Bijlage 1
Beeld van de uitzendbranche
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel registratieplicht heb ik u een kwantitatieve en
kwalitatieve beschrijving van de huidige situatie in de uitzendbranche toegezegd.1 Het gaat om een
antwoord op de volgende vragen:
•
wat zijn de kenmerken van een malafide uitzendbureau;
•
hoe ziet de uitzendbranche eruit;
•
de spreiding van malafide uitzendbureaus over Nederland in zowel sectoren als regio’s; en
•
de verschijningsvormen van malafiditeit.
Wat zijn kenmerken en doel van een malafide uitzendbureau?
Zoals ik het nu zie, kenmerken malafide uitzendbureaus zich door moedwillige en systematische
overtreding van wet- en regelgeving, waaronder arbeids- en fiscale wet- en regelgeving. Het doel
van deze malafide uitleners is winstbejag. Om dat doel te bereiken worden werknemers uitgebuit,
illegaal tewerkgesteld, wordt de arbeidstijdenwet overtreden, vindt fraude plaats met loon, worden
hoge inhoudingen gedaan voor huisvesting, reiskosten en boetes, is er sprake van slechte
huisvesting en arbeidsomstandigheden, wordt het minimumloon en/of cao-loon niet uitbetaald en
wordt niet voldaan aan fiscale verplichtingen en is sprake van gefingeerde dienstverbanden,
internationale constructies waarmee de Nederlandse wet- en regelgeving wordt ontdoken en/of
schijnzelfstandigheid. Het kan hierbij gaan om geregistreerde en niet-geregistreerde
ondernemingen2.
Daarnaast zijn er uitzendbureaus die weliswaar -al dan niet bewust de wet- en regelgeving
overtreden- maar niet in die mate dat op hen de kwalificatie malafide van toepassing is. Het gaat
dan om bijvoorbeeld lichte (administratieve) tekortkomingen. Deze tekortkomingen zijn geen
onderwerp van de programmatische aanpak AMU. De inspectie houdt hier toezicht bij de reguliere
werkzaamheden.
Tenslotte zijn er de uitzendbureaus die zich volledig aan wet- en regelgeving houden (geen boetes
of strafrechtelijke sancties) en handelen op een transparante manier. Verder behandelen ze hun
werknemers conform de regels en maatschappelijk aanvaardbare normen, zoals het bieden van
betaalbare en goede huisvesting. Deze bedrijven zijn als bonafide aan te merken.
De volgende figuur illustreert deze onderverdeling.

1
2

Kamerstukken II 2011/12, 32 872
Het gaat hierbij om registratie in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel.
Pagina 1 van 4

Naast de mate van naleving (inschrijving bij de KvK, belasting- en premieafdracht, geen boetes of
strafrechtelijke overtredingen) kunnen uitzendondernemingen ingedeeld worden op mate van
transparantie. Kenmerken van transparantie zijn bijvoorbeeld, in bezit zijn van een NEN-certificaat,
lidmaatschap van een brancheorganisatie en/of het gebruik van een G-rekening (geblokkeerde
rekening) voor de afdracht van loonheffingen.
Er is een positief verband tussen de mate van transparantie van een uitzendbureau en de mate van
naleving. Hoe transparanter een uitzendonderneming opereert, hoe groter de kans is dat deze
onderneming zich houdt aan wet- en regelgeving. Bovendien is de controle bij een transparante
onderneming ook eenvoudiger uit te voeren.
Hoe ziet de uitzendbranche eruit?
De uitzendbranche is zeer divers. Naast uitzendbureaus gaat het om uitleenbureaus,
payrollbedrijven, banenpools en dienstverleners in de akker- en/of tuinbouw. Het aantal
bedrijfsvestigingen in de uitzendbranche dat geregistreerd staat in het Handelsregister van de
Kamer van Koophandel (KvK) in een van bovenstaande categorieën bedraagt per 1 juli 2012 ca.
19.000.3
Het huidige stelsel kenmerkt zich door een systeem van (private) zelfregulering ondersteund door
publieke handhaving. Overheid en private partijen werken in dit stelsel samen, vullen elkaar aan en
versterken hiermee de naleving. De sector geeft invulling aan de private handhaving via het NENcertificaat4 en de handhaving op de naleving van de cao’s binnen de uitzendbranche.
Op 1 juli 2012 zijn 2.845 uitzendondernemingen SNA-gecertificeerd. 5 Het certificaat van de SNA is
gekoppeld aan de NEN-norm 4400-1. Dit is een nationale norm die (kwaliteits)eisen stelt aan in
Nederland gevestigde uitleners en (onder)aannemers van werk met betrekking tot de afdracht van
belastingen en sociale premies en het gerechtigd zijn tot het verrichten van arbeid in Nederland.
Dit is bedoeld als kwaliteitskeurmerk om het kaf van het koren te scheiden. Voordeel voor de
opdrachtgever is dat het hebben van een certificaat het risico voor opdrachtgevers op verhaal en
boetes van de Belastingdienst en andere overheidsinstanties beperkt. De gecertificeerde bedrijven
zijn voor een groot deel lid van de twee grootste brancheorganisaties in de uitzendsector, de ABU
en de NBBU.6
Malafide uitzendbureaus zijn vooral actief in sectoren waar veel kleine bedrijven actief zijn, er veel
gebruik wordt gemaakt van laaggeschoold personeel en er veel druk op de (arbeids)kosten is door
lage winstmarges. Dit werk wordt veelal door niet-Nederlanders uitgevoerd. In 2011 heeft de
Inspectie de volgende risicosectoren benoemd: schoonmaak, bouw, uitzendsector, land- en
tuinbouw, horeca en detailhandel.7 Verder blijkt uit literatuuronderzoek en gegevens van de
Inspectie over de uitzendbranche dat de vleesverwerkende industrie, metaal, transport en logistiek
afnemers zijn van malafide uitzendbureaus.

3

Dit betreft het aantal bedrijfsvestigingen, voor zover mogelijk gecorrigeerd op basis van het RSIN-nummer
(Rechtspersonen en Samenwerkingsverbanden Informatienummer) van de KvK. Het aantal
uitzendondernemingen ligt in werkelijkheid lager.

4

De NEN-norm moet het inlenen van arbeid en uitbesteden, (onder)aannemen van werk gemakkelijker en

fraudebestendiger maken. Het geeft eisen waaraan het uitzendbureau of de (onder)aannemer moet voldoen en
stelt strenge eisen aan personeels- en loonadministratie, ook geeft het criteria om te beoordelen of een
organisatie aan alle gestelde eisen voldoet.
5
Dit cijfer kan niet met het cijfer van de KvK worden vergeleken, omdat de wijze van registreren anders is. In
het bestand van de KvK staan alle vestigingen geregistreerd en in het SNA-register staat alleen de
rechtspersoon (zonder de bijbehorende vestigingen) vermeld.
6

Algemene Bond Uitzendondernemingen en de Nederlandse Bond van Bemiddelings- en
Uitzendondernemingen.
7

sectoren of delen ervan waar een relatief grote kans op niet-naleving van de Wet arbeidsvreemdelingen
(Wav) en/of de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML) bestaat.
Pagina 2 van 4

Een groot deel van de ondernemingen waar overtredingen zijn geconstateerd, bevindt zich in ZuidHolland, Noord-Holland, Noord-Brabant, Gelderland en Limburg. De volgende tabel geeft een
overzicht van de overtredingen naar soort en provincie over de periode 1-1-2009 t/m 21-3-2012.
Provincie
Zuid-Holland
Noord-Holland
Noord-Brabant
Gelderland
Limburg
Flevoland
Overijssel
Utrecht
Groningen
Friesland
Zeeland
Drenthe
Niet gekoppeld aan Provincie

Totaal
316
77
64
55
51
26
18
16
11
8
7
6
69

Wav
230
67
48
34
31
12
15
13
8
8
5
4
48

WML
86
10
16
21
10
14
3
3
3
2
2
21

In de praktijk nemen we waar dat er een verschuiving plaatsvindt van illegale tewerkstelling naar
andere malafide praktijken. Een verklaring hiervoor is onder meer de inwerkingtreding van het vrij
verkeer van werknemers voor acht Europese lidstaten in 2007, waarmee het legale aanbod is
vergroot. De malafide praktijken uiten zich nu op andere manieren. Zo zijn er uitzendbureaus die:
•
buitensporig veel inhouden op het salaris (voor vervoer, huisvesting en boetes);
•
valse werkgeversverklaringen afgeven ten behoeve van gefingeerde dienstverbanden,
hypotheekverstrekking of voor gezinshereniging. Dit laatst ook in combinatie met
schijnhuwelijken waarbij de partner vervolgens moet werken om gemaakte kosten terug te
verdienen;
•
uitkeringsfraude faciliteren door (a) het tewerkstellen van uitkeringsontvangers onder het
BSN van een ander, (b) door werknemer voor minder uren op de loonlijst te plaatsen
waardoor hij een hoger uitkeringsrecht behoudt en in werkelijkheid meer uren (zwart)
werkt, (c) gefingeerde dienstverbanden mogelijk maken voor de opbouw van
arbeidsverleden;
•
pseudo-zzp’ers faciliteren;
•
werknemers slecht behandelen (slecht werkgeverschap) en in extreme gevallen uitbuiten;
•
valse en onjuiste (loon)administratie voeren door een dubbele boekhouding te hanteren,
als afscherming voor ontduiking van belastingen en het witwassen van gelden;
•
bewust onjuist gebruik maken van G-rekeningen;
•
het loon wel uitbetalen volgens de WML-normen, maar het vakantiegeld niet uitbetalen en
•
illegale tewerkstelling en daarbij gebruikmakend van valse identiteitsbewijzen om dit te
verdoezelen.
Malafiditeit in de uitzendbranche is geen nieuw maar wel een uiterst hardnekkig probleem. De
afgelopen jaren is er zowel vanuit de overheid als vanuit de sector zelf veel in gang gezet om
malafide praktijken in de uitzendbranche de kop in te drukken. Toch is er nog steeds sprake van
malafide praktijken. De aanpak van malafide uitzendbureaus wordt bemoeilijkt, omdat:
•
een deel van de ‘uitzendbureaus’ gewoonweg niet zichtbaar is. Dit zijn bedrijven die niet te
vinden zijn via publieke registers zoals die van bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel.
Deze groep opereert volledig in het zwarte/informele circuit;
•
het gaat om bedrijven die worden gekenmerkt door vluchtig ondernemerschap, door steeds
wisselende adressen en telefoonnummers te gebruiken, failliete bedrijven onder een andere
naam en adres voort te zetten of vanuit huis opereren of via internet. Of ze maken gebruik
van ‘katvangers’, die op papier eigenaar zijn, maar feitelijk geen of een beperkte rol
hebben in de aansturing van de onderneming;
•
een deel van deze ondernemingen zich in het buitenland bevindt; en
•
malafide uitzendbureaus, vooral in arbeidsintensieve sectoren opereren waar de
internationale concurrentie groot is, de winstmarges klein zijn en de lonen laag. Het

Pagina 3 van 4

uitzendwerk in deze sectoren wordt vooral door niet-Nederlanders gedaan. Dit maakt dat
naast de werkgevers ook de werknemers baat kunnen hebben bij het ontduiken van regels.
De werknemers verdienen bij onderbetaling vaak nog steeds meer dan in het land van
herkomst. Deze groep werknemers zal zich niet snel melden bij bijvoorbeeld het meldpunt
AMU.

Pagina 4 van 4