Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2020

Nr. 94

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2019
Met deze brief geef ik invulling aan de toezeggingen uit het AO Bestuursovereenkomst Friese taal en cultuur (BFTK) van 26 juni jl. (Kamerstuk
35 000 VII, nr. 106). Achtereenvolgens ga ik in op de zichtbaarheid van de
Friese taal, onderwijs, rechtspraak, media, kinderopvang en zorg. Ook licht
ik toe hoe ik de Kamer over verdere ontwikkelingen rond de Friese taal en
cultuur zal informeren.
1. Zichtbaarheid
1.1 Fries in de openbare ruimte
De Minister van BZK heeft toegezegd uw Kamer nader te informeren over
de zichtbaarheid van het Fries in de openbare ruimte. In de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019–2023 (BFTK) is opgenomen dat het Rijk
zich samen met de provincie Fryslân zal inzetten om het functioneel
gebruik van het Fries, en daarmee de zichtbaarheid, in de openbare ruimte
in Fryslân zoveel mogelijk te vergroten. Dit in aansluiting op de eigen
verantwoordelijkheid van de provincie Fryslân voor het borgen en
bevorderen van het gebruik en het uitdragen van het Fries in al haar
facetten. De provincie en mijn ministerie overleggen constructief over het
samen invullen van de afspraak om te werken aan de zichtbaarheid in
formele en creatieve zin van het Fries.

kst-35300-VII-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VII, nr. 94

1

1.2 Gebruik van het Fries bij gemeenten
Uw Kamer heeft de Minister van BZK gevraagd om bij gemeenten na te
gaan wat de ervaringen zijn op het gebied van Friese democratie. Fryslân
telt 13 gemeenten1 die op basis van de Wet gebruik Friese taal verplicht
zijn een taalverordening en taalbeleidsplan voor het Fries vast te stellen.
Tien gemeenten hebben actueel beleid vastgesteld. De gemeenten
Súdwest-Fryslân en Opsterland zijn bezig hun taalbeleid te actualiseren.
De gemeente Noardwest-Fryslân formuleert dit jaar naar aanleiding van
de gemeentelijke herindeling nieuw beleid op basis van de bestaande
taalnota’s van de fusiegemeenten.
Het gebruik van het Fries in de communicatie tussen gemeenten en
inwoners loopt in de praktijk uiteen. Niet alle gemeenten en inwoners in
Fryslân zijn in dezelfde mate Friestalig. Dit wordt weerspiegeld in het
taalbeleid van gemeenten. In gemeenten waar veel inwoners Fries
gebruiken, zoals Noardeast-Fryslân en Dantumadiel, communiceren
gemeenten gemakkelijker en relatief veel in het Fries in het contact met
inwoners. In de minder Friestalige gemeenten, bijvoorbeeld Harlingen en
Ooststellingwerf, is dit veel minder het geval. In deze gemeenten
gebruiken inwoners zelf ook weinig Fries in hun contact met de gemeente.
Uit een rondvraag van de provincie Fryslân onder de gemeentegriffiers
blijkt dat voor 45% van de raadsleden Fries de voorkeurs- of moedertaal
is. Ook heeft 41% van de raadsleden hun eed of gelofte in het Fries
afgelegd. Het gebruik van het Fries in raadsvergaderingen wordt niet
standaard bijgehouden. De griffiers hebben op verzoek een indicatie
gegeven van het gebruik van het Fries. Daaruit blijkt dat vier gemeenten
«veel» gebruik maken van het Fries, vier gemeenten «regelmatig» en drie
gemeenten «wel eens». Een overzicht per gemeente vindt u in de bijlage2.
1.3 Friestalig uniform
De kwestie van het «Friese politie uniform» heb ik doorgeleid naar mijn
ambtsgenoot van Justitie en Veiligheid (JenV). De Minister van JenV
begrijpt de wens van het BoargerAksjegroep «Sis Tsiis» om de zichtbaarheid van de Friese taal ook op het politie-uniform tot uitdrukking te
laten komen. Toch heeft hij besloten om daaraan geen uitvoering te
geven.
Sinds 2012 beschikt Nederland over één politiekorps. De politie-eenheid
Noord-Nederland maakt daarvan integraal deel uit en kan indien nodig
aan andere eenheden van het korps bijstand leveren. Burgers moeten er
tijdens hun contact met de politie altijd op kunnen vertrouwen dat zij
daadwerkelijk met de politie te maken hebben. Om misbruik of verwarring
te voorkomen, maakt de politie daarom landelijk gebruik van één uniform
en één politielogo om die zekerheid door duidelijke uniforme herkenbaarheid te waarborgen. Dat geldt ook voor het logo op politieauto’s. Een
afwijkend uniform en/of politielogo draagt daaraan niet bij. Bovendien kan
het onnodig voor escalatie in het contact tussen burgers en politieambtenaren zorgen.

1

Vijf van de totaal 18 gemeenten in Fryslân vallen buiten het Friese taalgebied en hebben
vrijstelling voor het formuleren van taalbeleid aangaande het Fries. Het gaat om de Waddengemeenten en de gemeente Weststellingwerf.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VII, nr. 94

2

In lijn met de BFTK zal de politie in de regio Noord-Nederland altijd
zoeken naar passende oplossingen om de Friese burger in de Friese taal
te woord te staan. Op die manier kan de politie bijdragen aan het
bevorderen van de Friese taal in de provincie.
1.4 Friestalige dienstverlening in de veiligheidsregio
De Minister van BZK heeft toegezegd de aanbeveling van het comité van
experts voor het Europees Handvest over dienstverlening in het Fries in
de frontlinie en veiligheidsregio door te geleiden naar ambtsgenoten. Het
Ministerie van JenV heeft deze aanbeveling onder de aandacht gebracht
van de Veiligheidsregio Fryslân. Volgens de verantwoordelijkheidsverdeling in het stelsel van de veiligheidsregio’s zijn de regio’s verantwoordelijk voor adequate communicatie met hun inwoners. Daarmee maakt de
veiligheidsregio Fryslân een eigen afweging in welke mate en in welke
gevallen in het Fries wordt gecommuniceerd. De provincie betrekt
daarnaast de Veiligheidsregio Fryslân bij het bestuurlijke overleg over de
implementatie van de Wet Gebruik Friese taal, Mei-inoar foar it Frysk.
Mijn ambtgenoot van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft
navraag gedaan bij de Regionale Ambulancevoorzieningen (RAV’s) die in
Fryslân ambulancezorg verlenen en gezamenlijk werkzaam zijn op de
Meldkamer Noord-Nederland in Drachten. Daarbij is gebleken dat goede
dienstverlening in het Fries in het directe contact met de burger voor hen
een belangrijk thema is. Er is veel aandacht voor in de organisaties en er
zijn beleidsafspraken over gemaakt op de Meldkamer.
2. Onderwijs en wetenschap
2.1 Onderwijsinspectie
Aan het lid De Vries (VVD) werd toegezegd dat de Minister van BZK het
Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) zou verzoeken
om met de onderwijsinspectie en de provincie Fryslân te bezien hoe de
inspectie en het toezicht op het Fries beter kunnen worden gemaakt. Ook
werd toegezegd uw Kamer hierover te informeren.
Eind oktober hebben het Ministerie van OCW, de onderwijsinspectie en de
provincie Fryslân gesproken over dit vraagstuk. Hierbij is uitgebreid
ingegaan op de themarapportage die de inspectie in de periode
2018–2019 heeft gemaakt over de kwaliteit van het onderwijs in het Fries
in het primair en voortgezet onderwijs. Deze rapportage heeft mijn
ambtsgenoot voor Basis- en Voortgezet onderwijs en Media (BVOM)
recentelijk ook met uw Kamer gedeeld.3 In deze themarapportage doet de
onderwijsinspectie voorstellen om het toezicht op het Fries verder te
verbeteren. Allereerst vindt de onderwijsinspectie het wenselijk dat
besturen, samen met de provincie, zorgen voor een dekkend aanbod
Fries, waarbij zij rekening houden met de mate van Friestaligheid van de
omgeving en met de beroepsverwachting van de leerlingen. Daarnaast
beveelt de onderwijsinspectie aan om het beleid van de provincie te
heroverwegen. Dit met het doel om het ambitieniveau te verhogen. Ook
vraagt ze om leerkrachten nog verder te stimuleren om gebruik te maken
van het beschikbare (en vaak gratis) scholingsaanbod voor het vak Fries.
De onderwijsinspectie benoemt verder dat zij met de provincie Fryslân
zullen bespreken wat er moet gebeuren om het taalonderwijs Fries op een
hoger plan te brengen. Ook zal de onderwijsinspectie in haar toezichtrol
de besturen bij de vierjaarlijkse bestuursonderzoeken aanspreken op wat
3

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 491.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VII, nr. 94

3

zij doen om de ambitie rond Fries in het onderwijs te realiseren. Waar
nodig zullen ze deze besturen ook herstelopdrachten voor Fries geven.
Voorts zal de onderwijsinspectie in 2025 en 2031 opnieuw onderzoek doen
naar het Fries in het primair en voortgezet onderwijs.
2.2 Kerndoelen en kwaliteit docenten
De vraag over mogelijke subsidieregelingen die kunnen bijdragen aan het
terugdringen van het tekort van bevoegde leraren, heb ik doorgeleid naar
mijn ambtsgenoot van BVOM. Er zijn diverse subsidies die bijdragen aan
het terugdringen van het tekort van leerkrachten, of de mogelijkheid van
nascholing geven aan al bevoegde leraren. De subsidieregeling aanpak
lerarentekort is tijdens het algemeen overleg al aan bod gekomen.
Scholen en schoolbesturen kunnen hiervoor een aanvraag indienen.
Daarnaast kunnen scholen gebruik maken van de regeling zijinstroom.
Leraren kunnen voor bijscholing Fries een lerarenbeurs aanvragen.
2.3 Fryske Akademy
Uw Kamer heeft verzocht de laatste stand van zaken bij de Fryske
Akademy na te gaan. In november 2019 stemde gedeputeerde staten van
Fryslân in met de uitwerking van een advies over de Fryske Akademy. Die
uitwerking omvat de vraag hoe de Fryske Akademy en de KNAW zich in
de toekomst tot elkaar zullen verhouden. Het voorstel is hier dat de Fryske
Akademy gelieerd blijft aan de KNAW, maar geen instituut onder de
KNAW meer zal zijn. Verder zegt gedeputeerde staten de komende vijf jaar
meer te willen investeren in de Fryske Akademy. Ook wil zij meer regie op
het functioneren van de Fryske Akademy uitoefenen door regelmatig
overleg en door sterk te sturen op samenwerking binnen de Friese
kennisinfrastructuur. Daarnaast zal OCW de financiële middelen die het
beschikbaar stelt voor de Fryske Akademy, in plaats van via de KNAW, via
het provinciefonds aan de Fryske Akademy verstrekken. Op 18 december
a.s. wordt het voorstel in provinciale staten van Fryslân voor definitieve
besluitvorming behandeld. Over de uitkomsten zal u later worden
geïnformeerd.
3. Rechtspraak
3.1 Fries in de rechtspraak
De vraag over de uitkomsten van het overleg tussen de provincie en de
rechtbank Noord-Nederland en het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden is
doorgeleid naar de provincie Fryslân. De provincie praat overeenkomstig
de BFTK-afspraken en het «taalskipperdocument» met de Rechtbank
Noord-Nederland en het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden over het
gebruik van de Friese taal. Daarbij te maken afspraken worden apart
vastgelegd. De gesprekken zijn nog gaande. De Kamer zal over de
uitkomsten hiervan worden geïnformeerd.
3.2 Aanbevelingen Mercator Kenniscentrum
De aanbeveling van het Mercator Kenniscentrum voor onderzoek naar
gebruik van het Fries in de rechtspraak is aan de Minister voor Rechtsbescherming overgebracht. Inzicht in het gebruik van de Friese taal in de
rechtspraak is nuttig. Er is reeds een globaal inzicht uit de monitor die
enige tijd geleden is uitgevoerd. Daaruit zijn geen directe knelpunten in de
rechtspraak naar voren gekomen. Wel is de beperkte beschikbaarheid van
tolken een aandachtspunt. Over de tolkenproblematiek (art. 12 t/m 14 van
de Wet Gebruik Friese Taal) is de provincie Fryslân met verschillende
partijen in gesprek. De Provincie Fryslân is, als gezegd, overeenkomstig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VII, nr. 94

4

de afspraken in de BFTK, in gesprek met het bestuur van de Rechtbank
Noord-Nederland en het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden over het
gebruik van de Friese taal. De uitkomsten van dit overleg moeten worden
afgewacht.
4. Media, kinderopvang en zorg
4.1 Media
De NPO zendt Friestalige documentaires van Omrop Fryslân uit op NPO2.
Daarvoor krijgt Omrop Fryslân jaarlijks via de NPO een budget. Het lid van
uw Kamer Van der Molen (CDA) merkte op dat de NPO dit budget niet
geïndexeerd heeft. Dit scheelt volgens hem Omrop Fryslân al gauw
€ 50.000 per jaar. Het lid Van der Molen vroeg of ik bereid was om
daarover met de NPO in overleg te treden. Ik heb deze vraag doorgeleid
naar de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media. Navraag
leert dat Omrop Fryslân de consumentenprijsindex wel degelijk heeft
ontvangen conform de mediabegroting van de desbetreffende jaren.
Vervolgens heeft de NPO het daarvoor ontvangen bedrag doorbetaald aan
Omrop Fryslân conform afspraken tussen de NPO en OCW. Omrop
Fryslân is hierover geïnformeerd.
4.2 Kinderopvang
De signalen over het gebrek aan Fries in de kinderopvang heb ik
doorgeleid aan mijn ambtsgenoot van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW). Op grond van de Wet kinderopvang (Wko) is het Nederlands de
voertaal op de kinderopvang. Daar waar naast de Nederlandse taal, de
Friese taal in levend gebruik is, kan de Friese taal mede als voertaal
gebruikt worden. De houder van een kindercentrum mag de Friese taal als
voertaal gebruiken, maar is dat volgens de Wko niet verplicht. Kinderopvang is een private markt en de rijksoverheid stuurt niet op het gebruik
van de Friese taal.
Wel heeft het Rijk met de provincie Fryslân in de BFTK 2019–2023
afgesproken dat als bedrijven en instanties het gebruik van het Fries
trachten uit te sluiten of te beperken, de provincie Fryslân actie zal
ondernemen. Ook is in de BFTK vastgelegd dat de provincie Fryslân zorgt
voor adequate voorlichting aan ouders, kinderopvangorganisaties en
betrokken instellingen over het belang van en het omgaan met het Fries in
een meertalige opvoeding.
Vanuit het Friese veld wordt aangegeven dat vooralsnog de vercommercialisering van de kinderopvang, in tegenstelling tot de verwachting, niet
geleid heeft tot minder aandacht voor meertaligheid. Toen het Sintrum
Frysktalige Berne-Opfang (SFBO) zo’n twintig jaar geleden werd
opgericht, waren het juist de grote commerciële aanbieders (zoals
Catalpa) en de kleine particuliere aanbieders die gepionierd hebben in de
Friestalige en tweetalige kinderopvang. Inmiddels werkt het SFBO nauw
samen met een breed scala aan zakelijke aanbieders; van kleine, particuliere aanbieders van opvang, zoals Bernewrâld in Reduzum en
Bloemenkind in Leeuwarden, tot grote landelijke organisaties zoals
Kidsfirst, Domein en Smallsteps. Door deze samenwerkingen aan te gaan
is het percentage Friestalige en tweetalige opvanglocaties gestegen van
2,5% in het jaar 2000 naar meer dan 50% in 2019. Dat neemt niet weg dat
er in deze sector nog steeds uitdagingen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VII, nr. 94

5

4.3 Zorg
Het belang van het gebruik van het Fries in de ouderzorg is ook bij het
Ministerie van VWS bekend. Gedurende de looptijd van de BFTK wordt
onderzocht of mogelijk is om het belang van het gebruik van de
moedertaal of het taalbewustzijn in het curriculum van zorg- en welzijn
opleidingen naast het mbo-zorgonderwijs op hbo-niveau opgenomen kan
worden. Het door de provincie vormgegeven project «Frysk yn» e soarch»
heeft ook aandacht voor het gebruik van het Fries in onder andere
verpleeghuizen. In de loop van de bestuursafspraak zullen VWS en de
provincie samen in kaart brengen welke Friestalige hulpmiddelen voor
zorginstellingen bestaan, aan welke hulpmiddelen behoefte is en hoe de
inzet daarvan met stimuleringsregelingen zoals de Stimuleringsregeling
E-health Thuis (SET) kan worden bevorderd.
5. Informeren ontwikkelingen Friese taal en cultuur
Tot slot heeft de Kamer mij verzocht een voorstel te doen voor de manier
waarop de Kamer van de ontwikkelingen rondom de BFTK op de hoogte
kan worden gehouden. Ik zal de Kamer blijven informeren over ontwikkelingen op het gebied van de Friese taal en cultuur, zoals zichtbaarheid van
de Friese taal, de Fryske Akademy en de rechtspraak.
In 2021 vindt de tussenevaluatie plaats van de BFTK. De Kamer wordt op
de hoogte gesteld van de uitkomsten van deze evaluatie. Voorafgaand aan
deze tussenevaluatie worden leden van de Tweede Kamer uitgenodigd
voor een werkbezoek aan de provincie Fryslân.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VII, nr. 94

6