Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 037

Mestbeleid

Nr. 17

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 april 2012
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie hebben enkele fracties de behoefte om enige vragen en
opmerkingen voor te leggen aan de staatssecretaris van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie over de brief van 30 januari 2012 inzake
het vervroegd uitrijden van mest (Kamerstuk 33 037, nr. 14).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 3 april
2012.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van der Ham
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

kst-33037-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

1

Inhoudsopgave
I
II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Beantwoording door de staatssecretaris

2
6

I VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
De leden van de fractie van de VVD zien af van het leveren van inbreng.
Inbreng van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA hebben met verbazing de brief van
de staatssecretaris van EL&I van 30 januari 2012 gelezen waarin boeren
wordt toegestaan twee weken eerder mest uit te rijden. Gezien de
weersituatie die direct volgden op deze brief zou de conclusie moeten zijn
dat er 0 kg mest vóór 15 februari jl. is uitgereden: er was immers sprake
van vorst en/of sneeuw. Kan de staatssecretaris garanderen dat er geen
mest is uitgereden in deze periode van vorst? Heeft de staatssecretaris
daarop gehandhaafd? Wat gaat hij doen als omwonenden kunnen
aantonen dat toch mest is uitgereden in deze periode? Is rekening
gehouden met de milieueffecten van het eerder uitrijden van mest? Hoe
hoog zijn de boetes als bij vorst toch mest wordt uitgereden? Kan de
staatssecretaris aangeven hoeveel boeren hebben aangedrongen op deze
mogelijkheid en kennelijk te weinig mestopslagcapaciteit hebben. Hoe
gaat de staatssecretaris afdwingen dat deze boeren per 1 januari 2013 wel
voldoende opslagcapaciteit hebben?
Inbreng van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie willen nadere vragen stellen over de
aankondiging van de staatssecretaris van EL&I (http:// www.agriholland.nl
/nieuws/artikel.html?id=135059&prn=1) dat de erkenning van kunstmestvervangers op zijn vroegst in 2014 kan komen. Dit staat juist centraal
binnen het nationale milieubeleid. Ondernemers zijn momenteel volop
bezig met de ontwikkeling van mest be- en verwerkingsinitiatieven. Graag
een nadere toelichting hoe de staatssecretaris zorgt voor een optimale
ontwikkeling van de technieken zodat deze zodra toestemming komt uit
Brussel ook daadwerkelijk volop toegepast kunnen worden. Maar de leden
willen ook een verklaring van de staatssecretaris hoe hij ruimte geeft voor
de ontwikkeling van de reeds bestaande initiatieven.
Wat is de stand van zaken in het EU-traject rondom de kunstmestvervangers. Welk tijdspad volgt de staatssecretaris? Hoe gaat hij vorm en
inhoud geven aan de toezeggingen uit de kabinetsvisie van 28 september
2011 waarin staat dat hij zich hard maakt voor een permanente
voorziening voor mineralenconcentraat op bouwland? Beseft hij dat de in
dezelfde brief genoemde verplichte mestverwerking wel als noodzakelijke
randvoorwaarde een goede afzet in Nederland van mineralenconcentraat
(stikstof kali) vereist, dit om de export naar het buitenland via mestverwerking financieel mogelijk te maken. Wat wordt het beleid in 2012 en
2013?
Tijdens de behandeling van de Mestvisie is ook gesproken over de
stimulans die aan de gemeenten zal worden gegeven om ruimte te
creëren voor mestverwerkingsinitiatieven. Voor de milieuvergunningen
zal eenzelfde soort discussie volgen. Het gaat dan niet alleen om
ruimtelijke aspecten, maar ook om vergunningtechnische aspecten. Het is
goed dat die laatste hier direct bij betrokken worden. Het mag niet zo zijn
dat men afspraken maakt en de pijlen richt op het snel tot stand brengen
van een nieuw systeem, terwijl de vergunningprocedure zodanig lang
duurt dat deze een sta-in-de-weg wordt. Het is gedecentraliseerd beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

2

Klopt het dat de regionale uitvoeringsdiensten (RUD’s), hier in de
toekomst direct bij betrokken kunnen zijn? Om de snelheid te betrachten
die wij allen graag zien, zou het een en ander zelfs in aanmerking kunnen
komen voor de Crisis- en herstelwet, maar dat hangt af van tempo, aard
en schaal. Graag een reactie van de staatssecretaris.
De Mestvisie streeft naar een optimale afzet van mineralen van dierlijke
oorsprong welke in Nederland de kortste kringloop is. Enkele initiatieven
zoals het BedrijfsMineralenPlan en export door grensboeren voldoen aan
de beleidslijn zoals verwoord in de Mestvisie. Is de staatssecretaris bereid
om deze initiatieven te blijven toestaan tot het moment dat de meststoffenwet is aangepast aan de beleidslijn Mestvisie?
Het besluit om eerder uit te rijden kan, mits de bepalingen van het Besluit
gebruik meststoffen wordt gehanteerd, milieukundig verantwoord
gebeuren zo meldt de staatssecretaris. Eén van de voorschriften is dat het
verboden is om mest toe te dienen, indien de bodem geheel of gedeeltelijk is bevroren, geheel of gedeeltelijk met sneeuw is bedekt of indien de
bovenste bodemlaag met water is verzadigd. Echter voor besneeuwde en
bevroren grond geldt het verbod niet voor vaste mest op grasland met
een beheersregime. Het gebruik van vaste mest moet dan wel onderdeel
zijn van het beheersregime. Waarom dit verschil zo vragen de leden van
de CDA-fractie? Graag een nadere duiding.
Is het advies van Commissie van Deskundigen Meststoffen (CDM) over de
effectiviteit van grondontsmetting, welke waarschijnlijk de mineralisatie
en nitrificatie beperkt en daarmee de uitspoeling van nitraat, in vergelijking met de teelt van een vanggewas al beschikbaar?
Klopt het dat de aan Texel gegeven vrijstelling (per 1 januari 2010 ) om
drijfmest te gebruiken als anti stuifdek het gehele jaar mag plaatsvinden?
Immers stuiven de gronden waar geen gewas op staat bij harde wind in
alle jaargetijden en zeker in de herfst, winter plus het vroege voorjaar.
Graag reactie van de staatssecretaris.
Wat betreft bestaand gebruik zijn de leden van de CDA-fractie het eens
met de lijn dat gebruik dat op 31 maart 2010 plaatsvond doorgang te laten
vinden, omdat uit Aerius blijkt dat de stikstofdepositie veroorzaakt door
veehouderijbedrijven vanaf 2004 geen afbreuk heeft gedaan aan de daling
van de stikstofdepositie. De staatssecretaris is bereid om deze redeneerlijn
door te zetten voor de Vogelrichtlijngebieden. De staatssecretaris meldt
dat hij samen met de provincies met deze voorgestelde wijziging van de
stikstofvoorziening in artikel 19kd van de Natuurbeschermingswet 1998
werkt aan het oplossen van de problematiek rondom bestaand gebruik.
Wanneer komt er duidelijkheid op dit punt? Als het wordt uitgevoerd, op
welke wijze gebeurt dit dan? Op welke termijn worden er bepalende
uitspraken hierover verwacht? In het verlengde hiervan nog een vraag. In
het algemeen overleg van 24 januari jl. is aan de staatssecretaris de vraag
gesteld of het uitrijden van mest vergunningplichtig is in verband met de
uitspraak van de Raad van State op een besluit van de Gedeputeerde
Staten van Noord-Holland. Kan hij duidelijkheid op dit verschaffen richting
de ondernemers? Want welke landbouwkundige handelingen vallen nu
wel of niet onder bestaand gebruik? Wanneer landbouwgrond van
eigenaar wisselt, vervalt dan bestaand gebruik? Lost de hier voorgenoemde oplossing ook deze problematiek op?
Inbreng van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met verbazing
kennis genomen van het besluit van de staatssecretaris van EL&I om op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

3

het laatste moment toch toestemming te verlenen voor het vervroegd
uitrijden van mest op het land. Waarom is dit besluit genomen, en
waarom op dit tijdstip, namelijk twee dagen voordat de periode voor het
mest uitrijden begon? De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
constateren dat de staatssecretaris zegt dat het vervroegd uitrijden van
mest, onder de gebruikelijke voorwaarden dat er geen mest mag worden
uitgereden op een bevroren of besneeuwde bodem, milieukundig
verantwoord kan gebeuren, en zij vragen om een wetenschappelijke
onderbouwing van deze stelling. Bodem, oppervlakte- en grondwater in
Nederland hebben ernstig te lijden onder het enorme mestoverschot uit
de bio-industrie dat op het land gedumpt wordt. Nederland voldoet al
jaren niet aan de vereisten van de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn
Water, kan de staatssecretaris dat bevestigen? Is hij van mening dat het
verlengen van het seizoen waarin mest kan worden uitgereden ten goede
komt van het wel halen van deze milieudoelstellingen? Zo nee, hoe is dit
besluit dan te verantwoorden?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat het
besluit van de staatssecretaris om eerder het uitrijden van mest toe te
staan, tijdens een periode waarin het in Nederland erg koud was en er
veel sneeuw was gevallen, heeft geleid tot een grote inzet van de politie
om te controleren of de voorwaarden voor het uitrijden van mest wel
werden nageleefd. De bodem was in grote delen van het land in deze
periode bedekt met sneeuw, of bevroren, kan de staatssecretaris dat
bevestigen? Kan hij de kosten voor de extra handhavinginspanning die
door dit besluit geleverd moest worden uiteenzetten, zowel door de politie
als door de nieuwe Voedsel en Warenautoriteit? Zo nee, waarom niet? De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben verschillende
berichten in de media voorbij zien komen over geconstateerde overtredingen van het Besluit meststoffen. Kan de staatssecretaris aangeven
hoeveel overtredingen van dit Besluit in de afgelopen twee weken zijn
geconstateerd, en welke sancties hierbij werden opgelegd? Had de
staatssecretaris niet kunnen voorzien dat het vroeger openen van het
uitrijdseizoen, zeker onder deze weersomstandigheden, tot onaanvaardbare milieubelasting zou leiden? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom heeft hij dan toch dit besluit genomen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen de staatssecretaris om de regels met betrekking tot het uitrijden van vaste mest uiteen te
zetten wanneer er sprake is van een beheerovereenkomst. LTO stelt dat
het uitrijden van vaste mest op bevroren grond toegestaan is wanneer er
sprake is van een beheerovereenkomst, bijvoorbeeld in het kader van
weidevogelbeheer (Nieuwe Oogst, 01-02-2012). Kan de staatssecretaris
aangeven of dit klopt, en op grond van welke wetenschappelijke onderbouwing dit dan wel toegestaan zou zijn? De reden dat mest niet op
bevroren grond mag worden uitgereden is het risico op uitspoeling, kan
de staatssecretaris dat bevestigen? Dit risico is toch niet kleiner in
gebieden met een beheerovereenkomst? De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren krijgen graag een heldere uitleg met een wetenschappelijke onderbouwing van de regels hierover.
Graag krijgen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren ook een
reactie op het oordeel van de Raad van State dat het uitrijden van
drijfmest in Natura 2000-gebieden vergunningsplichtig is, zoals blijkt uit
haar uitspraak over de Eilandspolder waarbij de Stichting Open Polders in
het gelijk is gesteld. De Raad van State heeft geoordeeld dat het uitrijden
van drijfmest in het Natura 2000-gebied een activiteit is die de kwaliteit
van het beschermde habitattype veenmosrietland kan verslechteren.
Gedeputeerde Staten van Noord-Holland hebben hier niet handhavend
tegen opgetreden, hoe beoordeelt de staatssecretaris dat? Welke
consequenties heeft de uitspraak van de Raad van State naar de mening
van de staatssecretaris voor andere Natura 2000-gebieden in Nederland,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

4

omdat gebleken is dat ruim driekwart van de Nederlandse Natura
2000-gebieden een te hoge belasting van stikstof kennen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben uit de media
begrepen dat de staatssecretaris in Brussel nu al zijn eerste blauwtje heeft
gelopen in het mestdossier. Het gebruik van mineralenconcentraat als
kunstmestvervanger mag pas op zijn vroegst in 2014, zo heeft de
Eurocommissaris van Milieu aangegeven. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren hebben vanaf de aankondiging van de nieuwe
mestaanpak van de staatssecretaris steeds gewezen op de afhankelijkheid
hiervan van toestemming van Brussel, en op het feit dat het niet voor de
hand lag dat een land dat de Europese richtlijnen op het gebied van mest
al jaren aan zijn laars lapt, nu volop medewerking zou krijgen aan een
plan dat geen enkele wetenschappelijke onderbouwing heeft. In Wanroij
zou de staatssecretaris hebben gezegd dat «we het moeten doen» met de
ontstane vertraging (Boerderij, 07-02-2012). De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren vinden dat een wat laconieke reactie, en willen er op
wijzen dat de mestaanpak van de staatssecretaris in zijn geheel rust op het
geaccepteerd krijgen van het mineralenconcentraat als kunstmestvervanger, kan de staatssecretaris dat bevestigen? In 2015 zullen zonder
wijziging van het beleid zowel de dierproductierechten als de melkquota
verdwijnen. Dat leidt, volgens voorspellingen van wetenschappers en
experts op dit gebied, tot een nog verdere toename van de intensieve
veehouderij en melkveehouderij in land, en dus tot een nog groter
mestoverschot, kan de staatssecretaris dit bevestigen? Deelt hij de
mening dat het nieuws uit Brussel dat er pas in 2014 duidelijkheid komt
over de erkenning van het mineralenconcentraat als kunstmestvervanger,
ertoe noodzaakt dat de mestproductieplafonds in ieder geval nog een
aantal jaren in stand gehouden zullen moeten worden? Veel veehouders
anticiperen nu al op het loslaten van de mestproductieplafonds door het
bouwen van grotere stallen. Wanneer in 2014 blijkt dat Brussel geen
toestemming geeft voor het gebruiken van mineralenconcentraat als
kunstmestvervanger hebben deze boeren deze investeringen voor niets
gedaan, omdat zij dan alsnog, op het laatste moment, geconfronteerd
zullen worden met het in stand houden van het mestproductieplafond, en
dus hun veestapel niet zullen kunnen uitbreiden. Kan de staatssecretaris
bevestigen dat deze situatie zeker niet uitgesloten zal zijn? Deelt de
staatssecretaris de mening dat zowel het milieu als de veehouders al op
dit moment gebaat zijn bij duidelijkheid hierover? De leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren constateren dat de staatssecretaris weer eens
boeren met een dooie mus blij maakt, door onrealistische verwachtingen
te wekken bij boeren, zonder wetenschappelijke onderbouwing hiervoor,
en krijgen hierop graag een reactie. De realiteit is dat de Nederlandse
veestapel nu al veel te groot is om de milieudoelen te kunnen behalen. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren roepen de staatssecretaris op deze realiteit onder ogen te zien en nu maatregelen te nemen om
de veestapel terug te brengen. Kan de staatssecretaris bevestigen dat
Eurocommissaris Potocnik van milieu tegen hem heeft gezegd dat
Nederland er goed aan doet om zich in het nieuwe mestbeleid meer te
richten op preventieve maatregelen om stikstof in de veehouderij te
verminderen, en dat end-of-pipe maatregelen alleen niet voldoende zullen
zijn? De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren doen deze
oproep al jaren aan het kabinet, en zijn dan ook benieuwd wat de
staatssecretaris de Eurocommissaris heeft geantwoord? Op welke manier
is de staatssecretaris van plan om aan deze oproep te voldoen? Deelt hij
de mening dat de huidige aanpak van de staatssecretaris zich alleen richt
op end-of-pipe maatregelen, en dat het dus nu al duidelijk moet zijn voor
het kabinet dat Brussel hier niet mee akkoord zal gaan? Wanneer kan de
Kamer een nieuwe aanpak van het enorme Nederlandse mestoverschot
tegemoet zien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

5

Ook de provincie Brabant heeft de staatssecretaris een dringende oproep
gedaan om alles op alles te zetten om de milieudoelstellingen te halen. In
delen van Brabant nemen de milieuproblemen toe en de provincie vreest
dat deze trend doorzet. Om erger te voorkomen moet het beleid worden
aangescherpt, zegt ook een gedeputeerde. De laatste versie van de
milieurapportage veehouderij ziet deze gedeputeerde als een wake up call
voor de staatssecretaris. De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren hopen dat deze cijfers, die laten zien dat de milieudoelstellingen
nooit gehaald zullen worden met het huidige beleid, er inderdaad toe
leiden dat de staatssecretaris inziet dat de omvang van de huidige
veestapel al onhoudbaar is in dit land, en dat een uitbreiding ervan dus
zeker niet mogelijk is, en krijgen hierop graag een reactie. Brabant roept
de staatssecretaris wederom op om de mestplafonds niet af te schaffen.
Op welke manier gaat de staatssecretaris hierop reageren? Hoe wil hij
uitleggen aan deze door mest en ammoniakoverspoelde provincie dat hij
niet bereid is om de problematiek onder ogen te zien en een realistische
oplossing voor hun problemen aan te reiken?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien dat de staatssecretaris het hoofdpijn-dossier dat mest al jaren vormt voor het ministerie
nog lang niet heeft opgelost. Dat de aanpak die hij hiervoor vorig jaar
presenteerde, nu al is ingehaald door de realiteit, en dat dit zowel het
milieu en de natuur, als de veehouders zelf, in grote problemen brengt.
Wanneer is de staatssecretaris bereid om toe te geven dat mestproductieplafonds een noodzakelijk instrument zijn? Hoelang wil hij veehouders
tegen beter weten in nog valse hoop blijven bieden? Graag een reactie.
II BEANTWOORDING DOOR DE STAATSSECRETARIS
Inbreng van de leden van de fractie van de PvdA
Vraag
De leden van de fractie van de PvdA hebben met verbazing de brief van
de staatssecretaris van EL&I van 30 januari 2012 gelezen waarin boeren
wordt toegestaan twee weken eerder mest uit te rijden. Gezien de
weersituatie die direct volgden op deze brief zou de conclusie moeten zijn
dat er 0 kg mest vóór 15 februari jl. is uitgereden: er was immers sprake
van vorst en/of sneeuw. Kan de staatssecretaris garanderen dat er geen
mest is uitgereden in deze periode van vorst? Heeft de staatssecretaris
daarop gehandhaafd? Wat gaat hij doen als omwonenden kunnen
aantonen dat toch mest is uitgereden in deze periode?
Antwoord
Op de naleving van de voorschriften voor het aanwenden van meststoffen
wordt toegezien door zowel de politie als de NVWA. Zoals ieder jaar bij
vorst heeft de NVWA ook dit jaar – binnen de reguliere planning –
gecontroleerd op uitrijden op bevroren grond en sneeuw.
De NVWA heeft in de eerste twee weken van februari acht processenverbaal opgemaakt in verband met overtreden van dat verbod en een
drietal waarschuwingen gegeven. Op meldingen over overtreding wordt
als regel actie genomen. Ook de politie is enkele malen verbaliserend
opgetreden, maar concrete cijfers zijn niet beschikbaar.
Vraag
Is rekening gehouden met de milieueffecten van het eerder uitrijden van
mest?
Antwoord
Het verbod in bepaalde perioden mest aan te wenden heeft tot doel uit- en
afspoeling van stikstof en fosfaat te beperken ten einde daarmee de
kwaliteit van respectievelijk grond- en oppervlaktewater te beschermen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

6

Het risico van uitspoeling hangt af van het opnamevermogen van het
gewas c.q. de bodemtemperatuur en van de hoeveelheid en intensiteit
van neerslag na aanwending. Gemiddeld genomen zal het risico van
uitspoeling kleiner zijn naarmate later in het voorjaar wordt uitgereden,
omdat de kans op groei van het gewas dan groter wordt.
Het verbod mest uit te rijden op bevroren, besneeuwde en met water
verzadigde grond is er vooral op gericht afspoeling te voorkomen.
Vanwege dit risico is van dit verbod geen vrijstelling gegeven.
Vraag
Hoe hoog zijn de boetes als bij vorst toch mest wordt uitgereden?
Antwoord
De sanctie bij overtreding van het verbod op uitrijden op bevroren grond
ligt tussen 800 en 1 200 euro. Daar bovenop komt een mogelijke korting
van 20% op de toeslagrechten van de overtreder. Die korting wordt een
veelvoud bij recidive.
Vraag
Kan de staatssecretaris aangeven hoeveel boeren hebben aangedrongen
op deze mogelijkheid en kennelijk te weinig mestopslagcapaciteit hebben.
Hoe gaat de staatssecretaris afdwingen dat deze boeren per 1 januari 2013
wel voldoende opslagcapaciteit hebben?
Antwoord
Met de voorziening ben ik tegemoet gekomen aan melkveehouders die
het uitrijseizoen 2011 door het natte weer in de nazomer niet ten volle
hebben kunnen benutten. Vanuit het bedrijfsleven is aangegeven dat deze
situatie zich landelijk gezien in betekenende mate voordeed bij melkveehouders.
Per 2012 moeten dierhouders voor tenminste zeven maanden opslagcapaciteit beschikbaar hebben. De regels voorzien echter in een uitzondering
voor ondernemers die kunnen aantonen dat mest die niet op het bedrijf
zelf in opslag kan worden genomen op een voor het milieu onschadelijke
wijze van het bedrijf zal worden verwijderd. Controle op de naleving van
deze bepalingen is vast onderdeel van de inzet van de NVWA.
Inbreng van de leden van de fractie van het CDA
Vraag
De leden van de CDA-fractie willen nadere vragen stellen over de
aankondiging van de staatssecretaris van EL&I (http:// www.agriholland.nl
/nieuws/artikel.html?id=135059&prn=1) dat de erkenning van kunstmestvervangers op zijn vroegst in 2014 kan komen. Dit staat juist centraal
binnen het nationale milieubeleid. Ondernemers zijn momenteel volop
bezig met de ontwikkeling van mest be- en verwerkingsinitiatieven. Graag
een nadere toelichting hoe de staatssecretaris zorgt voor een optimale
ontwikkeling van de technieken zodat deze zodra toestemming komt uit
Brussel ook daadwerkelijk volop toegepast kunnen worden. Maar de leden
willen ook een verklaring van de staatssecretaris hoe hij ruimte geeft voor
de ontwikkeling van de reeds bestaande initiatieven.
Wat is de stand van zaken in het EU-traject rondom de kunstmestvervangers. Welk tijdspad volgt de staatssecretaris? Hoe gaat hij vorm en
inhoud geven aan de toezeggingen uit de kabinetsvisie van 28 september
2011 waarin staat dat hij zich hard maakt voor een permanente
voorziening voor mineralenconcentraat op bouwland? Beseft hij dat de in
dezelfde brief genoemde verplichte mestverwerking wel als noodzakelijke
randvoorwaarde een goede afzet in Nederland van mineralenconcentraat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

7

(stikstof kali) vereist, dit om de export naar het buitenland via mestverwerking financieel mogelijk te maken. Wat wordt het beleid in 2012 en
2013?
Antwoord
In mijn brief over het toekomstig mestbeleid (Kamerstukken II, 2011/12,
33 037, nr. 1) heb ik u geïnformeerd over het belang van hoogwaardige
mineralenconcentraten als kunstmestvervangers voor het toekomstig
mestbeleid. In overleg met de Europese Commissie is het grootschalig
onderzoek naar de productie, afzet en gebruik van het mineralenconcentraat, beter bekend als «de pilots», verlengd tot 1 januari 2014. Dit biedt
deelnemende producenten de gelegenheid om door te gaan met de afzet
van het mineralenconcentraat bovenop de gebruiksnorm dierlijke mest en
daarnaast zowel productie(-technieken) als de afzetmarkt verder te
ontwikkelen. Verder wordt in samenwerking met het bedrijfsleven bezien
in hoeverre er binnen de huidige afspraken met de Europese Commissie
over de pilots mogelijkheden zijn voor uitbreiding.
Op langere termijn streef ik naar een permanente voorziening door
Europese erkenning van het mineralenconcentraat als kunstmest op
grond van de Verordening 2003/2003 betreffende anorganische
meststoffen. Daartoe stuur ik voor de zomer een zogenoemd technisch
dossier naar de Europese Commissie op basis van de pilotresultaten uit
2009 t/m 2011. Op basis van dit dossier vindt overleg plaats met de
Europese Commissie, de lidstaten en de Europese belangenorganisaties
om het mineralenconcentraat in een bijlage van voormelde verordening
toe te voegen als nieuw type kunstmest.
Dit traject duurt enkele jaren waarbij de Europese Commissie en een
gekwalificeerde meerderheid van lidstaten moet instemmen. Het is om die
reden dat ik tevens een permanente voorziening wil treffen via een
derogatieverzoek binnen het vijfde actieprogramma inzake de Nitraatrichtlijn waarin het beleid is vastgelegd voor de periode 2014–2017. Ook
bij dit traject is instemming vereist van de Europese Commissie en een
gekwalificeerde meerderheid van lidstaten.
De verdere ontwikkeling van de technieken is vooral een verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven zelf. Naast mijn inspanningen op Europees
niveau, zorg ik er ook voor dat het bedrijfsleven in Nederland voldoende
experimenteerruimte heeft voor het doen van onderzoek en de doorontwikkeling van de verwerkingstechnieken voor het produceren van
hoogwaardige mineralenconcentraten uit dierlijke mest.
Met dit antwoord geef ik tevens invulling aan mijn toezegging tijdens het
Algemeen Overleg over de mestvisie van 1 december 2011, u te informeren over de stand van zaken bij de pilot mineralenconcentraat.
Vraag
Tijdens de behandeling van de Mestvisie is ook gesproken over de
stimulans die aan de gemeenten zal worden gegeven om ruimte te
creëren voor mestverwerkingsinitiatieven. Voor de milieuvergunningen
zal eenzelfde soort discussie volgen. Het gaat dan niet alleen om
ruimtelijke aspecten, maar ook om vergunningtechnische aspecten. Het is
goed dat die laatste hier direct bij betrokken worden. Het mag niet zo zijn
dat men afspraken maakt en de pijlen richt op het snel tot stand brengen
van een nieuw systeem, terwijl de vergunningprocedure zodanig lang
duurt dat deze een sta-in-de-weg wordt. Het is gedecentraliseerd beleid.
Klopt het dat de regionale uitvoeringsdiensten (RUD’s), hier in de
toekomst direct bij betrokken kunnen zijn? Om de snelheid te betrachten
die wij allen graag zien, zou het een en ander zelfs in aanmerking kunnen
komen voor de Crisis- en herstelwet, maar dat hangt af van tempo, aard
en schaal. Graag een reactie van de staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

8

Antwoord
Deze initiatieven vragen een lokale afweging van gevolgen voor de
leefomgeving en kunnen daarom in de meeste gevallen niet in algemene
regels worden gevat. Dit ook mede gezien de vele verschillende vormen
die mestverwerking kan aannemen. Wel onderzoekt de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu de mogelijkheden voor het vervangen van de
vergunningplicht voor monovergisting van dierlijke mest door algemene
regels, omdat monovergisting een eenvoudige vorm van mestverwerking
is met beperkte gevolgen voor de leefomgeving.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu verwacht dat in de
situaties waarin deze vergunningen verleend worden door de RUD’s,
vergunningverlening in het algemeen door bundeling van expertise
efficiënter kan plaatsvinden. Er geldt wettelijk een maximale termijn voor
vergunningverlening. Als deze wordt overschreden, kan het bevoegd
gezag aan de aanvrager een dwangsom wegens niet tijdig beslissen
verschuldigd zijn.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu heeft reeds eind 2011 een
algemene maatregel van bestuur in procedure gebracht waarin installaties
voor de verwerking van dierlijke mest met een capaciteit van tenminste
50 000 ton dierlijke mest per jaar in een gebied met een industriële
bestemming onder de werking van de Crisis- en herstelwet worden
gebracht. Deze installaties zijn zodanig groot en met een zodanig effect op
de leefomgeving dat die beter passen in een gebied met een industriële
bestemming. De algemene maatregel van bestuur treedt naar
verwachting voor de zomer in werking.
Vraag
De Mestvisie streeft naar een optimale afzet van mineralen van dierlijke
oorsprong welke in Nederland de kortste kringloop is. Enkele initiatieven
zoals het BedrijfsMineralenPlan en export door grensboeren voldoen aan
de beleidslijn zoals verwoord in de Mestvisie. Is de staatssecretaris bereid
om deze initiatieven te blijven toestaan tot het moment dat de meststoffenwet is aangepast aan de beleidslijn Mestvisie?
Antwoord
Ik ben bereid om alle deelnemers aan het spoor 2-initiatief van
Mestbureau West die in 2011 deelnamen, ook in 2012 een ontheffing te
verlenen. Ik vind het belangrijk dat zowel de deelnemers als Mestbureau
West zelf zich dan aan de voorwaarden en afspraken houden. Ik zal
daarom strikte voorwaarden stellen en afspraken maken over de naleving
daarvan. Worden die niet nageleefd of nagekomen, dan zal ik handhavend
optreden, zonodig niet alleen tegen overtredende deelnemers, maar ook
tegen Mestbureau West zelf.
Hiermee geef ik tevens invulling aan de onlangs aangenomen motie
Koopmans – Snijder-Hazelhoff over voortzetting van lopende initiatieven
(28 973, nr. 97).
Vraag
Het besluit om eerder uit te rijden kan, mits de bepalingen van het Besluit
gebruik meststoffen wordt gehanteerd, milieukundig verantwoord
gebeuren zo meldt de staatssecretaris. Eén van de voorschriften is dat het
verboden is om mest toe te dienen, indien de bodem geheel of gedeeltelijk is bevroren, geheel of gedeeltelijk met sneeuw is bedekt of indien de
bovenste bodemlaag met water is verzadigd. Echter voor besneeuwde en
bevroren grond geldt het verbod niet voor vaste mest op grasland met
een beheersregime. Het gebruik van vaste mest moet dan wel onderdeel
zijn van het beheersregime. Waarom dit verschil zo vragen de leden van
de CDA-fractie? Graag een nadere duiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

9

Antwoord
De uitzondering voor aanwending van vaste mest is getroffen ten
behoeve van het weidevogelbeheer. Het gebruik van vaste mest is gunstig
daarvoor. Om verstoring van broedsels te beperken is het gewenst de
mest vroegtijdig op het land te hebben. Dat is in de praktijk, gezien de
veelal beperkte draagkracht van de gronden in weidevogelgebieden, lastig
als niet op bevroren grond mag worden uitgereden. De uitzondering geldt
alleen indien in een beheerovereenkomst met een natuurterreinbeheerder,
of in het kader van de Subsidieregeling Natuur en Landschap, expliciet is
voorgeschreven dat vaste mest op grasland wenselijk is. Deze uitzondering is tot stand gekomen in het kader van het overleg dat in 2005 met
de Europese Comissie is gevoerd over het 3e actieprogramma Nitraatrichtlijn en is toegelicht in het Besluit van 26 oktober 2005, houdende
wijziging van het Besluit gebruik meststoffen (Staatsblad 2005, nr. 548).
Doordat de voorziening slechts voor een beperkt aantal hectaren geldt,
wordt het afspoelingsrisico er slechts in beperkte mate door vergroot.
Landbouworganisaties hebben gevraagd om deze uitzondering ook te
laten gelden voor ondernemers met weidevogelgronden waarop geen
beheerovereenkomst rust. Mede in het licht hiervan is aan de Commissie
van Deskundigen Meststoffen gevraagd om het milieueffect van de
uitzondering opnieuw te beoordelen. De uitkomst van die beoordeling zal
worden betrokken in de besprekingen over het 5e actieprogramma.
Vraag
Is het advies van Commissie van Deskundigen Meststoffen (CDM) over de
effectiviteit van grondontsmetting, welke waarschijnlijk de mineralisatie
en nitrificatie beperkt en daarmee de uitspoeling van nitraat, in vergelijking met de teelt van een vanggewas al beschikbaar?
Antwoord
De beoordeling van de CDM is beschikbaar. U treft die hierbij als bijlage
aan1.
De CDM wijst er op dat de beoordeling van het effect van een grondontsmettingsmiddel in vergelijking met dat van een vanggewas, afhangt van
hoe het vanggewas geteeld wordt. De datum van inzaai en vernietiging
zijn cruciaal: hoe eerder gezaaid en hoe langer het vanggewas blijft staan,
hoe meer stikstof wordt vastgelegd en hoe minder er kan uitspoelen. Het
reducerend effect van grondontsmetting op nitraatuitspoeling veronderstelt de CDM vergelijkbaar of groter dan dat van een vanggewas, indien
het vanggewas zo laat wordt ingezaaid dat geen volwaardig gewas meer
tot ontwikkeling komt.
De CDM geeft in haar brief aan geen specifiek vergelijkend veldonderzoek
te hebben gevonden. De beoordeling steunt daarom op enigszins verwant
onderzoek (een grondontsmettingsmiddel dat nu niet meer wordt gebruikt
en een andere voorvrucht dan maïs) en expert-judgement. De voorzitter
van de CDM benadrukt daarom dat de onzekerheid van de conclusies
groot is.
Een suboptimale uitvoeringspraktijk van de teelt van het vanggewas als
norm te accepteren voor een vrijstelling acht ik op zichzelf al slecht
verdedigbaar en staat ook een discussie met telers over een wenselijke
betere naleving van het voorschrift in de weg. Nu de beoordeling van de
CDM ook nog een deugdelijke onderzoeksbasis ontbeert, acht ik een
voorstel aan de Commissie om in te stemmen met vrijstelling van de
verplichte teelt van een vanggewas voor ondernemers die grondontsmetting toepassen, met dit rapport als onderbouwing, niet verdedigbaar.
Ik beschouw hiermee de motie van 22 december 2011, ingediend door de
leden Koopmans en Snijder-Hazelhoff, (Kamerstukken 2011–2012, 33 037,
nr. 3), als beantwoord.
1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

10

Vraag
Klopt het dat de aan Texel gegeven vrijstelling (per 1 januari 2010 ) om
drijfmest te gebruiken als anti stuifdek het gehele jaar mag plaatsvinden?
Immers stuiven de gronden waar geen gewas op staat bij harde wind in
alle jaargetijden en zeker in de herfst, winter plus het vroege voorjaar.
Graag reactie van de staatssecretaris.
Antwoord
Nee, de vrijstelling geldt uitsluitend de periode waarin het is toegestaan
drijfmest aan te wenden.
Vragen
Wat betreft bestaand gebruik zijn de leden van de CDA-fractie het eens
met de lijn dat gebruik dat op 31 maart 2010 plaatsvond doorgang te laten
vinden, omdat uit Aerius blijkt dat de stikstofdepositie veroorzaakt door
veehouderijbedrijven vanaf 2004 geen afbreuk heeft gedaan aan de daling
van de stikstofdepositie. De staatssecretaris is bereid om deze redeneerlijn
door te zetten voor de Vogelrichtlijngebieden. De staatssecretaris meldt
dat hij samen met de provincies met deze voorgestelde wijziging van de
stikstofvoorziening in artikel 19kd van de Natuurbeschermingswet 1998
werkt aan het oplossen van de problematiek rondom bestaand gebruik.
Wanneer komt er duidelijkheid op dit punt? Als het wordt uitgevoerd, op
welke wijze gebeurt dit dan? Op welke termijn worden er bepalende
uitspraken hierover verwacht? In het verlengde hiervan nog een vraag. In
het algemeen overleg van 24 januari jl. is aan de staatssecretaris de vraag
gesteld of het uitrijden van mest vergunningplichtig is in verband met de
uitspraak van de Raad van State op een besluit van de Gedeputeerde
Staten van Noord-Holland. Kan hij duidelijkheid op dit verschaffen richting
de ondernemers? Want welke landbouwkundige handelingen vallen nu
wel of niet onder bestaand gebruik? Wanneer landbouwgrond van
eigenaar wisselt, vervalt dan bestaand gebruik? Lost de hier voorgenoemde oplossing ook deze problematiek op?
Antwoord
Als gevolg van de op 31 december 2011 inwerking getreden wetswijziging
is de definitie van bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet 1998
verruimd1. Bestaand gebruik is gebruik dat op 31 maart 2010 bekend was,
of redelijkerwijs bekend had kunnen zijn bij het bevoegd gezag. Voor
bestaand gebruik geldt geen vergunningplicht, tenzij het een project is dat
afzonderlijk of in combinatie met andere projecten of plannen significante
gevolgen kan hebben voor het desbetreffende Natura 2000-gebied. Als
gevolg van de wijziging zullen meer activiteiten als bestaand gebruik
kunnen worden gekwalificeerd.
Het gaat bij «bestaand gebruik» om feitelijk gebruik, ongeacht of daarvoor
een vergunning is verleend of niet. Het gaat om gebruik dat op 31 maart
2010 bekend was, of redelijkerwijs bekend had kunnen zijn. Activiteiten
die niet het hele jaar door plaatsvinden, maar bijvoorbeeld elk voor- en
najaar of éénmaal in de vier jaar kunnen hier ook onder vallen.
Indien bestaand gebruik in betekenende mate verandert, is er geen sprake
meer van bestaand gebruik. Of een wijziging betekenend of onbetekenend
is moet worden bepaald in relatie tot de instandhoudingsdoelstellingen
van het desbetreffende Natura 2000-gebied. Als de landbouwgrond van
eigenaar wisselt, de nieuwe eigenaar een activiteit van de vorige eigenaar
voortzet en deze activiteit voldoet aan de definitie van bestaand gebruik,
dan is de activiteit vrijgesteld van de vergunningplicht.

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 588, nr. 16.

Indien er geen sprake is van bestaand gebruik kan mogelijk wel een
beroep worden gedaan op artikel 19kd van de Natuurbeschermingswet.
Dit artikel bepaalt dat bij de vergunningverlening in het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

11

Natuurbeschermingswet geen toets op stikstofeffecten plaatsvindt,
ingeval sprake is van handelingen die niet leiden tot toename van de
stikstofdepositie op de daarvoor gevoelige natuurwaarden. Het gaat hier
om activiteiten die al plaatsvonden op de zogenoemde referentiedatum,
die sedertdien niet of niet in betekenende mate zijn gewijzigd, en die
bovendien sedertdien per saldo niet hebben geleid tot een toename van
de stikstofdepositie in een Natura 2000-gebied. Het gaat hier tevens om
activiteiten die eerst na de referentiedatum zijn aangevangen, of in
betekenende mate zijn gewijzigd. Daarvoor geldt de voorwaarde dat die
activiteiten per saldo niet leiden tot een toename van stikstofdepositie.
Artikel 19kd van de Natuurbeschermingswet bepaalt welke referentiedatum geldt.
Naar aanleiding van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State van 7 september 2011, heb in het op 30 december 2011
bij de Tweede Kamer1 ingediende wetsvoorstel tot permanent maken van
de Crisis- en herstelwet een voorstel ter aanpassing van artikel 19kd
gedaan. In artikel 19kd van de Natuurbeschermingswet zal de referentiedatum voor Vogelrichtlijngebieden worden aangepast zodat van artikel
19kd gebruik kan worden gemaakt voor leefgebieden van vogels. Ook
wordt verduidelijkt dat als wordt voldaan aan de in het artikel gestelde
voorwaarden, er geen vergunning is vereist voor wat betreft het aspect
stikstof.
Inbreng van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
Vragen
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met verbazing
kennis genomen van het besluit van de staatssecretaris van EL&I om op
het laatste moment toch toestemming te verlenen voor het vervroegd
uitrijden van mest op het land. Waarom is dit besluit genomen, en
waarom op dit tijdstip, namelijk twee dagen voordat de periode voor het
mest uitrijden begon? De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
constateren dat de staatssecretaris zegt dat het vervroegd uitrijden van
mest, onder de gebruikelijke voorwaarden dat er geen mest mag worden
uitgereden op een bevroren of besneeuwde bodem, milieukundig
verantwoord kan gebeuren, en zij vragen om een wetenschappelijke
onderbouwing van deze stelling. Bodem, oppervlakte- en grondwater in
Nederland hebben ernstig te lijden onder het enorme mestoverschot uit
de bio-industrie dat op het land gedumpt wordt.
Antwoord
Zie voor de aanleiding tot het besluit en het milieurisico de antwoorden
aan de fractie van de PvdA.
Vraag
Nederland voldoet al jaren niet aan de vereisten van de Nitraatrichtlijn en
de Kaderrichtlijn Water, kan de staatssecretaris dat bevestigen? Is hij van
mening dat het verlengen van het seizoen waarin mest kan worden
uitgereden ten goede komt van het wel halen van deze milieudoelstellingen? Zo nee, hoe is dit besluit dan te verantwoorden?

1

Kamerstukken II 2010/11, 33 135, nr. 2.

Antwoord
Zoals ik in mijn visie op het mestbeleid heb aangegeven, is met het
mestbeleid veel bereikt, zijn er nog stappen te zetten en is verdere
verbetering van de milieukwaliteit nodig om te blijven voldoen aan de
verplichtingen van de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water. De
milieudoelstellingen en de milieuprestaties staan ook bij het nieuwe
mestbeleid voorop. Het stelsel van dierproductierechten vormt daarbij «de
stok achter de deur». De wens van het kabinet het mestproductieplafond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

12

af te schaffen zal onderdeel zijn van de gesprekken met de Commissie
over de derogatie van de Nitraatrichtlijn voor de periode 2014–2017.
De evaluatie van het mestbeleid, waarover het Planbureau voor de
Leefomgeving binnenkort rapport uitbrengt, zal inzichtelijk maken in
hoeverre de milieukwaliteit in overeenstemming is met de doelen van de
Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water.
Vraag
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat het
besluit van de staatssecretaris om eerder het uitrijden van mest toe te
staan, tijdens een periode waarin het in Nederland erg koud was en er
veel sneeuw was gevallen, heeft geleid tot een grote inzet van de politie
om te controleren of de voorwaarden voor het uitrijden van mest wel
werden nageleefd. De bodem was in grote delen van het land in deze
periode bedekt met sneeuw, of bevroren, kan de staatssecretaris dat
bevestigen? Kan hij de kosten voor de extra handhavinginspanning die
door dit besluit geleverd moest worden uiteenzetten, zowel door de politie
als door de nieuwe Voedsel en Warenautoriteit? Zo nee, waarom niet? De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben verschillende
berichten in de media voorbij zien komen over geconstateerde overtredingen van het Besluit meststoffen. Kan de staatssecretaris aangeven
hoeveel overtredingen van dit Besluit in de afgelopen twee weken zijn
geconstateerd, en welke sancties hierbij werden opgelegd?
Had de staatssecretaris niet kunnen voorzien dat het vroeger openen van
het uitrijdseizoen, zeker onder deze weersomstandigheden, tot onaanvaardbare milieubelasting zou leiden? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom heeft hij dan toch dit besluit genomen?
Antwoord
Zie voor antwoord mijn reactie op de vragen van de fractie van de PvdA.
Vraag
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen de staatssecretaris om de regels met betrekking tot het uitrijden van vaste mest uiteen te
zetten wanneer er sprake is van een beheerovereenkomst. LTO stelt dat
het uitrijden van vaste mest op bevroren grond toegestaan is wanneer er
sprake is van een beheerovereenkomst, bijvoorbeeld in het kader van
weidevogelbeheer (Nieuwe Oogst, 01-02-2012). Kan de staatssecretaris
aangeven of dit klopt, en op grond van welke wetenschappelijke onderbouwing dit dan wel toegestaan zou zijn? De reden dat mest niet op
bevroren grond mag worden uitgereden is het risico op uitspoeling, kan
de staatssecretaris dat bevestigen? Dit risico is toch niet kleiner in
gebieden met een beheerovereenkomst? De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren krijgen graag een heldere uitleg met een wetenschappelijke onderbouwing van de regels hierover.
Antwoord
Zie voor antwoord mijn reactie op de vragen van de fractie van het CDA.
Vragen
Graag krijgen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren ook een
reactie op het oordeel van de Raad van State dat het uitrijden van
drijfmest in Natura 2000-gebieden vergunningsplichtig is, zoals blijkt uit
haar uitspraak over de Eilandspolder waarbij de Stichting Open Polders in
het gelijk is gesteld. De Raad van State heeft geoordeeld dat het uitrijden
van drijfmest in het Natura 2000-gebied een activiteit is die de kwaliteit
van het beschermde habitattype veenmosrietland kan verslechteren.
Gedeputeerde Staten van Noord-Holland hebben hier niet handhavend
tegen opgetreden, hoe beoordeelt de staatssecretaris dat? Welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

13

consequenties heeft de uitspraak van de Raad van State naar de mening
van de staatssecretaris voor andere Natura 2000-gebieden in Nederland,
omdat gebleken is dat ruim driekwart van de Nederlandse Natura
2000-gebieden een te hoge belasting van stikstof kennen.
Antwoord
Zoals blijkt uit de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State hebben gedeputeerde staten in dit concrete geval ten
onrechte niet handhavend opgetreden.
Naar mijn oordeel kunnen de gevolgen van de uitspraak beperkt blijven,
zeker nu de Raad van State niet heeft gezegd dat mest uitrijden als
zodanig een project met mogelijk significante gevolgen in de zin van de
Habitatrichtlijn is. Veelal zal het mest uitrijden vallen onder «bestaand
gebruik», mede door de verbreding van de definitie door het
amendement-Koopmans. Daarmee valt het buiten de vergunningplicht.
De afgelopen jaren zijn de eisen ten aanzien van het uitrijden van mest
alleen maar verscherpt, dus van wezenlijke wijzigingen van het bestaand
gebruik die negatief zijn voor de realisatie van de natuurdoelstellingen zal
vrijwel nooit sprake zijn.
Vragen
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben uit de media
begrepen dat de staatssecretaris in Brussel nu al zijn eerste blauwtje heeft
gelopen in het mestdossier. Het gebruik van mineralenconcentraat als
kunstmestvervanger mag pas op zijn vroegst in 2014, zo heeft de
Eurocommissaris van Milieu aangegeven. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren hebben vanaf de aankondiging van de nieuwe
mestaanpak van de staatssecretaris steeds gewezen op de afhankelijkheid
hiervan van toestemming van Brussel, en op het feit dat het niet voor de
hand lag dat een land dat de Europese richtlijnen op het gebied van mest
al jaren aan zijn laars lapt, nu volop medewerking zou krijgen aan een
plan dat geen enkele wetenschappelijke onderbouwing heeft. In Wanroij
zou de staatssecretaris hebben gezegd dat «we het moeten doen» met de
ontstane vertraging (Boerderij, 07-02-2012). De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren vinden dat een wat laconieke reactie, en willen er op
wijzen dat de mestaanpak van de staatssecretaris in zijn geheel rust op het
geaccepteerd krijgen van het mineralenconcentraat als kunstmestvervanger, kan de staatssecretaris dat bevestigen?
In 2015 zullen zonder wijziging van het beleid zowel de dierproductierechten als de melkquota verdwijnen. Dat leidt, volgens voorspellingen
van wetenschappers en experts op dit gebied, tot een nog verdere
toename van de intensieve veehouderij en melkveehouderij in land, en
dus tot een nog groter mestoverschot, kan de staatssecretaris dit
bevestigen? Deelt hij de mening dat het nieuws uit Brussel dat er pas in
2014 duidelijkheid komt over de erkenning van het mineralenconcentraat
als kunstmestvervanger, ertoe noodzaakt dat de mestproductieplafonds in
ieder geval nog een aantal jaren in stand gehouden zullen moeten
worden? Veel veehouders anticiperen nu al op het loslaten van de
mestproductieplafonds door het bouwen van grotere stallen. Wanneer in
2014 blijkt dat Brussel geen toestemming geeft voor het gebruiken van
mineralenconcentraat als kunstmestvervanger hebben deze boeren deze
investeringen voor niets gedaan, omdat zij dan alsnog, op het laatste
moment, geconfronteerd zullen worden met het in stand houden van het
mestproductieplafond, en dus hun veestapel niet zullen kunnen
uitbreiden. Kan de staatssecretaris bevestigen dat deze situatie zeker niet
uitgesloten zal zijn? Deelt de staatssecretaris de mening dat zowel het
milieu als de veehouders al op dit moment gebaat zijn bij duidelijkheid
hierover? De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren
dat de staatssecretaris weer eens boeren met een dooie mus blij maakt,
door onrealistische verwachtingen te wekken bij boeren, zonder weten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

14

schappelijke onderbouwing hiervoor, en krijgen hierop graag een reactie.
De realiteit is dat de Nederlandse veestapel nu al veel te groot is om de
milieudoelen te kunnen behalen. De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren roepen de staatssecretaris op deze realiteit onder ogen te zien
en nu maatregelen te nemen om de veestapel terug te brengen. Kan de
staatssecretaris bevestigen dat Eurocommissaris Potocnik van milieu
tegen hem heeft gezegd dat Nederland er goed aan doet om zich in het
nieuwe mestbeleid meer te richten op preventieve maatregelen om
stikstof in de veehouderij te verminderen, en dat end-of-pipe maatregelen
alleen niet voldoende zullen zijn? De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren doen deze oproep al jaren aan het kabinet, en zijn dan ook
benieuwd wat de staatssecretaris de Eurocommissaris heeft geantwoord?
Op welke manier is de staatssecretaris van plan om aan deze oproep te
voldoen? Deelt hij de mening dat de huidige aanpak van de staatssecretaris zich alleen richt op end-of-pipe maatregelen, en dat het dus nu al
duidelijk moet zijn voor het kabinet dat Brussel hier niet mee akkoord zal
gaan? Wanneer kan de Kamer een nieuwe aanpak van het enorme
Nederlandse mestoverschot tegemoet zien?
Ook de provincie Brabant heeft de staatssecretaris een dringende oproep
gedaan om alles op alles te zetten om de milieudoelstellingen te halen. In
delen van Brabant nemen de milieuproblemen toe en de provincie vreest
dat deze trend doorzet. Om erger te voorkomen moet het beleid worden
aangescherpt, zegt ook een gedeputeerde. De laatste versie van de
milieurapportage veehouderij ziet deze gedeputeerde als een wake up call
voor de staatssecretaris. De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren hopen dat deze cijfers, die laten zien dat de milieudoelstellingen
nooit gehaald zullen worden met het huidige beleid, er inderdaad toe
leiden dat de staatssecretaris inziet dat de omvang van de huidige
veestapel al onhoudbaar is in dit land, en dat een uitbreiding ervan dus
zeker niet mogelijk is, en krijgen hierop graag een reactie. Brabant roept
de staatssecretaris wederom op om de mestplafonds niet af te schaffen.
Op welke manier gaat de staatssecretaris hierop reageren? Hoe wil hij
uitleggen aan deze door mest en ammoniakoverspoelde provincie dat hij
niet bereid is om de problematiek onder ogen te zien en een realistische
oplossing voor hun problemen aan te reiken?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien dat de staatssecretaris het hoofdpijn-dossier dat mest al jaren vormt voor het ministerie
nog lang niet heeft opgelost. Dat de aanpak die hij hiervoor vorig jaar
presenteerde, nu al is ingehaald door de realiteit, en dat dit zowel het
milieu en de natuur, als de veehouders zelf, in grote problemen brengt.
Wanneer is de staatssecretaris bereid om toe te geven dat mestproductieplafonds een noodzakelijk instrument zijn? Hoelang wil hij veehouders
tegen beter weten in nog valse hoop blijven bieden? Graag een reactie.
Antwoord
De fractie van de Partij voor de Dieren stelt dat het welslagen van de visie
op het mestbeleid rust op een formele acceptatie door de Europese
Commissie van het mineralenconcentraat als kunstmestvervanger. De
PvdD stelt daarnaast dat het gegeven dat formele erkenning van het
mineralenconcentraat als kunstmestvervanger waarschijnlijk pas op zijn
vroegst in 2014 zal plaatsvinden, aanleiding is om het stelsel van
dierproductierechten mestproductieplafond langer in stand te houden.
Beide stellingen doen geen recht aan de visie en de realiteit. In de brief
van 28 september 2011 over de mestvisie (Kamerstukken II, 2011/12,
33 037, nr. 1) zijn de drie sporen beschreven waarlangs het mestprobleem
wordt aangepakt.
Het eerste spoor is een nieuw stelsel van verantwoorde mestafzet en
verplichte mestverwerking. Dit stelsel koppelt productie aan afzetmogelijkheden en bevordert het van de grond komen van mestverwerking. Het
nieuwe stelsel zorgt ervoor dat mest alleen geproduceerd mag worden als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

15

verantwoorde plaatsing van de te produceren mest voorafgaand aan de
mestproductie (op eigen grond, bij een mestverwerker of op grond van
een ander) vastgelegd is. Hierdoor ontstaat evenwicht op de mestmarkt,
omdat de mestproductie niet hoger mag zijn dan er verantwoorde
mestafzet geregeld is. Het stelsel creëert zo een plafond aan de mestproductie dat overeenkomt met de beschikbare mestplaatsingsruimte op
grond en bij verwerkers. Naar mijn mening zal dit stelsel daarmee, na een
aanloopperiode, een prima vervanging vormen van de dierrechten en
melkquota. Het wetsvoorstel waarmee dit beleid in wetgeving zal worden
vastgelegd zal zo spoedig mogelijk aan de Tweede Kamer ter behandeling
worden aangeboden.
Het tweede spoor richt zich op een beperking van het gehalte mineralen in
veevoeders.
Het derde spoor is gericht op de formele erkenning in de Europese Unie
van hoogwaardige mineralenconcentraten uit dierlijke mest als kunstmestvervanger. Met de inzet van kunstmestvervangers kunnen organische
meststoffen efficiënter ingezet worden met positieve gevolgen voor
schaarse grondstoffen (fosfaatkunstmest) en energiedragers (stikstofkunstmest). Voorwaarde voor erkenning is dat de mineralenconcentraten
een gelijkwaardige hoge werking hebben als kunstmest. Binnen de pilots
die op dit moment uitgevoerd worden, werken bedrijfsleven en overheid
gezamenlijk aan het wetenschappelijke dossier dat hiervoor de onderbouwing moet leveren. Het slagen van het eerste en tweede spoor is niet
afhankelijk van het realiseren van de Europese erkenning van de
hoogwaardige mineralenconcentraten als kunstmest. Realiseren van die
Europese erkenning, betekent wel een forse ondersteuning van het eerste
spoor aangezien daarmee een nieuwe, reguliere mogelijkheid van
verwerking van dierlijke mest tot producten die geen dierlijke mest zijn,
ontstaat. Ik zet mij daar dan ook ten volle voor in.
Het totale pakket aan maatregelen is tot stand gekomen in nauw overleg
met het bedrijfsleven. Het geeft duidelijkheid aan de sector. Het pakket
bestaat zowel uit brongerichte maatregelen als uit maatregelen die gericht
zijn op een zo efficiënt mogelijk gebruik van dierlijke mest en producten
uit dierlijke mest. Daarmee komt het pakket naar mijn mening tegemoet
aan de wens van Commissaris Potocnik van Milieu dat Nederland niet
alleen end-of-pipemaatregelen moet nemen, maar ook bronmaatregelen.
De aanpak moet zorgen voor een duurzame koppeling van productie aan
afzetruimte en mogelijkheden voor ondernemers om op verantwoorde
wijze te groeien. Meststoffen van organische oorsprong zijn onmisbaar bij
de teelt van voedselgewassen, zowel vanuit oogpunt van nutriënten als
vanuit het streven naar een vruchtbare en vitale bodem.
In de beleidsvisie is aangegeven dat het stelsel van dierproductierechten
kan vervallen op het moment dat de voorgestelde aanpak resultaat heeft
opgeleverd. Ik streef daarbij naar de in de Meststoffenwet opgenomen
datum van 1 januari 2015. De regionale en provinciale mogelijkheden om
beperkingen op te leggen aan omvang en locatie van veehouderijbedrijven blijven hierbij ongemoeid.
Volledige agenda
1.
2.
3.
4.

Vermindering antibioticumgebruik in de veehouderij (Kamerstuk
28 286, nr. 512) van 26 mei 2011
Stand van zaken rondom de aanpak van zoönosen (Kamerstuk
28 286, nr. 505) van 18 mei 2011
Reactie op het rapport «Emerging zoönoses» van het RIVM
(Kamerstuk 29 683, nr. 60) van 6 oktober 2010
Ontwikkeling chronische Q-koorts en vaccinatieplan (Kamerstuk
28 286, nr. 448) van 17 december 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

16

5.
6.
7.
8.
9.
10.

11.

12.

Q-koorts evaluatieonderzoek onder geitenhouders (Kamerstuk
28 286, nr. 516) van 24 juni 2011
Q-koorts stand van zaken (Kamerstuk 28 286, nr. 520) van 14 juli
2011
Huidige bestrijdingsstrategie van besmettelijke, bestrijdingsplichtige
dierziekten (Kamerstuk 29 683, nr. 103) van 15 juli 2011
Onderzoek intensieve veehouderij en gezondheid (Kamerstuk
28 973, nr. 75) van 19 augustus 2011
Q-koorts: stand van zaken (Kamerstuk 28 286, nr. 523) van 15 september 2011
Reactie op Gezondheidsraad advies, antibiotica in de veeteelt en
resistente bacteriën bij mensen (Kamerstuk 29 683, nr. 104) van
22 september 2011
Reactie op verzoek commissie om toezending van de visie op de
intensieve veehouderij (Kamerstuk 28 973, nr. 82) van 21 oktober
2011
Antibiotica veehouderij (Kamerstuk 29 683, nr. 105) van 24 oktober
2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 037, nr. 17

17