Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3983
Vragen van het lid Sjoerdsma (D66) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het bericht dat Chinese bedrijven de Russische oorlogsmachine steunen
(ingezonden 19 juli 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen
12 september 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht in de Wall Street Journal: «Chinese Firms Are
Selling Russia Goods Its Military Needs to Keep Fighting in Ukraine»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met de oproep van de Interparlementaire Alliantie voor China
over het tegengaan van de steun van Chinese bedrijven aan het Russisch
militair-industrieel complex?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3 en 4
Hoe oordeelt u over deze berichten?
Hoe oordeelt u specifiek over de rol die het bedrijf Poly Technologies speelt
in het voorzien van technologie aan de Russische militaire industrie?
Antwoord 3 en 4
Het kabinet heeft als doelstelling om de Russische militair-industriële
productiecapaciteit in te perken. Dit is in lijn met de aangenomen
EU-sanctiepakketten, die zich onder meer richten tegen de versterking van de
militaire en technologische capaciteiten en de ontwikkeling van de defensie1

https://www.wsj.com/articles/chinese-firms-are-selling-russia-goods-its-military-needs-to-keepfighting-in-ukraine-11657877403.
2
GLOBAL COALITION OF LEGISLATORS CALL FOR SANCTIONS ON CHINESE FIRMS
ASSISTING RUSSIA MILITARY OPERATIONS IN UKRAINE – Inter-Parliamentary Alliance on
China (ipac.global).

ah-tk-20212022-3983
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

en veiligheidssector van Rusland. Het kabinet en de EU roepen derde landen
zoals China op om EU-sancties niet te ondermijnen en om sanctie-ontwijking
door Rusland niet te vergemakkelijken. Ook onderzoekt het kabinet de
mogelijkheden om maatregelen te nemen om sanctie-ontwijking tegen te
gaan, binnen de mogelijkheden van het internationaal recht. Hierover staat
het in nauw contact met Europese partners en andere belangrijke partners als
de VS.
De handhaving van EU-sancties, bijvoorbeeld door boetes op te leggen in het
geval van overtreding van de sancties, is buiten het grondgebied van de EU
alleen mogelijk indien er een wezenlijk verband bestaat tussen de EU en de
persoon of de entiteit in kwestie. Een dergelijk verband kan bestaan uit het
feit dat een persoon onderdaan is van een EU-lidstaat of rechtspersonen of
entiteiten volgens het recht van een lidstaat zijn erkend of opgericht. Bij
gebrek aan een dergelijk verband is handhaving van de EU-sancties niet
alleen mogelijk in strijd met het internationaal recht maar zijn de mogelijkheden tot dergelijke handhaving in de regel bovendien uiterst beperkt.
De uitvoer uit Nederland van militaire en dual-use goederen naar derde
landen wordt zorgvuldig getoetst op het risico dat sancties worden omzeild.
Daar waar een substantieel omleidingsrisico wordt vastgesteld zal geen
uitvoervergunning worden verleend. De vaststelling van een dergelijk risico
kan onder meer voortvloeien uit informatie over eerdere omleidingsincidenten en/of leveranties van de ontvanger aan Rusland.
Vraag 5
Hoe oordeelt u over de rol die Chinese (staats)media spelen in het vergroten
van de Russische propaganda over de oorlog en wat wordt hiertegen
gedaan?
Antwoord 5
Internationaal probeert China draagvlak te creëren voor een «neutrale»
positie die balans beoogt tussen soevereiniteit en territoriale integriteit
enerzijds, en «legitieme veiligheidsbelangen» (bijvoorbeeld die van Rusland
of China) anderzijds. Hoewel China niet expliciet een kant kiest, propageert
het een positie die eenzijdig kritisch is op de NAVO en de VS in het bijzonder
en die begrip beoogt te kweken voor Rusland. De Chinese media, zowel
binnenlands als internationaal, grijpen de situatie aan om de NAVO in
diskrediet te brengen en beschuldigen vooral de VS van een KoudeOorlogsmentaliteit.
De Nederlandse ambassade in Peking communiceert actief over het conflict
op lokale sociale media, in een poging de standpunten van Nederland en de
EU ook door te laten dringen tot de Chinese burgers. Ook like-minded
ambassades, EU-partners en de Oekraïense ambassade maken intensief
gebruik van Weibo (de Chinese variant op Twitter) om de Chinese volgers te
informeren over hun standpunten. In het beheerste informatielandschap van
China vindt dit gretig aftrek. De Weibo-accounts van ambassades hebben er
sinds eind februari tienduizenden volgers bijgekregen. De Nederlandse
ambassade in Peking heeft ook uitspraken en tweets van kabinetsleden
vertaald naar het Chinees en online gezet. Deze worden gemiddeld meer dan
100.000 keer bekeken. Daarnaast worden verklaringen en opiniestukken van
Voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen, Voorzitter van de
Europese Raad Michel en Hoge Vertegenwoordiger Borrell die door de
EU-delegatie in China worden geplaatst ook door de Nederlandse ambassade
in Peking gedeeld. Hetzelfde geldt voor berichten van de EU-delegatie waarin
Russische desinformatie wordt ontkracht. Deze berichten zijn tot nu toe niet
gecensureerd, staan allemaal nog online en zijn volledig zichtbaar voor
volgers. Deze ambassade-accounts zijn voor Chinese burgers zonder VPN een
belangrijke bron om de visie van buitenlandse overheden op het conflict mee
te krijgen. Op deze wijze hoopt Nederland een bijdrage te leveren aan
tegengaan van des- en misinformatie over het conflict.
Vraag 6
In hoeverre deinzen Chinese bedrijven terug voor handel met Rusland door
de angst voor potentiële secundaire sancties vanuit de Europese Unie of de
Verenigde Staten bijvoorbeeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ondanks uitlatingen die de Chinese overheid doet over het vasthouden aan
normale economische relaties met Rusland, zijn er geen aanwijzingen van
significante of georganiseerde Chinese steun voor Rusland bij het ontwijken
of schenden van sancties. Chinese bedrijven lijken voorzichtig geworden om
zaken te doen met Russische bedrijven en te investeren in Rusland zelf. Dit
geldt in het bijzonder voor grotere bedrijven en financiële instellingen die
zaken doen met landen die sancties hebben ingesteld. Mogelijk uit angst voor
het verliezen van toegang tot cruciale technologie, markten, goederen en
valuta lijken deze Chinese bedrijven de sancties te volgen. Een andere factor
in de impliciete naleving door Chinese bedrijven van de sancties, is dat
buitenlandse multinationals verantwoordelijk zijn voor de helft van de
Chinese export.
De Chinese exportcijfers lijken hogergenoemd beeld te bevestigen. Uit
onderzoek van het Peterson Institute for International Economics blijkt dat in
2021 China nog goed voor een kwart van de Russische import was. Echter,
Chinese export naar Rusland is sinds de invasie met 38% afgenomen ten
opzichte van de tweede helft van 2021.3 Op basis van douanegegevens blijkt
dat zendingen vanuit China naar Rusland in juni voor de vierde maand op rij
daalden (met 17% ten opzichte van juni 2021). Daarentegen is de export
vanuit Rusland naar China wel gegroeid tot een recordhoogte, waarvan bijna
80% uit olie en gas bestaat. Wat betreft deze sector is er dus geen impliciete
naleving van sancties door Chinese partijen waar te nemen.
Vraag 7
Bent u het ermee eens dat met name de handel met Rusland in chips en
dual-use goederen zo snel als mogelijk een halt moet worden toegeroepen?
Antwoord 7
De huidige EU-sanctiewetgeving voorziet in een verbod op de uitvoer van
dual-use goederen naar Rusland, alsmede een verbod op de uitvoer van
apparatuur die benodigd is voor het vervaardigen van diverse elektronische
componenten waaronder semiconductors. Deze sanctiewetgeving is
afgestemd met een grote groep van gelijkgestemde partners zoals de VS, het
VK, Japan en Zuid-Korea, die deze maatregelen ook hebben overgenomen.
De overheid herkent de noodzaak om semiconductoren toe te voegen aan de
EU-sanctiewetgeving. Nederland is dan ook voorstander van het toevoegen
van dergelijke elektronische componenten aan de EU-sanctiemaatregelen.
Vraag 8
Bent u bereid samen met partners zo snel mogelijk tot een volledige boycot
van chips en dual-use goederen te komen en hierbij zoveel mogelijk derde
landen aan te laten sluiten?
Antwoord 8
Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de EU en gelijkgestemde partners
om implementatie van de sanctiewetgeving zo veel mogelijk af te stemmen
en gelijk te trekken. Zoals gezegd geldt er reeds een algeheel verbod op de
export van dual-use goederen naar Rusland. Nederland zet zich tevens actief
in voor opname van aanvullende goederen en technologie in de EU
sanctiewetgeving, waaronder het verder aanvullen van goederencodes
behorend bij algemene verbodsbepalingen op uitvoer van technologie.
Daarnaast kijken we naar aanvullende mogelijkheden waar nodig en ter
versterking van de handhaving.
Vraag 9
Bent u bereid samen met Europese partners maatregelen te treffen tegen
Chinese bedrijven die het Russische militair-industrieel complex steunen,
zoals het aansluiten bij de Amerikaanse zwarte lijst voor bedrijven die
gesanctioneerde goederen naar Rusland exporteren, het opleggen van
sancties aan bedrijven die Rusland helpen de sancties te omzeilen en het
tegengaan van bedrijven die de Russische desinformatie verspreiden?

3

https://www.piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/export-controls-against-russia-areworking-help-china.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 3 en 4 zoekt het kabinet,
onder andere in samenwerking met partners als de VS, naar mogelijkheden
om sanctie-ontwijking tegen te gaan. Voor wat betreft Russische desinformatie behelzen de aangenomen sanctiepakketten onder andere uitzendverboden
voor staatsmedia die desinformatie verspreiden en maatregelen tegen
propagandisten. Het kabinet is op doorlopende basis in gesprek met partners
binnen en buiten de EU over verdere maatregelen, inclusief om desinformatie
en pro-Kremlin propaganda tegen te gaan.
Vraag 10
Bent u bereid om bovengenoemde maatregelen te bepleiten in het zevende
sanctiepakket?
Antwoord 10
Nederland blijft zich inzetten voor het uitbreiden van controles op elektronische componenten die semiconductoren bevatten.
Vraag 11
Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 11
Vraag 3 en 4 zijn samengevoegd. De rest van de vragen is afzonderlijk
beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4