Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2320
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht dat Nutricia claimt dat het drankje Souvenaid
belangrijke voedingsstoffen bevat die zouden helpen bij mensen met
beginnende Alzheimer (ingezonden 10 april 2013).
Antwoord van minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 22 mei 2013) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2012–2013, nr. 2038
Vraag 1
Hoe reageert u op het bericht dat Nutricia claimt dat het drankje Souvenaid
belangrijke voedingsstoffen bevat die zouden helpen bij mensen met
beginnende Alzheimer?1
Antwoord 1
Alzheimer is een ernstige ziekte die helaas vele mensen treft. Ik vind het een
goede ontwikkeling dat er onderzoek wordt gedaan naar de speciale
voedingsbehoefte van Alzheimer-patiënten en hoe hieraan het beste kan
worden voldaan. Innovaties op het gebied van bijzondere voeding zijn
belangrijk, maar producenten moeten dit wel binnen de geëigende wettelijke
kaders doen. Zo mogen geen medische claims gevoerd worden op voedingsmiddelen.
Vraag 2
Is Souvenaid volgens u een geneesmiddel of een dieetdrankje? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 2
Het is niet aan mij om individuele producten (juridisch) te classificeren. De
fabrikant van Souvenaid brengt dit product op de markt als dieetvoeding voor
medisch gebruik. Voor toelating tot de Nederlandse markt van dergelijke
producten moet de fabrikant zich houden aan de Warenwetregeling dieetvoeding voor medisch gebruik. Deze producten zijn levensmiddelen, hierop
mogen geen medische claims gevoerd worden. Het gebruik van een
medische claim op een levensmiddel leidt ertoe dat het product als een

1

ah-tk-20122013-2320
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Drankje tegen Alzheimer?, Tros Radar 8 april 2013, http://www.trosradar.nl/uitzending/laatsteuitzending/aflevering/08-04-2013/drankje-tegen-alzheimer/?p=1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

geneesmiddel wordt aangemerkt. Voor toelating van een geneesmiddel tot de
Nederlandse markt gelden andere eisen dan voor levensmiddelen. Het
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) beoordeelt een geneesmiddel met al zijn eigenschappen voordat het op de markt komt. Een
geneesmiddel mag pas op de Nederlandse markt als aan de desbetreffende
voorwaarden is voldaan. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) beoordelen of wettelijke
regelingen (inclusief claims op het product) worden nageleefd. Als niet aan
de wettelijke verplichtingen wordt voldaan, kunnen de NVWA of de IGZ
gepaste maatregelen nemen.
Vraag 3 en 4
Wat vindt u ervan dat Nutricia tijdens een voorlichtingsmiddag voor artsen
op het Alzheimer Centrum Nederland van het VU Medisch Centrum claimt dat
Souvenaid een positief effect heeft bij beginnende Altzheimer? Bent u van
mening dat, wanneer Nutricia dit claimt, zij Souvenaid had moeten aanmelden bij het College ter Beoordeling Geneesmiddelen (CBG)? Wat vindt u
ervan dat Nutricia Souvenaid niet heeft laten beoordelen door het CBG?
Deelt u de mening dat het kwalijk is dat Nutricia artsen in een brief liet weten
dat Souvenaid is opgenomen in de Zorgstandaard Dementie, terwijl dat niet
het geval is?2 Wat vindt u in dit kader van de claim van Nutricia dat «deze
toepassing een significant positief effect op het geheugen laat zien»? Welke
stappen gaat u ondernemen om ervoor te zorgen dat dit recht wordt gezet?
Antwoord 3 en 4
Een claim dat een product een positief geneeskrachtig effect heeft bij
beginnende Alzheimer, moet worden gezien als een medische claim. Een
dergelijke claim mag op basis van de Geneesmiddelenwet alleen worden
gebezigd als dat product vooraf is beoordeeld door het College ter beoordeling van geneesmiddelen (CBG). Indien een bedrijf dergelijke claims bezigt
dient men zich dus eerst te wenden tot het CBG. Ik heb overigens begrepen
dat de genoemde verwijzing naar de Zorgstandaard een verwijzing was naar
de eerdere versie van de Zorgstandaard en dat die verwijzing nu niet meer
plaatsvindt. Voor dieetvoeding voor medisch gebruik is het geven van nuttige
inlichtingen en aanbevelingen over de dieetvoeding voor medisch gebruik
richting «health care professionals» zoals artsen overigens wel toegestaan.
Vraag 5, 6 en 7
Hoe reageert u op het feit dat Souvenaid volgens onderzoeker dhr. Scheltens,
directeur van het Alzheimer Centrum van het VU Medisch Centrum, een
positief effect heeft op het geheugen? Heeft dit volgens u een verband met
het feit dat dhr. Scheltens banden heeft met Nutricia? Welke invloed heeft
Nutricia gehad op de manier van onderzoeken en de uitkomst van het
onderzoek? Kwalificeert u dit onderzoek als onafhankelijk? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Vindt u het wenselijk dat de directeur van het Alzheimer Centrum van het VU
Medisch Centrum banden heeft met de industrie? Deelt u de mening dat dit
afbreuk doet aan de onafhankelijkheid van het onderzoek naar Alzheimer?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Deelt u de mening dat onderzoek naar Alzheimer te belangrijk is om
inmenging van de industrie toe te laten? Waarom wordt het Deltaplan
Alzheimer dan grootschalig gesponsord door het bedrijfsleven? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 5, 6 en 7
Veel geneesmiddelenonderzoek vindt plaats met medebetrokkenheid of
medefinanciering door de farmaceutische industrie. Dit hoeft de onafhankelijkheid van het onderzoek niet in de weg te staan. Het is belangrijk dat
onderzoekers de ruimte hebben om hun onderzoek op onafhankelijk wijze te
kunnen doen, en dus al hun bevindingen kunnen rapporteren en publiceren.
Daarbij moet de onderzoeker de regels voor klinisch onderzoek naleven.

2

Nutricia in de fout met drankje tegen Alzheimer, NRC 8 april 2013, http://www.nrc.nl/nieuws/
2013/04/08/nutricia-in-de-fout-met-drankje-tegen-alzheimer/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

In de huidige topsectorenaanpak wordt ingezet op het uitvoeren van
onderzoek door de overheid samen met het bedrijfsleven en in samenspraak
met universiteiten (publiek-private samenwerking). Het Deltaplan Dementie
valt binnen deze topsectoren-aanpak. Er is geen sprake van sponsoring door
het bedrijfsleven van het Deltaplan Dementie, maar van een publiek-private
samenwerking waaraan zowel overheid als bedrijfsleven financieel bijdragen
aan dit programma. Het plan behelst een achtjarig programma waarin
bedrijfsleven, academia, het hele zorgveld en gezondheidsfondsen samenwerken om het probleem dementie voor de toekomst beheersbaar te maken.
Het is van groot belang dat de onderzoeksresultaten van goede wetenschappelijke kwaliteit zijn. Hiervoor zijn er binnen deze programma’s wetenschappelijke commissies die oordelen over de kwaliteit van het onderzoek.
Daarmee wordt de onafhankelijkheid van het onderzoek gewaarborgd.
Verder zorgt bij publicatie van de onderzoeksresultaten het proces van «peer
review» bij de internationale tijdschriften voor de kwaliteitstoets.
Vraag 8
Kunt u aangeven welke invloed de volgende bedrijven hebben op het
onderzoek dat wordt uitgevoerd in het kader van het Deltaplan Alzheimer:
Achmea, CZ, Nefarma, NFU, Nutricia, Philips, PGGM en Rabobank? Welk
belang hebben de genoemde bedrijven bij het participeren in onderzoek naar
Alzheimer? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 8
In het afgelopen jaar is de onderzoeksagenda van het Deltaplan Dementie
zorgvuldig opgesteld. Uitgangspunt daarbij was dat het zowel gaat om
onderzoek dat zich richt op patiënten van nu als om patiënten van de
toekomst. De Strategic Research Agenda van het Europese samenwerkingsprogramma Joint Programming Neurodegenerative Diseases (JPND) en de
recent opgestelde onderzoeksagenda van Alzheimer Nederland lagen aan de
basis voor het onderzoeksprogramma. De bedrijven die hun steun hebben
uitgesproken voor het Deltaplan Dementie zijn alleen bij vaststelling van de
uitgangspunten van het onderzoeksprogramma betrokken geweest en zijn
gedurende de afgelopen periode geïnformeerd over het proces van totstandkoming.
Tot dusver hebben partijen nog geen concrete investeringen of toezeggingen
gedaan. Het is uitdrukkelijk wel de bedoeling dat zij – maar ook andere
bedrijven – in de gelegenheid worden gesteld bijdragen te leveren. Ten
aanzien van de onafhankelijkheid en openheid hiervan gelden strikte regels,
zoals die bijvoorbeeld ook gelden voor het Center for Translational Molecular
Medicine (CTMM) en het Innovative Medical Devices Initiative (IMDI).
Vraag 9
Welke gevolgen heeft de berichtgeving over het onderzoek naar Souvenaid
en de inmenging van Nutricia voor het Deltaplan Alzheimer? Wat gaat u er
aan doen om te garanderen dat onderzoek dat plaatsvind in het kader van het
Deltaplan Alzheimer onafhankelijk is, zonder directe of indirecte invloed van
de industrie? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 9
Zie hiervoor mijn antwoord op de vragen 5 tot en met 8. Het onderzoeksprogramma valt geheel onder verantwoordelijkheid van ZonMw en zal door
middel van «open calls» uitgezet worden. Alle Nederlandse onderzoekers
werkzaam in het veld kunnen hierop reageren en een onderzoeksvoorstel
indienen. Dit zal door externe onafhankelijke deskundigen worden beoordeeld
worden, zoals bij alle programma’s van ZonMw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3