4
Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en het
Wetboek van Strafrecht ter aanscherping van de maatregelen ter bestrijding van voetbalvandalisme en ernstige
overlast ( 33882 ).
De voorzitter:
Ik deel mee dat de heer Van Dekken wordt toegevoegd aan
de sprekerslijst. Ik heet de minister en zijn ambtenaren van
harte welkom. We beginnen dit wetgevingsdebat met
mevrouw Helder die spreekt voor de fractie van de PVV. Zij
heeft aangekondigd 15 minuten te spreken.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

Mevrouw Helder (PVV):
Voorzitter. Helaas zijn er nog vaak gevallen van voetbalvandalisme en andere vormen van ernstige overlast. De PVV
wil dat degenen die het verpesten voor de rest keihard
worden aangepakt, zodat echte supporters kunnen blijven
genieten van een potje voetbal. De PVV vindt het daarom
goed dat de minister voortborduurt op de initiatiefnota van
de PVV, het CDA en de PvdA (33281), waarin al eerder nuttige verbeteringen zijn voorgesteld, en dat de minister dit
voorstel van wet heeft gemaakt om de gesignaleerde knelpunten bij de Wet bestrijding voetbalvandalisme en ernstige
overlast — een hele mond vol; we noemen het de voetbalwet — weg te nemen. Wat kan de burgemeester nu al? Hij
kan nu al bij herhaalde verstoring van de openbare orde
en ernstige vrees voor verdere verstoring een gebiedsverbod, een groepsverbod en een meldplicht opleggen. In de
praktijk zijn echter, zoals gezegd, knelpunten gesignaleerd
door het werkveld. Ik heb het dan over de politie, de burgemeesters, de KNVB en de betaaldvoetbalorganisaties, de
bvo's.
In het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken, wordt de
voetbalwet op een aantal punten aangescherpt. Zo worden
het gebiedsverbod, het groepsverbod en de meldingsplicht
ook mogelijk als het gaat om een zogenoemde "first offender". Voorwaarde daarbij is dat het moet gaan om een
ernstige verstoring van de openbare orde. Ook kunnen de
genoemde instrumenten toegepast gaan worden op grond
van een stadionverbod dat door de KNVB of een betaaldvoetbalorganisatie is opgelegd. Voorheen kon dat alleen
als sprake was van een verstoring van de openbare orde
ofwel van misdragingen buiten het stadion. Verder kan een
gebieds- of groepsverbod op dit moment voor de duur van
30 aaneengesloten dagen worden opgelegd. Dat wordt
gewijzigd in 90 dagen verspreid over één jaar.
De PVV vindt het goed dat de burgemeester ook gebruik
kan gaan maken van zijn bevoegdheid als het gaat om een
first offender. Helaas voegt de minister daaraan toe dat dat
alleen mogelijk is als het om een ernstige verstoring van
de openbare orde gaat. Het voorbeeld in de memorie van
toelichting heeft betrekking op het gooien van stenen of
vuurwerk naar de politie. Wat de PVV betreft, zou de burge-

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

meester ook bij minder ernstige verstoringen al een
gebieds- of groepsverbod of een meldingsplicht moeten
kunnen opleggen. Wie bepaalt wat een ernstige verstoring
is? Dat is nogal afhankelijk van de omstandigheden van het
geval. Wat de PVV betreft, wordt gekozen voor de supporters die gezellig naar een potje voetbal willen kijken en voor
omwonenden die hiervan geen overlast wensen te ondervinden.
Laat duidelijk zijn: dit wetsvoorstel heeft ook het bestrijden
van ernstige overlast tot doel. Ik denk daarbij aan evenementen, oudejaarsavond en uitgaansgeweld. De regering
geeft aan dat de restrictie "ernstige overlast" niet geldt voor
personen die herhaaldelijk bij verstoringen betrokken waren.
Dit blijkt naar de mening van de PVV dan weer niet duidelijk
uit het voorgestelde wetsartikel. Deelt de minister deze
mening en zo ja, gaat hij het artikel aanpassen? Wat de PVV
betreft, gaat het woordje "ernstig" er dan gewoon uit en
wordt het verder aan de rechter overgelaten om jurisprudentie te maken over wat daar in het individuele geval onder
valt of wat een burgemeester nodig vindt.
Verder wordt voorgesteld dat naast het feit dat de strafrechter bij een veroordeling een zogeheten "vrijheidsbeperkende
maatregel" kan opleggen bestaande uit een gebiedsverbod,
een contactverbod of een meldingsplicht, hij nu ook de
bevoegdheid krijgt om een gebiedsgebod op te leggen, en
dat dan bijvoorbeeld in de vorm van huisarrest, niet zoals
op dit moment alleen nog mogelijk is als bijzondere voorwaarde. Ook wordt de maximale duur van de vrijheidsbeperkende maatregelen verhoogd van twee naar vijf jaar.
Daar zijn wij het mee eens. Toch maak ik een kritische
kanttekening, want wanneer iemand voor de tweede maal
een gebiedsverbod krijgt opgelegd, dient de rechter de
mogelijkheid te hebben, deze maatregel maximaal tien jaar
op te leggen. Dat heeft de PVV samen met CDA en PvdA in
genoemde initiatiefnota ook al naar voren gebracht. Zoals
ik heb begrepen — dat kunnen we allemaal zien — heeft
collega Oskam hierover een amendement ingediend, dat
mijn fractie zeker zal steunen. Collega Oskam zal daar straks
verder op ingaan.
De PVV vraagt zich verder af, hoe het inmiddels is gesteld
met de strafmaat voor het negeren van een stadionverbod
of de meldplicht. Ook dat punt is genoemd in de initiatiefnota. Eerder is namelijk gebleken dat de opgelegde straf
voor het negeren van een stadionverbod, of het negeren
van de meldplicht voor velen een doorn in het oog is. Voor
zover dat voor de minister mogelijk is, vraag ik hem wat hij
hieraan gaat doen. Verder laat ik uiteraard geen moment
onbenut om aandacht te vragen voor de welbekende
voorstellen van mijn fractie. Daarom grijp ik ook dit debat
weer aan om te pleiten voor het gebruik van camerabeelden
en foto's in het kader van de opsporing. Enige tijd geleden
hebben VVD en CDA een slechte kopie van de motie van
de PVV ingediend waarin werd verzocht, te onderzoeken
hoe camerabeelden effectief kunnen worden gebruikt bij
opsporing en vervolging, rekening houdend met het recht
op privacy van een verdachte. Dat was het slechte deel van
de kopie, want de PVV zegt: wil je privacy, pleeg dan geen
misdrijf. Desondanks zijn we wel benieuwd naar de stand
van zaken met betrekking tot deze motie, want de minister
heeft daarop een toezegging gedaan.
Ten slotte kom ik toe aan de groepsaansprakelijkheid. Uit
het inspectierapport blijkt dat de KNVB en de politie willen
dat het principe "sta je erbij dan hoor je erbij" wordt

21 januari 2015
TK 44

44-4-1

gehanteerd. Zij willen meer mogelijkheden om op te treden
tegen personen die niet zelf aantoonbaar iets doen, maar
die door onderdeel uit te maken van een groep overlastplegers of door zich daarvan niet expliciet te distantiëren, de
overige groepsleden verbaal dan wel door hun aanwezigheid aanmoedigen in hun gedrag. Helaas wordt aan dit
verzoek van deze ervaringsdeskundigen op dit terrein geen
gehoor gegeven, want de minister vindt de huidige maatregelen voldoende. Hij wijst daarvoor ook op artikel 141 van
het Wetboek van Strafrecht, dat openlijke geweldpleging
strafbaar stelt. Het zal niet verbazen: de PVV is het hier niet
mee eens. Maar gezien ons initiatiefwetsvoorstel inzake de
groepsaansprakelijkheid zal dat niemand meer verbazen.
Hopelijk ziet de minister nu eindelijk wel de noodzaak van
het initiatief in. Zo ja, dan schiet de PVV hem uiteraard graag
te hulp door hem de mogelijkheid te bieden, het heel snel
te regelen door heel simpel ons amendement te steunen
dat inmiddels al is ingediend. In dat amendement wordt
geregeld dat het Wetboek van Strafrecht wordt aangepast.

angst dat voetbalfeestje met hun kinderen kunnen bezoeken.
Het doel moet dan ook zijn dat voetbal weer een feestje
wordt, zonder allerlei belemmerende maatregelen die de
echte fans treffen, zoals verplichte combiregelingen, fouilleeracties, gekooide supporters achter metershoge hekken
en netten die het zicht belemmeren. Deelt de minister die
mening? Op welke manier zet hij zich hiervoor in?

Voor de volledigheid ter onderbouwing toch nog het volgende. Ten eerste: politie en KNVB hebben geconstateerd
dat de huidige maatregelen nu net niet voldoende zijn. Ten
tweede: artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht stelt
openlijke geweldpleging strafbaar, maar voor een veroordeling is vereist dat wordt bewezen dat sprake is van "opzet
op het in vereniging plegen van openlijk geweld." Verder
moet de betreffende persoon "een significante bijdrage
hebben geleverd." Dat is natuurlijk veel meer dan "sta je
erbij dan hoor je erbij." Ten derde: het huidige artikel 172a
van de Gemeentewet regelt dit ook niet. Daarin staat alleen
iets over het groepsgewijs verstoren van de openbare orde
en wordt niets gezegd over het toebrengen van schade aan
personen en/of zaken. Daar komt bij dat groepsgewijs verstoren een actieve rol van de groepsleden impliceert: het
erbij staan of erbij blijven staan na een waarschuwing van
de politie ter zake valt daar naar de mening van de PVV dus
buiten.

Er dreigt een trendbreuk bij voetbalvandalisme. Eerst hadden we nog de positieve ontwikkeling van steeds minder
incidenten, maar helaas is die ontwikkeling gestopt. De
vrees is dat het weer erger gaat worden. Ik proef bij deze
minister en de minister van Sport, die hier ook mee te
maken heeft, te weinig ambitie om dit nu eens echt te gaan
veranderen. Alle betrokken partijen moeten hun verantwoordelijkheid nemen. We moeten de ordeverstoorders en criminelen er echt uit gaan plukken. Is de minister dat met mij
eens? Hoe gaat hij dit uitwerken en waarmaken?

Afrondend. De PVV is het wel eens met een versterking dan
wel aanvulling van de maatregelen, maar ziet dit wel als
een kleine stap in de goede richting. Want we zijn er nog
zeker niet in de aanpak van deze problemen.

De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Ik kan me nog goed herinneren dat Feyenoord
in de jaren negentig op bezoek kwam bij NAC Breda. Breda
was toen een vesting. De containers waren metershoog
opgestapeld uit angst voor wat ging komen. Dat was ook
niet helemaal onterecht. Ik heb als 12-jarig jochie, samen
met mijn moeder, weleens moeten rennen voor rellen en
rondvliegende stenen.
De laatste jaren is er veel veranderd en verbeterd in de
bestrijding van voetbalvandalisme en overlast. Ik heb dat
recentelijk zelf nog gezien toen ik bij een thuiswedstrijd van
ADO Den Haag de veiligheidsmaatregelen en de hele situatie heb mogen aanschouwen. Ik zeg echter met nadruk dat
het, over de gehele linie genomen, nog lang niet goed
genoeg is. Het is onacceptabel dat er wordt gereld rondom
evenementen zoals voetbalwedstrijden. Nee, het is niet iets
wat erbij hoort. We zullen en willen hier niet aan wennen.
Het is crimineel gedrag en dat moet worden aangepakt.
Voetbal moet weer een feestje worden voor de echte fans,
voor jong en oud. Mensen moeten onbekommerd en zonder

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

Nu is het zo dat voor de helft van de wedstrijden een verplichte buscombi geldt. Als je weleens mee bent geweest
met zo'n combi, weet je dat dit geen pretje is. Je moet eerst
naar een bepaalde plaats komen, je wordt dan gefouilleerd,
je zit vervolgens in de bus en je moet daarna, met een beetje
pech, door stalen tunnels en langs hekwerken naar het uitvak dat behangen is met plastic wanden en netten om gooien smijtwerk te voorkomen. Waar we naartoe moeten, is
normalisatie. Wat is nu de ambitie van deze minister?
Wanneer kun je op een normale manier een voetbalwedstrijd, een uitwedstrijd, bezoeken?

We moeten het echter niet enkel en alleen over voetbal
hebben. Deze wet geldt immers ook voor andere vormen
van ernstige overlast. Het is geen voetbalwet, want ook
raddraaiers die voor overlast zorgen met oud en nieuw,
mensen die rellen veroorzaken op festivals of overlastgevers
in woonbuurten kunnen met deze wet worden aangepakt.
Dat is ook terecht. We hebben nog maar enkele jaren geleden deze wet aangenomen, die nu alweer wordt aangescherpt. Ik kan me de kritiek van de Raad van State ergens
wel voorstellen. In het algemeen deelt de SP meestal de
kritiek dat je een wet eerst fatsoenlijk zijn werk moet laten
doen, dat je deze daarna grondig evalueert en dat je dan
pas gaat nadenken over eventuele aanscherpingen en wijzigingen. Doet de wet zijn werk? Is er behoefte aan aanscherpingen? Of moeten we de wet juist intrekken? In dit specifieke geval ondersteunt de SP de keuze van de minister om
met deze wijzigingen niet te wachten tot we jaren verder
zijn. Er komen nu duidelijke knelpunten naar voren, waarover door vrijwel alle adviesinstanties hetzelfde wordt
gedacht. Op dit moment kan beperkt worden opgetreden
tegen first offenders. Er is behoefte aan de mogelijkheid
om een gebiedsverbod gespreid op te leggen, zodat je
diverse voetbalwedstrijden verlost bent van bepaalde
overlastgevers. De samenwerking tussen burgemeesters
verloopt nu niet soepel genoeg. Het gebiedsverbod was
nog niet duidelijk geregeld, evenals de digitale meldplicht.
Dat deze zaken nu beter worden geregeld, steunt de SP.
Daarbij moet meteen gezegd zijn dat het uiteraard wel
aankomt op een zorgvuldige aanpak in de uitvoering. Als
de burgemeesters al te enthousiast diverse bevoegdheden
zouden aanwenden, houden de verboden geen stand bij
de rechter. Het komt dus echt aan op de zorgvuldigheid en
de dossieropbouw in de uitvoering. Kan de minister reageren op de vrees van het OM dat in zijn advies aangeeft dat
het opleggen van een forse maatregel aan een first offender

21 januari 2015
TK 44

44-4-2

wellicht geen stand houdt bij de rechter omdat deze nietproportioneel zou zijn?

oproep: liever een peloton rechercheurs dan een peloton
ME'ers?

Ik kom bij het versterken van civiele maatregelen met
bestuurlijke maatregelen. Als de KNVB een stadionverbod
oplegt, kan een gemeente die maatregel versterken door
ook een gebiedsverbod, meldplicht of groepsverbod op te
leggen. Ik begrijp dit voorstel heel goed. De SP vindt dat
een stadionverbod gecombineerd moet kunnen worden
met een gebiedsverbod rondom een stadion en met een
meldplicht, zodat we zeker weten dat die persoon niet toch
in het stadion aanwezig is.

Ik heb de indruk dat de clubs en de KNVB er momenteel
veel aan doen. Er wordt volop gebruikgemaakt van de
mogelijkheden die ze hebben, zoals het opleggen van stadionverboden. Maar die civiele stadionverboden zijn
eigenlijk niet bedoeld voor de ernstige strafbare feiten, zoals
ernstige mishandelingen, grote vernielingen, handel in
drugs et cetera. Dan zou het strafrecht om de hoek moeten
komen, maar te vaak gebeurt dat niet. Afgelopen jaar zijn
662 stadionverboden opgelegd door clubs en KNVB,
civielrechtelijk dus. Het komt zeer zelden voor dat daarbovenop ook nog iets strafrechtelijks gebeurt, terwijl dat vaak
wel voor de hand zou liggen. Sterker nog, het is soms zelfs
zo dat OM en rechter er rekening mee houden dat er
civielrechtelijk al iets gebeurd is. Ergens snap ik dat wel,
maar dan treedt er wel een onwenselijk effect op, namelijk
dat er niet of nauwelijks een afschrikwekkend effect is voor
de hooligans die het verpesten voor de goedwillende supporters. Ik wil graag van de minister weten wat hij hiervan
vindt. Deelt hij de mening dat juist ook de politie en het OM
op moeten treden bij voetbalgerelateerde strafbare feiten?
Waarom gebeurt dat op dit moment zo weinig?

Ik zie dat bij nota van wijziging de Algemene Maatregel van
Bestuur is geschrapt. Ik snap de argumenten van de
minister, maar wat is nu het gevolg hiervan? Welke besluiten van civiele organisaties kunnen nu door gemeenten
worden versterkt met een bestuurlijke maatregel? Wat nu
als een café-eigenaar of de organisator van een festival zich
meldt? Wat doet een gemeente dan? Kortom, wat zijn de
consequenties van het schrappen van die AMvB, waardoor
nu niet meer gespecificeerd zal worden welk type sanctie
door welke private organisaties wegens welk type misdragingen kan worden gehanteerd als grondslag voor een
bestuurlijke maatregel?
Ik zit verder met een belangrijke vraag rond het bewijsmateriaal en het dossier. Dat illustreer ik aan de hand van een
anekdote. In een stadion ontstaat een klein vechtpartijtje,
waarbij enkele jongens worden belaagd. Een persoon breekt
daarbij zijn pols en doet aangifte bij de politie. Na het verhoor van de verdachten, doen die verdachten ook aangifte,
want de slachtoffers hebben zich verdedigd en hebben ook
een klap uitgedeeld. Vervolgens legt de KNVB iedereen,
daders en slachtoffers, een stadionverbod op. Dat is al een
forse straf, ook omdat het gepaard gaat met een forse boete,
maar voor die slachtoffers is het wrang en onrechtvaardig.
Hoe voorkomen we dat deze slachtoffers in de toekomst
ook nog eens door de gemeente zullen worden aangepakt
door die versterking van de civiele maatregel met de
bestuurlijke maatregel, een gebiedsverbod en een meldplicht? Dat zou namelijk echt heel ingrijpend zijn en dan
moet je wel heel zeker weten dat die persoon een serieus
verwijt kan worden gemaakt. Welke eisen stellen we daarom
aan het bewijs? Welke eisen stelt de gemeente aan het
bewijs en het dossier? Ik zou mij kunnen voorstellen dat
we dit alleen doen als onomstotelijk vaststaat, bijvoorbeeld
door camerabeelden, wat er precies is gebeurd. Ik krijg
hierop graag een uitgebreide reactie.
Echte relschoppers zijn natuurlijk gewoon criminelen en
die moeten ook als criminelen behandeld worden. Dat vereist opsporing. Soms zit er een georganiseerd verband
achter en dan moet er gerechercheerd worden om dat uit
te zoeken. Maar ook na een rel is het zaak dat zo mogelijk
iedere crimineel gepakt wordt. Misdaad moet bestraft
worden. We moeten die kleine groep kwaadwillenden ook
echt aanpakken als we voor de meer dan 99% welwillende
supporters voetbal ook echt een feestje willen maken. De
SP steunt daarom de oproep van de KNVB. Liever een
peloton rechercheurs dan een peloton ME'ers. Een peloton
ME'ers is soms nodig, maar feitelijk kunnen zij alleen maar
terugmeppen en groepen uit elkaar drijven. Een rechercheur
kan de crimineel opsporen en oppakken, zodat die zijn verdiende straf krijgt en de komende dagen of maanden of
jaren, afhankelijk van de ernst, niet meer in staat is om meer
rotzooi te trappen. Wat is de reactie van de minister op de

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

Daarbij moet mij nog iets van het hart. Hoe zit het nou met
de capaciteit? Ik heb al gezegd dat de SP positief staat
tegenover een groot aantal voorgestelde wijzigingen, omdat
die meerwaarde hebben en er behoefte aan is. Maar is het
toch ook niet een gebrek aan capaciteit en doortastend
optreden? Hoeveel criminele relschoppers vangen we nu
eigenlijk al met de mogelijkheden die we hebben? Hoe komt
het toch dat het niet altijd consequent gebeurt? De bezuinigingen op de politie en het Openbaar Ministerie zullen het
er ook niet beter op maken. Wil de minister hier ook uitdrukkelijk op ingaan?
Welke straffen krijgen die echte criminelen uiteindelijk
opgelegd? We kennen de voorbeelden van personen die
het verpesten voor duizenden anderen, die vuurwerk op
het veld gooien of het veld oprennen om een tegenstander
of een scheidsrechter te belagen. Mijn vermoeden bestaat
dat die gedragingen rondom voetbalwedstrijden nog steeds
beperkt worden aangepakt. Als je het juridisch bekijkt, is
vuurwerk op het veld gooien of een keeper een schop
geven, wellicht vernieling van het veld en gevaarzetting of
eenvoudige mishandeling, maar eigenlijk is dat precies wat
het niet is. Het is veel meer dan dat. Je verstoort een voetbalfeest voor duizenden mensen en je brengt het voetbal
in diskrediet. Eén fakkel kan ertoe leiden dat de volgende
keer 50.000 mensen worden gefouilleerd. De gevaarzetting
is natuurlijk groter in zo'n stadion. Het moet dan ook
zwaarder worden bestraft dan een willekeurige gedraging
op straat.
Ik weet dat het OM in dit soort gevallen zwaardere straffen
eist. De vraag is echter of wij in Nederland behoefte hebben
aan het strafbaar stellen van voetbalgerelateerde gedragingen waardoor het betreden van het speelveld of het gooien
van voorwerpen op het veld strafbaar wordt. De SP heeft
hierover in het verleden een motie ingediend. Ik snap ook
wel dat dit niet helemaal past in de systematiek van het
Wetboek van Strafrecht, maar de vraag is wel gerechtvaardigd hoe wij hiermee omgaan en hoe de minister hierover
denkt.

21 januari 2015
TK 44

44-4-3

Er is nog een andere kant aan dit verhaal: preventie. De
minderjarigen of jongvolwassenen die grote problemen
veroorzaken — het zijn immers meestal jongvolwassenen
of minderjarigen — hebben vaak zelf een probleem. Zij
hebben een probleem met alcohol en/of drugs, maar in
ieder geval met het beheersen van agressie. Dan is het te
eenzijdig om de nadruk te leggen op straffen, verboden, et
cetera. Wij moeten juist ook kijken naar preventie. Wat
brengt iemand tot dit wangedrag? En vooral: hoe voorkomen wij recidive? Wil de minister reageren op het voorstel
van de SP dat bij relschoppers standaard wordt gekeken of
agressietherapie of verslavingsbehandeling geboden is?
De vraag hoe het met internationale wedstrijden gaat, is
nog wel een punt van zorg voor de SP. Hoe verloopt de
samenwerking tussen de autoriteiten van de Europese
landen? Kan de minister daarover iets meer zeggen? Ik ben
iets vreemds tegengekomen waarop ik graag een reactie
van de minister krijg. In de brief van de burgemeesters die
in hun gemeente een betaaldvoetbalorganisatie hebben,
lees ik dat zij behoefte hebben aan de nieuwe wettelijke
mogelijkheid om ook een meldplicht op te leggen voor
internationale wedstrijden van de club in een ander land,
een soort uitreisverbod. Dus stel dat PSV voor de Europacup
een uitwedstrijd speelt, dan wil de burgemeester ervoor
zorgen dat bepaalde personen zich op de dag van de wedstrijd in Eindhoven melden en dat zij dan niet in Boekarest
aan het rellen zijn. De reactie van de minister is dat dit
mogelijk is. "Mooi, dit is opgelost", denk je dan maar
waarom weten de burgemeesters die deze brief hebben
geschreven, dat dan niet? Waar is het misgegaan in de
samenwerking? Of bedoelen zij toch iets anders? Ik vrees
het laatste. Als de minister bedoelt dat zij de samenwerking
moeten zoeken met de burgemeester van de buitenlandse
speelstad die dan een verzoek zou moeten indienen bij zijn
Nederlandse collega, vraag ik mij af of dit handig en efficiënt
is. Als dit niet zo is, moeten wij bekijken hoe wij hiermee
omgaan. Is de oproep van de burgemeesters om te komen
tot een uitreisverbod wellicht een verstandig voorstel? Ik
krijg hierop graag een reactie,
Tot slot: samenwerking tussen instanties is en blijft cruciaal.
De clubs, de KNVB, de politie, het OM, de gemeenten en
de rijksoverheid: iedereen zal een steentje moeten bijdragen
om de relschoppers geen kans meer te geven en er samen
voor te zorgen dat voetbal weer een feestje wordt. Wij
moeten vooral voorkomen dat er weer naar elkaar wordt
gewezen, zoals in het verleden werd gedaan: dat de clubs
van mening zijn dat de politie te weinig doet, dat de politie
van mening is dat er te weinig gebeurt met de informatie
die zij aanlevert bij OM en gemeenten, die vervolgens weer
van mening zijn dat de clubs te weinig doen. Zo komen wij
er niet. Deelt de minister deze opvatting? Is hij bereid de
betrokken partners op hun verantwoordelijkheden te blijven
aanspreken, juist ook nadat deze wet is behandeld?

De heer Oskam (CDA):
Voorzitter. Vandaag is de aanpassing van de zogenaamde
voetbalwet aan de orde. Die wet is pas vier jaar geleden in
werking getreden, maar hij moet nu al worden aangepast.
Het is goed dat dit gebeurt. De CDA-fractie steunt deze
aanpassing, die grotendeels voortborduurt op de initiatiefnota van de leden De Mos, Van Dekken — hier aanwezig —
en Çörüz. Ere wie ere toekomt.

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

De CDA-fractie is van mening dat het als een paal boven
water moet staan dat geweld in en rondom het stadion niet
wordt getolereerd. Er was in de praktijk een aantal belangrijke knelpunten. Wij zijn blij met hetgeen nu wordt weggenomen, maar wij streven op een aantal onderdelen nog
naar een verdere aanscherping; vandaar de aangekondigde
amendementen.
Onlangs is een omvangrijk rapport van het WODC verschenen naar de werking van maatregelen tegen geweld en
overlast in het betaald voetbal. Uit dit rapport blijkt dat het
aantal incidenten in de afgelopen tien jaar stabiel is. Ik
hoorde echter vanochtend dat voor 2015 een stijging wordt
verwacht. De bevindingen van het WODC zijn op zichzelf
goed nieuws, maar de incidenten die er zijn, zijn vaak heftig.
Wij kunnen ons allen nog de beelden herinneren van de
bestorming van het Maasgebouw bij Feyenoord en van de
incidenten bij Ajax-Celtic en Utrecht-FC Twente.
Een ander onderdeel uit het rapport baart de CDA-fractie
ook zorgen. Er blijven problemen bestaan met het gedrag
van harde kernen en notoire ordeverstoorders. In de ogen
van goedwillende supporters worden deze groepen niet of
nauwelijks aangepakt. Dit komt door angst en gebrek aan
lef bij betaalvoetbalorganisaties, gebrek aan lef en regie bij
gemeenten en gebrek aan prioriteit en capaciteit bij politie
en Openbaar Ministerie. Professionals bevestigen dat. Dat
is een harde conclusie. Ondanks dat we het nu redelijk eens
zijn met elkaar, is er nog genoeg werk te verzetten door alle
partijen. Collega Van Nispen zei al dat het een kwestie is
van KNVB, clubs, politie, OM en politiek. We moeten met
elkaar de ordeverstoorders aanpakken. Wat is de reactie
van de minister op de conclusie uit het rapport dat er gebrek
aan beschikbare capaciteit is bij de politie en het Openbaar
Ministerie?
Welke bijdrage kan dit wetsvoorstel leveren om het voetbalgeweld terug te dringen? Een belangrijk aspect vormen de
maatregelen uit artikel 172a van de Gemeentewet. Deze
konden niet worden toegepast op zogenaamde first offenders. Het is al eerder gezegd. Gelukkig maakt dit wetsvoorstel dat wel mogelijk. Dat is goed. De minister maakt
onderscheid tussen ernstige en niet ernstige verstoring van
de openbare orde, maar schaart beide onder de categorie
"fout gedrag". Dat laatste stelt de CDA-fractie gerust. De
consequentie van het onderscheid is wel dat het opleggen
van een gebiedsverbod, een groepsverbod, een contactverbod of een meldplicht niet kan worden toegepast bij minder
ernstige verstoringen. De CDA-fractie vraagt zich af of dit
geen gemiste kans is. Getuigt het niet van lik-op-stukbeleid
om ook bij ogenschijnlijk minder ernstige verstoringen een
stevige sanctie op te leggen, al dan niet bovenop het door
de club opgelegde stadionverbod? De KNVB pleit ervoor
om niet alleen de civielrechtelijke stadionverboden toe te
passen, maar ook de burgemeester en de strafrechter in
actie te laten komen, omdat dat afschrikt. Het idee dat
iemand een strafblad heeft en daar later last mee krijgt bij
zijn werkgever of bij het verkrijgen van een hypotheek, hakt
erin en schrikt af om dit soort vervelende dingen te doen.
Ik denk ook aan verbaal geweld, zoals spreekkoren. Het lokt
ander geweld uit, want het zet vaak aan tot geweld aan de
andere kant. Een ander punt dat wij terugkrijgen van de
politie is dat aanwijzingen van politieagenten in en rondom
het stadion niet worden opgevolgd. Ook daar moet volgens
ons flink worden opgetreden.

21 januari 2015
TK 44

44-4-4

De minister schreef eerder dat bepaald gedrag rond de
voetbalwedstrijd op dat moment niet per se als een verstoring van de openbare orde hoeft te worden gekwalificeerd,
terwijl datzelfde gedrag op een rustige zondagmiddag in
een kleine dorpskern wel als zodanig beoordeeld zou worden. De CDA-fractie stelt daar tegenover dat het bezoeken
van een voetbalwedstrijd geen vrijbrief zou moeten zijn om
je asociaal, intolerant en beestachtig te gedragen. Ik hoor
graag een reactie van de minister op dit onderscheid, dat
hij zelf in zijn brief heeft gemaakt.
Het is goed dat first offenders nu ook bestuursrechtelijk
kunnen worden aangepakt. Het is ook goed dat strafrechtelijk de duur van de beschikbare maatregelen is verlengd.
De CDA-fractie zou echter graag zien dat de lat nog wat
hoger gelegd wordt, om maar in sporttermen te blijven, als
hooligans voor de tweede keer in de fout gaan. In het
strafrecht is dat niet ongebruikelijk. Als je voor de tweede
keer voor de rechter komt, ben je recidivist. Je hebt niet
van je eerdere straf geleerd, zodat er nog harder wordt
doorgepakt.
Als hooligans een gebiedsverbod of een meldplicht aan
hun laars lappen en weer onrust veroorzaken, is het volgens
de CDA-fractie rechtvaardig om voor maximaal tien jaar
eenzelfde maatregel op te leggen. Geen genade met hooligans die bewust weer in de fout gaan. Ik hoor graag een
reactie van de minister op dit voorstel.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik heb twee amendementen gezien. Het eerste spreekt mij
zeer aan, het tweede is het amendement waar de heer
Oskam op doelt, namelijk dat de strafduur van vijf jaar, tien
jaar wordt. Afgezien van het feit dat tien jaar meer is dan
vijf, zou ik willen weten wat de ratio is achter die tien jaar.
Ik sta er open tegenover, maar ben geïnteresseerd in de
argumentatie. Waarom wordt deze verhoging voorgesteld?
De heer Oskam (CDA):
Het gaat om hooligans die strafbare feiten plegen. Als deze
aan de strafrechter worden voorgelegd, kan deze een stadionverbod, een contactverbod of een meldplicht opleggen.
Als je binnen vijf jaar nadat je bent veroordeeld, opnieuw
ernstige strafbare feiten pleegt tijdens en rondom een
voetbalwedstrijd, moet het gewoon klaar zijn. Dat soort
mensen heeft niet het recht om in een stadion te komen.
Daar willen wij gewoon heel duidelijk in zijn: dan maar een
aantal seizoenen niet naar een stadion. Wat ons betreft gaat
het om vijf jaar bij first offenders. Als je het nog een keer
doet, kom je aan de beurt.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik ben het ermee eens dat er stevig moet worden opgetreden, maar vijf jaar is al een forse periode. Wat rechtvaardigt
die tien jaar? Waarom tien jaar? Die periode is bijna niet te
overzien.
De heer Oskam (CDA):
Ik kan wel een parallel trekken naar het normale strafrecht,
omdat ik zelf als strafrechter actief ben geweest. Stel dat je
iemand een straf geeft en die straf geen uitwerking heeft.
Stel dat iemand die straf aan zijn laars lapt. Dat betekent
dat je de volgende keer zwaarder straft. Hetzelfde geldt voor

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

een voetbalstadion. Als een rechter tegen een supporter
zegt dat hij zich vijf jaar niet in een voetbalstadion mag
vertonen en deze supporter in de tussentijd weer een ernstig
strafbaar feit pleegt, zoals het gooien van stenen naar de
ME, het gooien van vuurwerkbommen of het bestormen
van het Maasgebouw, wat kan een rechter dan anders doen
dan nog strenger straffen? Je kunt iemand nog een keer
een stadionverbod opleggen voor twee, drie, vier of vijf
jaar, maar nee, dan moet het ook maar gelijk duidelijk zijn.
Voetbal is een voorstelling. Het is een vorm van cultuur.
Mensen genieten daarvan. Mensen die dit verknallen, hoeven er niet bij te zijn. Ik vind dat iemand die vijf jaar krijgt
opgelegd van de rechter en daar schijt aan heeft, aangepakt
moet worden.
De heer Dijkhoff (VVD):
Ik vind het wel een interessant punt. Ik deel de ambitie van
de heer Oskam om deze zaken strenger aan te pakken. Het
is echter een maatregel die een rechter oplegt naast een
straf. Het is ook niet echt een sanctie op wat je hebt gedaan.
Het is meer dat de rechter op grond van wat je gedaan hebt,
denkt dat je dit feit weleens zou kunnen herhalen. Is het
dan niet toch verstandiger om het in blokken van vijf jaar
te doen, temeer daar we het ernaast mogelijk maken om
mensen preventief in het zesde jaar — als ik het voorbeeld
van de heer Oskam even aanhoud — via een bestuurlijke
maatregel te weren? Zijn we dan niet langs twee kanten
hetzelfde aan het doen? De voormalige collega's van de
heer Oskam zeggen nu al weleens dat het wel erg dubbelop
wordt. Hiermee schuiven we wellicht het strafrecht naar de
achtergrond, omdat we al veel met bestuursrecht en preventief doen.
De heer Oskam (CDA):
Straffen moet zin hebben. Voor een deel zit er vergelding
in. Als je iemand anders iets vervelends aandoet, krijg je
daar straf voor. Bij voetbalsupporters zien we vaak dat deze
straf wordt vertaald in een geldboete of in een werkstraf.
Als het heel erg is, wordt het vertaald in gevangenisstraf.
Je kunt voetbalsupporters in hun hart raken. Zij willen naar
die voetbalwedstrijden, maar ze gaan er niet heen om naar
het voetballen te kijken maar om te rellen. Als de rechter
zegt dat men een stadionverbod krijgt voor vijf jaar en men
binnen die periode opnieuw ernstig in de fout gaat, moet
het volgens mij duidelijk zijn. Dan moeten mensen echt
voor een langere periode uitgesloten worden. Ik voel dus
niet zozeer voor het voorstel van de heer Dijkhoff om het
in blokjes van vijf jaar te doen. Met dit wetsvoorstel kan
dat. We gaan namelijk van twee naar vijf jaar. Wat mij
betreft moet het gelijk duidelijk zijn voor de mensen die
ernstig overlast veroorzaken en in herhaling vervallen. De
rechter die ernaar kijkt, kan een afweging maken. Wat heeft
de KNVB gedaan? Wat heeft de burgemeester gedaan? Wat
heeft de politie gedaan? Dan is het aan de rechter om daarin
een beslissing te nemen. Daar gaan wij niet over. Geef de
rechter echter wel de gelegenheid en de bevoegdheid om,
als daar echt noodzaak toe is, mensen langdurig uit een
stadion te weren. Daar zal deze echt wel een afweging in
maken.
De heer Dijkhoff (VVD):
Ik snap het wel. De heer Oskam heeft het de hele tijd over
straf, maar het komt naast de straf. Het gaat ook om voor-

21 januari 2015
TK 44

44-4-5

uitkijken. Volgens mij zijn we het er gewoon niet over eens
dat tien jaar vooruitkijken wel heel ver is. Is het onderscheid
tussen een straf en een preventieve, vooruitkijkende maatregel voor de heer Oskam niet zo relevant?
De heer Oskam (CDA):
Het punt is gewoon dat het een gunst is om naar het voetballen te gaan. Je betaalt er geld voor en je geniet van zo'n
voetbalwedstrijd. We willen allemaal dat families met kinderen gewoon naar een voetbalwedstrijd kunnen gaan. Het
is dan toch duidelijk dat mensen die met stoeltjes, aanstekers of stenen gooien, niet in dat stadion thuishoren. Op
een gegeven moment kun je straf op straf geven. Ik denk
dat een werkstraf van 80 uur geen indruk maakt, maar een
stadionverbod voor vijf of tien jaar wel.
De heer Van Nispen (SP):
Ik steun de intentie van de heer Oskam, maar we moeten
natuurlijk wel iets doen wat werkt. Volgens de heer Oskam
zou het terecht zijn om als iemand zich in een periode van
vijf jaar niet houdt aan het door de strafrechter opgelegde
strafrechtelijke gebiedsverbod, aan die persoon nog eens
een strafrechtelijk gebiedsverbod voor tien jaar als maatregel op te leggen. Het is nu toch echter al zo, vraag ik de
heer Oskam, dat je vervangende hechtenis krijgt als je je
daar niet aan houdt? In plaats van dat je dan een stadionverbod hebt, ga je gewoon de gevangenis in. Is dat niet
effectiever?
Voorzitter: Van Veldhoven
De heer Oskam (CDA):
Het amendement ziet op de situatie dat iemand in de tussentijd, in de vijf jaar na de veroordeling, een soortgelijk
feit pleegt. Ik heb het dan niet over het zich opnieuw niet
houden aan het gebiedsverbod, maar over zaken als het
opnieuw stenen gooien naar de politie, het Maasgebouw
bestormen, bedreigingen uiten of een trainer opwachten,
stalken en bedreigen zoals het geval was bij Dwight Lodeweges omdat hij van Cambuur naar Heerenveen ging. De
mensen die daarmee doorgaan ondanks een veroordeling
wil ik aanpakken.
De heer Van Nispen (SP):
Dat snap ik, maar ik kan me toch moeilijk voorstellen dat
je stenen gooit of het Maasgebouw bestormt zonder de
maatregel die aan jou is opgelegd te overtreden. Daar komt
dus toch mijn vraag vandaan, maar misschien praten wij
langs elkaar heen. Volgens mij moet je je gebiedsverbod
overtreden om überhaupt soortgelijke strafbare feiten te
kunnen plegen.
De heer Oskam (CDA):
Dat is ook zo. Het is natuurlijk allemaal voetbalgerelateerd.
Het kan echter ook oud-en-nieuwgerelateerd zijn. We hebben het nu steeds over voetbal, maar de heer Van Nispen
zei zelf al dat dit wetsvoorstel veel verder gaat. Als je dit
soort dingen met oud en nieuw doet, kan dit natuurlijk ook
gebeuren. Een burgemeester of een strafrechter kan daar
maatwerk van maken. Denk aan een gebiedsverbod voor
een bepaalde periode of voor bepaalde mensen. Dat kan

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

natuurlijk van toepassing zijn op het Maasgebouw als je
dat opnieuw hebt bestormd, maar het kan ook voor een
andere plek gelden, bijvoorbeeld bij Willem II of Roda.
De heer Van Dekken (PvdA):
Ik heb een vraag aan de heer Oskam. Hoe staat hij tegenover
het Engelse model, the Hooligan Act?
De heer Oskam (CDA):
Dat gaat heel ver. Ik heb begrepen dat het succes heeft,
maar dat het ook schaduwkanten heeft. Ik ben tevreden
met dit wetsvoorstel. Ik denk dat wij daar voorlopig, de
komende jaren, behoorlijk mee uit de voeten kunnen. Mijn
twee amendementen zijn alleen bedoeld om de burgemeesters, die vragen om meer handvatten en gereedschap, toch
een wat langere periode te geven en om ervoor te zorgen
dat de strafrechter mensen kan aanpakken die bewust
recidiveren, gewoon maar weer doorgaan en lak hebben
aan alles.
De heer Van Dekken (PvdA):
Ik heb nog één vraag aan de heer Oskam. Als hij de strengere wetgeving die hij voorstaat, afzet tegen het ideaal van
ons allemaal, namelijk normalisatie, denkt hij dan dat dit
op die manier gaat werken?
De heer Oskam (CDA):
Dat hoop ik wel. Dat is natuurlijk ook de insteek. Het zit hem
echter vooral in het gedrag. Mensen moeten zich realiseren
dat hetgeen zij doen of een ander aandoen, niet kan. Soms
heb je daar gewoon strenge maatregelen voor nodig.
Mensen moeten zich ook na vandaag realiseren dat je, als
je met de strafrechter in aanraking komt en veroordeeld
wordt, een strafblad krijgt en dat dit ook consequenties
heeft voor je maatschappelijke leven. We moeten daar dus
met elkaar voor zorgen. Het gaat om handhaving door de
clubs, handhaving door de politie, het meedenken door de
KNVB en het beschikbaar stellen van capaciteit bij de politie
en bij het Openbaar Ministerie. Ik denk dat het we het
daarvan moeten hebben.
Ik vervolg mijn betoog. De KNVB en de betaaldvoetbalburgemeesters hebben gevraagd of de bestuurlijke maatregelen, zoals een gebiedsverbod, voor meerdere jaren kunnen
gelden. Op die manier kan worden voorkomen dat een
hooligan na één seizoen alweer rotzooi kan gaan trappen
en de overheid achter zo'n supporter aan moet lopen.
Waarom is de minister niet aan die wens tegemoetgekomen? Het is wel opvallend dat hij een langere termijn
denkbaar vindt, maar dat hij geen aanleiding hiervoor ziet.
Dat bevreemdt de CDA-fractie. Het wetsvoorstel is immers
niet uitsluitend maar wel grotendeels voortgekomen uit de
wens van onder meer de burgemeesters en de KNVB om
hooligans uit het stadiongebied te weren. Ik hoor toch graag
van de minister of hij het voorstel van de CDA-fractie om
de maximale duur op te rekken na drie jaar, kan steunen.
Ik kom te spreken over een andere maatregel die in het
voorstel wordt genoemd: de mogelijkheid om bestuurlijke
maatregelen ook in andere gemeenten toe te passen. Collega Van Nispen zei het al: die spreiding is heel goed, want
als je niet bij ADO mag komen, kun je natuurlijk wel mee-

21 januari 2015
TK 44

44-4-6

gaan naar een uitwedstrijd bij FC Twente. De CDA-fractie
is daar een groot voorstander van. Op die manier kan worden voorkomen dat hooligans in andere voetbalsteden voor
onrust zorgen. Uit de nota naar aanleiding van het verslag
blijkt dat er bij de minister nog wel enige voorzichtigheid
op dit punt is. Wat de CDA-fractie betreft, is het niet alleen
een theoretische mogelijkheid, maar juist een uitgelezen
kans om een hooligan in alle voetbalsteden te weren.
De minister gaat de burgemeester hier niet toe aansporen.
Dat begrijpen we eigenlijk niet zo goed. Waarom is hij zo
terughoudend? In een voortijdige evaluatie van de voetbalwet kwam al even naar voren dat er bij de burgemeesters
wellicht wat koudwatervrees is om van bepaalde nieuwe
bevoegdheden gebruik te maken. Wat ons betreft, kan dat
niet meer het geval zijn. We zijn nu een aantal jaren bezig
met de voetbalwet. We gaan hem nu opnieuw aanscherpen
en vinden ook dat de mogelijkheden die de wetgever biedt,
gebruikt moeten worden. Kan de minister het belang daarvan nog eens extra benadrukken bij de zogenaamde bvoburgemeesters?
Ik heb ten slotte nog vier korte punten. Het eerste punt
betreft het door het Auditteam Voetbal en Veiligheid uitgevoerde onderzoek naar de veiligheidsaanpak rondom
Europese thuiswedstrijden. Bepaalde Nederlandse supporterskernen zorgen dan voor grote problemen. Ik noem de
probleemsupporters van Ajax die rond de ChampionsLeaguewedstrijd tegen Celtic in Glasgow amok maakten
en die in Amsterdam, toen Celtic op bezoek kwam, wederom
actief op zoek waren naar die supporters om te provoceren
en om te vechten. Het auditteam heeft negen aanbevelingen
gedaan. Een aantal daarvan heeft betrekking op het takenpakket van de minister van Veiligheid en Justitie.
Het gaat allereerst om aanbeveling 4, het financieel in stand
kunnen houden van een databank die Europese lidstaten
in NFIP-verband hebben. De CDA-fractie wil graag weten
of de minister daarbij een rol voor zichzelf en Nederland
ziet. Aanbeveling 5 ziet op een strakke regie rondom vervoersstromen voor en na de wedstrijd. De vraag is of de
minister dit met zijn collega van Infrastructuur en Milieu
wil oppakken. Aanbeveling 6 gaat over het belang van de
zogenaamde spotters uit het buitenland. Vroeger kwamen
politieagenten uit Londen mee om Chelsea te begeleiden.
Het auditteam geeft aan dat buitenlandse politieteams om
financiële redenen geen spotters meer leveren bij wedstrijden in Nederland. Is de minister bereid om dat met zijn
Europese collega's te bespreken? In aanbeveling 9 wordt
aangegeven dat de politie samen met de clubs werk moet
maken van dossiervorming van personen die Nederland
en het voetbal een slechte naam bezorgen. Daarbij zou er
speciale aandacht moeten zijn voor het identificeren en de
dossiervorming van de jonge harde kern, omdat die in de
toekomst de notoire ordeverstoorders bij voetbalwedstrijden zijn. Hoe gaat de politie hiermee om?
De KNVB heeft een pilot gedaan om te onderzoeken wat
de mogelijkheden van een digitale meldplicht zijn. Kan de
minister aangeven hoe die pilot is verlopen? Een digitale
meldplicht geeft minder overlast voor de supporters. Ze
moeten zich wel melden, maar dat kan dan op een relatief
gebruiksvriendelijke manier. Dat is ook beter voor de politie.
De CDA-fractie vraagt de minister ook om aandacht voor
het overmatig gebruik van alcohol en drugs in de stadions.
Waarom hebben de clubs en de KNVB er niet voor gekozen

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

om in de Eredivisie gebruik te maken van het Pro Supporterprogramma, dat ook goed werkt in de Jupiler League?
Graag ontvangen wij hierop een reactie.
Tot slot een opmerking over de mogelijke invloed van
motorbendes binnen de harde kernen van supporters van
voetbalclubs, waarover vorige week iets werd geschreven
in het Algemeen Dagblad. In 2012 was slechts één relatie
tussen een voetbalclub en een motorgang bekend bij de
landelijke recherche. Kan de minister bevestigen dat het nu
gaat om vijf van dergelijke samenwerkingsverbanden? Het
zou gaan om Ajax, Feyenoord, Twente, Groningen en NEC.
Op welke wijze wordt die samenwerking verstoord door de
recherche en wat is de rol van de clubs? Wat kunnen zij
doen? Krijgt deze problematiek ook de aandacht binnen de
plannen van de minister om criminele motorbendes aan te
pakken?

De heer Segers (ChristenUnie):
Voorzitter. Voetbal is een mooie sport, zelfs als PSV een
keer verliest, zoals gisteravond tegen Roda gebeurde, of
toen PSV in dit seizoen verloor van PEC, de favoriete club
van mijn fractievoorzitter. Dat is klein leed, dat ik deel met
collega Dijkhoff, maar ondertussen staan wij wel bovenaan,
dus dat is mooi. Voetbal is een mooie sport. Het verenigt
jong en oud, rijk en arm, hoogopgeleid en laagopgeleid
rond een mooi spelletje. Het bederven van iets leuks is
echter iets verschrikkelijks. Rellen, grote politie-inzet, het
moeten fouilleren van gewone fans, gezinnen die niet veilig
naar het stadion kunnen gaan, het uit elkaar houden van
verschillende groepen fans. Dit zijn zaken die niet zouden
mogen gebeuren. Voetbal moet om sport gaan. Vechten,
rellen en slopen horen daar niet bij.
Enkele jaren terug heeft de regering de mogelijkheden om
voetbalvandalisme en ernstige overlast aan te pakken verruimd. Mijn fractie heeft toen opgeroepen tot een goede
evaluatie. Op basis van de eerste bevindingen besluit de
minister nu om de wet aan te passen. Als er zaken verbeterd
kunnen worden, hoeven wij natuurlijk niet per se te wachten
totdat een en ander uitgebreid is geëvalueerd. Ik begrijp
dat. Als wij echter een wet aanpassen, moet daar wel aanleiding voor zijn. Op dit punt zijn er vragen gesteld. Zo geeft
de Raad van State aan dat de noodzaak van het wetsvoorstel
niet overtuigend is beargumenteerd. Uit de evaluatie van
de wet blijkt dat bestaande middelen beter ingezet kunnen
worden. De minister geeft ook zelf aan dat het huidige
wettelijke instrumentarium een stevig stelsel aan
bevoegdheden biedt, dat echter nog niet optimaal benut
wordt.
Ik heb gehoord hoe burgemeesters en de KNVB aandringen
op de wetswijziging. Wij moeten uiteraard heel goed naar
hen luisteren. Ik ben daar ook wel gevoelig voor. Zij zijn
immers degenen die er met hun neus bovenop staan. Wel
vraag ik de minister hoe wij kunnen voorkomen dat wij
opnieuw het instrumentarium uitbreiden, terwijl er straks
onvoldoende gebruik van wordt gemaakt. Het moet geen
symboolwetgeving worden, want daar hebben wij niet zo
veel aan.
Een optie zou kunnen zijn om de handhaving en de inzet
van de instrumenten te verbeteren. Iemand opleggen dat
hij zich om 08.00 uur in de ochtend moet melden, terwijl

21 januari 2015
TK 44

44-4-7

de wedstrijd pas 's middags gespeeld wordt, heeft niet zo
veel zin. In dat licht vraag ik de minister of een stadion- en
gebiedsverbod en de meldplicht wel goed kunnen worden
gehandhaafd. Het zich digitaal melden — daarmee wordt
een pilot gestart — lijkt mij geen waterdicht systeem. Hoe
weten wij dat de persoon om wie het gaat zich inderdaad
zelf meldt in plaats van een ander?
Een clubkaart kan, afgezien van risicowedstrijden, gebruikt
worden om meerdere kaarten te bestellen. Hoe weten wij
dat op deze manier niet ook mensen met een stadionverbod
het stadion binnenkomen? Wij hebben op beelden van
PowNews gezien dat iemand met een stadionverbod
gewoon het stadion kon ingaan. Dat waren geen fraaie
beelden. De VNG suggereert dan ook om na te gaan of in
dezen een enkelband geen goede functie zou kunnen vervullen. Deze suggestie onderstreep ik graag. Ik vraag de
minister om op dit interessante idee te reageren. Dat is
namelijk wel goed te handhaven.
Ook is het belangrijk dat mensen die de orde verstoren,
opgespoord worden. Met een slimme inzet van de politie
is dat mogelijk. Een grote aanwezigheid van de ME is lang
niet bij elke wedstrijd op haar plaats. Ik heb daar vorig jaar
over gesproken met vertegenwoordigers van de supportersvereniging van Feyenoord. Ik ben toen ook bij een wedstrijd
aanwezig geweest en heb dat bekeken. Volgens die vertegenwoordigers werkt de aanwezigheid van ME'ers niet erg
pacificerend. Ik meen dat ook collega Van Nispen daarop
doelde. Ze zijn in verreweg de meeste gevallen ook helemaal niet nodig. Ziet de minister mogelijkheden om de
politie slimmer in te zetten en om die inzet te verschuiven
in de richting van een sterkere opsporing door rechercheurs? Dan worden mensen die relschoppen daadwerkelijk
opgepakt. Bovendien voorkom je dan ook dat de grootschalige aanwezigheid van ME'ers alleen maar polariserend
werkt. Graag krijg ik een reactie op dat punt.
Veel voetbalgeweld wordt nu civielrechtelijk geregeld. De
voetbalwereld lijkt zo de rol van strafrechter over te nemen,
terwijl het primaat daarvoor toch echt bij de overheid ligt.
De KNVB wijst ook op dit punt en voelt zich eigenlijk heel
ongemakkelijk bij die rol, die haar zo is toebedeeld. De
verhoudingen lijken wat uit het lood te zijn. Dat kan ik me
goed voorstellen. Misdragingen in een vol voetbalstadion
kunnen ernstige gevolgen hebben voor andere toeschouwers. Zou het daarom niet op zijn plaats zijn om vaker over
te gaan tot strafrechtelijke vervolging? In Engeland en België
lijkt dat een goede afschrikkende werking en daarmee ook
een preventieve werking te hebben. Zou de minister daar
eens goed naar willen kijken?
Of iemand een bevel krijgt opgelegd, hangt af van de
besluitvorming door de burgemeester. De fractie van de
ChristenUnie vindt het van belang dat zorgvuldig met deze
bevoegdheid wordt omgegaan. De redenering van de
minister dat de burgemeester altijd nog een eigen afweging
moet maken en het besluit moet motiveren en dat er dus
geen automatisme zal optreden, lijkt wat makkelijk. Hoe
zorgt de minister ervoor dat zorgvuldige besluitvorming in
de praktijk is gewaarborgd? Hoe voorkomen wij dat burgemeesters ongekroonde veiligheidstsaren worden? Ik hoor
graag of de minister bereid is om in de reguliere evaluatie
van het beleid ook aandacht te besteden aan dit punt, hoe
het zit met die bevoegdheden en het gebruikmaken daarvan.

De minister is met het wetsvoorstel vooral op de repressieve
toer. Hard optreden is soms ook nodig, maar bijvoorbeeld
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten wijst erop dat
voor het aanpakken van voetbalhooligans meer nodig is
dan repressieve maatregelen. Ziet de minister dit ook in?
Wil hij met een bredere aanpak komen waarin ook rekening
wordt gehouden met andere factoren die van invloed zijn,
zoals alcohol- en drugsproblematiek? Ik denk ook aan het
belang van goed contact met supportersverenigingen en
regulier overleg met hen. Hoe zorgt de minister ervoor dat
deze preventieve aanpak niet achterblijft bij de repressieve
aanpak?
Ik heb bij interruptie al iets gezegd over de amendementen
van collega Oskam. Tegenover het eerste amendement
staan wij zeer sympathiek, het tweede roept wat vragen op.
De minister zal daar ongetwijfeld op ingaan. Ik vraag hem
ook om zijn licht daar nog even over te laten schijnen.
Tot slot, voetbal is en blijft een prachtige sport, al was het
maar omdat dit seizoen er heel goed uitziet en ik goede
hoop heb dat PSV ook aan het eind van het seizoen helemaal bovenaan staat.
De voorzitter:
We zijn weer helemaal bij over de voetbaluitslagen. Ik was
dat nog niet helemaal, dus dat is weer een voordeel van
deze ochtend!

De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Voorzitter. Dit wetsvoorstel is deels gebaseerd op de initiatiefnota van de leden De Mos, Çörüz en Van Dekken. In de
eerste plaats wil ik hen complimenteren met die nota. Na
het vertrek van de heer De Mos uit de Kamer heb ik de
verdediging van die nota van hem overgenomen. Mede
vanuit dat perspectief kijk ik naar het wetsvoorstel.
Het is goed dat de huidige wetgeving ter bestrijding van
voetbalvandalisme en ernstige overlast wordt aangescherpt,
maar op veel punten gaat het niet ver genoeg. Veel goede
maatregelen uit de initiatiefnota van De Mos cum suis
worden helaas niet overgenomen. In vergelijking met de
Engelse Hooligan Act is dit wetsvoorstel toch wel wat slap.
Veiligheid is de kerntaak van de overheid. Mijn fractie vindt
dat openlijk geweld van voetbalhooligans en andere overlastgevers veel zwaarder moet worden bestraft. Het OM
moet via een aanwijzing van de minister van Veiligheid en
Justitie de strafeis in gevallen van hooligans wat ons betreft
met 200% verhogen, zoals ook in de initiatiefnota wordt
bepleit.
Daarnaast moet er een digitaal openbaar hooliganregister
komen. Het moet mogelijk worden foto's van veroordeelde
geweldplegers en overlastgevers in stadions op internet te
zetten. De strafrechter moet de bevoegdheid krijgen om
vrijheidsbeperkende maatregelen als huisarrest veel langer
op te leggen. Het kabinet wil de maximale duur hiervan
oprekken van twee naar vijf jaar. Waarom is niet gekozen
voor gebiedsverboden van maximaal tien jaar, zoals eerder
is voorgesteld door De Mos c.s.?
Mijn fractie wil verder dat burgemeesters relschoppers en
overlastgevers harder kunnen aanpakken. Dit moet ook

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

21 januari 2015
TK 44

44-4-8

gelden voor first offenders, die verantwoordelijk zijn voor
driekwart van de strafbare feiten. Waarom kunnen burgemeesters maatregelen zoals een gebiedsverbod of meldplicht slechts nemen voor de duur van maximaal één jaar?
Die termijn moet natuurlijk worden verruimd. De burgemeesters hebben al gevraagd om een oprekking tot drie jaar,
zodat hooligans veel langer uit het stadion kunnen worden
geweerd.
Mijn fractie ziet ook graag dat gebiedsverboden worden
opgelegd met aanvullende boetes uit de derde categorie.
Waarom heeft het kabinet dit voorstel uit de initiatiefnota
niet overgenomen? Net als De Mos c.s. willen wij dat stadionverboden niet door de KNVB, maar strafrechtelijk worden
opgelegd. Deze verboden moeten via snelrecht al binnen
een week na de wedstrijd in werking kunnen treden. Een
stadionverbod leidt dan meteen tot een gebiedsverbod.
Waarom is niet voor die optie gekozen?
Een ander punt waar wij grote moeite mee hebben, is de
digitale meldplicht. Hier kan gemakkelijk misbruik van
worden gemaakt. Ook moet er geen dienstverlening richting
de relschopper worden geboden. Opgelegde gebiedsverboden dienen te worden gehandhaafd met een fysieke meldplicht. Een digitale meldplicht geeft de overlastgever veel
meer bewegingsvrijheid en dat maakt zijn straf een stuk
milder.
Tegen de leiders van hooligangroepen moet veel meer
worden ondernomen. Zij moedigen anderen aan om te
rellen en blijven zo zelf buiten schot. Er moet groepsaansprakelijkheid komen voor hooligans, zodat hele groepen
verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor geweld
en agressie.
Hoe kan meer gedaan worden tegen het grote probleem
van criminele motorbendes die infiltreren bij supportersgroepen? Ook op dit punt geeft het wetsvoorstel te weinig
mogelijkheden. Mijn fractie is voorstander van de grootschalige inzet van police spotters in het stadion, zoals in Engeland. Bekende hooligans en overlastgevers worden daar in
het stadion in de gaten gehouden. Hoe wordt daar op dit
moment in Nederland mee omgegaan?
Voorzitter, ik rond af. Het gezag moet overal krachtig kunnen
optreden. Zelf heb ik 30 jaar bij de politie gewerkt, waaronder bij de mobiele eenheid, de voetbalunit van RotterdamRijnmond en de hondenbrigade. In die tijd heb ik veel te
maken gehad met voetbalvandalisme en ernstige overlast.
Ik zag hoe een heel klein groepje hooligans het verpestte
voor de grote meerderheid van welwillende voetbalsupporters. Dat moet stoppen. Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Ik geef vervolgens graag het woord aan de
heer Dijkhoff namens de VVD.

De heer Dijkhoff (VVD):
Voorzitter. Dit wetsvoorstel kent een lange geschiedenis.
Het Utrechtse duo Zijlstra en Spekman begon er in 2006
mee. Het is dan ook wel passend dat de verbetering van
vandaag uit een kabinet komt van VVD en PvdA. Ook een
compliment aan de heren De Mos, Çörüz en Van Dekken is
zeker op zijn plaats. Zij hebben met hun nota, die al een

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

paar keer genoemd is, veel inspiratie geleverd voor deze
herziening.
Formeel gaat het hier over de Wet maatregelen bestrijding
voetbalvandalisme en ernstige overlast, maar we noemen
hem altijd de voetbalwet. Dat is een beetje ironisch. Zoals
ook de VNG aangeeft, wordt de wet in de praktijk namelijk
veel vaker ingezet voor zaken als wijkoverlast dan bij voetbal. De VVD bekijkt deze wet dan ook eerst breder dan in
het kader van hooliganproblematiek alleen.
De wet is volgens ons nuttig tegen elk soort overlast en
elke verstoring van de openbare orde, en moet dus ook in
elk van die contexten proportioneel, redelijk en effectief
zijn. In dat licht zien wij het voorliggende voorstel als een
goede reparatie van de knelpunten. Het biedt burgemeesters
de noodzakelijke instrumenten om de openbare orde te
handhaven. Het opleggen van een gebiedsverbod, een
contactverbod of een meldplicht kan nodig zijn om ons
veilig te houden, of het nu gaat om hooligans, relschoppers
of wellicht zelfs jihadistische ronselaars. Ik kan mij dan ook
voorstellen dat een burgemeester die te kampen heeft met
de meer recente problematiek van bijvoorbeeld teruggekeerde Syriëgangers ook kijkt naar deze wet en denkt dat,
hangende het onderzoek dat naar zo iemand loopt, deze
wet aanknopingspunten kan bieden om de openbare orde
te beschermen, bijvoorbeeld als hij wil voorkomen dat zo'n
persoon op bepaalde plekken komt of met bepaalde mensen
contact heeft. Als ikzelf die artikelen lees, denk ik ook dat
het niet uitgesloten is dat de wet in deze context nuttige
instrumenten biedt. Kan de minister dat onderschrijven of
doen zich wat dat betreft belemmeringen voor? Het lijkt mij
goed te weten wat we wel en niet met de wet kunnen.
Zoals ik al zei, heeft de VVD de wet breder bekeken dan
alleen op het punt van voetbal. Soms wringt dat. Waar je
aan de ene kant veel instrumenten wilt hebben en daar ook
ver in wilt gaan om de hooliganproblematiek aan te pakken,
moet je er ook steeds rekening mee houden dat het in
andere omstandigheden proportioneel moet zijn. Met name
de verhouding tussen wat je doet met bestuurlijke en civiele
maatregelen en vanaf welke zwaarte je echt strafrecht nodig
hebt, houden wij daarbij in het oog. Ik heb al eerder per
interruptie in de richting van de heer Oskam van het CDA
onze twijfels en aarzelingen uitgesproken over het desbetreffende amendement. In algemene zin vinden wij namelijk
dat het wetsvoorstel zoals het er nu ligt, die toets wel
doorstaat. Over de volle breedte van de toepassing is die
proportioneel en mogelijk. De knelpunten zaten vooral in
de voetbaltoepassingen. Die worden gerepareerd maar niet
zodanig dat op andere terreinen de proportionaliteit uit het
oog wordt verloren.
Deze wet heeft beperkt te maken met voetbal, maar de
wijziging van de wet heeft er alles mee te maken. De rest
van mijn inbreng zal daarover gaan. Dit instrument is
noodzakelijk om de betaaldvoetbalwedstrijden, en in relatie
daarmee de honderdduizenden supporters in Nederland,
in goede banen te leiden. Het komt niet vaak voor dat je
een wet mag behandelen waar je zelf zo veel mee te maken
hebt. Om de week zie je in het stadion de uitwerking. De
afgelopen achttien jaar op rij heb ik gezien hoe het verandert
in positieve zin, maar er doen zich ook nieuwe problemen
voor. De wet heeft betrekking op de repressie van hooligans.
Daarom is het in algemene zin goed te bedenken dat de
wet nodig is voor slechts een heel klein deel van de voetbalbezoekers. Voor het overgrote deel van de supporters heb

21 januari 2015
TK 44

44-4-9

je deze wet niet nodig. Zij hebben nog het meest last van
de relschoppers en de maatregelen die helaas nodig zijn in
de preventieve en repressieve sfeer om het voetbal veilig
te houden. Het is ook goed om te constateren dat de wet
niet hoeft te worden aangepast omdat er niets is bereikt.
Het beleid van de afgelopen jaren is niet vruchteloos
geweest. De clubs, de KNVB, de supportersgroepen, de
politie, de burgemeesters en de minister hebben gezamenlijk resultaten geboekt, niet in de laatste plaats omdat er is
besloten niet meer naar elkaar te wijzen maar de handen
ineen te slaan. Dat moeten wij zo houden. De sfeer in de
stadions is echt verbeterd. Het aantal uren dat de politie
per wedstrijd bezig is, is gedaald. Het lukt ook steeds beter
om het hooligankaf te scheiden van het supporterskoren.
Dat merk je in de stadions zelf ook. Opstootjes op de tribune
zijn niet meer schering en inslag. De verhoudingen tussen
de Nederlandse clubs en de supportersgroepen zijn ook
beter dan tien jaar geleden. Het valt nu ineens heel erg op
als er een Europese wedstrijd is, er een hooligangroep van
buiten komt en de hele stad op zijn kop staat. Dat is nog
steeds slecht, maar vroeger was het bijna wekelijkse kost,
ook in onze eigen competitie. Het gaat dus een stuk beter,
maar we zijn er nog lang niet.
Zoals andere collega's al hebben opgemerkt, hebben wij
nu de fase bereikt dat wij het kaf beter van het koren kunnen
scheiden. De maatregelen om de kwaden aan te pakken,
zijn er al, straks met deze wet helemaal. Die moeten effectief
worden ingezet, maar daarmee begint het echte werk pas.
Als je de groep hooligans beter in beeld hebt, moet je
gericht doorpakken. Dan moet je juist die groep aanpakken,
want daardoor maak je het supportersleven van de goede
supporters een stuk gemakkelijker. Wij steunen de uitbreiding van de wet die inhoudt dat lui die voor het eerst flink
in de fout gaan meteen kunnen worden aangepakt. Bij een
ernstige verstoring moet je direct een gebiedsverbod, een
groepsverbod of een meldplicht mogelijk maken. Wij zijn
ook tevreden over de werking die de maatregelen buiten
de eigen gemeente kunnen hebben. Ik heb het over burgemeesters die informatie delen en elkaar wijzen op elkaars
relschoppers en ervoor zorgen dat ze thuis blijven bij thuisen uitwedstrijden. We zijn ook zeer te spreken over de
potentie van de flexibeler meldplicht. Het is vaak niet zozeer
van belang dat de raddraaier ergens is als wel dat hij vooral
op een andere plek niet is. De huidige beperkte meldplicht
brengt soms heel rare taferelen met zich: mensen die heel
ver en heel lang moeten reizen om zich ergens te melden
en agenten die moeten worden ingehuurd om op een
bureau te zitten babysitten bij een hooligan die net een heel
eind heeft gereisd. In dit kader vraag ik de minister hoe het
staat met de ontwikkeling van de elektronische meldplicht.
Is het wel mogelijk om te komen tot een effectief en eenvoudig systeem, zonder dat wij het risico lopen dat er rare
fratsen mee worden uitgehaald? Wij moeten wel zeker
weten dat iemand zich niet met een trucje meldt en het doet
voorkomen dat hij niet op een plek is waar hij niet mag zijn.
Daarnaast kan de rechter straks een gebiedsverbod, een
contactverbod en een meldplicht opleggen voor vijf in plaats
van twee jaar. Dat is volgens ons een nuttige en evenwichtige uitbreiding.

zich niet uit over de termijn. De minister heeft voorgesteld
om de termijn waarop een burgemeester kan optreden, op
een jaar te stellen. De KNVB en de burgemeesters van
gemeenten waar een betaaldvoetbalclub is gevestigd, zeggen: eigenlijk hebben wij een langere periode nodig. Eén
jaar komt in feite neer op één seizoen, en daarna loopt de
burgemeester achter die vervelende supporters aan. Ons
voorstel is om de periode op drie jaar te stellen. In de rapporten wordt ook gesproken over een termijn van twee jaar,
drie jaar of vijf jaar. Het is redelijk arbitrair. Hoe zit de heer
Dijkhoff daarin?
De heer Dijkhoff (VVD):
Het gaat om de straf van 90 dagen. De wet heeft het nu over
90 aaneengesloten dagen. In het wetsvoorstel staat dat je
die 90 dagen ook mag loskoppelen. Dat lijkt mij een goed
plan. Dagen waarop er geen probleem is of geen dreiging
van een verstoring hoef je dan ook niet mee te tellen. Het
gaat dan over de houdbaarheidsdatum. In de wet staat nu
één jaar en de heer Oskam stelt drie jaar voor. Ik moet eerlijk
zeggen dat ik het lastig vind. Ik snap de charme er wel van
dat je zegt: 90 dagen, 90 wedstrijden? Dat red ik niet in een
jaar, dan heb ik drie jaar nodig. Maar de wet is natuurlijk
breder dan alleen de toepassing bij voetbal. Als een burgemeester de maatregel oplegt voor andere evenementen,
zoals een weekmarkt, of voor iets wat twee keer in de week
plaatsvindt, kun je 90 dagen wel redden in één of twee jaar.
Bij drie jaar vooruitkijken en de zaak boven de markt laten
hangen, vind ik de houdbaarheidsdatum lang. Bij het lezen
van het wetvoorstel had ik zelf ook een amendement in
gedachten. Dat zou dan op twee jaar zijn uitgekomen. De
heer Oskam had zijn amendement al ingediend, dus ik vond
het flauw om te zeggen: ik wil twee jaar. Ik ben benieuwd
of wij daar uit kunnen komen. Twee jaar zou voor mijn
fractie een mooie tussenbalans zijn. Het blijft arbitrair, maar
bij drie jaar hebben wij het idee dat je de termijn zo ver gaat
oprekken dat je meer waarborgen zou willen hebben.
De heer Oskam (CDA):
De heer Dijkhoff begon zijn inbreng met te zeggen: het is
meer dan een voetbalwet. Ik noem even oud en nieuw. Je
kunt een meldplicht of een gebiedsverbod opleggen voor
oud en nieuw. Dan is het goed om dat voor twee of drie
jaar te doen. Wat dat betreft denk ik dat de burgemeesters
gelijk hebben dat het handiger is om het iets langer te doen
dan één keer of één jaar. Ik ben echter al heel blij als de
heer Dijkhoff zegt: twee jaar zou wat ons betreft een goed
alternatief zijn.
De heer Dijkhoff (VVD):
Laten we dat koesteren.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik hoorde een opmerking langskomen over de meldplicht
en enige twijfel rond mogelijke mazen in de wet als het gaat
om de digitale meldplicht. Ik ben benieuwd naar de reactie
van collega Dijkhoff op de suggestie van de VNG voor het
gebruik van de enkelband.

De heer Oskam (CDA):
Ik wil nog even inzoomen op de bestuurlijke maatregelen.
De heer Dijkhoff heeft gezegd wat hij ervan vindt, maar laat

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

21 januari 2015
TK 44

44-4-10

De heer Dijkhoff (VVD):
Dat zou een uitwerking kunnen zijn van de elektronische
meldplicht. De vraag is natuurlijk of je die ergens moet
ophalen voor het weekend dat je hem nodig hebt. Ik vind
het ook wat zwaar om iemand die zich om de week zou
moeten melden iedere dag van de week met een enkelband
te laten lopen. Dat zou een variant kunnen zijn. Uiteindelijk
lijkt het mij ideaal om een meldplicht in te voeren die elektronisch te verifiëren is, maar wel zo dat de overheid kan
controleren of het klopt. Het is niet een kwestie van: bel
maar even in en stuur je locatie door via je iPhone. Dat lijkt
mij te gemakkelijk te manipuleren.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik stelde de vraag omdat wij de beelden hebben gezien van
ik meen PowNews, waarop je zag dat die meldplicht zo lek
als een mandje was en de mensen gewoon het stadion in
konden gaan. De handhaving hapert dus. Ik neem aan dat
wij het uitgangspunt delen dat echt de puntjes op de i
moeten worden gezet.
De heer Dijkhoff (VVD):
Ik weet niet of aan de tv-uitzending waaraan wordt gerefereerd ook een meldplicht was gekoppeld. In ieder geval zag
je daar wel het probleem dat het stadionverbod moeilijk
was te handhaven. Ook zag je dat het lastig is dat niet iedere
steward van club Y weet dat iemand een stadionverbod
heeft bij een heel andere club. Natuurlijk is het ook wel een
beetje spelen, want waarom zou ik als PSV-supporter met
een stadionverbod naar Heerenveen-Groningen willen? Ik
zou wel aandacht willen besteden aan mensen voor wie
het rellen boven het voetbal gaat. Ik merk nu dat wij hier
fans van Heerenveen of Groningen hebben. Het is wel een
eind rijden hoor, vanuit Eindhoven. Ik zal in elk geval
terugkomen op de vraag hoe we de mensen voor wie het
rellen boven de sport en de club lijkt te gaan, gerichter
moeten aanpakken.
Ik kom nu bij de handhaving van het stadionverbod door
clubs. Je kunt het verbod wel langer opleggen, maar als je
dat niet handhaaft, schiet het niet op. Handhaving is een
eerste verantwoordelijkheid voor clubs en als die niet
handhaven, zijn boetes mogelijk. Die mogelijkheid hangt
al lang boven de markt. Op tv zie ik wel mensen met een
stadionverbod naar binnen wandelen en naar het voetbal
gaan, maar ik zie nog geen boetes van de KNVB. Ik wil niet
zeggen dat je voor het eerste foutje direct een boete moet
opleggen, maar die mogelijkheid hoor ik nergens; wel bij
financieel wanbeheer, maar niet bij hooliganwanbeheer.
Ik wil de minister ook vragen hoe het staat met de ambitie
om zo veel mogelijk dekking met camera's in en rondom
stadions te creëren, ook met duidelijke beelden, en of de
clubs de beelden leveren aan de overheid. De norm moet
zijn dat een wandaad in een stadion stevig bestraft wordt.
Dan moeten clubs en politie één lijn trekken: geen sussende
woorden van clubbestuurders, geen gespeelde verontwaardiging als er iets is misgegaan, maar de handen ineen slaan
en aanpakken! We zien ook dat bestuurders en trainers
bedreigd worden als de prestaties op het veld niet naar de
zin van de supporters zijn. Ook deze acties moeten leiden
tot vervolging en stadionverboden, ook als deze gebeuren
op het trainingscomplex of bij kantoren en op andere dagen
dan wedstrijddagen.

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

Is het ook mogelijk om hooligans gericht aan te pakken
door te bekijken wat zij buiten de wedstrijden om uitspoken?
De harde kern van kwaadwillenden zie je ook rellen op
andere plaatsen en bij andere evenementen. Je ziet ze
samen optreden bij het begaan van een misdaad. De groep
wordt gedefinieerd door het hooligan-zijn en is gelieerd
aan bepaalde clubs. Hoe zorgen we voor een integrale
aanpak van deze mensen met alle kwalijke activiteiten die
zij ontwikkelen? Die moet meer en meer gericht worden op
de personen en niet alleen maar op individuele incidenten.
De minister is altijd fan geweest van de "top zoveel"-aanpak
die wij met jeugdcriminelen en andere criminelen hanteren.
Is daar ook het perspectief om dat bij hooligans te doen en
is daar ook capaciteit voor?
De volgende vraag is: hoe pakken we grensoverschrijdend
hooliganisme aan? In Duitsland en België zie je vaak
Nederlandse hooligans met een Nederlands stadionverbod
daar hun rellusten botvieren. Andersom komen ze ook
hierheen. Kan de Nederlandse burgemeester straks makkelijker een gebiedsverbod opleggen, ook aan een supporter
uit België die regelmatig in een Nederlands stadion komt
rellen? Hoe maken we een beter systeem voor Europese
wedstrijden waarbij we te maken hebben met landen die
verder van huis liggen? Een Britse, Poolse of Italiaanse fan
komt niet iedere week over de vloer, dus het lijkt mij lastig
om tot dossieropbouw te komen. Bij zijn eigen autoriteiten
zal die fan waarschijnlijk wel bekend zijn. Is het mogelijk
om, door het delen van informatie op grond van de info
van de burgemeester van een andere stad in Europa, vast
te stellen dat deze persoon een probleem kan opleveren,
en dus niet bij het stadion mag komen?
Al deze maatregelen zijn nodig en in het belang van de
goedwillende supporter. Het doel moet zijn om voor hen
het supportersleven makkelijker te maken. De vraag rijst
nu wanneer goede en normale fans daarvan iets merken.
Natuurlijk merk je dat het nu prettiger is in het stadion; de
ooit zo gewone opstootjes en matpartijen komen niet zo
vaak meer voor. Uiteindelijk wil je dat normale supporters
minder last hebben van de preventieve maatregelen. Een
deel van het huidige succes komt doordat we alle supporters onderwerpen aan preventieve maatregelen. Het is
helaas niet zo dat je gewoon je auto kunt pakken om naar
een uitwedstrijd te rijden en daar vervolgens een stadion
binnen kunt lopen. Nee, je staat eerst een uur opgepropt
te wachten in een tunnelbuis om dan in een afgeragd
treinstel gepropt te worden, om een uur later daar op een
perron weer uitgeduwd te worden. Daarbij word je ook nog
eens getrakteerd op een schuimbekkende supportersschare
die wordt tegengehouden door een peloton ME'ers, blaffende honden en trappelende paarden. Ik kan uit eigen
ervaring zeggen dat je daar niet echt rustig van wordt.
Je ziet nu wel een daling van het aantal problemen. Je ziet
een daling van de politie-inzet per wedstrijd, maar je ziet
ook een stijging van het aantal combi's. Wordt dat door
burgemeesters niet gezien als standaard zekerheidje? Het
nadeel van het opleggen van dit soort maatregelen is voor
een burgemeester vrij klein. De mensen die er last van
hebben, wonen in een andere stad en zijn van een andere
club. Het houdt de boel lekker overzichtelijk, dus waarom
zou je dat niet doen? De vraag is in hoeverre dit echte
zekerheid biedt. Bij wedstrijden waar het misgaat, is de
combiregeling van toepassing geweest. Kennelijk weten
de echte raddraaiers dit toch te omzeilen. Zijn we wel kritisch genoeg op de keuzes die we maken? We moeten niet

21 januari 2015
TK 44

44-4-11

straks alle brave burgers een hoop gedoe opleggen met
een verplichte combi, terwijl het tuig via sluiproutes alsnog
zijn gang gaat. Is er ook genoeg aandacht voor het risico
dat combi's contraproductief werken? Als ik als PSV-supporter naar Ajax of Feyenoord uit ga, dan snap ik wel dat
dat nodig is. Bij wedstrijden waar het er minder dik bovenop
ligt, lok je het zoeken naar een omweg uit, vooral als mensen meer in de buurt wonen van de ontvangende club dan
van hun eigen club. Vorige week was bij Vitesse-PSV
iedereen verplicht om via de combi te gaan. Toch was er
een vechtpartij. Seizoenkaarthouders van Vitesse verkochten
kaarten door aan PSV-fans en omzeilden op die manier de
combiplicht. En toen ging het fout. Zo'n plicht kan dus ook
het zoeken naar een omweg in de hand werken, als er te
veel gedoe is en je niet echt snapt waarom het nou zo nodig
is. Dan zitten juist alleen maar de verkeerde supporters
alsnog tussen het thuispubliek. Dan kun je misschien beter
besluiten dat je ze niet in de bus maar wel in het uitvak wil
hebben in plaats van niet in de bus en ook niet in het uitvak.
Dat is natuurlijk sowieso het ideale eindplaatje waar we
naartoe werken, dat een goedwillende supporter gewoon
naar een club kan gaan, of die nu thuis speelt of uit. Helaas
moeten we nog wel even werken voordat we er zijn. Daarbij
is ook van belang wat de norm is bij elke club. Die moet
zijn dat raddraaiers niet de dienst uitmaken. Die benadelen
de eigen club en hun medesupporters met hun gedrag en
dat mag niet worden gedoogd. Dat is extra van belang
omdat er in het stadion altijd een kleine groep klojo's, een
grote groep nette supporters en een heel grote groep
gewone mensen zijn, die beïnvloed kunnen worden door
wat op de tribunes de norm is. Ik vind het iets te makkelijk
om te zeggen dat er alleen maar brave mensen zijn en alleen
maar relschoppers. Als je in zo'n stadion zit, ben je nu
eenmaal onderdeel van een massa. Er gebeurt van alles
om je heen en je kunt worden meegesleept door je emoties.
Dat maakt het tegelijkertijd ook zo mooi om supporter te
zijn; het is geen bioscoop waar je even naar leuke plaatsjes
komt kijken. Het is een strijd, een wedstrijd, en juist zo mooi
omdat het ook zo emotioneel is. Als je club wint, dan win
je zelf en dan ben je blij. Als je club verliest, dan verlies je
zelf en dan voelt dat ook echt zo. Wee degene die dan zegt:
het is maar een spelletje. Tegen je verlies kunnen, moet je
leren. Hoe je daarmee omgaat, leer je ook in het stadion.
Hoe andere supporters en je club daarmee omgaan en wat
de norm is, is erg belangrijk. Je moet daar rustig en
beheerst mee om kunnen omgaan, ook als het in jouw ogen
allemaal aan de scheidsrechter lag. Dan ben je boos; dat
voelt als onrecht. Dan wil je wel eens de neiging hebben
om ergens tegenaan te trappen om je frustratie te uiten. Ik
spreek overigens niet uit eigen ervaring natuurlijk. Als dan
een winnende supporter van de tegenpartij ook nog eens
langskomt en het er als een kwelgeest even lekker in wrijft
met een creatief bedacht spottend liedje, dan word je ook
echt boos; niet oefenboos, niet gespeeld boos, maar echt
boos. Als het echt frustrerend is, dan blijft het ook nog jaren
hangen.
Zal ik u verklappen dat 21 maart 2002 — ik noem het even
om de minister te plezieren — nog lang bij mij heeft doorgewerkt? De minister zal die dag anders hebben beleefd,
maar voor mij was het een bittere pil. Op die dag vond de
return van de kwartfinale van de UEFA-cup plaats. Mijn
club, PSV, speelde tegen Feyenoord. De thuiswedstrijd was
na een fout van Hofland en een goal van Kezman in 1-1
geëindigd. Die doelpunten vielen allebei aan mijn kant van

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

het veld, vlak voor mijn neus. In De Kuip bleef het ook lang
gelijk, totdat een kwartier voor tijd Mark van Bommel
scoorde en wij dachten dat we in de halve finale stonden.
In de laatste minuut vergat Jan Heintze echter — verder
een solide speler — om een bal in de tribunes te rossen
omdat hij dacht het voetballend te moeten oplossen. Bal
kwijt, voorzet en Van Hooijdonk kopt hem erin. Daarna nog
wat penalty's en we lagen eruit. Ik geloof dat Feyenoord
daarna nog iets verder is gekomen, iets van een beker heeft
gewonnen.
Die avond was er geen PSV-fan vrolijk. De spanning, de
teleurstelling en de frustratie zijn dan groot. De meeste
mensen verwerken dat binnen de grenzen van de wet. Een
paar lukt dat echter niet. Een grote groep, vooral ook jongeren, moet leren om daarmee om te gaan. Dan is het des te
belangrijker dat zij het goede voorbeeld om zich heen zien
en dat de slechte voorbeelden hard worden aangepakt. Ik
heb het dan niet over scheldwoorden na zo'n nederlaag,
want we zijn wel mensen, maar over hooligans die met
anderen op de vuist gaan of vernielingen aanrichten. Juist
omdat het voetbal zoveel echte emoties oproept, is het van
belang dat we de orde bewaken en dat jonge supporters
leren dat je geen revanche haalt door de supporters van de
winnende tegenstanders iets aan te doen. De mooiste
revanche ligt namelijk op het veld. Om even terug te gaan
naar die frustrerende anekdote van net: die ellende van
maart 2002 heeft nog heel lang doorgeknaagd en die nare
smaak is eigenlijk pas weggespoeld op 24 oktober 2010. Ik
weet niet of de minister die meteen voor ogen heeft. Het
enige nadeel was dat de doelpunten aan de andere kant
van het veld vielen, waar ik niet zat, achter het andere goal,
maar meer is er niet op aan te merken. In de tiende maand
van 2010 won mijn PSV van Feyenoord met 10-0. Dat zijn
prachtige momenten. Gisteren werden ze overigens als een
stel amateurs heel gênant door Roda uit de beker geknikkerd. Maar dat is wel wat het zo mooi maakt om voetbalfan
te zijn: het loopt nooit zoals je verwacht. Elk seizoen is het
weer spannend en elk seizoen heeft memorabele momenten. Die momenten deel je op de tribune met je vader, je
broer en de mensen die al jaren trouw voor, naast en achter
je zitten. Dat spanning en passie je meeslepen, hoort erbij.
Relschoppen en anderen naar het leven staan horen daar
niet bij, ook niet als het tegenzit. Zoals in het clublied van
mijn club staat: en komen er tijden van veel tegenslag, dan
zullen we tonen wat vriendschap vermag. Voetbal en
vriendschap horen samen te gaan.

Mevrouw Berndsen-Jansen (D66):
Voorzitter. Hoewel ook ik een voorkeurvoetbalclub heb, zal
ik mij onthouden van voetbalcommentaren, want daar ben
ik absoluut niet goed in. Maar het zal duidelijk zijn dat dat
Heerenveen is.
De Raad van State heeft kritiek op dit wetsvoorstel. Het
College van procureurs-generaal waarschuwt er onder
andere voor dat opgelegde sancties mogelijk geen standhouden bij de rechter. Collega's Van Nispen en Segers
hebben daar vragen over gesteld die ik graag onderschrijf.
Ik wacht dan ook met belangstelling de beantwoording van
de minister af.
In 2010 was D66 niet voor deze wet. Wij waren niet overtuigd van de effectiviteit van de maatregelen. Bovendien

21 januari 2015
TK 44

44-4-12

gaat het niet alleen om voetbalvandalisme, om hooligans.
Het gaat om veel meer. Het geeft de burgemeester vele
bevoegdheden. Maar toch: iedereen onderstreept het uiteindelijke doel van dit wetsvoorstel, namelijk het voorkomen
van voetbalvandalisme en ernstige overlast. Het kabinet
spreekt heel graag over repressiemaatregelen achteraf.
Vandalisme en ernstige overlast moeten gestraft worden,
maar we zouden ook willen dat het kabinet meer doet om
dit te voorkomen. Met name de VNG vraagt daarom meer
aandacht voor preventie. De vraag is of een wet het probleem wel oplost. Veiligheid kun je niet alleen door middel
van nieuwe wetten regelen. Soms gaat het om de toepassing, soms om een betere pakkans, om handhaving en
opsporing. Wij weten uit de vervroegde evaluatie, twee jaar
na de invoering van de wet, dat er knelpunten zijn, voornamelijk in de aanpak van voetbalvandalisme. Wij delen de
wens van de sector om deze knelpunten op te lossen. Het
is echter nog steeds niet bekend of de voetbalwet wel of
niet heeft bijgedragen aan het voorkomen van voetbalvandalisme en ernstige overlast of aan een structurele afname
van het aantal incidenten. De officiële evaluatie moet de
Kamer dus nog afwachten. Ik vraag de minister dan ook,
wanneer we deze evaluatie kunnen verwachten.
Mijn partij kijkt met verbazing naar de trend van de afgelopen jaren. Burgemeesters krijgen meer en meer bevoegdheden: preventief fouilleren, bestuurlijke ophouding,
dwangbevoegdheid, noodbevel, bestuurlijke boete overlast
openbare ruimte en ik zou nog wel even door kunnen gaan.
Er zijn veel instrumenten om overlast te bestrijden. Maar
de meerwaarde is niet altijd aangetoond en ook is niet
duidelijk, of de burgemeesters wel gebruikmaken van hun
bevoegdheden. De Inspectie Veiligheid en Justitie waarschuwt voor overlap en gebrek aan inzicht in de samenhang.
Burgemeesters zien door de bomen het bos niet meer. Ook
de Raad van State benadrukt dat er behoefte is aan een
integrale herziening van alle bevoegdheden in het kader
van de openbare orde. Het laatste onderzoekrapport dateert
bij mijn weten uit 2007, toen nog dankzij het ministerie van
Binnenlandse Zaken. In de tussentijd zijn veel bevoegdheden toegevoegd. Daarom vraag ik de minister of hij bereid
is, de verschillende bevoegdheden en instrumenten op het
gebied van openbare orde en veiligheid in kaart te brengen.
Zoals ik al zei, zijn de taken van de burgemeester enorm
uitgebreid. Het uitdijende pakket aan sanctiemaatregelen
baart ons echter zorgen. Burgemeesters moeten oppassen
dat ze niet het strafrecht worden ingezogen. De minister
heeft van hen bijna lokale sheriffs gemaakt. Soms lijkt het
alsof hij het wel prima vindt dat burgemeesters op de stoel
van de rechter gaan zitten. Maar, zo zeg ik tegen de minister,
dat wringt met ons staatsrecht. Wat D66 betreft is de burgemeester een bestuurder en geen rechter. Ernstige overlast
is in veel gevallen gewoon strafbaar gedrag. Een rechter
en niet een burgemeester moet daarover oordelen en
straffen. Hoe waarborgt de minister de verhouding tussen
bestuursrecht en strafrecht? Hoe rechtvaardigt hij dat
zwaarwegende maatregelen worden opgelegd door een
burgemeester, zonder tussenkomst van een rechter? Hoe
kunnen mensen zich verdedigen tegen eventuele onterechte
sancties?
D66 is voorstander van een effectieve aanpak van voetbalgeweld. Het effect van een civiele sanctie valt niet te vergelijken met die van een strafrechtelijke sanctie. Uit cijfers
van de KNVB blijkt dat van alle opgelegde stadionverboden
in het seizoen 2013-2014 er 662 civiel zijn opgelegd en
slechts 18 via het strafrecht. Daar lijkt nog werk voor het
kabinet te liggen. Is de minister bereid om de aanbevelingen

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

van de KNVB over te nemen door ten eerste onderzoek te
doen naar de mogelijkheden om een groter deel van het
voetbalgerelateerde geweld via het strafrecht te behandelen,
en ten tweede door delicten waarop binnen het civiele recht
van de KNVB meer dan achttien maanden stadionverbod
staat, in het strafrecht te laten afhandelen?
Na deze eerste opmerkingen wil ik graag inzoomen op de
voorgestelde wijzigingen. Zoals eerder gezegd, begrijp ik
de wens om bepaalde knelpunten op te lossen. Er zitten
noodzakelijke en effectieve aanpassingen in het wetsvoorstel, zoals het oprekken van de maximale duur van een
gebiedsverbod en het uitbreiden naar gemeenten bij uitwedstrijden. Ik heb nog wel een aantal vragen over bepaalde
maatregelen.
Allereerst wil ik ingaan op de first offenders. We begrijpen
dat een belangrijk knelpunt bij de first offenders ligt. De eis
van herhaaldelijkheid wordt met dit voorstel weggehaald.
Als iemand dus slechts één keer betrokken is geweest bij
ordeverstoring, kan deze persoon een gebiedsverbod, een
groepsverbod of een meldplicht van de burgemeester krijgen. Dit kan ingrijpend lijken, maar uit de toelichting van
het kabinet begrijpen we dat dit niet zal gebeuren bij lichte
verstoringen. Ik vind het toch belangrijk om ook hier nog
een keer de bevestiging van de minister te krijgen dat het
alleen zou moeten gelden bij ernstige verstoringen in
combinatie met een kans op herhaling. Als dit de kans op
recidive doet afnemen, kunnen we het begrijpen. Wel vragen we de minister om de resultaten in de evaluatie mee
te nemen. We willen immers niet dat jonge mensen hierdoor hun toekomst vergooien. Kan de minister toelichten
op welke wijze de burgemeester de kans op herhaling zal
beoordelen? Worden er criteria meegegeven, zodat mensen
op een vergelijkbare manier worden behandeld en gestraft,
en wat zijn die criteria dan? Wat moeten we verstaan onder
ernstige ordeverstoringen? Zijn deze niet vaak strafbare
feiten waarover de rechter en niet de burgemeester gaat?
Hoe wordt aandacht besteed aan omgevingsfactoren, zoals
scholing, werk, alcohol- en drugsproblematiek?
Ik kom bij de verhoging van de strafmaat. De minister wil
met deze wetswijziging de maximale duur van de vrijheidsbeperkende maatregelen die de strafrechter kan opleggen,
verhogen van twee naar vijf jaar. Waarom is deze verhoging
nodig? Hoe vaak wordt de huidige maximumstraf van twee
jaar nu opgelegd? Hoe vaak is aangegeven dat een hogere
straf was gewenst? Hoe effectief is deze maatregel eigenlijk?
Wordt voetbalgeweld met zo'n verhoging daadwerkelijk
voorkomen? Of gaat het om het symbool?
Ten slotte. Wij hebben van de KNVB gehoord dat de resultaten van de pilot met een digitale meldplicht reeds zijn
overgedragen aan het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Het lijkt erop dat deze pilot prima is verlopen. Er zou minder
politie-inzet nodig zijn om de meldingen aan te nemen en
te controleren. Daardoor zou deze maatregel dus effectiever
zijn. Hoe beoordeelt de minister de pilot? Is hij bereid om,
wanneer dit digitale instrument ook waterdicht is, zo snel
mogelijk over te gaan tot het inzetten hiervan?
Een aantal collega's heeft het nog gehad over de ME-inzet.
Ik weet uit eigen ervaring dat het soms nodig is om de ME
in te zetten, soms dichtbij, soms wat verder weg, maar wel
onder handbereik. Ik pleit er echter toch voor dat wij ons
hier niet bezig gaan houden met de vraag of het al dan niet

21 januari 2015
TK 44

44-4-13

nodig is om de ME in te zetten. Laten we dat overlaten aan
de professionals.
Wij hebben dus nog veel vragen. Ik wacht met belangstelling de beantwoording door de minister af.

De heer Van Dekken (PvdA):
Voorzitter. Voetbal is van het volk en het mag niet van het
volk worden weggenomen. Dit is een prachtig citaat van
Rivelino, ooit sterspeler van het Braziliaans elftal dat in 1980
wereldkampioen werd. Voetbal is van het volk en zo is het
ook. Dat is niet alleen de opvatting van Rivelino, dat is ook
het standpunt van de Partij van de Arbeid en al helemaal
dat van mijzelf. Ik zal het maar onthullen: hier staat een
fanatiek supporter van de Pride of the North, gehuisvest in
de Groene Kathedraal, onder de fanatieke supporters ook
wel "De hel van het Noorden" genoemd, mijn eigen Groningen FC. Hier spreekt iemand met clubliefde en een voetbalhart. Niet voor niets heb ik ontzettend veel sympathie voor
bewegingen als In de Hekken, een verzameling van fanatieke
supportersclubs. Niet voor niets was ik mede-initiator —
dat was overigens al weer een paar jaar geleden — van het
Supportersplatform Betaald Voetbal, dat liefst 70% van de
officiële supportersverenigingen vertegenwoordigt binnen
datzelfde betaalde voetbal. Ik volg met interesse acties en
plannen om voetbal terug te brengen tot de kern, namelijk
een waar volksfeest voor jong en oud.
Dat beoogde de Partij van de Arbeid op 31 mei 2012 met
de initiatiefnota "Voetbal weer een feest voor iedereen!".
Deze nota heb ik samen met oud-collega's De Mos en Çörüz
opgesteld en daarin deden we voorstellen om het voetbal
weer aantrekkelijk te maken en tegelijkertijd voetbalvandalisme te bestrijden. Juist daarom wil de Partij van de Arbeid
het kaf van het koren scheiden. We komen op voor de
goedwillende en ook de fanatieke supporters en willen een
harde aanpak voor de kleine groep ordeverstoorders die
proberen het voetbal in de maatschappij te ontregelen. Het
doet ons daarom goed dat deze minister of eigenlijk het
kabinet, belangrijke voorstellen uit onze initiatiefnota steunt
en daarmee de basis heeft gelegd voor de "nieuwe voetbalwet". Want laat ik duidelijk zijn, goedwillende supporters
mogen wat de Partij van de Arbeid betreft niet lijden onder
het gedrag van de hooligans die het voetbal helaas ook
kent. Deze laatste groep dient hard aangepakt te worden.
Allereerst door de supportersverenigingen zelf en de clubs,
maar daarnaast zijn er helaas ook wettelijke maatregelen
nodig. We willen met deze nieuwe voetbalwet duidelijk
maken dat we staan voor de goedwillende supporter en
strijden tegen de ordeverstoorders die mensen met geweld
het stadion, de kroeg, het strand of zelfs de kermis afjagen.
We zijn het dus in hoofdlijnen eens met het wetsvoorstel.
Omdat de vragen die we nog hadden in de schriftelijke
vragenronde goed zijn beantwoord, is er weinig op te
merken over het wetsvoorstel zelf. Ik zal daarom nog wat
andere zaken aan de orde stellen, waaraan in de toekomst
meer aandacht zal moeten worden gegeven. Zeker op het
moment dat deze aangescherpte voetbalwet zijn vruchten
gaat afwerpen en het probleem van de kwaadwillende
supporters de kop heeft ingedrukt, wordt het tijd om meer
aandacht te schenken aan de regels, die nu ook nog de
goedwillende supporters belemmeren. Dat laatste moet
natuurlijk zo snel mogelijk gebeuren.

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

De heer Oskam (CDA):
Wat mij betreft zijn dit mooie woorden van de heer Van
Dekken. Hij zegt dat de gasten die de boel verstoren, moeten
worden aangepakt. Hij heeft dit een aantal jaren geleden
ook al gezegd. Ik kreeg in ons interruptiedebatje de indruk
dat hij van mening is dat mijn amendement, dat erop is
gericht om de strafrechter de mogelijkheid te geven, supporters tien jaar uit het stadion te weren, een stap te ver is.
Is mijn indruk juist?
De heer Van Dekken (PvdA):
Als de heer Oskam op zoek is naar die bevestiging, is mijn
antwoord dat dit klopt. Wij vinden het belangrijk dat wij
eerst bekijken wat deze nieuwe wet in de praktijk doet. Wij
kunnen dan misschien over een paar jaar, als het niet werkt,
praten — ook met de heer Oskam — over een andere
invulling van de wet. Ik vroeg niet voor niets in mijn interruptie naar zijn mening over de hooliganswetgeving in
Engeland die vergaande straffen kent. Dat model blijkt goed
te werken. Ik zeg niet dat wij dat hier in Nederland moeten
invoeren. Integendeel, ik hoop dat deze nieuwe wetgeving
afdoende is. Het gaat ons om aanscherping.
De heer Oskam (CDA):
Dan hoor ik toch graag iets over de gedachtegang van de
heer Van Dekken. Nog niet zo gek lang geleden schreef hij
met oud-collega Çörüz van het CDA en de heer De Mos van
de PVV het volgende: "Als een gebiedsverbod voor de
tweede maal tegen een relschopper wordt uitgesproken,
moet het voor een rechter mogelijk zijn om op basis van
de ernst van de misdraging een gebiedsverbod van maximaal tien jaar op te leggen." Dat is precies mijn amendement. Als toelichting daarop stelt de heer Van Dekken: "Voor
de ergste raddraaiers geldt geen genade meer." Ik hoor nu
graag waar deze ommezwaai vandaan komt.
De heer Van Dekken (PvdA):
Dit is een terecht punt van de heer Oskam. Overigens is die
initiatiefnota opgesteld door het CDA, de PVV en de Partij
van de Arbeid. Er is echter ook nog zoiets als voortschrijdend inzicht. Wij hebben nagedacht over de vraag hoe
voetbalgeweld en voetbalgelateerd geweld verlopen. Het
is ook niet onbelangrijk dat er na de indiening van de initiatiefnota allerlei besprekingen zijn geweest, ook met de
minister van Veiligheid en Justitie, over de vraag hoe wij
tot een zorgvuldige, goede en breed gedragen invulling
van de nieuwe voetbalwet zouden kunnen komen. Wij
hebben toen gezegd dat het voorstel van toen niet geldt in
het hier en nu. Om die reden zullen wij het amendement
van de heer Oskam niet steunen. Dat spijt mij heel erg.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Ik heb in feite dezelfde vraag: waarom die draai. De heer
Van Dekken heeft dit zelf opgeschreven en nu ontkracht hij
dit volledig. Ik begrijp zijn opmerking over voortschrijdend
inzicht niet. Als wij de laatste cijfers mogen geloven, neemt
het voetbalvandalisme juist weer toe. Er is dan toch alle
reden om met dit amendement mee te gaan?

21 januari 2015
TK 44

44-4-14

De heer Van Dekken (PvdA):
Dat is misschien ook wel een terecht punt, maar ik wijs erop
dat in de voetbalwereld door de KNVB, de supportersverenigingen en alles en iedereen hard wordt gewerkt aan normalisatie. Ik wil die normalisatie een grote kans geven. De
strafmaat in deze nieuwe wet is naar mijn mening stevig
genoeg. Daarnaast is er een proces van mensen, supportersbewegingen, de KNVB en andere bonden, en de
betrokken organisaties om het voetbal te normaliseren. Ik
wil graag die kant op. Die harde strafmaat van 2012 gaat
er in het hier en nu niet in voor de Partij van de Arbeid.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Ik spreek nogmaals mijn respect uit voor de initiatiefnota
destijds en voor de rol van de heer Van Dekken daarin, maar
deze draai valt echt niet uit te leggen. Ik begrijp hem in ieder
geval niet.
De heer Van Dekken (PvdA):
Dat mag de heer Bontes vinden, maar wij zijn blij met de
voetbalwet zoals die nu voorligt.
Mevrouw Helder (PVV):
Ik heb hierover toch ook nog een vraag namens mijn oudcollega De Mos en de fractie van de PVV. Ik heb veel
woorden gehoord van de heer Van Dekken, maar nog geen
begin van een antwoord. Hij spreekt over de strafmaat,
maar het is geen straf: het is een maatregel. Je hoeft dus
niet eens naar de proportionaliteit te kijken. Als je in een
initiatiefnota schrijft dat er geen genade is voor de ergste
overlastgevers, kan ik mij niet voorstellen dat je op basis
van gesprekken met supportersverenigingen en dergelijke
kunt zeggen dat het niet meer nodig is. De heer Van Dekken
heeft mijn fractie zeker nog niet overtuigd van de reden
waarom hij nu ineens van mening is dat er blijkbaar wel
genade is voor de ernstigste overlastgevers, want daar
komt het toch op neer.
De heer Van Dekken (PvdA):
Mevrouw Helder praat over de supportersverenigingen. Ik
sprak zojuist over het Supportersplatform Betaald Voetbal.
Daar zit 70% van de supportersverenigingen in. Allemaal
staan ze achter deze voetbalwet en de KNVB staat daar voor
een groot deel ook achter. Maatschappelijk wordt de nieuwe
voetbalwet ook breed gedragen. Ik vind het op dit moment
geen pas geven om strenger en harder te zijn dan de inhoud
van de wet nu weergeeft.
Mevrouw Helder (PVV):
Dan zou ik de heer Van Dekken adviseren om ook eens te
luisteren naar de politie en de KNVB. De KNVB heeft gezegd
dat er veel meer via het strafrecht zou moeten worden
afgedaan. Heeft de heer Van Dekken daar niet naar gekeken?
De heer Van Dekken (PvdA):
Zeer zeker heb ik daarnaar gekeken, maar ik heb een andere
afweging gemaakt. Dat doe ik op basis van de informatie
uit de gesprekken die ik heb gevoerd. Natuurlijk heb ik in
voorbereiding op deze nieuwe wet ook met de minister van
Veiligheid en Justitie gesproken. De initiatiefnota vormt

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

deels de basis voor de wet. Her en der laten we een veer,
maar dat wil niet zeggen dat we niet gewoon verder praten
als blijkt dat deze wet in de toekomst niet werkt. Ik refereerde niet voor niets aan de Hooligan Act in Engeland.
De heer Van Nispen (SP):
Ik heb geen vraag over het amendement, maar ik wil inhaken op de laatste vraag van mevrouw Helder. Zij vroeg hoe
de heer Van Dekken kijkt naar de oproep om in het algemeen meer via het strafrecht af te handelen, dus niet met
betrekking tot het amendement waarin de periode van tien
jaar wordt genoemd. De heer Van Dekken weet dat er heel
veel op civielrechtelijk gebied gebeurt bij de KNVB en bij
de clubs, maar dat het strafrecht voor zware overtredingen
en ernstige misdrijven te beperkt om de hoek komt kijken.
Tenminste, zo zie ik dat en ik wil weten hoe de heer Van
Dekken dat ziet.
De heer Van Dekken (PvdA):
Mijn fractie vindt dat we daar zorgvuldig in moeten zijn.
Dat zal de heer Van Nispen straks nog horen in mijn betoog.
Natuurlijk moet je straffen wanneer dat nodig is en moet
je ook hard straffen als dat nodig is. Daar voorziet de nieuwe
voetbalwet prima in. Laat dat de maat en de basis zijn.
De heer Van Nispen (SP):
Daar ben ik het mee eens. Ik pleit er ook niet voor om de
maatregelen nog verder aan te scherpen. Het gaat mij om
de vraag hoe we de wet in de praktijk gaan gebruiken. Hoe
gaan we de aanscherpingen gebruiken? De balans is toch
een beetje zoek, is mijn stelling. We hebben te maken met
capaciteitsproblemen bij de politie en het Openbaar Ministerie. Ziet de heer Van Dekken niet, net als ik en de vele
anderen die hier iets over gezegd hebben, dat we ernaar
toe moeten dat in de toekomst vaker het strafrecht gebruikt
wordt voor ernstige strafbare feiten, waarvoor nu alleen
een civielrechtelijk stadionverbod gegeven kan worden?
De heer Van Dekken (PvdA):
Dat is inderdaad de afweging die we moeten maken. Het
moet echter wel binnen de bestaande capaciteit. Ik kan
natuurlijk niet zeggen hoe we dat in de praktijk gaan doen
en hoeveel geld en menskracht dat gaat kosten. Ik wil eerst
zien hoe deze wet in de praktijk wordt uitgevoerd met de
huidige capaciteit en binnen de bestaande kaders.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66):
Ik ga hier ook nog even op door. De KNVB heeft aangegeven
dat al die stadionverboden, die volgens het civiele recht
worden opgelegd, minder effectief zijn dan strafrechtelijke
sancties. Hoe kijkt de heer Van Dekken daar tegenaan?
De heer Van Dekken (PvdA):
Ik heb de opvatting van de KNVB begrepen. Misschien kan
ik deze opvatting zelfs delen, maar we hebben te maken
met de nieuwe voetbalwet die we straks hopelijk gaan
vaststellen en die vervolgens in de praktijk moet worden
gebracht. Ik wil eerst kijken hoe de wet in de praktijk uitgevoerd gaat worden. Het mooiste zou zijn als we zo min
mogelijk van de wet gebruik hoeven te maken. Dat bedoelde

21 januari 2015
TK 44

44-4-15

ik in het eerste deel van mijn betoog: op weg naar normalisatie, met minder politie-inzet waar dat kan, minder inzet
van het strafrecht enzovoorts. Dat moet ons aller streven
zijn. Dat is ook het streven van de KNVB en de supportersverenigingen en het is zeker het streven van de Partij van
de Arbeid.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66):
De Partij van de Arbeid zal er toch ook voor zijn dat de
opgelegde sancties zo effectief mogelijk moeten zijn? Stel
dat er behoorlijke incidenten zijn op basis waarvan er stadionverboden voor langere tijd worden opgelegd, bijvoorbeeld voor meer dan achttien maanden. Is de heer Van
Dekken het met D66 eens dat je na achttien maanden
eigenlijk gewoon het strafrecht moet inzetten?
De heer Van Dekken (PvdA):
Ik twijfel daar een klein beetje aan. Ik begrijp wat u zegt.
Die strafrechtmogelijkheid moet er ook zijn. We willen
voetvalvandalisme en andere overlast in alles bestrijden.
Ik wil echter wel deze voetbalwet als basis gebruiken. Ik wil
niet telkens vooruitlopen op de vraag wat er eventueel gaat
gebeuren. Het gaat om de beperking van overlast, binnen
en buiten het voetbalstadion en elders. Er zitten goede
maatregelen in de voetbalwet en die wil ik graag als uitgangspunt hanteren.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Van Dekken (PvdA):
Ik sprak over de goedwillende supporters. Ons uitgangspunt
is de weg naar normalisatie openhouden. Dat willen we zo
veel mogelijk vasthouden.
Ik heb ook nog wat opmerkingen over het wetsvoorstel zelf.
We maken ons er zorgen over dat een burgemeester meteen, zonder dat daar voldoende aanleiding toe is, een
gebiedsverbod, een groepsverbod of een meldplicht aan
first offenders kan opleggen. Ik wil niet dat een burgemeester zo'n vrijheidsbelemmerende maatregel te lichtvaardig
oplegt. De antwoorden van de minister in de schriftelijke
ronde stellen mij grotendeels gerust. Niet ieder fout gedrag
leidt meteen tot een gebiedsverbod. Niet ieder stadionverbod hoeft meteen een meldplicht met zich mee te brengen.
Na een zwaar vergrijp, ook al is het de eerste keer, moet
een burgemeester wel kunnen ingrijpen. Ik begrijp dat het
voor de burgemeester aan de concrete omstandigheden
ligt of hij al dan niet een maatregel oplegt.
Hoewel de antwoorden van de minister mij dus geruststellen, heb ik op één punt toch wel zorgen. Het lijkt me
namelijk onwenselijk dat een burgemeester in de ene
gemeente met een bvo (betaaldvoetbalorganisatie) veel
makkelijker een maatregel oplegt dan een burgemeester in
een andere gemeente. Hoe kan de minister ervoor zorgen
dat er in verschillende gemeenten niet te veel met meer
maten wordt gemeten? Het wetsvoorstel biedt immers ook
de mogelijkheid tot privaatrechtelijke maatregelen. Een club
kan bijvoorbeeld zelf een stadionverbod aan een supporter
opleggen. Dat kan een grondslag zijn voor een burgemeester om een maatregel op te leggen. Dat vind ik op zichzelf

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

prima, maar niet iedere maatregel die een club of een
andere organisatie oplegt, moet een grondslag kunnen
vormen voor een burgemeester om een gebiedsverbod of
iets dergelijks op te leggen.
De angst werd bij mij weggenomen doordat in het wetsvoorstel een Algemene Maatregel van Bestuur werd aangekondigd. Daarin zou komen te staan welke sancties door
welke private organisaties kunnen worden opgelegd en
welke misdragingen mogen worden gebruikt als grondslag
voor een bestuurlijke maatregel. In de memorie van toelichting staat de reden voor die AMvB, namelijk om te voorkomen dat aan allerlei sancties van private organisaties een
bestuurlijke maatregel kan worden gekoppeld. Dat vond en
vind ik eigenlijk nog steeds een prima oplossing. Tot mijn
verbazing heeft de minister echter bij nota van wijziging de
mogelijkheid van een AMvB geschrapt. Ik heb een amendement ingediend om de mogelijkheid terug te brengen, zodat
een burgemeester een maatregel niet al te lichtvaardig hoeft
op te leggen. Een maatregel levert immers vaak een zekere
mate van vrijheidsbeperking op. Daar moet je in de ogen
van mijn partij heel zorgvuldig mee omgaan, ook omdat
het niet alleen over voetbaloverlast gaat. Als een kroegbaas
een lastige klant op straat zet, zou dat, zeker als dat de eerste keer is, voor mij niet mogen leiden tot een door de
burgemeester opgelegd gebiedsverbod.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66):
Volgens mij zei de heer Van Dekken net dat deze wet maar
eerst in werking moet worden gesteld en dat er geen andere
maatregelen in voorgesteld moeten worden. Nu komt hij
zelf met een amendement. Ik proef hierin heel erg dat burgemeester kennelijk niet voldoende in staat zijn om hun
eigen afwegingen te maken. Is de heer Van Dekken het met
D66 eens dat het juist het kenmerk van bestuurlijke maatregelen is dat burgemeesters die afwegingen moeten kunnen
maken?
De heer Van Dekken (PvdA):
Normaal gesproken zou dat het geval moeten zijn. Burgemeesters zouden die afweging ook wel kunnen maken. Ik
was echter verbaasd over het schrappen van de tekst in de
nota van wijziging over de mogelijkheid van een AMvB.
Daarom heb ik dit amendement ingediend. Ik vond dat gek.
Ik wil weten waarom dat zo is. Ik vraag dat natuurlijk ook
aan de minister. Wij vinden het belangrijk dat er geen willekeur ontstaat. Dat is de reden waarom wij dit amendement
hebben ingediend.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66):
Het kunnen opleggen van bestuurlijke maatregelen door
burgemeesters impliceert dat burgemeester hun eigen
afwegingen kunnen maken, uiteraard binnen de kaders van
de wet waarin toegang tot die maatregelen wordt geboden.
Wat voegt dit dan nog toe?
De heer Van Dekken (PvdA):
Er zou een vorm van willekeur kunnen ontstaan. De ene
burgemeester kan een andere afweging maken dan de
andere. Ik heb liever dat dit op uniforme wijze geregeld
wordt. Daarom heb ik dit amendement ingediend.

21 januari 2015
TK 44

44-4-16

De heer Van Nispen (SP):
Ik stel het altijd zeer op prijs als de PvdA wat dwars is en
ingaat tegen de minister, maar op dit punt begrijp ik dat
zelf ook niet zo heel goed. Ik vind de argumenten die de
minister gebruikte toch redelijk overtuigend. Hij heeft
gezegd dat niet de civiele sanctie van de civiele organisatie,
het stadionverbod, vooropstaat, maar dat het gaat om de
gedraging. Die is op zichzelf volgens het bestuurlijk gezag
voldoende grond voor een bestuurlijke maatregel. Welke
meerwaarde heeft het dan om toch in een Algemene
Maatregel van Bestuur een lijst op te nemen waarin staat
dat het wel geldt voor de kroegen op de hoek en voor de
kermis, maar niet voor de andere kroeg en ook niet als er
iets op het strand gebeurt? Het is juist willekeur om zo'n
lijst op te nemen in een Algemene Maatregel van Bestuur.
Kan de heer Van Dekken daarop reageren?
De heer Van Dekken (PvdA):
Ja, ik zei zojuist namelijk dat het mij gaat om de mate van
vrijheidsbeperking. Daar moet je heel zorgvuldig mee
omgaan. Om die reden hebben wij dit amendement ingediend. We willen dat er in die zin geen willekeur ontstaat.
Natuurlijk heb ik de argumenten van de collega-Kamerleden
en de minister goed gelezen en goed beluisterd, maar het
punt van willekeur bij vrijheidsbeperking is gewoon
belangrijk voor ons. We zullen in tweede termijn echter
goed luisteren naar de Kamer en de minister en dan onze
ultieme afweging in dezen maken.
De heer Van Nispen (SP):
De gemeente kan gebruikmaken van de gegevens die zo'n
club of de kroegbaas doorgeeft, maar zij moet toch zelfstandig onderbouwen waarom een bepaalde maatregel proportioneel is in een bepaald geval. Daar gaat het om. Die
afweging ligt dus toch bij het bestuursorgaan. De civiele
maatregel kan slechts een rol spelen ter onderbouwing
daarvan. Hij kan echter niet op zichzelf leiden tot het eenop-een overnemen of het versterken van de civiele maatregel met een bestuurlijke maatregel. Juist vanuit dat perspectief denk ik dat een Algemene Maatregel van Bestuur heel
weinig meerwaarde zal hebben. Maar goed, ik deel ook de
zorg van de heer Van Dekken. Het moet niet te makkelijk
zijn om een civiele maatregel te versterken met een
bestuurlijke. Ik betwijfel echter zeer of het amendement
zinnig is. Het betoog van de heer Van Dekking dat dit wel
meerwaarde heeft en tot minder willekeur zal leiden, vind
ik niet overtuigend.
De heer Van Dekken (PvdA):
Dat kan mijn collega natuurlijk zeggen, maar, nogmaals,
het gaat ons echt om de willekeur en de risico's van de
vrijheidsbeperking. Ik denk dat we even moeten afwachten
wat de minister in tweede termijn over het amendement
zegt. Ik kom daar dan vanzelfsprekend op terug. Een volgend punt is de digitale meldplicht. Als aan alle technische
eisen kan worden voldaan en kan worden voorkomen dat
voetbalsupporters het systeem kunnen omzeilen, dan ben
ik een groot voorstander van die meldplicht. Daarmee kun
je hooligans van de wedstrijden weghouden, zonder dat
dat meteen heel ingrijpend hoeft te zijn voor de hooligan
in kwestie en zonder dat dat meteen tot veel controleinspanning hoeft te leiden. Dat laatste is ook niet onbelangrijk. De minister verwijst naar een pilot van de KNVB waar-

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

van hij de uitslag maar af te wachten heeft. Dat vind ik,
eerlijk gezegd, weinig proactief. Wat kan de minister doen
om de mogelijkheid van een digitale meldplicht van de
grond te krijgen?
Op het moment dat de overlast teruggedrongen wordt, is
er meer ruimte om de belemmeringen voor de goedwillende
supporters die nu voor hun plezier naar het voetbal gaan,
weg te nemen. De supportersverenigingen spelen hierin al
een belangrijke rol. Dat moeten ze blijven doen. Ze kunnen
er ook voor zorgen dat de goedwillende supporters, die ook
fanatiek zijn, op hun verantwoordelijkheid worden aangesproken. Als dat lukt en de hooligans teruggedrongen
worden, is het weer mogelijk om zonder clubcard of combiregeling naar een wedstrijd te gaan. Dan wordt het ook
mogelijk dat iemand op de dag zelf spontaan een kaartje
koopt om naar een wedstrijd te gaan. Ik dien in tweede
termijn graag een motie in over die normalisatie.
Zoals ik al heb gezegd, heb ik in 2012 met de ex-collega's
De Mos en Çörüz de initiatiefnota "De menukaart voor de
supporter" voorgesteld. Ik wil die hierbij nogmaals onder
de aandacht brengen. Een van de voorstellen was dat
betaaldvoetbalorganisaties iedere twee jaar een actieplan
moeten ontwikkelen waarin maatregelen staan ter verbetering van de gastvrijheid voor uitsupporters. Dat vindt mijn
fractie erg belangrijk. Ik hoor daarom heel graag een reactie
van de minister op deze vraag.
Ik vind het in het kader van de regel dat de goeden niet
onder de slechten moeten lijden, van belang dat supporters
die achteraf onschuldig blijken te zijn, meteen uit het voetbalvolgsysteem moeten worden verwijderd. Zeer regelmatig
blijkt namelijk achteraf dat mensen er niets mee te maken
hebben gehad. Ik heb vaak gehoord dat mensen lang in dat
systeem vermeld blijven staan, met alle maatschappelijke
gevolgen van dien. Dat belang wordt groter als deze wet
wordt aangenomen en de burgemeesters gemakkelijker
maatregelen kunnen nemen. Ik zou het op prijs stellen als
de minister daarop ingaat. Tot slot. Voetbal is liefde, voetbal
is passie. Laten wij het voetbal terugbrengen tot wat het in
essentie is: een schitterend spel met een bal. Of, zoals
sportjournalist Willem Vissers ooit schreef: de wereld is
een bal. De PvdA kopt die bal graag in met diezelfde kracht
en passie.
De voorzitter:
Wij zijn aan het einde gekomen van de inbreng in eerste
termijn van de Kamer. Wij hebben verschillende clubkleuren
kunnen identificeren; dat is altijd mooi meegenomen. De
minister heeft aangegeven dat hij ongeveer een kwartier
nodig heeft om zijn beantwoording voor te bereiden. Ik zal
de vergadering derhalve een kwartier schorsen. Wij zullen
vandaag waarschijnlijk niet de gehele beantwoording in
eerste termijn kunnen afronden. Daarom stel ik de minister
voor om te starten met het behandelen van de amendementen, zodat de leden alvast het oordeel van de minister over
de amendementen hebben. De rest van de beantwoording
van de minister en de tweede termijn zullen dan volgende
week worden ingepland.
De vergadering wordt van 12.21 uur tot 12.37 uur geschorst.

21 januari 2015
TK 44

44-4-17

De voorzitter:
De minister zal de amendementen becommentariëren. Er
zijn vier amendementen ingediend, te weten de amendementen op de stukken nrs. 8, 11, 14 en 15. De overige
amendementen zijn vervallen, doordat zij vervangen zijn
door andere amendementen.

Minister Opstelten:
Voorzitter. Gelet op de tijd zal ik geen lange inleiding houden en ook niet spreken over mijn favoriete club. Dat is
algemeen bekend, dus dat hoef ik niet te doen. Wel wil ik
nog twee dingen zeggen. In 2010 trad de Wet maatregelen
ter bestrijding van voetbalvandalisme en ernstige overlast
in werking. In 2011 zijn er ernstige rellen rond voetbalwedstrijden geweest, wat aanleiding was voor een vervroegde
evaluatie van de wet. In het voorjaar 2012 verscheen de
initiatiefnota van de heren De Mos, Van Dekken en Çörüz
over maatregelen ter bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast. In het najaar van 2012 was er de aankondiging van de aanscherping van de wet en het wetsvoorstel
dat wij nu bespreken. Dat is een belangrijk momentum, dus
iedereen die daarin een rol heeft gespeeld, zeg ik dank. Wij
hebben nu een momentum bereikt waar de KNVB, alle bvoburgemeesters, de politie, het Openbaar Ministerie en ikzelf,
dus alle partijen die een rol spelen in de bestrijding van het
voetbalvandalisme, zowel preventief als repressief, zich in
kunnen vinden. Voetbal is een feest. Daar hoor je gewoon
naartoe te kunnen gaan. Wij streven naar normalisatie om
dat voor elkaar te krijgen. Het is belangrijk om dat te doen
langs de lijnen die wij nu met elkaar hebben afgesproken.
Dat is ook mijn inzet in dit debat. Ik zou het bij deze algemene inleiding willen laten.
Er zijn vier amendementen ingediend. Meestal kom je op
een heel natuurlijke manier tot een oordeel over amendementen. In dit geval was mijn inleidende tekst de natuurlijke
manier om, niet verrassend, bij het oordeel over de amendementen te komen. Ik begin bij het amendement op stuk
nr. 8, ingediend door de heer Oskam, waarin wordt voorgesteld om de periode waarover een maatregel kan worden
gespreid te verlengen van één jaar naar drie jaar. De spreiding als zodanig maakt de maatregel al effectiever; dat hoef
ik niet verder te verklaren. In het amendement wordt
gesproken over de mogelijkheid van een verlenging van
drie maal drie maanden. Ik acht het voorgestelde tijdvak
van twaalf maanden toereikend. Ook burgemeesters hebben
gezegd dat zij dit een goede en duidelijke verbetering vinden. Mede daarom heb ik de termijn niet willen oprekken.
Door een aanzienlijke verlenging zou deze preventieve
maatregel een te zwaar effect kunnen krijgen. Ik acht dat
ongewenst. Ik luister ook in dit debat natuurlijk naar interrupties. Ik wacht even af waarmee de Kamer nog verder
zou kunnen komen, zodat ik in tweede termijn een definitief
oordeel kan geven. Dus als het tot een eventueel iets verdere uitbreiding komt, kan ik daarvan misschien met
belangstelling kennisnemen en daar straks misschien zelfs
positief op reageren, maar voor mijn definitieve oordeel
wil ik eerst zien of dat gebeurt en op grond van welke
argumenten.
De voorzitter:
De heer Oskam heeft daarover wellicht in de korte schorsing
al wat verder zijn licht kunnen laten schijnen.

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

De heer Oskam (CDA):
Precies. Ik wil daarmee wel gelijk komen, want ik merk ook
in de Kamer dat er sympathie is voor het idee, nu ook de
burgemeesters en de KNVB hebben gezegd dat de termijn
eigenlijk langer zou moeten zijn dan één seizoen, wat ook
voor andere maatregelen geldt, zoals oud en nieuw. Je kunt
dus zeggen dat je dit kunt spreiden, maar het is toch een
periode van één jaar, linksom of rechtsom. Ik ben wel
geneigd om mijn amendement aan te passen van drie naar
twee jaar. Dan wil ik ook wel van de minister horen dat hij
boter bij de vis doet.
Minister Opstelten:
Op dat moment zou ik het oordeel aan de Kamer laten.
De voorzitter:
De heer Oskam gaat dus een gewijzigd amendement
indienen waarbij hij de termijn verandert van drie in twee
jaar. Dan kunnen de collega's daar rekening mee houden.
De heer Oskam (CDA):
Dat zal ik doen.
De voorzitter:
Uitstekend. Dan wordt het amendement op stuk nr. 8 dus
nog gewijzigd.
Minister Opstelten:
Dan kom ik bij het amendement-Oskam/Helder op stuk nr.
15. Met dat amendement wordt beoogd om de termijn van
de vrijheidsbeperkende maatregel ingeval van recidive te
verlengen tot tien jaar. Deze termijn van tien jaar stuit op
bezwaren. Het doel van de maatregel is de beveiliging van
de samenleving en het voorkomen van strafbare feiten. De
maatregel raakt ook aan de grondrechten van de betrokkene, die in zijn vrijheid wordt beperkt. Je moet dat ook op
die manier benaderen.
Het doel dat met de maatregel wordt gediend, weegt zwaar
maar de maatregel moet mede op grond van het EVRM ook
in het individuele geval noodzakelijk en proportioneel zijn.
Ik ben absoluut voor een strakke, strenge maatregel die
proportioneel en effectief is. Het is dus van belang dat
steeds kan worden vastgesteld of het gevaar of het recidiverisico dat van de betrokkene uitgaat nog bestaat. Bij
andere maatregelen waarbij deze doelen worden nagestreefd, waarbij we dan ook moeten kijken naar de rest van
het strafrecht, is daarom altijd een toetsingsmoment ingebouwd na maximaal vijf jaar. Daarom ontraad ik dit amendement.
Ik kom dan bij de reactie op het amendement van mevrouw
Helder dat inmiddels is ingediend op stuk nr. 14 inzake de
invoering van strafrechtelijke groepsaansprakelijkheid. Dat
is een punt waarbij wij elkaar regelmatig tegenkomen en
elkaar raken maar nog niet verder zijn gekomen. Voorop
moet worden gesteld dat het strafrecht berust op individuele
aansprakelijkheid. Om geweld dat in groepsverband is
gepleegd te kunnen bestraffen, ligt de bewijslast voor
openlijke geweldpleging al laag, op grond van artikel 141
van het Wetboek van Strafrecht. Mevrouw Helder wil de

21 januari 2015
TK 44

44-4-18

bewijslast verder verlagen in die zin dat een hele groep
strafrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld voor de
strafverzwarende gevolgen van openlijke geweldpleging.
Een dergelijke verregaande oprekking van de strafrechtelijke
aansprakelijkheid die neigt naar een risicoaansprakelijkheid
gaat het bestek van dit wetsvoorstel te buiten. Niet voor
niets beoogt mevrouw Helder dit onderwerp ook via een
afzonderlijk initiatiefwetsvoorstel te regelen. Dat wacht ik
natuurlijk verder af. Ik ontraad daarom dit amendement.

daadwerkelijk verrast vanwege de argumenten. Het gaat
erom dat ik verantwoordelijk ben voor het stelsel en voor
de uitvoering van de wet, maar slechts binnen de
bevoegdheden die ik heb. De burgemeester, het Openbaar
Ministerie, de bvo, de politie en de gemeenten geven echter
uitvoering aan het verhaal en zij boeken de resultaten.
Daarom wil ik de burgemeester de ruimte geven die hij of
zij nodig heeft.

Tot slot kom ik bij het amendement van de heer Van Dekken.
Daar was ik ook wat verrast en verbaasd over. Ik heb
namelijk groot vertrouwen in het optreden van de Nederlandse burgemeesters in dit verband. We hebben een systeem gekozen van civielrecht, bestuursrecht en strafrecht
waarin de burgemeester een belangrijke rol speelt.
Natuurlijk is het ook daarbij altijd weer de rechter die toetst.
De AMvB is daarom uit de nota van wijziging gehaald: hij
heeft geen meerwaarde en doet afbreuk aan de flexibiliteit.
Dat is de kern van het verhaal. Er is geen reden om te
menen dat burgemeesters hun bevoegdheden niet zorgvuldig zouden gebruiken. De AMvB biedt evenmin de waarborg
die de heer Van Dekken daar kennelijk van verwacht. Het
heeft dus mijn voorkeur dat de AMvB niet terugkeert in het
wetsvoorstel. Voordat ik echter mijn oordeel geef, is het
misschien beter dat de heer Van Dekken mij interrumpeert,
voorzitter.

De voorzitter:
Bij wijze van uitzondering geef ik de heer Van Dekken nog
een korte, derde gelegenheid.

De heer Van Dekken (PvdA):
Ik denk dat ik het oordeel van de minister wel ken. De
minister zegt dat hij verbaasd en verrast was door het
amendement van de PvdA. Ik sprak in mijn bijdrage nou
juist mijn verrassing en verbazing uit over de wijziging die
de minister zelf in de nota van wijziging heeft aangebracht.
Wat is daarvan de achterliggende reden? Daarmee kan ik
het namelijk nog eens heel scherp overwegen.

De voorzitter:
Dat klopt. Ik had met de woordvoerders afgesproken dat
we na de amendementen zouden stoppen met de beantwoording door de minister, om in ieder geval genoeg tijd
te hebben voor het bediscussiëren van de amendementen.
We zouden nog drie kwartier kunnen doorgaan. Graag hoor
ik van de minister of hij denkt dat hij de beantwoording in
eerste termijn in drie kwartier kan afronden.

Minister Opstelten:
De kern is dat het totaal geen toegevoegde waarde heeft.
Je moet de burgemeester hier gewoon de speelruimte
geven die hij of zij nodig acht. Ik vind dat mevrouw Berndsen dat heel goed zei. Dat wordt hier getoetst. Bij de uitvoering van deze en de vorige wet kun je inderdaad zeggen
dat het hier en daar wel wat steviger kan. Velen hebben
daarover gesproken. Je moet daarbij ruimte laten aan het
bestuursorgaan dat daarover gaat. Dat orgaan doet het niet
in zijn eentje, maar in de driehoek c.q. vierhoek. Als dit goed
georganiseerd is, schuift in dit verband namelijk de bvo
aan en neemt men gezamenlijk standpunten in.

Minister Opstelten:
Er zijn heel veel vragen gesteld. Dat ligt dus vooral aan de
soepelheid van de leden van het parlement. Ik wil er graag
doorheen maar laat de Kamer maar zeggen wat zij prefereert.

De heer Van Dekken (PvdA):
Dan zijn de minister en ik eruit. Er zijn genoeg gedachten
en argumenten gewisseld. Bij dezen trek ik het amendement
in.
De voorzitter:
Het amendement-Van Dekken (stuk nr. 11) is ingetrokken.
Minister Opstelten:
Ik ben door de amendementen heen.

De voorzitter:
Ik vraag de woordvoerders kort bij mij te komen. Dan kunnen we even met elkaar overleggen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De heer Van Dekken (PvdA):
Ik heb goed geluisterd naar de minister en begrijp de
argumentatie. Het ging mij er nou juist om dat de minister
in de nota van wijziging de mogelijkheid van een AMvB
heeft geschrapt. Hij geeft daarvoor nu zijn argumenten,
maar voorafgaand gebeurde dat op een andere manier.
Vandaar mijn verrassing. Ik hoop dat de minister die
begrijpt.
Minister Opstelten:
Ja, die begrijp ik. Mijn verrassing is geen negatieve kwalificatie van hetgeen de heer Van Dekken gezegd heeft. Ik was

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
We geven er met elkaar de voorkeur aan, de totale beantwoording van de openstaande vragen volgende week in
één keer te doen en daarna door te gaan met de tweede
termijn in zijn geheel.
We gaan om 14.00 uur verder met de regeling van werkzaamheden. Vervolgens zijn er stemmingen over moties,
ingediend bij het VAO Ecofin-Raad en het VAO Cultuur in
beeld en BIS. Daarna gaat de Kamer verder met het debat
over privacy in het onderwijs.

21 januari 2015
TK 44

44-4-19

De vergadering wordt van 12.52 uur tot 14.01 uur geschorst.
Voorzitter: Van Miltenburg

Tweede Kamer

Bestrijding van voetbalvandalisme en
ernstige overlast

21 januari 2015
TK 44

44-4-20