Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 336

Dierproeven

Nr. 124

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 april 2022
Met deze brief informeer ik uw Kamer over mijn inzet op bescherming van
proefdieren en mijn inzet op de transitie naar proefdiervrije innovatie,
daarbij ga ik in op de doelstellingen en verbinding tussen deze twee
dossiers. Bescherming van proefdieren ligt besloten in het 3V-beleid en
het versnellen van de transitie naar proefdiervrije innovatie in het
partnerprogramma Transitie Proefdiervrije Innovatie (TPI). Tevens schets
ik mijn aanpak om TPI meer op de Europese agenda te zetten en
informeer ik u over mijn inzet voor meer transparantie over dierproeven
en de voortgang van een aantal andere lopende onderwerpen binnen
beide dossiers, onder andere over de uitvoering van de motie van het lid
Tjeerd De Groot en Valstar over knelpunten op de route van het lab naar
praktijk (Kamerstuk 32 336, nr. 117).
3V-beleid en Transitie proefdiervrije innovatie
Als Minister van LNV ben ik verantwoordelijk voor de bescherming van
het welzijn van proefdieren. Net als veel anderen zou ik het liefst zien dat
er geen proefdieren meer gebruikt hoeven worden. De realiteit is echter
dat dat nog niet mogelijk is. Daarom hanteer ik net als mijn voorgangers
het «Nee, tenzij...» principe: alleen dierproeven als het niet anders kan,
dus onderzoeksmethoden zonder levende dieren (Vervanging). Als er
(nog) géén alternatieven zijn, dan met zo min mogelijk dieren (Vermindering) en met zo min mogelijk ongerief voor het dier (Verfijning). Dit
zogenoemde 3V-beleid is de kern van de Europese dierproevenrichtlijn
2010/63/EU en van de Wet op de dierproeven, waarmee deze richtlijn in
Nederland is geïmplementeerd. Hier is en wordt nog steeds volop ingezet
door alle partijen. Zolang we niet zonder dierproeven kunnen, dragen wij
een grote verantwoordelijkheid voor het welzijn van de dieren. Ik zet me
er dan ook volop voor in dat alle betrokkenen deze verantwoordelijkheid
nemen en dat er goed gezorgd wordt voor de proefdieren in Nederland.

kst-32336-124
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

1

Aanvullend op het 3V-beleid hebben vertegenwoordigers van overheid,
bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties sinds
2018 een ambitie omarmd die verder gaat, namelijk voorloper zijn in de
Transitie Proefdiervrije Innovatie. Het partnerprogramma TPI, waarin ik de
regierol vervul, omvat zes departementen en een groot aantal partners1.
Het TPI programma richt zich op de opbouw van proefdiervrije innovaties
in plaats van de nadruk te leggen op de afbouw van dierproeven. Door
verbinding, samenwerking en vernieuwing biedt TPI ondersteuning in de
overgang naar ontwikkeling en gebruik van nieuwe technologieën.
Voorbeelden van deze technologieën zijn: organen op een chip, longmodellen op basis van organoïden (miniorgaantjes), kunstmatige intelligentie, 3D celkweek of combinaties daarvan. Daarmee streven de partners
in het TPI-programma naar andere manieren van onderzoek om te leren
over het ontstaan en de behandeling van ziektes, maar ook hoe we op
termijn tot een diervrije manier van veiligheidsbeoordeling van stoffen en
geneesmiddelen komen.
In de Kamerbrief van d.d. 21 juli 2021 (Kamerstuk 32 336, nr. 121) is uw
Kamer in detail geïnformeerd over de verschillende actielijnen van de TPI
partners. Over de voortgang van deze actielijnen informeer ik uw Kamer
in een meer technische voortgangsrapportage voor de zomer.
Verbinding en dialoog
In de context van de transitie naar proefdiervrije innovatie blijven er
verschillende perspectieven bestaan. Er zijn partijen in de wetenschapswereld die op de risico’s wijzen van een te snelle transitie en het belang
van dierproeven benadrukken. Aan de andere kant zijn er ook partijen,
zoals dierenrechtenorganisaties, die vinden dat er al veel meer mogelijkheden zijn en graag willen dat de transitie sneller verloopt (zie hiervoor
ook Kamerstuk 32 336, nr. 122).
Ik begrijp de posities van de verschillende stakeholders, maar ook al
willen we graag en snel effect zien van TPI op vermindering van het
proefdiergebruik, tegelijkertijd moet ook bijvoorbeeld de veiligheid van
chemische stoffen en geneesmiddelen voor mens en voor het milieu
worden gewaarborgd. Ook moet de wetenschappelijke vooruitgang niet
onnodig belemmerd worden, en we zijn gebonden aan Europese wet- en
regelgeving. In de Kamerbrief van d.d. 21 juli wordt het belang van het
voeren van dialoog benadrukt. Deze aanpak wil ik uiteraard voortzetten:
dialoogvoeren en verbinding zoeken met alle betrokkenen om zo
gemeenschappelijk aan de transitie te blijven werken.
Het 3V beleid en TPI zijn in mijn optiek twee elkaar aanvullende dossiers.
Hoewel het uitgangspunt verschilt, streven beide uiteindelijk hetzelfde
doel na: het beste onderzoek- met zo min mogelijk dieren- dat goed
voorspelt over ziekten en schadelijke effecten voor de mens. Ook het
dierproevenonderzoek kent innovatie, waardoor diermodellen ook steeds
beter voorspellen wat er in het menselijk lichaam gebeurt. Echter, moet
een dierproef altijd de laatste inzet zijn. Het gaat hierbij immers om het
gebruik van levende dieren met gevoel die pijn en angst kunnen ondervinden. Zolang dierproeven nodig blijven moeten proefdieren beschermd
worden en blijft het 3V-beleid onmisbaar.

1

Departementen: LNV, OCW, VWS, IenW, EZK, Defensie;
Partners: Health~Holland, Stichting Proefdiervrij, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM), de Samenwerkende gezondheidsfondsen (SGF), de Nederlandse universiteiten
(VSNU) en universitair medische centra (NFU), ZonMw, de Koninklijke Nederlandse Akademie
van Wetenschappen (KNAW), het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

2

Monitoring: de versnelling van de transitie meten
Net als bij het 3V-beleid, bestaat bij het transitietraject de wens om de
voortgang te meten. Leidt de inzet op termijn tot het gewenste resultaat?
Het meten van een transitie is echter niet eenvoudig. Op dit moment is er
nog geen goede manier om de versnelling te monitoren. Het voor het
3V-beleid gehanteerde systeem, het geregistreerde aantal dierproeven en
proefdieren, is geen goede maat om inzicht te krijgen in de voortgang van
de transitie. Dierproeven en dierproefvrij innovaties zijn immers geen
direct communicerende vaten. De verscheidenheid aan resultaten uit de
transitie, vallen namelijk niet één op één uit de aantallen dierproeven af te
lezen.
Bij de transitie naar proefdiervrije innovatie spelen veel factoren een rol,
zoals maatschappelijke ontwikkelingen (veranderingen in draagvlak voor
dierproeven) en de (internationale) systeeminnovatie die nodig is om een
andere opzet van de huidige veiligheidsbeoordelingen van stoffen en
geneesmiddelen te realiseren. Er zijn wel ontwikkelingen gaande richting
een proefdiervrije aanpak, maar dat gaat nog niet zo snel. Enerzijds omdat
er nog niet voldoende proefdiervrije alternatieven beschikbaar zijn en
anderzijds omdat er een aanzienlijke (internationale) systeemverandering
noodzakelijk is om deze alternatieven geaccepteerd te krijgen. Zoals
eerder aan uw Kamer uitgelegd, vergt een transitie doorgaans een lange
adem.
In de Kamerbrief van d.d. 21 juli bent u geïnformeerd over de opzet van
een lerende monitoring voor de transitie. Inmiddels heeft LNV -in
samenwerking met het consultancybureau DRIFT- een monitoringscursus
voor TPI opgezet. In vijf modules wordt er met de deelnemende partners
toegewerkt naar «reflexieve», oftewel lerende monitoring. Hiervoor is veel
animo onder de partners en in het bredere TPI-netwerk. Het heeft
meerwaarde dat de partners hierin samen optrekken, zodat de verschillende acties elkaar kunnen versterken. De monitoring is volop gaande en
in de voortgangsrapportage die ik voor het zomerreces zal sturen, kom ik
op dit onderwerp terug.
EU resolutie: Internationale bewegingen
Het streven naar beter inzicht in de gewenste werking en ongewenste
effecten van medicijnen en chemische stoffen is een internationale
aangelegenheid. Met EU brede initiatieven zoals, de Europese Chemicaliënstrategie en EU Partnership for the Assessment of Risk from Chemicals
(PARC) zijn er meerdere Europese initiatieven waar proefdiervrije
innovatie een speerpunt is. Afgelopen najaar is er bovendien door het
Europese Parlement (EP) een resolutie (2021/2784(RSP))2 aangenomen
over de versnelling van proefdiervrije innovatie in onderzoek, regelgeving
en onderwijs. De Europese Commissie (EC) wordt hierin verzocht om een
EU-breed actieplan te maken. Belangrijke voorwaarde daarbij is wel dat
het niveau van bescherming van de menselijke gezondheid en van het
milieu niet verlaagd wordt. De formulering van de resolutie, sluit aan bij
de filosofie en de werkwijze van TPI. Naar aanleiding van de resolutie
heeft de EC op 10 februari jl. een eerste reactie gepubliceerd3. De EC zet
daarin sterk in op de voortzetting van het 3V-beleid, transparantie over
proefdiergebruik en ondersteunt het open access publiceren van
onderzoek. Naar mijn mening laat de EC echter kansen liggen om een
genuanceerde Europese aanpak voor proefdiervrije innovaties meer te
stimuleren. Een transitie vraagt meer dan voortzetting van 3V-beleid.
2

Resolutie van het Europees Parlement van 16 september 2021 over plannen en acties om de
overgang naar innovatie te versnellen zonder dieren te gebruiken voor onderzoek, voorgeschreven proeven en onderwijs (2021/2784(RSP)) (Europa.eu)
3
Procedure File: 2021/2784(RSP) | Legislative Observatory | European Parliament (Europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

3

Ik ga dus stevig in zetten op internationale samenwerking. In de Kamerbrief van d.d. 22 november 2021 (Kamerstuk 32 336, nr. 122) stond een
eerste aanzet hiertoe. Knelpunten, zoals de toepassing en acceptatie van
proefdiervrije innovaties, met name daar waar binnen wet- en regelgeving
aanpassingen nodig zijn, kan Nederland niet alleen aanpakken en is
internationale samenwerking onmisbaar. Met behulp van de andere
betrokken departementen en de TPI partners ligt er inmiddels een kort
opiniestuk met een aantal aanbevelingen hoe een transitie naar proefdiervrije innovatie ook binnen Europa vorm kan krijgen. Ik zet mij in om,
samen met de andere bij TPI betrokken Ministers, deze aanbevelingen
onder de aandacht van de EC te brengen om zo met de EC te verkennen of
de TPI benadering ook op Europees niveau verder gebracht kan worden.
Knelpunten van lab naar praktijk voor proefdiervrije innovaties
Om een innovatie, die in het laboratorium werkt, ook echt in de praktijk te
kunnen gebruiken, moet er een aantal specifieke stappen worden
doorlopen (o.a. ontwikkeling, validatie, kwantificatie, acceptatie en
toepassing). Die verschillende fasen of stappen kunnen in de praktijk
knelpunten opleveren. Financiering kan zo’n knelpunt zijn, omdat die per
fase opnieuw moet worden gevonden (de zogenaamde «valley of death»).
Een ander potentieel knelpunt voor toepassing is de stap waarin wordt
bepaald of de uitkomsten die het model oplevert, ook inderdaad een goed
antwoord geeft op de onderzoeksvraag (valideren of kwalificeren).
Uw Kamer heeft mij met de motie van de leden De Groot en Valstar
(Kamerstuk 32 336 nr. 117) verzocht om samen met de Ministeries van
EZK en VWS in kaart te brengen hoe deze knelpunten op de route van het
lab naar praktijk kunnen worden weggenomen. Ter uitvoering van deze
motie wil ik twee «routekaarten» (bewegwijzeringen) ontwikkelen die
ieder op één van de twee hierboven genoemde knelpunten aangrijpt. Eén
routekaart, dient als bewegwijzering naar relevante financiële instrumenten. Een tweede routekaart, verwijst naar informatie over validatie of
kwalificatie van modellen of testen. Dit idee sluit aan op de aanbevelingen
uit het recent gepubliceerde advies «Van parallelstudie naar de acceptatie
en implementatie van proefdiervrije methoden» van het Nationaal Comité
advies dierproevenbeleid (NCad). Ook Stichting Proefdiervrij onderschrijft
deze aanpak in haar onderzoek naar knelpunten rondom financiering van
proefdiervrije innovaties. ZonMw werkt (binnen het programma Meer
Kennis met Minder Dieren) aan de validatie/kwalificatie routekaart, voor
de financiële routekaart bekijk ik nog bij welke partij dit belegd kan
worden. Een goede afstemming tussen de uitvoerders van beide
routekaarten is daarbij zeer belangrijk.
Ik ben mij bewust dat het ontwikkelen van twee routekaarten niet alle
problemen gaat oplossen. Deze routekaarten zijn dan ook aanvullend op
wat de partners van TPI, maar ook partijen daarbuiten, op dat terrein al
doen. Een kleine greep uit die initiatieven zijn:
– vroegtijdig betrekken van eindgebruikers. Door het initiëren van
publiek-private samenwerking binnen o.a. het subsidieprogramma
Humane Meetmodellen, worden private partijen vroegtijdig bij de
ontwikkeling van innovaties betrokken;
– acceptatie en implementatie van innovaties. De Nationale Wetenschapsagenda (NWA) oproep voor proefdiervrije innovaties is gericht
op acceptatie en implementatie van proefdiervrije innovaties en zorgt
voor verbinding tussen verschillende wetenschapsdisciplines, experts
uit de Nederlandse en/of Europese wetgeving, maatschappelijke
organisaties en experts uit de industrie;
– werken aan en vertrouwen creëren in een veiligheidsbeoordeling
zonder diermodellen. Nationaal is een consortium (Virtual Human
platform for Safety assessment) dat werkt aan een, «virtuele mens» als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

4

model een mooi voorbeeld. De consortiumpartners werken toe naar
veiligheidsbeoordelingen van chemische stoffen en geneesmiddelen
zonder dieren. Dat vraagt een heel nieuwe manier van denken over
wat er nodig is om op termijn vertrouwen op te bouwen zonder
dierproeven. Zij kunnen met deze aanpak internationaal een voorloperrol vervullen.
Ook mijn Europese inzet -met het eerder genoemde opiniestuk- draagt bij
aan het werken aan oplossingen voor deze, deels internationale,
knelpunten.
Transparantie
Ik zie een steeds groter wordende wens vanuit de maatschappij naar
informatie over dierproeven. Informatie over de doelen waarvoor dieren
in onderzoek worden ingezet en of er alternatieven zijn. Ook inzicht in de
aantallen, de soorten dieren en de mate van pijn en angst die de dieren
ondervinden moet meer transparant zijn. Transparantie, goede communicatie en verspreiding van informatie is zowel in het belang van vervangen,
verminderen en verfijnen van dierproeven, als van proefdiervrije
innovaties. Daarmee wordt onnodige duplicatie van dieronderzoek
voorkomen en kan informatie over wetenschappelijke ontwikkelingen en
alternatieve onderzoeksmethoden worden verspreid.
Er zijn al mooie initiatieven die bijdragen aan het vergroten van transparantie. Zo bestaan er sinds 2021 twee databanken over dierproeven,
ingericht door de Europese Commissie. In de ene databank worden de
samenvattingen van alle dierproeven die in Europa plaatsvinden
gepubliceerd4 en in de andere databank staan de jaarlijkse registratiegegevens over dierproeven van alle Lidstaten5.
Ik zie deze laatste Europese databank als een goede aanvulling, maar niet
als een vervanging van onze nationale jaarrapportage over dierproeven,
de «Zo doende» van de NVWA. Wij registreren in Nederland meer
gegevens dan in Europa verplicht is en de NVWA informeert in de «Zo
doende» over haar toezichtstaken. Wel wil ik de «Zo doende» dit jaar laten
evalueren, om vervolgens in gesprek met de NVWA, ervoor te zorgen dat
het rapport zowel toegankelijker als leesbaarder wordt, en beter vergelijkbaar is met de Europese registratie. Op deze manier zorg ik, samen met
de NVWA, dat de «Zo doende» blijft voorzien in een veranderende
behoefte aan transparantie.
Transparantieovereenkomst
Eind 2021 hebben 15 Nederlandse onderzoeksinstellingen in samenwerking met de European Animal Research Association (EARA) een
transparantieovereenkomst6 getekend, met het doel om de samenleving
meer inzicht en transparantie te bieden als het gaat om dierproeven. Het
gaat daarbij enerzijds om communicatie over wat dierproeven inhouden
en voor welke doelstellingen dierproeven worden uitgevoerd. Anderzijds
wordt de samenleving geïnformeerd over de toepassing van de 3V’s, de
mate waarin dierproeven kunnen worden vervangen door proefdiervrije
technieken en de vooruitgang van de transitie naar proefdiervrije
innovatie. Concreet betekent dit dat de ondertekenende partijen, zich
committeren om maatschappelijke initiatieven te ontwikkelen die
bijdragen aan kennis over gebruik van dieren in onderzoek. Daarnaast
wordt verwacht dat ze jaarlijks rapporteren over nationale ontwikkelingen
en voortgang en daarmee ook kennis en ervaringen met internationale
partners delen. Ik ondersteun hierbij financieel het oprichten van de
4

Animals used for scientific purposes – Environment – European Commission (Europa.eu)
Animals used for scientific purposes – Environment – European Commission (Europa.eu)
6
http://www.eara.eu/transparency-agreements
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

5

gezamenlijke website voor de publiekscommunicatie en ben blij dat de
Nederlandse onderzoekswereld zich heeft aangesloten bij dit Europese
initiatief.
BATI initiatief
Mijn departement heeft in 2020 – 2021 een pilot van de Beyond Animal
Testing Index (BATI)7 gefinancierd, een initiatief van het Leids Universitair
Medisch Centrum, Hogeschool Utrecht en TNO. De BATI index is een
methode voor wetenschappelijke instellingen en organisaties om hun
vooruitgang met betrekking tot de ontwikkeling en het gebruik van
proefdiervrije methoden in beeld te krijgen en te monitoren. De eerste
resultaten zijn veelbelovend. BATI lijkt een goed instrument om initiatieven op TPI gebied, zowel binnen als ook tussen organisaties, in kaart te
brengen en te delen. Hiermee kunnen organisaties van elkaar leren en
stimuleert BATI de samenwerking en innovatie. In de komende periode zal
ik gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om dit initiatief voort te
zetten en verder uit te bouwen. Ik zie hierbij ook expliciet een rol voor alle
Nederlandse kennisinstellingen om zelf met dit instrument aan de slag te
gaan en dit initiatief ook gezamenlijk op te pakken.
Preclinical trial register
Ik geef sinds 2020 financiële steun aan het pilot project «preclinical trial
register 8», een database waarin onderzoekers hun onderzoeksplannenvooraf aan de dierproef- kunnen registreren. Daarmee kan o.a. onnodige
duplicatie van dierproeven worden voorkomen, omdat niet alleen
positieve resultaten van een onderzoek worden gepubliceerd, maar ook
negatieve resultaten (publicatiebias). De pilot fase is tot nu toe veelbelovend. Zo heeft ZonMw in meerdere subsidieprogramma’s een verplichte
preregistratie ingevoerd en worden de ervaring van onderzoekers met
preregistratie en andere «open science» methoden onderzocht. Ook
hebben meerdere Gezondheidsfondsen een aanbeveling tot preregistratie
opgenomen in hun financieringsprogramma’s. De LNV financiering van
dit mooie initiatief loopt nog tot eind 2023. Ook hiervoor geldt dat ik in de
komende periode onderzoek, hoe voor de toekomst tot een meer
structurele financiering kan worden gekomen.
Visual/infographic
Naast transparantie over dierproeven, bleek er behoefte aan meer inzicht
over de ijkpunten die de transitie naar proefdiefdiervrije innovatie tot nu
heeft gevormd. Hiervoor zet ik in op de ontwikkeling van een overzichtsplaat (visual of infographic) die in chronologische volgorde de ijkpunten
die belangrijk zijn geweest voor de transitie, overzichtelijk weergeeft. Niet
alle ijkpunten passen in de visual, dus wordt er ook een tijdslijn
ontwikkeld die daar wel ruimte voor biedt en ook meer achtergrond
informatie geeft. De opdracht voor het ontwerp van de visual is inmiddels
verleend en een concept is met de TPI partners besproken. Ik verwacht dat
voor de zomer de visual en de tijdslijn beschikbaar zijn via de TPI website.
De visual wordt vrij beschikbaar gesteld voor iedereen die daarin
geïnteresseerd is.

7
8

https://beyondanimaltesting.org/
Preclinical Trials

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

6

Evaluaties
NCad evaluatie
Het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad) is op 18 december
2014 ingesteld met de implementatie van de Europese Richtlijn
2010/63/EU. Het NCad is een onafhankelijk adviesorgaan voor de
bescherming van proefdieren. Aanvullend op de voorgeschreven taken uit
de Richtlijn, adviseert het NCad in Nederland de Minister over beleidskwesties en heeft zij de taak om de ontwikkeling, validatie, acceptatie en
toepassing van alternatieven voor dierproeven te bevorderen en daarover
te communiceren.
In 2021 is door het adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) geëvalueerd in hoeverre het NCad de gestelde taakopdracht op een effectieve
en efficiënte manier heeft gerealiseerd. Met deze brief bied ik uw Kamer
de evaluatierapportage aan evenals de reactie van het NCad hierop9.
AEF concludeert, dat het NCad zich sinds haar oprichting een sterke
positie verworven heeft in het dierproevenstelsel. AEF adviseert dan ook
om voort te bouwen op de sterke punten, zoals de expertises en kwaliteit
van de adviezen, de aanjagende functie voor de ontwikkeling van
streefbeelden voor dierproevenonderzoek en de informatiebijeenkomsten
voor het dierproevenveld. Tegelijkertijd ziet AEF dat het NCad een groot
en divers takenpakket heeft en dat de effectiviteit van de taakuitvoering
vergroot kan worden.
AEF adviseert een herijking van de rol en taken van het NCad uit te
voeren, onder de regie van LNV. Ik neem deze aanbevelingen over en zal
de komende periode hieraan gezamenlijk met het NCad werken.
Daarnaast maak ik afspraken over de concrete werkzaamheden van het
NCad en de daarbij behorende financiële onderbouwing. Ook worden de
werkafspraken herzien met betrekking tot het adviseringsproces en de
governance. De vraag of het NCad een rol moet spelen bij de Europese
harmonisatie van de vergunningverlening dierproeven, heb ik als input
meegegeven aan het onderzoek naar de doelmatigheid van het vergunningsproces in zijn geheel, waar ik later in deze brief nader op inga. Ik zal
uw Kamer na de zomer informeren over de voortgang van de geschetste
activiteiten.
CCD evaluatie
De Centrale Commissie Dierproeven (CCD) is als zelfstandig bestuursorgaan aangewezen als centrale vergunningverlenende autoriteit voor
dierproeven in Nederland. In 2020 is de CCD geëvalueerd door een extern
bureau
(Kamerstuk 32 336 nr. 114). Uit de evaluatie kwam onder meer naar voren
dat er nog kansen liggen voor meer doelmatigheid in de inrichting van het
vergunningsproces. Dit betreft het proces van de keten als geheel en is
dus breder dan enkel het functioneren van de CCD. Hiervoor is inmiddels
onderzoek ingezet. Gekeken wordt naar verbeter mogelijkheden in de
gewenste taakverdeling en positionering van de CCD en andere ketenpartners, zoals de Instanties voor dierenwelzijn (IvD), de dierexperimentencommissies (DEC) en ook het NCad. De resultaten van dit onderzoek
worden in de zomer van 2022 verwacht. In samenwerking met de CCD zal
ik daarna verder uitvoering geven aan deze aanbevelingen en uw Kamer
over de voortgang informeren.

9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

7

Afsluiting
Ondanks dat er nog verschillende knelpunten worden ervaren bij de
toepassing van innovaties, zijn er ook ontwikkelingen waardoor
dierproeven steeds vaker overbodig zijn. Nog niet alles is al op een
proefdiervrije manier mogelijk, naast dat er nog meer technologische
ontwikkelingen nodig zijn, zijn er ook internationale knelpunten. Er zijn
internationaal voor bescherming van de mens strenge eisen verbonden
aan bijvoorbeeld blootstelling aan stoffen of veiligheid van geneesmiddelen en dierproeven maken daar nog onderdeel vanuit. Ik zet mij daarom
ook op Europees niveau in voor de versnelling van de transitie, zodat ook
internationale knelpunten op het terrein van proefdiervrije innovaties – op
termijn – kunnen worden aangepakt. Het 3V-beleid, blijft onverminderd
van belang om proefdieren te beschermen en ontwikkelt zich ondertussen
ook verder, waaronder op het hierboven geschetste terrein van transparantie. Kort samengevat, blijft het belangrijk om met de verschillende
stakeholders over dierproeven en de transitie naar proefdiervrije innovatie
in gesprek te blijven (dialoog te voeren) en zo gezamenlijke grond te
vinden om de transitie verder te versnellen.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 336, nr. 124

8