Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 20

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 14 juni 2011
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft op 18 mei 2011
overleg gevoerd met staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken
over:
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
18 april 2011 met nadere uitwerking van het beleid op gebied
van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en
hiv/aids, d.d. 18 april 2011, (32 605, nr. 3).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie voor Buitenlandse Zaken,
Pechtold
De griffier van de commissie voor Buitenlandse Zaken,
Van Toor

1
Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Albayrak (PvdA), Timmermans (PvdA), Ormel
(CDA), Ferrier (CDA), Nicolaï (VVD), Haverkamp (CDA), Eijsink (PvdA), ondervoorzitter,
Irrgang (SP), De Roon (PVV), Voordewind
(ChristenUnie), Pechtold (D66), voorzitter, Ten
Broeke (VVD), Thieme (PvdD), Peters
(GroenLinks), Kortenoeven (PVV), Bosman
(VVD), Dikkers (PvdA), El Fassed (GroenLinks),
Hachchi (D66), Dijkhoff (VVD) en Driessen
(PVV).
Plv. leden: Van Raak (SP), Dijkgraaf (SGP),
Recourt (PvdA), Samsom (PvdA), Bruins Slot
(CDA), Çörüz (CDA), Mulder (VVD), Knops
(CDA), Arib (PvdA), Jasper van Dijk (SP), De
Mos (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Schouw (D66), HennisPlasschaert (VVD), Ouwehand (PvdD), Sap
(GroenLinks), Wilders (PVV), Leegte (VVD),
Heijnen (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Van
Veldhoven (D66), Taverne (VVD) en Bontes
(PVV).

kst-32605-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

1

Voorzitter: Eijsink
Griffier: Wiskerke
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Dijkhoff, Voordewind,
Verhoeven, Dikkers, Ferrier, Irrgang en Eijsink,
en staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Welkom bij dit algemeen overleg. De spreektijd in eerste
termijn is vier minuten. In ons midden is collega Verhoeven van de
D66-fractie. Hij is formeel geen lid of plaatsvervangend lid van deze
commissie. Mijn verzoek aan u allen is om hem namens de D66-fractie te
laten deelnemen aan het debat. Uit de non-verbale reacties merk ik dat
daartegen geen bezwaren bestaan.
De heer Dijkhoff (VVD): Voorzitter. Seksuele en reproductieve gezondheidsrechten (SRGR) en de bestrijding en preventie van hiv/aids zijn voor
de VVD onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat geldt ook voor de
meeste organisaties die actief zijn op dit gebied. Eerlijk gezegd dreigt het
een beetje een flauwe discussie te worden. Eerst werd er een ontkoppeling in het beleid aangekondigd. Tijdens het begrotingsbeleid werd
enerzijds erkend dat zo’n ontkoppeling praktisch bijna niet kan, omdat wij
als wij multilaterale instellingen geld geven, daarbij niet kunnen zeggen
dat zij er het ene wel mee mogen doen en het andere niet. Anderzijds was
er niet echt de bereidheid om de ontkoppeling ongedaan te maken.
Tijdens de begrotingsbehandeling is een motie ingediend waarin de
Kamer de regering opdroeg, de ontkoppeling toch ongedaan te maken.
Nu krijgen wij een brief die op mijn fractie wat slordig overkomt, wat
betreft zowel de vorm als de inhoud. Spelling is natuurlijk geen halszaak,
maar het zegt hopelijk niet al te veel over het gebrek aan aandacht en het
serieus nemen van het onderwerp dat hiv letterlijk niet meer met
hoofdletters wordt geschreven. In deze brief stelt de staatssecretaris dat er
van ontkoppeling zoals in de aangenomen motie geen sprake is. Dan
begin ik toch een beetje te twijfelen aan mijn eigen verstand op het
moment dat ik de motie indiende, als er kennelijk nooit sprake van was.
Toch had de Kamer de behoefte om dit ongedaan te maken. In het verslag
legt de staatssecretaris vervolgens uit hoe hij de ontkoppeling ziet die er
nu blijkbaar nooit is geweest.
Het is wel goed om te zien dat er een stevige reeks aan beleidsmaatregelen wordt genoemd die het kabinet wil nemen op het gebied van SRGR
en de bestrijding en preventie van hiv/aids. De Kamer moet er dan wel op
kunnen vertrouwen dat deze maatregelen met verve worden aangepakt en
uitgevoerd. Wat dat betreft werkt de vorm op dit moment een beetje
storend op de inhoud. De staatssecretaris wijst er terecht op dat het
moeilijk is om een gedragsverandering te bewerkstelligen, maar de
vergelijking met de gedragsverandering bij rokers in Nederland is
enigszins ongelukkig; alsof mensen die zijn geïnfecteerd met hiv zelf
verslaafd zijn aan het telkens oplopen van een ziekte. In algemene zin gaat
het er vooral om dat de staatssecretaris uitstraalt dat hij SRGR en hiv/aids
als onlosmakelijke prioriteiten ziet en dit ook waarmaakt in het beleid.
Over een paar weken doet zich daartoe een mooie gelegenheid voor bij de
VN. Graag hoor ik van de staatssecretaris hoe hij daar met verve de
gekoppelde punten naar voren wil brengen.
Tot slot het meest verwarrende punt. In de oorspronkelijke plannen was er
een ontkoppeling waarbij SRGR wel prioriteit bleef en hiv/aids-bestrijding
niet. De Kamer nam vervolgens een motie aan om deze ontkoppeling
ongedaan te maken. In de brief die wij nu bespreken, wordt de ontkoppeling tegelijkertijd ontkend en ongedaan gemaakt. Wanneer een prioriteit
en een posterioriteit aan elkaar worden gekoppeld, is het niet meteen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

2

duidelijk wat deze samen worden. In de focusbrief staat het wel, maar
opvallend genoeg bij de posterioriteiten. In de motie die de Kamer
aannam, was hierop al een voorschot genomen door te verzoeken om niet
alleen de ontkoppeling ongedaan te maken, maar ook om het gekoppelde
geheel als beleidsprioriteit te bestempelen. Het antwoord op de schriftelijke vragen over de focusbrief over deze prioriteit is op zichzelf «ja», maar
de toelichting gaat slechts over integraliteit en koppeling en niet over deze
prioriteit. Kan de staatssecretaris duidelijk toelichten hoe dit zit? De
VVD-fractie gaat uit van een misverstand en van volledige uitvoering van
de motie. Blijven SRGR en hiv/aids-bestrijding en -preventie niet alleen
gekoppeld, maar ook als prioriteit bestempeld?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Dank aan de aanvrager
van het debat om het specifiek over dit onderwerp te hebben en het niet
te laten wegvallen in het grotere debat over de focusbrief dat in juni volgt.
Als het gaat om het tegengaan van ongewenste zwangerschappen zie ik
dat het kabinet toch ook weer kiest voor een focus op enerzijds het
verbeteren van toegang van anticonceptie en anderzijds veilige
abortussen. Dat wordt ook expliciet zo genoemd. Ik zou het zeer betreuren
als steeds de link wordt gelegd tussen gezinsplanning en veilige
abortussen. Ik hoop dat de staatssecretaris kan bevestigen dat veilige
abortussen niet als vorm van gezinsplanning worden gezien. Wij moeten
dat niet zo bekijken, maar met een andere invalshoek. Volgens de
ChristenUnie moet veel meer worden gefocust op preventie. Preventie
werkt, zo zegt ook de staatssecretaris, maar de uitwerking daarvan komt
toch vooral neer op verbeterde toegang tot anticonceptie. Zal Nederland
ook expliciet inzetten op vermindering van het aantal seksuele partners en
uitstel van de eerste seksuele contacten door jongeren?
In de brief wordt hieraan expliciet aandacht gegeven op pag. 2. Daar staat
als verklaring voor de afname van het aantal hiv-infecties dat jongeren
hun seksuele gedrag hebben veranderd en dat zij later, als zij seksueel
actief zijn geworden, minder partners hebben. Verderop in de brief wordt
daar nog eens aan gerefereerd. Waarom staat dan op pag. 2 dat miljoenen
mensen onnodige risico’s op soa’s, inclusief hiv-infectie, lopen omdat
condooms voor mannen en vrouwen onvoldoende beschikbaar zijn? Weer
wordt een-op-een een relatie gelegd met de beschikbaarheid van
anticonceptie.
In eerste instantie zie ik dus dat er verklaringen worden genoemd. In
tweede instantie, als naar oplossingsrichtingen wordt gekeken, zie ik
echter alleen nog een causaal verband tussen de beschikbaarheid van
voorbehoedmiddelen en het tegengaan van hiv-infecties. Ik hoop dat dit
niet de focus wordt van het beleid maar dat het breder wordt gezien, ook
naar aanleiding van de beschikbare onderzoeken naar de redenen voor de
afname.
Ik zou het zeer betreuren als er een liberale politieke agenda wordt
opgedrongen aan landen om vooral veilige abortus te promoten als
middel tot gezinsplanning. Ik betreur het zeer dat jaarlijks nog steeds veel
vrouwen omkomen door onveilige abortussen, maar in de visie van de
ChristenUnie is dit niet te voorkomen door veilige abortussen aan te
bieden. Er moet veel meer aandacht worden geschonken aan preventie
van abortus en het voorkomen van ongewenste zwangerschappen.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik mag toch hopen dat collega Voordewind
toegang tot veilige abortus wel ziet als integraal onderdeel van het beleid.
Ik kan mij heel goed voorstellen dat hij vanuit zijn perspectief zegt dat het
geen onderdeel moet zijn van family planning. Het aanbieden en
promoten ervan is echter wel iets wat Nederland moet uitdragen.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij zien veilige abortussen niet als
middel om tot gezinsplanning te komen. Ik hoop dat de PvdA-fractie dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

3

ook niet zo ziet. Wij zien veilige abortussen wel als een uitweg in
medische noodsituaties. Ik hoop niet dat het kabinet het promoten van
veilige abortussen ziet als een agenda op zich, met name in landen waar
grote terughoudendheid is met betrekking tot veilige abortussen. Wij zijn
onder meer in Ethiopië geweest, waar men zeer actief is in het promoten
van veilige abortussen zonder dat de hele context van ABC wordt
gepresenteerd. Ik zou een dergelijk beleid zeer betreuren. Het voorkomen
van zwangerschappen en het promoten van gezinsplanning is veel breder
dan inzetten op veilige abortussen.
In dit kader vraag ik mij af in hoeverre het kabinet aansluiting zoekt bij
bijvoorbeeld kerken die actief zijn in de zorg voor aidspatiënten maar ook
een belangrijke rol kunnen spelen in het overdragen van normen en
waarden, het uitstellen van seks en het verminderen van het aantal
partners. Van de organisaties heb ik begrepen dat de groep mensen met
een handicap of een beperking nog te weinig wordt bereikt. Wil de
staatssecretaris ook hun positie versterken als het gaat om de toegang tot
preventie, voorbehoedmiddelen etc.?
De Kamer heeft eerder een amendement aangenomen om structureel 8
mln. per jaar aan social protection te besteden, met name aan de
kennistransfer en het integrale pakket om aidswezen te beschermen en op
te vangen. Hoe staat het met deze financiering? Ik heb berichten gekregen
dat de financiering voor volgend jaar nog zeer onzeker is, terwijl UNICEF
toch moet anticiperen op deze fondsen voor zijn projecten in landen zoals
Mozambique en Ethiopië. Ik hoor goede berichten van de Aidsambassadeur, die projecten heeft bezocht in Zimbabwe. Hij kwam terug met
enthousiaste verhalen over hoe effectief deze projecten kunnen zijn, met
name als het gaat om onze inbreng van 8 mln.
Tot slot de tenderprocedure voor de subsidies. Ik heb begrepen dat twee
organisaties daarvan zijn buitengesloten. Wat zijn de redenen om deze
organisaties voor aidspreventie uit te sluiten?
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Dank aan de commissie dat ik de
mogelijkheid krijg om namens mijn fractiegenoot Hachchi te spreken. Ik
breng mijn bijdrage zelfs mede namens de fractie van GroenLinks naar
voren. Het is dus een bijzondere combinatie van situaties.
Ik dank de staatssecretaris voor zijn brief. Seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten zijn evenals hiv/aids speerpunten van D66.
Seksueel geweld, de ondergeschikte positie van meisjes en vrouwen,
discriminatie van minderheden en onvoldoende toegang tot seksuele en
reproductieve gezondheidszorg moeten wat D66 betreft speerpunt zijn
van het Nederlandse beleid. Nederland heeft de afgelopen jaren altijd een
voortrekkersrol vervuld in deze zaken en ook taboeonderwerpen
doorbroken. Wat mijn fractie betreft, blijft dit ook zo, zolang het nodig is.
De brief bevat veel goede zaken: een integrale benadering van anticonceptie en verbetering van seksuele en reproductieve zorg en mensenrechten. De brief is een redelijke tussenstand, maar tegelijkertijd ook een
papieren tussenstand. De concrete uitwerking en invulling moeten nog
komen. Wat betekent de intensivering op seksuele en reproductieve
rechten financieel? Blijven de budgetten op peil of stijgen ze?
Naast het geven van een redelijke tussenstand neemt de staatssecretaris
op een aantal punten een opmerkelijke positie in. Dat geldt bijvoorbeeld
voor de subsidieregelingen voor het Key Populations Fonds en voor
FLOW, waarover mijn voorganger ook sprak. Het maatschappelijk
middenveld wordt in feite gewoon uitgesloten van deelname hieraan. De
staatssecretaris heeft eerder gezegd dat hij mogelijkheden onderzoekt om
onevenredige korting op het maatschappelijk middenveld te verzachten,
bijvoorbeeld door deze organisaties te betrekken bij de prioritaire thema’s,
maar nu sluit hij hen toch uit. De directeur van brancheorganisatie Partos
heeft hierover aan de bel getrokken. Is de staatssecretaris bereid om de
medefinancieringsorganisaties toch te laten toetreden tot de regelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

4

Over het Key Populations Fonds heb ik nog een andere vraag. Mijn
collega Hachchi heeft een motie ingediend om door te gaan met de unieke
Nederlandse aanpak van aidsbestrijding bij kwetsbare groepen. Deze
motie is een belangrijke pijler onder dit fonds. De organisaties die
kwetsbare groepen vertegenwoordigen zijn momenteel hard aan het werk
om de aanvragen voor te bereiden. Vorige maand werd echter duidelijk
dat de staatssecretaris een ander criterium stelt dan verwacht. Van hem
mag het aangevraagde subsidiebedrag maximaal 75% van de programmakosten bedragen. Kwetsbare groepen kunnen dat onmogelijk betalen.
Bij MFS I en MFS II wordt gekeken naar de organisatiekosten. Ook voor
het Key Populations Fonds is dit een veel redelijker regeling, omdat dit
werd verwacht en omdat het beter betaalbaar is. Voor de begroting van
het ministerie van Buitenlandse Zaken maakt het helemaal niet uit hoe je
het inricht, want het subsidieplafond blijft gewoon 35 mln. Wil de
staatssecretaris dit aanpassen, zodat de totale organisatiekosten leidend
worden in plaats van de programmakosten?
Dit waren de belangrijkste punten voor de fracties van D66 en GroenLinks.
Ik hoop dat de staatssecretaris vandaag toezeggingen zal doen; anders
overwegen wij een VAO aan te vragen. Wij willen graag een goede start
van onze wereldwijde betrokkenheid bij SRGR en de bestrijding van
hiv/aids.
De voorzitter: Mijnheer Verhoeven, u hebt een prestatie van formaat
verricht. U hebt voor twee fracties gesproken in minder dan vier minuten.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Vrouwen hebben recht op zorg
rondom zwangerschap en bevalling, die voor veel te veel vrouwen een
groot risico vormen. Voor vrouwen in Afghanistan is het de belangrijkste
doodsoorzaak in de leeftijdscategorie 16–45 jaar. Hoewel de Partij van de
Arbeid vindt dat hiv/aids onlosmakelijk verbonden is met seksuele en
reproductieve rechten en gezondheid, is hiv/aids natuurlijk veel meer dan
dat. De staatssecretaris zegt dat deze zaken niet zijn ontkoppeld en dat ze
bij elkaar horen. Ik vraag mij dan af wat dit betekent voor de invulling van
zijn aidsbeleid. Een preventiemiddel is het vroegtijdig en grootschalig
behandelen van hiv/aids. Ik hoor graag van de staatssecretaris of dat ook
past in het programma dat hij wil opzetten. Hiv/aids uitsluitend in deze
relatie zien is ook weer wat smalletjes als je bedenkt dat programma’s
voor spuitomruil weinig met SRGR te maken hebben. Je kunt die link wel
gaan leggen maar dan ben je weer twee stapjes verder. Betekent de
koppeling dat aandacht voor kwetsbare groepen onder het hiv/aids- en
SRGR-beleid valt?
Tijdens het debat van gisterenavond heeft de staatssecretaris toegezegd
terug te komen op de motie van mevrouw Hachchi over de invulling van
het genderbeleid. De PvdA-fractie kijkt hier zeer naar uit. Zij zou ook graag
zien dat seksuele reproductieve rechten en gezondheid daarin een plek
krijgen. Deze moeten niet alleen worden benaderd met het oog op
gezondheid, maar ook met het oog op emancipatie. Als de staatssecretaris
al die zaken aan elkaar koppelt, zou hij er goed aan doen om dat in een
notitie aan de Kamer te vervatten. De fractie van de Partij van de Arbeid is
niet te beroerd om hem een eindje op weg te helpen door hem te vragen
er bij de uitwerking van zijn beleid rekening mee te houden dat seksuele
reproductieve rechten en gezondheid een brede aanpak vergen. Emancipatieprogramma’s, voorlichting en een brede gezondheidszorg kunnen
niet los van elkaar worden gezien. Hoe verhoudt dit zich tot het verminderen van de aandacht voor onderwijs en gezondheidszorg, waar de
verankering van SRGR juist zou moeten plaatsvinden?
Nederland steunt in Tanzania veel projecten op het gebied van SRGR. Wat
gaat er met deze projecten gebeuren nu de staatssecretaris van zins is om
Tanzania niet meer als partnerland te zien? In Oost-Congo worden
vrouwen geholpen aan verwondingen die zijn veroorzaakt door seksueel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

5

geweld. De hersteloperatie aan een gescheurd perineum is een van de
belangrijkste operaties in dat gebied en wordt betaald met Nederlands
belastinggeld. Ik ben er trots op dat wij een bijdrage leveren aan het
verbeteren van de positie van deze vrouwen. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat dit soort projecten doorgaan ondanks zijn plannen om
Congo van de lijst te halen?
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik heb dit debat aangevraagd omdat
het onderwerp, de strijd tegen hiv/aids in relatie tot de Nederlandse inzet
op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, een prioritair
onderwerp is in deze Kamer. Het enige meerpartijeninitiatief gaat niet
voor niets over dit onderwerp. Met de motie-Dijkhoff/Ferrier heeft de
Kamer aangegeven dat hiv/aids en SRGR onlosmakelijk met elkaar
verbonden zijn, wil je een effectieve aanpak hebben. De staatssecretaris
heeft dat bevestigd en hij herhaalt dat ook in de brief, maar in de nadere
uitwerking zien we het nauwelijks terug. Sterker nog, hiv/aids is een
posterioriteit in de focusbrief. Afgelopen maandag was ik op het Plein
waar de staatssecretaris sprak in het kader van de Moedernacht en MDG5,
het tegengaan van moedersterfte. Iedereen zei toen dat de persoonlijke
betrokkenheid van de staatssecretaris aangeeft hoe belangrijk dit
onderwerp wordt gevonden, maar het gaat er natuurlijk om dat MDG5 en
-6 in samenhang worden gezien en dat daarop beleid wordt gemaakt.
Nederland staat bekend om zijn kennis. Er zijn topteams ingesteld
waarvoor 1,5 mld. beschikbaar is. 300 mln. daarvan kan worden ingezet in
ontwikkelingslanden. In het rapport van de Adviesraad voor het
Wetenschaps- en Technologiebeleid, Kennis zonder grenzen, staat dat de
competitiviteit van de Nederlandse kenniseconomie juist is gericht op de
context in ontwikkelingslanden. Het is onduidelijk of de 300 mln. die voor
ontwikkelingsonderzoek, onderzoek gericht op ontwikkelingslanden, kan
worden ingezet, nog beschikbaar is. Kan de staatssecretaris hierover
duidelijkheid verschaffen? In de Eerste Kamer bestaat hierover een ander
beeld dan op het ministerie.
Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Verhoeven over het verschil
tussen organisatiekosten en programmakosten bij de financiering van het
zo belangrijke maatschappelijke middenveld. Ook sluit ik mij kortheidshalve aan bij de woorden van collega Voordewind over de inzet ten
behoeve van aidswezen.
Ik kom te spreken over het Global Fund. Zowel de directeur, de heer
Kazatchkine, als de staatssecretaris heeft ons gerustgesteld over de
aanpak van de fraude. Ik ben echter nog niet geheel gerustgesteld als het
gaat om de zorg en aandacht voor mensen in de landen waar fraude is
geconstateerd. De regeringen hebben fraude gepleegd, maar ik krijg het
beeld dat bijvoorbeeld in Malawi mensen geen toegang krijgen tot
middelen om hun behandeling voort te zetten. Als dat het geval is, doen
wij aan kapitaalvernietiging.
Ten slotte: wat zal straks de inzet zijn van de Nederlandse regering bij die
belangrijke VN-bijeenkomst begin juni in New York? Waar willen wij
uitkomen?
De heer Irrgang (SP): Voorzitter. De strijd tegen hiv/aids en voor goede
gezondheidszorg voor vrouwen is een strijd die op brede maatschappelijke steun mag rekenen. Dat mag in een debat over ontwikkelingssamenwerking ook wel eens worden gezegd. Het blijkt overigens ook uit het
meerpartijeninitiatief in de Kamer dat op bijna unanieme politieke steun
kan rekenen.
Vorige week was ik in Kenia met een delegatie van mijn partij, waaronder
mijn fractievoorzitter, Emile Roemer. Wij hebben een aantal projecten van
het Global Fund mogen bezoeken, zoals een project voor gezondheidszorg
voor prostituees in Nairobi. Binnen dat project wordt voorlichting
gegeven en krijgen prostituees de mogelijkheid om zich te organiseren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

6

zodat zij beschermde seks kunnen hebben of kunnen worden geholpen
met uitstappen. Deze projecten worden mede mogelijk gemaakt door geld
van het Global Fund dat onder andere afkomstig is uit Nederland.
Verslaving is een groot probleem in Nairobi. Er is sprake van verspreiding
van hiv/aids via vuile naalden. Met geld van het Global Fund komt er nu
een schonenaaldenprogramma. Ik wil het feestje over de unieke Nederlandse aanpak niet te veel verpesten, maar ik krijg de indruk dat die
inmiddels al minder uniek is dan soms in Nederland wordt gedacht. Zelfs
in Afrika zijn al schonenaaldenprogramma’s in voorbereiding, hetgeen
goed nieuws is. Ook zijn er indrukwekkende resultaten met het aantal
mensen dat een behandeling krijgt in ziekenhuizen in Kenia. Er zijn ook
problemen. Zo zijn testen voor resistentie duur of niet beschikbaar. Wij
zagen een prachtige isolatiecel voor resistente tb, die samenhangt met
hiv/aids, maar deze was nog niet in gebruik genomen, terwijl onduidelijk
was wat nu eigenlijk het probleem was.
Dat er een duidelijke samenhang bestaat tussen een goede gezondheidszorg voor vrouwen en de bestrijding van hiv/aids is echter klip-enklaar. Dat deze motie er überhaupt heeft moeten komen, heeft mijn fractie
verbaasd. Het kabinet lijkt de koppeling nu te erkennen, maar zeggen is
nog iets anders dan het doen. Wat dat betreft sluit ik mij geheel aan bij de
opmerkingen van de heer Dijkhoff. Ik vraag de staatssecretaris of de
koppeling prioriteit krijgt in het beleid. Daarmee bedoel ik ook of het een
prioriteit is in budgettaire zin. De Kamer heeft niet alleen een koppeling
aangegeven via de genoemde motie, maar ook een aantal amendementen
aangenomen om de bezuiniging op de bijdrage aan het Global Fund zo
veel mogelijk te beperken. Wil de staatssecretaris dat in stand houden of
wil hij verder bezuinigen op de bijdrage aan het Global Fund? Ik krijg
daarover graag duidelijkheid. De SP-fractie heeft dus geen behoefte aan
nog meer notities en brieven maar wel aan actie, in het bijzonder bij de
begroting voor 2012.
Ik heb nog een concrete vraag over het moedersterftefonds en FLOW. Wij
hebben inderdaad een brief ontvangen van Partos, de organisatie van
Nederlandse ngo’s, en ik hoor graag de reactie van de staatssecretaris
daarop. Het beste project moet in aanmerking komen voor het geld en
organisaties mogen daarvan niet bij voorbaat worden uitgesloten.
De voorzitter: De heer Dijkhoff heeft zich laten verontschuldigen; hij
moest naar een ander overleg. Het woord is aan de staatssecretaris voor
zijn eerste termijn.
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Veel dank voor de inbreng en de
aansporingen. Ik zal om te beginnen ingaan op het vraagstuk van de
koppeling en de ontkoppeling, teneinde te vermijden dat daarover
misverstanden ontstaan. Daarna probeer ik om de overige vragen van een
antwoord te voorzien.
Het vraagstuk van de ontkoppeling draagt het risico in zich dat het een
wat semantische discussie wordt. Er is een hele discussie geweest over de
Millennium Development Goals, die een geweldig krachtige marketing
tool zijn geweest maar hier en daar ook een kunstmatige scheiding met
zich hebben gebracht. Dat risico wil ik hier vermijden. Als wij kijken naar
de gehele sector en naar de aandacht die wij ook budgettair geven aan
reproductieve gezondheid en aan het voorkomen, bestrijden en behandelen van hiv/aids, zien wij dat er veel raakvlakken en overlappingen zijn.
Op dit moment stellen wij ongeveer 60% van onze middelen ter
beschikking aan hiv/aids-programma’s in welke vorm dan ook. Ongeveer
40% komt terecht bij de overige gezondheidszorg in brede zin. Ik zeg er
meteen bij dat dit een betrekkelijk willekeurige opsplitsing is die meer
precisie veronderstelt dan er in feite aan ten grondslag ligt, want als wij
middelen beschikbaar stellen voor grote internationale fondsen, gaan ze
daar vervolgens in brede zin mee aan de slag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

7

De drie cirkels van reproductieve gezondheid, gezondheid in het
algemeen en de hiv/aids-problematiek overlappen elkaar in het midden.
Als het gaat om de meerwaarde die wij kunnen bieden en het verschil dat
wij kunnen maken ten opzichte van vele andere donoren, zoeken wij naar
een wat nadrukkelijker inzoomen op het gebied waar die cirkels elkaar
overlappen. Dat raakt aan gezondheid, moedersterfte, kindersterfte,
preventie, mensenrechten en emancipatie. In die zin is er wel degelijk
sprake van koppeling. Het is echter een koppeling waarbij wij nadrukkelijk
streven naar een zekere profilering. Ik kom daar direct nog even op terug.
Die profilering veroorzaakt wellicht het misverstand dat wij willen
ontkoppelen. Het gaat er mij evenwel om dat wij ons daar manifesteren
waar die cirkels overlappen.
Houd mij niet aan elke euro, maar mijn ambitie is om in 2014 aan het hele
complex van hiv/aids, gezondheid en reproductieve gezondheid 400 mln.
uit te geven, waarvan ten minste de helft aan reproductieve gezondheid
en dan met name daar waar de genoemde cirkels overlappen. Dat
betekent niet dat wij die andere dingen niet doen, maar wel dat wij keuzes
maken. Allicht zit hiv/aids erin, maar wij leggen het accent wat meer op de
raakpunten met dit thema waarop wij ons willen onderscheiden dan op
het aspect van de langjarige behandeling etc. Dat doen wij ook.
Van die 400 mln. waarover ik het had, wordt 200 mln. aan internationale
fondsen of aan eigen programma’s uitgegeven. Wij profileren ons echter
vooral op het genoemde gebied. Wij doen dat omdat wij ervan overtuigd
zijn dat het een terrein is waar wij in vergelijking met veel landen een
zekere meerwaarde kunnen bieden. Wij hebben er veel ervaring mee, wij
worden er vaak om gevraagd, wij hebben diverse organisaties die zich er
actief mee bezighouden en wij profileren ons – en worden daarom
gewaardeerd – in het aan de orde stellen van dingen die vaak niet aan de
orde worden gesteld. Nog maar twintig jaar geleden besloot de Wereldgezondheidsorganisatie om homofilie niet langer als een ziekte aan te
merken. Dat is pas twintig jaar geleden! Men moet zich niet vergissen in
hoeverre daar nog dingen zijn in te halen. Het is een gebied waarop wij
een erkende autoriteit hebben. Wij worden beschouwd als lastpak, maar
wel als een gewaardeerd lastpak.
Het is dus een onderwerp waarmee wij wat kunnen. Daarom is er de
ambitie om enerzijds niet te ontkoppelen en anderzijds wel te profileren.
Begrijp mij goed: ik probeer hier niet in semantische woordspelletjes het
verschil tussen koppelen en ontkoppelen te omzeilen. Ik probeer zo
duidelijk mogelijk te maken waarom wij ons wat meer richten op het een
en wat minder op het ander, met inachtneming van het feit dat het ook
gaat om hiv/aids, gezondheid en moedersterfte.
De heer Irrgang (SP): De staatssecretaris heeft het over ongeveer 400
mln. in 2014. Ik neem aan dat programma’s van ngo’s daarbij worden
meegerekend. Waar staat de teller nu? Dan kan ik in beeld krijgen of het
een posterioriteit is of een prioriteit, zoals de staatssecretaris het zelf altijd
uitdrukt.
Staatssecretaris Knapen: Zoals bekend zijn wij nog niet zover om de
vormgeving van prioriteiten en posterioriteiten zodanig in te vullen dat wij
een voorschot kunnen nemen op de discussie die wij nog met de Kamer
zullen voeren. Wij hebben het niet gerangschikt zoals ik het net heb
gerangschikt. Het hoort bij de profilering dat het bedrag voor gezondheid
bij elkaar wordt genomen met de bedragen voor reproductieve
gezondheid en voor hiv/aids. Alles bij elkaar kom je dan op een bedrag dat
om en nabij in deze grootte zal liggen. Het is een kwestie van
rangschikken. Dat hebben wij tot nu toe niet gedaan. Wij hebben
reproductieve gezondheid op dit moment simpelweg niet goed uitgesplitst bij het onderwerp «gezondheid als zodanig». Ik heb gezegd dat wij
nu zo’n 38% tot 40% uitgeven aan gezondheid. Reproductieve gezondheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

8

zit daar nu nog in. Als wij het hebben over profilering, zou ik het graag zo
willen herschikken dat het zichtbaarder wordt.
De heer Irrgang (SP): De staatssecretaris geeft geen antwoord op mijn
vraag. Mijn vraag was hoe die 400 mln. in 2014 zich verhoudt tot dat wat
wij vandaag doen. Is het minder, is het meer of is het hetzelfde? Dat geeft
voor mij aan of de staatssecretaris het als een prioriteit beschouwt.
Staatssecretaris Knapen: Als wij het hebben over prioriteit, hebben wij
het over reproductieve gezondheid. Voor reproductieve gezondheid is op
dit moment een betrekkelijk bescheiden bedrag beschikbaar, voor zover
wij het uit het hele budget voor gezondheid kunnen identificeren. Het is
work in progress om dat te identificeren, maar het is minder dan het dan
zal zijn. Zoals gezegd gaat het om elkaar overlappende cirkels. Wij zullen
proberen om de bedragen die zijn gekoppeld aan gezondheid en aan
hiv/aids zo goed mogelijk zichtbaar te maken zodat duidelijk wordt waar
de cirkels elkaar overlappen. Het gaat nu om een kleine 400 mln. voor het
gehele complex. Daarin zit ook datgene wat wij doen op het gebied van
niet-gouvernementele organisaties. Het bedrag zou grosso modo gelijk
zijn. Onze ambitie is dat het in 2014 iets meer is dan het nu is, maar
anders gerubriceerd, zodat de profilering ook wat meer tot uitdrukking
komt. Dus: ergens wat minder en ergens wat meer.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Hoe komt die profilering tot ons? Zit die straks
in de begroting of krijgen wij een paar aparte A4’tjes met een nietje
erdoor?
Staatssecretaris Knapen: Ik waardeer het zeer dat mevrouw Dikkers het
woord notitie niet laat vallen; bij voorbaat dank daarvoor! Uiteraard komt
dit tot de Kamer bij de begrotingsopstelling. Wij moeten het namelijk
kunnen zien. Als wij zeggen dat wij ons ergens op profileren maar het
vervolgens verstopt zit in een budget voor gezondheidszorg, kun je het
niet als profilering bestempelen. Het is dus zaak om dit zo precies
mogelijk te omschrijven. Zoals gezegd – ik herhaal mijzelf – is het in die
zin gekoppeld dat de cirkels elkaar niet alleen raken, maar voor een deel
overlappen. Het gaat erom dat voor iedereen zo duidelijk en inzichtelijk
mogelijk te maken, opdat wij weten waarover wij discussiëren.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Begrijp ik goed dat het om de begroting voor
2014 gaat, of komt het bij de komende begroting?
Staatssecretaris Knapen: De ambitie is om er in 2012 iets van zichtbaar te
maken. Ik maak nu even een sprong van de grosso modo 375 mln. die wij
nu doen naar waar wij zouden willen staan, daarbij verdisconterend alles
wat er gebeurt op het vlak van bruto nationaal product en wat dies meer
zij.
De voorzitter: Wij zullen de ambitie van de staatssecretaris noteren als
toezegging voor de begroting voor 2012. Er zijn natuurlijk heel veel
begrotingen, maar wij gaan hier alleen over de begroting voor 2012.
Mevrouw Ferrier (CDA): Krijgen wij straks een tweede termijn?
De voorzitter: Dat ligt eraan. Ik kan niet inschatten wat de staatssecretaris verder nog zal zeggen en wat de Kamer aan vragen heeft.
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Er is gesproken over profilering in
samenhang met de grote conferentie in New York. In vergelijking met
andere landen zet Nederland wat sterker in op een slotverklaring die gaat
over mensenrechten, de toegang tot voorbehoedmiddelen en de rechten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

9

van eenieder. Wij richten ons ook op harm reduction. Dat is een buitengewoon gevoelig onderwerp; zelfs de Italianen hebben er grote moeite
mee. Wij willen een aantal onderwerpen zo goed mogelijk daarin
ondergebracht krijgen. Wij gaan ons daarvoor sterk maken. Inzake de
mensenrechten verwacht men dat Nederland ook spreekt namens een
aantal belangengroepen die daar niet aan tafel zitten. Wij willen daaraan
dus veel aandacht besteden. Helaas zit ik zelf dan in Ethiopië, dus ik ben
niet in New York. Ik heb echter goede hoop dat minister Schippers er zal
zijn. Wij zijn nog in overleg erover. Overigens zullen er ook vertegenwoordigers van de Kamer aanwezig zijn; een grote delegatie gaat erheen. Dat
ligt ook in het verlengde van datgene waarover wij het zojuist hadden.
Dan kom ik bij de beantwoording van de wat meer specifieke vragen. De
heer Voordewind vroeg of wij abortus als gezinsplanning gaan propageren. Nee, daar is geen sprake van. Wij weten allemaal dat het aantal
vrouwen dat sterft bij een illegale abortus, wordt geschat op 70 000, maar
dat dit waarschijnlijk nog veel hoger ligt. Dat is een onderwerp waarvoor
wij veel aandacht vragen. Abortus is uiteraard geen onderdeel van
gezinsplanning, maar wel van veiligheid, gezondheid en rechten.
De heer Voordewind sprak ook over seksueel gedrag. Er zijn diverse
manieren om aan preventie te doen. De een zal een grotere voorkeur
hebben voor het benadrukken van abstinentie en de ander voor het
gebruik van voorbehoedmiddelen. Dat is beide van betekenis en van
belang, omdat het helpt, maar de mate waarin zal variëren tussen landen
en culturen.
De heer Voordewind vroeg ook hoe het zat met mensen met een
handicap. Wij hebben daar nadrukkelijk aandacht voor gevraagd, en dat
zullen wij ook doen bij de tekst van de volgende verklaring.
De heer Voordewind sprak ook over social protection en hij verwees
daarbij naar een eerdere motie. Wat we doen op dit gebied is belangrijk,
maar beperkt. Het gaat om een bedrag van 8 mln. Daarvan gaat 4 mln.
naar een succesvol programma in Zimbabwe, waar iedereen gelukkig mee
is. Dat doen wij niet alleen, maar samen met de Britten en met UNICEF.
Als het gaat om prioritering streven wij ernaar om dit programma op
termijn over te dragen, maar ik zeg er meteen bij dat dit onderwerp is van
discussie. Het laatste wat wij willen, is om bij dit soort programma’s
zomaar weg te wandelen, zoals ik al eerder heb aangegeven, dus dat
zullen wij ook niet doen. Wij doen ons best om hiernaar te kijken bij de
herschikking van prioriteiten tussen landen. UNICEF waardeert ons vooral
vanwege het accent op reproductieve gezondheid. Wij voeren de
discussie met UNICEF en stellen de vraag: als wij daar extra dingen doen,
kunnen jullie dan dingen van ons overnemen op dit soort terreinen? Zo
willen we daarmee omgaan: verantwoord, maar wel met de ambitie, als je
keuzes maakt, om op een gegeven moment dingen niet meer te doen die
anderen doen. Nogmaals, het is een onderwerp dat ons om allerlei
redenen na aan het hart ligt, daarover geen misverstand.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik waardeer het dat de staatssecretaris zegt dat wij niet zomaar weglopen. Kan hij al iets meer zeggen over
het programma voor 2012? Ook UNICEF wacht. Ik begrijp dat de begroting
nog niet helemaal rond is. Het is nu al mei, bijna juni. Kan de staatssecretaris een indicatie geven of dit budget van 8 mln. dat op grond van mijn
amendement structureel is verklaard, dus het gaat niet om een motie,
volgend jaar nog steeds verzekerd is, ook omdat er goede resultaten mee
zijn geboekt?
Staatssecretaris Knapen: Vooralsnog houd ik het bij wat ik heb gezegd.
Wij lopen daar niet zomaar weg. Wij zien dat dit een zinvol programma is.
Als het onze ambitie is om dit in het kader van de prioritering over te
dragen aan een ander, dan is dat onze ambitie, maar tegelijkertijd zij
gezegd dat we niet zomaar weglopen. We zitten nog in dat proces. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

10

woorden dat we niet zomaar weglopen, moet u het gewicht geven dat ze
wat mij betreft hebben. Wanneer we de begroting voor 2012 hebben,
komen we daar ongetwijfeld op terug. Ik hoor wat u zegt en ik hoop dat u
hoort wat ik er over de nadere invulling aan toevoeg.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Nog een kleine aansporing over dit
onderwerp. We zijn nog maar net begonnen met dit programma. Ik
begrijp dat de staatssecretaris zegt dat we niet zomaar weglopen, maar
dat zou ook wel heel raar zijn als je een aanloop hebt genomen van
ongeveer een jaar voordat je het programma start. We zijn net begonnen,
de eerste resultaten worden zichtbaar. We zijn niet voor niets zomaar in
dat programma gestapt, maar vanwege de meerwaarde ervan. We
hebben het geld niet in de grote pot gestopt van UNICEF in New York of
elders, maar doen dat via de ambassade, zodat we goed kunnen zien of
het effect heeft. Ik hoop dat de staatssecretaris dat meeneemt in zijn
overwegingen voor 2012, ook omdat eerder is toegezegd dat we deze
bedragen structureel zouden inzetten. Dat moet natuurlijk niet oneindig
zijn, want op een gegeven moment moeten de regeringen dat zelf gaan
overnemen, maar het zou toch raar zijn als we volgend jaar al zouden
stoppen met een programma dat nu net is gestart.
Staatssecretaris Knapen: Ik hoor de opmerkingen van de heer
Voordewind en ik neem ze serieus. Ik neem ze mee en we komen er
ongetwijfeld op terug.
Voorzitter. Het is wel van belang om even iets te zeggen over een
onderwerp dat vandaag niet helemaal het onderwerp is, namelijk de rol
van de medefinancieringsorganisaties bij het Key Populations Fonds en
FLOW. Waarom hebben we dit zo gedaan? Bij deze programma’s gaat het
om heel specialistisch werk. Voor zover wij dat weten, is Hivos een
organisatie die wat expertise betreft het dichtst bij dit specialistische werk
komt. Ik hoop niet dat ik nu vele tientallen brieven krijg omdat ik mensen
passeer of niet noem. Het gaat om heel kleine bedragen in relatie tot de
grote bedragen waartoe de medefinancieringsorganisaties toegang
hebben. Gegeven het feit dat het specialistisch is en dat het kleine
bedragen zijn, willen wij vermijden dat we met grote organisaties moeten
werken, wat risico’s van versnippering met zich brengt. Om die twee
redenen heb ik gezegd dat we zoeken naar organisaties die daarin
gespecialiseerd zijn en die het als een core-activiteit beschouwen.
Natuurlijk is de vraag bij het FLOW-programma of je organisatiekosten of
programmakosten moet meenemen bij die 25%. Wij hebben gezegd dat
we kijken naar programmakosten en niet naar organisatiekosten, omdat
het gaat om kleine organisaties. Het gaat om ngo’s die mede door
Buitenlandse Zaken zijn opgezet, en VWS betaalt ook mee, maar we willen
dubbelfinanciering voorkomen. Het laatste punt is dat het ons wat waard
is als er sprake kan zijn van continuïteit. Die continuïteit is meer geborgd
wanneer er een begin van overfinanciering is dan wanneer 100% door ons
wordt betaald. Om die reden hebben we het zo geformuleerd in de tender;
met in het achterhoofd dat het gaat om zorgvuldigheid, continuïteit en
focus.
De heer Verhoeven (D66): De staatssecretaris gaat eigenlijk in één adem
in op mijn twee cruciale punten. Over zijn eerste opmerking zeg ik dat je
de valkuilen die de staatssecretaris beschrijft niet hoeft te ondervangen
door organisaties vooraf uit te sluiten. Dat kan ook door het op zo’n
manier te omschrijven dat de genoemde doelstellingen worden gehaald
door de beste indiener van een voorstel om dat subsidieprogramma in te
vullen gewoon die kans te geven. Dat is een betere manier dan door
vooraf categorisch een aantal organisaties uit te sluiten. Dat is mijn eerste
vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

11

Staatssecretaris Knapen: Ik herhaal mezelf. We hebben geconstateerd dat
dit heel specialistisch werk is. Vervolgens stellen we vast dat het om
kleine bedragen gaat. Als je het over de grote medefinancieringsorganisaties hebt, gaat het om grote organisaties. We willen vermijden dat de
medefinancieringsorganisatie een tussenstation is bij de volgende stap
van financiering, omdat deze die kennis niet zelf ontwikkelt, maar elders
moet gaan zoeken. Wij hebben geprobeerd om zo direct en zo fijnmazig
mogelijk te werk te gaan en het daarom niet te doen met de grote
medefinancieringsorganisaties, die over het algemeen weer elders
moeten kijken voor het vinden van organisaties en kleinere instellingen
die deze kennis kunnen bundelen en vervolgens mobiliseren. Dat is de
achtergrond.
De heer Verhoeven (D66): Ik snap het doel dat de staatssecretaris voor
ogen heeft. Wij zijn ook geen voorstander van dubbele financiering en wij
willen ook niet dat er allerlei versnippering plaatsvindt, waardoor
specialistisch werk niet optimaal wordt uitgevoerd. Maar dat zijn twee
criteria die je gewoon in een doelstelling kunt opnemen bij het
verstrekken van subsidies. In plaats van een aantal groepen uit te sluiten
zodat de kans groter wordt dat het gaat zoals hij wil, kan de staatssecretaris het ook zo inrichten dat iedereen een kans krijgt en aan bod komt,
terwijl op basis van die criteria dat doel alsnog wordt bereikt. Ik vraag de
staatssecretaris niet om zichzelf nog een keer te herhalen, maar om in te
gaan op de vraag waarom hij niet de keuze heeft gemaakt om die criteria
in te bouwen in plaats van organisaties uit te sluiten. Dat is het cruciale
punt.
Staatssecretaris Knapen: We moeten er niet ingewikkelder over doen dan
nodig is; dat had ook gekund. Die route hadden we kunnen volgen. Ik geef
u de argumenten waarom we de andere route hebben gevolgd, maar het
is geen rocket science dat de ene route per se tot onheil leidt en de andere
tot het grote succes. We hebben een afweging gemaakt wat betreft de
vraag wat wijsheid is en hoe wij tussenlagen vermijden. Uiteindelijk
hebben wij in die afweging hiervoor gekozen, maar de argumentatie die u
geeft, had kunnen leiden tot de uitkomst om het juist wel met medefinancieringsorganisaties te doen. Ik geef de redenen die in de afweging
hebben geprevaleerd. We hebben dat bewust zo gedaan, maar ik zeg er
meteen bij dat we geen ideologische discussie hebben gevoerd over wat
voorrang moet hebben. We hebben geprobeerd om zo concies en precies
mogelijk te zijn, om inderdaad tussenstations te vermijden, dat moet ik
eerlijk toegeven.
Mevrouw Ferrier (CDA): Dit is ook een belangrijk punt voor mijn partij,
die hecht aan de kracht van organisaties in het maatschappelijk
middenveld. De staatssecretaris noemt als criterium dat de organisaties
niet volledig afhankelijk moeten zijn van subsidies en dat we geen
versnippering willen, maar dat geldt natuurlijk voor het hele maatschappelijk middenveld. Dat is iets waar we altijd aan werken. Die organisaties
hebben dat om zo te zeggen zelf ook tussen de oren zitten. Het is mij nog
niet helemaal duidelijk waarom deze organisaties dan a priori uitgesloten
zijn van meedoen aan die tender.
Staatssecretaris Knapen: Dan verval ik in herhaling. Ik heb zojuist
aangegeven wat de overwegingen waren om het zo te doen en niet
anders. Ik kan mij heel goed voorstellen dat we de tender voor deze
betrekkelijk kleine fondsen breed hadden opengesteld, maar wij zijn ervan
uitgegaan dat we doelgericht specialiseren en dat we dit zonder tussenlagen willen doen. Dat was de belangrijkste overweging. Ik blijf het een
valide overweging vinden om het zo te doen, maar ik begrijp het als u zegt
dat dit ook in veel bredere zin had gekund. Dat hebben we besproken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

12

maar we hebben voor iets anders gekozen. Zoals gezegd, het is voor mij
geen halszaak. Het is een kwestie van focus en pragmatiek en niet van
principe.
De heer Irrgang (SP): Is deze discussie mosterd na de maaltijd of is er
nog aanpassing mogelijk, als het toch geen halszaak is?
Staatssecretaris Knapen: Het liefst zou ik zeggen dat het geen mosterd na
de maaltijd is, maar ik moet even kijken waar we juridisch op dit moment
staan. We hebben natuurlijk die tender uitgeschreven, dus in die zin zou
het in formele zin wel mosterd na de maaltijd kunnen zijn. Ik zal dat even
voor u uitzoeken en daarop terugkomen, dan weet u hoe het zit.
De voorzitter: De staatssecretaris doet een toezegging, maar ik zie dat
daarover diverse vragen zijn. Wellicht kan hij zeggen binnen welke tijd hij
dit zal doen, want die vraag zie ik bij de leden.
Mevrouw Ferrier (CDA): Wordt het staand beleid, als er een tender wordt
uitgeschreven, om vanwege de pragmatiek a priori al bepaalde organisaties uit te sluiten?
Staatssecretaris Knapen: Het antwoord op de laatste vraag is: nee. Wat
betreft de toezegging denk ik dat we heel snel, tussen nu en een week,
kunnen weten hoe het zit. Ik wil zelf ook graag weten in hoeverre
afspraken, formaliteiten, de Staatscourant en wat dies meer zij, ons nog
de gelegenheid geven tot mosterd na de maaltijd of niet.
De voorzitter: Begrijp ik het goed dat u hiermee aan het einde van de
eerste termijn bent?
Staatssecretaris Knapen: Nee, ik heb nog een aantal vragen te beantwoorden. Dit was een vraag die bij diverse Kamerleden speelde. Ik heb de
vragen van de heer Verhoeven hiermee geadresseerd; ik zeg niet helemaal
naar tevredenheid beantwoord, maar geadresseerd. Mevrouw Dikkers zei
dat het bij hiv/aids vooral gaat om behandelen. We streven ernaar om bij
de profilering wat meer te kijken naar de overlap tussen hiv/aids,
reproductieve gezondheid en gezondheid dan naar die andere terreinen.
Het gedeelte dat wij op dit gebied beschikbaar stellen aan allerlei
internationale fondsen, bijvoorbeeld van de VN, blijft natuurlijk zo
bestaan, daarover hebben wij al met de Kamer van gedachten gewisseld.
Nogmaals, als het gaat om behandeling en preventie, willen wij dat profiel
zoeken dat ik zojuist heb beschreven, zonder te zeggen dat we dat andere
niet doen, maar we hebben het over een profiel.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik zei niet dat aidsbestrijding uitsluitend uit
behandeling zou moeten bestaan, dat zou ik niet durven zeggen, maar ik
hoop wel dat de staatssecretaris het met mij eens is dat behandeling heel
goede preventie is.
Staatssecretaris Knapen: Het antwoord is ja.
Mevrouw Dikkers vroeg ook wat er gebeurt met bepaalde projecten in
Tanzania en Congo. Ik was met mevrouw Masika bij dat project in Congo.
Het is niet gering als je daar bent, moet ik zeggen. Dat zijn dingen waar
een mens wel even stil van wordt. Zonder een voorschot te willen nemen
op latere debatten over de landenkeuze, doen wij in Congo voor ongeveer
80% aan niet aan een land gekoppelde, niet via de ambassade lopende
projecten. Deze 80% staat dus los van de middelen die we bilateraal via de
ambassade ter beschikking stellen. Het project in Goma wordt gefinancierd uit een fonds dat losstaat van de landenkeuze. Het is evident dat we
daar blijven. In het kader van de herprofilering is het mogelijk dat dit soort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

13

projecten juist meer aandacht krijgen, maar dat staat los van de discussie
over de vraag wat bilateraal loopt via land X. Ik hoop dat dit duidelijk is.
Mevrouw Dikkers vroeg ook om een notitie over dit hele complex. Er is in
2009 een uitgebreide nota geweest van een van mijn voorgangers. Op het
denkwerk daarvan wordt nog steeds voortgebouwd. Om nu een nieuwe
notitie te maken, waar die link met mensenrechten en emancipatie weer in
zit, zou in zekere zin inhouden dat werk dat al verricht is, opnieuw wordt
gedaan. Als dat niet heel urgent is, zou ik bepleiten om de keuzes en
kansen te waarderen die waardering verdienen.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik wil die keuzes en kansen wel waarderen,
zoals de staatssecretaris zegt. Begrijp ik het goed dat de notitie uit 2009 de
basis is van het beleid van dit kabinet?
Staatssecretaris Knapen: Ik moet deze er nog eens op naslaan om er van
A tot Z ja op te kunnen zeggen, maar wat betreft het onderwerp waar we
het nu over hebben, is dat zo.
Ik heb de vragen van mevrouw Ferrier die ook door haar collega’s waren
gesteld, al beantwoord. Zij sprak over problemen met het Global Fund. Er
is geen sprake van dat deze ertoe zouden leiden dat de behandeling niet
zal worden voortgezet. Dat is mij niet bekend. Als zij daarover informatie
heeft, houd ik mij aanbevolen om die te krijgen. Wij hebben niet anders te
horen gekregen dan dat het voor de feitelijke uitvoering van de lopende
programma’s geen consequenties heeft, dus daar houd ik mij tot nader
order aan. Mocht dat anders zijn, dan hoop ik dat snel te horen.
Het doet mij deugd dat de heer Irrgang vorige week met zijn fractievoorzitter in Nairobi is geweest. Het is altijd goed om teksten op schrift tegen
de dagelijkse werkelijkheid in een ander land te kunnen houden. Dat is
altijd heel verrijkend. Ik heb al gesproken over FLOW, dus daarmee heb ik
de vragen geadresseerd en in een aantal gevallen hopelijk ook
beantwoord.
De voorzitter: Dank u wel. Ik constateer dat er behoefte is aan een
tweede termijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb in eerste termijn
nog een vraag gesteld over het betrekken van kerken en faith based
organisations bij de bestrijding van aidsbesmetting. Kan de staatssecretaris daarop ingaan? Ik kom nog even terug op de aidswezen en social
protection. De staatssecretaris zegt dat wij niet zomaar weglopen. Mag ik
het ook positief vertalen dat de staatssecretaris zegt dat de inzet is om het
voort te zetten? Ik heb geen behoefte aan een VAO en moties en al die
dingen, maar ik zou wel graag een positiever geluid willen horen in plaats
van dit negatief te formuleren. Kan de staatssecretaris zich daarin vinden?
Ik ben blij dat de staatssecretaris gaat onderzoeken of er nog een gaatje is
om de ngo’s van MFS-2 te laten meelopen bij de tender. Ik wacht het
bericht van de staatssecretaris daarover af.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Voor iemand die economie,
infrastructuur en bouwen in zijn portefeuille heeft, is dit in ieder geval zeer
interessante materie, die ook raakvlakken heeft met het aanbestedingsbeleid, waarbij het erom gaat hoe je ervoor zorgt dat de overheid het
beste product krijgt, als zij geld besteedt om een bepaald onderwerp in te
richten. Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris dat er binnen
een week een brief komt, waarin hij zou moeten ingaan op die uitsluiting
vooraf, de mogelijkheden die er nog zijn wat betreft het inrichten van de
tender, de dubbelfinanciering en het verschil tussen programma- en
organisatiekosten. In die brief zou ik ook graag het woord «aanpassingsruimte» zien. Op basis van die brief kan ik bepalen of het nodig is om een
VAO aan te vragen, om alsnog het hele mechanisme in gang te zetten om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

14

die verandering tot stand te brengen. Bij dezen vraag ik of er een VAO
ingeboekt kan worden, met als voorbehoud: na die brief, zodat wij dan
snel kunnen schakelen, want ik neem aan dat er dan weinig tijd meer is.
Als die aanpassingsruimte er is, zullen wij een VAO aanvragen om het
alsnog anders te regelen. Zo nee, dan willen wij als Kamer voortaan graag
vooraf meepraten over de inrichting van dit soort programma’s, want
anders is het steeds mosterd na de maaltijd en daarvoor ben ik niet in de
Tweede Kamer gaan zitten.
De voorzitter: Het is wel te doen gebruikelijk dat de staatssecretaris de
kans krijgt om in tweede termijn eerst even te reageren. Ik hoorde u nu al
twee keer zeggen dat u een VAO wilt, maar laat de staatssecretaris de
ruimte om te reageren en dan kunt u uiteraard een besluit nemen.
De heer Verhoeven (D66): Daar ben ik het helemaal mee eens, mijn
excuus, maar omdat er een brief komt, zal de staatssecretaris geen dingen
meer zeggen die deze brief overbodig maken. In die zin is het natuurlijk
wel gek dat die brief zogezegd een schakelpunt is.
De voorzitter: Ik begrijp uw opmerking en volgens mij doet iedereen dat
hier.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn
beantwoording in eerste termijn. Een vraag die nog is blijven liggen, is
wat wij doen met ons SRGR-programma in Tanzania. Hoe reflecteert de
staatssecretaris daarop? Wij horen ook nog graag een reactie op de vraag
van mevrouw Ferrier naar de inzet bij de VN-conferentie UNGASS. Ik vind
het wel een signaal dat de staatssecretaris niet naar New York afreist voor
deze conferentie. Ik begrijp dat hij dringende bezigheden in Ethiopië heeft,
maar ik zou het heel erg op prijs stellen als de Nederlandse betrokkenheid
bij de strijd tegen hiv/aids tot uiting komt door de aanwezigheid van onze
staatssecretaris voor internationale samenwerking.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik ben ontzettend blij dat ik dit debat
heb aangevraagd, omdat ik echt op een aantal punten gerustgesteld ben.
Ik dank de staatssecretaris daarvoor. Ik ben ook erg blij met wat ik
gehoord heb over de inzet van Nederland bij de UNGASS, over harm
reduction, want dat is heel belangrijk, en over gehandicapten. Ik ben ook
gerustgesteld wat betreft de profilering en door hoe wij de posterioriteit
moeten duiden. Ik begrijp dat wij ons gaan profileren op de overlapgebieden, waarbij Nederland het verschil kan maken in het doorbreken van
taboes, het bespreekbaar maken van zaken die zeker ook in andere landen
en bij de internationale samenwerking heel gevoelig liggen. Ik begrijp dat
dit niet betekent dat datgene waarop we ons niet profileren, minder
belangrijk is. Wij krijgen er nog inzicht in hoe dit zich verhoudt tot het
algemene gezondheidsbeleid, dat in zijn totaliteit wel een posterioriteit is.
Dat is complex, maar daarover krijgen wij nog informatie. Ik ben ook
gerustgesteld dat wat wij straks bespreken in de focusbrief, nadrukkelijk
het bilaterale beleid betreft en dat dit niet betekent dat wij een belangrijk
programma zoals in Oost-Congo laten vallen. Het is heel goed dat dit ook
duidelijk op de agenda is gezet. Mijn vraag is niet beantwoord over de
kennis waar Nederland zo goed in is; op het gebied van hiv/aids en
tuberculosebestrijding en malaria. We hebben gezegd dat er 1,5 mld. is
voor topteams, waarvan 300 mln. voor onderzoek en kennisontwikkeling
gericht op landen waar wij bij de internationale samenwerking op
inzetten. Mijn vraag is of dat bedrag van 300 mln. nog beschikbaar is. Zo
niet, waar kunnen we dan in volgende jaren op rekenen als het gaat om
die belangrijke kennisontwikkeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

15

De heer Irrgang (SP): Voorzitter. Met de bezuinigingen van dit kabinet op
Ontwikkelingssamenwerking wordt een keuze tussen prioriteiten en
niet-prioriteiten toch al snel het verdelen van de ellende, waarbij er voor
een prioriteit dezelfde hoeveelheid geld is of net iets meer, maar voor
datgene wat geen prioriteit is, is er fors minder. Ik begrijp dat de staatssecretaris nu zegt dat hij als het gaat om de keuze tussen gezondheidszorg
voor vrouwen en hiv/aids kiest voor gezondheidszorg voor vrouwen.
Daarop wil hij gaan profileren. Ik vraag mij af wat dat betekent voor onze
bijdrage aan het Global Fund, dat is gericht op zowel hiv/aids als
gezondheidszorg voor vrouwen. Tot slot dank ik de staatssecretaris voor
zijn toezegging over het fonds voor kansen voor vrouwen, FLOW. Als ze
nog eens een nieuwe naam bedenken, hoop ik dat het een naam wordt
die goed klinkt, want mijn fractie vindt de verandering van MDG3 in FLOW
geen verbetering.
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Ik sympathiseer zeer met de cri de
coeur van de heer Irrgang. Op deze vierkante kilometer heerst een
besmettelijke ziekte van afkortingen. Als ik niet oplet, geldt dit ook voor
mezelf. Ik heb me al voorgenomen om niet meer te spreken over SRGR, in
het Engels: SRHR, maar over reproductieve gezondheid, en tot nu toe lukt
dat aardig. Daar wordt het niet veel vrolijker van in taalkundige zin, maar
in ieder geval wat. Fund for the leadership of women is ook niet sterk, laat
dat meteen even gezegd zijn.
De heer Irrgang (SP): De staatssecretaris is natuurlijk wel de baas, dus ik
interpreteer dit ook als een toezegging dat hij er strakker op zal toezien dat
we dit niet meer gaan meemaken, maar dat wij daarin verbetering zullen
zien.
Staatssecretaris Knapen: Nee, het gaat hier om een bekentenis en een
openbaarmaking van een radicaal gevoel van machteloosheid tegenover
deze afkortingen.
De heer Irrgang (SP): U maakt deel uit van de Nederlandse regering, al is
dat formeel als staatssecretaris geloof ik niet zo. Het kan beter. Dit moeten
we niet opgeven. Het gaat er uiteindelijk ook om betrokkenheid te laten
zien bij het verbeteren van het lot van vrouwen en daar past een aansprekende titel bij en niet zoiets als MDG3 of FLOW.
Staatssecretaris Knapen: In alle ernst, ik ben het zeer met de heer Irrgang
eens. Ik probeer het zelf waar mogelijk te vermijden. Ik probeer mensen
erop aan te spreken of het her en der belachelijk te maken, want dat helpt
soms ook. Als ik zou turven wat wij in dit algemeen overleg hebben
gedebiteerd aan afkortingen die buiten deze zaal onbekend zijn, denk ik
dat wij onszelf vanavond wat minder gelukkig in de spiegel zouden
aankijken. Het is een taai gevecht, maar ik sympathiseer met het idee om
dit door te voeren.
De heer Voordewind sprak over de rol van kerken. Dat zijn buitengewoon
belangrijke dienstverleners, vaak de meest gezaghebbende. Op landenniveau werken wij daar graag en veel mee. Internationaal is er ook veel
contact. Wij hadden een high level meeting for religious leaders op het
gebied van hiv/aids in februari/maart in Nederland. Daar wordt de nodige
aandacht aan besteed, omdat het heel effectieve organisaties zijn bij het
tot stand brengen van veranderingen.
Dan de vraag van de heer Voordewind over social protection. Ik heb
aangegeven dat wij hier niet wegwandelen en dat deze programma’s wat
ons betreft worden voortgezet.
Dan de vraag van de heer Verhoeven. Het klopt dat het woord «aanpassingsruimte» in de brief hoort te zitten, omdat dat een bestuurlijke
vertaling is van de uitdrukking mosterd na de maaltijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

16

Mevrouw Dikkers vroeg naar reproductieve gezondheid in Tanzania. Ik kan
geen voorschot nemen op de begroting voor volgend jaar, maar ook hier
geldt dat als wij de bilaterale relatie met een land afbouwen, dat niet hoeft
te betekenen, en vaak ook niet zal betekenen, dat we de thematische
prioriteiten niet tot hun recht willen laten komen. Het kan dus heel goed
zijn dat we wel degelijk zullen proberen om iets wat loopt via het
bilaterale ambassadeprogramma, maar een heel specifieke onderscheidende waarde heeft, in het kader van de thematische profilering niet
alleen in de lucht te houden, maar er zelf een bijdrage aan te leveren in
plaats van aan andere dingen, en dan gaat het weer over dat profiel.
UNGASS is een belangrijke conferentie, daarover geen misverstand, maar
deze botst met mijn agenda, omdat ik in die week voor een belangrijke
bijeenkomst naar Ethiopië zal gaan. Door een samenloop van omstandigheden kon het niet anders dan in die week, maar anders was ik daar zelf
uiteraard ook heen gegaan. Zoals gezegd ben ik daarover in gesprek met
mevrouw Schippers. Ik hoop dat zij daarheen zal gaan.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Het gaat mij niet zozeer om de aanwezigheid
van de staatssecretaris, ook al vind ik deze heel belangrijk, maar het is ook
een plek waar straks opnieuw committeringen worden uitgesproken. Ik
vroeg mij af hoe het staat met de ruimte die Nederland daarbij wil
innemen.
Staatssecretaris Knapen: Voordat we naar dat type bijeenkomsten gaan,
spreken wij van tevoren af wat het speelveld zal zijn wat betreft committeringen. Dat geldt voor degene die daar namens Nederland zit. Deze zal
niet op eigen houtje afwijken van allerlei committeringsafspraken die
gemaakt zijn voordat we daarheen gaan. Dat zullen we sowieso van
tevoren afspreken. Er is geen sprake van dat we dat daar ter plekke pas
gaan bedenken.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Wordt de Kamer geïnformeerd over wat de
inzet zal zijn?
Staatssecretaris Knapen: In algemene zin lijkt het me goed dat de Kamer
geïnformeerd is over de inzet, maar als het gaat om de precieze invulling
van committeringen voel ik er meer voor om dat achteraf te doen,
simpelweg omdat het ook een kwestie is van onderhandelen, wat je daar
tot zijn recht wilt laten komen.
Mevrouw Ferrier sprak over een bedrag van 300 mln., maar dat herken ik
niet, vandaar de korte pauze voor de beantwoording in eerste termijn. Met
enkele departementen zijn wij bezig om te bekijken wat voor rol wij
kunnen spelen bij het voorstel dat wordt voorbereid door het team voor
life sciences. Dat wordt half juni voorgelegd aan de minister van EL&I.
Daarbij zijn wij betrokken. Daar zitten kansen voor het bedrijfsleven als het
gaat om aan armoede gerelateerde ziekten en om het hele complex van
reproductieve gezondheid. Er is al een aantal publiek-private projecten om
nieuwe producten te ontwikkelen. Daaraan doen Nederlandse, maar ook
buitenlandse partners mee. Daarvoor hebben wij zo’n 70 mln. over vier
jaar uitgetrokken. Dat zijn projecten op het gebied van preventie en de
ontwikkeling en toepassing van medicijnen. Dat programma ken ik. Ik ken
de discussie die loopt over het team life sciences. Daarbij zijn wij
betrokken. Als we daar meer over weten, kom ik er graag op terug. Het
bedrag van 300 mln. dat mevrouw Ferrier noemt, heb ik niet helder voor
ogen.
Mevrouw Ferrier (CDA): Er bestaat toch onduidelijkheid over. Begrijp ik
het goed dat het gaat om 70 mln. per jaar over vier jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

17

Staatssecretaris Knapen: Het bestaande programma betreft publiekprivate projecten op dit hele terrein over een periode van vier jaar en
daarvoor is ongeveer 70 mln. gereserveerd. Dat is een programma dat al
loopt, voor vier jaar, en dat is een heel ander bedrag dan 300 mln.
Mevrouw Ferrier (CDA): Er bestaat onduidelijkheid over het bedrag uit
ODA-middelen dat mag worden besteed aan innovatief onderzoek,
waarbij Nederland juist een belangrijke voortrekkersrol heeft. Is dat geld al
uitgegeven of niet? Laat ik vooropstellen dat ik geen notities wil maar
actie, maar misschien is het een idee om toch nog even schriftelijk aan de
Kamer uit te leggen hoe het zit.
De heer Verhoeven (D66): Er hoeft geen notitie te komen, want er is een
notitie van het ministerie van EL&I over de topsectoren. Daarvoor wordt
1,5 mld. vrijgemaakt. Er staat een bedrag in met de omschrijving
«internationale gelden». Mijn fractie heeft al aan de minister van EL&I
gevraagd of dat uit het ontwikkelingsbudget is of niet. Daarover is
voortdurend onduidelijkheid. Wat mij betreft zou het voor beide invalshoeken goed zijn als de staatssecretaris deze kon wegnemen; dan weten
we allemaal waar we aan toe zijn.
Staatssecretaris Knapen: Ik moet hierop terugkomen. Dat is voor ons van
belang, want wij zitten middenin die discussie. Ik zeg maar even dat ik het
zojuist genoemde bedrag van 300 mln. niet herken. In juni ligt er een
projectvoorstel en dan zijn de bedragen bekend. Dan zullen we daarover
van gedachten wisselen.
De voorzitter: Kunt u nader specificeren wat u nu toezegt aan de Kamer?
Zegt u een brief toe aan de Kamer ter verduidelijking van dat bedrag van
300 mln. en van dat bedrag van de EL&I-begroting?
Staatssecretaris Knapen: Dat is mij te gecompliceerd, want dan moet ik
iets verduidelijken wat mij onbekend is, namelijk die 300 mln. Ik kan wel
het volgende doen. Zodra wij weten welke inbreng wij hebben bij de
notitie over de topgebieden, en waar wij met recht van spreken ook een
belang hebben bij het hebben van een inbreng, zal ik dat de Kamer
uiteraard laten weten. Er zijn ook variabelen in deze discussie die niet
bediend worden door dit departement, dus ik kan nu niet zeggen wanneer
dat precies zal zijn. Als in de loop van juni een eerste voorstel komt, mag
ik aannemen dat kort na de zomer wel duidelijk is hoe we hiermee
omgaan. Voor de opening van het parlementaire jaar zou de Kamer dan
moeten weten hoe de verhouding tussen de diverse topgebieden en onze
rol daarin zal zijn, want het gaat om meer dan alleen life sciences.
De heer Verhoeven (D66): De stukken van negen topteams hebben niets
te maken met die 300 mln. die in de eerdere notitie van EL&I was
omschreven. De staatssecretaris hoeft bij die verduidelijking dus niet te
wachten op het life science topteam of die andere acht topteams. Er is
gewoon 300 mln., op een bepaalde vage manier omschreven, opgenomen
in de 1,5 mld. van de innovatienotitie van EL&I die er al een paar maanden
ligt. Ik raad de staatssecretaris aan om daar ook nog even naar te kijken.
Staatssecretaris Knapen: Bij dit onderwerp en de bedragen voor
internationale projecten en internationale samenwerking wordt een
voorschot genomen op de begroting voor volgend jaar. Ik wil deze dan
ook beschouwen in de context van de begroting voor volgend jaar. Zodra
ik inzicht heb in hoe die verhoudingsgetallen eruit zien, zal ik dat graag
delen met de Kamer, maar voor mij speelt ook dat ik dat te verdisconteren
heb bij de begroting voor volgend jaar. Ik vraag de Kamer om mij de
ruimte te geven om het in die context te bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

18

De voorzitter: Ik zal de toezeggingen even samenvatten:
1. De staatssecretaris zegt toe in de begroting voor 2012 profilering op
het gebied van seksuele reproductieve gezondheidszorg en rechten
zichtbaar te maken.
2. De staatssecretaris stuurt binnen een week een brief naar de Kamer
over de mogelijkheid van deelname van medefinancieringsorganisaties aan de tender.
3. De staatssecretaris zal de Kamer informeren over de Nederlandse
inzet en de vertegenwoordiging van de Nederlandse regering bij de
high level meeting in New York, waarbij de inhoud van dit overleg zal
worden overgebracht aan de desbetreffende minister.
4. In de notitie topgebieden wordt de inbreng vanuit Ontwikkelingssamenwerking zo nodig en zo mogelijk gespecificeerd en tijdig aan de
Kamer toegestuurd.
Ik neem de vrijheid om er een opmerking aan toe te voegen die geen
toezegging betreft, maar een gedeelde zorg van de staatssecretaris en de
Kamer over 4 mln. voor Zimbabwe. De staatssecretaris heeft gezegd dat
hij hiervoor niet zal weglopen. De Kamer zal dit uiteraard op enig ander
moment kunnen terugvinden in de beleidsstukken.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Op dit punt hebben wij nu een
bilateraal project voor 8 mln. De staatssecretaris heeft gezegd dat hij dit
ook na 2012 voortzet.
De voorzitter: Dat ging specifiek over 4 mln. voor Zimbabwe, enz. Er is
geen amendering mogelijk van de kant van de regering, want dit is wat de
Kamer zojuist van de staatssecretaris heeft gehoord. Nee, gaat uw gang.
Staatssecretaris Knapen: Ik heb gezegd dat de programma’s op het
gebied van social protection volgend jaar worden voortgezet. Zo heb ik
het geformuleerd.
De heer Verhoeven (D66): Het lijkt mij handig om aan te kondigen dat ik
een VAO aanvraag voor wanneer die brief er ligt.
De voorzitter: Er ontstaat nu enige verwarring. De staatssecretaris heeft
een aantal toezeggingen gedaan. U kunt zelf naar aanleiding daarvan
besluiten of u een VAO wilt en dat kunt u aanvragen. Ik zal dit verzoek van
de D66-fractie, dat niet mede namens GroenLinks is, begrijp ik, doorgeleiden, dus u kunt een VAO verwachten. Ik dank de staatssecretaris en zijn
medewerkers en ik dank de publieke tribune voor de aandacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 605, nr. 20

19