efficiëntie VN-breed
De overheadkosten liggen veelal binnen de gestelde normen. Dat is
van belang omdat de VN-organisaties de programma-uitvoering
veelal uitbesteden aan ngo’s, overheden en andere organisaties.
De VN heeft de gemeenschappelijke dienstverlening op
landenniveau, bijvoorbeeld bij gezamenlijke aanbesteding,
uitgebreid. Er zijn echter geen of weinig overzichten over de
besparingen die deze inspanningen opleveren. Omdat de
personeelskosten naar schatting 70 procent van de bestedingen
uitmaken, is de hervorming van het personeelsbeleid een
belangrijke voorwaarde voor een grotere efficiëntie. Daarmee zijn
vooralsnog echter slechts beperkte besparingen gerealiseerd.
De grootste efficiëntieproblemen spitsen zich toe op de kosten die
voortvloeien uit het gebrek aan samenwerking en de overlapping.
Politieke meningsverschillen tussen de lidstaten en het laten
prevaleren van de eigen institutionele belangen door de
afzonderlijke organisaties en hun toezichtsorganen zijn belangrijke
redenen waarom de hervormingen gericht op een grotere efficiëntie
stagneren. Er is vooralsnog weinig perspectief op een meer
structurele aanpak van de problemen.
Doordat ze hun financiering in toenemende mate oormerken,
dragen de lidstaten die als belangrijke donoren optreden, zelf ook
bij aan het gebrek aan coherentie en samenwerking binnen de VN.
Zoals hierboven vermeld, geldt dat deels ook voor Nederland.
De toenemende oormerking belemmert een meer rationale
planning en werkwijze van de VN-organisaties en wakkert de
onderlinge concurrentie om schaarse middelen aan in plaats van
de samenwerking te bevorderen.

Aanbevelingen voor het
Nederlandse beleid
• In de recente peer review van de Nederlandse OS signaleert
OESO-DAC het risico dat de grotere concentratie op de
Nederlandse prioriteiten ten koste gaat van de traditioneel grote
nadruk op versterking van het multilaterale systeem. Ook in deze
beleidsdoorlichting constateert IOB die spanning. Dit thema
vraagt om nadere uitwerking in het beleid en aanscherping van
keuzes.
• De noodzaak om het beleid te actualiseren geldt met name voor
het terrein van conflict en fragiliteit. Daar is een geïntegreerde
strategie nodig voor de Nederlandse inzet vis-à-vis de VN om een
meer strategische en coherente inzet mogelijk te maken.
• Nederland wil de brede VN-rol op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking en vredesopbouw steunen,
maar niet aan kanaalfinanciering doen en de financiering in
belangrijke mate focussen op de financiering van de speerpunten.
Het is niet goed mogelijk gebleken deze doelstellingen ten tijde
van bezuinigingen op OS in de praktijk te combineren. Daarvoor
zijn scherpere keuzes nodig.
• Er is nog genoeg ruimte om efficiënter te werken. Ondanks de
afname van het aantal activiteiten is er nog een veelvoud aan
(subsidie-)instrumenten en projecten voor elkaar soms
overlappende doelstellingen. Op het terrein van veiligheid en
rechtsorde bestaat het gevaar van fragmentatie en onvoldoende
coördinatie bij de Nederlandse steun voor de activiteiten in de
conflictlanden. Dit heeft te maken met de diversiteit aan
instrumenten, kanalen en projectfinanciering die op
landenniveau niet altijd goed worden gecoördineerd.
• Het is van belang de inzet op de VN-brede onderwerpen ook in de
toekomst voldoende aandacht te kunnen geven. Deze moet wel
voldoende worden gevoed met expertise en bijdragen vanuit het
ministerie en de ambassades.

De directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)
van het ministerie van Buitenlandse Zaken verricht onafhankelijk
onderzoek naar de doelmatigheid, doeltreffendheid, relevantie,
coherentie en duurzaamheid van het Nederlandse
buitenlandbeleid. Daarmee wordt verantwoording afgelegd over
de resultaten van het beleid en informatie verschaft voor de
verbetering van beleidsvoering. De kwaliteit van het
IOB-onderzoek wordt gewaarborgd middels systematische
en transparante procedures.
Alle IOB-evaluaties zijn openbaar en worden ter kennis gebracht
van de Tweede Kamer. Daarnaast wil IOB evaluaties toegankelijk
maken voor het Nederlandse publiek en de partners in de
betrokken landen. Rapporten zijn gratis beschikbaar en een
samenvatting van de belangrijkste bevindingen wordt
gepubliceerd als IOB Evaluatie Nieuwsbrief.

IOB Evaluatie # 417 (juli 2017)
Beleidsdoorlichting van de Nederlandse samenwerking met
de ontwikkelingsorganisaties van de Verenigde Naties
ISBN: 978-90-5328-492-6
Te downloaden op:
www.iob-evaluatie.nl | www.rijksoverheid.nl/bz-evaluaties

17 02 | Beleidsdoorlichting van de Nederlandse samenwerking met de ontwikkelingsorganisaties van de Verenigde Naties | Evaluatie Nieuwsbrief # 17 02 | Beleidsdoorlichting van de Nede

Uitgebracht door: Ministerie van Buitenlandse Zaken | directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB)
Postbus 20061 | 2500 eb Den Haag | www.rijksoverheid.nl/bz-evaluaties | www.iob-evaluatie.nl
© Ministerie van Buitenlandse Zaken | juli 2017 | ISSN: 2214-630X | 17BUZ105287|N