Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 237

Afrika-beleid

Nr. 178

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2022
Conform toezegging aan uw Kamer tijdens het Commissiedebat Raad
Buitenlandse Zaken d.d. 12 mei 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2494),
brengen wij u mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid met
deze brief op de hoogte van de meest recente ontwikkelingen in de
Sahellanden, alsmede de Nederlandse inzet op het gebied van politiek,
veiligheid en ontwikkelingssamenwerking in de regio.
Nederlandse belangen en doelstellingen in de Sahel en
West-Afrika
De Sahelregio is voor het kabinet onverminderd een prioritaire regio op
het vlak van ontwikkelingssamenwerking, veiligheid en migratie. Het
gebrek aan duurzame vrede, stabiliteit en ontwikkeling in de Sahel brengt
risico’s met zich mee voor zowel de Sahel en West-Afrika, als voor
Nederland en de EU, in de vorm van terroristische dreiging, georganiseerde misdaad en irreguliere migratiestromen. Armoede en ongelijkheid
in de regio neemt toe als gevolg van de economische neergang na de
lockdowns als gevolg van de COVID-19 pandemie, de impact van
klimaatverandering en het voortduren van politieke en sociale onrust in de
regio. Recentelijk komt daar de impact van de Oekraïne crisis bij, die zich
laat gelden door hogere prijzen voor voedsel, energie en kunstmest.
Nederland zet zich – samen met gelijkgezinde partners – in om de
grondoorzaken van conflict, instabiliteit en armoede in de Sahellanden
weg te nemen, de weerbaarheid van de bevolking in fragiele regio’s te
vergroten en de relatie tussen burgers en staat te verbeteren. Nederland
hanteert een aanpak waarbij de beschikbare instrumenten van het
buitenland-, ontwikkelingssamenwerkings- en veiligheidsbeleid in
samenhang worden ingezet om ontwikkeling, veiligheid, stabiliteit en
duurzame vrede te bevorderen.

kst-29237-178
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

1

Tevens maakt het kabinet van de gelegenheid gebruik om in te gaan op de
rol van grondstoffen in de Sahel, daarmee tegemoetkomend aan de
toezegging zoals gedaan door toenmalig Minister Knapen van Buitenlandse Zaken tijdens de plenaire afronding d.d. 28 oktober 2021 van het
Commissiedebat over de artikel 100-bijdrage aan VN-missie MINUSMA in
Mali (Handelingen II 2021/22, nr. 15, item 5). Tijdens dit debat zegde de
Minister naar aanleiding van de inbreng van de leden Van der Lee
(GroenLinks) en Kuzu (DENK) toe om bij een volgend overleg over Mali en
de omgeving de discussie verder te laten reiken dan het discours over
stabiliteit versus terrorisme en in te gaan op de rol van andere elementen
zoals grondstoffen. De Sahelregio is rijk aan natuurlijke hulpbronnen,
voornamelijk goud en uranium. Grondstofwinning speelt een belangrijke
rol in de Sahel en is een belangrijke, maar ook potentieel destabiliserende,
economische sector. Er is sprake van zowel legale als illegale winning. Het
beheer van smokkelroutes door de Sahel voor allerlei goederen,
waaronder ook grondstoffen, is van oudsher een belangrijke inkomstenbron voor verschillende groeperingen en recenter ook een bron van
financiering voor terreurgroepen. Het kabinet blijft aandacht schenken aan
de rol van grondstoffen in de Sahel en monitort de gevolgen hiervan op
de ontwikkelingen in de regio.
Politieke situatie
Mali
Tijdens de staatshoofdentop van de Economische Gemeenschap van
West-Afrikaanse Staten (ECOWAS) is besloten om de economische en
financiële sancties tegen Mali (zie Kamerstuk 29 237, nr. 177) op te heffen.
Met de aanname van een kieswet door het transitieparlement, de
oprichting van een commissie die gaat werken aan een nieuwe Malinese
Grondwet en het voorstel van een transitietijdspad hebben de Malinese
transitieautoriteiten voldoende eerste concrete stappen gezet richting
verkiezingen. De presidentsverkiezingen zijn voorzien voor februari 2024
en de huidige transitieautoriteiten mogen van ECOWAS daar niet aan
deelnemen. Mali blijft vooralsnog geschorst van de ECOWAS-instanties
en de persoonsgerichte financiële sancties tegen leden van de transitieautoriteiten en hun familieleden (zie Kamerstuk 29 237, nr. 177) blijven
eveneens nog steeds van kracht. ECOWAS monitort de implementatie van
het transitietijdspad en zet de dialoog met de transitieautoriteiten voort.
De veiligheidssituatie in Mali is, mede door de beëindiging van de Franse
militaire inzet in Mali, de afgelopen periode verder verslechterd. De
effecten van onveiligheid en politieke instabiliteit hebben ook hun
weerslag op de humanitaire en de economische situatie in Mali. Uit een
UNICEF-rapportage van februari 2022 blijkt dat 7,5 miljoen mensen
(waarvan 5,1 miljoen kinderen) in Mali humanitaire hulp nodig hebben.
Bovendien worden Malinezen geconfronteerd met inkomensverlies en
hogere kosten van levensonderhoud, wat onder meer te wijten is aan de
sociaaleconomische gevolgen van de COVID-19-pandemie, klimaatverandering, de geopolitieke conflicten en de ECOWAS-sancties.
Daarnaast namen berichten over grove mensenrechtenschendingen
tijdens militaire operaties van het Malinese leger, met name in CentraalMali, toe. Volgens Human Rights Watch zijn tijdens een militaire operatie
in Moura eind maart 2022 honderden burgers geëxecuteerd. Verschillende
bronnen vermelden de betrokkenheid van Russische paramilitairen bij
deze operaties. VN-missie MINUSMA heeft een onderzoek naar de
mensenrechtenschendingen in Moura ingesteld, maar tot op heden nog
geen toestemming gekregen om ter plekke fysiek onderzoek te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

2

De mensenrechtendivisie van MINUSMA publiceerde op 30 mei jl. de
kwartaalrapportage met trends over mensenrechtenschendingen in Mali
in de periode januari-maart 2022. Hierin wordt ingegaan op schendingen
gepleegd door zowel de Malinese autoriteiten als door andere actoren,
zoals terroristische gewapende groepen. Daaruit blijkt dat mensenrechtenschendingen begaan door Malinese veiligheidsactoren sterk zijn toegenomen ten opzichte van de vorige rapportage (oktober-december 2021).
Het grootste aantal gerapporteerde mensenrechtenschendingen is echter
toe te schrijven aan groepen gelieerd aan Al-Qaida en Islamitische Staat.
MINUSMA heeft tijdens de verslagperiode geen schendingen door
internationale troepen gedocumenteerd. Daarnaast meldt het rapport dat
bij een aantal incidenten de aanwezigheid van niet nader gespecificeerde
buitenlandse militaire elementen is gerapporteerd, die de Malinese
troepen ondersteunden.
In een reactie op de kwartaalrapportage stellen de Malinese transitieautoriteiten dat de operaties van Malinese veiligheidstroepen gericht zijn
tegen terroristen en niet tegen de burgerbevolking. Daarnaast stellen de
transitieautoriteiten dat het MINUSMA-rapport de complexiteit van de
veiligheidssituatie niet in acht zou nemen en benadrukken ze het ook door
andere bronnen gerapporteerde hoge vertrouwen van de bevolking in de
Malinese strijdkrachten.
Tegen deze achtergrond staat de vrijheid van meningsuiting en
persvrijheid in Mali onder druk. De MINUSMA-kwartaalrapportage geeft
aan dat het voor het maatschappelijk middenveld en leden van de
oppositie in toenemende mate moeilijk wordt om een tegengeluid te laten
horen. Bovendien werd medio maart de toegang tot Radio France
Internationale en France24 in Mali afgesneden vanwege kritische
uitlatingen over het militair optreden van de Malinese transitieautoriteiten. De transitieautoriteiten beschuldigden deze media van partijdige
berichtgeving. Op 27 april jl. heeft de Hoge Autoriteit voor Communicatie
te Bamako deze restrictieve maatregel bekrachtigd.
Op 29 juni jl. heeft de VN-veiligheidsraad resolutie 2640 (2022) aangenomen en hiermee het mandaat van MINUSMA met één jaar verlengd tot
30 juni 2023. In het hernieuwde mandaat blijven de prioriteiten van de
missie gericht op onder meer het ondersteunen van de implementatie van
het Vredesakkoord van Algiers, de bescherming van burgers en de
bevordering en bescherming van mensenrechten. Hieraan is een
veroordeling van het «gebruik van huurlingen en door hen begane
schendingen van internationaal humanitair recht en mensenrechten»
toegevoegd, zoals ook verwoord in het mandaat van VN-missie MINUSCA
in de Centraal-Afrikaanse Republiek (VN-resolutie 2605 d.d. 12 november
2021). Daarnaast uit de Veiligheidsraad zorgen over de beperkingen in de
bewegingsvrijheid van de missie en roept het de Malinese autoriteiten op
deze beperkingen op te heffen. De autorisatie aan Franse troepen om
steun aan MINUSMA te leveren in het geval van onmiddellijke en serieuze
dreiging is niet langer in het mandaat opgenomen. De Veiligheidsraad
steunt het voorstel van de VN-Secretaris-Generaal om een interne
beoordeling van de missie uit te voeren, die uiterlijk 13 januari 2023 moet
worden gedeeld met de Veiligheidsraad.
Burkina Faso
Op 24 januari jl. vond in Burkina Faso een staatsgreep plaats, waarop
Luitenant-Kolonel Damiba tot president van de transitieregering werd
uitgeroepen. De staatsgreep was het gevolg van toenemende ontevredenheid over de verslechterende veiligheidssituatie onder voormalig
president Kaboré. Kaboré werd tijdens de staatsgreep naar een bewaakte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

3

villa gebracht, die hij op 6 april jl. mocht verlaten om terug te keren naar
zijn eigen residentie. Op 2 juli is hij in volledige vrijheid gesteld.
Op 4 april jl. presenteerde de transitieregering een concreet stappenplan
voor een transitieperiode van drie jaar. De twee grootste prioriteiten van
de transitieregering zijn veiligheid en de humanitaire situatie. De
afgelopen maanden is de veiligheidssituatie in Burkina Faso verder
verslechterd, hetgeen grote invloed heeft op de humanitaire situatie.
Inmiddels zijn ruim 1,9 miljoen Burkinezen ontheemd.
ECOWAS en de Afrikaanse Unie hebben Burkina Faso na de staatsgreep
geschorst. ECOWAS heeft gesteld het voorgestelde transitietijdpad van
drie jaar onacceptabel te vinden. Op de ECOWAS-top van 3 juli bereikten
Burkina Faso en ECOWAS een akkoord over een transitietijdpad van 2 jaar,
ingaand op 1 juli 2022. Burkina Faso blijft vooralsnog geschorst van de
ECOWAS-instanties.
Niger
De politieke situatie van Niger wordt gekenmerkt door een relatieve
stabiliteit, zoals aangetoond door de eerste democratische machtsoverdracht tussen verkozen presidenten in april 2021. Net voor het aantreden
van de nieuwe regering onder president Mohamed Bazoum is op 31 maart
2021 een vermeende couppoging afgeslagen. De positie van president
Bazoum blijft wankel door onder andere oppositie vanuit zijn eigen partij,
een gepolitiseerd maatschappelijk middenveld en de beperkte loyaliteit
van sommige onderdelen van het leger. De president zet zich hard in om
verschillende coalities op lokaal, nationaal en internationaal niveau op te
bouwen.
De nieuwe regering heeft onderwijs en veiligheid als de twee grootste
prioriteiten gekozen. De veiligheidssituatie blijft zorgwekkend, met name
in de grensgebieden met Mali en Burkina Faso (Liptako Gourma), rond
Niamey en de regio rond het Tsjaadmeer. De fragiele humanitaire situatie,
het toenemend gebrek aan voedselzekerheid en de economische
achteruitgang dragen bij aan deze moeilijke context en de onzekerheid
daaromheen.
Naar aanleiding van de aankondiging van de terugtrekking van de Franse
Operatie Barkhane en de door Frankrijk geleide internationale Taakgroep
Takuba uit Mali in februari 2022, sprak de Nigerijnse regering zich uit voor
een verbeterde veiligheidssamenwerking met Europese en andere
internationale partners. Op die manier probeert Niger de groeiende
terroristische dreiging in de Sahel tegen te gaan. Het Nigerijnse parlement
heeft op 22 april 2022 in grote meerderheid ingestemd met een dergelijke
samenwerking en de eventuele inzet van internationale veiligheidstroepen. De samenwerking dient te geschieden op basis van bilaterale
overeenkomsten – Niger wenst dus geen internationale missies – en in de
context van contraterrorisme.
Tsjaad
Tsjaad bevindt zich sinds april 2021 in een politieke transitie, afgekondigd
door de militaire transitieraad die is opgezet na het plotseling overlijden
van president Idriss Déby. Deze militaire transitieraad, onder leiding van
de zoon van voormalig president Déby, Mahamat Déby, heeft een civiele
overgangsregering aangesteld en tevens een transitieplan van 18
maanden met een optie voor verlenging gepresenteerd aan de Afrikaanse
Unie. De centrale elementen van dit transitieplan zijn het organiseren van
een nationale dialoog om onder andere input te vergaren voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

4

opstellen van een nieuwe Grondwet en het organiseren van vrije en
eerlijke verkiezingen.
Inmiddels ruim een jaar na aanvang van de transitie, heeft Tsjaad de
nationale dialoog uitgesteld en zal de transitie langer duren dan de
voorziene 18 maanden. De voornaamste reden die de Tsjadische
transitieautoriteiten hiervoor aanvoeren is dat het voorbereiden van de
nationale dialoog langer duurt dan verwacht, onder meer vanwege de nog
voortdurende politiek-militaire dialoog met Tsjadische rebellengroepen in
Qatar.
De situatie in Tsjaad is vooralsnog relatief stabiel, maar fragiel. De
politieke oppositie is kritisch over het gebrek aan voortgang van de
transitie. Met enige regelmaat vinden er demonstraties plaats. Op 3 juni
riep Tsjaad de noodtoestand uit, omdat het land onvoldoende graan kan
invoeren vanwege de Russische inval in Oekraïne en vanwege de slechte
oogsten in Tsjaad zelf van het afgelopen jaar.
Regionaal
Op 15 mei jl. besloot Mali uit de G5-Sahel (een regionale samenwerkingsorganisatie tussen Niger, Mali, Tsjaad, Burkina Faso en Mauritanië) en
diens gemeenschappelijke G5-troepenmacht te stappen. De door de
Malinese transitieautoriteiten aangedragen reden hiervoor is dat de
staatshoofdentop van de landen – voorzien in Bamako in februari 2022 en
waar het voorzitterschap van Tsjaad aan Mali had moeten worden
overgedragen – nog altijd niet heeft plaatsgevonden, ondanks de
initiatieven die Mali hiertoe genomen zou hebben. Dit zou volgens Mali
ingaan tegen de gemaakte afspraken binnen de organisatie.
Tsjaad en Mauritanië trachten de spanningen die hierdoor met name
tussen Mali en Niger zijn ontstaan te sussen en Mali ertoe te bewegen zijn
positie te heroverwegen. Dit heeft vooralsnog geen resultaat opgeleverd.
Mali heeft ondertussen ook aangekondigd eind juni alle militairen terug te
trekken uit de gezamenlijke G5-troepenmacht. In het licht hiervan is
besloten het hoofdkwartier van de G5-troepenmacht tijdelijk te
verplaatsen van Bamako naar de Tsjadische hoofdstad N’Djamena, in
afwachting van een permanente locatie. Het is momenteel onduidelijk of
en hoe de overige leden van de G5-Sahel de regionale samenwerking
willen voortzetten. Op 25 mei jl. heeft de Europese Commissie mede
hierom gedeeltelijk zijn operationele en logistieke ondersteuning aan twee
Malinese bataljons van de G5-troepenmacht opgeschort.
In de gehele Sahelregio is er sprake van groeiend anti-Frans sentiment
onder de bevolking en een toename van de rol en invloed van Rusland. De
groeiende rol en aanwezigheid van Russische actoren gaat gepaard met
desinformatiecampagnes, die gericht zijn op het verder aanwakkeren en
verspreiden van de anti-Franse en anti-Westerse sentimenten. Daarmee
wordt geopolitiek een steeds belangrijkere factor in de Sahel. Daarnaast
kampen de Sahellanden, mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne, met
een verhoging van de kosten voor levensonderhoud, inclusief de kosten
voor graan en kunstmest. Deze prijsstijgingen verergeren de al bestaande
zorgen over het gebrek van voedselzekerheid in de Sahel.
Ook nemen zorgen over de zichtbare trend van verspreiding van instabiliteit naar de West-Afrikaanse kuststaten toe. Dit brengt risico’s met zich
mee voor de Nederlandse en Europese belangen aldaar, waaronder
handelsbelangen. Daarom heeft Nederland samen met Duitsland speciale
aandacht voor dit thema gevraagd in een gezamenlijk georganiseerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

5

internationale conferentie in Den Haag in april 2022 en zal de internationale gemeenschap meer aandacht besteden aan dit onderwerp.
Nederlandse inzet
Diplomatiek
Nederland is zeer bezorgd over de huidige ontwikkelingen in de Sahel, in
het bijzonder in Mali en Burkina Faso. Nederland, ook in EU-verband,
ondersteunt de positie van ECOWAS in de onderhandelingen met de
Malinese en Burkinese transitieautoriteiten. Nederland dringt zowel in
bilaterale gesprekken met gelijkgezinde partners als in multilateraal
verband (EU, VN) aan op het openhouden van de communicatiekanalen
met de Malinese en Burkinese autoriteiten en het voortzetten van de
dialoog teneinde de situatie te de-escaleren en een uitweg te vinden uit de
politieke impasse. Daarnaast roept Nederland op tot onafhankelijk
onderzoek naar de mensenrechtenschendingen in Moura (Mali) en
adequate toegang tot het gebied.
Tijdens het bezoek van de Minister van Defensie aan Mali op 9 en 10 mei
jl. heeft zij de Nederlandse zorgen in het gesprek met de Malinese
Minister van Defensie overgebracht.
Tijdens de 49e zitting van de Mensenrechtenraad (28 februari tot en met
1 april 2022) vond de jaarlijkse onderhandeling plaats over de resolutie
aangaande technische assistentie en capaciteitsopbouw voor Mali op het
gebied van mensenrechten. Nederland heeft tijdens deze zitting ingezet
op het versterken van de bestaande tekst ten aanzien van de aanbevelingen uit het rapport van de International Commission of Inquiry for Mali
(ICOI) over mensenrechtenschendingen in Mali (Kamerstuk 32 735,
nr. 317) teneinde accountability te versterken en straffeloosheid te
bestrijden. In de nieuwe resolutie is de taal over het ICOI-rapport
behouden en roept de VN de Malinese transitieautoriteiten op om zo snel
mogelijk een nationaal mechanisme op te zetten om adequate opvolging
van de aanbevelingen te garanderen. Daarnaast is in de resolutie het
mandaat van de Onafhankelijk Expert voor de mensenrechtensituatie in
Mali opnieuw met een jaar verlengd.
In het kader van het versterken van de bilaterale relatie tussen Nederland
en Niger legde de Minister van Justitie van Niger een werkbezoek af in
Nederland van 29 mei tot en met 2 juni 2022. Hij sprak de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, de Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid, ontwikkelingspartners en het maatschappelijk
middenveld. Het doel van het bezoek was het delen van kennis en
ervaring op het gebied van toegang tot justitie, mensenrechten,
anti-corruptie en een mensgerichte benadering in de justitieketen.
In maart 2021 is tijdens een ministeriële top van de Internationale Sahel
Coalitie, waarbij Nederland evenals een grote groep bij de Sahel
betrokken internationale partners is aangesloten, de N’Djamenaroutekaart aangenomen. Deze routekaart is een gezamenlijke en geïntegreerde agenda gericht op het mobiliseren en coördineren van de
internationale inzet in de Sahel langs vier pijlers: het bestrijden van
terrorisme, capaciteitsopbouw van de veiligheids- en defensietroepen, het
herstellen en versterken van basisdienstverlening door de staat en
ontwikkelingssamenwerking.
Gezien de veranderende context in de Sahel en de houding van de
Malinese transitieautoriteiten ten opzichte van leden van de Coalitie heeft
de Internationale Sahel Coalitie tijdens de laatste ministeriële top van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

6

9 maart besloten dat de N’Djamena-routekaart herzien moet worden.
Nederland is op dit moment nauw betrokken bij dit herzieningsproces en
benadrukt daarbij het belang van eigenaarschap van de Sahellanden, een
geïntegreerde benadering tussen de vier bovengenoemde pijlers,
naleving van mensenrechten en internationaal humanitair recht en het
versterken van goed bestuur.
In Europees verband dringt Nederland bij de Europese Commissie en de
EU-lidstaten aan om zoveel mogelijk gezamenlijk en geïntegreerd op te
trekken in de Sahel. Het kabinet acht Europese samenwerking in de Sahel
in toenemende mate belangrijk om de omvangrijke uitdagingen in de
regio effectief te adresseren en tegenwicht te bieden aan de invloed van
Rusland in de Sahel. De geïntegreerde EU-Sahelstrategie uit 2021 vormt
een goede basis voor deze gezamenlijke inzet. Het belang van Europese
samenwerking heeft Nederland ook overgebracht tijdens het bezoek aan
Den Haag van de Speciaal Vertegenwoordiger voor de Sahel van de EU in
mei 2022.
De Nederlandse Speciaal Gezant voor de Sahel speelt een actieve rol in
het uitdragen van de diplomatieke inzet van Nederland in de Sahel.
Gedurende het afgelopen jaar heeft de Sahelgezant verschillende
bezoeken gebracht aan de regio, waaronder aan Mali, Niger en Tsjaad en
gesprekken gevoerd met de verschillende (transitie)autoriteiten. Tevens
nam de Sahelgezant actief deel aan de vergaderingen van de Internationale Sahel Coalitie en het netwerk van EU Sahelgezanten.
Veiligheidsinzet
Het ontbreken van duurzame vrede, stabiliteit en ontwikkeling in de
Sahelregio brengt risico’s met zich mee voor Nederland, de EU en de
regio in de vorm van terroristische dreiging en irreguliere migratiestromen.
Het kabinet blijft derhalve bijdragen aan de militaire en civiele missies en
operaties in de Sahel. Aanhoudende internationale samenwerking in de
Sahel, waaronder in VN, EU en/of ander multinationaal verband, is
essentieel om onze veiligheidsdoelstellingen in de regio vorm te geven.
Voor de Nederlandse inzet op het gebied van veiligheid in de Sahel
verwijst het kabinet graag naar de Kamerbrief «Samenhangende
Nederlandse inzet in het kader van de collectieve verdediging en in
missies en operaties ter bevordering van de internationale rechtsorde
2022–2025» (2022Z12463), die uw Kamer op 17 juni jl. is toegekomen.
Ontwikkelingssamenwerking
Zoals beschreven in de beleidsnotitie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (bijlage bij 2022Z13168), blijft de Sahel onder het
huidige kabinet een focusregio voor de inzet op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Deze inzet richt zich in het bijzonder op thema’s als
veiligheid en rechtsorde, privatesectorontwikkeling, voedselzekerheid en
water. Daar waar mogelijk maakt ontwikkelingssamenwerking onderdeel
uit van een geïntegreerde aanpak, waarbij ontwikkelingssamenwerking,
diplomatie, defensie-, justitie- en politie-inspanningen zoveel mogelijk in
onderlinge afstemming worden ingezet.
In de periode 2019–2022 bedroeg de totale bijdrage van ontwikkelingssamenwerking in Mali, Niger en Burkina Faso circa EUR 400 miljoen. Deze
middelen werden onder meer ingezet op het gebied van terugkeer van
basisdienstverlening, veiligheid en rechtsorde en migratiesamenwerking.
De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is schokbestendig en wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

7

grotendeels op afstand van de centrale autoriteiten vormgegeven en
uitgevoerd door maatschappelijke organisaties, multilaterale partners,
lokale overheden en publieke uitvoeringsorganisaties.
De fragiele politieke en veiligheidscontext in de Sahellanden stelt
Nederland voor dilemma’s ten aanzien van ontwikkelingssamenwerking,
in het bijzonder in Mali en Burkina Faso. Enerzijds tracht Nederland te
voorkomen dat overheden die door staatsgrepen aan de macht zijn
gekomen worden ondersteund via programmering. Directe financiering
van nationale overheden voor ontwikkelingsprogramma’s vindt slechts bij
zeer hoge uitzondering plaats en wordt stopgezet indien een autocratisch
regime, dat via een staatsgreep aan de macht is gekomen, daar direct van
profiteert. Nederland geeft al jaren geen (nationale of sectorale) begrotingssteun meer en nagenoeg alle programma’s worden uitgevoerd met
en via de VN, de Wereldbank of (i)ngo’s. Het stopzetten van ontwikkelingsprogramma’s raakt overheden daarmee niet direct. Anderzijds komt de
Nederlandse inzet ten goede aan de bevolking en wordt juist die
bevolking geraakt wanneer Nederland de inzet na een staatsgreep
beëindigt. Zoals uiteengezet in de beleidsnotie Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, werkt Nederland in deze gebieden zoveel
mogelijk adaptief: de inzet is gericht op de lange termijn, programma’s
worden actief gevolgd, en waar nodig aangepast. Hierdoor kunnen
verschillende onderdelen van de Nederlandse inzet snel op- of
afgeschaald worden als de omstandigheden daarom vragen – zonder dat
meteen het hele programma wordt beëindigd.
Humanitaire hulp & diplomatie
De crisis in de Sahel heeft grote humanitaire gevolgen en de perspectieven zijn niet gunstig. Het aantal intern ontheemden is door conflict en
geweld buitenproportioneel toegenomen. Daarnaast wordt de nefaste
invloed van klimaatverandering op de voedselzekerheid steeds duidelijker.
De voedselzekerheid staat door stijgende prijzen als gevolg van de oorlog
in Oekraïne bovendien sterk onder druk.
Nederland blijft daarom ook oog houden voor de humanitaire kant van de
Sahelcrisis. In aanvulling op de reguliere ongeoormerkte financiering van
VN-organisaties en de Rode-Kruisbeweging in het kader van het
noodhulpbeleid, draagt Nederland bij aan het regionale noodhulpfonds
van de VN. Deze bijdrage komt specifiek ten goede aan de respons in
Burkina Faso. Nederland vervult in het verlengde daarvan in het land een
actieve rol in de monitoring van die respons en let daarbij scherp op de
samenhang en coherentie tussen het humanitaire beleid en het beleid
inzake bestuur en zekerheid, veiligheid, sociale cohesie, (mensen)rechten
en accountability en ontwikkelingssamenwerking. Die samenhang is van
belang voor de benadering van de bredere crisis in de Sahel. Nederland
draagt als lidstaat ook bij aan noodhulpverlening door de EU.
Nederland zet daarnaast in op crisisgerelateerde humanitaire diplomatie.
De nadruk ligt daar op het in VN- en EU-verband inzetten van politieke en
diplomatieke middelen voor het bewerkstelligen van bescherming van
burgers en ongehinderde toegang van hulp en op eerbiediging van het
internationale humanitaire recht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

8

Verdere uitwerking van de inzet op het gebied van diplomatie, ontwikkelingssamenwerking, veiligheid en humanitaire hulp in de Sahelregio zal
worden opgenomen in de nog op te stellen Afrikastrategie, die uw Kamer
voor het einde van het jaar zal toekomen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 237, nr. 178

9