Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 453

Woningcorporaties

Nr. 411

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2015
Inleiding
Op 7 juli jongstleden heb ik u per brief1 geïnformeerd over mijn visie op
de woningcorporatiesector op het terrein van bedrijfsvoering en
informatiestromen.
Via de hierboven vermelde brief heb ik u tevens een aantal toezeggingen
gedaan. Deze toezeggingen behelzen het nog dit jaar informeren van de
Tweede Kamer over het als Open Data aanbieden van gegevens uit de
corporatiesector naar aanleiding van de motie van het lid Van der Linde2
hieromtrent en het informeren van de Tweede Kamer over de toekomst
van CorpoData. Aanvullend heb ik in het AO Woningcorporaties van
18 november jl. toegezegd om inzicht te geven in het aantal toegelaten
instellingen dat een managementletter ontvangt. Via deze brief doe ik
deze toezeggingen gestand.
In deze brief geef ik u tevens een korte stand van zaken over enkele
overige onderwerpen uit mijn brief van 7 juli jl. Dit betreft de Aedesbenchmark, de pilot met Standard Business Reporting en het traject om
de gegevensdefinities van de Prospectieve informatie (dPi) en de
Verantwoordingsinformatie (dVi) vast te stellen.
Open Data
In mijn brief van 7 juli jl. heb ik u aangegeven dat ik, ter invulling van de
motie van het lid Van der Linde inzake Open Data, per 1 januari 2016
zoveel mogelijk van de informatie die jaarlijks via de dPi en dVi wordt
opgevraagd als Open Data beschikbaar wil stellen. Ik heb u aangegeven
dat hierbij het principe «open, tenzij» zal worden gehanteerd. Dit is in lijn

1
2

kst-29453-411
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 29 453, nr. 398.
Kamerstuk 33 966, nr. 40.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 453, nr. 411

1

met het kabinetsstandpunt zoals dat is geformuleerd in de Nationale Open
Data Agenda 20163.
In algemene zin vraagt het invullen van deze «tenzij» om een zorgvuldige
afweging, om te voorkomen dat te veel informatie onder de titel «bedrijfsof privacygevoelig» niet openbaar wordt gemaakt. Wel kan hierbij gedacht
worden aan gegevens van toegelaten instellingen die mogelijk de
opbrengst of kosten van bepaalde activiteiten kunnen beïnvloeden
wanneer deze openbaar worden gemaakt. Privacygevoelige informatie is
onder meer informatie die te herleiden is tot persoonsniveau.
Om te voorkomen dat onder de noemers «bedrijfsgevoeligheid» of
«privacygevoeligheid» grote delen van de gegevens worden geschaard
terwijl het publieke belang van het openbaar maken van deze gegevens
zwaarder weegt, geldt bij het invullen van de «tenzij» dan ook dat er
sprake dient te zijn van door belanghebbenden goed beargumenteerde
uitzonderingsgronden. Daarnaast kunnen er, bij wijze van uitzondering,
manieren zijn om informatie op een hoger aggregatieniveau als Open
Data aan te bieden wanneer op deze manier de bedrijfs- of privacygevoeligheid verdwijnt.
Gelet op de zorgvuldigheid van het proces om deze afweging te maken,
heb ik ervoor gekozen om in fasen de data openbaar te maken. Als eerste
stap zullen per 1 januari 2016 belangrijke delen van de dVi als Open Data
worden aangeboden. Het betreft in ieder geval de volledige hoofdstukken
2 en 3 van de dVi4.
Hoofdstuk 2 van de dVi bevat onder meer de volgende informatie over de
realisatie in het meest recente verslagjaar op de volgende onderwerpen:
− De ontwikkelingen in de vastgoedportefeuille (sloop, verkoop, aankoop
en nieuwbouw);
− De verdeling van het bezit in goedkope, betaalbare, dure en geliberaliseerde huur;
− De specificatie van het bezit (bouwvorm en bouwperiode);
− De samenstelling van het bezit (huurwoningen DAEB en niet-DAEB,
bedrijfsruimten, garages);
− De verhuurgegevens (mutatiegraad, huurderving, WWS-punten).
Hoofdstuk 3 van de dVi bevat onder meer de volgende informatie over de
realisatie in het meest recente verslagjaar op de volgende onderwerpen:
− De balans en winst- & verliesrekening (zowel enkelvoudig als
geconsolideerd);
− Het kasstroomoverzicht;
− De toelichting op de balans en winst- & verliesrekening;
− De toelichting op de verbindingen (ontwikkeling voorraad, verhuurgegevens en financiële gegevens binnen verbindingen).
Hiermee worden in mijn optiek belangrijke stappen gezet. Hierbij merk ik
op dat op individueel instellingsniveau de dPi en dVi reeds dienen te
worden verstrekt aan de bezitgemeenten en de betreffende huurdersorganisaties. De gemeenten en huurders hebben daarmee het inzicht in de
voornemens en realisaties van de individuele toegelaten instellingen waar
zij het gesprek over de prestatieafspraken mee (gaan) voeren. De
informatie die als Open Data wordt aangeboden geeft, onafhankelijk van
bezitsgemeente of betrokkenheid van de huurdersorganisatie, inzicht in de
3
4

Kamerstuk 32 802, nr. 20.
Het dVi-gegevensmodel was voorheen gebaseerd op bijlage II bij het Besluit beheer socialehuursector. Dit is overgegaan in bijlage 3 bij de Regeling toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 453, nr. 411

2

gerealiseerde prestaties en de financiële positie van alle toegelaten
instellingen in het voorbije jaar. Aanvullend hierop ga ik, ter ondersteuning van het maken van nieuwe prestatieafspraken, vanaf februari
2016 een toegankelijke database ter beschikking stellen met eerder
afgesloten prestatieafspraken.
Het vervolg is er op gericht medio 2016 de overige delen van de dPi en
dVi zo veel als mogelijk als Open Data ter beschikking te stellen («open,
tenzij»). Wanneer gedurende het traject delen van dPi en dVi gereed zijn
om als Open Data aan te bieden, zullen deze direct worden toegevoegd
aan de gegevenset die terug te vinden is op de Open Data-site van het
Rijk: data.overheid.nl. Dit geldt eveneens voor dPi- en dVi-informatie die
(nog) niet als Open Data beschikbaar is gesteld, maar die wel op basis van
een gehonoreerd Wob-verzoek openbaar wordt gemaakt. Dit gedeelte van
de dPi en dVi zal dan ook worden toegevoegd aan de Open Data
gegevens. Wanneer in de toekomst nieuwe informatie wordt opgevraagd
via de dPi en dVi, zal voor deze informatie het zelfde proces worden
doorlopen.
Aanvullend op de publiekrechtelijke gegevensopvraging die plaatsvindt
via CorpoData, vraagt ook het Waarborgfonds Sociale Woningbouw
(WSW) gegevens op via CorpoData op basis van het privaatrechtelijke
reglement van deelneming dat tussen toegelaten instellingen en het WSW
is afgesloten. Deze gegevensopvraag kent een grote overlap met de
publiekrechtelijke gegevensopvraag, maar kent tevens een beperkt aantal
onderwerpen die uitsluitend van belang zijn voor het WSW. Deze
gegevens zijn alleen beschikbaar voor het WSW en vallen daarom formeel
niet onder het Open Data-beleid van het Rijk. Gelet echter op het publieke
belang dat het WSW dient, alsmede het feit dat gemeenten en het Rijk
borg staan voor het WSW, ligt het echter in de rede dat ook het WSW zijn
gegevens als Open Data beschikbaar wil gaan stellen. Het WSW onderzoekt daartoe welke delen van de ten behoeve van het WSW opgevraagde
gegevens kunnen worden aangeboden als Open Data. Ik zal u over de
uitkomsten hiervan informeren.
Ten behoeve van het monitoren van het effect van Open Data in de
corporatiesector ben ik voornemens om, in lijn met de suggestie die het
lid Van der Linde hiertoe deed tijdens het AO Woningcorporaties van
18 november jl., in de tweede helft van 2016 een onderzoek te verrichten
naar het gebruik en de toepassingsmogelijkheden van deze data. De
exacte wijze waarop dit onderzoek wordt ingericht, wordt op een later
moment ingevuld.
CorpoData
In mijn brief van 7 juli jl. heb ik u eveneens toegezegd dat ik u dit jaar zou
informeren over de toekomstige inrichting van CorpoData, gelet op het
feit dat de werkzaamheden van het Centraal Fonds Volkshuisvesting, van
oudsher de beheerder van CorpoData, per 1 juli jl. zijn overgegaan naar de
Autoriteit woningcorporaties. CorpoData is het loket, het platform en de
werkorganisatie voor de opvraag van de gegevens die nodig zijn voor het
externe toezicht, de borging en mijn (beleids)verantwoording aan het
parlement via onder meer de Staat van de Volkshuisvesting. CorpoData
vormt daarmee een belangrijk instrument voor het goed functioneren van
het corporatiestelsel.
CorpoData is vanaf 1 juli jl. ondergebracht bij de Autoriteit woningcorporaties. Dit blijft ook in de toekomst het geval. De directeur van de
Autoriteit woningcorporaties draagt de verantwoordelijkheid voor het
goed functioneren van CorpoData. De uitgangspunten van de gover-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 453, nr. 411

3

nancestructuur zoals deze bestond, zullen gehandhaafd blijven. Er zullen
separate afspraken worden gemaakt vanuit de Autoriteit woningcorporaties als beheerder van CorpoData met zowel het WSW als met het
Ministerie van BZK. Hierbij wordt het uitgangspunt in acht genomen dat
zowel de Autoriteit woningcorporaties, als het WSW, als ikzelf vanuit mijn
beleidsmatige informatiebehoefte, een zelfstandige rol vervullen en om
die reden ook zelfstandig moeten kunnen bepalen welke informatie zij
nodig achten voor hun werkzaamheden. Hierbinnen wordt, vanzelfsprekend, gestreefd naar onderlinge afstemming en synergie.
Aedes-benchmark
26 november jl. heeft Aedes een nieuwe benchmarkrapportage gepubliceerd. Deze rapportage laat een groei zien van het aantal deelnemers aan
de benchmark alsmede van het aantal onderwerpen dat onderdeel is van
de benchmark.
In totaal deed op basis van het aantal instellingen 88% van de sector mee
aan de benchmark. Deze instellingen vertegenwoordigen 97,5% van het
aantal verhuureenheden binnen de sector. Van de instellingen met meer
dan 5.000 eenheden is het deelnemingspercentage 98,5%. Voor meer
inhoudelijke informatie over de Aedes-benchmark, verwijs ik u naar de
rapportage «Prestaties verbeterd, verschillen verkleind» die te vinden is
op de site van Aedes.
Ik acht het positief dat er een significante stijging van het aantal
deelnemers is waar te nemen. De sector geeft hiermee mijns inziens aan
dat ook zij het van belang acht dat van elkaar wordt geleerd en dat er ook
op dit punt meer transparantie komt. Ik acht het tevens positief dat de
benchmark inhoudelijk is doorontwikkeld en dat het voornemen is om dit
nog verder door te ontwikkelen. Zo zijn dit jaar de onderwerpen
«Onderhoud» en «Beschikbaarheid en betaalbaarheid» toegevoegd aan
de benchmark en zal de komende periode nog worden gewerkt aan het
inzichtelijk maken van het verband tussen onderhoud en het exploitatieen duurzaamheidsbeleid van de toegelaten instellingen. Ik acht het
wenselijk dat de Aedes-benchmark zich ook op andere thema’s die van
publiek belang zijn, blijft doorontwikkelen.
Ik zal, in lijn met de motie Knops5, een jaar na inwerkingtreding van de
Herzieningswet een evaluatie van de deelname aan de Aedes-benchmark
uitvoeren. Ik acht het van belang om in dit proces met de sector te bezien
welke mogelijkheden er zijn om de deelname aan de benchmark verder te
vergroten.
Standard Business Reporting
Standard Business Reporting (SBR) is de nationale standaard voor digitale
uitwisseling van bedrijfsmatige gegevens tussen ketenpartijen. Daarbij
wordt gebruik gemaakt van open (inter)nationale standaarden voor:
− het definiëren en vastleggen van de gegevensdefinities in een
gegevenswoordenboek alsook de presentatie van de rapportages en
de semantische relaties (taxonomie);
− het structureren van de rapportages;
− het vastleggen van de verwerkingen van de rapportages;
− koppelvlakken voor vertrouwelijk en betrouwbaar uitwisselen van
rapportages richting uitvragende partijen als CorpoData.

5

Kamerstuk 33 996, nr. 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 453, nr. 411

4

Met de toepassing van de SBR-standaarden hoeven organisaties als de
toegelaten instellingen slechts eenmalig de gegevens in de bedrijfsadministratie op een eenduidige, standaard manier vast te leggen en de
aansluiting op SBR te realiseren. Vervolgens zijn de organisaties in staat
om effectief en efficiënt verschillende bedrijfsmatige rapportages op te
stellen en aan te leveren bij meerdere uitvragende partijen.
SBR draagt op deze wijze bij aan de realisatie van efficiëntere en
effectievere verantwoording, waarbij de organisatie minder tijd en geld
kwijt is aan het genereren van de rapportages. Doordat de gegevensuitwisseling met SBR geautomatiseerd tot stand komt, neemt het aantal
handmatige handelingen af wat leidt tot een verhoging van de kwaliteit
van de verantwoordingsgegevens. De uitvragende partijen beschikken
vervolgens over uniforme rapportages waarbij de gegevens geautomatiseerd verwerkt kunnen worden. SBR is reeds de exclusieve aanlevermethode voor een aantal verplichte rapportages aan de Belastingdienst, de
Kamer van Koophandel en banken. Ook de Dienst Uitvoering Onderwijs
(DUO) maakt reeds gebruik van SBR.
Ten behoeve van het implementeren van SBR binnen de woningcorporatiesector, heb ik de BZK-dienst Logius de opdracht gegeven om een pilot
uit te voeren met enkele toegelaten instellingen omtrent het aanleveren
van de jaarrekening-gegevens (met digitaal getekende controleverklaring)
via SBR aan CorpoData. Logius biedt aansluitondersteuning aan de
partijen die aan de pilot deelnemen. Deze aansluitondersteuning kan in de
vorm van individuele begeleiding van de instelling om SBR-proof te
kunnen deelnemen aan de pilot dan wel via groepsbegeleiding aan
intermediairs (zoals accountants en softwareleveranciers). Variaties hierop
zijn mogelijk. Er zal worden gestreefd naar maatwerk dat is toegesneden
op de specifieke behoefte van de betrokken partijen.
Wanneer deze pilot een succes is, ligt het in de rede om de volledige dPi
en dVi via SBR aan CorpoData aan te leveren. Op dit moment acht ik het,
gelet op de diversiteit binnen de woningcorporatiesector, haalbaar om dit
in 2018 gerealiseerd te hebben. De inzichten uit de pilot zijn van groot
belang om dit tijdpad vorm te geven en om uitvoeringsknelpunten tijdig
te onderkennen. Indien de transitie daarbij gebaat is, kan ik het gebruik
van SBR voor de rapportages aan CorpoData wettelijk verplichten.
Gegevensdefinities
Het belang van goede gegevensdefinities en het vastleggen hiervan in een
taxonomie6, is ten behoeve van het spreken van een gemeenschappelijke
taal en eenduidigheid van de verantwoording evident. Momenteel wordt
door de Autoriteit woningcorporaties en het WSW, in samenwerking met
de sector, gewerkt aan het vaststellen van de gegevensdefinities van dPi
en dVi. De planning is er op gericht dat dit traject medio 2016 wordt
afgerond. Hierna dienen deze definities te worden beheerd door
CorpoData en geïmplementeerd door de toegelaten instellingen. De
gegevensdefinities gaan aanvullende context bieden bij de dPi en dVi
gegevens die als Open Data beschikbaar worden gesteld.
In de wijziging van de Woningwet die ik u in 2016 zal voorleggen, ben ik
voornemens de mogelijkheid te creëren om bij algemene maatregel van
bestuur te bepalen dat het gebruik van deze taxonomie van gegevensdefi6

De taxonomie is in dit verband het overzicht van gestandaardiseerde begrippen die waar nodig
ontleed zijn in sub-begrippen. De taxonomie schrijft een gemeenschappelijke terminologie
voor die gebruikt dient te worden in systemen en databases. Er is binnen de taxonomie sprake
van semantische relaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 453, nr. 411

5

nities in de bedrijfsadministraties van de toegelaten instellingen wordt
verplicht.
Gelet op het feit dat ik ervaar dat er bij zowel Aedes als in de
woningcorporatie-sector veel energie is om de verdere professionalisering van de bedrijfsvoering en informatisering tot een succes te maken,
acht ik het daadwerkelijk verplichten van het gebruik van deze taxonomie
op dit moment nog niet aan de orde. Mijn voorkeur gaat er naar uit om
juist vanuit het belang dat de sector hierin heeft, gelet op het verbeteren
van de efficiëntie, transparantie en eenduidigheid mede in relatie tot de
onderlinge vergelijkbaarheid, de sector de tijd te geven om het implementeren van de taxonomie op zich te nemen. Mocht echter de voortgang die
de sector hierin boekt onvoldoende zijn, dan zal ik alsnog overgaan tot het
wettelijk verplichten van om het gebruik van de taxonomie.
Tot slot
Het lid Van Vliet heeft tijdens het AO van 18 november jongstleden
gevraagd of ik inzicht kan geven in het aantal toegelaten instellingen dat
een management letter ontvangt van de externe accountant. In algemene
zin kan ik daar het volgende over aangeven:
Uit informatie van de Autoriteit woningcorporaties blijkt dat toegelaten
instellingen met meer dan 2.000 woningen vrijwel altijd een management
letter ontvangen. Dit betreft ongeveer 275 toegelaten instellingen. Bij de
ongeveer 50 toegelaten instellingen met tussen de 500 en 2.000 woningen
is het beeld dat het wisselt of er wel of geen management letter wordt
opgesteld. Indien dit niet het geval is, is het beeld van de Autoriteit
woningcorporaties dat dan over het algemeen wel in het accountantsverslag aandacht wordt besteed aan de interne processen.
Voor de ongeveer 20 toegelaten instellingen met minder dan 500
woningen geldt dat er vrijwel nooit een management letter wordt
opgesteld door de accountant.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 453, nr. 411

6