Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4012
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister voor Rechtsbescherming
over wettelijk tuchtrecht voor verzekeraars (ingezonden 14 juli 2021).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 13 september 2021).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3740.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de blogs «De Tuchtraad op de schop» en «De
Tuchtraad financiële dienstverlening: de nieuwe kleren van de keizer»?1, 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat in 2008/2009 het Verbond van Verzekeraars de mogelijkheid tot
het indienen van tuchtklachten flink heeft beperkt? Klopt het dat dit destijds
tegen de zin in van de Tuchtraad is gebeurd? Bent u van mening dat het
Verbond hierbij op juiste wijze gebruik heeft gemaakt van het recht tot
zelfregulering? Zo ja, waarom?
Antwoord 2
Van beperking door verzekeraars van de mogelijkheid tot het indienen van
tuchtklachten is geen sprake. Sinds 1963 was het mogelijk om klachten over
schadeverzekeraars in te dienen bij de Raad van Toezicht op het Schadeverzekeringsbedrijf. Vanaf 1999 konden bij deze raad ook klachten over levensverzekeraars en assurantietussenpersonen worden ingediend en is de naam
veranderd in de Raad van Toezicht Verzekeringen. Het betrof hier de
mogelijkheid tot het indienen van twee soorten klachten; klachten die gaan
over een geschil met de verzekeraar (de materiële klachten), zoals een klacht
over een aangeboden verzekeringsproduct of de dekking van een verzekering,
alsmede klachten van tuchtrechtelijke aard.

1

AM, 29 juni 2021, «Tuchtraad op de schop: Minister Dekker onderwerpt verzekeraars aan
wettelijk tuchtrecht», https://www.amweb.nl/branche/nieuws/2021/06/terug-van-weggeweestminister-dekker-onderwerpt-verzekeraars-weer-aan-wettelijk-tuchtrecht-101130436.
2
AM, 29 juni 2021, «De Tuchtraad Financiële Dienstverlening: de nieuwe kleren van de keizer»,
https://www.amweb.nl/branche/blog/2021/06/de-tuchtraad-financiele-dienstverlening-denieuwe-kleren-van-de-keizer-101130437.

ah-tk-20202021-4012
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Bij de oprichting van het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) in
2007 is de beoordeling van de materiële klachten naar het Kifid gegaan, zodat
de beoordeling van materiële geschillen met alle financiële dienstverleners
aan één geschilleninstantie is. Het tuchtrecht voor verzekeraars is ondergebracht in de hiertoe in 2008 opgerichte Tuchtraad Financiële Dienstverlening
(Assurantiën) omdat het Verbond van Verzekeraars eraan hechtte tuchtrecht
ook in stand te laten. Dit betekent dat waar de beoordeling van zowel
materiële klachten als tuchtklachten over verzekeraars voorheen aan één
instantie toekwam, de beoordeling na de oprichting van het Kifid aan twee
instanties is. Omdat klachten over verzekeraars veelal materieel van aard zijn
en een extra loket belastend kan zijn voor consumenten, dienen de klachten
van consumenten3 over hun verzekeraar – vanuit de één-loket gedachte voor
consumenten – te worden ingediend bij het Kifid. Ik kom hierop terug in de
beantwoording van vraag 5.
Ik vind het positief dat Nederlandse verzekeraars via het Verbond van
Verzekeraars – naar ik begrijp als enige verzekeraars in de wereld – een
stelsel van tuchtrecht in het leven hebben geroepen. Mij is niet bekend dat dit
tegen de zin van de Tuchtraad (of de voorgaande raden) zou zijn gebeurd.
Wel was de Tuchtraad er aanvankelijk voorstander van dat tuchtklachten
rechtstreeks bij de Tuchtraad zouden kunnen worden ingediend maar had zij
destijds begrip voor de wens van één loket voor consumenten.
Vraag 3
Acht u het juist dat het Verbond, Kifid en de tuchtraad, na de afschaffing van
het recht van verzekerden om een tuchtklacht in te dienen, nooit (adequaat)
bekend hebben gemaakt, niet individueel en ook niet collectief, dat verzekerden nog wel een tuchtklacht konden indienen bij het Kifid? Bent u bereid deze
mogelijkheid, in ieder geval tot het wettelijk tuchtrecht geregeld is alsnog zo
breed mogelijk onder de aandacht te (laten) brengen?
Antwoord 3
Zoals ik hiervoor heb aangegeven, is het recht van verzekerden om een
tuchtklacht over verzekeraars in te dienen niet afgeschaft.
Ik vind het van belang dat consumenten op de hoogte zijn van het tuchtrecht
van verzekeraars en de wijze waarop zij een tuchtklacht kunnen indienen. Als
de bij het verzekeringsbedrijf betrokken consumenten en verzekerden niet
weten dat er een functionerend tuchtsysteem gericht op verzekeraars bestaat,
dan wel niet weten hoe men daarbij terecht kan, wordt datgene wat met het
systeem wordt beoogd onvoldoende gediend4. Ik heb voor de kenbaarheid
van het tuchtrecht voor verzekeraars bij consumenten dan ook aandacht
gevraagd bij het Verbond van Verzekeraars. Ik roep verzekeraars ook op om
de mogelijkheid tot het indienen van tuchtklachten voldoende kenbaar te
maken in hun interne klachtenprocedure en op hun website. Ik zal dit
nauwgezet volgen.
Vraag 4
Als het tuchtrecht straks wettelijk geregeld wordt, heeft het Verbond van
Verzekeraars dan nog wat te zeggen over in welke gevallen wel of geen
tuchtrecht plaats mag vinden? Zo ja, in welke gevallen precies en waarom
acht u dat wenselijk?
Antwoord 4
Zoals aangekondigd5 wordt ingezet op de introductie van een wettelijke
verplichting voor verzekeraars om zich te onderwerpen aan tuchtrecht
vergelijkbaar met de wettelijke verankering van het tuchtrecht voor banken.
Hiertoe wordt in de Wft opgenomen dat verzekeraars onderworpen moeten
zijn aan een tuchtrechtelijke regeling die voldoet aan bepaalde voorwaarden.
Hierbij gaat het bijvoorbeeld om adequate waarborgen voor een behoorlijke
procesgang en het opdragen van de toepassing en uitvoering van de
3

Artikel 60 Reglement Geschillencommissie financiële dienstverlening (Kifid) Bemiddeling en
(bindend) advies.
Zo ook jhr. mr. T. Huydecoper, voormalig voorzitter van de Stichting Tuchtrecht Banken, over
het tuchtrecht voor banken in «Tucht en orde in het bankwezen», Tuchtrecht in de financiële
sector, Financieel Juridische Reeks 16, Zutphen 2020.
5
Kamerstuk 33 552, nr. 84.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

tuchtrechtelijke regeling aan een onafhankelijke en deskundige externe
instantie. Door deze wettelijke verankering worden alle verzekeraars met zetel
in Nederland onderworpen aan tuchtrecht en worden hieraan wettelijke
waarborgen verbonden.
Deze wettelijke verankering maakt onderdeel uit van de integere en beheerste
bedrijfsvoering van verzekeraars. Dit is in lijn met de systematiek van de Wft
waarin integriteit primair een aangelegenheid is van de financiële onderneming zelf. Het is aan de financiële onderneming, in dit geval de verzekeraar,
om ervoor te zorgen dat zij is onderworpen aan tuchtrecht dat ten minste aan
bepaalde voorwaarden voldoet. De Nederlandsche Bank (DNB) zal er
(risicogeoriënteerd) op toezien dat verzekeraars daadwerkelijk zijn onderworpen aan een tuchtrechtelijke regeling die voldoet aan de wettelijke voorwaarden en kan handhavend optreden indien daartoe aanleiding is. De verdere
invulling en organisatie van het tuchtrecht is, binnen de wettelijke voorwaarden, primair aan de verzekeraar c.q. de verzekeringssector zelf. Tuchtrecht
ontwikkelt zich immers bij uitstek in de groep zelf. De sector zelf heeft als
geen ander inzicht in de verschillende modaliteiten binnen de sector,
(ongeschreven) sectorspecifieke en functiespecifieke normen, waarden en
standaarden die (behoren te) gelden. Hiermee wordt ook de betrokkenheid
van de verzekeraars (en hun medewerkers) bevorderd en daarmee de
effectiviteit van het stelsel als geheel. Dit is ook in overeenstemming met één
van de uitgangspunten van wetgevingsbeleid dat bij het bepalen van
overheidsinterventie zoveel mogelijk wordt aangesloten bij het zelfregulerend
vermogen van de betrokken sector.
Vraag 5
Bent u voornemens om in het tuchtrecht, dat in de komende periode voor de
verzekeringsbranche zal worden ingevoerd, aan de verzekerden het recht
terug te geven om eigenstandig en direct (dus niet via een omweg) tuchtklachten te kunnen indienen bij de Tuchtraad? Zo ja, hoe gaat dit er precies
uitzien? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Het tuchtrecht voor de verzekeringssector bestaat reeds. Het kabinet is
voornemens dit wettelijk te verankeren en hieraan wettelijke waarborgen te
verbinden. Een voorwaarde daarbij is dat het tuchtrecht effectief moet zijn.
Daarvoor is van belang dat het tuchtrecht toegankelijk is en dat kenbaar is
hoe een tuchtklacht moet worden ingediend.
Bij de toegang tot het tuchtrecht is een afweging gemaakt tussen het belang
van rechtstreekse toegang tot de Tuchtraad enerzijds en het belang van één
loket voor consumenten anderzijds. Bij het tuchtrecht voor verzekeraars is
gekozen voor één centrale klachtenplaats voor klachten over de eigen
verzekeraar. Consumenten6 kunnen zich tot het Kifid (of de burgerlijke
rechter) wenden in geval van een geschil met hun verzekeraar waarbij de
interne klachtenprocedure van de verzekeraar geen uitkomst heeft geboden.
Het Kifid filtert hierop de klachten. Klachten over het materiële geschil zal zij
in behandeling nemen, tuchtklachten zal het Kifid doorgeleiden naar de
Tuchtraad.
Voor deze centrale klachtenplaats is gekozen om consumenten zoveel
mogelijk één loket te bieden voor klachten over hun verzekeraar en te
voorkomen dat de consument niet weet met welke klacht hij waar naartoe
moet. Bij het tuchtrecht voor banken is gekozen voor rechtstreekse toegang
van de consument tot de tuchtcommissie. Daar is gebleken dat klachten van
consumenten bij de Stichting Tuchtrecht Banken voor een groot deel
betrekking hadden op het materiële geschil, zoals een verzoek om schadevergoeding, of zaken als spaarrente, waarvoor het tuchtrecht niet is bedoeld.
Vraag 6
Wat is de rechtvaardiging voor het gegeven dat met het in te stellen wettelijk
tuchtrecht voor de verzekeringsbranche er geen veroordelingen en sancties
tegen personen opgelegd zullen kunnen worden, maar alleen tegen de
maatschappijen opgetreden kan worden? Kunt u bevestigen dat hiermee

6

Artikel 60 Reglement Geschillencommissie financiële dienstverlening (Kifid) Bemiddeling en
(bindend) advies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

wordt afgeweken van de gangbare regels van tuchtrecht in Nederland waarbij
individuen wel degelijk persoonlijk aansprakelijk gehouden kunnen worden?
Antwoord 6
Tuchtrecht beoogt de kwaliteit (zorgvuldigheid) en integriteit van de uitoefening van werkzaamheden te bewaken en de interne orde en discipline (tucht)
binnen een groep te handhaven met het oog op het versterken van (het
vertrouwen in) de eer en goede naam van de groep en het zelfreinigend
vermogen en normontwikkeling binnen de groep. Er zijn verschillende
tuchtrechtstelsels. De vormgeving en inrichting van de tuchtrechtstelsels
verschilt. Zo is er wettelijk tuchtrecht, niet-wettelijk tuchtrecht of een hybride
vorm van tuchtrecht van zowel regulering als zelfregulering. Daarnaast richt
het ene stelsel zich op het individu en het andere stelsel op de onderneming
afhankelijk van de aard van de dienstverlening en de achtergrond van de
totstandkoming van het stelsel. Alle tuchtrechtstelsels zijn er op gericht om
ongewenste tuchtrechtelijk laakbare uitwassen binnen de eigen beroepsgroep
of bedrijfstak tegen te gaan.
Het meest bekende tuchtrecht is het tuchtrecht voor de individuele beroepsbeoefenaren in (wettelijke gereglementeerde) vrije beroepen. Ik kom hier in
de beantwoording van vraag 7 op terug. In de financiële sector is geen sprake
van een gereglementeerd beroep maar ook hier bestaat er tuchtrecht gericht
op de individuele medewerker, zoals het tuchtrecht voor banken. In dit
verband wordt wel verwezen naar het verschil in aard van de dienstverlening
tussen verzekeraars en banken. Bij banken zouden bankmedewerkers meer
(en intensiever) klantcontact hebben, zoals bij het geven van advies en bij
bijzonder beheer, hetgeen een op individuele leest geschoeid tuchtecht zou
rechtvaardigen.
Zowel voor tuchtrecht gericht op het individu als voor tuchtrecht gericht op
de onderneming valt wat te zeggen. De gedachte achter het tuchtrecht voor
de onderneming is dat fouten in de dienstverlening niet altijd eenduidig aan
één of meer medewerkers van verzekeraars zijn toe te rekenen en het van
belang wordt geacht het gedrag van verzekeraars (bedrijfsprocessen en
bedrijfskeuzes) langs de meetlat te leggen van «zorgvuldig en integer»
handelen.
Ik vind het voor het tuchtrecht voor verzekeraars bovenal van belang dat dit
voldoet aan wettelijke waarborgen, zoals onafhankelijkheid, en dat het in
staat is om normen en waarden die binnen de groep (behoren te) gelden te
handhaven. Het tuchtrecht draagt zo bij aan de kwaliteit en integriteit van de
sector en daarmee het vertrouwen bij het publiek.
Vraag 7
Bent u het er mee eens dat het niet wenselijk is dat een advocaat die in
dienst is van de verzekeraar wel persoonlijk aangesproken kan worden, maar
wanneer je geholpen wordt door een hbo-geschoolde jurist of andere
rechtshulpverlener van de verzekeraar alleen de maatschappij aangesproken
kan worden via het tuchtrecht? Zou het niet beter zijn om het tuchtrecht,
analoog aan het tuchtrecht bij de banken, ook voor individuen van toepassing
te laten zijn in de verzekeringsbranche? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Voor (wettelijk gereglementeerde) vrije beroepsbeoefenaren, zoals advocaten,
notarissen, accountants en medici, gelden specifieke beroepseisen die
samenhangen met de aard van het beroep, ongeacht of deze al dan niet in
loondienst opereren. Onderdeel hiervan zijn specifieke voor de beroepsbeoefenaar geldende gedragsregels en tuchtrecht. Bij dit tuchtrecht staat het
handelen of nalaten van de individuele beroepsbeoefenaar in het kader van
het uitgeoefende ambt of beroep centraal. Beroepsbeoefenaren hebben veelal
een specifieke taak waarbij ze op persoonlijke titel (in plaats van uit naam van
het bedrijf) en met veel discretionaire ruimte naar voren treden. Dit ligt
anders voor medewerkers van een verzekeraar. Dit is een weinig homogene
groep (met een grote verscheidenheid aan functies, werkzaamheden, en
opleidingseisen) en ook nog eens beperkte discretionaire vrijheden. Zij
opereren veelal als onderdeel van een totaalproces en treden bijvoorbeeld
niet op persoonlijke titel in rechte op. Dit rechtvaardigt naar mijn oordeel een
andere benadering. Het belangrijkste is dat een consument een tuchtklacht
kan indienen over het handelen of optreden (door een medewerker) bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

verzekeraar, zonder zich daarbij te hoeven afvragen wie voor welk deel van
het proces verantwoordelijk is.
Vraag 8
Acht u het wenselijk dat op dit moment de bestaande Tuchtraad slechts
waarschuwingen en berispingen kan geven, terwijl zwaardere sancties louter
door het Verbond van Verzekeraars kunnen worden opgelegd? Zo ja, waarom
acht u dit in lijn met de onafhankelijke tuchtrechtspraak zoals die in ons land
geldt? Zo nee, bent u bereid met het instellen van wettelijk tuchtrecht ook te
regelen dat de tuchtrechtspraak de bevoegdheid krijgt om het volledige palet
aan sancties op te leggen en daarmee de zwaardere sancties dus uit de
bevoegdheidssfeer van het Verbond weg te halen?
Antwoord 8
Begin 2021 is het tuchtrecht voor verzekeraars die zijn aangesloten bij het
Verbond van Verzekeraars aangescherpt onder meer op het terrein van
sancties. De Tuchtraad heeft de aanvullende bevoegdheid gekregen om
rechtstreeks sancties en maatregelen op te leggen aan verzekeraars. Die
sancties bestaan uit de verplichting tot het treffen van een passende
maatregel, het geven van een waarschuwing of berisping en het besluit om
de klacht al dan niet geanonimiseerd te publiceren. Het schorsen of royeren
van een lid van het Verbond van Verzekeraars blijft aan het Verbond van
Verzekeraars omdat deze sancties raken aan het lidmaatschap van het
Verbond en dit bij uitstek aan de vereniging zelf is voorbehouden. Wel kan de
Tuchtraad het Verbond van Verzekeraars adviseren tot schorsing of royement
van een lid over te gaan. Met de invoering van de wettelijke verplichting voor
verzekeraars om zich te onderwerpen aan tuchtrecht worden wettelijke
waarborgen verbonden aan het tuchtrecht.
Vraag 9
Hoe wilt u de onafhankelijkheid van de stichting Tuchtraad financiële
dienstverlening waarborgen? Bent u het er mee eens dat het onwenselijk zou
zijn om de huidige procedure voort te zetten, waarbij een beoogd nieuw
bestuurslid eerst aan het Verbond voorgelegd wordt, dat vervolgens de
benoeming daarvan kan beletten? Zo ja, hoe gaat u dit proces dan wel
inrichten?
Antwoord 9
Begin 2021 hebben verzekeraars via het Verbond van Verzekeraars het
tuchtrecht voor verzekeraars aangescherpt onder meer op het terrein van
onafhankelijkheid. Zo is de Tuchtraad per 12 januari 2021 ondergebracht in
een aparte stichting (Stichting Tuchtraad Verzekeraars) om haar onafhankelijkheid te onderstrepen. Het Verbond van Verzekeraars kan bestuursleden van
de Stichting niet benoemen, ontslaan of schorsen; het Verbond van Verzekeraars heeft alleen een veto waar het de benoeming van de bestuursleden van
de Stichting betreft. Dit staat los van de leden van de Tuchtraad. De Stichting
benoemt de leden van de Tuchtraad. Van zeggenschap van het Verbond van
Verzekeraars over de benoemingen van leden van de Tuchtraad en over
beslissingen van de Tuchtraad is dan ook geen sprake. Ten aanzien van de
staat van dienst van de leden van de Tuchtraad wordt in het in vraag 1
aangehaalde blog7 opgemerkt: «De tuchtraad heeft altijd bestaan en bestaat
nog steeds uit zeer gekwalificeerde leden van de Hoge Raad en topadvocaten.
Zij zullen de beslissingen over de aan hen voorgelegde zaken zeker adequaat
en onafhankelijk nemen (...)».
In de Wft zal worden opgenomen dat verzekeraars onderworpen moeten zijn
aan een tuchtrechtelijke regeling die voldoet aan bepaalde voorwaarden.
Onderdeel van deze wettelijke voorwaarden is dat de toepassing en uitvoering van het tuchtrecht moet zijn opgedragen aan een onafhankelijke en
deskundige externe instantie. Tuchtrecht staat of valt hiermee. Dit is immers
van belang voor het vertrouwen van de consument en de samenleving in den
brede in het (reinigende vermogen van het) tuchtrecht en daarmee in de

7

AM, 29 juni 2021, «De Tuchtraad Financiële Dienstverlening: de nieuwe kleren van de keizer»,
https://www.amweb.nl/branche/blog/2021/06/de-tuchtraad-financiele-dienstverlening-denieuwe-kleren-van-de-keizer-101130437.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

verzekeraars en de verzekeringsbranche. Ook is dit van belang voor degenen
die zijn onderworpen aan het tuchtrecht: zij moeten er op kunnen vertrouwen
dat sectorspecifieke kennis aanwezig is zodat hun handelen of nalaten
adequaat kan worden beoordeeld volgens de normen en waarden die in de
verzekeringssector (behoren te) gelden. De Nederlandsche Bank (DNB) zal
hier (risicogeoriënteerd) op toezien. Indien DNB oordeelt dat er geen sprake is
van een (voldoende) onafhankelijke en deskundige organisatie, kan ze
handhavend optreden, bijvoorbeeld door het opleggen van een last onder
dwangsom of een boete. Het is niet aan mij om hierin te treden.
Vraag 10
Hoe gaat u er voor zorgen dat verzekerden gewezen worden op hun recht een
klacht in te kunnen dienen bij de nieuw op te richten wettelijke tuchtraad?
Antwoord 10
Ik acht het van belang dat consumenten op de hoogte zijn van het tuchtrecht
van verzekeraars en de wijze waarop zij een tuchtklacht kunnen indienen. Ik
heb voor deze kenbaarheid dan ook aandacht gevraagd bij het Verbond van
Verzekeraars en roep verzekeraars op om de mogelijkheid tot het indienen
van tuchtklachten voldoende kenbaar te maken in hun interne klachtenprocedure en op hun website. Ik zal dit nauwgezet volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6