Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

48
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de verplichting voor familie om mee te werken in het
verpleeghuis De Vierstroom (ingezonden 2 augustus 2012).
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 19 september 2012). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2011–2012, nr. 3202.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat zorginstelling De Vierstroom familie van
bewoners gaat verplichten om vier uur per maand mee te werken in het
verpleeghuis?1
Antwoord 1
Vierstroom is van plan om komend najaar in twee verpleeghuizen te starten
met een experiment van zes maanden, waarbij familieleden van nieuwe
bewoners worden verplicht om – in eerste instantie vier uur per maand – mee
te helpen. Het gaat volgens Vierstroom om ondersteuning in aanvulling op de
basiszorg in het verpleeghuis met als doel het welbevinden van cliënten te
verhogen. Vierstroom benadrukt dat de familie geen zorgtaken hoeft te
verrichten. Vierstroom geeft dit vorm door de familie van de cliënt bij het
introductiegesprek aan te laten geven hoe ze kunnen bijdragen. Vierstroom
legt de afspraken over de familieparticipatie vervolgens vast in het zorgplan
dat zij samen met de cliënt en mantelzorger afspreken.
Ik ben een warm voorstander van (het bevorderen van) een grotere betrokkenheid van familie bij de zorg en ondersteuning van bewoners van
zorginstellingen. Het is (dan ook) goed dat er discussie wordt gevoerd over
de bijdrage van naasten in de zorg voor kwetsbare mensen. Behalve over
kwaliteit van leven gaat het hierbij ook over onderlinge solidariteit, die
noodzakelijk is voor de houdbaarheid van de langdurige zorg op de lange
termijn. Kernvraag is welke informele ondersteuning van mensen aan elkaar
wij vanzelfsprekend zouden moeten vinden. De positieve én negatieve
reacties op het initiatief van Vierstroom onderstrepen dat dit debat nog niet is
uitgekristalliseerd. Ik waardeer het dat Vierstroom deze discussie aangaat.
De zorgplanbespreking vind ik bij uitstek een goed moment om het gesprek
over familieparticipatie te voeren en daarover – op basis van vrijwilligheid –
1

ah-tk-20122013-48
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

http://www.ad.nl/ad/nl/4560/Gezond/article/detail/3295386/2012/08/02/Verpleeghuis-verplichtfamilie-tot-meewerken.dhtml

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

afspraken te maken. Om alle betrokken (zorgaanbieder, cliënt en familie)
duidelijkheid te geven over wederzijdse verwachtingen is het goed de
afspraken over familieparticipatie vast te leggen in het zorgplan. Het
vastleggen van wederzijdse verwachtingen over familieparticipatie in het
zorgplan ondersteunt het voeren van de dialoog hierover en de regelmatige
evaluatie daarvan.
Het verplichtende karakter van het experiment van Vierstroom gaat me
evenwel te ver. Het voornemen van Vierstroom tot verplichte ondersteuning
kan in juridische zin worden aangemerkt als de verplichting tot het leveren
van een betaling (in natura) voor diensten. Voor zorg die onder het verzekerd
pakket valt, mag volgens artikel 35 WMG geen bijbetaling worden gevraagd.
Het vragen van betalingen voor aanvullende diensten die geen zorg of dienst
inhouden in de zin van de AWBZ is toegestaan, mits duidelijk is dat de cliënt
vrijwillig kan kiezen voor de aanvullende dienst. Het staat de instelling vrij
daar in overleg met de cliëntenraad en het zorgkantoor naar te streven (maar
niet om de familie van bewoners daarvoor tot een extra bijdrage – in natura –
te verplichten). Besluiten over diensten in aanvulling op de AWBZ-zorg vallen
onder het verzwaard adviesrecht van cliëntenraden en is vastgelegd in de
Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (art. 3 lid 1 onder L WMCZ).
Aanvullende diensten zijn voor de cliënt altijd op basis van vrijwilligheid.
Bovendien moeten het aanbod en de prijsstelling transparant zijn.
Al met al is zowel bij de basiszorg als bij aanvullende diensten een verplichting tot bijbetaling (hetzij financieel, hetzij in natura) niet mogelijk.
Vierstroom geeft aan in de positie te willen geraken dat zij personen wier
familie categorisch weigert te participeren, niet hoeft op te nemen. Dit omdat
deze dan niet passen in de filosofie die Vierstroom voorstaat. Alsdan zou het
zorgkantoor zorg moeten dragen voor een alternatief voor betroken burger.
Zulke afspraken tussen zorgkantoor en aanbieder bestaan thans evenwel niet
en moet de verzekerde die een indicatiebesluit voor AWBZ-zorg heeft, deze
aanspraak via hety zorgkantoor bij de aanbieder tot gelding kunnen brengen.
Vraag 2
Hoe is het mogelijk dat in het jaar dat er extra middelen beschikbaar zijn
gesteld voor het aantrekken van personeel, een zorginstelling tot deze
maatregel overgaat? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Zoals uit het bovenstaande blijkt, gaat in deze situatie niet zozeer om het al
dan niet aantrekken van extra personeel. Vierstroom geeft aan met het
experiment – vanuit een bepaalde filosofie – te willen streven naar een hoger
welzijnsniveau van zijn bewoners. Het gaat volgens Vierstoom om ondersteuning in aanvulling op de basiszorg in het verpleeghuis.
Vraag 3, 4 en 5
Erkent u dat met het verplicht stellen van het doen van vrijwilligerswerk er
geen sprake meer is van vrijwilligerswerk? Zo ja, erkent u dat deze maatregel
van de zorginstelling regulier werk wegdrukt dat anders zou worden gedaan
door een betaald personeelslid? Zo nee, kunt u uitleggen hoe een verplichting
tot vier uur helpen in de maand een vrijwillig karakter heeft?
Hoeveel betaalde personeelsleden zouden kunnen worden ingezet zonder de
verplichting van de familie om mee te werken in het verpleeghuis of hoeveel
personeelsleden verliezen hun werk door deze maatregel?
Wat vindt u van het feit dat de familie zijn taak kan «afkopen»? Hoeveel extra
betaling betreft dat? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 3, 4 en 5
Zoals ik schreef in antwoord op de vragen 1 en 2 kan van een verplichtend
karakter van het experiment van Vierstroom geen sprake zijn. Zowel de
verplichting tot het leveren van een betaling (in natura) voor diensten als de
mogelijkheid om deze verplichte diensten «af te kopen» kan niet aan de orde
zijn. Dit verplichtende karakter verdraagt zich naar mijn mening ook slecht
met het wezen van mantelzorg, waarvoor de sociale relatie, de intrinsieke
motivatie en vrijwilligheid kenmerkend zijn. Ook vanuit dit perspectief kan en
mag dan ook geen sprake zijn van «wegdrukken van reguliere zorg» cq. het
verliezen van een baan door huidige personeelsleden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 6
Deelt u de mening dat er een risico kan schuilen in het onvrijwillig inzetten
van mensen bij ouderen, bijvoorbeeld omdat mensen achteloos of ongemotiveerd hun taak uitvoeren? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 6
De inzet van mantelzorgers is onvervangbaar en voegt extra kwaliteit van
leven toe. Dat instellingen deze inbreng stimuleren en faciliteren vind ik een
goede zaak. Dit vraagt ook om een positieve houding van de professionele
zorgverleners om de intrinsieke motivatie van mantelzorgers zo optimaal
mogelijk te benutten. Onvrijwillig inzetten van mantelzorg zou inderdaad tot
risico’s kunnen leiden. Overigens is mijn indruk dat veel mantelzorgers
aanzienlijk meer dan vier uur per maand bijdragen aan het welbevinden van
hun dierbare.
Vraag 7
Op welk onderdeel schieten de zorgzwaartepakketten tekort in hun dekking,
waardoor er «verplicht» vrijwilligerswerk moet worden ingezet? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 7
Ik ben van oordeel dat de ZZP’s niet tekort schieten.
Vraag 8
Erkent u dat «verplicht» vrijwilligerswerk een verkapte vorm van bijbetalen is
voor zaken, die via de zorgzwaartepakketten gedekt zouden moeten zijn? Zo
ja, bent u van mening dat De Vierstroom in overtreding is, omdat De
Vierstroom onrechtmatige bijbetalingen vraagt? Zo nee, wat vindt u er
gewoon aan dat er een verplichting komt van het doen van vrijwilligerswerk?
Antwoord 8
Kortheidshalve verwijs ik naar het antwoord op de vragen 1 tot en met 6. Ik
heb de NZa gevraagd kritisch te kijken naar het experiment. De NZa gaat op
korte termijn met Vierstroom in overleg over het experiment. De antwoorden
op deze Kamervragen zal ik ook expliciet onder de aandacht brengen van
Vierstroom, zorgkantoor en de NZa.
Vraag 9, 10 en 11
Vindt u het aanvaardbaar dat mensen, die familie hebben, die dat niet wil
doen, lager op de wachtlijst worden geplaatst? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Wat gebeurt er met mensen, die een plek in het verpleeghuis zoeken, zonder
familie, die aan de vier uur-verplichting kan voldoen?
Erkent u dat het onacceptabel is dat deze mensen uitgesloten zouden worden
om bij De Vierstroom te komen wonen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 9, 10 en 11
Zoals ik al eerder heb aangegeven, kan en mag van een verplichting tot de
inzet van mantelzorg geen sprake zijn.
Vraag 12, 13 en 14
Vindt u het uit te leggen dat een zorginstelling met een positief resultaat van
€ 4,5 miljoen over 2011 dit soort maatregelen voorstelt? Kunt u uw antwoord
toelichten?2
Deelt u de mening dat het niet acceptabel is dat de bestuurder van deze
instelling per jaar 239 262 euro vangt en een auto van de zaak heeft waarvoor
hij 57 292 euro krijgt, terwijl van familieleden wordt geëist dat zij vier uur per
maand verplicht meewerken? Kunt u uw antwoord toelichten?
Deelt u, wanneer u de jaarrekening bekijkt en de zeker tien BV’s van De
Vierstroom ziet, het gevoel dat deze zorginstelling zich te veel laat afleiden
van de kern, namelijk goed zorgen voor bewoners en zorgen voor gemotiveerd personeel? Kunt u uw antwoord toelichten?

2

Jaarrekening Stichting De Vierstroom, 12 juli 2012, www.jaarverslagenzorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Antwoord 12, 13 en 14
De vragen 12, 13 en 14 betreffen de bedrijfsvoering van Vierstroom en de
bezoldiging van bestuurders. Los van de vraag of de genoemde bedragen
juist zijn, behoort Vierstroom zich te houden aan alle geldende regels
hieromtrent. De NZa houdt toezicht op de doelmatige en rechtmatige uitvoering van de AWBZ door zorgverzekeraars. Voor een maatschappelijk
verantwoorde bezoldiging van de bestuurders heeft het kabinet de Wet
normering topinkomens ontworpen. Deze ligt op dit moment voor behandeling in de Eerste Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4