Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 369

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2019
Met deze Kamerbrief informeren we u, mede in reactie op het advies van
de Onderwijsraad «Ruim baan voor leraren», over onze ambitie om
werken in het onderwijs aantrekkelijker te maken.1
Lesgeven is een vak, en werken in het onderwijs is aan kwaliteitseisen
gebonden. We vragen onze leraren daaraan te voldoen. Dat is het
uitgangspunt bij het denken over bevoegdheden en lerarenopleidingen.
Tegelijkertijd kunnen we ons bevoegdhedenstelsel beter inrichten, zodat
loopbaanstappen over de grenzen van sectoren en vakken heen makkelijker worden. Dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid van het beroep voor
huidige en toekomstige leraren, en voor mensen die van buitenaf de stap
naar het onderwijs willen maken.
Daarom werken we toe naar een nieuw bevoegdhedenstelsel, waarvoor
het ontwerp aan het eind van 2020 gereed is. We brengen komend jaar in
beeld welke bevoegdheden we zullen onderscheiden in het po, vo en
mbo. We doordenken kritisch op welke punten bevoegdheden en
lerarenopleidingen beter ingericht kunnen worden, waarbij de huidige
vakkenstructuur blijft bestaan. Daarvoor maken we gebruik van inhoudelijke expertise van leraren, scholen en lerarenopleidingen. Verschillende
lerarenopleidingen en scholen hebben te kennen gegeven hier graag mee
aan de slag te gaan. In het studiejaar 2020–2021 willen we de eerste pilots
voor het nieuwe bevoegdhedenstelsel laten starten.
In deze brief nemen we u mee in onze visie op een nieuw bevoegdhedenstelsel en lichten we toe welke aanpak we voorzien. Daarnaast geven we

1

kst-27923-369
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Dit is tevens in lijn met de toezegging de Kamer voor de zomer een brief te sturen inzake
nadere uitwerking van het advies van de Onderwijsraad inzake leraren, met daarin aandacht
voor een aantal specifieke onderwerpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

1

aan wat we van andere betrokkenen vragen om werken in het onderwijs
aantrekkelijker te maken.
Onze visie op een aantrekkelijke onderwijsarbeidsmarkt
We willen werken in het onderwijs aantrekkelijker maken. De Onderwijsraad doet hiervoor interessante voorstellen in het advies «Ruim baan
voor leraren». De OESO geeft in TALIS 2018 het advies om niet enkel te
vertrouwen op de intrinsieke motivatie van (potentiële) leraren, en op
macroniveau te werken aan de aantrekkelijkheid van het beroep.2 Deze
urgentie werd onderstreept in verschillende gesprekken die we de
afgelopen periode met leraren, scholen, lerarenopleidingen en studenten
hebben gevoerd over het advies.3
De aantrekkelijkheid van werken in het onderwijs wordt door verschillende zaken beïnvloed, waaronder het salaris en de werkdruk. Daarom
stelt het kabinet voor het primair onderwijs jaarlijks tot € 430 miljoen
beschikbaar om de werkdruk te verminderen, en is structureel € 270
miljoen beschikbaar gesteld om het salaris van leraren in het po te
verhogen.
Daarnaast zijn de lerarenopleidingen en de ontwikkelmogelijkheden
binnen het beroep bepalende aspecten voor de aantrekkelijkheid.4 In deze
brief richten we ons vooral op de knelpunten rond bevoegdheden en
lerarenopleidingen, waar wij stelselverantwoordelijkheid voor dragen.
Knelpunten in het huidige bevoegdhedenstelsel
De regelgeving over bevoegdheden en lerarenopleidingen is complex en
rigide. Leraren, potentiële leraren, scholen en lerarenopleidingen ervaren
knelpunten in het huidige stelsel. Die zijn deels generiek (inflexibele
schotten tussen sectoren), en deels sectorspecifiek (zoals sterke vakgerichtheid van bevoegdheden in het vo).
Leraren die een extra bevoegdheid willen halen of mensen die in de loop
van hun carrière willen instromen in het onderwijs, kunnen niet altijd een
passende lerarenopleiding vinden. We zien bijvoorbeeld mbo-docenten
met een pedagogisch-didactisch getuigschrift, die graag ook aan
vmbo-klassen willen lesgeven. Dat kan nu alleen met een ruimere,
tweedegraads bevoegdheid.5 De mbo-docent moet daarom langer in
opleiding dan aansluit bij zijn behoefte. Dit laat zien dat een loopbaanstap
naar een ander vak of een andere sector binnen het onderwijs soms te
groot is in het huidige bevoegdhedenstelsel, zeker wanneer het behalen
van een bevoegdheid gecombineerd moet worden met een huidige baan
(binnen of buiten het onderwijs) en/of de zorg voor een gezin.

2

Zie ook de Kamerbrief over het rapport van TALIS, die op 19 juni 2019 aan de Tweede Kamer is
verzonden (Kamerstuk 27 923, nr. 368).
In de afgelopen maanden is een aantal beleidsateliers georganiseerd waarin met leraren,
schoolleiders, bestuurders, lerarenopleiders en studenten in gezamenlijkheid is gesproken over
het advies van de Onderwijsraad. Daarnaast hebben we kennis genomen van het rapport van
de AOb over de mening van leraren in het po, vo en mbo over het advies. Tot slot hebben we
verschillende individuele gesprekken gehad met vooral lerarenopleidingen over hun ideeën bij
de aanbevelingen van de Onderwijsraad.
4
Dit blijkt ook uit TALIS 2018.
5
Er is geen aparte vmbo-bevoegdheid: deze is onderdeel van de «tweedegraads bevoegdheid».
Om les te kunnen geven in het vmbo dienen studenten ook scholing te volgen gericht op de
onderbouw van havo en vwo. Gesprekken uit de praktijk leren dat dit een grote drempel vormt
voor potentiële leraren die specifiek aan vmbo-leerlingen les willen geven.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

2

Lerarenopleidingen proberen daarom waar mogelijk flexibiliteit te bieden.
Zij hebben echter ook te maken met juridische, financiële en organisatorische kaders bij het vormgeven van scholing. Opleidingen willen
aansluiten bij de vraag uit het veld, maar moeten ook doelmatig zijn,
binnen de structuur van het hoger onderwijs passen en kunnen alleen
juridisch erkende bevoegdheden afgeven. Het is niet altijd mogelijk om
eerder verworven competenties te valideren (bijvoorbeeld voor leraren
die een extra bevoegdheid willen halen) en te komen tot passende
opleidingen. Kortdurende modules worden wel aangeboden, maar leiden
niet altijd tot een bevoegdheid. Lerarenopleidingen hebben behoefte aan
meer flexibiliteit en daaraan willen we tegemoet komen.
Voor scholen levert het bevoegdhedenstelsel organisatorische knelpunten
op. Scholen hebben de vrijheid om hun onderwijs volgens hun eigen
onderwijskundige visie in te richten en hebben daardoor uiteenlopende
behoeften als het gaat om inzet van personeel. De ene school zoekt naar
vakexperts uit de beroepspraktijk, de andere school wil graag groepsleerkrachten die specifieke groepen leerlingen kunnen begeleiden. Dit soort
knelpunten zien we ook aan de grenzen tussen onderwijssectoren, zoals
bij de integrale kindcentra en de 10–14-initiatieven. Er kan dan ook
spanning zijn tussen de vrijheid van scholen om hun onderwijs naar eigen
inzicht in te richten, de bescherming van onderwijskwaliteit via het
bevoegdhedenstelsel, en de status van het beroep van leraar.
Hoewel niet alle betrokkenen de genoemde knelpunten op dezelfde
manier ervaren, is de complexiteit van het stelsel een probleem dat overal
gevoeld wordt. Die complexiteit komt voort uit tal van uitzonderingen,
alternatieven en tijdelijke regelingen, bedoeld als oplossing voor allerlei
sectorspecifieke problemen. Die uitzonderingen zijn in de loop van de
jaren toegevoegd waardoor het geheel van regelingen jaar op jaar verder
uitdijt. De complexiteit neemt alleen maar verder toe als we op deze
manier blijven werken. Daarom moeten we nu grondig en kritisch
doordenken wat goed werkt, en op welke punten het stelsel van bevoegdheden en lerarenopleidingen beter ingericht kan worden. Daarbij blijft de
huidige vakkenstructuur bestaan.
De Onderwijsraad stelt in de recente «Stand van Educatief Nederland»
bovendien dat het een risico is om binnen het huidige onderwijsstelsel
oplossingen voor nieuwe problemen te zoeken: onderdelen van het stelsel
ontwikkelen zich op die manier los van elkaar en onderliggende
knelpunten worden onvoldoende aangepakt.6
Daarom benaderen we de herziening van het bevoegdhedenstelsel
integraal over de verschillende onderwijssectoren heen. We bouwen
daarmee voort op het waardevolle advies van de Onderwijsraad en de
gesprekken daarover met leraren, schoolleiders, schoolbestuurders,
lerarenopleiders en studenten.
Uitgangspunten bij de inrichting van een nieuw bevoegdhedenstelsel
Kwaliteit voorop, oog voor diversiteit
Het stelsel van bevoegdheden en lerarenopleidingen waarborgt de
kwaliteit van onderwijs, maar kan beter worden ingericht. Dit biedt
interessante loopbaanmogelijkheden binnen het onderwijs en zorgt
ervoor dat toekomstige leraren beter passend bij hun eigen ambities
6

«Doorgeschoten differentiatie in het onderwijsstelsel – Stand van Educatief Nederland 2019»,
Onderwijsraad 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

3

kunnen worden opgeleid. Dit zal de kwaliteit van onderwijs ten goede
komen en de aantrekkelijkheid van het beroep vergroten. De herzieningen
die we voor ons zien zullen vooral effect hebben op nieuwe generaties
leraren, maar kunnen ook huidige leraren meer ontwikkelmogelijkheden
bieden.
We willen meer ruimte voor circulaire carrières en mobiliteit. We zien
mobiliteit niet per definitie als oplossing voor lerarentekorten, zoals de
Onderwijsraad suggereert, maar als onderdeel van de aantrekkelijkheid
van het beroep. Het draagt bovendien bij aan de rijkheid en diversiteit van
ons onderwijs. Dit vraagt om bevoegdheden en lerarenopleidingen waarin
structureel ruimte is voor loopbaanontwikkeling binnen, tussen en naar
verschillende onderwijssectoren.
Er is immers veel interesse en potentie onder de beroepsbevolking voor
een loopbaan in het onderwijs, al dan niet in combinatie met een baan
buiten het onderwijs.7 Daarbij zijn er verschillende beweegredenen om in
het onderwijs te gaan werken: vakinhoudelijke of beroepsmatige
interesse, de ambitie om iets te betekenen in de persoonlijke ontwikkeling
van bepaalde leeftijdsgroepen van leerlingen, of een combinatie daarvan.
Door verschillende routes naar het leraarschap naast elkaar mogelijk te
maken, die elk naar hetzelfde kwaliteitsniveau leiden, kunnen we recht
doen aan de diverse beweegredenen om in het onderwijs te willen
werken.
We zoeken hierbij naar een balans tussen de eisen die we aan alle leraren
stellen en ruimte voor aanvullende specialisaties. Van iedere leraar
verwachten we een bepaalde basiskwaliteit, mede afhankelijk van
vakgebied en doelgroep. Daarnaast zullen we verschillende specialisaties
mogelijk maken, waarmee leraren en andere onderwijsprofessionals
elkaar kunnen aanvullen. Door met divers samengestelde teams te werken
hoeft niet iedere leraar alles te kunnen, maar kan ieders expertise
optimaal benut worden.8 Sommige groepen leerlingen vragen namelijk
om leraren met specifieke deskundigheid. Er zijn immers uiteenlopende
behoeften van verschillende leerlingen in het po, vo en mbo op pedagogisch, didactisch en vakinhoudelijk gebied. Een risico bij onderscheid
tussen verschillende schoolsoorten is dat we de kansengelijkheid en
sociale cohesie tussen verschillende groepen leerlingen uit het oog
verliezen. Bij de inrichting van het bevoegdhedenstelsel zijn dit dan ook
aspecten waar we rekening mee houden.
Naast specialisaties gericht op verschillende groepen leerlingen, zullen we
ook meer ruimte maken voor specialisaties in taken binnen de school. We
denken daarbij aan onderwijsondersteunende werkzaamheden, maar ook
aan toetsdeskundigen, onderwijsonderzoekers of coaches van startende
leraren. Functies als deze hoeven niet allemaal per se een plek te krijgen
in het bevoegdhedenstelsel, maar bieden wel interessante loopbaanmogelijkheden.
We kunnen hierbij de potentie en toegevoegde waarde van zij-instromers
niet missen. Zij brengen immers allerhande ervaringen uit andere
sectoren en de beroepspraktijk met zich mee die leerlingen kunnen
aanspreken en kunnen bijdragen aan diversiteit binnen teams.
Zij-instroom dient een regulier onderdeel van de lerarenopleidingen en
7
8

Onderwijsdrijfverenonderzoek «Wie zijn de leraren van morgen?», PBT, januari 2018.
In de zorgsector zien we vergelijkbare bewegingen: behoefte aan verschillende loopbaanmogelijkheden, met ruimte voor specialisaties waarmee verschillende professionals elkaar in
teamverband kunnen aanvullen. Zie ook het rapport «Onderwijs op maat» van VGN en ActiZ,
2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

4

van het personeelsbeleid van schoolbesturen te zijn. Scholing en
begeleiding vanuit zowel de lerarenopleiding als de school, dienen te
passen bij de behoeften en ervaringen van de zij-instromers, zodat zij op
een passende manier opgeleid worden tot het gewenste kwaliteitsniveau.
Voorgestelde aanpassingen in het bevoegdhedenstelsel
Sectoroverstijgende bevoegdhedenstructuur met ruimte voor verbreding
en verdieping...
We gaan het bevoegdhedenstelsel voor het po, vo en mbo zo aanpassen
dat bevoegdheden over sectoren heen gestapeld kunnen worden. We
ontwerpen compacte bevoegdheden, die op verschillende manieren
samengevoegd kunnen worden. Het wordt dan bijvoorbeeld mogelijk te
kiezen voor de breedte (een bevoegdheid voor één doelgroep over vakken
heen) of voor de diepte (een vakspecialistische bevoegdheid voor
meerdere doelgroepen). Een combinatie kan nog steeds leiden naar een
bevoegdheid zoals we die nu kennen, bijvoorbeeld de huidige eerstegraads bevoegdheid voor het vo. Daarmee behouden we wat goed werkt
en creëren ruimte voor specialisaties op specifieke onderdelen van het
onderwijs. Dit sluit aan bij de wens voor specialisaties voor het jonge en
oudere kind in het basisonderwijs en het beroepsonderwijs in het vmbo
en mbo – beide onderwerpen waarvoor in het Regeerakkoord aandacht is
gevraagd.9
Door bevoegdheden te stapelen kunnen leraren makkelijker loopbaanstappen zetten, eventueel over sectoren heen. Bovendien kan er diversiteit
tussen verschillende soorten leraren ontstaan. Met deze ruimte voor
differentiatie sluiten we op hoofdlijnen aan bij de aanbevelingen van de
Onderwijsraad over de inrichting van het bevoegdhedenstelsel. Bredere
inzetbaarheid, zoals de Onderwijsraad voorziet, wordt mogelijk, maar
leraren zijn en blijven alleen inzetbaar voor het onderwijs waarvoor zij aan
de bekwaamheidseisen voldoen. Uiteraard behoudt iedere huidige leraar
de bevoegdheid en inzetbaarheid die hij of zij nu heeft.
Met de herziening van de bevoegdhedenstructuur doen we geen
uitspraken over de inhoud van verschillende vakken. Dit is onderdeel van
het gesprek bij Curriculum.nu. Wel kan het mogelijk worden om meerdere
vakken in een bevoegdheid te combineren. Daarmee kan een stapelbare
bevoegdhedenstructuur vakinhoudelijke samenhang en realisatie van
doorlopende leerlijnen ondersteunen.
...en bijpassende lerarenopleidingen
De inrichting van de lerarenopleidingen dient het stapelen van bevoegdheden mogelijk te maken, passend binnen het huidige bachelormastersysteem. Een modulaire inrichting van de lerarenopleidingen kan
hieraan bijdragen. Daarbij is het van belang te zorgen voor een transparant en samenhangend geheel van lerarenopleidingen waarin
hogescholen en universiteiten gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen
voor het totale aanbod en dit in samenwerking met scholen verzorgen.
In het ontwerp van de bevoegdhedenstructuur en de inrichting van de
lerarenopleidingen willen we voorkomen dat een wildgroei aan trajecten
en modules ontstaat, waardoor (toekomstige) leraren geen overzicht meer
hebben van mogelijke loopbaanstappen. We zorgen daarom voor logisch
combineerbare bevoegdheden van substantiële omvang, en helderheid
over welke trajecten tot welke bevoegdheden leiden.
9

Regeerakkoord 2017 «Vertrouwen in de toekomst», p.11. (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

5

Bovenstaande afbeelding is een systematische weergave op
hoofdlijnen van de nieuwe structuur van bevoegdheden die we
voor ons zien. We onderzoeken nog hoe de inrichting precies
moet worden, en welke bevoegdheden we in de toekomst willen
onderscheiden.
Volgens de Onderwijsraad is een «brede basis van pedagogiek en
didactiek» gewenst om uitbreiding van een bevoegdheid eenvoudiger te
maken.10 Leraren hoeven dan bij het halen van aanvullende bevoegdheden enkel nog specifieke bij- of nascholing te volgen. In de bekwaamheidseisen willen we daarom een herkenbaar algemeen deel van vak- en
sectoroverstijgende pedagogische en didactische vaardigheden
definiëren. Welke vaardigheden hieronder moeten vallen en hoe dit in de
opleidingen opgenomen kan worden brengen we in samenwerking met
lerarenopleidingen en de beroepsgroep in beeld.
Deze algemene vaardigheden hoeven niet per definitie de «basis» van een
lerarenopleiding te zijn: deze kunnen ook geïntegreerd worden met of
volgend zijn op vakinhoudelijke componenten van het curriculum.
Het is belangrijk dat het aanbod van de lerarenopleidingen aansluit bij
relevante eerdere ervaringen van studenten. Vooral bij zij-instromers, die
vanuit een andere sector in het onderwijs willen gaan werken, of bij
mensen die al onderwijservaring hebben, is aandacht nodig voor eerder
verworven competenties die aansluiten bij het onderwijs (zoals bij de
doorstroom van een mbo-opleiding Onderwijsassistent naar de pabo). Dit
vraagt in elk geval om zicht op wat iemand al kan, en de kennis en
vaardigheden waarover hij of zij nog moet beschikken om in het
onderwijs aan de slag te mogen. We willen dat alle lerarenopleidingen
hier op transparante en consistente wijze mee omgaan, en dat
zij-instromers een goede plek krijgen binnen de opleiding. Hiervoor zetten
we in op passende toelatingseisen, consistente procedures voor de
validering van eerder verworven competenties. We zorgen dat
10

De Onderwijsraad noemt hierbij als voorbeeld het creëren van veilig, ondersteunend en
stimulerend leerklimaat en het analyseren of bepaalde leerdoelen gehaald zijn. «Ruim baan
voor leraren», Onderwijsraad, november 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

6

hogescholen en universiteiten vanuit hun wettelijke taak zij-instromers
een integrale plek kunnen geven in de lerarenopleidingen.
We zien al veel goede voorbeelden die toewerken naar het stelsel dat we
hier schetsen. Veel hogescholen bieden scholingstrajecten aan voor
pabo-gediplomeerden die in de onderbouw van het vmbo (basis en kader)
les willen geven.11 Studenten van het Teachers College van Hogeschool
Windesheim kunnen bijvoorbeeld zowel een bevoegdheid voor het po als
het vo behalen. Er zijn Associate Degree-opleidingen, waarmee afgestudeerden zowel in de vve als in het po kunnen werken. Verschillende
lerarenopleidingen doen momenteel ervaring op met een modulaire
inrichting van hun curriculum in het kader van de pilots flexibilisering
hoger onderwijs. De lessen hieruit nemen we in overleg met VH en VSNU
mee in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs die eind dit jaar
verschijnt. Hierin zullen we nader toelichten hoe we in den brede werken
aan flexibilisering en toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Specialisaties en differentiatie in de lerarenopleidingen
Compactere bevoegdheden kunnen leiden tot meer specialisaties in de
lerarenopleidingen, als aanvulling op de huidige mogelijkheden. Een
voorbeeld kan zijn een specifieke bevoegdheid voor de onderbouw van de
basisschool (eventueel in combinatie met de voor- en vroegschoolse
educatie). In een hierbij aansluitende opleiding kan een student zich
volledig richten op het jonge kind. Een mogelijke specialistische
bevoegdheid voor de bovenbouw van het basisonderwijs daarentegen,
maakt het voor studenten mogelijk om zich volledig daarop te richten,
zonder bijvoorbeeld stage te hoeven lopen bij de kleuters.
Binnen de huidige pabo is het al mogelijk om studenten te specialiseren
voor lesgeven aan het jonge kind. Onderzoek wijst uit dat de impuls die de
pabo’s de afgelopen jaren hebben gegeven aan de specialisaties jonge en
oudere kind zijn vruchten afwerpt.12 Dit werd ons bevestigd bij een
werkbezoek aan de pabo van Hogeschool Saxion dit voorjaar. Daar is het
expertisecentrum Het Jonge Kind direct aan de opleiding verbonden,
waardoor bevlogen lerarenopleiders en «Jonge Kind Specialisten» elkaar
aanvullen.
Toch zien we nog grote verschillen en ruimte voor verbetering. Om van
elkaar te leren en om de inhoudelijke expertise verder te ontwikkelen,
richten de pabo’s gezamenlijk een kennisnetwerk Jonge Kind op. Op
termijn zou dit kennisnetwerk kunnen uitgroeien tot een expertisecentrum
voor «Early Childhood Education». In de strategische agenda lerarenopleidingen van de Vereniging Hogescholen die in september 2019 verschijnt,
wordt verder ingegaan op wat de pabo’s nu en in de nabije toekomst
oppakken.
Verantwoordelijkheid van andere partijen
Loon- en functiegebouw
De Onderwijsraad merkt op dat de mobiliteit in het onderwijs gering is,
mede door verschillen in salaris. Hij adviseert daarom één loongebouw in
te voeren voor het po, vo en mbo (en beroepskrachten in de vve) en dit op
te nemen in een gezamenlijke cao. Door één loongebouw te hanteren zou
meer mobiliteit ontstaan, en dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid van
11

De bevoegdheid is daarbij geregeld via een ontheffing op grond van artikel 33, tweede lid van
de Wet op het voortgezet onderwijs.
12
«Specialisatiemogelijkheden voor lerarenopleidingen», ResearchNED, december 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

7

werken in het onderwijs. Verschillende vormen van mobiliteit zijn
mogelijk: wisselen van functie, van school(bestuur) of van sector.
Uit onderzoek blijkt dat leraren in het funderend onderwijs ontevreden zijn
over hun carrièreperspectief.13 Dit komt onder meer doordat er te weinig
helderheid is over loopbaanpaden en doorgroeimogelijkheden. Transparante loopbaanpaden en duidelijke promotiecriteria (ook over sectoren
heen) geven de leraar houvast in de huidige functie en zicht op wat nodig
is om te kunnen doorgroeien naar een volgende functie. Goed personeelsbeleid van de schoolorganisatie is een belangrijke randvoorwaarde, en het
loon- en functiegebouw zijn hierbij belangrijke instrumenten die niet los
van elkaar gezien kunnen worden. Het functiegebouw moet immers
aansluiten bij de ontwikkelingen in het beroep.14 Het harmoniseren van de
verschillende functiebeschrijvingen tussen sectoren – waarbij duidelijk
wordt wat de taken en verantwoordelijkheden van leraren in verschillende
functies zijn – kan ervoor zorgen dat ook intersectorale loopbaanpaden
inzichtelijker worden.
We beschouwen de aanbevelingen van de Onderwijsraad over het loonen functiegebouw als een indringend advies aan de sociale partners om
hierin in intersectoraal verband hun verantwoordelijkheid te nemen.
Strategisch personeelsbeleid
De Onderwijsraad adviseert scholen een «duidelijke visie op loopbaanontwikkelingen en professionalisering van leraren te formuleren en taakbeleid, inductie-arrangementen en (na)scholingsactiviteiten tegen die
achtergrond opnieuw tegen het licht te houden». Specialistische functies
kunnen volgens ons inderdaad goed bijdragen aan de schoolorganisatie,
mits hun expertise op een goede manier erkend en gewaardeerd wordt.15
Daarom blijven we inzetten op goed werkgeverschap en strategisch
personeelsbeleid van schoolbesturen. Door strategisch personeelsbeleid
kunnen schoolbesturen hun inhoudelijke opgaven koppelen aan de
competenties en ambities van leraren. Het gesprek hierover binnen de
school kan bijdragen aan een heldere vraag richting lerarenopleidingen
rond gewenste bijscholing of specialisaties. Verschillende schoolbesturen
zijn al met strategisch personeelsbeleid bezig. Een goed voorbeeld is het
Comenius College te Hilversum, waar loopbaanontwikkeling in alle fasen
van de carrière en alle rollen centraal staat en in het belang is van zowel
de school als het individu.16
Om strategisch personeelsbeleid verder te stimuleren, werken we aan het
opnemen van een deugdelijkheidseis op dit terrein in de wet. Daarmee
bieden we de Inspectie van het Onderwijs de ruimte om schoolbesturen
hier waar nodig op aan te spreken.17 We bieden in het najaar van 2019
een wetsvoorstel hiervoor aan voor openbare internetconsultatie.

13

«Carrièreperspectieven van leraren in het kader van de functiemix leraren primair en
voortgezet onderwijs», ROA/CAOP, november 2016.
Functies worden beschreven en gewaardeerd op functiezwaarte en worden vervolgens
gekoppeld aan salarisschalen. Daarom hangen functiegebouw en loongebouw sterk samen.
Afspraken over het loongebouw en functiewaardering worden per sector in de cao gemaakt.
15
«Loopbaanpaden in het primair onderwijs», Berenschot, juni 2018.
16
«Loopbaanleren. Professionele ontwikkeling en loopbaanoriëntatie van leidinggevenden in het
voortgezet onderwijs», VO-academie, november 2018.
17
Kamerstuk 27 923, nr. 345.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

8

Samen opleiden en professionaliseren
Bij het opleiden van leraren is sprake van een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor scholen en lerarenopleidingen. We werken in het traject
«Samen Opleiden en Professionaliseren» toe naar een intensievere
samenwerking tussen lerarenopleidingen en scholen, als norm voor de
opleiding en doorlopende professionalisering van leraren. Zo ontstaat een
infrastructuur waarin lerarenopleidingen en scholen gezamenlijk
verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de doorlopende leerlijn voor
leraren door hun hele carrière heen. Het blijft, net als nu, van belang dat
het aanbod van de lerarenopleidingen zoveel mogelijk afgestemd is op de
vraag van het afnemend veld. Dit vraagt om voortdurende uitwisseling
tussen scholen en lerarenopleidingen, waar de structuur van Samen
Opleiden en Professionaliseren aan kan bijdragen. Specifieke aandacht
moet er zijn voor de begeleiding van startende leraren: we zien nog te
vaak dat starters uitvallen wegens gebrek aan goede begeleiding.18
Om de ontwikkeling van Samen Opleiden en Professionaliseren verder te
faciliteren wordt voor de zomer een geactualiseerde regeling voor de
tegemoetkoming in de kosten van opleidingsscholen gepubliceerd. In het
schooljaar 2019–2020 is bovendien ruimte om 15 nieuwe aspirantopleidingsscholen in het po, vo en mbo te starten. Dit is een belangrijke
stap in de richting van de ambitie om in de toekomst alle de leraren op te
leiden via een nauwe samenwerking tussen lerarenopleidingen en
scholen. Samen met de PO-Raad, VO-raad, MBO Raad, VH en VSNU
werken we zodoende aan volgende stappen om van Samen Opleiden en
Professionaliseren de norm te maken.
Samenvattend: acties die we op korte termijn oppakken
Aan het eind van 2020 ligt er een ontwerp voor een nieuw bevoegdhedenstelsel zoals geschetst in deze brief voor het po, vo en mbo. Momenteel
loopt een onderzoek naar verschillende scenario’s voor een aangepaste
bevoegdhedenstructuur in het vo. We verwachten hier aan het eind van
2019 de eerste resultaten van.19 Voor het po en mbo onderzoeken we ook
de inrichting van bevoegdheden, waarmee we toewerken naar een
overkoepelend, samenhangend geheel van regelgeving over alle
onderwijssectoren heen. We bezien daarbij ook hoe dit zich verhoudt tot
vroeg- en voorschoolse educatie, en zoeken naar ruimte voor specialisaties (zoals die voor het jonge kind) en overlap tussen sectoren (zoals bij
integrale kindcentra). Vraagstukken die we voor de zomer van 2020
beantwoorden zijn:
– De bevoegdheden die we voor het po, vo en mbo gaan definiëren;
– De manier waarop verschillende bevoegdheden sector- en vakoverstijgend gecombineerd kunnen worden;
– De beschrijving van een algemeen deel van pedagogische en
didactische vaardigheden, en op welke manieren dit in de lerarenopleidingen ingebed kan worden.
Bij de beantwoording van deze vraagstukken maken we gebruik van de
inhoudelijke expertise van de beroepsgroep, zoals we eerder met de
beroepsgroep de bekwaamheidseisen voor leraren hebben vastgesteld.
18

Zie ook de Kamerbrief over het rapport van TALIS, dat op 19 juni 2019 aan de Tweede Kamer is
verzonden (Kamerstuk 27 923, nr. 368).
19
In de Landelijke Werkgroep Bevoegd onderzoeken we voor het vo hoe het bevoegdhedenstelsel beter ingericht kan worden. We werken daarin samen met VO-raad, VH, VSNU, AOb,
CNV, FvOv en SPV. Hierbij besteden we ook aandacht aan de motie-Rog die verzoekt te
onderzoeken hoe mensen met een beroepsgerichte achtergrond, zoals mbo-docenten die hun
bevoegdheid in een beroepsgericht vak middels een pedagogisch-didactisch getuigschrift
(PDG) behaald hebben, ook in het vmbo voor hetzelfde vak les kunnen geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

9

Zodra we weten welke bevoegdheden we in de toekomst zullen onderscheiden, bieden we ruimte voor pilots. Verschillende lerarenopleidingen
en scholen hebben te kennen gegeven hier graag mee aan de slag te
gaan. Door hen van het begin af aan goed te betrekken, kunnen de eerste
pilots in het studiejaar 2020–2021 starten. We zijn op dit moment
bijvoorbeeld al in gesprek met 10–14-scholen over een pilot rond
teambevoegdheden. Met de teambevoegdheid worden de bevoegdheden
van individuele leraren samengevoegd en draagt het team de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het onderwijs.
Veel lerarenopleidingen en scholen werken in het kader van Samen
Opleiden en Professionaliseren al goed samen. Deze partnerschappen
zien we als voorlopers in het gesprek over toekomstige bevoegdheden en
lerarenopleidingen. We sluiten aan bij wat er al gebeurt, zoals de
specialisatie jonge kind in de pabo, en maken gebruik van de ervaringen
die lerarenopleidingen hier al mee hebben.
Daarnaast werken we samen met alle lerarenopleidingen aan verduurzaming van zij-instroom binnen de opleidingen. Onderdeel hiervan is dat
we toewerken naar een eenduidige procedure voor de erkenning en
validering van eerder verworven competenties. In 2020 willen we dit
vastleggen in de vorm van een gezamenlijk beoordelingskader, dat zowel
transparantie biedt als consistentie tussen evc-procedures van verschillende opleidingen. Van schoolbesturen blijven we inzet vragen op
strategisch personeelsbeleid: een voorstel voor wettelijke verankering
hiervan bieden we dit najaar aan voor openbare internetconsultatie.
Zoals gezegd is het van belang dat de functiegebouwen goed aansluiten
bij de ontwikkelingen in het beroep. Wijzigingen in het bevoegdhedenstelsel kunnen invloed hebben op het functiegebouw. In lijn met een
nieuw bevoegdhedenstelsel zullen we de sociale partners vragen in
gesprek te gaan over harmonisering van de huidige functie- en
loongebouwen.
Ook hebben we aandacht voor huidige leraren en andere onderwijsprofessionals: zij houden hun bevoegdheid, en krijgen dezelfde mogelijkheden
voor uitbreiding of specialisatie als potentiële leraren. We bezien
bovendien of de veranderingen in bevoegdheden en lerarenopleidingen
moeten leiden tot een nieuwe verdeling van de middelen voor
professionalisering.
Tot slot
We gaan graag in gesprek met lerarenopleidingen, scholen, vakorganisaties en de Tweede Kamer voor de verdere uitwerking van het
perspectief dat we hier hebben geschetst.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 369

10