Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
ONTVANGEN REACTIES CONSULTATIE
34 605 Gezag en erkenning

Inhoud
Nederlandse Orde van Advocaten .............................................................................................. 1
NVVB .......................................................................................................................................... 6
Raad voor de rechtspraak .......................................................................................................... 8
Staatscommissie voor het Internationaal Privaatrecht ............................................................ 16
vFas .......................................................................................................................................... 22

Nederlandse Orde van Advocaten
SAMENVATTING
Conclusie
De adviescommissie familie- en jeugdrecht, hierna te noemen “de commissie”, is positief over
het wetsvoorstel 34605.
Het wetsvoorstel sluit aan bij de veranderende maatschappij waarin steeds meer mensen
bewust samenwonen en kinderen krijgen zonder gehuwd te zijn.
Het wetsvoorstel neemt het thans bestaande onderscheid weg waar het gaat om het juridisch
kader voor kinderen die geboren worden binnen een huwelijk en kinderen die worden geboren
buiten een huwelijk (art. 2 IVRK) doch ook tussen gehuwde mannen die een kind krijgen en
ongehuwde mannen die een kind krijgen (art. 5 sub b en art. 16 VN Verdrag inzake de
uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen).
Het wetsvoorstel doet recht aan het gelijkwaardig ouderschap (art. 1:247 lid 4 BW) en het
belang van het kind (art. 3 IVRK en General Comment nr. 14).
Tot slot biedt het wetsvoorstel een oplossing voor problemen die thans kunnen ontstaan
binnen de huidige regelgeving ten aanzien van ouderlijk gezag bij ongehuwden die een kind
krijgen. Voorbeelden hiervan zijn het voorkomen van het gebruik van ouderlijk gezag als
drukmiddel/wisselgeld in een omgangsprocedure, de verbetering van de rechtspositie van
ouders bij een ondertoezichtstelling of het verkrijgen van informatie van derden, het
voorkomen van (inter)nationale verhuizingen zonder toestemming van de andere ouder en het
creëren van de mogelijkheid voor een moeder een aantekening in het gezagsregister te laten
maken van eenhoofdig ouderlijk gezag van rechtswege teneinde problemen bij de douane te
voorkomen.
Kernpunten
• Het wetsvoorstel sluit aan op de veranderde maatschappij waarbij steeds meer mensen
bewust samenwonen zonder gehuwd te zijn en kinderen krijgen;
1

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
•

•
•
•

Het wetsvoorstel neemt het onderscheid weg tussen kinderen die geboren worden
binnen een huwelijk en kinderen die geboren worden buiten een huwelijk (art. 2
IVRK) doch ook tussen gehuwde mannen die een kind krijgen en ongehuwde mannen
die een kind krijgen (art. 5 sub b en art. 16 VN Verdrag inzake de uitbanning van alle
vormen van discriminatie van vrouwen);
Het wetsvoorstel doet recht aan het gelijkwaardig ouderschap (art. 1:247 lid 4 BW);
Het wetsvoorstel doet recht aan het belang van het kind (art. 3 IVRK en General
Comment nr. 14);
Het wetsvoorstel biedt een oplossing voor problemen die thans kunnen ontstaan
binnen de huidige regelgeving ten aanzien van ouderlijk gezag bij ongehuwden die
een kind krijgen.

Advies
Veranderde maatschappij
Volgens het CBS zijn de ouders van ruim 4 op de 10 baby’s niet gehuwd, wonen 3 van de 10
vijftienjarigen niet met beide ouders en trouwen twintigers en dertigers steeds minder.
Mede aan de hand van deze cijfers komt de adviescommissie tot de conclusie dat de huidige
wetgeving ten aanzien van ouderlijk gezag bij ongehuwden die een kind krijgen niet aansluit
bij de verander(en)de maatschappij waarin steeds meer mensen (bewust) samenwonen zonder
gehuwd te zijn en kinderen krijgen. Wat de adviescommissie betreft is de huidige wetgeving
ten aanzien van ouderlijk gezag bij ongehuwden die een kind krijgen dan ook toe aan een
herziening.
De adviescommissie verwijst in dit verband naar de “living instrument”-doctrine van het
EHRM. Deze doctrine komt er op neer dat het EVRM niet moet worden geïnterpreteerd
volgens de opvattingen uit 1950, toen het EVRM het licht zag, maar in het licht van de
opvattingen zoals die leven in een hedendaagse democratische samenleving met het oog op
een praktische en effectieve rechtsbescherming. Tot de mee te wegen hedendaagse
opvattingen behoren ook de ontwikkelingen op het gebied van kinderrechten zoals
gecodificeerd in het IVRK, de protocollen bij het IVRK en de commentaren en rapporten van
het Kinderrechtencomité. Volgens de adviescommissie kan hieruit de boodschap worden
gehaald dat ook wetgeving mee dient te veranderen met de veranderende samenleving.
Ongerechtvaardigd onderscheid
In Nederland is op 8 maart 1995 het IVRK in werking getreden. Art. 4 IVRK bepaalt dat de
Staten die partij zijn, alle passende wettelijke, bestuurlijke en andere maatregelen moeten
nemen om de in het IVRK erkende rechten te verwezenlijken.
Artikel 2 lid 2 IVRK (een van de vier kernbepalingen van het IVRK) bepaalt dat Staten die
partij zijn alle passende maatregelen nemen om te waarborgen dat het kind wordt beschermd
tegen alle vormen van discriminatie op grond van de omstandigheden van de ouders, wettige
voogden of familieleden van het kind.
De situatie dat getrouwde ouders automatisch het gezag over hun kind krijgen en ongehuwde
ouders niet, acht de adviescommissie in strijd met art. 2 lid 2 IVRK en de Nederlandse
wetgever dient op grond van art. 4 IVRK deze situatie aan te passen. Dit gebeurt door het
wetsvoorstel 34605. De adviescommissie is het eens met de stelling op pagina 6 van de
Memorie van Toelichting dat dit een principieel onjuiste rechtsongelijkheid oplevert tussen de
ouders. Deze rechtsongelijkheid kan alleen gerechtvaardigd worden voor zover het
2

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
daadwerkelijk om reële, feitelijke verschillen in situatie gaat. De keuze voor een bepaalde
leefvorm zegt steeds minder over de mate waarin beide ouders betrokken (willen) zijn bij het
kind, in staat zijn het kind op te voeden en daarvoor gezamenlijke beslissingen te nemen.
De adviescommissie verwijst in dit verband ook nog naar de artikelen 5 sub b (erkenning
gezamenlijke verantwoordelijkheid van mannen en vrouwen bij het grootbrengen en de
ontwikkeling van kinderen) en art. 16 (gelijke rechten en verantwoordelijkheden van mannen
en vrouwen ten opzichte van kinderen) van het VN Verdrag in zake de uitbanning van alle
vormen van discriminatie van vrouwen.
Gelijkwaardig ouderschap
Ieder kind heeft recht op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders,
tenzij dit in strijd is met het belang van het kind (art. 9 lid 3 IVRK). Juridische ouders hebben
daarenboven allen het gelijkwaardige recht om hun kinderen te verzorgen en op te voeden.
Wat de adviescommissie betreft, is aan het ontstaan van een juridische band tussen een ouder
en een kind, inherent dat er zeggenschap ten aanzien van het kind bestaat. Gelijkwaardigheid
is echter alleen mogelijk als er ook een gelijke beslissingsbevoegdheid bestaat.
Het gelijkwaardig ouderschap is op dit moment te vinden in art. 1:247 lid 4 BW maar geldt
thans in feite slechts voor kinderen die binnen een huwelijk zijn geboren.
Door het wetsvoorstel 34605 wordt juridische gelijkwaardigheid gecreëerd tussen ouders.
Alle kinderen recht hebben daarbij in principe recht op gelijkwaardige verzorging en
opvoeding door hun ouders, en ouders op gelijkwaardig ouderschap.
Belang van het kind
Art. 18 lid 1 eerste zin IVRK verplicht de Staten die partij zijn alles te doen wat in hun
vermogen ligt om de erkenning te verzekeren van het beginsel dat beide ouders de
gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen voor de opvoeding en de ontwikkeling van het
kind. Dit beginsel vloeit ook voort uit de artikelen art. 5 sub b en art. 16 VN Verdrag inzake
de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen.
Op grond van art. 18 lid 1 tweede zin IVRK hebben ouders de eerste verantwoordelijkheid
voor de opvoeding en de ontwikkeling van het kind. Het belang van het kind is hun allereerste
zorg.
Het Comité voor de Rechten van het Kind heeft op 29 mei 2013 een General Comment nr. 14
gepubliceerd, waarin het Comité handvatten heeft geformuleerd aan de hand waarvan kan
worden beoordeeld en vastgesteld of een situatie in het belang van een kind is. Het Comité
geeft een uitgebreid overzicht van de elementen die meegenomen dienen te worden bij de
beoordeling van de vraag wat in het belang van het kind is, te weten:
• de mening van het kind (artikel 12 IVRK);
• de identiteit van het kind (artikel 8 IVRK);
• behoud van de familiebanden en omgang (artikelen 9, 18 en 20 IVRK);
• zorg, bescherming en veiligheid voor het kind (artikel 3 lid 2 IVRK);
• de kwetsbaarheid van het kind (kinderen met een beperking, kinderen die behoren tot
een minderheid, vluchtelingkinderen, asielzoekerskinderen, slachtoffers van geweld of
straatkinderen);
• het recht op gezondheid (artikel 24 IVRK); • het recht op onderwijs (art. 28 en 29
IVRK).

3

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
Deze elementen zorgen samen voor de kwaliteit van de opvoedingsomgeving en de sociaalculturele context waarbinnen het kind opgroeit. Als deze opvoedingselementen over een
langere periode van voldoende kwaliteit zijn, is sprake van continuïteit en stabiliteit en kan
het kind zich ontwikkelen. Als één of meer elementen over een langere periode van
onvoldoende kwaliteit zijn, kan dit het kind schaden in zijn ontwikkeling en beleving van de
kindertijd, en kan de identiteit van het kind worden bedreigd.
Teneinde als ouder een opvoedingsomgeving te kunnen creëren die in het belang van het kind
is, dient deze ouder echter wel belast te zijn met het gezag vanaf het moment dat deze ouder
juridisch ouder is.
Oplossingen voor huidige problemen met betrekking tot gezagswetgeving
De adviescommissie erkent de problemen die thans kunnen ontstaan binnen de huidige
wetgeving ten aanzien van ouderlijk gezag bij ongehuwden die een kind krijgen, zoals
omschreven in paragraaf 3.3 van de Memorie van Toelichting.
Aanvullend aan de in de Memorie van Toelichting als eerste omschreven reden voor het
veroorzaken van problemen door de huidige wetgeving, hecht de adviescommissie er waarde
aan op te merken dat thans in de praktijk wordt gezien dat moeders met eenhoofdig gezag na
een verbreking van de samenwoning het ouderlijk gezag als ruilmiddel/drukmiddel/wisselgeld
gebruiken teneinde de door hen gewenste zorg-/contactregeling te krijgen. Dit is wat de
adviescommissie betreft een onwenselijke situatie.
Een ander probleem dat de adviescommissie constateert binnen de huidige wetgeving is de
positie van de niet met het gezag belaste ouder op het moment dat een
kinderbeschermingsmaatregel wordt uitgesproken. Zodra er een ondertoezichtstelling wordt
uitgesproken of verlengd, heeft de niet met het gezag belaste ouder geen gelijkwaardige
positie meer in de ondertoezichtstelling ten opzichte van de met het gezag belaste ouder. De
relevante wetsbepalingen zijn de volgende. Is eenmaal een ondertoezichtstelling uitgesproken,
dan kan de met het gezag belaste ouder om opheffing verzoeken (art. 1:261 lid 2 BW). De
gecertificeerde instelling zorgt dat aan de minderjarige en de met het gezag belaste ouders of
ouder hulp en steun worden geboden (art. 1:262 lid 1 BW). Een met gezag belaste ouder kan
een geschil ter uitvoering van de ondertoezichtstelling voorleggen aan de kinderrechter (art.
1:262b BW). De gecertificeerde instelling kan de met het gezag belaste ouder een schriftelijke
aanwijzing geven, die deze heeft op te volgen (art. 1:263 lid 2 BW). Op verzoek van een met
het gezag belaste ouder kan de kinderrechter een schriftelijke aanwijzing geheel of
gedeeltelijk vervallen verklaren (art. 1:264 lid 1 BW). De met het gezag belaste ouder kan
wegens gewijzigde omstandigheden de gecertificeerde instelling verzoeken de
uithuisplaatsing te beëindigen of te bekorten dan wel af te zien van een wijziging van de
verblijfplaats van de minderjarige (art. 1:265d lid 2 BW). Voor zover noodzakelijk in verband
met de uithuisplaatsing van de minderjarige kan de gecertificeerde instelling voor de duur
daarvan de contacten tussen een met gezag belaste ouder en de minderjarige beperken (art.
1:265f lid 1 BW). Vervangende toestemming kan aan de gecertificeerde instelling door de
kinderrechter worden verleend, indien de ouder die het gezag uitoefent zijn toestemming
weigert voor een medische behandeling, die noodzakelijk is om ernstig gevaar af te wenden
voor de gezondheid van de onder toezicht gestelde minderjarige (art. 1:265h lid 1 BW).
Kortom, uit het voorgaande blijkt dat onder de huidige regelgeving de niet met het gezag
belaste ouder geen gelijkwaardige juridische positie meer heeft in de ondertoezichtstelling
zodra er een ondertoezichtstelling is uitgesproken of verlengd ten opzichte van de met het
gezag belaste ouder.
4

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.

De adviescommissie ziet in dit verband ook nog problemen ten aanzien van het verkrijgen van
informatie van derden. Weliswaar heeft de niet met het gezag belaste ouder op grond van
artikel 1:377c BW recht op informatie door derden die beroepshalve beschikken over
informatie inzake belangrijke feiten en omstandigheden die de persoon van het kind of diens
verzorging en opvoeding betreffen. Echter, niet iedere informatie over het kind behoeft te
worden verstrekt. Het moet gaan om belangrijke feiten en omstandigheden. Deze moeten
bovendien betrekking hebben op de persoon van het kind of diens verzorging en opvoeding.
Anders dan bij de informatieverplichting van de gezagsouder (art. 1:377b BW) heeft de
informatieverschaffing geen betrekking op het vermogen van het kind. In de praktijk wordt
gezien dat derden die beroepshalve beschikken over informatie betreffende een kind
niettegenstaande art. 1:377c BW uiterst behoudend omgaan met het verstrekken van
informatie aan de niet met het gezag belaste ouder, met gevolg dat deze ouder hierdoor bij
school en/of huisarts gemakkelijk buiten spel kan komen te staan.
Ten aanzien van het derde in de Memorie van Toelichting gesignaleerde probleem dat de
eenhoofdig met het gezag belaste ouder zonder toestemming van de andere ouder het kind kan
overbrengen naar het buitenland, hecht de adviescommissie er aan nog te verwijzen naar een
artikel van mr. J. Terpstra in REP “De positie van de ouder zonder gezag in (inter)nationale
verhuiszaken”. Conclusie van dit artikel is dat ondanks dat de rechtspraak over
verhuisproblematiek, in geval van eenhoofdig gezag casuïstisch is, er lijnen te ontwaren zijn.
Er vindt conform vaste rechtspraak van de Hoge Raad altijd een belangenafweging plaats
tussen de belangen van de ouder met gezag (vaak en daarom hierna: “de moeder”), de ouder
zonder gezag (vaak en daarom hierna “de vader”) en die van het kind. De belangen van het
kind vormen een eerste overweging. Het belang van de moeder bij verhuizing kan zwaarder
wegen dan de andere belangen, mits zij de verhuizing voldoende heeft doordacht, voorbereid
en de noodzaak aan kan tonen. Wanneer de moeder abrupt verhuist of van plan is te verhuizen
zonder de vader te informeren of consulteren en geen contact tussen de vader en het kind
toestaat of onvoldoende heeft nagedacht over de invulling van het contact na de verhuizing,
heeft de moeder in veel situaties de belangen van het kind uit het oog verloren. De rechter
stelt dergelijk handelen niet op prijs. Het belang van het kind bij een band of omgang met de
vader en het opgroeien in de vertrouwde omgeving weegt in dat geval meestal zwaarder. De
vader heeft in dat opzicht een sterke positie, omdat het belang van het kind bij omgang ook in
het belang van de vader is. Van belang is wel dat er voorafgaand of tot aan de verhuizing
enige omgang tussen de vader en het kind heeft plaatsgevonden. Uit het
jurisprudentieonderzoek van mr J. Terpstra blijkt dat de vader in dergelijke zaken gezamenlijk
dan wel eenhoofdig gezag krijgt over het kind of dat de moeder een verbod tot verhuizing
krijgt opgelegd. Echter al deze op het eerste gezicht positieve uitspraken ten spijt, de meeste
vaders krijgen hun kinderen hier vaak niet (zomaar) mee terug naar Nederland. Ook om deze
reden is de adviescommissie positief over het wetsvoorstel 34605.
Ten aanzien van de oplossingen voor problemen door huidige gezagswetgeving, is de
adviescommissie tot slot positief over het voorgestelde nieuwe artikel 1:253s ba BW waarin
wordt bepaald dat voortaan op verzoek aantekening kan worden gemaakt ingeval de moeder
van het kind het gezag over het kind van rechtswege alleen uitoefent bijvoorbeeld in de
situatie waarin een kind geen vader (meer) heeft. Dit leidt op dit moment regelmatig bij
internationale grensoverschrijdingen tot problemen voor de moeder en het kind vanwege het
ontbreken van een aantekening in het gezagsregister. Een moeder kan dan vaak niet aantonen
dat er geen toestemming van een andere ouder nodig is om internationaal te reizen. Door de
mogelijkheid te bieden aantekening te maken van eenhoofdig gezag van rechtswege wordt dat
vergemakkelijkt.
5

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
Ad – Onderdeel E [art. 1:252]
Tot slot merkt de adviescommissie op dat op pagina 19 van de Memorie van Toelichting
onder het kopje “Onderdeel E [artikel 1:252]” ten onrechte staat “In deze gevallen ontstaat na
erkenning van het kind niet automatisch het gezamenlijk gezag”. Volgens de adviescommissie
moet dit zijn “In deze gevallen ontstaat na het juridisch ouder worden niet automatisch het
gezamenlijk gezag”.

NVVB
Graag reageren wij op het wetsvoorstel dat beoogt het van rechtswege verkrijgen van gezag
over de minderjarige bij erkenning.
Het wetsvoorstel
Het zal voor veel ongehuwde ouders een uitkomst zijn als het gezag bij erkenning in beginsel
van rechtswege ontstaat. Voelt de ambtenaar van de burgerlijke stand zich nu nog steeds
genoodzaakt om bij erkenning te wijzen op het feit dat er geen ouderlijk gezag door de
erkenning ontstaat, na invoering van deze wijziging zal hij eenvoudig kunnen aangeven dat
het met de erkenning ook direct is geregeld. Wel is gekozen voor een gecompliceerde
regeling, waarbij de ambtenaar van de burgerlijke stand steeds ter gelegenheid van de
erkenning zal moeten onderzoeken of er geen belemmeringen zijn voor de verkrijging van het
gezag. Vooral in gevallen met een interlandelijke component zal dat niet altijd eenvoudig
vastgesteld kunnen worden. Terecht is de mogelijkheid voor de ambtenaar opgenomen om te
kunnen vaststellen dat er onvoldoende zekerheid over het gezag is verkregen. Denkbaar was
ook geweest om te kiezen voor een eenvoudiger regeling, waarbij het gezag alleen door
samenwonende ouders van rechtswege zou zijn verkregen. Hoe dan ook is de NVVB
verheugd dat de dubbele registratie, eerst van erkenning en vervolgens van gezag, wordt
vereenvoudigd tot één lokethandeling voor de burger.
Terugwerkende kracht en overgangsrecht
Daarentegen zal de ambtenaar van de burgerlijke stand moeten kunnen uitleggen hoe het zit
met erkenningen die voor de invoering van de nieuwe regels zijn gedaan. Er is geen
terugwerkende kracht geregeld en geen overgangsrecht. Zodra de datum inwerkingtreding is
bereikt zijn de gevolgen van erkenning voor het gezag anders dan nu het geval is.
Bij een erkenning gedaan tijdens de zwangerschap zal het gezag voor de erkenner ingaan op
de dag van geboorte. Als de erkenner echter voor inwerkingtreding van de wetswijziging de
ongeboren vrucht heeft erkend, dan krijgt hij niet van rechtswege het gezag. Het is dus
mogelijk dat bijvoorbeeld een half jaar na inwerkingtreding een kind wordt geboren die net
voor de wetswijziging als ongeboren vrucht is erkend. Deze erkenner en de moeder zullen dan
alsnog bij de griffier van de rechtbank een gezamenlijk verzoek voor ouderlijk gezag voor de
erkenner moeten indienen. Is hier bewust voor gekozen?
Middelen
Wij verwachten van het Rijk in aanloop naar de invoering van de wetswijziging en ook
daarna, dat er voldoende duidelijk voorlichtingsmateriaal beschikbaar is, waarmee burgers die
het betreft eenduidig kunnen worden geïnformeerd. Ook moeten middelen beschikbaar
worden gesteld voor de opleiding en instructie van ambtenaren van de burgerlijke stand. Zij
moeten immers voldoende worden toegerust om de belangrijke vaststelling van het gezag
correct uit te voeren. Ook de extra werkzaamheden brengen kosten met zich mee, waarvoor
6

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
compensatie nodig is.
Gezagsregister
In de Memorie van Toelichting staat op pagina 15:
“In het wetsvoorstel is voorts opgenomen in een nieuw artikel 1:253s ba BW dat voortaan op
verzoek aantekening gemaakt kan worden ingeval de moeder van het kind het gezag over het
kind van rechtswege alleen uitoefent. Daar is bijvoorbeeld sprake van wanneer het kind geen
vader heeft. Dit leidt echter bij internationale grensoverschrijdingen tot problemen voor de
moeder en het kind vanwege het ontbreken van aantekening in het gezagsregister, zo heeft het
Centrum voor internationale kinderontvoering geconstateerd.”
Dit doet zich ook voor indien één van de ouders vroegtijdig komt te overlijden. Dat er
vervolgens alleenhoofdig gezag is voor de achterblijvende ouder wordt nu niet in het
gezagsregister aangetekend. De geschetste problemen doen zich dán ook voor. Vandaar dat
wij verzoeken in de wijziging mee te nemen dat ook na overlijden van een van de
gezagdragende ouder op verzoek aantekening kan worden gemaakt dat de andere ouder alleen
gezag heeft over het kind.
Rechtswaarborgen en -middelen
Er is gekozen voor een procedure waarin het gezag niet uit de wet voortvloeit, maar uit het
feit dat de ambtenaar van de burgerlijke stand heeft vastgesteld dat aan de wettelijke vereisten
is voldaan. Dat heeft gevolgen voor de rechtspositie van betrokkenen. In de wet hebben wij
geen rechtswaarborgen aangetroffen voor het geval dat een ambtenaar van de burgerlijke
stand ten onrechte concludeert dat de erkenner het gezag verkrijgt. Denkbaar is bijvoorbeeld
dat de ambtenaar van de burgerlijke stand niet bekend is met een (recente) beslissing van een
rechter om de moeder uit het gezag te ontheffen. Omdat de ambtenaar niet heeft vastgesteld
dat er beletselen zijn, lijkt de erkenner in dat geval, ten onrechte, toch het gezag te verkrijgen.
Is dat correct? Zo ja, wie kan daartegen opkomen? Op grond van welke bepaling? Deze
regeling bevat alleen een mogelijkheid voor de ouders zelf om tegen een weigering van de
ABS op te komen. Wij vragen ons af of daarmee volstaan kan worden met het oog op de
belangen van het kind.
Welke rechtsmiddelen heeft de erkenner indien de ABS weigert om deze vaststelling te doen?
In zijn algemeenheid voorziet deze regeling niet in de verlening van toegang van de ABS tot
het gezagsregister. Die toegang is echter wel een vereiste om de regeling correct uit te kunnen
voeren. Hoe gaat die toegang geregeld worden?
Uit de regeling blijkt niet duidelijk op welke manier de verklaring van ouders aan de ABS dat
zij geen gezamenlijk gezag wensen wordt vastgelegd. Voor de hand ligt dat de ABS dit in de
akte vermeldt. Dat vereist dan aanpassing van artikel 49 BBS.
Regeling erkenning bij de notaris
De regeling voor erkenning bij de notaris roept veel vragen op. Enkele daarvan zijn: Wie kan
om de vaststelling verzoeken? Of doet de ambtenaar dat ambtshalve? Als dat het geval is,
welke ambtenaar van de burgerlijke stand moet dit dan ambtshalve doen? Die van de
erkenningsgemeente? De geboortegemeente? De woongemeente? Of een andere ABS?
Waarom wordt deze vaststelling niet aangetekend in het gezagsregister?
In alle gevallen gezag registreren
De belangrijkste vraag is echter waaruit blijkt dat de vaststelling door de ABS heeft
plaatsgevonden. Deze wordt immers niet vermeld in het gezagsregister, waarin alleen wordt
vermeld dat de ABS heeft vastgesteld dat géén gezag is verkregen.
De mogelijkheid blijft bestaan om gezag bij het gezagsregister te laten registeren. Dat is
7

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
vooral van belang voor personen die hun kind hebben erkend voor de invoering van deze
regeling. In deze gevallen wordt het verkregen gezag wel geregistreerd in het gezagsregister.
Dat is terecht, maar het compliceert de registratie van gezag nog verder. Wij zijn van mening
dat het goed is om in alle gevallen gezag te registreren, en niet alleen in de nu in de wet
opgesomde gevallen.
Tot slot
Ten slotte nog enkele opmerkingen:
1.
Het zou goed zijn als bij de wijziging van artikel 1:204 BW ook meteen de regeling
voor toestemming van de moeder wordt heroverwogen. De wet vereist toestemming
van de moeder voor de erkenning, maar bevat geen regeling voor de toestemming van
een kwetsbare moeder, bijvoorbeeld omdat zij minderjarig is of onder curatele staat.
Ook in die gevallen kan het kind met haar toestemming worden erkend, en staat haar
ouder of curator buiten spel. Het risico bestaat dan dat de erkenner de moeder beweegt
tot het geven van een toestemming die niet in haar belang is.
2.
Als de erkenning in het buitenland heeft plaatsgevonden is niet duidelijk hoe het
gezag moet worden aangetekend of wie dat doet?
3.
In het wetsvoorstel staat een typefout: de wijziging onder E van art. 1:252 verwijst
naar de tekst artikel 1:251b “de ouder of de erkenner”. In de wettekst staat echter: “de
moeder en de erkenner”.

Raad voor de rechtspraak
Bij brief van 29 maart 2018, verzocht u de Raad voor de rechtspraak (de ‘Raad’) advies uit te
brengen inzake het Voorstel van wet van de leden Bergkamp en Koopmans tot wijziging van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met directe koppeling erkenning en
gezamenlijk gezag voor ongehuwde en niet-geregistreerde partners (het ‘Wetsvoorstel). De
Raad verzoekt u dit advies onder de aandacht te brengen van de mede initiatiefnemer van dit
Wetsvoorstel.
HET WETSVOORSTEL
Het Wetsvoorstel betreft een automatische koppeling tussen erkenning en gezag voor
ongehuwde en niet-geregistreerde partners.
Volgens het huidige recht verkrijgen gehuwde ouders en ouders met een geregistreerd
partnerschap van rechtswege gezamenlijk het ouderlijk gezag. Voor het verkrijgen van
ouderlijk gezag moet de ongehuwde ouder die het kind heeft erkend een extra stap zetten:
Deze ouder moet nog gezamenlijk met de andere ouder een verzoek tot het gezamenlijk
uitoefenen van gezag indienen bij de rechtbank. Weigert de gezagsouder de erkenner het
gezag, dan moet deze, om het gezag te krijgen, de rechtbank benaderen om te verzoeken mede
met het gezag te worden belast. Deze huidige wetgeving is volgens initiatiefnemers
onrechtvaardig en zij willen dit ongerechtvaardigde onderscheid tussen de verschillende
relatievormen van ouders wegnemen. Ook willen zij problemen ten gevolge van het ontbreken
van gezamenlijk gezag oplossen, de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek (het BW) beter
laten aansluiten bij de behoeften van de veranderde samenleving en het belang van het kind
beter waarborgen. Volgens het Wetsvoorstel krijgt de ambtenaar van de burgerlijk stand (de
ABS) een uitbreiding van taken, die tevens door de griffier van de rechtbank worden
uitgevoerd, en dient het Centraal Gezagsregister (het CGr) ontsloten te worden zodat ook de
8

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
ABS daarin kan werken.
Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt.
HOOFDLIJNEN VAN HET ADVIES
De Raad kan zich vinden in een eenvoudige en goede koppeling tussen erkenning en gezag,
mits dit op zodanige wijze wordt gedaan dat dit niet drempelverhogend wordt voor de
erkenning van kinderen. In het advies wordt ingegaan op juridische knelpunten. Het advies
focust daarnaast op belangrijke vraagstukken (ook IT) die de uitvoering van het Wetsvoorstel
met zich brengt.
ADVIES
Allereerst wijst de Raad erop dat in verband met nieuwe samenlevingsvormen en
gezinssamenstellingen de Staatscommissie Herijking familierecht in haar eindrapport een
groot aantal aanbevelingen doet voor herziening van het familierecht. De door
initiatiefnemers gesignaleerde onrechtvaardigheden verdienen het een plaats te krijgen in de
discussie over de inrichting van het familierecht die aan de hand van dit rapport gevoerd zal
gaan worden. Met name de vraag of niet gehuwde of geregistreerde ouders van rechtswege
ouderlijk gezag moeten krijgen zou hierin naar de mening van de Raad moeten worden
meegenomen.1
Naast deze meer principiële wens om ongelijkheid tussen verschillende ouderrelaties op te
heffen wordt in de Memorie van Toelichting (de MvT) gewezen op de groter wordende
hoeveelheid kinderen die buiten een huwelijk of geregistreerd partnerschap worden geboren.
Juist in die situaties zullen ouders ten behoeve van hun kinderen maar ook voor zichzelf meer
zelf moeten organiseren en afspreken, zoals de juridische erkenning van een kind door de
andere ouder en het vastleggen van gezag. Volgens de MvT laten veel ouders door
onwetendheid na om na de erkenning ook het gezamenlijk gezag aan te vragen en gaat het om
een grote groep kinderen, volgens het aangehaalde CBS onderzoek zijn in 2015 ongeveer
75.000 kinderen geboren bij niet gehuwde en niet geregistreerde ouders. Bij elke volgende
geboorte neemt dit percentage met ongeveer 10 procent af. De vraag moet worden gesteld of
de zogenoemde onwetendheid nog een probleem is en hoe groot dat probleem dan is. Deze
vraag komt verderop in het advies aan de orde.
De in het Wetsvoorstel omschreven directe koppeling tussen erkenning en gezamenlijk gezag
roept juridische vragen op en vragen over de uitvoerbaarheid. Uitgangspunt daarbij is dat voor
een goede uitvoering in de praktijk eenvoudige en heldere wetgeving van groot belang is
evenals een duidelijke rolverdeling van betrokken instanties.
De Raad kan zich vinden in een eenvoudige en goede koppeling tussen erkenning en gezag,
mits dat op zodanige wijze wordt gedaan dat dit niet drempelverhogend wordt voor de
erkenning van kinderen. De Raad acht het primair van belang dat kinderen juridisch erkend
worden en juridisch ouderschap ontstaat. De vraag is of met het Wetsvoorstel het risico
ontstaat dat meer moeders zich gaan verzetten tegen de erkenning door de andere ouder,
1

Rapport van de staatscommissie Herijking ouderschap. Aanbeveling 23 : meer dan de helft van de eerstgeborenen wordt buiten
huwelijk of geregistreerd partnerschap geboren. De overheid dient te bevorderen dat de betrokkenen in die gevallen vroegtijdig
voorlichting ontvangen over de regels omtrent het ontstaan van juridisch ouderschap en gezag. die voorlichting moet niet alleen via de
ambtenaar van de burgerlijke stand, maar ook via verloskundigen en eventueel betrokken medici. Aanbeveling 39: faciliteren dat de
wens tot uitoefening van gezamenlijk gezag door juridische ouders die niet met elkaar zijn gehuwd of een geregistreerd partnerschap zijn
aangegaan, vôôr de geboorte van het kind kenbaar kan worden gemaakt, waarna het gezamenlijk ouderlijk gezag ontstaat op het tijdstip
van geboorte van het kind (evenals dit het geval is als de ouders met elkaar zijn gehuwd of een geregistreerd partnerschap zijn
aangegaan.)

9

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
waardoor de erkenning zou uitblijven. De Raad acht dit risico met de huidige formuleringen
geenszins verwaarloosbaar. Is gedacht aan de moeder die instemt met erkenning en omgang
maar die - bijvoorbeeld om ontvoering naar het buitenland te voorkomen - ter bescherming
van het kind geen gezag met de andere ouder wenst? Initiatiefnemers noemen het ontbreken
van gezamenlijk gezag een risico voor de niet met gezag belaste ouder en het belang van het
kind indien de met gezag belaste ouder het kind mee neemt naar het buitenland, er kan dan
juridisch niet worden gesproken van kinderontvoering. De Raad adviseert in de MvT ook in te
gaan op de keerzijde, waarin een ouder met eenhoofdig gezag daarmee juist bescherming kan
bieden aan het kind. De Raad beveelt aan de wetgeving zo te formuleren dat een moeder die
wel in wil stemmen met erkenning maar niet met gezamenlijk gezag de erkenning nog steeds,
net als nu, op eenvoudige wijze kan realiseren. Dit met behoud van de juridische
mogelijkheden voor de erkenner om daarna via de rechter het gezag te verkrijgen.
Ouderlijk gezag van rechtswege of vaststellen.
De wet en de toelichting wekken de indruk dat, in tegenstelling tot het uitgangspunt dat
erkenning gepaard gaat met het ontstaan van gezamenlijk gezag, de ambtenaar van de ABS
een rol krijgt in vaststelling van het gezamenlijk gezag. In de MvT wordt gesproken over het
“van rechtswege ontstaan van gezamenlijk gezag” en over het “vaststellen” van gezamenlijk
gezag (paragraaf 4.1.1) door de ABS. Er worden hier twee rechtsfiguren door elkaar gebruikt.
Het moet volstrekt helder zijn en ook blijken uit de MvT dat als gezag bij erkenning van
rechtswege ontstaat, er geen rol voor de ABS is om dat gezag vast te stellen’. De huidige
woordkeuze, hoe beperkt ook, zorgt voor verwarring ten aanzien van de in dit wetsvoorstel
neergelegde rol voor de ABS. De Raad adviseert de teksten aan te passen zodat
eenduidigheid van het uitgangspunt ontstaat.
Voorgesteld wordt dat de ABS op het tijdstip van de erkenning vaststelt of er al dan geen
beletselen zijn tegen van rechtswege gezamenlijk gezag. Deze beletselen zijn volgens artikel
1:251 b eerste lid BW dat:
a. de moeder of de erkenner onbevoegd is tot het gezag;
b. het gezag van de moeder of de erkenner is beëindigd en de andere ouder het gezag
uitoefent;
c. een voogd met het gezag over het kind is belast;
d. de voorziening in het gezag over het kind is komen te ontbreken;
e. de ouder die het gezag heeft, dit gezamenlijk met een ander dan een ouder uitoefent;
f. de moeder en de erkenner gezamenlijk door overlegging van een daartoe strekkende
notariële akte of ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand verklaren dat
het gezag alleen door de moeder wordt uitgeoefend;
g. de erkenning plaatsvindt op grond van de vervangende toestemming, bedoeld in
artikel 204, derde of vierde lid; of
h. naar zijn oordeel onvoldoende is komen vast te staan dat de gronden, bedoeld onder a
tot en met g, afwezig zijn.
De ABS kan vaststellen dat er al dan geen beletselen zijn, maar daarmee stelt hij niet het
gezag vast. De vaststelling door de ABS dat er geen beletselen zijn, betekent niet dat
erkenners er zeker van kunnen zijn dat zij gezamenlijk met de moeder gezag hebben.
Immers, de erkenning kan (ruim) voor de geboorte van het kind gedaan worden, terwijl gezag
pas aanvangt ten tijde van de geboorte. Ter illustratie het volgende: ten tijde van de geboorte
en eerst na het moment van erkenning blijkt van een beletsel voor gezamenlijk gezag,
bijvoorbeeld omdat de vader tussen de erkenning en de geboorte onder curatele is gesteld. In
dat geval is er, ondanks dat er door de ABS bij de erkenning is vastgesteld dat er geen
10

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
beletselen waren, toch geen gezamenlijk gezag van rechtswege ontstaan. Immers, de vader
was onbevoegd tot het gezag.
Uit de wet zat duidelijker moeten blijken dat het niet de taak is van de ARS om al dan niet
(impliciet) te beslissen over het gezag, maar dat het ontstaan van gezamenlijk gezag van
rechtswege afhankelijk is van andere omstandigheden. Er is ofwel sprake van gezag van
rechtswege, ofwel er vindt een beoordeling plaats; nu is er ruimte voor beide.
Om beter zichtbaar te maken welke rol de ABS heeft en welke gevolgen de erkenning heeft,
wordt voorgesteld om in de wet op te nemen dat de ABS de erkenning evenals de eventueel
aanwezige beletselen in het CGr aantekent (of doet aantekenen). Op die manier wordt
duidelijk dat de taak van de ABS beperkt is tot signaleren en registreren.
De in artikel 1:25lb eerste lid BW genoemde beletselen zijn reeds (in artikel 1:252 BW)
bestaande wettelijke beletselen met uitzondering van het laatst genoemde onder h. Dit nieuwe
beletsel is dat naar het oordeel van de ABS onvoldoende is komen vast te staan dat de
gronden, bedoeld onder a tot en met g, afwezig zijn. Volgens de MvT is de onder h genoemde
belemmering opgenomen om te voorkomen dat in situaties die complexer dan gemiddeld zijn,
zoals oordeelsvorming over een buitenlandse gezagsvoorziening, de moeder en de erkenner
informatie achterhouden teneinde gezag te verkrijgen. Ook wordt volgens de MvT zo
voorkomen dat eventuele problemen bij het vaststellen van gezag niet leiden tot vertraging bij
de erkenning.
Gelet op het grote aantal ambtenaren van de burgerlijke stand dat de aan- of afwezigheid van
beletselen moet gaan vaststellen ontstaat hier volgens de Raad het risico op rechtsongelijkheid
en gebrek aan transparantie van beslissingen van de ARS. De Raad adviseert het onder h.
genoemde beletsel te heroverwegen.
Tegen de vaststelling van dit beletsel kan in beroep worden gegaan bij de rechtbank. De Raad
verwacht dat deze nieuwe beroepsmogelijkheid tot een toename van zaken leidt.
Erkenning via de notaris
In artikel 1:251b lid 3 BW dat ziet op de erkenning ten overstaan van een notaris wordt het
beginsel van een directe koppeling tussen erkenning en gezag los gelaten. In het artikel wordt
voorgesteld om in deze gevallen niet aan te haken bij de erkenning maar bij het moment
waarop de ABS, nadat hij door de notaris op de hoogte is gesteld van de erkenning,
constateert dat er geen beletselen zijn tegen gezamenlijk gezag. Dit veroorzaakt mogelijk
onduidelijke procedures voor de ABS en de ouders. Hoe krijgt dit vorm in de praktijk? Toetst
de ABS in bijzijn van de moeder en de erkenner? Hoe weten ouders of en wanneer er sprake
is van gezamenlijk gezag?
Uitzonderingen op een hoofdregel moeten omwille van de duidelijkheid beperkt worden tot
het hoogst noodzakelijke. Veruit de meeste erkenningen gaan via de ABS. Erkenningen
middels notariële akten vinden doorgaans plaats om kinderen alsnog een
afstammingsrechteljke/erfrechtelijke relatie te laten krijgen dan wel omdat een erkenner niet
in de gelegenheid is om erkenning via de ABS te laten plaatsvinden. De Raad geeft in
overweging om voor de beperkte hoeveelheid gevallen waar een minderjarig kind betrokken
is de oude regeling om gezag te kunnen krijgen te handhaven.
Rechtsbescherming
De Raad mist in de MvT een duidelijke uiteenzetting van de wijze waarop de
rechtsbescherming is geregeld. De tekst (blz. 11 MvT) lijkt te suggereren dat tegen een besluit
van de ABS een beroepsprocedure bij de bestuursrechter mogelijk is (zie artikel 8:1 Awb:
“beroep instellen tegen “) terwijl in de bijhorende noot verwezen wordt naar de civiele
11

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
procedure die is geregeld in artikel 1:27 BW (“verzoek indienen bij de rechtbank”). De Raad
adviseert u in de MvT duidelijk te beschrijven hoe de rechtsbescherming tegen het betreffende
besluit van de ABS is geregeld. Daarbij merkt de Raad op dat hij ervan uitgaat dat de civiele
rechter bevoegd wordt, gezien de inhoud van de betreffende materie. Mocht dit anders zijn en
toch een bestuursrechtelijke procedure worden beoogd, dan wordt de Raad graag in de
gelegenheid gesteld hierover aanvullend te adviseren.
Internationaal privaatrechtelijke aspecten
Ten aanzien van het in de MvT opgenomen schema (op pagina 16 onderaan) waarin de ipraspecten zijn weergegeven, een aantal opmerkingen:
Een vader met een buitenlandse nationaliteit die in Nederland een kind wil erkennen, zou dit
kunnen doen op grond van artikel 1:203 BW. Dat is onjuist: het toepasselijke recht op de
erkenning wordt bepaald door artikel 10:95 BW. De vader met de buitenlandse nationaliteit
kan vaak juist niet op grond van artikel 1:203 BW erkennen maar slechts op grond van het
recht van de staat van zijn eigen nationaliteit.
In hetzelfde schema staat dat gezag verkregen via buitenlands recht via artikel 10:101 BW
erkend kan worden. Dat is onjuist: artikel 10:10 1 BW gaat over rechtsfeiten of
rechtshandelingen waarbij familierechtelijke betrekkingen tot stand komen of gewijzigd
worden. De vraag wie gezag over een kind heeft, valt niet onder het begrip familierechteiijke
betrekking”, welk begrip slechts ziet op afstammingsvraagstukken (met inbegrip van
erkenning). Voor erkenning van buitenlandse rechtsfeiten of rechtshandelingen met
betrekking tot gezag gelden andere bepalingen (en verdragen).
Het Centraal Gezagsregister, IT gevolgen
Om hun doelen te bereiken stellen initiatiefnemers voor:
- Voor de ABS toegang tot en werken in het CGr van de Rechtspraak
- Aanpassing cq toevoeging van applicaties in het COr ( nieuwe belemmeringen volgens
de ABS
• tegen gezag en aantekening dat moeder het gezag van rechtswege alleen uitoefent)
- Een CGr dat voor de gebruiker overzichtelijk en helder weergeeft wat het aanwezig
zijn of
• ontbreken van een aantekening in het register betekent.
Bij het Wetsvoorstel is geen voorstel tot wijziging van het Besluit gezagsregisters gevoegd.
Een gelijktijdige indiening is wel noodzakelijk nu het Besluit de basis vormt voor de
inrichting van het CGr. De Raad adviseert initiatiefnemers hierin te voorzien.
Het Wetsvoorstel leidt tot niet geringe en fundamentele veranderingen in het COr.
De vraag dient gesteld te worden of dat nodig, wenselijk en verantwoord is om de doelen te
bereiken. Verantwoord, gezien in de verhouding kosten en resultaat.
Het Wetsvoorstel beperkt zich tot de opmerking dat tussen de ABS en de griffier een goed
werkproces tot stand moet worden gebracht. Er zijn echter veel meer en complexe
onderwerpen die bedacht en geregeld zullen moeten worden.
Voor de ontsluiting van het CGr moet worden gedacht aan:
- afspraken over het beheer van het CGr,
- verdeling van de kosten van gebruik en beheer,
- wie zijn daarbij de partijen? Moet daarbij worden gedacht aan de individuele
gemeenten, de VNG?
- de beveiliging
12

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
-

privacy regels
verantwoordelijkheden tav foute invoeringen

Nu de uitwerking op deze punten geheel ontbreekt is voor de Raad zelfs bij benadering niet in
te schatten welke kosten gemaakt zullen moeten worden. Niet duidelijk is welke instanties
betrokken moeten worden bij een eventueel vooronderzoek naar kosten van een ontsluiting.
Voor verdere voorbeelden van vragen zie bijlage 1 bij dit advies.
Ten aanzien van de kisten met betrekking tot het CGr behoudt de Raad zich daarom alle
rechten voor.
Is het Wetsvoorstel nodig vanwege onwetendheid?
Het meer principiële doet van initiatiefnemers — het wegnemen van een ongerechtvaardigd
onderscheid tussen gehuwde en geregistreerde ouders en ouders die niet gehuwd of
geregistreerd zijn- betreft een vraag die bezien en besproken moet worden in de meer
algemene discussie die in de politiek over de inrichting van het familierecht.
De overige doelen van het Wetsvoorstel houden verband met de zogenoemde onwetendheid
van ouders. Volgens het aangehaalde CBS onderzoek zijn in 2015 ongeveer 75.000 kinderen
geboren bij niet gehuwde en niet geregistreerde ouders. Is de aangevoerde onwetendheid van
ouders (nog) groot? De Raad merkt hier op dat het CGr inmiddels gedigitaliseerd en
geautomatiseerd is.
Ouders kunnen gezamenlijk digitaal een verzoek tot gezamenlijk gezag bij de rechtbank
indienen. Dit verzoek wordt geautomatiseerd gecontroleerd en — indien er geen beletselen zij
n- geregistreerd in het CGr. In geval van juridische onduidelijkheden wordt de aanvraag
doorgeleid naar de griffier die met menskracht de zaak beoordeelt.
Het aantal digitaal ingediende gezamenlijke verzoeken tot gezamenlijk ouderlijk gezag stijgt
jaarlijks. In 2017 waren dat 49.402 verzoeken. De Raad constateert dat inmiddels een
aanzienlijk deel van de ouders die niet gehuwd of geregistreerd zijn de weg weet te vinden
naar het ouderlijk gezag. Daarnaast bestaat nog de mogelijkheid voor de papieren weg. In
2017 zijn in totaal 50.849 inschrijvingen van gezamenlijk gezag in het CGr gedaan. De Raad
acht brede bekendheid over de aanvraag van gezamenlijk gezag van groot belang. Daarbij
sluit hij aan bij aanbeveling 23 van de Staatscommissie Herijking Ouderschap waar gewezen
wordt op de taak van de overheid om vroegtijdig goede voorlichting te geven (zie noot 2 van
dit advies). De verwachting is dat daarmee nog meer ouders dan nu de weg naar de
gezamenlijke digitale aanvraag weten te vinden.
Betrouwbaarheid van het CGr
Volgens de Raad leiden het doorvoeren van de voorgestelde wijzigingen en het doen van de
investeringen niet tot een betrouwbaar en helder, eenvoudig te lezen systeem waaruit het
ouderlijk gezag over een kind blijkt. Honderd procent betrouwbaar is het register niet, met
name omdat het niet alle gegevens bevat die relevant kunnen zijn bij de beoordeling of er
gezamenlijk gezag aanwezig is. Veelal betreft dit gebeurtenissen waar de rechtbank buiten
blijft en die van rechtswege gevolgen hebben. In bijlage 2 zijn hiervan voorbeelden
opgenomen.
Het CGr blijft een register dat zich niet makkelijk laat lezen, het vraagt specifieke juridische
deskundigheid. De vraag dient gesteld te worden of deze deskundigheid in voldoende mate en
overal bij de ABS aanwezig is. In dit verband verwijst de Raad naar de voorgestelde wijziging
in de Jeugdwet in verband met de wijziging van het woonplaatsbeginsel. De Raad heeft
hierover op 5 maart 2018 advies (2018-06) uitgebracht. Uit de toelichting op dat voorstel
13

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
blijkt dat medewerkers bij de gemeenten niet altijd juridisch geschoold zijn en moeite hebben
met het interpreteren van de uitspraken in het CGr om te bepalen wie er gezag heeft, dit
brengt extra uitvoeringslasten met zich en is een van de redenen voor de voorgestelde
wijziging in de Jeugdwet.
WERKLAST
De voorgestelde aanpassingen in het COr kunnen tot een aanzienlijke kostenpost leiden. De
noodzakelijke uitgangspunten en gegevens ontbreken in het wetsvoorstel echter, zodat vooraf
een realistische inschatting van de kosten niet valt te maken. Zodra het wetsvoorstel op dat
punt duidelijker is, zou de Raad voor de rechtspraak opnieuw geraadpleegd moeten worden
om alsnog een doorrekening van de kosten te kunnen maken. Het aantal beroepszaken zal
naar verwachting gaan stijgen ten gevolge van de onder artikel 1:251 b eerste lid onder h
genoemde belemmering, maar dat zal niet tot hele grote werklastgevolgen voor de
Rechtspraak leiden
CONCLUSIE
De Raad voor de rechtspraak onderkent het belang van het Wetsvoorstel. Het Wetsvoorstel
stuit in zijn huidige vorm echter op een aantal zwaarwegende bezwaren. De Raad voor de
rechtspraak vraagt u daarom met klem om het Wetsvoorstel op de in dit advies genoemde
onderdelen te verduidelijken en aan te passen.
TOT SLOT
Indien na het uitbrengen van dit advies het Wetsvoorstel op belangrijke onderdelen wordt
gewijzigd of indien uit nadere uitvoeringsregelgeving belangrijke werklastgevolgen
voortvloeien, dan wordt de Raad graag in de gelegenheid gesteld daarover aanvullend te
adviseren. Met het oog op de voorbereiding van de gerechten op de invoering van het
Wetsvoorstel, stelt de Raad er prijs op als hij geïnformeerd wordt over de indiening van het
Wetsvoorstel bij de Tweede en de Eerste Kamer en de plaatsing van de definitieve wetstekst
in het Staats blad. Ook eventuele nadere regelgeving volgend op dit Wetsvoorstel met
gevolgen voor de rechtspleging valt binnen het adviesrecht van de Raad. Voor zover van
toepassing, ontvangt de Raad graag een adviesaanvraag voor deze nadere regelgeving.
BIJLAGE 1 verdere TECHNISCHE VRAGEN MBT HET CGr
1. Het is nog helemaal niet duidelijk hoede ABS moet werken met het CGr. Moet die direct
toegang krijgen tot de appticatie, moet er een koppeling plaatsvinden tussen zijn systeem en
het CGR, moet die alleen berichtjes kunnen sturen en zo dat die leiden tot inschrijvingen? Dit
lijkt eenvoudig, maar heeft qua technische realisatie en afhankeljkheden een significante
impact.
2. Erkenning vindt regelmatig plaats véér de geboorte van het kind, de zogenoemde erkenning
van de vrucht. Op dat moment zijn mogelijk wel het geslacht en naam bekend, maar is in
ieder geval niet bekend het BSN en geboortedatum van het kind. Dus zal een naamgeving
bedacht moeten worden. Hoe kan men later dit kind terugvinden, als minimaal moet worden
gezocht op of BSN of combinatie achternaam en geboortedatum? Hoe zorgen we in deze
gevallen voor een representatieve en herleidbare registratie van het kind in het register?
3. Moet worden geautoriseerd op niveau van de gemeente, van een specifieke medewerker?
Dit heeft technische implicaties.
BIJLAGE 2: VOORBEELDEN MBT HET CGr.
Vrouw 1 en 2 zijn met elkaar gehuwd. Vrouw 1 krijgt binnen het huwelijk een kind. Vrouw 2
kan dit kind erkennen, maar zij doet dit niet. Dat betekent dat vrouw 2 niet de juridische ouder
14

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
wordt van het kind. Dit neemt niet weg dat het kind is geboren gedurende het huwelijk van de
beide vrouwen. Artikel 1 :253sa BW bepaalt dat ook de echtgenoot of de geregistreerde
partner (in dit geval vrouw 2) van de ouder (in dit geval vrouw 1) met het gezag wordt belast.
Vrouw 2 dus, ondanks dat zij geen juridisch ouder is van het kind van vrouw 1, van
rechtswege het gezag over dit kind gekregen, omdat zij met de moeder gehuwd was op het
moment van geboorte. Van rechtswege ontstaan gezag wordt echter niet geregistreerd in het
CGr.
Vrouw 1 en 2 gaan vervolgens uit elkaar en vrouw 1 krijgt een relatie met vrouw 3. Vrouw 3
besluit het kind van vrouw 1 te erkennen. Dat kan, omdat alleen vrouw 1 juridisch ouder is
van het kind, Immers is vrouw 2 nooit tot erkenning overgegaan. Vrouw 1 en 3 registeren
vervolgens het gezamenlijk gezag in het CGr. Het register accepteert deze registratie, omdat
vrouw 3 juridisch ouder is en omdat er geen aantekening vanwege het van rechtswege
ontstane gezag is geregistreerd. Het register ‘denkt’ dus dat alleen vrouw 1 met het gezag over
het kind is belast. In werkelijkheid zijn vrouw 1 en 2 met het gezag over het kind belast en
kan registratie van het gezamenlijk gezag van vrouw 1 en 3 niet geschieden, omdat een kind
maximaal over twee gezagdragende ouders kan beschikken. De registratie is dus nietig,
maar staat wel vermeld. Indien het CGr wordt geraadpleegd, dan zal de gemiddelde
buitenstaander vertrouwen op de juistheid van deze foutieve weergave in het CGr. Dit is een
van de vele voorbeelden uit de praktijk die leiden tot de conclusie dat niet zonder meer op de
inhoud van het CGr mag worden vertrouwd.
2 In het CGr wordt niet geregistreerd indien een ouder met gezag is overleden. (dit is ook niet
een taak voor de rechtbank want het betreft niet een beslissing waarbij de rechtbank betrokken
is). De ABS kan dan niet voor de overgebleven ouder en eventueel nieuwe partner dit nieuw
gewenste gezamenlijk gezag vastleggen in het CGr, ook al is er geen sprake van een beletsel,
omdat in het CGr al een gezamenlijk gezag is geregistreerd bij het kind.
BIJLAGE 3: WETSTECHNISCH EN REDACTIONEEL COMMENTAAR
De tekst van de wet; opmerkingen artikelsgewijs
Artikel 1:204 lid 5
Het voorgestelde lid 5 van artikel 1:204 BW voegt aan de dagelijkse praktijk niets toe, nu
worden verzoeken tot vervangende toestemming al veelvuldig gecombineerd met verzoeken
gezamenlijk gezag.
Artikel 1:247
Het wetsvoorstel voegt op dit punt niets toe.
Artikel 251b lid 1
Naast de opmerkingen die al zijn gemaakt ten aanzien van het uitgangspunt van dit
wetsvoorstel nog een aanvullend punt: de tekst zoals die nu luidt, doet ten onrechte lijken
alsof een gezagsbeletsel er niet meer toe doet en niet in de weg staat aan het ontstaan van
gezamenlijk gezag als de ABS het niet bij de erkenning heeft vastgesteld. Een beletsel kan
ook nog relevant zijn nadat door de ABS is vastgesteld dat ten tijde van de erkenning geen
sprake is van beletselen. De Raad meent voorts dat vaststelling van de beletselen onder a t/m e
onnodig is nu deze al volgen uit de wet. Evident is vooral dat er duidelijkheid moet zijn over
het gezag en dat blijkt lastig te bewerkstelligen in liet huidige CGr. De regeling zoals
voorgesteld zal naar de inschatting van de Raad een schijnwerkelijkheid opleveren, nu niet
alle relevante gezagsfeiten/beslissingen in het CGr worden opgenomen.
15

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.

Artikel 1:251b lid 1 sub a
De vaststelling dat de moeder onbevoegd is tot het gezag (in de gevallen dat dit niet worden
vastgesteld dat zij daarom bevoegd is tot het gezag) is niet op zijn plaats bij de ABS: dat doet
de ABS normaliter ook niet bij een geboorteaangifte (en bij geboorte ontstaat van rechtswege
gezag bij de moeder, tenzij zij onbevoegd daartoe is. Daarin is echter geen rol voor de
ambtenaar weggelegd). Zou hier ‘de moeder’ niet weggelaten moeten worden en enkel
bepaald moeten worden dat de ABS een vaststelling doet t.a.v. de onbevoegdheid van de
erkenner?
Artikel 1:251b lid 1 sub c
Hoewel wordt aangesloten bij huidige wetgeving (artikel 1:252) wordt toch opgemerkt dat
gezag van een voogd niet wordt aangeduid als gezag, maar als voogdij.
Artikel 1:251b lid 1 sub f
Verwezen wordt naar de inleidende opmerkingen m.b.t. het verhogen van een risico tot
weigering van erkenning; de tekst zou hier zo geformuleerd moeten worden dat er geen
gezamenlijke verklaring moet worden afgelegd, maar dat volstaan kan worden met een
verklaring van moeder daar niet mee in te stemmen.
Tevens wordt opgemerkt dat de tekst van sub f niet klopt met de toelichting bij dat artikel
waarin staat: “Dit betreft ten eerste de situatie waarbij de moeder en de erkenner bij notariële
akte of ten overstaan van de ABS schriftelijk verklaren dat de man respectievelijk de
duomoeder gezamenlijk het gezag over het kind uitoefenen (lid 1, aanhef en onderdeel f
(nieuw))”, terwijl sub f ziet op de verklaring “dat het gezag alleen door de moeder wordt
uitgeoefend”.
Artikel 1:251b lid 1 sub h
Voorstel is om dit onderdeel te laten vervallen vanwege het ontstaan van onduidelijke
procedure momenten bij de ABS, groter risico op rechtsongelijkheid en transparantie en
gezien de ingewikkeldere formulering. Dergelijke beoordelingen zouden bij de familierechter
moeten blijven liggen. Opgemerkt wordt dat bij een verzoek o.g.v. artikel 1 :252 BW een
vergelijkbare ‘restbepaling’, terecht, ontbreekt.
Artikel 1:251b lid 4
Gemist wordt een artikel dat bepaalt dat van de erkenning zelf aantekening in het CGr moet
worden gedaan.

Staatscommissie voor het Internationaal Privaatrecht
1. Adviesaanvrage
Bij brief van 29 maart 2018 hebben de Tweede Kamerleden Bergkamp (D66) en Koopmans
(VVD) de Staatscommissie verzocht om te reageren op de voorgenomen wijziging van het door
hen ingediende Voorstel van wet tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in
verband met directe koppeling van erkenning en gezamenlijk gezag voor ongehuwde en nietgeregistreerde partners (34 605 nr. 5; hierna: gewijzigd wetsvoorstel) en een gewijzigde
memorie van toelichting (34 605 nr. 6).
De genoemde Tweede Kamerleden (hierna: de initiatiefnemers) hebben de Staatscommissie
16

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
gevraagd in het bijzonder in te gaan op de vraag of het gewijzigd wetsvoorstel een sluitende
regeling tot stand brengt voor de vragen:
(i) hoe bij erkenningen in het buitenland de uitzonderingsgronden voor gezamenlijk gezag
worden beoordeeld, en
(ii) hoe een en ander in de praktijk kan/zal worden gerealiseerd.
Voor zover dat niet het geval is, verzoeken de initiatiefnemers de Staatscommissie te adviseren
hoe zij dat tot stand zouden kunnen brengen.
Het advies is voorbereid door de Subcommissie Personen- en familierecht van de
Staatscommissie. De Subcommissie heeft het verzoek van de initiatiefnemers besproken in haar
vergadering van 31 mei 20182. Het hierbij aangeboden advies is door de Staatscommissie
vastgesteld op 25 juni 2018.
2. Algemeen
Op grond van de huidige wetgeving verkrijgt de ongehuwde partner van de moeder die zijn of
haar kind erkent niet automatisch het gezag. Gehuwde ouders en ouders die een geregistreerd
partnerschap zijn aangegaan, verkrijgen wel van rechtswege het gezamenlijk gezag.
Het wetsvoorstel beoogt dit verschil weg te nemen door voor ongehuwde en niet-geregistreerde
partners aan de erkenning van een kind van rechtswege gezag over het kind te verbinden. In het
wetsvoorstel geldt als hoofdregel dat de erkenner samen met de moeder het gezamenlijk gezag
over het kind verkrijgt, ook indien hij of zij niet met de moeder is gehuwd of een geregistreerd
partnerschap is aangegaan (artikel 251b van het gewijzigd wetsvoorstel).
3. Internationaal privaatrechtelijke aspecten
In § 5.3 van de gewijzigde memorie van toelichting worden beschouwingen gewijd aan de
internationaal privaatrechtelijke aspecten van het wetsvoorstel. Meer in het bijzonder wordt
ingegaan op de vraag welke gevolgen een in het buitenland verrichte erkenning van een kind
door een vader met de Nederlandse nationaliteit kan hebben voor de toekenning van gezag van
rechtswege aan de vader, en voorts op de vraag of een vader met een buitenlandse nationaliteit
die in Nederland een kind wil erkennen, dit kan doen op grond van artikel 1:203, eerste lid,
onder a, BW en, zo ja, welke gevolgen dit kan hebben voor de toekenning van gezag van
rechtswege aan de vader.
De internationaal privaatrechtelijke beschouwingen in de gewijzigde memorie van toelichting
geven de Staatscommissie aanleiding tot de volgende opmerkingen.
a) Toepasselijk recht op de erkenning van een kind3
Ingevolge artikel 10:95 lid 1 BW worden de bevoegdheid tot erkenning en de voorwaarden
waaronder erkenning mogelijk is, beheerst door het nationale recht van de persoon die tot
erkenning wil overgaan. Heeft deze persoon meer dan één nationaliteit dan is bepalend het
nationale recht volgens hetwelk de erkenning mogelijk is.
Is volgens het nationale recht van de persoon die tot erkenning wil overgaan erkenning niet of
niet meer mogelijk, dan biedt het eerste lid van artikel 10:95 BW op basis van het zogenoemde
begunstigingsbeginsel4 drie mogelijkheden (‘conflictenrechtelijke herkansingen’) om
2 Mr. L. Strikwerda, vice-voorzitter van de Staatscommissie, werd aangewezen als

rapporteur.
3 Zie Asser/Vonken 10-II 2016/324-329, De Boer, Ibili (red.), Nederlands internationaal
personen- en familierecht (R&P nr. PFR3) 2017/hoofdstuk 4, par. 4.4.1 (Strikwerda), en
Vonken, T&C Personen- en Familierecht, Art. 95 Burgerlijk Wetboek Boek 10, aant. 1-6.
4 Dit aanknopingsbeginsel beoogt bij de aanwijzing van het toepasselijke recht een bij
voorbaat wenselijk geacht materieel resultaat te bevorderen. Zie Asser/Vonken 10-I
17

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
erkenning alsnog mogelijk te maken. De eerste mogelijkheid vindt plaats onder het recht van
de gewone verblijfplaats van het kind. Indien erkenning ook onder dit recht niet of niet meer
mogelijk is, is als tweede mogelijkheid toepasselijk het nationale recht van het kind. Ook hier
geldt dat indien het kind meer dan één nationaliteit heeft, bepalend is het nationale recht volgens
hetwelk de erkenning mogelijk is. Is erkenning ook onder het nationale recht van het kind niet
of niet meer mogelijk dan komt ten slotte als derde en laatste ‘conflictenrechtelijke herkansing’
in aanmerking toepassing van de wet van de gewone verblijfplaats van de persoon die tot
erkenning wil overgaan.
Artikel 10:95 BW onderwerpt de vraag of de moeder en/of het kind toestemming tot de
erkenning moet verlenen en of, bij gebreke van toestemming, deze kan worden vervangen door
een rechterlijke beslissing, aan een aparte conflictregel. Ingevolge het derde lid van het artikel
is op de toestemming het nationale recht van de moeder, onderscheidenlijk het kind van
toepassing, ongeacht welk recht ingevolge het eerste lid van het artikel van toepassing is op de
erkenning. Heeft de moeder en/of het kind naast de Nederlandse nationaliteit nog een andere
nationaliteit, dan is Nederlands recht van toepassing. Heeft de moeder en/of het kind de
nationaliteit van twee of meer vreemde staten, dan is van toepassing het nationale recht volgens
hetwelk toestemming is vereist.
In de gewijzigde memorie van toelichting wordt opgemerkt dat “(d)e vader met een
buitenlandse nationaliteit die in Nederland een kind wil erkennen, dit gewoon (kan) doen op
grond van artikel 1:203, eerste lid, onder a, van boek 1 BW” (p. 16). Ook in het op p. 16 van de
gewijzigde memorie van toelichting opgenomen schema wordt aangegeven dat op de erkenning
van een kind door een vader met een buitenlandse nationaliteit steeds het Nederlandse recht van
toepassing is (eerste blok, kolom onder het hoofdje “Erkenning”).
Naar het oordeel van de Staatscommissie is deze voorstelling van zaken niet geheel in
overeenstemming met de verwijzingsregeling van artikel 10:95 BW. Uit het eerste lid van dit
artikel moet worden opgemaakt dat de erkenning van een kind door een vader met een
buitenlandse nationaliteit in beginsel wordt beheerst door het nationale recht van de vader, dus
door buitenlands recht. Slechts indien onder het nationale recht van de vader erkenning niet of
niet meer mogelijk is, bestaat de mogelijkheid dat via een van de in het eerste lid van artikel
10:95 BW genoemde conflictenrechtelijke herkansingen Nederlands recht op de erkenning van
toepassing is, bijvoorbeeld indien het kind dat de vader wil erkennen zijn gewone verblijfplaats
in Nederland heeft of de Nederlandse nationaliteit bezit, dan wel indien de vader zijn gewone
verblijfplaats in Nederland heeft5.
b) Erkenning van de rechtsgeldigheid van een in het buitenland verrichte erkenning van een
kind6

2013/210-215, en Strikwerda, Inleiding tot het Nederlandse internationaal privaatrecht, 2015,
nr. 41.
5 Het voorschrift in het tweede lid van artikel 10:95 BW (“De akte van erkenning en de latere
vermelding van de erkenning vermelden het recht dat ingevolge lid 1 is toegepast”) mist goede
zin indien op een in Nederland verrichte erkenning steeds Nederlands recht van toepassing
zou zijn en bevestigt in zoverre dat de verwijzingsregeling van het eerste lid van artikel 10:95
BW niet steeds leidt tot toepassing van Nederlands recht.
6 Verwarrend zou kunnen zijn dat hier twee keer van “erkenning” wordt gesproken. Het eerst
bedoelde begrip erkenning ziet op de internationaal privaatrechtelijke rechtsfiguur op grond
waarvan een in het buitenland tot stand gekomen rechtsfeit of rechtshandeling hier te lande
als rechtsgeldig wordt geaccepteerd, het laatst bedoelde begrip erkenning ziet op de
familierechtelijke rechtsfiguur waarbij het ouderschap van een kind wordt aanvaard. Zie nader
18

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
De erkenning van een kind pleegt te worden neergelegd in een door een daartoe bevoegde
instantie (bijvoorbeeld een ambtenaar van de burgerlijke stand of een notaris) opgemaakte akte.
De vraag of een in het buitenland verrichte erkenning van een kind hier te lande als rechtsgeldig
kan worden erkend wordt daarom doorgaans bestreken door de in artikel 10:101 BW
neergelegde regeling inzake de erkenning van buitenslands tot stand gekomen rechtsfeiten of
rechtshandelingen waarbij familierechtelijke betrekkingen zijn vastgesteld of gewijzigd, welke
zijn neergelegd in een door een daartoe bevoegde instantie overeenkomstig de plaatselijke
voorschriften opgemaakte akte7.
Gelezen in samenhang met artikel 10:100 BW volgt uit artikel 10:101 BW dat de in het
buitenland verrichte erkenning van het kind hier te lande als rechtsgeldig wordt erkend, indien
aan de volgende voorwaarden is voldaan. De eerste voorwaarde is dat aan het opmaken van de
akte een behoorlijk onderzoek en een behoorlijke rechtspleging is voorafgegaan (artikel 10:101
lid 1 jo. artikel 10:100 lid 1 sub b BW). De tweede voorwaarde is dat de erkenning van de in de
akte neergelegde erkenning van het kind niet kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde
(artikel 10:101 lid 1 jo. artikel 10:100 lid 1 sub c BW). In artikel 10:101 lid 2 BW worden drie
gevallen omschreven waarin erkenning van de in de akte neergelegde erkenning van het kind
in elk geval onverenigbaar met de openbare orde moet worden geacht. Als derde voorwaarde
geldt dat erkenning van de in de akte neergelegde erkenning van het kind moet worden
geweigerd indien zij onverenigbaar is met een onherroepelijk geworden beslissing van de
Nederlandse rechter inzake de vaststelling of wijziging van de familierechtelijke betrekking die
het gevolg zou zijn van die erkenning van het kind (artikel 10:101 lid 1 jo. artikel 10:100 lid 3
BW).
Bij de toepassing van de tweede voorwaarde (de openbare orde-exceptie) geldt een beperking:
de erkenning van de in de akte neergelegde erkenning van het kind kan, ook wanneer daarbij
een Nederlander betrokken is, niet wegens onverenigbaarheid met de openbare orde worden
geweigerd op de enkele grond dat op de erkenning van het kind een ander recht is toegepast
dan ingevolge Nederlands conflictenrecht daarop toepasselijk zou zijn (artikel 10:101 lid 1 jo.
artikel 10:100 lid 2 BW). Er vindt dus geen zogenoemde ‘conflictenrechtelijke toets’ plaats, dat
wil zeggen dat hier het beginsel dat de Nederlandse conflictregel als richtsnoer dient voor de
erkenning van de rechtsgeldigheid van in het buitenland tot stand gekomen rechtsfeiten en
rechtshandelingen, niet geldt.
In het op p. 16 van de gewijzigde memorie van toelichting opgenomen schema wordt het
resultaat van de toepassing van de regeling van artikel 10:101 BW ten aanzien van een in het
buitenland verrichte erkenning van een kind door een Nederlandse vader weergegeven in het
met I, II en III aangeduide blok van de kolom onder het hoofdje “Erkenning”.
Naar het oordeel van de Staatscommissie is deze weergave juist, met dien verstande dat in het
geval de erkenning van het kind in het buitenland heeft plaatsgevonden met toepassing van
Nederlands recht de erkenning van de rechtsgeldigheid daarvan, anders dan kennelijk in het
Asser/Vonken 10-II 2016/346-350, De Boer, Ibili (red.), Nederlands internationaal personenen familierecht (R&P nr. PFR3) 2017/hoofdstuk 4, par. 5.1 (Strikwerda), en Vonken, T&C
Personen- en Familierecht, Art. 101 Burgerlijk Wetboek Boek 10, aant. 1 en 2.
7 In het uitzonderlijke geval dat het recht van het land waar de erkenning van het kind wordt
verricht, niet vereist dat de erkenning in een akte wordt neergelegd, voorziet de Nederlandse
wet niet in een regeling inzake de erkenning van de rechtsgeldigheid van de erkenning van het
kind in Nederland. Aangenomen moet worden dat in dat geval de in artikel 10:95 BW
neergelegde conflictregels – naar analogie – als richtsnoer dienen voor de erkenning van de
rechtsgeldigheid. Zie De Boer, Ibili (red.), Nederlands internationaal personen- en familierecht
(R&P nr. PFR3) 2017/hoofdstuk 4, par. 5.2. (Strikwerda). Zie ook: HR 19 februari 2016, NJ
2016/355 m.nt. Th.M. de Boer (ECLI:NL:HR:2016:293).
19

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
schema in het met III aangeduide blok wordt bedoeld, niet volgt uit artikel 1:203 lid 1 onder a
BW, maar ook hier uit artikel 10:101 BW. Uit het eerste lid van dit artikel, gelezen in verbinding
met het tweede lid van artikel 10:100 BW volgt immers dat een ‘conflictenrechtelijke toets’
niet wordt aangelegd, zodat erkenning van de rechtsgeldigheid van de in het buitenland
verrichte erkenning van een kind plaatsvindt, ongeacht het recht dat op de erkenning van het
kind is toegepast.
c) Toepasselijk recht op het van rechtswege verkrijgen van gezag over een kind8
De vraag welk recht van toepassing is op het van rechtswege verkrijgen van gezag over een
kind wordt geregeld in het op 1 mei 2011 voor Nederland in werking getreden Haags Verdrag
van 19 oktober 1996 inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning, de
tenuitvoerlegging en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en
en maatregelen ter bescherming van kinderen (Trb. 1997, 299, hierna: HKV 1996). Het door
het HKV 1996 gehanteerde begrip “ouderlijke verantwoordelijkheid” omvat onder meer het
gezagsrecht (artikel 3, aanhef en onder b). De vraag welk recht van toepassing is op een kwestie
van ouderlijke verantwoordelijkheid wordt geregeld in Hoofdstuk III (artikel 15-22) van het
HKV 1996. De bepalingen van dit hoofdstuk hebben blijkens artikel 20 een universeel formeel
toepassingsgebied, dat wil zeggen dat de bepalingen toepasselijk zijn, ongeacht of zij al dan
niet leiden tot toepassing van het recht van een verdragsluitende staat, en ook ongeacht of de
betrokkenen door hun gewone verblijfplaats of hun nationaliteit verbonden zijn met een
verdragsluitende staat9.
Ingevolge artikel 16 HKV 1996 wordt het van rechtswege ontstaan van ouderlijke
verantwoordelijkheid, zonder tussenkomst van een rechterlijke of administratieve autoriteit,
beheerst door het recht van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft (lid 1) en
ook het ontstaan of tenietgaan van ouderlijke verantwoordelijkheid door een overeenkomst of
een eenzijdige rechtshandeling, zonder tussenkomst van een rechterlijke autoriteit, wordt
beheerst door het recht van het land waar het kind, op het moment waarop die overeenkomst of
die eenzijdige rechtshandeling van kracht wordt, zijn gewone verblijfplaats heeft (lid 2). De op
grond van het recht van het land van de gewone verblijfplaats van het kind bestaande ouderlijke
verantwoordelijkheid blijft bestaan wanneer de gewone verblijfplaats van het kind wordt
verplaatst naar een ander land (lid 3), met dien verstande dat het van rechtswege ontstaan van
ouderlijke verantwoordelijkheid van een persoon die deze verantwoordelijkheid niet reeds heeft
onder het recht van het land van de oude gewone verblijfplaats van het kind, wordt beheerst
door het recht van het land waar het kind zijn nieuwe gewone verblijfplaats heeft (lid 4).
Uit deze verwijzingsregeling van artikel 16 volgt dat de vraag of erkenning van een kind van
rechtswege leidt tot het verkrijgen van gezag over het kind door de persoon die het kind heeft
erkend, in beginsel10 wordt beheerst door het recht van het land waar het kind zijn gewone
verblijfplaats heeft, ongeacht onder welk recht de erkenning van het kind heeft plaatsgevonden
8 Zie Van Iterson, Ouderlijke verantwoordelijkheid en kinderbescherming, Praktijkreeks IPR,

deel 4, 2011, nrs. 334-343, Asser/Vonken 10-II 2016/451-455, De Boer, Ibili (red.), Nederlands
internationaal personen- en familierecht (R&P nr. PFR3) 2017/hoofdstuk 7, par. 3.3 (De Boer),
en Vonken, T&C Personen- en Familierecht, Art. 16 Verdrag ouderlijke verantwoordelijkheid
en bescherming van kinderen, aant. 1-5.
9 Zie nader over het begrip formeel toepassingsgebied De Boer, Ibili (red.), Nederlands
internationaal personen- en familierecht (R&P nr. PFR3) 2017/hoofdstuk 1, par. 2.2 (De Boer),
en Strikwerda, Inleiding tot het Nederlandse internationaal privaatrecht, 2015, nr. 13.
10 De toepassing van het door artikel 16 lid 1 aangewezen recht kan worden geweigerd
indien deze toepassing, gelet op het belang van het kind, kennelijk in strijd zou zijn met de
openbare orde (artikel 22 HKV 1996).
20

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
(lid 1). Is bijvoorbeeld in Nederland met toepassing van Frans recht als het nationale recht van
de erkenner een kind erkend dat zijn gewone verblijfplaats in Nederland heeft, dan wordt de
vraag of de erkenning van het kind van rechtswege leidt tot het verkrijgen van gezag over het
kind, niet beheerst door Frans recht, maar door Nederlands recht. En is bijvoorbeeld in
Nederland met toepassing van Nederlands recht als het recht van de nationaliteit van de
erkenner een kind erkend dat zijn gewone verblijfplaats in Frankrijk heeft, dan wordt de vraag
of de erkenning van het kind van rechtswege leidt tot het verkrijgen van gezag over het kind,
niet beheerst door Nederlands recht maar door Frans recht.
Voorts volgt uit de verwijzingsregeling van artikel 16 dat, indien een kind zijn gewone
verblijfplaats heeft in een land waar erkenning leidt tot het van rechtswege verkrijgen door de
erkenner van gezag over het kind, dit gezag blijft bestaan indien de gewone verblijfplaats van
het kind wordt verplaatst naar een land waar aan de erkenning dat rechtsgevolg niet wordt
verbonden (lid 3) en, omgekeerd, dat, indien een kind zijn gewone verblijfplaats heeft in een
land waar erkenning niet leidt tot het van rechtswege verkrijgen van gezag, de erkenner alsnog
van rechtswege gezag verkrijgt, indien de gewone verblijfplaats van het kind wordt verplaatst
naar een land waar erkenning wel leidt tot gezagsverkrijging (lid 4).
In de gewijzigde memorie van toelichting wordt geen kenbare aandacht besteed aan de
verwijzingsregeling van artikel 16 van het HKV 1996. De Staatscommissie begrijpt uit de
beschouwingen die in de gewijzigde memorie van toelichting worden gewijd aan de vraag of
een vader met een Nederlandse nationaliteit die in het buitenland een kind erkent en een vader
met een buitenlandse nationaliteit die in Nederland een kind erkent van rechtswege gezag over
het kind verkrijgen, en voorts uit de weergave daarvan in het op p. 16 van de gewijzigde
memorie van toelichting opgenomen schema (de kolom onder het hoofdje “Gezag”), dat de
initiatiefnemers van opvatting zijn dat het recht dat op de erkenning is toegepast bepaalt of de
erkenning leidt tot het van rechtswege verkrijgen van gezag over het kind. Naar het oordeel van
de Staatscommissie wordt in deze opvatting miskend dat het toepasselijke recht op de erkenning
en het toepasselijke recht op het van rechtswege verkrijgen van gezag los van elkaar worden
beoordeeld en worden bepaald aan de hand van afzonderlijke verwijzingsregelingen, te weten
de verwijzingsregeling van respectievelijk artikel 10:95 BW en artikel 16 HKV 1996. Meer
bepaald is geen sprake van accessoire aanknoping11 van het toepasselijke recht op het van
rechtswege verkrijgen van gezag aan het toepasselijke recht op de erkenning.
4. De vragen van de initiatiefnemers
De initiatiefnemers hebben de Staatscommissie gevraagd in het bijzonder in te gaan in de eerste
plaats op de vraag of het gewijzigd wetsvoorstel een sluitende regeling tot stand brengt voor de
vragen:
(i) hoe bij erkenningen in het buitenland de uitzonderingsgronden voor gezamenlijk gezag
worden beoordeeld, en
(ii) hoe een en ander in de praktijk kan/zal worden gerealiseerd.
Voor zover dat niet het geval is, hebben de initiatiefnemers de Staatscommissie voorts verzocht
in te gaan op de vraag hoe zij dat tot stand zouden kunnen brengen.
De Staatscommissie begrijpt dat de initiatiefnemers met de eerstbedoelde vraag wensen te
vernemen of de uitzonderingsgronden, genoemd in het voorgestelde artikel 1:251b, lid 1, BW,
van toepassing zijn bij erkenningen die in het buitenland zijn verricht en, zo ja, welk effect de
toepassing van de uitzonderingsgronden dan zal hebben.
Uit de aantekeningen die de Staatscommissie heeft gemaakt bij de internationaal
11 Zie over deze rechtsfiguur Asser/Vonken 10-I 2013/364, en De Boer, Ibili (red.), Nederlands

internationaal personen- en familierecht (R&P nr. PFR3) 2017/hoofdstuk 1, par. 4.3 (De
Boer).
21

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
privaatrechtelijke aspecten van het wetsontwerp volgt dat de toepasselijkheid van het
voorgestelde artikel 1:251b, lid 1, BW niet afhangt van de vraag welk recht is toegepast op de
erkenning, maar – ingevolge artikel 16 HKV 1996 - van de vraag of het kind ten tijde van de
erkenning zijn gewone verblijfplaats in Nederland heeft. Is dit het geval dan is het voorgestelde
artikel 1:251b, lid 1 BW, met inbegrip van de daarin genoemde uitzonderingsgronden,
onverkort van toepassing, ongeacht welk recht is toegepast op die in het buitenland verrichte
erkenning. Heeft het kind ten tijde van de erkenning zijn gewone verblijfplaats in het
buitenland, dan is – opnieuw ingevolge artikel 16 HKV 1996 – Nederlands recht niet van
toepassing op de gezagsverkrijging en wordt de vraag of de erkenning leidt tot gezag bij de
erkenner en, zo ja, welke uitzonderingen hierop mogelijk gemaakt moeten worden, beheerst
door het recht van het land van de gewone verblijfplaats van het kind, ook indien de erkenning
met toepassing van Nederlands recht hier te lande of in het buitenland is verricht.
De Staatscommissie meent dat met haar reactie op de eerstbedoelde vraag kan worden volstaan
en dat, gegeven de huidige stand van het internationaal privaatrecht, niet nader behoeft te
worden ingegaan op de vraag hoe in de praktijk gerealiseerd kan worden dat in internationale
gevallen toepassing wordt gegeven aan de in het voorgestelde artikel 1:251b, lid 1, BW
genoemde uitzonderingsgronden.
Mocht daaraan behoefte bestaan, dan is de Staatscommissie uiteraard gaarne bereid u nader te
adviseren.

vFas
Namens het bestuur van de vereniging van Familie- en erfrecht Advocaten
Scheidingsmediators (vFAS) danken wij u voor de uitnodiging om ons standpunt weer te
geven in het kader van de voorgenomen wetswijziging.
De vFAS is de specialisatievereniging voor het personen- en familie- en erfrecht onder de
specialisatieverenigingen van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) met het keurmerk
van de NOvA.
De leden van de vFAS zijn naast gespecialiseerd familierechtadvocaat tevens
scheidingsmediator. Daarnaast is een groeiend aantal leden gespecialiseerd in het erfrecht.
Ons ledenbestand bestaat op dit moment uit bijna 1000 leden. Onze vereniging hecht aan
goede juridische kwaliteit en de-escalatie- en conflicthanteringsvaardigheden als het gaat om
het deskundig begeleiden van cliënten (en kinderen) bij een (echt)scheiding of verwante
familie- of erfrechtelijke aangelegenheden.
Graag geven wij hierbij een reactie naar aanleiding van het wetsvoorstel tot de wijziging van
boek 1 van het Burgerlijk Wetboek als het gaat om de koppeling van erkenning en ouderlijk
gezag.
Het standpunt van de vFAS zal worden verdeeld in een viertal onderwerpen:
1. Huidige wetgeving beantwoordt niet aan het VN-verdrag van de rechten van het kind
(IVRK), waarbij Nederland is aangesloten

22

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
2. Gezag is medebepalend voor het invullen van het ouderschap op grond van het recht
en de plicht tot opvoeding en verzorging van een kind door diens ouders zoals
geformuleerd in het IVRK en verder uitgewerkt door Kalverboer en Zijlstra in het
BIC-model
3. De huidige rechtspraktijk vraagt om de koppeling van erkenning met ouderlijk gezag
4. De complicaties die derden ondervinden door de huidige wet- en regelgeving.
1. Wetgeving is in strijd met (de grondbeginselen van) het IVRK
De vFAS constateert dat, sinds de invoering van het gezamenlijk ouderlijk gezag in 1995
(voordien was er sprake van voogdij en toeziende voogdij) en de mogelijkheid tot de
handhaving van het gezamenlijk ouderlijk gezag na echtscheiding in 1998, er in eerste
instantie in de rechtspraak de hoofdregel is ontwikkeld tot handhaving van het gezamenlijk
ouderlijk gezag na een uiteengaan van de ouders bij echtscheiding. De Hoge Raad heeft in
1999 reeds geoordeeld dat het gezamenlijk ouderlijk gezag bij echtscheiding wordt
gehandhaafd, tenzij er sprake is van een verstoorde communicatie tussen de ouders, waarin
binnen een aanvaardbare termijn onvoldoende verbetering te verwachten is, waardoor het
kind verloren of klem dreigt te geraken, dan wel dat eenhoofdig ouderlijk gezag in het belang
van het kind noodzakelijk wordt geacht. Dit “klem-criterium” is in 2009 door de wetgever in
de wet opgenomen.
Voor de kinderen van ongehuwde en ongeregistreerde ouders geldt een volstrekt andere
regeling, nl die van erkenning waarna afzonderlijk een aantekening in een ander register, het
gezagregister - gehouden bij de rechtbank in welk arrondissement het kind is geboren gemaakt moet worden om daarnaast gezamenlijk met het ouderlijk gezag belast te worden.
Dit laatste kan inmiddels digitaal geschieden met behulp van de DigiDcode.
Deze rechtsongelijkheid voor kinderen én hun ouders is volgens de vFAS in strijd met de voor
kinderen én de Nederlandse Staat geldende IVRK. Met name de eerste drie van de vier
grondbeginselen van het IVRK zijn hierbij in het geding:
Deze vier grondbeginselen zijn de navolgende :
- het discriminatieverbod geformuleerd in artikel 2 van het IVRK
- het belang van het kind zoals geformuleerd in artikel 3 van het IVRK
- het recht op leven en ontwikkeling van het kind zoals geformuleerd in artikel 6 van het
IVRK
- het participatierecht van kinderen zoals geformuleerd in artikel 12 van het IVRK.
Zoals gesteld meent de vFAS dat de huidige wetgeving, als het gaat om de door het
wetsvoorstel beoogde wijziging van erkening en ouderlijk gezag, in strijd is met de
voornoemde eerste drie grondbeginselen.
Het verschil tussen een kind binnen huwelijk geboren, die van rechtswege met twee met het
ouderlijk gezag belaste ouders van doen heeft, en een kind daarbuiten geboren, is
eenvoudigweg niet langer te verklaren. Met name als we kijken naar de ontwikkeling binnen
onze hedendaagse maatschappij, waarin inmiddels sprake is van een meerderheid van de
23

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
eerstgeborenen die buiten huwelijk wordt geboren gaat het hierbij om een grote groep
kinderen waarop de wetgeving aangepast zou moeten worden, aldus de vFAS.
Deze ontwikkeling in de maatschappij, waarbij ouders bewust samenwonen zonder gehuwd te
zijn en kinderen krijgen, heeft geleid tot een essentieel verschil met de situatie ten tijde van de
invoering van het gezamenlijk ouderlijk gezag in 1995 voor alleen kinderen uit een huwelijk
geboren. Deze laatste groep kinderen vormde destijds de grootse groep en de wetgeving was
gebaseerd op de gedachte dat samenlevers minder commitment hadden om in gezinsverband
samen te (blijven) leven. Althans dat is de veronderstelling die de vFAS in deze meent te
moeten lezen ter verklaring van de destijds ontstane verschillen tussen de beide groepen
kinderen. Allengs zijn er sindsdien minder huwelijken gesloten12 en wonen kinderen vaker bij
samenwonende of gescheiden levende ouders13.
Daarnaast leidt dit verschil tussen de beide groepen tot rechtsongelijkheid en
rechtsonzekerheid voor het kind. Denk aan een moeder die komt te overlijden van een kind
dat buiten huwelijk wordt geboren. Het gevolg is dat de vader, die het kind erkend heeft, na
het overlijden, hetgeen een ingrijpende gebeurtenis in hun leven vormt, direct een procedure
moet aanvangen waarin hij verzoekt om belast te worden met het ouderlijke gezag over het
kind.
Mocht moeder iemand anders bij testament of in het gezagregister (beide zijn eenmalige
eenzijdige rechtshandelingen) hebben aangewezen tot een testamentair voogd, dan zal de
vader binnen één jaar nadat de voogd de voogdij heeft aanvaard een gerechtelijke procedure
tot de belasting met het ouderlijk gezag moeten opstarten, waarbij de kinderrechter zal moeten
beoordelen of het voorkeursrecht van de vader in deze wel opgaat.
Bovendien worden in deze procedures de kinderen steeds vaker en jonger actief betrokken, nu
de rechtspraak de laatste jaren eveneens verder is ontwikkeld als het gaat om het participatie
artikel zoals geformuleer in artikel 12 van het IVRK. Dit artikel houdt in dat het kind het recht
heeft om zijn mening vrijelijk te uiten. Inmiddels zijn er diverse rechters die kinderen
standaard vanaf acht jaar oproepen om hun mening te vernemen. Dat houdt aldus in een extra
belasting voor een kind, terwijl deze situatie voor een kind uit een huwelijk geboren niet
bestaat. Een dergelijke rechtsongelijkheid en -onzekerheid “mag papa nog wel voor mij
zorgen” acht de vFAS in strijd met de artikelen 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 14, 16, 18, 19, 20 en
27 van het IVRK.
Aangezien de Nederlandse wetgeving moet beantwoorden aan het VN-verdag is daarmee naar
de vFAS meent een onregelmatgheid in de huidige wetgeving aanwezig die wordt beëindigd
met het wetsvoorstel tot de wijziging daarvan zoals thans voorligt.

12 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/18/twintigers-en-dertigers-trouwen-minder
13 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/18/3-op-10-vijftienjarigen-wonen-niet-met-beide-

ouders
24

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
2. Gezag is medebepalend voor invulling van opvoeding en verzorging
Zoals hiervoor uiteengezet beantwoordt de huidige wetgeving naar de vFAS meent niet aan
het IVRK.
Maar ook beantwoordt de huidige wetgeving aangaande erkenning zonder automatisch
ouderlijk gezag voor niet-gehuwde en niet-geregistreerde ouders niet aan overige wetgeving,
zoals vastgelegd in boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
In artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek staat opgenomen dat “Ouderlijk gezag omvat het
recht en de plicht van de ouder zijn minderjarige kind te verzorgn en op te voeden.”
Door erkenning komt een ouder in een familierechtelijke betrekking tot een kind te staan. Dat
houdt in dat deze ouder en kind een unieke relatie met elkaar aangaan die juridische
consequenties heeft voor de ouder en het kind.
De verantwoordelijkheden die een (in deze bedoeld: juridische) ouder jegens een kind krijgt
(evenals de Nederlandse Staat) zijn de navolgende naar het BIC-model van M. Kalverboer en
E. Zijlstra14):
2.1. Adequate verzorging
2.2. Veilige omgeving
2.3. Affectief klimaat,
2.4. Ondersteunende flexibele opvoedingsstructuur
2.5. Adequaat voorbeeld van de ouder
2.6. Interesse
2.7. Continuïteit in opvoeding en verzorging, toekomstperspectief
2.8. Veilige fysieke wijdere omgeving
2.9. Respect
2.10.
Sociaal netwerk
2.11.
Educatie
2.12.
Omgang met leeftijdgenoten
2.13.
Adequaat voorbeeldgedrag vanuit samenleving
2.14.
Stabiliteit levensomstandigheden, toekomstperspectief
Door invulling te kunnen geven aan de ouderrol door een juridisch ouder van een kind zal
deze ouder daardoor belast moeten zijn met het ouderlijke gezag. Dit zou aldus een
automatisch gevolg van een erkenning dienen te zijn dat dan ook verankerd hoort te zijn in de
wet. Alleen dan kan deze ouder invulling geven aan zijn ouderrol, zoals door Kalverboer
eerder uitgewerkt als zijnde de grondrechten waarop een kind het recht heeft uit hoofde van
het belang van het kind, geformuleerd in artikel 3 van het IVRK.
14 https://www.rug.nl/research/portal/publications/de-bicq-een-instrument-om-de-

kwaliteit-van-de-opvoedingsomgeving-van-asielzoekerskinderen-in-kaart-te-brengen-thebicq-an-instrument-to-map-the-childrearing-environment-of-asylumseekingchildren(44692844-93be-4930-b906-44cbd1dd3163).html
25

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.

Het ouderlijk gezag omvat nl voor het kind rechten en voor de ouder plichten jegens het kind,
zoals hiervoor uiteengezet. Daarmee wordt het belang van het kind bij deze wettelijke
regeling een daadwerkelijk eerste overweging, zoals van de Nederlandse Wetgever verlangd
mag worden. Gezien de gehoudenheid van Nederland aan het IVRK, dient aldus ook deze
wetgeving daaraan te voldoen en te beantwoorden.
Maar meer praktisch zal de ouder van een kind daadwerkelijk invulling moeten kunnen geven
aan zijn ouderrol jegens het kind.
Dat houdt meer in dan enkel tijd met het kind door te brengen of affectie tonen aan het kind.
Dat houdt ook in verantwoordelijkheid kunnen nemen voor beslissingen die boven het
dagelijkse belang uitstijgen. Denk aan inspraak in, invloed op en de mogelijkheid om een
bankrekening te openen, of een schoolkeuze voor het kind te maken. Maar ook om de sportof hobbyclub te bepalen, een dokter in te schakelen en de kinderbijslag te kunnen aanvragen.
Al deze voorzieningen, waarbij het belang van een kind een eerste overweging behoort te zijn,
zijn voorradig voor enkel de ouder, die tevens met het ouderlijke gezag is belast.
Ergo, om werkelijk invulling te kunnen geven aan het ouderschap, binnen het kader zoals dat
door onder andere Kalverboer is ontwikkeld als zijnde de invulling van het belang van het
kind op basis van artikel 3 van het IVRK, is het noodzakelijk dat deze ouder van rechtswege
wordt belast met het ouderlijk gezag, zoals dat wordt omschreven in artikel 1:247 van het
burgerlijk Wetboek.
3. Huidige rechtspraktijk vraagt om koppeling
Zoals ook in de Memorie van Toelichting van het onderhavige wetsvoorstel wordt opgemerkt
is uit een onderzoek onder de gespecialiseerde familierechtadvocaten van de vFAS gebleken
dat een ruime meerderheid van de ondervraagden heeft geconstateerd dat de huidige
wetgeving, waarbij ouderlijk gezag niet automatisch voortvloeit uit een erkenning, tot grote
problemen leidt. In het geval dat ouders uit elkaar gaan – en dat gebeurt vaker bij nietgehuwde ouders en inmiddels woont drie op de tien kinderen niet meer bij beide ouders
samen, dus vertegenwoordigt een grote groep kinderen – vormen de partnergeschillen vaak
een complicatie bij het vormgeven van de voorzieningen ten behoeve van de kinderen.
Daardoor wordt het ouderlijk gezag geen hoofdregel of vanzelfsprekendheid meer, maar een
onderwerp van gesprek, onderhandeling en geschil. Het is aldus geen zekerheid meer of de
andere ouder nog wel belast zal gaan worden met het ouderlijk gezag. Of deze ouder zal
moeten laten zien dat de afspraken op het gebied van de zorg- en contactregeling met het kind
wel voldoende worden nageleefd alvorens te kunnen besluiten of deze ouder belast zal gaan
worden met het ouderlijk gezag. Een soort van verdienste in plaats van een recht voor het kind
om beide ouders als betrokken en inspraak hebbende ouders te behouden als zij uit elkaar
gaan.
Maar nog schrijnender zijn de kinderen die binnen eenhoofdig ouderlijk gezag door de
gezagdragende ouder worden meegenomen naar een andere plek om te gaan wonen. Met
name als een kind naar het buitenland wordt meegenomen vormt dat een groot probleem,
26

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
aangezien deze kinderen, die met beide ouders hebben samengeleefd en met wie familieleven
in de zin van artikel 8 van het EVRM is opgebouwd, van het ene op het andere moment
verstoken raken van enig contact met de achterblijvende ouder. Deze laatstgenoemde ouder
kan niets doen aan de na het vertrek ontstane situatie dan zich daarbij neerleggen en hopen op
een zorgregeling, waarbij op vaste momenten contact kan plaatsvinden. Het Haags
kinderbeschermingsverdrag is nl op deze kinderen ter teruggeleiding niet van toepassing en de
regeling voor voortzetting van een contactregeling gaat veel minder ver en geeft veel minder
zekerheden en waarborgen aan een kind en de achtergebleven ouder voor het instandhouden
van hun relatie en voor de invulling van het ouderschap door die achtergebleven ouder.
Afgelopen jaar waren er volgens het Centrum IKO 288 kinderen betrokken bij internationale
ontvoeringen15 en volgens de zaken die bij de Centrale Autoriteit van het Ministerie van
Justite en Veiligheid zijn geregistreerd waren er 189 kinderen bij die zaken betrokken 16,
waardoor ook dit een substantiële groep kinderen vormt.
Te meer als we ons realiseren dat de kinderen die worden meegenomen zónder dat de
achterblijvende ouder een beroep kan doen op het Haags Kinderontvoerings Verdrag
(HKOV), waarbij Nederland is aangesloten, een nog grotere groep vormt die mogelijk geen
contact opneemt met het Centrum IKO of geen procedure start via de Centrale Autoriteit tot
de teruggeleiding van hen, aangezien deze kinderen tenslotte niet ongeoorloofd zijn
meegenomen of worden achtergehouden. Deze ouders staan dan ook met lege handen ten
gevolge van de huidige wetgeving.
Ten overvloede merk ik op dat uit de eerdergenoemde enquête onder de 1000 vFASleden ook
bleek dat ouders vaak niet bewust kiezen voor het niet laten aantekenen van gezamenlijk
ouderlijk gezag, maar zij zich daarvan eerder niet bewust waren. Met name geldt dit voor
ouders met een andere dan de Nederlandse achtergrond. De meeste landen hebben namelijk
wel een koppeling tussen erkenning en ouderlijk gezag, waardoor de Nederlandse situatie
voor hen als onbekend en vreemd overkomt.
Maar ook de ouders die zich daarvan wel bewust zijn hebben andere prioriteiten. “Het is er
niet van gekomen” of “het komt wel een keer”. Zijn veel gehoorde argumenten voor het niet
doorvoeren van de aantekening in het gezagregister. De gedachte dat men aldus bewust zou
kiezen voor enkel de erkenning zonder gezamenlijk ouderlijk gezag is dan ook niet juist
gebleken.
4. Complicaties voor derden
Maar waarvoor de vFAS ook aandacht vraagt is de situatie onder de huidige wetgeving dat
derden direct hinder ondervinden van deze wetgeving, waardoor uiteindelijk voorzieningen
voor kinderen onvoldoende of niet gewaarborgd kunnen worden.

15 Jaarverslag Centrum IKO 2017
16 Jaarverslag Centrale Autoriteit van het Ministerie van Justitie en Veiligheid 2017

27

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.
Denk bijvoorbeeld aan een ziekenhuis, arts of therapeut, die op aangeven van een ouder of
ambtshalve denkt dat deze alleen met het gezag is belast en de toestemming van de andere
ouder niet nodig acht of daar niet bij stilstaat. Of denk aan een school, die alleen met één
ouder spreekt en denkt dat de andere ouder niet geïnteresseerd zou zijn of buiten beeld zou
zijn, omdat men die ouder niet op school ziet, waardoor men enkel één ouder van informatie
en een terugkoppeling voorziet. Dat is onvoldoende waarborg voor het kind. En daarmee
houdt de wetgever bij de huidige wetgeving een situatie in stand waarbij onvoldoende
waarborgen voor een kind gelden.
Maar denk ook aan een ziekenhuis dat volgens het te volgen protocol moet verifiëren of de
bevoegde ouders toestemming hebben gegeven voor de medische behandeling. Maar daartoe
niet in staat is, omdat men niet weet of deze ouder alleen of samen met een ander belast is met
het gezag.
Met name als de ouder vreest dat de andere ouder zal weigeren om het behandelplan van het
kind te ondertekenen, omdat daarin mogelijk onwelgevallige zaken staan vermeld, wil er
nogal eens onvolledige of eenzijdige informatie ertoe leiden dat een arts klachtwaardig
handelt en een klacht ertoe leidt dat de hulpverlening voor het kind moet worden opgeschort.
Om dat te voorkomen is het noodzakelijk dat de hoofdregel van gezamenlijk ouderlijk gezag
voor zowel kinderen uit huwelijk als zonder huwelijk geboren wordt ingevoerd. Het is
momenteel voor derden (lees: leken op dit gebied) niet te volgen wie met het ouderlijk gezag
belast is en hoe dat geverifieerd kan worden. Dit met alle gevolgen van dien. Uit het huidige
gezagregister is namelijk niet zomaar af te leiden of iemand wel of niet met het gezag is
belast. Als een kind niet in dat register voorkomt zegt dat bij gehuwde kinderen dat er sprake
is van gezamenlijk ouderlijk gezag en bij kinderen van ongehuwde ouders is dat net
omgekeerd. Deze tegenstrijdigheid in het eigen gezagregister moet aldus worden opgeheven
opdat ook derde betrokken professionals, voor wie inzage in het register noodzakelijk is voor
de te treffen voorzieningen voor het kind, op de daarin opgenomen gegevens kunnen varen.
Daarbij zijn eenduidigheid, duidelijkheid en transparantie van de geregistreerde gegevens van
groot belang, zodat deze juist geïnterpreteerd kunnen worden. Dat is onder de huidige wet- en
regelgeving niet het geval.
Komt het bestuur van de vFAS tot de conclusie dat het wetsvoorstel tot de wijziging van boek
1 van het Burgerlijk Wetboek om aan een erkenning automatisch gezamenlijk gezag te
kopppelen, met uitzondering van enkele gespecifiek behandelde gevallen, van harte door ons
wordt ondersteund.
Vanuit onze rechtspraktijk zal dat de positie van kinderen, hun ouders én betrokken
professionals bij kinderen verbeteren. Bovendien wordt een niet langer binnen de huidige
maatschappij te verklaren rechtsongelijkheid tussen kinderen van gehuwde en ongehuwde
ouders hiermee opgeheven en wordt de hoofdregel tot de belasting van (thans nog) twee
ouders met het gezag ook voor de laatste categorie kinderen een recht. Daardoor wordt een
ook thans nog onverklaarbare rechtsonzekerheid voor hen beëindigd en wordt meer
continuïteit en stabiliteit in de levensomstandigheden van een kind gewaarborgd.
28

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 34605, nr. 6.

Tot zover het standpunt van de vFAS naar aanleiding van het wetsvoorstel met Memorie van
Toelichting, afkomstig van Tweede Kamerleden Bergkamp en Koopmans tot de wijziging van
boek 1 van het Burgerlijke Wetboek.

29