Evaluatie alcoholslotprogramma
Bijlagenrapport (fase 3)

Datum
Status

19 november 2014
Definitief

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Inhoud

1

Leeswijzer—6

Bijlage
A.1
A.2
A.3

A Informatie over het alcoholslotprogramma en de vorderingsprocedure—8
De brochure van het CBR over het alcoholslotprogramma—8
Vorderingsprocedure—9
Stroomschema vorderingsprocedure—10

Bijlage

B Onderzoeksmodel van de evaluatie—11

Bijlage

C Verantwoordelijkheden en taken van de betrokken instanties—23

Bijlage D Beantwoording onderzoeksvragen—25
D.1
Deelnemers van het alcoholslotprogramma—25
D.2
Beweegredenen wel/geen deelname aan het alcoholslotprogramma—32
D.3
Gebruik van het alcoholslot—36
D.4
Misbruik van het alcoholslot—40
D.5
Procedures rond het alcoholslotprogramma—42
D.6
Motivatieprogramma van het alcoholslotprogramma—46
D.7
Ervaringen installatie/uitbouw/uitlezen van het alcoholslot—50
D.8
Informatievoorziening tijdens het alcoholslotprogramma—54
D.9
Samenwerking tussen de betrokken instanties—62
D.10
Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van het CBR—65
D.11
Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van de RDW—68
D.12
Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van de politie—71
D.13
Handhaving op het alcoholslot—74
D.14
Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van het OM en de
Rechtspraak—75
D.15
Belangrijkste bevorderende en belemmerende factoren bij uitvoering van het
alcoholslotprogramma—80
Samenvatting belangrijkste bevorderende en belemmerende factoren bij uitvoering van het
alcoholslotprogramma per organisatie—87
D.16
Samenloop met recidiveregeling, strafrechtelijke sancties of andere maatregelen—
91
D.17
Gevolgen van het alcoholslotprogramma voor het strafvorderingsbeleid en
strafopleggingsbeleid—94
D.18
Effect van het alcoholslotprogramma op de verkeersveiligheid—97
D.19
Effect van het alcoholslotprogramma op het gedrag van deelnemers—100

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

1

Leeswijzer

In deze rapportage zijn de bijlagen opgenomen waar in de rapportage 'Evaluatie
alcoholslotprogramma, Resultaten en aanbevelingen, Hoofdrapport, fase 3' naar
wordt verwezen.

Pagina 6 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Pagina 7 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Bijlage

A.1

A

Informatie over het alcoholslotprogramma en de
vorderingsprocedure

De brochure van het CBR over het alcoholslotprogramma
Deze folder is te downloaden via de website van het CBR:
http://www.cbr.nl/11018.pp#4118

Pagina 8 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

A.2

Vorderingsprocedure1
Om aan het verkeer deel te nemen moeten bestuurders medisch geschikt èn rijvaardig zijn. Houders van een rijbewijs hebben ooit aangetoond dat zij aan deze
voorwaarden voldoen. Desondanks is het mogelijk dat er later getwijfeld moet worden aan de rijgeschiktheid of rijvaardigheid van sommige bestuurders. Op dat moment is de verkeersveiligheid in het geding en kan de zogenaamde vorderingsprocedure worden gestart.
Het beginpunt van de procedure ligt bij de politie, de officier van justitie of de directeur van het CBR. Bij hen kan het vermoeden ontstaan, dat de houder van een rijbewijs niet meer voldoet aan de eisen voor geschiktheid of rijvaardigheid. Meestal
ontstaat dit vermoeden door een feitelijke constatering van de politie. De politie
informeert dan door middel van een zogenaamde 'mededeling' de divisie Rijgeschiktheid van het CBR, die verder actie onderneemt.
Het vervolg van de procedure is afhankelijk van de feiten die de politie heeft geconstateerd. Op grond van de mededeling en de geconstateerde feiten kan de divisie
Rijgeschiktheid een betrokkene naar een onderzoek sturen.
Een andere mogelijkheid is nog dat betrokkene een educatieve maatregel krijgt
opgelegd.
Wettelijke basis
De vorderingsprocedure is een verkeersveiligheidsmaatregel die wordt uitgevoerd
door de divisie Rijgeschiktheid van het CBR. De procedure is gebaseerd op de artikelen 130 - 134A van de Wegenverkeerswet 1994. Deze artikelen zijn nader uitgewerkt in:
- de Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid;
- de Regeling eisen geschiktheid 2000;
- het Reglement Rijbewijzen.
Op grond van de door de politie aan het CBR uitgebrachte mededeling en de geconstateerde feiten kan het CBR-divisie Rijgeschiktheid een betrokkene naar een cursus
sturen. Er zijn vier educatieve maatregelen:
- de Lichte Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer (LEMA);
- de Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer (EMA);
- de Educatieve Maatregel Gedrag en verkeer (EMG);
- het Alcoholslotprogramma (ASP).
Naast de educatieve maatregelen kan het CBR op grond van de door de politie uitgebrachte mededeling en de geconstateerde feiten een betrokkene ook naar een
onderzoek sturen. Het doel van dit onderzoek is om de geschiktheid van een rijbewijshouder te beoordelen. Dit is nodig als er twijfel bestaat over de geschiktheid.

1

Gebaseerd op informatie afkomstig van de website van het CBR: www.cbr.nl.

Pagina 9 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

A.3

Stroomschema vorderingsprocedure
In onderstaande tabel zijn de promillagegrenzen opgenomen voor oplegging van de
educatieve maatregelen met betrekking tot alcoholgerelateerde overtredingen voor
en na invoering van het alcoholslotprogramma in december 2011:
1: E ≥ 1,8 ‰ (tot dec 2011 idem)
B ≥ 1,8 ‰ (tot dec 2011 ≥ 1,3 ‰ )

Onderzoek alcohol

R: promillagegrenzen van ASP
Indien geschikt
(tot dec 2011 naar EMA)

1: E 1,3 - 1,8 ‰ (tot dec 2011 n.v.t.)
B 1,0 -1,8 ‰ (tot dec 2011 n.v.t.)

Alcoholslotprogramma

R: promillagegrenzen van EMA
Bestuurder
aangehouden in
verkeer met te
hoog promillage
alcohol

Weigering

1: E 1,0 - 1,3 ‰ (tot dec 2011 1,3-1,8 ‰)
B 0,8 -1,0 ‰ (tot dec 2011 0,8-1,3 ‰)
R: promillagegrenzen van LEMA

Educatieve maatregel
alcohol en verkeer
(EMA)

(Tot dec 2011 ook weigering)

1: E 0,8 – 1,0 ‰ (tot dec 2011 n.v.t.)
B 0,5 – 0,8 ‰ (tot dec 2011 idem)

Lichte educatieve
maatregel alcohol en
verkeer (LEMA)

Legenda
E = ‘ervaren bestuurder’
B= ‘beginnend bestuurder’
R= recidivist: als tweede overtreding binnen 5 jaar

Figuur 1: instroom in maatregelen vorderingsprocedure, voor én na wijziging 1 december 2011

Pagina 10 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Bijlage

B

Onderzoeksmodel van de evaluatie

Nr

Onderzoeksvraag

1

Hoe vaak, aan wie, waarom en hoe lang wordt het alcoholslotprogramma
opgelegd?

Hoe?

1.1

Hoeveel besluiten tot oplegging alcoholslotprogramma
zijn er genomen? Wat is hierbij de verhouding
man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?

data & statistieken
CBR

1.2

Wat zijn de redenen van oplegging alcoholslotprogramma en hoe verhouden die zich ten opzichte van elkaar?
Wat is hierbij de verhouding man/vrouw en de verdeling
in leeftijdscategorieën?

data & statistieken
CBR

1.3

Hoeveel personen hebben een rijbewijs met code 103 in
bezit (personen die daadwerkelijk mee doen aan het
alcoholslotprogramma)? Wat is hierbij de verhouding
man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?

data & statistieken
CBR

1.4

Hoe vaak is het alcoholslotprogramma voor de eerste
keer verlengd? Wat is hierbij de verhouding man/vrouw
en de verdeling in leeftijdscategorieën?

data & statistieken
CBR

1.5

Hoe vaak is het alcoholslotprogramma voor de tweede
keer verlengd? Wat is hierbij de verhouding man/vrouw
en de verdeling in leeftijdscategorieën?

data & statistieken
CBR

1.6

Hoe vaak is het alcoholslotprogramma voor meer dan
twee keer verlengd? Wat is hierbij de verhouding
man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?

data & statistieken
CBR

1.7

Wat is de gemiddelde duur van het alcoholslotprogramma?

data & statistieken
CBR

1.8

Wat is de gemiddelde duur tussen de oplegging van het
alcoholslotprogramma en de feitelijke deelname aan het
alcoholslotprogramma? Wat is hierbij het verschil tussen
man/vrouw?

data & statistieken
CBR

1.9

Hoeveel personen hebben een onderzoek naar geschiktheid opgelegd gekregen? Hoeveel deelnemers waren
ongeschikt/geschikt?

data & statistieken
CBR

1.10

Hoe verhoudt de daadwerkelijke instroom in het alcoholslotprogramma zich tot de instroomprognose van het
CBR en IenM?

data & statistieken
CBR
rapport over prognose
instroom (najaar
2011)

2

Wat zijn de belangrijkste factoren die de keuze(s) tot deelname/uitval
hebben beïnvloed?

2.1

Wat waren de beweegredenen tot wel/geen deelname
aan het alcoholslotprogramma?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers
interviews CBR

2.2

Wat waren veel voorkomende redenen van deelnemers
om (nog) niet P2T1 te betalen, (nog) niet aan het motivatieprogramma mee te doen, slot (nog) niet in te bouwen, rijbewijs (nog) niet in te leveren, rijbewijs (nog)
niet op te halen?

interviews CBR
interviews deelnemers

2.3

Hoeveel deelnemers zijn vroegtijdig gestopt met het
alcoholslotprogramma? Wat was de gemiddelde duur van

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

Pagina 11 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Nr

3

Onderzoeksvraag

Hoe?

deelname aan het alcoholslotprogramma voor deze
uitvallers? Wat is hierbij de verhouding man/vrouw en de
verdeling in leeftijdscategorieën? Wat waren de beweegredenen hiervoor?

data & statistieken
CBR
interviews CBR

Wat zijn de resultaten/ervaringen met betrekking tot het gebruik van
het alcoholslot?

3.1

Hoe vaak is het voorgekomen dat deelnemers niet hebben kunnen voldoen aan hun uitleesplicht en wat waren
de redenen hiervoor?

data & statistieken
CBR
interviews deelnemers

3.2

Hoe wordt het uitvoeren van een hertest door de deelnemers van het alcoholslotprogramma uitgevoerd? Stilstaand of rijdend?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

3.3

Vinden de deelnemers van het alcoholslotprogramma het
waarschuwingssignaal duidelijk voor het uitvoeren van
een hertest?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

3.4

Vinden de deelnemers van het alcoholslotprogramma de
beschikbare tijd voldoende voor het uitvoeren van een
hertest?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

3.5

Waren er voldoende mondstukjes verkrijgbaar/beschikbaar?

interviews deelnemers

3.6

Hoeveel auto's, waarin het AS is ingebouwd, staan op
naam van deelnemers en hoeveel op naam van derden?

data & statistieken
RDW

3.7

Wat waren belangrijke ervaringen van deelnemers bij
het gebruik van het alcoholslot?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers
interviews installateurs

3.8

Zijn er problemen ervaren bij gebruik van een motorrijtuig met een alcoholslot door een ander dan de deelnemer?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

3.9

Heeft het gebruik van het alcoholslot tijdens het rijden
geleid tot onveilige situaties in het verkeer? Is dit beter
geworden naarmate een bestuurder meer ervaring heeft
met het bedienen van het alcoholslot?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

4

Wat zijn de ervaringen met betrekking tot misbruik van het alcoholslot?

4.1

Wat zijn de ervaringen van erkenninghouder installateurs
en deelnemers met pogingen tot manipulatie? Hoeveel
meldingen van pogingen tot manipulatie zijn er door
erkenninghouder installateurs gedaan? (manipulatie:
misleiding van het slot lukt of poging faalt)

data & statistieken
RDW
interviews installateurs
interviews deelnemers

4.2

Welke typen manipulatie zijn geconstateerd door de
RDW? En hoe vaak? Wat waren de ervaringen van de
RDW hiermee?

data & statistieken
RDW
interviews
RDW(steekproefcontro
leur)

4.3

Hoeveel overtredingen van niet-meewerken (artikel 160,
lid 6 WVW1994) zijn geconstateerd door de politie?

data & statistieken
CBR (mededelingen)
data & statistieken
OM (pvb's)

4.4

Hoe vaak hebben gevallen van overtreding artikel 9
geleid tot strafrechtelijk optreden?
- artikel 9, lid 9, onder a (motorrijtuig niet voorzien van
alcoholslot)

data & statistieken
OM

Pagina 12 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Nr

5

Onderzoeksvraag
- artikel 9, lid 9, onder b (motorrijtuig niet voorzien van
werkend alcoholslot)
- artikel 9, lid 9, onder c (wel alcoholslot, maar kenteken
in alcoholregister is niet aan hem gekoppeld)
- artikel 9, lid 9, onder d (een ander dan de bestuurder
heeft geblazen)

Hoe?

Wat zijn de ervaringen met de procedures binnen het alcoholslotprogramma?

5.1

Hoe is de werking van de systematiek rond de beëindiging van het alcoholslotprogramma en het verkrijgen
van een rijbewijs zonder codering alcoholslotprogramma
ervaren?

interviews CBR
interviews deelnemers
vragenlijstonderzoek
interviews gemeenten

5.2

Kan het CBR uit de voeten met de contra-indicaties,
zoals beschreven in de ministeriële regeling? Missen er
contra-indicaties? Biedt het inzicht rond contra-indicaties
in bestaande dossiers handvaten?

interviews CBR
interviews I&M

Artikel 18:
Betrokkene komt niet in aanmerking voor het alcoholslotprogramma indien:
a. hij de afgelopen vijf jaar aan het alcoholslotprogramma heeft deelgenomen, tenzij de doorverwijzing naar het
alcoholslotprogramma plaatsvindt op basis van de uitslag
van het ingevolge artikel 23, eerste lid, opgelegde onderzoek;
b. hij zich de afgelopen vijf jaar heeft moeten onderwerpen aan een onderzoek naar de geschiktheid, tenzij de
doorverwijzing naar het alcoholslotprogramma plaatsvindt op basis van de uitslag van het ingevolge artikel 23, eerste lid, opgelegde onderzoek;
c. hij naar het oordeel van een medisch deskundige lijdt
aan een ernstige psychiatrische stoornis of dementie,
dan wel aan een langdurige lichamelijke stoornis die
deelname onmogelijk maakt;
d. dat het bij de politie bekend is dat hij regelmatig
drogerende stoffen, anders dan alcohol, gebruikt;
e. hij uitsluitend de beschikking had over een rijbewijs
voor de categorie A, het rijbewijs voor de categorie AM
niet meegerekend, of
f. hij beschikt over een door het daartoe bevoegde gezag
in Nederland afgegeven rijbewijs, maar op het moment
van het nemen van het besluit, bedoeld in artikel 131,
eerste lid, onderdeel b, van de wet niet in Nederland
woonachtig is;
g. de overtreding waarop de mededeling is gebaseerd, is
begaan als bestuurder van een motorrijtuig van de categorie AM.
5.3

Zijn er problemen ervaren door de deelnemers bij het
betalen van facturen aan het CBR en de erkenninghouders producent? Zo ja, welke? Hebben CBR en erkenninghouders producent hierbij problemen ervaren? Zo ja,
welke?

vragenlijstonderzoek
interviews CBR
interviews installateurs
interviews deelnemers

Pagina 13 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?
interviews producenten

5.4

Ervaren deelnemers, het feit dat de eerste beslissing tot
verlenging niet aan de bestuursrechter kan worden
voorgelegd, als problematisch? Hoe ervaren deelnemers
overige aspecten van de procedure rond verlenging van
het alcoholslotprogramma?

interviews deelnemers
interviews CBR

5.5

Wat vinden de deelnemers van de duur van het alcoholslotprogramma?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

5.6

Hebben de deelnemers nadelige gevolgen van het alcoholslotprogramma ervaren doordat het rijbewijs van
categorie A (motor), C (vrachtwagen), D (autobus) of E
(aanhangwagen) ongeldig is verklaard?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

5.7

Wat zijn de ervaringen met het werken met de beslisregel voor het vaststellen van het regime van het alcoholgebruik voor het alcoholslot? (toelichting: die eventueel
kan leiden tot een ander uitleesregime, uit programma
zetten of verlenging)

Interviews CBR

6

Wat zijn de ervaringen met het motivatieprogramma van het alcoholslotprogramma?

6.1

Hoe hebben de deelnemers het motivatieprogramma van
het alcoholslotprogramma ervaren?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

6.2

Werkt de vormgeving van het motivatieprogramma naar
tevredenheid (volgens deelnemers en trainers van het
motivatieprogramma)? Worden er zaken gemist? Is er
behoefte aan individuele gesprekken?

interviews trainers
interviews deelnemers
vragenlijstonderzoek

6.3

Wat zijn de ervaringen met de instructie/opleiding tot
trainer van het motivatieprogramma?

interviews trainers
interviews CBR

7

Wat zijn de ervaringen met betrekking tot installatie/uitbouw/uitlezen
alcoholslot?

7.1

Zijn deelnemers tevreden met de beschikbare keuze in
alcoholsloten (type, merk)? Hoe is hun keuze bevallen?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers
interviews installateurs
interviews producenten

7.2

Hebben zich bij de installatie van het alcoholslot problemen voorgedaan bij de installatie, de uitbouw of bij het
uitlezen van het AS? Zo ja, welke problemen zijn dat?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers
interviews installateurs
interviews RDW
(steekproefcontroleur)

7.3

Heeft de deelnemer problemen ervaren bij de inbouw
van het alcoholslot als de inbouw in een ander voertuig
dan het eigen motorvoertuig heeft plaatsgevonden?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers
interviews installateurs
interviews RDW
(steekproefcontroleur)

7.4

Zijn er problemen opgetreden bij APK-keuring van auto’s
met een alcoholslot, bijvoorbeeld bij het geven van de
overbruggingscode aan de garage?

interviews installateurs
interviews producen-

Pagina 14 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?
ten

7.5

Welke verzoeken zijn er door installateurs gedaan bij de
producenten? Waren deze mogelijk in te willigen? Passen
ze bij de regels? Hoe zijn de verzoeken afgehandeld?

interviews producenten
interviews installateurs

7.6

Welke verzoeken zijn er door deelnemers gedaan bij de
installateurs? Waren deze mogelijk in te willigen? Passen
ze bij de regels? Hoe zijn de verzoeken afgehandeld?

interviews installateurs
interviews deelnemers

7.7

Wat maakt de erkenningsregeling voor producenten en
installateurs (on)aantrekkelijk?

interviews producenten
interviews installateurs

7.8

Bestaat er tevredenheid bij de deelnemers over landelijke dekking installateurs?

interviews producenten
interviews installateurs
interviews deelnemers

7.9

Zijn er voldoende producenten en installateurs voor
uitvoering van het programma? Indien onvoldoende,
waar ligt dit aan?

interviews producenten
interviews installateurs

7.10

Is er voldoende personele capaciteit om aan de vraag te
kunnen voldoen?

interviews producenten
interviews installateurs

7.11

Wat is het aantal onderhoudsbeurten van sloten (regulier
en ongepland), en het aantal sloten die zijn vervangen?
Wat waren de meest voorkomende redenen voor het
vervangen van de sloten?

interviews installateurs
data & statistieken
RDW

7.12

Hoe heeft de deelnemer de afstand ervaren tussen de
woning en het servicepunt waar het AS werd uitgelezen?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

8

Hoe is de informatievoorziening over en tijdens het alcoholslotprogramma ervaren door (niet-)deelnemers én de betrokken instanties?

8.1

Hoe is de beschikbaarheid en de kwaliteit van informatie
over het alcoholslot ervaren door de deelnemers?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

8.2

Was de informatievoorziening door het CBR, de trainers
van het motivatieprogramma en de producent over het
alcoholslotprogramma voldoende? Hoe wordt deze gewaardeerd door de deelnemers? (indien van toepassing
ook de waardering van de informatievoorziening van het
OM, de RDW en de politie)

interviews deelnemers
interviews CBR
interviews trainers
interviews producenten
vragenlijstonderzoek

8.3

Hoe hebben de deelnemers de communicatie tussen hen
en het CBR, de trainers van het motivatieprogramma, de
installateurs en de producenten ervaren tijdens het
alcoholslotprogramma? (indien van toepassing ook
communicatie met de politie)

vragenlijsten deelnemers
interviews deelnemers

8.4

Welke vragen worden vaak gesteld aan het CBR, de
trainers van het motivatieprogramma, de installateurs en
de producenten door de deelnemers? Konden deze beantwoord worden?

interviews CBR
interviews trainers
interviews installateurs
interviews producenten

Pagina 15 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

8.5

Wat zijn de ervaringen m.b.t. de contacten tussen de
deelnemers en het CBR, de trainers van het motivatieprogramma, de installateurs, de producenten en de
gemeente? (hoe vaak, waarover, welke knelpunten, e.d.)

interviews CBR
interviews trainers
interviews installateurs
interviews producenten
interviews gemeente

8.6

In hoeverre is de invoering van het alcoholslotprogramma en de uitvoering ervan bekend bij de politie?

interviews politie

8.7

In hoeverre is de invoering van het alcoholslotprogramma en de uitvoering ervan bekend onder de Nederlandse
bevolking en de deelnemers?

peiling I&M: Nederlandse bevolking
vragenlijstonderzoek:
deelnemers

8.8

In hoeverre vindt de Nederlandse bevolking dit een
zware maatregel voor first offenders? En voor recidivisten?

peiling I&M
vragenlijstonderzoek

8.9

In hoeverre is onder beroepschauffeurs voldoende bekend wat de consequenties van het alcoholslotprogramma zijn?

peiling I&M

9

Hoe is de samenwerking verlopen tussen de betrokken instanties bij de
uitvoering van het alcoholslotprogramma?

9.1

Hoe is de samenwerking verlopen tussen CBR en de
andere betrokken instanties?

interviews CBR

9.2

Hoe is de samenwerking verlopen tussen RDW en de
andere betrokken instanties?

interviews RDW

9.3

Hoe is de samenwerking verlopen tussen de politie en de
andere betrokken partijen?

interviews politie

9.4

Hoe is de samenwerking verlopen tussen de producenten, installateurs en RDW? Hoe is de afstemming tussen
RDW en installateurs verlopen met betrekking tot de
informatievoorziening over het alcoholslotprogramma?
Hoe is de afstemming tussen RDW en installateurs verlopen met betrekking tot de informatievoorziening over
het alcoholslotprogramma?

interviews producenten
interviews installateurs
interviews RDW

9.5

Hoe zijn de contacten tussen OM en andere betrokken
instanties ervaren? Waren deze voldoende aanwezig?

interviews OM

9.6

Hoe is de gegevensuitwisseling tussen de betrokken
instanties onderling ervaren? Wat waren eventuele knelpunten bij de uitwisseling van gegevens?

interviews CBR
interviews OM
interviews RDW
interviews producenten

9.7

Hoe is de dossiervorming, coderingen in systeem, proces
in de keten, e.d. verlopen?

interviews CBR
interviews OM
interviews RDW

10

Welk effect heeft de invoering van het alcoholslotprogramma op de
werkzaamheden van het CBR?

10.1

Welke invloed heeft de invoering van het alcoholslotprogramma op de werklast van het CBR?

interviews CBR

10.2

Wat zijn de gevolgen voor de werklast van het CBR door
de verlaagde instroompromillages EMA?

interviews CBR

10.3

Wat is de kwaliteit van de aangeleverde alcoholgerelateerde-mededelingen? Hoeveel alcoholgerelateerde-

data & statistieken
CBR

Pagina 16 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

mededelingen zijn beschouwd als onvoldoende? Welke
gevolgen heeft dit voor de werklast van het CBR?

interviews CBR

Toelichting:
Indien een alcoholgerelateerde-mededeling als onvoldoende wordt beschouwd, leidt het niet tot een bestuursrechtelijk besluit.
10.4

Hoeveel bezwaar/beroep is tegen besluiten van het CBR
tot oplegging alcoholslotprogramma aangetekend? Wat
waren de meest voorkomende redenen hiervoor? Wat
waren de uitkomsten?

data & statistieken
CBR
interviews CBR

10.5

Hoeveel bezwaar en beroep zijn er aangetekend tegen
tweede of volgende verlengingen. Wat waren de meest
voorkomende redenen hiervoor? Wat waren de uitkomsten?

data & statistieken
CBR
interviews CBR

11

Welk effect heeft de invoering van het alcoholslotprogramma op de
werkzaamheden van de RDW?

11.1

Wat is de ontwikkeling van de werklast van de RDW na
invoering van het alcoholslotprogramma?

interviews RDW

11.2

Hoeveel typegoedkeuringen zijn er verleend door de
RDW? Hoeveel typegoedkeuringen geschorst? Hoeveel
hiervan hebben geleid tot intrekking? Hoeveel typegoedkeuringen zijn (direct) ingetrokken? Wat waren de redenen hiervoor?

data & statistieken
RDW
interviews RDW

11.3

Hoeveel erkenningen producent en erkenningen installateur zijn er verleend door de RDW? Hoeveel erkenningen
installateurs en erkenningen producenten zijn er niet
verleend door de RDW? (hoeveel aanvragen zijn afgewezen door niet kunnen voldoen aan de eisen die zijn opgenomen in de Regeling erkenning alcoholslotprogramma) Wat waren de redenen hiervoor?

data & statistieken
RDW
interviews RDW

11.4

Hoeveel (periodieke) controlebezoeken zijn er afgelegd
bij erkenninghouders producenten en hoeveel zijn er
afgelegd bij erkenninghouder installateurs? Wat waren
de resultaten hiervan?

data & statistieken
RDW
interviews RDW

Toelichting: de producent wordt jaarlijks via een bedrijfsbezoek gecontroleerd. De installateur wordt steekproefsgewijs gecontroleerd en minimaal eenmaal per
twee jaar met een bedrijfsbezoek. Afhankelijk hoe een
installateur presteert zal er eerder een bedrijfsbezoek
plaatsvinden (risico georiënteerd).
11.5

Hoeveel erkenningen producent en erkenningen installateur zijn geschorst? Wat waren de redenen hiervoor?
Hoeveel hiervan hebben geleid tot een intrekking?

data & statistieken
RDW
interviews RDW

11.6

Hoeveel erkenningen producent en erkenningen installateur zijn ingetrokken? Wat waren de redenen hiervoor?

data & statistieken
RDW
interviews RDW

Toelichting: een bedrijf kan meerdere erkenningen bij de
RDW hebben. Deze worden allemaal los van elkaar beoordeeld en indien nodig gesanctioneerd. Dit betekent
dat wanneer er een erkenning alcoholslot gesanctioneerd

Pagina 17 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

wordt, zijn erkenning voor een bepaalde periode ingetrokken wordt. Heeft het betreffende bedrijf ook nog een
APK erkenning, dan blijft deze normaal functioneren en
heeft de sanctie op het alcoholslot erkenning geen gevolgen voor de APK erkenning. Zodra er een erkenning
ingetrokken wordt, dan is het bedrijf voor die bepaalde
erkenning niet meer door de RDW erkend en kan hij
deze werkzaamheden niet meer uitvoeren.
11.7

Hoeveel steekproefsgewijze keuringen van alcoholsloten
zijn uitgevoerd door de RDW, en wat waren de resultaten hiervan?

data & statistieken
RDW
interviews RDW

11.8

Was het nodig van de mobiele erkenning gebruik te
maken en zo ja om welke reden en hoe werd e.e.a.
geregeld?

data & statistieken
RDW
interviews RDW
interviews producenten

Toelichting:
een mobiele erkenning is een mogelijkheid voor de producent om wanneer installateurs uitvallen, de werkzaamheden van de installateur over te nemen.
11.9

Was het nodig van de noodvoorzieningen gebruik te
maken en zo ja om welke reden en hoe werd e.e.a.
geregeld?

interviews RDW

Toelichting:
noodvoorzieningen worden getroffen indien een fabrikant failliet gaat en er een oplossing moet zijn voor de
reeds ingebouwde sloten.
12

Welk effect heeft de invoering van het alcoholslotprogramma en andere
wijzigingen in de vorderingsprocedure op de werkzaamheden van de
politie?

12.1

Wat is de ontwikkeling van de werklast door de invoering
alcoholslotprogramma? En wat is de ontwikkeling van de
werklast door de invoering LEMA voor gevorderde bestuurders? (aantallen mededelingen & pvb's artikel 8 en
9, aantal mededelingen ex. 130 WVW1994, aantal beschikkingen artikel 160, lid 6 WVW1994)

interviews politie
data & statistieken
nulmeting AEF

12.2

Wat is het aantal alcoholgerelateerde mededelingen:
LEMA, EMA, onderzoek rijvaardigheid/geschiktheid voor
invoering van het alcoholslotprogramma? Wat is het
aantal mededelingen LEMA, EMA, alcoholslotprogramma,
onderzoek rijvaardigheid/geschiktheid na invoering van
het alcoholslotprogramma? Voor hoeveel mededelingen
zou zonder herziening van de wet geen mededeling zijn
gedaan (aantal mededelingen ervaren bestuurders LEMA)?

data & statistieken
CBR

12.3

In hoeveel procent van de daarvoor in aanmerking komende strafverbalen is er een mededeling ex. artikel 130
opgemaakt?

data & statistieken
OM

13
13.1

Wat zijn de ervaringen van de politie met betrekking tot handhaving op
het alcoholslot?
Kan de politie zien of er een werkend AS in het motorrijtuig zit? Maakt de politie gebruik van de bevoegdheid de

Pagina 18 van 104

interviews politie

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

betrokkene in het alcoholslot te laten blazen, voor het
vaststellen of er een werkend alcoholslot in het motorrijtuig zit?
13.2

Kan de politie makkelijk noodzakelijke gegevens uit het
alcoholslotregister halen via het bevragen van het rijbewijsregister?

interviews politie

13.3

Hoeveel deelnemers aan het alcoholslotprogramma zijn
betrapt op rijden onder invloed (overtredingen artikel 8,
lid 4, onder b), of het rijden in een auto zonder alcoholslot (overtredingen artikel 9, lid 9, onder a), of het rijden
in een auto zonder werkend alcoholslot (overtredingen
artikel 9, lid 9, onder b)?

data & statistieken
OM

14

Welk effect heeft de invoering van het alcoholslotprogramma op de
werkzaamheden van het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak?

14.1

Is er extra aanbod van artikel 9 WVW1994? (rijden
tijdens een ontzegging, rijden met een ongeldig, ingevorderd of ingehouden rijbewijs)

data & statistieken
OM
interviews OM

14.2

Is er meer tijd nodig voor behandeling zaken artikel 8
WVW1994 (rijden onder invloed) indien betrokkene al
het alcoholslotprogramma volgt? Is er hierdoor relatief
minder tijd voor andere zaken? (aantal en tijdsduur per
te beoordelen strafzaak evenals de doorlooptijd en behandeltijd per zitting)

interviews OM

14.3

Zijn er meer ingevorderde en ingehouden rijbewijzen in
vergelijking met de periode voor de invoering van het
alcoholslotprogramma?

data & statistieken
OM

14.4

Heeft de invoering van het alcoholslotprogramma geleid
tot meer strafzaken, meer hoger beroepszaken en meer
cassatie bij de strafrechtelijke afdoening van de begane
alcoholdelicten? Zo ja, hoeveel?

data & statistieken
OM
interviews OM

14.5

Is het aantal raadkamer klaagschriften gedaald of toegenomen na invoering van het alcoholslotprogramma?
(klaagschriften tegen een strafrechtelijke maatregel op
het rijbewijs zoals invordering door de politie en inhouding van het OM)

data & statistieken
OM

14.6

Doen zich de "nieuwe" zaken ex artikel 9 WVW1994 of 8
WVW met alcoholslotprogramma verweer of zich ten
onrechte voordoen als erkenninghouder veel voor? Zo ja,
hoe vaak?

data & statistieken
OM

15

Wat zijn volgens de betrokken instanties de belangrijkste bevorderende
en belemmerende factoren bij de uitvoering van het alcoholslotprogramma?

15.1

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren bij
het uitvoeren van het alcoholslotprogramma voor CBR?
(bijv. binnenkrijgen mededelingen, toepasselijkheid en
bruikbaarheid spelregels, controle op niet-naleving spelregels e.d.)

interviews CBR

15.2

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren bij
het uitvoeren van het alcoholslotprogramma voor de
trainers van het motivatieprogramma?

interviews trainers

15.3

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor de RDW bij het verlenen van typegoedkeuringen en

interviews RDW

Pagina 19 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

erkenningen? (bijv. in de contacten met erkenninghouders, CBR, NMi, evt. OM, politie, e.d.)
15.4

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor de producenten/installateurs bij het uitvoeren van
het alcoholslotprogramma (technisch bijv. problemen bij
installatie alcoholslot in bepaalde merken auto's of proinvoering gegevens in alcoholslotregister, doorgeven
mogelijke fraudegevallen die zij bij uitlezing signaleren,
agressie bij deelnemers, e.d.)

interviews producenten
interviews installateurs

15.5

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor de politie bij het uitvoeren van alcoholslotprogramma door handhavingteams? Werkt het bedrijfsproces
mee? Is de informatie die je nodig hebt goed te achterhalen?

interviews politie
handhavingteam

15.6

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor de politie bij het uitvoeren van alcoholslotprogramma door dienders (= politie regulier)? Werkt het bedrijfsproces mee? Is de informatie die je nodig hebt goed
te achterhalen?

interviews politie
regulier (dienders)

15.7

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor de politie bij het uitvoeren van alcoholslotprogramma door specialisten mededelingen? Werkt het bedrijfsproces mee? Is de informatie die je nodig hebt goed te
achterhalen?

interviews politie
(specialisten mededelingen)

15.8

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor OM en de Rechtspraak bij strafrechtelijke en voor
de Rechtspraak bij bestuursrechtelijke zaken die verband
houden met het alcoholslotprogramma? (voorbeelden bij
ontbrekende feitcode zijn data niet uit het systeem te
genereren, bewijsprobleem doordat pvb's kwalitatief niet
voldoende zijn of CBR dossier niet compleet is e.d.)

interviews OM

15.9

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor gemeenten bij de uitvoering van het alcoholslotprogramma?

gesloten vragen per
mail

15.10

Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren
voor de uitvoering van spelregels, zoals vastgelegd in
RMRG art 19+20, en voor andere uitvoeringsaspecten?

interviews CBR

Toelichting:
Art 19 geeft aan uit welke onderdelen het alcoholslotprogramma precies bestaat en bepaalt de duur van de
uitleestermijnen. Voorbeelden factoren: slechte contacten met RDW, haperende ICT, problemen in de communicatie tussen CBR en deelnemer, problemen CBR bij
interpretatie gegevens.
Art 20 bevat echt de spelregels waar de deelnemer zich
aan moet houden. Voorbeelden factoren: gebrekkige/
geen terugkoppeling tussen de “alcoholslotprogrammadocenten” en het CBR (i.v.m. onderdelen c t/m g), geen
of late informatie van de politie (onderdelen h, i), gebrekkige, late of geen terugkoppeling door OM (i.v.m.
onderdelen j, k), onduidelijke, late of geen informatie

Pagina 20 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

van RDW (i.v.m. onderdelen o, p).
15.11

16

Hoe vaak komt het voor dat het alcoholslotprogramma is
opgelegd aan personen die weliswaar over een Nederlands rijbewijs beschikken, maar woonachtig zijn in het
buitenland? Hoe gaan deze personen hiermee om? Levert het problemen op?
Toelichting: Laten deze personen het alcoholslot inbouwen of proberen zij een nieuw rijbewijs te krijgen in het
land waar ze wonen?

interviews CBR

Heeft de samenloop met de recidiveregeling en strafrechtelijke sancties
of oplegging van andere maatregelen geleid tot uitvoeringsproblemen?

16.1

Hoeveel kandidaten hebben zowel met het alcoholslotprogramma als met de recidiveregeling of met strafrechtelijke sancties m.b.t. het rijbewijs (rijbewijs van rechtswege ongeldig en/of (on-)voorwaardelijk rijontzegging)
te maken?

vragenlijstonderzoek
interviews CBR
interviews deelnemers
interviews OM
data & statistieken
RDW

16.2

Welke maatregelen (m.b.t. kentekenbewijs of voertuig),
die zijn opgelegd tijdens het alcoholslotprogramma,
hebben geleid tot het tijdelijk niet kunnen deelnemen
aan het alcoholslotprogramma? Hoeveel deelnemers
hadden hiermee te maken?

vragenlijstonderzoek
interviews CBR
interviews deelnemers
data & statistieken
RDW

16.3

Hoe gaan kandidaten om met eventuele samenloop?

vragenlijstonderzoek
interviews CBR
interviews deelnemers
interviews OM

16.4

Leidt samenloop tot probleem? Zo ja, welke? (zoals
vertraging van deelname, e.d.)

vragenlijstonderzoek
interviews CBR
interviews deelnemers
interviews OM

17

a. Wat zijn de gevolgen van het alcoholslotprogramma voor het strafvorderingsbeleid?
b. Wat zijn de gevolgen van het alcoholslotprogramma voor het strafopleggingsbeleid?

17.1

Wordt er veel verweer gevoerd op zitting onder verwijzing naar het alcoholslotprogramma? Hoe is de rechter
daarmee omgegaan in het Promis vonnis? Leidt deelname aan het alcoholslotprogramma tot strafvermindering
in strafrechtelijke procedure (lagere boetes, voorwaardelijke in plaats van onvoorwaardelijke rijontzegging)?
Welke verweren zijn er zoal gevoerd en wat was het
effect ervan op de straftoemeting?

interviews OM
interviews de Rechtspraak

17.2

Heeft deelname aan het alcoholslotprogramma invloed
gehad op de uitspraak van andere zaken (waarin een
rijontzegging kan worden gevorderd/opgelegd) van de
betreffende deelnemer? Ofwel, wordt er rekening gehouden met het feit dat een deelnemer het alcoholslotprogramma volgt? (vergelijking uitspraak situatie voor en
na de invoering van het alcoholslotprogramma)

interviews OM
interviews de Rechtspraak

17.3

Zijn er bewijsproblemen bij artikel 9 WVW 1994-zaken?
Zijn sepots en vrijspraken, door onvoldoende kwaliteit
van pvb's en/of onvolledige dossiers van het CBR, vaak

interviews OM
interviews politie

Pagina 21 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Nr

Onderzoeksvraag

Hoe?

voorgekomen? Zo ja, wat was onvoldoende/onvolledig?
17.4

Heeft de verplichting tot doorgeleiding van het rijbewijs
ex artikel 164, lid 6 WVW1994 tot problemen geleid bij
de betrokkene, in die gevallen waarbij de raadkamer
n.a.v. een klaagschrift heeft beslist tot teruggave en de
officier van justitie vanwege deze bepaling niet kon
overgaan tot daadwerkelijke teruggave aan de rijbewijshouder? Zijn er onduidelijkheden bij de betrokkene over
de genoemde doorgeleiding?

18

Welke effect(en) heeft het alcoholslotprogramma op de verkeersveiligheid?

18.1

Wat is de ontwikkeling van het aantal alcoholgerelateerde verkeerslachtoffers na invoering van het alcoholslotprogramma t.o.v. van gemiddeld aantal alcoholgerelateerde verkeersslachtoffers van de afgelopen vijf jaar?

19

interviews OM
interviews deelnemers

ongevalregistratie

Welke effect(en) heeft het alcoholslotprogramma op het gedrag van
deelnemers?

19.1

Wat is de ontwikkeling van het gedrag van de deelnemers gedurende alcoholslotprogramma (internalisering
gewenst gedrag)? Vinden deelnemers het makkelijk om
niet te drinken als ze rijden? Neemt het aantal positieve
ademtesten af? Neemt het aantal geweigerde/niet uitgevoerde ademtesten af?

data & statistieken
CBR
vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers
interviews trainers

19.2

Wat is het effect van het alcoholslotprogramma op recidive, tijdens alcoholslotprogramma en na afloop?

WODC-onderzoek

19.3

Hoeveel deelnemers hebben contact opgenomen met de
alcohol info lijn of met verslavingszorg (naar aanleiding
van de data uitkomsten als door bevindingen van de
trainer tijdens het motivatieprogramma) en hebben met
goed gevolg het alcoholslotprogramma beëindigd en na
welke periode?

interviews CBR
vragenlijstonderzoek
interviews trainers

19.4

Wat zijn de reacties van de omgeving?

vragenlijstonderzoek
interviews deelnemers

Tabel 1: onderzoeksmodel evaluatie alcoholslotprogramma fase 3

Pagina 22 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Bijlage

C

Verantwoordelijkheden en taken van de betrokken instanties

Verantwoordelijkheden en taken van het CBR:
opleggen en uitvoeren van het alcoholslotprogramma;
verlengen/beëindigen van het alcoholslotprogramma;
informeren van de betrokkenen over de consequenties van het alcoholslotprogramma;
verantwoordelijk voor uitvoering van een motivatieprogramma voor de deelnemers aan het alcoholslotprogramma;
bijdrage leveren aan het opleiden van trainers van het motivatieprogramma
(de trainers van het motivatieprogramma blijven hierin leidend).
Verantwoordelijkheden en taken van de trainers van het motivatieprogramma:
deelnemers instrueren over (de spelregels van) het alcoholslotprogramma
conform wensen en eisen CBR;
het opleiden van trainers van het motivatieprogramma.
Verantwoordelijkheden en taken van de RDW:
het bijhouden van een register met gegevens inzake het alcoholslotprogramma;
het verstrekken van gegevens inzake het alcoholslotprogramma aan autoriteiten die betrokken zijn bij de uitvoering of handhaving van het alcoholslotprogramma;
het verlenen van typegoedkeuringen;
het verlenen van erkenningen aan producenten en installateurs van het alcoholslot;
het onderwerpen van typegoedkeuringen en erkenningen alcoholsloten aan
een steekproefsgewijze keuring;
het intrekken/schorsen van typegoedkeuringen op basis van Conformity of
Production;
het intrekken/schorsen van erkenningen op basis van het toezicht;
beheer van B-rijbewijzen met een alcoholslotprogrammacode.
Verantwoordelijkheden en taken ten aanzien van het OM:
het opsporen en vervolgen van strafzaken;
toezicht op de tenuitvoerlegging van de door de rechter opgelegde straffen en
maatregelen, alsmede op de OM-strafbeschikkingen.
Verantwoordelijkheden en taken ten aanzien van de Rechtspraak:
onafhankelijk en onpartijdig een vonnis geven over strafzaken.
Verantwoordelijkheden en taken van de politie:
handhaven op het alcoholslotprogramma;
mededelingen opstellen en verstrekken aan het CBR;
processen-verbaal opstellen en verstrekken aan het OM.
Verantwoordelijkheden en taken van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu:
eindverantwoordelijke voor het alcoholslotprogramma;
opdrachtgever voor de evaluatie van het alcoholslotprogramma.

Pagina 23 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Verantwoordelijkheden en taken van de producent:
leveren kwalitatief toereikende apparatuur;
overeenkomsten met installateurs;
verantwoordelijk voor voldoende landelijke dekking van installateurs.
Verantwoordelijkheden en taken van de installateurs:
het inbouwen, uitbouwen, testen en onderhouden van het alcoholslot;
het periodiek uitlezen van het alcoholslot;
het melden van eventuele manipulatie bij de RDW;
het herstellen van gebreken van het alcoholslot.
Verantwoordelijkheden en taken van de gemeente:
afgeven van het rijbewijs met code 103 (aantekening alcoholslotprogramma);
afgeven van het rijbewijs zonder code 103 na succesvolle beëindiging van het
alcoholslotprogramma.

Pagina 24 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Bijlage

D.1

D

Beantwoording onderzoeksvragen

Deelnemers van het alcoholslotprogramma
Onderzoeksvraag 1.1
Hoeveel besluiten tot oplegging alcoholslotprogramma zijn er genomen?
Wat is hierbij de verhouding man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?
Vanaf 1 december 2011 tot en met 31 juli 2014 zijn er 10.536 besluiten tot oplegging van het alcoholslotprogramma genomen. Deze besluiten betreffen in 86% van
de gevallen man en 14% vrouw.
De verdeling tussen verschillende leeftijdscategorieën van personen die het alcoholslotprogramma opgelegd krijgen ziet er als volgt uit:
41% tussen de 18 en 29 jaar;
22% tussen de 30 en 39 jaar;
19% tussen de 40 en 49 jaar;
12% tussen de 50 en 59 jaar;
5% 60 jaar of ouder.
Wat betreft leeftijd is de grootste groep aan wie het alcoholslotprogramma wordt
opgelegd de 18-29 jarigen. Een mogelijke verklaring is dat zij vaker de limiet overschrijden, omdat voor hen de grenzen voor oplegging van het alcoholslotprogramma
lager liggen (1,0 – 1,8%o; voor ervaren bestuurders is dit 1,3 – 1,8%o). Uit de
cijfers van het CBR blijkt dat 38% van de groep 18-29 jarigen een promillage tussen
1,0 en 1,3 had. Hier krijgen ervaren bestuurders geen alcoholslotprogramma opgelegd.
In onderstaande grafiek is de verdeling tussen de verschillende leeftijdcategorieën
weergegeven voor mannen en vrouwen afzonderlijk:
4000
3500
3000
2500
Mannen

2000

Vrouwen

1500
1000
500
0
18-29 jaar

30-39 jaar

40-49 jaar

50-59 jaar

> 60 jaar

Grafiek 1: aantallen besluiten ASP, mannen en vrouwen, onderverdeeld in leeftijdscategorieën

Pagina 25 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Mannen

Vrouwen

TOTAAL

aantal

perc

aantal

perc

aantal

perc

18-29 jaar

3778

42%

520

35%

4298

41%

30-39 jaar

2043

23%

305

21%

2348

22%

40-49 jaar

1687

19%

361

24%

2048

19%

50-60 jaar

1079

12%

204

14%

1283

12%

> 60 jaar

468

5%

91

6%

559

5%

TOTAAL

9055

100%

1481

100%

10536

100%

Tabel 2: aantallen besluiten ASP, mannen en vrouwen, onderverdeeld in leeftijdscategorieën

Zowel voor mannen als voor vrouwen zit de grootste groep in de categorie 18-29
jaar die het alcoholslotprogramma opgelegd heeft gekregen.
Onderzoeksvraag 1.2
Wat zijn de redenen van oplegging alcoholslotprogramma en hoe verhouden die zich ten opzichte van elkaar? Wat is hierbij de verhouding
man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?
Het alcoholslotprogramma is in de afgelopen jaren opgelegd in het kader van de
vorderingsprocedure (zie bijlage A.2. voor meer informatie hierover) of na instroom
vanuit het geschiktheidsonderzoek (indien uit het geschiktheidsonderzoek blijkt dat
de betrokkene geschikt is kan het CBR besluiten het alcoholslotprogramma op te
leggen). Van de 10.536 besluiten tot oplegging van het alcoholslotprogramma zijn
10.105 ingestroomd in het kader van de vorderingsprocedure (96%) en 431 (4%)
ingestroomd na het geschiktheidsonderzoek.
In beide gevallen is het merendeel man. In totaal is 86% man van de betrokkenen
die het alcoholslotprogramma in het kader van de vorderingsprocedure opgelegd
hebben gekregen. Via instroom vanuit het geschiktheidsonderzoek is dit percentage
78%.
De leeftijdscategorie 18-29 jaar is het hoogst bij oplegging in het kader van de vorderingsprocedure (41%) en vanuit het geschiktheidsonderzoek (30%).
Onderzoeksvraag 1.3
Hoeveel personen hebben een rijbewijs met code 103 in bezit (personen
die daadwerkelijk mee doen aan het alcoholslotprogramma)? Wat is hierbij
de verhouding man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?
In de periode 1 december 2011 tot en met 31 juli 2014 is aan 6.963 personen een
rijbewijs met code 103 uitgegeven. Van deze deelnemers die in bezit zijn van een
rijbewijs met code 103 is 87% man en 13% vrouw. In onderstaande grafiek en tabel
is de verdeling tussen de verschillende leeftijdcategorieën weergegeven voor mannen en vrouwen afzonderlijk:

Pagina 26 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

3000
2500
2000
Mannen

1500

Vrouwen
1000
500
0
18-29 jaar

30-39 jaar

40-49 jaar

50-60 jaar

> 60 jaar

Grafiek 2: aantal rijbewijsbezitters met code 103, mannen en vrouwen, onderverdeeld in leeftijdscategorieën

Mannen

Vrouwen

TOTAAL

aantal

perc

aantal

perc

aantal

perc

18-29 jaar

2644

44%

303

34%

2947

42%

30-39 jaar

1202

20%

200

22%

1402

20%

40-49 jaar

1138

19%

231

26%

1369

20%

50-60 jaar

767

13%

114

13%

881

13%

> 60 jaar

309

5%

55

6%

364

5%

TOTAAL

6060

100%

903

100%

6963

100%

Tabel 3: aantal rijbewijsbezitters met code 103, mannen en vrouwen, onderverdeeld in leeftijdscategorieën

Net zoals bij het aantal besluiten tot oplegging, is de leeftijdscategorie 18-29 jaar de
grootste groep (onder de mannen en onder de vrouwen).
Rekening houdend met uitvallers, degenen die het alcoholslotprogramma hebben
afgerond, e.d., hadden op 31 juli hadden 5.029 deelnemers een rijbewijs met code
103 in bezit.
Onderzoeksvraag 1.4
Hoe vaak is het alcoholslotprogramma voor de eerste keer verlengd? Wat is
hierbij de verhouding man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?
Vanaf december 2013 zijn de eerste verlengingen van het van alcoholslotprogramma opgelegd. Tot en met eind juli 2014 is bij 82 betrokkenen (69 mannen en 13
vrouwen) het alcoholslotprogramma voor 6 maanden verlengd. Van deze 82 deelnemers bevindt circa 40% van de deelnemers in de leeftijdscategorie 18-29 jaar.
Onderzoeksvraag 1.5
Hoe vaak is het alcoholslotprogramma voor de tweede keer verlengd? Wat
is hierbij de verhouding man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?
Het alcoholslotprogramma kan na twee en een half jaar voor de tweede keer verlengd worden. Deze onderzoeksvraag kan (nog) niet worden beantwoord, omdat dit
buiten de evaluatieperiode valt.
Onderzoeksvraag 1.6

Pagina 27 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Hoe vaak is het alcoholslotprogramma voor meer dan twee keer verlengd?
Wat is hierbij de verhouding man/vrouw en de verdeling in leeftijdscategorieën?
Het alcoholslotprogramma kan na drie jaar voor een derde keer (of vaker) verlengd
worden. Deze onderzoeksvraag kan (nog) niet worden beantwoord, omdat dit buiten
de evaluatieperiode valt.
Onderzoeksvraag 1.7
Wat is de gemiddelde duur van het alcoholslotprogramma?
Vanaf december 2013 hebben de eerste deelnemers het alcoholslotprogramma succesvol beëindigd. Tot en met eind juli 2014 hebben 494 deelnemers het programma
met succes voltooid, met een gemiddelde duur van 728 dagen. Omdat deze periode
alleen deelnemers omvat die het alcoholslotprogramma na 2 jaar succesvol hebben
beëindigd (ofwel zonder eventuele deelnemers die na een verlenging het programma succesvol hebben beëindigd) komt de gemiddelde duur overeen met een periode
van 2 jaar (circa 730 dagen).
Onderzoeksvraag 1.8
Wat is de gemiddelde duur tussen de oplegging van het alcoholslotprogramma en de feitelijke deelname aan het alcoholslotprogramma? Wat is
hierbij het verschil tussen man/vrouw?
In onderstaande tabel is voor elk kwartaal weergegeven hoeveel dagen het gemiddeld heeft geduurd tot een deelnemer feitelijk kon deelnemen aan het alcoholslotprogramma. In de eerste twee perioden is het gemiddelde lager ten opzichte van de
overige perioden, omdat in het begin na de invoering van het alcoholslotprogramma
het aanbod niet groot was en de processtappen vlotter achter elkaar konden worden
doorlopen. Hierna zie je door een toename in aanbod dat tussen de processtappen
langer gewacht moet worden (toename gemiddelde duur tussen oplegging en feitelijke deelname). Indien we de eerste twee perioden buiten beschouwing laten, laten
de cijfers een gemiddelde duur van 129 dagen zien voor mannen. Bij vrouwen is de
gemiddelde duur enigszins korter dan bij mannen, namelijk gemiddeld 117 dagen.

Man

Vrouw

TOTAAL

dec '11 tm feb '12

28 dossiers man, 5 dossier vrouw

44

36

43

mrt '12 tm mei '12

293 dossier man, 46 dossiers vrouw

70

66

69

jun '12 tm aug '12

495 dossiers man, 57 dossiers vrouw

102

96

101

sep '12 tm nov '12

470 dossiers man, 72 dossiers vrouw

132

120

130

dec '12 tm feb '13

371 dossiers man, 64 dossiers vrouw

133

108

129

mrt '13 tm mei '13

444 dossiers man, 71 dossiers vrouw

129

99

125

jun '13 tm aug '13

480 dossiers man, 83 dossiers vrouw

134

118

132

sep '13 tm nov '13

381 dossiers man, 66 dossiers vrouw

133

126

131

dec '13 tm feb '14

412 dossiers man, 88 dossiers vrouw

140

120

137

mrt '14 tm mei '14

440 dossiers man, 76 dossiers vrouw

134

131

133

jun '14 tm jul '14

316 dossiers man, 52 dossiers vrouw

132

127

130

Tabel 4: gemiddelde duur tussen oplegging en feitelijke deelname

Pagina 28 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Onderzoeksvraag 1.9
Hoeveel personen hebben een onderzoek naar geschiktheid opgelegd gekregen? Hoeveel deelnemers waren ongeschikt/geschikt?
Vanaf 1 december 2011 tot en met 31 juli 2014 zijn er 10.484 geschiktheidsonderzoeken opgelegd. In onderstaande tabel is het resultaat weergegeven van deze geschiktheidsonderzoeken.
Aantal

Perc.

Status onbekend

334

3%

Niet verschenen

245

2%

Niet meewerken / niet betaald

2243

21%

Ongeschikt

7421

71%

Geschikt

243

2%

Totaal

10.4862

100%

Tabel 5: resultaat geschiktheidsonderzoek periode 1-12-2011 t/m 31-07-2014

In totaal zijn 71% van degenen bij wie het onderzoek is afgenomen ongeschikt en
2% geschikt. Deze 2% hebben alsnog een alcoholslotprogramma opgelegd gekregen. Ook betrokkenen die de status onbekend, niet verschenen of niet meewerken/niet betalen hebben, kunnen op een later moment bij het aanvragen van een
verklaring van geschiktheid alsnog het alcoholslotprogramma opgelegd krijgen.
Onderzoeksvraag 1.10
Hoe verhoudt de daadwerkelijke instroom in het alcoholslotprogramma zich
tot de instroomprognose van het CBR en IenM?
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft onderzoek laten uitvoeren naar het
aantal potentiële deelnemers voor de maatregelen alcoholslotprogramma, Onderzoek Alcohol, EMA en LEMA vanaf de invoering van het alcoholslotprogramma. Het
AEF-rapport3 maakt onderscheid naar 3 scenario's ten aanzien van het percentage
mededelingswaardige delicten die aan het CBR worden gemeld:
A. Scenario 1: 70% (mededelingenstroom blijft gelijk);
B. Scenario 2: 85% (mededelingenstroom verbetert);
C. Scenario 3: 100% (optimalisatie mededelingenstroom).
Binnen een scenario maakt het AEF-rapport onderscheid naar 3 varianten ten aanzien van het percentage daadwerkelijk gestarte maatregel ten opzichte van het aantal opgelegde maatregelen:
1. Variant laag (10% neemt daadwerkelijk deel);
2. Variant midden: (20% neemt daadwerkelijk deel);
3. Variant hoog (30% neemt daadwerkelijk deel).
Het gehanteerde uitgangspunt is scenario 1, variant 2. Aan dit uitgangspunt is een
verwacht aantal potentiële deelnemers van 12.000 per jaar gekoppeld. Deze 12.000
is berekend met cijfers van de strafrechtketen (CJIB, CVOM en Parket-Generaal) van
over 2009 en 2010 (welke zijn onderverdeeld naar ervaren/beginnend bestuurder,
first offender/recidivist en de verschillende promillagecategorieën). Aan de hand
hiervan is een prognose gemaakt van de (directe) instroom van het alcoholslotpro2

Dit aantal wijkt af van het totaal aantal besluiten geschiktheidsonderzoeken (9.995). Dit minimaal verschil
is het resultaat van dat bij het CBR de gegevens uitgedraaid worden op basis van 'datum besluit'. Dit betekent dat de aantallen kunnen verschillen wanneer de gegevens in verschillende weken worden gehaald uit
het systeem. Een paar weken later kunnen er bijvoorbeeld extra besluiten zijn vastgelegd.
3
Zie link: http://swov.m17.mailplus.nl/archief/mailing-26583.html

Pagina 29 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

gramma plus 20% van diegene die een onderzoek naar geschiktheid hebben ondergaan.
Rekening houdend met een deel van de overtreders dat niet start met de opgelegde
maatregel, met een deel dat tijdens de maatregel uitvalt en met een deel van de
deelnemers waarvan het programma wordt verlengd, leidde dit tot de volgende
verwachte jaarlijkse deelnemersaantallen4:
Aantal
potentiële
deelnemers
ASP

Besluiten ASP

Daadwerkelijke
deelnemers

Aantal

Perc

Aantal

Perc

Verwacht per jaar

12.000

8.250

70 %

1.650

20%

Daadwerkelijk 1ste jaar
1-12-11 t/m 1-12-12

6.560*

4.177

64%

1.496

36%

Daadwerkelijk 2de jaar
1-12-12 t/m 1-12-13

6.275*

3.264

52%

2.297

70%

Daadwerkelijk rest
evaluatie periode
1-12-13 t/m 1-7-14

4.279*

2.168

51%

3.170

146%

Tabel 6: instroomprognose ten opzichte van daadwerkelijke instroom
* aantal processen verbaal opgemaakt die qua promillage in aanmerking komen voor het alcoholslotprogramma

In totaal zijn er in het eerste jaar na invoering van het alcoholslotprogramma 6.560
processen-verbaal opgemaakt bij bestuurders die qua promillages in aanmerking
komen voor het alcoholslotprogramma (1,01-1,8‰ voor beginnend bestuurder en
1,31-1,8‰ voor ervaren bestuurder). In het tweede jaar na invoering van het alcoholslotprogramma is dit aantal 6.275. Deze aantallen zijn fors lager dan het in het
geschatte aantal van 12.000 per jaar.
Uit de data en statistieken van het CBR is gebleken dat in het eerste jaar na invoering (vanaf 1 december 2011 tot en met 30 november 2012) er 4.177 besluiten tot
oplegging van het alcoholslotprogramma zijn genomen. In het tweede jaar na invoering is dit aantal 3.264. Dit betekent dat ongeveer 60% (in het eerste jaar na invoering) en respectievelijk ongeveer 50% (in het tweede jaar na invoering) van de
overtreders die qua promillage in aanmerking komen voor het alcoholslotprogramma, deze opgelegd hebben gekregen. Deze vergelijking is echter niet één op één te
maken omdat er een vertraging zit in het opmaken van mededelingen. Dit percentage is wel lager dan de 70% die van te voren werd geschat.
Met betrekking tot het aantal rijbewijsbezitters met code 103 zijn er in het eerste
jaar na invoering een aantal van 1.496 en in het tweede jaar na invoering 2.297. Dit
is respectievelijk 36% en 70% van het aantal besluiten. Echter ook deze vergelijking
is niet één op één te maken omdat er een verschil zit in het nemen van het besluit
en het verkrijgen van het rijbewijs met code 103. Tussen deze twee stappen doorloopt de deelnemer een aantal processtappen die enige tijd kosten. Dit percentage
is hoger dan de 20% die van tevoren is geschat.

4

bron: rapportage Anderson Elffers Felix: "Alcoholovertredingen en maatregelen - ontwikkeling van een
prognose voor de instroom in alcoholmaatregelen CBR", 7 februari 2011.
Pagina 30 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

In de periode tussen 1 december 2013 tot 1 juli 2014 overstijgt het aantal daadwerkelijke deelnemers het aantal besluiten. Omdat er enige tijd zit tussen oplegging
van het ASP en daadwerkelijke deelname (gemiddeld 130 dagen) is het aantal besluiten dat in een bepaalde periode wordt genomen niet direct te koppelen aan het
aantal daadwerkelijke deelnemers in dezelfde periode. Naarmate het ASP als programma bestaat zal het aantal deelnemers in een bepaalde periode groter zijn dan
het aantal besluiten. Tabel 6 laat ook een stijgende lijn zien in het percentage
daadwerkelijke deelnemers (36%  70%  146%).

Pagina 31 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.2

Beweegredenen wel/geen deelname aan het alcoholslotprogramma
Onderzoeksvraag 2.1
Wat waren de beweegredenen tot wel/geen deelname aan het alcoholslotprogramma?
De meeste voorkomende redenen om deel te nemen aan het alcoholslotprogramma
zijn:
om het rijbewijs te kunnen behouden, omdat dit benodigd is voor het werk
(87 van de 192 respondenten, 45%);
omdat het alternatief anders intrekking van het rijbewijs voor een periode
van 5 jaar (98 van de 192 respondenten, 51%);
vanwege het feit dat de maatregel is opgelegd (133 van de 192 respondenten, 69%).
Er zijn ook betrokkenen die hebben gekozen (nog) niet deel te nemen aan het alcoholslotprogramma. De meest voorkomende redenen hiervoor volgens het CBR waren:
de hoge kosten die het alcoholslotprogramma met zich meebrengt;
de betrokkene is nog in afwachting van de uitkomst van de strafrechtelijke
procedure5 of de uitkomst van het bezwaar of beroep dat tegen het besluit
van het CBR is ingediend;
de betrokkene heeft geen eigen auto;
de betrokkene heeft gekozen voor een ander vervoermiddel.
In circa 35% van de 140 burgerbrieven die vanaf december 2011 tot en met eind
juni 2014 zijn binnengekomen bij het Ministerie van IenM wordt gemeld dat de kosten die aan het alcoholslotprogramma verbonden te hoog worden gevonden.
Onderzoeksvraag 2.2
Wat waren veel voorkomende redenen van deelnemers om (nog) niet P2T1
(eerste termijn van de programmakosten) te betalen, (nog) niet aan het
motivatieprogramma mee te doen, slot (nog) niet in te bouwen, rijbewijs
(nog) niet in te leveren, rijbewijs (nog) niet op te halen?
Door een strafrechtelijke rijontzegging (of in afwachting op de uitspraak van de
strafrechtelijke procedure) kunnen betrokkenen nog niet starten met het alcoholslotprogramma. Dit kan pas na teruggave van het rijbewijs. Betrokkenen dienen
echter wel alvast te betalen voor het besluit en het opleggen van de maatregel.
Redenen van deelnemers om (nog) niet de programmakosten van het CBR te betalen:
Men wil niet deelnemen;
Men heeft onvoldoende middelen tot zijn/haar beschikking;
Men heeft de factuur niet ontvangen of men is vergeten te betalen.
Redenen van deelnemers om (nog) niet aan motivatieprogramma mee te doen:
Een enkeling wil niet mee doen vanwege medische redenen;
Men is in afwachting op de beslissing op bezwaar of een uitspraak van de
strafrechter.

5

Tijdens de strafrechtelijke procedure kan een onvoorwaardelijke rijontzegging worden opgelegd. Dit zou
betekenen dat deelname aan het alcoholslotprogramma na oplegging van de rijontzegging niet mogelijk is.
Het alcoholslotprogramma dient na de rijontzegging dan opnieuw te worden gestart.
Pagina 32 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Redenen om het slot (nog) niet in te bouwen:
Geen geld of geen auto (men doet dan niet mee).
Redenen om het rijbewijs (nog) niet op te halen:
De deelnemer is (nog) niet op de hoogte hiervan;
Niet juist gehandeld door de deelnemer.
Onderzoeksvraag 2.3
Hoeveel deelnemers zijn vroegtijdig gestopt met het alcoholslotprogramma? Wat was de gemiddelde duur van deelname aan het alcoholslotprogramma voor deze uitvallers? Wat is hierbij de verhouding man/vrouw en
de verdeling in leeftijdscategorieën? Wat waren de beweegredenen hiervoor?
Vanaf 1 december 2011 tot en met 31 juli 2014 zijn er in totaal 414 deelnemers
vroegtijdig gestopt met het alcoholslotprogramma. Hiervan is 93% man en 7%
vrouw. Onderverdeeld naar leeftijdscategorieën:
45% tussen de 18 en 29 jaar;
20% tussen de 30 en 39 jaar;
18% tussen de 40 en 49 jaar;
12% tussen de 50 en 59 jaar;
5% 60 jaar en ouder.
In onderstaande grafiek is de onderverdeling tussen de verschillende leeftijdcategorieën weergegeven voor mannen en vrouwen afzonderlijk.
250

200

150
Mannen
Vrouwen

100

50

0
18-29 jaar

30-39 jaar

40-49 jaar

50-59 jaar

> 60 jaar

Grafiek 3: aantal uitvallers, mannen en vrouw onderverdeeld naar leeftijdscategorieën

Bij de mannen zit de grootste groep uitvallers in de leeftijdcategorie 18-29 jaar. Bij
vrouwen is het aantal uitvallers dusdanig laag dat er niet een specifieke leeftijdscategorie uitspringt.

Pagina 33 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de redenen waarom het
alcoholslot vroegtijdig is beëindigd voor deze 414 uitvallers.
Aantal

Perc

bezwaar of beroep gegrond verklaard

6

1%

er is een verkeerd besluit genomen

12

3%

betrokkene is uit het ASP gezet vanwege blaasresultaat

172

42%

het kenteken van de auto is niet gekoppeld aan het slot
zelf

23

6%

betrokkene heeft rijontzegging en heeft
ongeoorloofd met slot gereden

14

3%

betrokkene is overleden

13

3%

gereden zonder slot in de auto

30

7%

2de termijn betaling voor maatregel ASP is niet betaald

36

9%

fraude diverse

33

8%

betrokkene heeft niet (tijdig) slot laten uitlezen

34

8%

betrokkene is ongeschikt

3

1%

niet deelgenomen aan het motivatieprogramma
(of niet afgemaakt)

9

2%

door justitie een ongeldigheidverklaring afgegeven
(irt recidiveregeling)

5

1%

3de termijn betaling voor maatregel ASP is niet betaald

8

2%

verkeerd gebruik slot, de meting of de werking is omzeild

4

1%

geen werkend slot

11

3%

4de termijn betaling voor maatregel ASP is niet betaald

1

0%

414

100%

6

Totaal
Tabel 7: redenen vroegtijdige beëindiging alcoholslotprogramma

Naast bovengenoemde 414 uitvallers is het alcoholslotprogramma in oktober 2012
voor 107 deelnemers het alcoholslotprogramma met terugwerkende kracht beëindigd door een wijziging in regeling van het alcoholslotprogramma (AM-categorie en
woonachtig in buitenland). Per 1 oktober 2012 is besloten dat deelnemers in de AMcategorie (bromfiets) worden uitgesloten voor het alcoholslotprogramma en een
EMA krijgen opgelegd. Deze wijziging in de regeling geldt tevens voor deelnemers
die woonachtig zijn in het buitenland.
De grootste groep uitvallers zijn vroegtijdig gestopt met het alcoholslotprogramma
vanwege te veel onjuiste blaasresultaten (172 uitvallers, 42%). Vijf jaar na het genomen besluit tot ongeldigverklaring van het rijbewijs kunnen deze uitvallers het
rijbewijs opnieuw aanvragen. In de tussentijd kan men de ongeldigverklaring van
het rijbewijs opheffen door weer mee te doen aan het alcoholslotprogramma. Men
begint dan opnieuw met het alcoholslotprogramma.
6

zaken als ongeoorloofd dingen veranderen aan het slot: slot zelf uit/inbouwen, auto starten door aan te

duwen, etc.

Pagina 34 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Bij circa 11% (45 van de 414) van de uitvallers is het alcoholslotprogramma beëindigd omdat de deelnemers de tweede, derde of vierde termijn voor het maatregel
alcoholslotprogramma niet heeft betaald. Bij circa 8% (33 van de 414) van de uitvallers zijn zaken geconstateerd waarbij er ongeoorloofd dingen zijn veranderd aan
het slot, 30 uitvallers (circa 7%) heeft gereden zonder een alcoholslot in de auto en
25 uitvallers (circa 6%) heeft het alcoholslot niet tijdig laten uitlezen. Bij 13 (3%)
uitvallers is het alcoholslot beëindigd omdat gereden is met een alcoholslot terwijl
de betrokkene een rijontzegging heeft. In vier gevallen is door justitie een ongeldigheidsverklaring afgegeven (in relatie tot de recidiveregeling ernstige verkeersdelicten).

Pagina 35 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.3

Gebruik van het alcoholslot
Onderzoeksvraag 3.1
Hoe vaak is het voorgekomen dat deelnemers niet hebben kunnen voldoen
aan hun uitleesplicht en wat waren de redenen hiervoor?
Tijdens de evaluatieperiode is het 34 keer voorgevallen dat een deelnemer niet
heeft kunnen voldoen aan de uitleesplicht. Dit heeft als gevolg gehad dat het alcoholslotprogramma is beëindigd voor de betreffende deelnemer. De voornaamste
reden van het niet kunnen voldoen aan de uitleesplicht is, dat de betrokkene een
betalingsachterstand heeft bij de producent. Redenen die incidenteel zijn voorgevallen zijn: brief (brieven) gemist, afspraak vergeten en misverstand vanwege het
termijn voor kalibratie versus het termijn voor uitlezing.
Onderzoeksvraag 3.2
Hoe wordt het uitvoeren van een hertest door de deelnemers van het alcoholslotprogramma uitgevoerd? Stilstaand of rijdend?
In het vragenlijstonderzoek is de vraag gesteld op welke wijze de hertest wordt
uitgevoerd (tijdens het rijden, door eerst een plek te zoeken om stil te staan of op
een andere wijze). Van de 191 respondenten die deze vraag hebben beantwoord
voert 181 (ongeveer 95%) de hertest uit tijdens het rijden.
Onderzoeksvraag 3.3
Vinden de deelnemers van het alcoholslotprogramma het waarschuwingssignaal duidelijk voor het uitvoeren van een hertest?
Het gros van de deelnemers die zijn bevraagd in het vragenlijstonderzoek vindt het
waarschuwingssignaal duidelijk (135 van de 191 respondenten, ongeveer 70%):
Wat vindt u van de duidelijkheid van het waarschuwingssignaal voor de hertest?
aantal

perc

waarschuwingssignaal is duidelijk

135

71%

waarschuwingssignaal is niet goed herkenbaar

8

4%

waarschuwingssignaal is te zacht

19

10%

waarschuwingssignaal is te hard

29

15%

Totaal

191

100%

Tabel 8: resultaat vragenlijstonderzoek, duidelijkheid waarschuwingssignaal

Voor 5 van de 20 geïnterviewde deelnemers wekt de piep een schrikreactie op.
Onderzoeksvraag 3.4
Vinden de deelnemers van het alcoholslotprogramma de beschikbare tijd
voldoende voor het uitvoeren van een hertest?
De meeste deelnemers (158 van de 184 respondenten uit het vragenlijstonderzoek,
ongeveer 85%) vinden de beschikbare tijd voldoende voor het uitvoeren van de
hertest. Ook uit de interviews met deelnemers volgt dat het merendeel (16 van de
20 geïnterviewden) de beschikbare tijd voldoende acht. Degenen die de tijd onvoldoende vinden geven als reden dat de tijdslimiet niet toelaat de test op een veilige
manier uit te voeren tijdens het rijden of om een veilige plek te zoeken.

Pagina 36 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Onderzoeksvraag 3.5
Waren er voldoende mondstukjes verkrijgbaar/beschikbaar?
Ja, alle geïnterviewde deelnemers aan wie de vraag is gesteld hebben aangegeven
dat er voldoende mondstukjes beschikbaar zijn. Door één geïnterviewde is medegedeeld dat het jammer is dat dit een aspect is waar je ook weer zelf voor moet betalen bovenop de hoge kosten die het alcoholslotprogramma al met zich meebrengt.
Net zoals de telefoonkosten om naar de helpdesk te bellen.
Onderzoeksvraag 3.6
Hoeveel auto's, waarin het AS is ingebouwd, staan op naam van deelnemers en hoeveel op naam van derden?
Vanaf 1 december 2011 tot en met 31 juli 2014 zijn er in totaal 5.202 auto's met
een alcoholslot. 51% van de auto's staat op naam van de deelnemers en 49% op
naam van derden.
Onderzoeksvraag 3.7
Wat waren belangrijke ervaringen van deelnemers bij het gebruik van het
alcoholslot?
Resultaten vragenlijstonderzoek
86% van de respondenten (165 van de 191) geeft aan dat het in de meeste gevallen lukt de eerste keer de auto te starten. De overigen hebben een tweede poging of
meer nodig. Door 44% (84 van de 189 respondenten) is aangegeven dat zij geen
enkel probleem hebben ervaren bij het bedienen van het alcoholslot. De andere 105
respondenten (56%) geven aan wel tegen zaken aangelopen te zijn. De meest
voorkomende situaties die zijn aangegeven:
Het bedienen van het alcoholslot leidt af in het verkeer en resulteert in gevaarlijke situaties;
Als de zon schijnt is het lastig te lezen wat het display aangeeft;
Het alcoholslot reageert op andere stoffen dan consumptie van alcohol. Je
moet alert zijn op wat je eet en drinkt;
Bij koud weer duurt het opwarmen van het alcoholslot lang;
De piep wekt een schrikreactie op tijdens het rijden;
De hertesten volgen (te) snel achter elkaar. Dit is zeer vervelend wanneer je
een lange afstand moet rijden;
Moeite om te blazen doordat de deelnemer techniek niet onder de knie krijgt
of door gebrek aan adem (astma, kortademig, COPD, etc);
Snoer van het alcoholslot is te kort;
Geeft stress, deelnemers willen geen hertest missen want voelen de druk
dat bij teveel foutieve of gemiste hertesten het rijbewijs alsnog ingetrokken
wordt.
Ongeveer de helft (86 van de 191) van de respondenten van het vragenlijstonderzoek geeft aan af en toe tot regelmatig storingen te hebben ondervonden bij gebruik
van het alcoholslot. De meest voorgevallen storingen zijn van technische aard, zoals
display defect, het slot liep vast (foutmeldingen), slot geeft kort achter elkaar verschillende uitkomsten (test OK - test niet OK - test OK), e.d.
Ervaringen gedeeld door deelnemers in interviews:
De psychische gesteldheid speelt een rol bij gebruik van het alcoholslot. Het
rijden met een alcoholslot brengt stress met zich mee. Er wordt tijdsdruk ervaren en de druk om correct te blazen, omdat men anders het gevaar loopt alsnog
het rijbewijs te verliezen ondanks dat er geen alcohol genuttigd is (3 van de 19
geïnterviewden);

Pagina 37 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

-

-

-

-

Wanneer lange afstanden gereden moeten worden is het alcoholslot vervelend,
omdat er vaak een hertest wordt gevraagd (1 van de 20 geïnterviewden);
Het alcoholslot reageert ook op andere dingen dan alleen alcohol: krenten,
mondwater7, mandarijn, ruitenwisservloeistof, e.d. Dit zou betrouwbaar moeten
zijn als het programma wil slagen (8 van de 20 geïnterviewden);
Er wordt geadviseerd 10 minuten voor de hertest niet te eten. Echter is dit lastig
in te schatten omdat je vooraf niet weet wanneer een hertest komt (1 van de 20
geïnterviewden);
1 geïnterviewde deelnemer heeft aangegeven dat het tweemaal is voorgekomen
dat een garage vergeten was de garagecode uit te zetten;
In praktische gevallen wordt het lastig: het gebruiken van een leenauto is praktisch onmogelijk (bij een servicebeurt of als je schade hebt die gerepareerd
moet worden, e.d.), het wegslepen van je auto moet je zelf regelen als het slot
bijvoorbeeld kapot gaat ( 2 van de 20 geïnterviewden);
de opwarmtijd in winterse perioden is langer dan normaal (4 van de 20 geïnterviewden).

Burgerbrieven
In 5 burgerbrieven is aangegeven dat er storingen worden ondervonden en in 5
brieven dat het alcoholslot onterecht foute testen registreert.
Onderzoeksvraag 3.8
Zijn er problemen ervaren bij gebruik van een motorrijtuig met een alcoholslot door een ander dan de deelnemer?
Het motorvoertuig met een ingebouwd alcoholslot kan ook gebruikt worden door
een andere bestuurder dan de persoon waarbij het alcoholslotprogramma is opgelegd (bijvoorbeeld de partner). Uit het vragenlijstonderzoek blijkt dat voor ruim de
helft (56%, 109 van de 195 respondenten) van de respondenten dat wel eens het
geval is geweest.
Ongeveer 40% (42 van de 109) had problemen ervaren bij het gebruik van het alcoholslot. Door hen is het meest aangekaart dat het lastig was het alcoholslot te
bedienen, omdat zij de blaas-zuig techniek niet onder de knie hadden en dat het
bedienen van het alcoholslot afleidt tijdens het rijden.
Ook in de interviews is aangekaart dat gebruik door derden problemen opleverde (6
van de 13 geinterviewden). Voorbeelden zijn een partner die astma heeft, de zenuwen die opspelen bij gebruik van het alcoholslot of omdat men de techniek om te
blazen (nog) niet onder de knie heeft. Ook is genoemd dat het bezwaarlijk wordt
bevonden anderen te belasten die ook gebruik maken van de auto met een alcoholslot, terwijl zij niet de overtreding hebben begaan.
Onderzoeksvraag 3.9
Heeft het gebruik van het alcoholslot tijdens het rijden geleid tot onveilige
situaties in het verkeer? Is dit beter geworden naarmate een bestuurder
meer ervaring heeft met het bedienen van het alcoholslot?
Na de tussentijdse evaluatie is de vraag ‘Heeft het uitvoeren van de hertest tijdens
het rijden tot onveilige situaties geleid?’ toegevoegd aan het vragenlijstonderzoek.
Vanwege deze reden is deze vraag niet beantwoord door alle respondenten van het
vragenlijstonderzoek. Ruim de helft van de respondenten (58%, 41 van de 76) ge7

Indien er binnen een paar minuten na gebruik van mondwater geblazen wordt, kan dit volgens
wetenschappelijk onderzoek inderdaad effect hebben op de uitslag van de ademtester. Het effect hangt wel
af van het percentage alcohol in het mondwater (Modell et al, JAMA December 22/29 1993 vol 270 No.24,
Breath Alcohol Values Following Mouthwash Use).
Pagina 38 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

ven aan dat een enkele keer tot regelmatig het uitvoeren van de hertest tijdens het
rijden tot een onveilige situatie heeft geleid. In het vragenlijstonderzoek, interviews
(2 van de 20 geïnterviewden) en burgerbrieven wordt ook de vergelijking gemaakt
met het bellen tijdens het rijden. Er is onbegrip waarom er niet mag wordt getelefoneerd tijdens het rijden, maar wel een alcoholslot mag worden bediend.
Ervaring met het bedienen van het alcoholslot zorgt niet altijd voor verbetering in
het ervaren van onveilige situaties bij het uitvoeren van de hertest tijdens het rijden. De resultaten uit de vragenlijstonderzoek laat zien dat 14 van de 42 respondenten vinden dat ervaring met het bedienen van het alcoholslot voor verbetering
zorgt, 11 van de 42 geeft aan in sommige gevallen en 17 van de 42 ondervind geen
verbetering hierin.
De deelnemers die zijn geïnterviewd hebben hier ook verschillende ervaringen mee.
Door 7 van de 16 geïnterviewde deelnemers is aangekaart dat zij het lastig blijven
vinden om het alcoholslot te gebruiken tijdens het rijden (geeft stress, je hebt veel
lucht nodig, etc.). Zij ervaren het als een afleiding in het verkeer en dat heeft in
sommige gevallen geleid tot een onveilige situatie (vooral op drukke wegen). Anderen geven aan dat het gebruik went na een bepaalde tijd (9 van de 16 geïnterviewde deelnemeres) en leren van een eventuele voorgevallen onveilige situatie en
wachten in het vervolg op een rustig moment om een plek te zoeken om stil te
staan om de hertest uit te voeren.
In 28 van de 140 burgerbrieven is aangekaart dat het bedienen van het alcoholslot
in het verkeer onveilig is (20%). In de ingezonden burgerbrieven is vaak genoemd
dat er geen duidelijkheid is over de mate van verkeersveiligheid bij het bedienen
van het slot tijdens het rijden of is aangegeven dat het rijden met het alcoholslot
een te grote belasting is voor de rijtaak en voor gevaarlijke situaties zorgt. Door de
briefschrijvers wordt verondersteld dat er geen onderzoek naar is gedaan. Voorafgaand aan de invoering van het alcoholslotprogramma is er een praktijkonderzoek
geweest8. Ervaringen van de gebruikers uit deze pilot zijn meegenomen en het systeem is aangepast op onderdelen. In de pilot is geconstateerd dat het blazen
weleens als onveilig werd ervaren, maar dat er slechts 1 keer een gevaarlijke situatie is ontstaan, overigens zonder echt een gevaar voor de verkeersveiligheid op te
leveren. Daarnaast krijgen deelnemers de instructie veiligheid bovenaan te zetten.
Zo zal betrokkene erop worden gewezen dat als er ook maar enige twijfel is of de
hertest tijdens de rit veilig kan worden uitgevoerd, deze het beste kan worden
uitgevoerd nadat de auto op een veilige manier en op een veilige en toegestane plek
tot stilstand is gebracht.

8

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2008, Demo Alcoholslot Onderzoeksresultaten.

Pagina 39 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.4

Misbruik van het alcoholslot
Onderzoeksvraag 4.1
Wat zijn de ervaringen van erkenninghouder installateurs en deelnemers
met pogingen tot manipulatie? Hoeveel meldingen van pogingen tot manipulatie zijn er door erkenninghouder installateurs gedaan? (manipulatie:
misleiding van het slot lukt of poging faalt)
Onderzoeksvraag 4.2
Welke typen manipulatie zijn geconstateerd door de RDW? En hoe vaak?
Wat waren de ervaringen van de RDW hiermee?
Wanneer installateurs het slot uitlezen kunnen zij een melding van manipulatie doen
bij de RDW. Een melding van een manipulatie door een installateur leidt in alle gevallen tot een controle door de RDW.
Door de RDW worden er verschillende soorten onregelmatigheden onderscheiden. In
onderstaande tabel zijn de aantallen weergegeven. Het kan voorkomen dat er
meerdere onregelmatigheden bij een deelnemer worden geregistreerd.
Type onregelmatigheid

aantal

onregelmatigheden met betrekking tot de bedrading *

3

onregelmatigheden met betrekking tot behuizing

0

onregelmatigheden met betrekking tot aansluitpunten**

1

onregelmatigheden met betrekking tot de software ***

23

onregelmatigheden met betrekking tot de verzegeling ****

8

* 1x bedrading niet geïsoleerd, 2x bedrading doorgeknipt
** 1x aansluitpunten niet volgens inbouwvoorschriften ingebouwd
*** 16x uitlezen van het alcoholslot niet mogelijk, 7x manipulatie van software
**** 2x het alcoholslot onvolledig verzegeld, 3x de verzegeling niet volgens inbouwvoorschriften, 2x de
verzegeling beschadigd en 1x ontbrak de verzegeling

De onregelmatigheden met betrekking tot de software (16x uitlezen van het alcoholslot niet mogelijk en 7x manipulatie van software) heeft betrekking op incidenten
in de dataketen en de oorzaak ligt hier niet bij de deelnemer. In het begin zijn er
enkele malen een software manipulatie geconstateerd. Dit bleken technische problemen in het slot of in de ICT keten te zijn en niet verwijtbaar aan de deelnemer.
Ook de gevallen wanneer het niet mogelijk was het alcoholslot uit te lezen is de
oorzaak van technische problemen. Onregelmatigheden die zijn geconstateerd aan
bedrading en functioneren van het slot zijn in gevallen verwijtbaar aan de deelnemer en in enkele gevallen aan de installateur.
Naast deze onregelmatigheden is het alcoholslotprogramma ook een aantal keren in
de media geweest met betrekking tot de mogelijkheid van het misleiden van het
slot:

Fraudezaken met betrekking tot ontkoppeling handset (dit leidt tot geen
hertest): door het CBR is een analyse uitgevoerd op de bronbestanden en is
geconstateerd dat bij 150 deelnemers de handset ontkoppeld is. Voor 28
deelnemers heeft dit geleid tot een beëindiging van het alcoholslotprogramma. Deze 28 deelnemers hebben drie keer of meer de handset ontkoppeld
en is het verdedigbaar te concluderen dat hier geen sprake meer kan zijn
van een onbedoeld incident, maar een bewuste fraudeleuze handeling. De
software is hier inmiddels op aangepast;

Ook zijn de bronbestanden geanalyseerd op de handeling waarbij continu
spanning op het slot wordt gehouden (dit leidt tot geen starttest). Uit analyPagina 40 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014



se is gebleken dat 4 deelnemers dit hebben gedaan. Omdat niet kon worden
aangetoond dat het om bewuste fraude ging hebben deze deelnemer een
waarschuwing gekregen. Ook hierop is de software aangepast;
Het misleiden van het slot door gebruik van een stofzuiger: de software is
aangepast om dit te herkennen als misleiding.

Onderzoeksvraag 4.3
Hoeveel overtredingen van niet-meewerken (artikel 160, lid 6 WVW1994)
zijn geconstateerd door de politie? Hoe vaak is een niet-werkend AS geconstateerd door de politie (artikel 9, lid 9, onder b)?
Overtredingen van niet-meewerken is vijf keer geconstateerd (5 beschikkingen artikel 160, lid 6 WVW 1994 is opgemaakt).
Onderzoeksvraag 4.4
Hoe vaak hebben gevallen van overtreding artikel 9 geleid tot strafrechtelijk optreden?
- artikel 9, lid 9, onder a (motorrijtuig niet voorzien van alcoholslot)
- artikel 9, lid 9, onder b (motorrijtuig niet voorzien van werkend alcoholslot)
- artikel 9, lid 9, onder c (wel alcoholslot, maar kenteken in alcoholregister is niet aan hem gekoppeld)
- artikel 9, lid 9, onder d (een ander dan de bestuurder heeft geblazen)
Voor de situatie dat het motorrijtuig niet voorzien is van een werkend alcoholslot
(artikel 9, lid 9, onder b), dat het motorrijtuig voorzien is van een alcoholslot, maar
het kenteken in het alcoholregister niet aan de betrokkene is gekoppeld (artikel 9,
lid 9 onder c) en dat een ander dan de bestuurder heeft geblazen (artikel 9, lid 9
onder d) zijn (nog) geen processen-verbaal opgemaakt. Wel is driemaal geconstateerd dat het motorvoertuig waarin gereden werd niet voorzien was van een alcoholslot (artikel 9, lid 9 onder a) en hier is een proces-verbaal voor opgemaakt.
Het aantal mededelingen dat is opgemaakt voor deze overtredingen wijkt hiervan af
(zie onderstaande tabel). In de praktijk blijkt dat er soms mededelingen worden
opgemaakt zonder een proces-verbaal.
procesverbaal

mededeling

artikel 9, lid 9, onder a (motorrijtuig niet voorzien van alcoholslot)

3

35

artikel 9, lid 9, onder b (motorrijtuig niet voorzien van werkend
alcoholslot)

0

4

artikel 9, lid 9, onder c (wel alcoholslot, maar kenteken in alcoholregister is niet aan hem gekoppeld)

0

1

artikel 9, lid 9, onder d (een ander dan de bestuurder heeft geblazen)

0

2

Tabel 9: aantal processen-verbaal en mededelingen artikel 9, lid 9 a t/m d

Pagina 41 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.5

Procedures rond het alcoholslotprogramma
Onderzoeksvraag 5.1
Hoe is de werking van de systematiek rond de beëindiging van het alcoholslotprogramma en het verkrijgen van een rijbewijs zonder codering alcoholslotprogramma ervaren?
Het CBR heeft duidelijke afspraken gemaakt welk protocol te volgen in geval van
(succesvolle) beëindiging van een alcoholslotprogramma. Deze werkwijze werkt snel
en naar tevredenheid. Echter, indien het alcoholslotprogramma beëindigd zou moeten worden op basis van foute hertesten, dient dit allereerst afgestemd te worden
met het ministerie van IenM in verband met het eventueel kwijtschelden van hertesten. Dit heeft als gevolg dat de duur van dit proces langer is voordat het besluit
bekend is.
Na het succesvol beëindigen van het alcoholslotprogramma heeft de betrokkene de
mogelijkheid zijn mening te geven over alcoholslotprogramma en het proces middels een exit-interview met het CBR. Hier wordt echter nauwelijks gebruik van gemaakt (ongeveer 2% van de betrokkenen die alcoholslotprogramma succesvol hebben afgerond). De weinige respondenten zijn over het algemeen positief in hun oordeel.
Onderzoeksvraag 5.2
Kan het CBR uit de voeten met de contra-indicaties, zoals beschreven in de
ministeriële regeling? Missen er contra-indicaties? Biedt het inzicht rond
contra-indicaties in bestaande dossiers handvaten?
Artikel 18:
Betrokkene komt niet in aanmerking voor het alcoholslotprogramma indien:
a. hij de afgelopen vijf jaar aan het alcoholslotprogramma heeft deelgenomen, tenzij de doorverwijzing naar het alcoholslotprogramma plaatsvindt op basis van de uitslag van het ingevolge artikel 23, eerste lid, opgelegde onderzoek;
b. hij zich de afgelopen vijf jaar heeft moeten onderwerpen aan een onderzoek naar de rijgeschiktheid, tenzij de doorverwijzing naar het alcoholslotprogramma plaatsvindt op basis van de
uitslag van het ingevolge artikel 23, eerste lid, opgelegde onderzoek;
c. hij naar het oordeel van een medisch deskundige lijdt aan een ernstige psychiatrische stoornis of dementie, dan wel aan een langdurige lichamelijke stoornis die deelname onmogelijk
maakt;
d. dat het bij de politie bekend is dat hij regelmatig drogerende stoffen, anders dan alcohol,
gebruikt;
e. hij uitsluitend de beschikking had over een rijbewijs voor de categorie A, het rijbewijs voor
de categorie AM niet meegerekend, of
f. hij beschikt over een door het daartoe bevoegde gezag in Nederland afgegeven rijbewijs,
maar op het moment van het nemen van het besluit, bedoeld in artikel 131, eerste lid, onderdeel b, van de wet niet in Nederland woonachtig is;
g. de overtreding waarop de mededeling is gebaseerd, is begaan als bestuurder van een motorrijtuig van de categorie AM.

Contra-indicaties die zijn voorgekomen zijn:
medische conditie;
de bestuurder van een motorrijtuig valt in de AM-categorie;
de bestuurder is niet woonachtig in Nederland.
Er worden geen contra-indicaties gemist naast de genoemde in artikel 18. Door het
CBR wordt wel opgemerkt dat het alcoholslotprogramma lastig te volgen is voor
betrokkenen met een stoornis als (een lichte vorm van) autisme, ADHD en andere
prikkel-gerelateerde aandoeningen.
Pagina 42 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Onderzoeksvraag 5.3
Zijn er problemen ervaren door de deelnemers bij het betalen van facturen
aan het CBR en de erkenninghouders producent? Zo ja, welke? Hebben CBR
en erkenninghouders producent hierbij problemen ervaren? Zo ja, welke?
Enkele problemen/aandachtspunten aangekaart door het CBR;
Opgemerkt wordt dat veel mensen problemen hebben met betalen binnen
de gestelde termijnen. Het niet tijdig betalen door deelnemers betekent inschakelen van een incassobureau of dat een betrokkene niet langer mag
deelnemen aan het alcoholslotprogramma;
In het begin is gebleken dat het betalingskenmerk dat is opgenomen in de
brief van het CBR vaak door deelnemers werd gezien als acceptgironummer,
wat problemen veroorzaakte in de afhandeling van de betalingen. Dit is inmiddels opgelost bij het CBR. Na het oplossen hiervan zijn er verder geen
problemen geconstateerd.
Enkele problemen/aandachtspunten aangekaart door deelnemers tijdens interviews,
vragenlijstonderzoek en burgerbrieven:
De kosten voor het alcoholslotprogramma zijn buitensporig hoog en niet
door iedereen financieel te dragen (14 van de 20 geïnterviewden). In meer
dan de helft van de burgerbrieven (57%) wordt het financieel aspect van
het alcoholslotprogramma aangekaart (te duur, houdt geen rekening met
persoonlijke draagkracht/omstandigheden, brengt financiële gevolgen met
zich mee);
De tussentijdse uitlezingen kosten extra geld waar je van tevoren geen rekening mee kan houden (2 van de 20 geïnterviewden);
Het bellen naar de helpdesk brengt extra kosten met zich mee, evenals het
aanschaffen van mondstukjes (1 van de 20 geïnterviewden).
Enkele problemen/aandachtspunten aangekaart door de producent:
Deelnemers vinden de bedragen te hoog, steeds meer deelnemers vragen
een betalingsregeling aan;
Het is voor deelnemers moeilijk in te schatten welke kosten het alcoholslotprogramma maandelijks met zich mee brengt;
In eerste instantie was de contractdatum de datum waarop geld werd geïnd
van de rekening van de deelnemer. Vaak bleek dat er (nog) geen geld op de
rekening stond waardoor betalingen te laat binnen waren. Dit is opgelost
door aan de deelnemer te vragen op welke dag van de maand de producent
mag incasseren. Dit werkt veel beter volgens de producent;
Het toenemend aantal deelnemers (dagelijks circa 20 aanmeldingen) is
merkbaar in het aantal incasso’s en aantal terugboekingen (vanwege onvoldoende saldo). Dit resulteert in meer administratieve handelingen. Hiervoor
zijn strikte procedurele afspraken gemaakt;
Het team is uitgebreid omdat de capaciteit onvoldoende was om de werkzaamheden die het alcoholslotprogramma met zich mee brengt uit te voeren.
Onderzoeksvraag 5.4
Ervaren deelnemers, het feit dat de eerste beslissing tot verlenging niet
aan de bestuursrechter kan worden voorgelegd, als problematisch? Hoe
ervaren deelnemers overige aspecten van de procedure rond verlenging
van het alcoholslotprogramma?
Vanaf het moment dat de eerste verlengingen zijn opgelegd zijn er geen opmerkingen en/of klachten binnengekomen bij de afdeling klachten.

Pagina 43 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Onderzoeksvraag 5.5
Wat vinden de deelnemers van de duur van het alcoholslotprogramma?
Het alcoholslotprogramma duurt minimaal 2 jaar. Bijna alle respondenten uit het
vragenlijstonderzoek (95%, 78 van de 82 respondenten ) vinden de duur van het
alcoholslotprogramma (veel) te lang. In de interviews is dit door 11 van de 20 geïnterviewden genoemd.
Zeven (van de 20) geïnterviewden zijn van mening dat iedereen over één kam
wordt geschoren op de wijze waarop het alcoholslotprogramma momenteel wordt
opgelegd. Iemand die vaker is aangehouden met te veel alcohol krijgt hetzelfde
alcoholslotprogramma opgelegd als iemand die de eerste keer is aangehouden met
te veel alcohol. Hierin zou onderscheid in mogen worden gemaakt door de mogelijkheid het alcoholslot in gradaties (bijvoorbeeld met betrekking tot de duur) op te
leggen.
Drie geïnterviewden (van de 20) hebben de suggestie gedaan ter stimulans goed
gedrag te belonen met een verkorting van de lengte van het alcoholslotprogramma.
Temeer omdat in de huidige spelregels van het alcoholslotprogramma bij ‘slecht’
gedrag een verlenging wordt opgelegd, zou het belonen van goed gedrag een positieve wending kunnen geven.
Onderzoeksvraag 5.6
Hebben de deelnemers nadelige gevolgen van het alcoholslotprogramma
ervaren doordat het rijbewijs van categorie A (motor), C (vrachtwagen), D
(autobus) of E (aanhangwagen) ongeldig is verklaard?
Binnen de procedures van het alcoholslotprogramma geldt dat deelnemers alleen in
motorrijtuigen van de categorie B (personenauto) die zijn voorzien van een alcoholslot en op motorrijtuigen van de categorie AM (bromfiets) mogen rijden. Indien betrokkene in het bezit is van andere rijbewijscategorieën mag ook niet worden gereden in een motorrijtuig van deze rijbewijscategorieën. Er is voldoende media aandacht geweest over het feit dat vrachtwagenchauffeurs en buschauffeurs die het
alcoholslotprogramma opgelegd hebben gekregen hierdoor hun beroep niet meer
kunnen uitoefenen.
Via de ingezonden burgerbrieven is hier ook aandacht voor gevraagd. In 18 van de
107 (17%) burgerbrieven wordt genoemd dat het beroep niet meer uitgeoefend kan
worden en dat men hierdoor zijn baan verliest. In het vragenlijstonderzoek is dit
ook door een aantal deelnemers specifiek aangekaart. Daarnaast hebben 2 van de
20 geïnterviewde deelnemers aangegeven dat het rijden met een aanhangwagen
(voor werk) of caravan (voor vakantie) niet meer mogelijk is en ervaren dit als belemmering. Zij zien niet in waarom niet met een aanhangwagen of caravan mag
worden gereden wanneer er een alcoholslot in de auto is ingebouwd. Hierbij dient
opgemerkt te worden dat conform de regels voor het B-rijbewijs wel gereden mag
worden met een aanhanger tot 750 kilo.
Onderzoeksvraag 5.7
Wat zijn de ervaringen met het werken met de beslisregel voor het vaststellen van het regime van het alcoholgebruik voor het alcoholslot? (toelichting: die eventueel kan leiden tot een ander uitleesregime, uit programma zetten of verlenging)
De eerste periode van zes maanden moet het alcoholslot om de 46 dagen (zware
uitleesregime) uitgelezen worden. Indien de deelnemer zich houdt aan de spelregels
kan na zes maanden door het CBR worden bepaald om dit te verlagen naar 92 da-

Pagina 44 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

gen (lichte uitleesregime). Het werken met het vaststellen van het uitleesregime
werkt naar tevredenheid volgens het CBR.
Op basis van de beoordeling blijkt dat de meeste foutieve blaastesten (hertesten) in
de eerste termijn zitten. In deze periode mag men experimenteren met de starttest.
Het CBR stelt voor de experimenteerperiode van de start- en de hertest gelijk te
trekken, inclusief het optimaliseren van de begeleiding (zeer zeker t.a.v. de eerste
termijn).

Pagina 45 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.6

Motivatieprogramma van het alcoholslotprogramma
Onderzoeksvraag 6.1
Hoe hebben de deelnemers het motivatieprogramma van het alcoholslotprogramma ervaren?
Vanaf 1 december 2011 tot en met april 2014 zijn er 375 cursussen geweest. Het
gemiddeld aantal deelnemers per cursus is 12 deelnemers met een minimum van 8
deelnemers. Tot april 2014 hebben ongeveer 4.500 mensen zich ingeschreven voor
het motivatieprogramma. Deelnemers aan het motivatieprogramma zijn veelal
mannen (onderzoeksvraag 1.1: meer mannen krijgen het alcoholslotprogramma
opgelegd, namelijk 86% van alle besluiten alcoholslotprogramma betreft een man).
De leeftijd varieert en ongeveer 30% is beginnend bestuurder.
Het globale programma van het motivatieprogramma is als volgt:
- Dag 1: kennismaking, uitleg slot, vorderingsprocedure, toelichting komende
periode;
- Dag 2: ervaringen met alcoholslot, risico-inventarisatie;
- Dag 3: bespreken data ASP, alcoholgebruik (gewoontes en gedrag).
In 2013 is het programma uitgebreid kwantitatief en kwalitatief geëvalueerd en
heeft geleid tot aanscherping van het programma. De globale indeling is niet gewijzigd. Wel is de volgorde van onderdelen gewijzigd en zijn onderdelen verwijderd/toegevoegd. Op dag 1 is de volgorde van enkele onderdelen enigszins gewijzigd. Op dag 2 is het onderdeel “eerste ervaringen met het alcoholslot” toegevoegd
en zijn de onderdelen plan van aanpak en veranderplan samengevoegd. Dag 3 is
onveranderd gebleven.
Over het algemeen zijn deelnemers tevreden over de geboden begeleiding door de
trainers van het motivatieprogramma. Dit blijkt uit het vragenlijstonderzoek (74%,
124 van de 167 respondenten). 86% (144 van de 167) is tevreden over de communicatie met de trainers.
Een aantal aspecten die als positief zijn ervaren door geïnterviewde deelnemers:
- Uitleg over restalcohol en hoe lang alcohol in je bloed blijft (3 van de 20 geïnterviewden);
- Contact met lotgenoten en het kunnen uitwisselen van ervaringen (5 van de
20 geïnterviewden);
- Film over het effect van alcohol op rijden (1 van de 20 geïnterviewden);
- Het motivatieprogramma is in de avonduren te volgen (1 van de 20 geïnterviewden).
Zeven geïnterviewden waren minder positief over het motivatieprogramma en waren van mening dat er veel overbodige informatie werd gegeven, omdat veel al
staat in de informatieboekjes die je krijgt uitgereikt.
Voor deelnemers is het prettig om persoonlijk contact te hebben. De ondersteunende insteek van het programma en het ontbreken van het oordeel van de trainers
wordt zeer gewaardeerd door de deelnemers. Inhoudelijk is de kanttekening door
deelnemers (6 van de 20 geïnterviewden) geplaatst dat deze training eerder in het
programma van het alcoholslot had moeten plaatsvinden, omdat gedurende het
eerste dagdeel allerhande procedures en spelregels worden besproken, terwijl er
ook personen aanwezig zijn die al geruime tijd met een alcoholslot rondrijden. Eerst
het motivatieprogramma volgen, dan rijden met een alcoholslot. Dit is in 2013 gewijzigd en mogelijk gemaakt voor de deelnemers. Deelnemers die de oude situatie
Pagina 46 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

niet kennen geven aan dat ze het programma het liefst zien bij de start van het
gehele alcoholslotprogramma.
Onderzoeksvraag 6.2
Werkt de vormgeving van het motivatieprogramma naar tevredenheid (volgens deelnemers en trainers van het motivatieprogramma)? Worden er
zaken gemist? Is er behoefte aan individuele gesprekken?
Volgens trainers:
In het begin na invoering van het alcoholslotprogramma hebben de trainers het
programma als erg vol ervaren. Met name de eerste dag hadden trainers veel moeite het volledige programma te doorlopen. Enerzijds kwam dit door de vragen die er
leefden bij de deelnemers en dat het programma het eerste contactmoment tussen
deelnemers en vertegenwoordiger van het alcoholslotprogramma was. Anderzijds
leek de tijdsplanning van het programma van de eerste dag erg krap en was er weinig ruimte voor onvoorziene omstandigheden. Na aanscherping van het programma
bestaat de indruk dat er een evenwichtiger en een beter op de doelgroep toegespitst
programma ligt.
In januari 2014 zijn alle trainers geschoold in het hernieuwde programma. Deze
scholing is door zowel de trainers als door de productmanager van het CBR als zeer
waardevol, plezierig en helder ervaren. Het heeft trainers nog weer beter voorbereid
op hun taak. Vanaf 6 februari wordt iedere cursus volgens het nieuwe programma
gegeven. De eerste bevindingen zijn uiterst positief.
Samenhangend met de programmawijzigingen zijn ook de gebruikte materialen
(PowerPoint presentatie en werkboeken) aangepast. Zo zijn de brieven rond het
uitlezen (die tijdens het alcoholslotprogramma aan deelnemers worden verstuurd)
opgenomen in de PowerPoint presentatie.
In november 2013 is gestart met 0 en 1 metingen onder deelnemers naar aanleiding van de deelname aan het motivatieprogramma. Dit betreft een eigen initiatief
van de trainers van het motivatieprogramma om de geboden kwaliteit verder te
verhogen. De uitkomsten ervan zullen ook begin 2015 met het CBR gedeeld en besproken worden.
Deelnemers vragen met enige regelmaat om een bevestiging van deelname als het
motivatieprogramma is afgerond. Om aan deze wens tegemoet te komen krijgen
deelnemers deze bevestiging als de 1 meting is ingevuld. Dit betreft een elektronische bevestiging van deelname zonder verdere juridische status.
Deelnemers zijn over het algemeen tevreden en krijgen goed de mogelijkheid om
hun eigen ervaringen met alcoholgebruik te delen. Over het algemeen is er (nog)
geen behoefte geweest bij deelnemers aan individuele gesprekken. Gedurende het
programma is wel ruimte voorzien voor een individueel moment. Deze contactmomenten zijn overigens nog niet actief aangeboden. Deelnemers benaderen trainers
dan ook individueel.
In het begin is gebleken dat de taalbarrière bij deelnemers een zorgpunt is. Indien
deelnemers problemen hebben met de Nederlandse taal is gebleken dat zij worden
geholpen door buren of door hulp thuis. Trainers proberen hierbij te helpen door
veelal beeldend uit te leggen. Dit werkt echter wel vertragend. Indien een deelnemer de taal niet of niet voldoende beheerst kan er een nieuw individueel traject
gestart worden, indien dit van tevoren is gesignaleerd of door de deelnemer duidelijk is gemaakt. Dit traject duurt 1 dag (dagdeel van 3,5 uur) en wordt daarom niet

Pagina 47 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

actief aangeboden, omdat het dan mogelijk een interessante optie wordt in vergelijking met de reguliere training van 3 dagen. Daarnaast krijgen mensen die de taal
niet machtig zijn hulp van het thuisfront of van andere deelnemers. Toch blijft dit
een zorgpunt als het gaat om bijv. de spelregels.
Inmiddels (april 2014) vinden er met regelmaat individuele trajecten plaats voor
anderstaligen. Dit blijkt telkens naar tevredenheid te zijn van de individuele deelnemers. Er is tot op heden feitelijk geen enkele keer misbruik gemaakt van deze
mogelijkheid. Wel blijft deelname aan een dergelijk programma afhankelijk van de
signalering van het CBR, politie en/of de trainers van het motivatieprogramma dat
iemand de Nederlandse taal niet machtig is.
Door de deelnemers wordt vaker aangegeven dat het wenselijk is een eindgesprek
te hebben (vlak voor het einde van het alcoholslotprogramma) over hoe zij het drinken van alcohol en rijden gescheiden kunnen houden zonder een alcoholslot. Ook
komt het voor dat deelnemers uit eigen initiatief melden dat ze een alcoholprobleem
hebben en hoe ze er mee bezig zijn (vaak al contact met de verslavingszorg).
Volgens deelnemers:
Een ruime meerderheid van de respondenten die de enquête hebben ingevuld is
tevreden over het motivatieprogramma. Driekwart (124 van de 167 respondenten)
is tevreden over de geboden begeleiding door de trainer, 81% (124 van de 167
respondenten) is tevreden over de groepsessies en 86% is tevreden over de communicatie met de trainer (144 van de 167 respondenten).

geboden begeleiding door uw trainer

74%

26%

communicatie tussen uzelf en uw trainer

86%

14%

groepssessies

81%

19%

0%

20%

40%

60%

80%
ja

100%

nee

Grafiek 4: tevredenheid motivatieprogramma

In het motivatieprogramma wordt geen gebruik gemaakt van individuele ondersteuning. Wel bestaat de mogelijkheid voor deelnemers om de trainer individueel te
benaderen voor eventuele vragen of andere zaken. De ruime meerderheid (88%)
van de respondenten (147 van de 167) geeft dan ook aan geen individuele ondersteuning gemist te hebben.
Een aantal aandachtpunten die door de geïnterviewde deelnemers zijn genoemd:
- meer aandacht over de werking van het alcoholslot (bijv. technische uitleg
door de producent) en meer inzicht in de totale kosten van de maatregel (5
van de 20 geïnterviewden);
- meer informatie over waar ze met welke vragen terecht kunnen en wie nu
welk bevoegdheden/taken heeft (5 van de 20 geïnterviewden);
- meer aandacht voor de gevolgen/situaties 'rijden onder invloed', ofwel de
gevolgen (intermenselijk maar ook juridisch) van ongevallen waarbij alcohol
Pagina 48 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

in het spel is. Dit is echter geen onderdeel van het motivatieprogramma (2
van de 20 geïnterviewden);
Een vertegenwoordiger van het CBR zou aanwezig moeten zijn tijdens de
cursus om vragen te beantwoorden die bij deelnemers leven (2 van de 20
geïnterviewden).

Onderzoeksvraag 6.3
Wat zijn de ervaringen met de instructie/opleiding tot trainer van het motivatieprogramma?
De trainers van het motivatieprogramma hebben in samenwerking met het CBR de
cursus opgesteld voor de trainers van het motivatieprogramma. In het begin had
men (nog) geen ervaring met het motivatieprogramma en het alcoholslotprogramma als maatregel. Dit maakte de eerste trainingen lastig. Gedurende de trainingen
zijn accenten anders gelegd aan de hand van de behoefte van de trainers. Trainers
van het motivatieprogramma hebben aangegeven meer informatie te willen hebben
over de techniek van het slot (het gebruik van het slot, hoe deelnemers het beste
met het slot om kunnen gaan, e.d.). Deze kennis is inmiddels opgedaan tijdens een
werkbespreking waar een vertegenwoordiger van de producent uitleg heeft gegeven
over de techniek van het alcoholslot.
In januari 2014 zijn alle trainers geschoold in het hernieuwde programma. Inmiddels (april 2014) zijn er 20 trainers opgeleid. De ‘nieuwe’ trainers ondervinden veel
ondersteuning van de reeds langer gecertificeerde trainers en er vindt dan ook veel
onderlinge uitwisseling plaats. In de nabije toekomst is gewenst bijscholing voor
trainers op te zetten waarmee een extra verdieping op het vlak van trainer/coachingsvaardigheden wordt beoogd.

Pagina 49 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.7

Ervaringen installatie/uitbouw/uitlezen van het alcoholslot
Onderzoeksvraag 7.1
Zijn deelnemers tevreden met de beschikbare keuze in alcoholsloten (type,
merk)? Hoe is hun keuze bevallen?
De deelnemers zijn niet tevreden met de beschikbare keuze blijkt uit de interviews
(14 van de 20 geïnterviewden). Ze missen concurrentie in de levering van alcoholsloten. Zij verwachten dat concurrentie zich zal doorvertalen in lagere kosten voor
een alcoholslot.
Onderzoeksvraag 7.2
Hebben zich bij de installatie van het alcoholslot problemen voorgedaan bij
de installatie, de uitbouw of bij het uitlezen van het AS? Zo ja, welke problemen zijn dat?
De meerderheid van de deelnemers uit het vragenlijstonderzoek heeft geen problemen ervaren bij de inbouw van het alcoholslot in de eigen auto (78%, 125 van de
161 respondenten). De meest aangekaarte problemen die zich hebben voorgedaan
hebben betrekking op:
Het is lastig dat je voor de installatie zelf niet naar het inbouwstation mag
rijden en ook niet terug mag rijden omdat het slot eerst moet worden ingebouwd voordat je je rijbewijs kan aanvragen. Ten tijde van inbouw van het
slot bezitten de deelnemers nog geen geldig rijbewijs;
Er is schade ontstaan aan het dashboard;
Het inbouwen duurde te lang.
De meerderheid van de respondenten is ook tevreden over het uitlezen van het
alcoholslot. Bij ongeveer 15% van de respondenten hebben zich problemen voorgedaan (31 van de 195 respondenten). De belangrijkste en meest voorkomende problemen waar deelnemers tegen aan zijn gelopen zijn:
Er werd een steekproef door de RDW uitgevoerd, dit nam (onverwachts)
veel tijd in beslag;
Data/resultaat wordt niet meegegeven;
Het alcoholslot gaf foutmeldingen na het uitlezen;
Het uitlezen inclusief de reistijd legt een behoorlijk beslag op je dagbesteding en vergt veel verlofuren voor het uitlezen van het slot omdat dit regelmatig moet plaatsvinden;
Gemiddeld duurt het 15 tot 30 minuten om het alcoholslot uit te lezen.
Ervaringen van installateurs bij inbouw/overbouw
Het komt regelmatig voor dat mensen niet de juiste papieren bij zich hebben om het
slot te kunnen laten inbouwen. Dit blijft een lastige situatie. Wat nog wel eens voorkomt bij een overbouw is dat alle kabels op lengte zijn geknipt in de oude auto. Bij
het installeren in het volgende voertuig zijn deze vaak te kort.
Onderzoeksvraag 7.3
Heeft de deelnemer problemen ervaren bij de inbouw van het alcoholslot
als de inbouw in een ander voertuig dan het eigen motorvoertuig heeft
plaatsgevonden?
Wanneer het alcoholslotprogramma is opgelegd kan de betrokkene beslissen het
alcoholslot in te laten bouwen in een voertuig van een ander (bijvoorbeeld van de
ouders of van de partner). 17% van de deelnemers die aan het vragenlijstonderzoek
heeft deelgenomen (35 van de 195) heeft het alcoholslot laten inbouwen in een
voertuig van een ander. In ruim de helft van deze gevallen (59%) zijn er geen proPagina 50 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

blemen voorgevallen. De overige respondenten hebben aangegeven last te hebben
ondervonden met betrekking tot lease- en bedrijfsauto’s en de procedures die de
werkgever hierbij hanteert en niet met de installatie van het slot zelf.
Onderzoeksvraag 7.4
Zijn er problemen opgetreden bij APK-keuring van auto’s met een alcoholslot, bijvoorbeeld bij het geven van de overbruggingscode aan de garage?
Nee, de deelnemer kan bij de producent een garagecode aanvragen die wordt afgegeven aan de garage die de keuring uitvoert. Met deze garagecode wordt het alcoholslot tijdelijk uitgeschakeld. Het is echter een enkele keer voorgekomen dat tijdens een APK-keuring (of garagebezoek) een ‘overtreding’ is geregistreerd omdat
de deelnemer geen garagecode heeft aangevraagd voor het garagebezoek. Eén van
de deelnemers die is geïnterviewd heeft aangegeven dat het tweemaal is overkomen
dat na een bezoek aan de garage vergeten was de garagecode uit te zetten.
Onderzoeksvraag 7.5
Welke verzoeken zijn er door installateurs gedaan bij de producenten? Waren deze mogelijk in te willigen? Passen ze bij de regels? Hoe zijn de verzoeken afgehandeld?
Bij de producent zijn er geen specifieke verzoeken van installateurs binnengekomen.
Wel zijn enkele verzoeken die door de installateur zijn gedaan bij de producent:
Vaak wordt een verkeerde houder van het slot aangeleverd door de producent. De installateur heeft het verzoek gedaan voor aanlevering van een
universele houder;
Aanlevering van de map met informatie voor installateurs (stappenplan,
werkwijze, oplossen van problemen). Deze is later beschikbaar gesteld, echter wordt deze niet actief verspreid.
Onderzoeksvraag 7.6
Welke verzoeken zijn er door deelnemers gedaan bij de installateurs? Waren deze mogelijk in te willigen? Passen ze bij de regels? Hoe zijn de verzoeken afgehandeld?
Circa 10% van de respondenten (22 van de 194) heeft aan de installateur gevraagd
om iets te veranderen aan het slot. De aanpassingen die werden gevraagd zijn divers van aard. Veel respondenten vroegen om iets te veranderen aan de installatie,
bijvoorbeeld een andere plaats van bevestiging of een langer snoer. Ook werd een
aantal verzoeken gedaan met betrekking tot het waarschuwingssignaal of om de
blaastijd te verkorten. Verzoeken die in strijd zijn met de regels zijn niet ingewilligd
door de installateurs.
Onderzoeksvraag 7.7
Wat maakt de erkenningsregeling voor producenten en installateurs
(on)aantrekkelijk?
Voor installateur
Door de erkenningsregeling is er geen wildgroei aan inbouwstations; dit wordt hiermee gereguleerd. De voorwaarden vereisen dat uitsluitend gecertificeerde medewerkers mogen installeren. Bij vertrek of ziekte van zo een medewerker is deze niet
snel te vervangen. De meeste inbouwstations hebben doorgaans ook maar 1 gecertificeerde installateur/monteur. Bij inbouw is deze eis voor de hand liggend, echter
voor uitlezen zou deze eis versoepeld mogen worden.
Voor producent
Redenen waarom de erkenningsregeling lastig is volgens de producent:

Pagina 51 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

-

De regels rondom de privacy zijn zeer complex en vergen een grote inspanning;
De vertaalslag van de data naar de RDW dient universeel te zijn en vergt
grote inspanning.

Onderzoeksvraag 7.8
Bestaat er tevredenheid bij de deelnemers over landelijke dekking installateurs?
Het netwerk van installateurs is een continu proces waaraan wordt gewerkt door de
producent. De dekking zoals nu gerealiseerd is conform de regels/standaard. Echter
meer inbouwstations kan de spoeling in het noorden dusdanig dun maken dat het
voor de inbouwstations niet meer interessant is om ook up-to-date te blijven.
Onderzoeksvraag 7.9
Zijn er voldoende producenten en installateurs voor uitvoering van het programma? Indien onvoldoende, waar ligt dit aan?
Er zijn voldoende installateurs in gebieden waar veel aanbod aan deelnemers is.
Voor de gebieden waar minder aanbod is blijft het moeilijk een installateur te motiveren. De investeringen wegen dan niet op tegen de opbrengsten. Bovendien wordt
er onvoldoende routine opgebouwd zodat de vaste vergoedingen voor werkzaamheden dan niet voldoen. Niettemin voldoet de producent aan de gestelde norm van
maximaal een onderlinge afstand van 60 km. In dichtbevolkte regio’s zijn er twee
keer zoveel installateurs dan wordt vereist om flexibel te kunnen plannen en wachttijden te voorkomen.
Onderzoeksvraag 7.10
Is er voldoende personele capaciteit om aan de vraag te kunnen voldoen?
De producent organiseert elke 3 maanden een ASP-technici training. Momenteel zijn
er 56 erkende inbouwlocaties met in totaal 100 gecertificeerde technici. Het gemiddelde aantal technici per locatie is 1,78. De installateurs geven aan dat er voldoende
capaciteit is. Het uitlezen kost nu minder tijd dan in het begin en kan nu vaak tussendoor. Het inbouwen kost meer tijd dan het uitlezen. Het uitlezen duurt circa 15
minuten en het inbouwen ongeveer 1 uur.
Onderzoeksvraag 7.11
Wat is het aantal onderhoudsbeurten van sloten (regulier en ongepland) en
het aantal sloten dat is vervangen? Wat waren de redenen voor het vervangen van de sloten?
Vanaf december 2011 tot en met eind juli 2014 zijn er 7.185 meldingen van inbouw
gedaan door de erkende installateurs. Het aantal onderhoudsbeurten en het aantal
sloten dat zijn vervangen vanaf december 2011 tot en met eind juli 2014 zijn:
28.724 reguliere onderhoudsbeurten op sloten;
5.401 ongeplande onderhoudsbeurten op sloten;
274 vervangingen van sloten (circa 4% van alle inbouwmeldingen).
Naast de reguliere uitlezingen (reguliere onderhoudsbeurten) kan het voorkomen
dat deelnemers in bepaalde gevallen een extra keer het slot dienen uit te lezen. Dit
zijn de ongeplande onderhoudsbeurten. Dit komt door het verkeerd gebruik van het
alcoholslot door de deelnemer, bijvoorbeeld door het weigeren van hertesten of door
een eventuele manipulatie.
Een aantal gevallen waardoor een slot moest worden vervangen:
Klikgeluid in handset was niet hoorbaar meer;
Softwaremelding bleef vragen om mondstuk;
Pagina 52 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

Blaastest was goed, toch startte de auto niet.

Onderzoeksvraag 7.12
Hoe heeft de deelnemer de afstand ervaren tussen de woning en het servicepunt waar het alcoholslot werd uitgelezen?
Voor sommige deelnemers levert het een aanzienlijke reistijd op, afhankelijk van
waar in Nederland de betrekkende deelnemer woont. De ruime meerderheid (79%,
154 van de 194 respondenten) is tevreden over de afstand naar de installateur. De
gemiddelde afstand naar de installateur is 19 kilometer. De meeste respondenten
(circa 75%, 142 van de 193 respondenten) wonen op een afstand van maximaal 25
kilometer van de installateur.
Een tijdelijke schorsing van een uitleesstations kan als gevolg hebben dat de deelnemers wel eens een langere afstand moeten rijden. Er waren twee gevallen voorgekomen waarbij een installateur failliet was gegaan en waarbij de erkenning was
ingetrokken. De deelnemers van deze twee installateurs zijn opgevangen door installateurs in de omgeving.
Tijdens interviews is door 4 van de 20 geïnterviewden aangegeven dat voor het
uitlezen veel verlofuren opgenomen dienen te worden. Een meer wenselijke situatie
is de mogelijkheid om de uitlezing in de avonduren of in het weekend te laten
plaatsvinden.

Pagina 53 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.8

Informatievoorziening tijdens het alcoholslotprogramma
Onderzoeksvraag 8.1
Hoe is de beschikbaarheid en de kwaliteit van informatie over het alcoholslot ervaren door de deelnemers?
Onderzoeksvraag 8.2
Was de informatievoorziening door het CBR en de producent over het alcoholslotprogramma voldoende? Hoe wordt deze gewaardeerd door de deelnemers? (indien van toepassing ook de waardering van de informatievoorziening van het OM, de RDW en de politie)
Onderzoeksvraag 8.3
Hoe hebben de deelnemers de communicatie tussen hen en het CBR, de
trainers van het motivatieprogramma, de installateurs en de producenten
ervaren tijdens het alcoholslotprogramma? (indien van toepassing ook
communicatie met de politie)
Informatievoorziening CBR
Alle gebruikelijke middelen zijn door het CBR ingezet om deelnemers goed te informeren en te instrueren. Uit het vragenlijstonderzoek volgt dat ongeveer de helft
(49%) van de respondenten de informatievoorziening door het CBR onvoldoende
acht (96 van de 195 respondenten). Redenen waarom de informatievoorziening als
onvoldoende is beschouwd is in onderstaand overzicht weergegeven:
aantal

perc

op punten ontbrak informatie

58

60%

op punten klopte de geleverde informatie niet

30

31%

op punten is de geleverde informatie niet duidelijk genoeg

67

70%

op punten is de gebruikte toonzetting over alcoholgebruik ongepast

18

19%

toelichting \ anders, namelijk

82

85%

Totaal

96

100%

60% van deze respondenten hebben aangegeven dat er op punten informatie ontbrak en 70% heeft aangegeven dat op punten de geleverde informatie niet duidelijk
genoeg was. Belangrijkste punten en meest voorkomend zijn:
meer informatie over het traject van het alcoholslotprogramma (financiën,
inbouw, etc.);
gebruik van moeilijke woorden zou minder mogen;
betere uitleg over de consequenties wanneer je een test uitvoert in de
proefperiode9 en meer nadruk op de eventuele invloed van het gebruik van
mondwater en dergelijke producten op het alcoholslot.
De meest genoemde redenen in de open antwoorden/toelichten van het vragenlijstonderzoek waren:
Toonzetting in de brieven is negatief;
De helpdesk is niet altijd toegankelijk (lastig bereikbaar en onvriendelijk);
9

De eerste 6 maanden van het alcoholslotprogramma wordt beschouwd als de ‘’proefperiode’’. Ten aanzien
van de initiële test mag in de eerste 6 maanden ongelimiteerd hoge blaastesten hebben (lees feitelijk 5
maanden want bij de vierde uitlezing met een interval van 46 dagen wordt het regime bepaald voor de
volgende termijn. Voor deze periode zit men standaard in het zware regiem = uitlezing om de 46 dagen), De
auto kan immers toch niet starten en de achterliggende gedachte is dat de deelnemer hiermee de werking
en de begrenzing van het slot leert kennen. Voor wat betreft de hertest weigeren dan wel een te hoog
promillage zijn de regels anders. Over de gehele periode (minimaal 2 jaar) mag dit niet meer dan 4 maal
voorvallen.
Pagina 54 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

-

De informatie in de folders/documentatie was te veel om (snel) te bevatten.
Daarnaast staat alle benodigde informatie op verschillende plaatsen: het
CBR, de producent, trainers van het motivatieprogramma, blogs, etc.
Er ontbreekt een overzicht van alle kosten die het alcoholslotprogramma
met zich meebrengt;
Er wordt geen actueel informatieboekje (na)gestuurd terwijl er tussentijds
wijzigingen worden doorgevoerd.

De brieven die worden verstuurd door het CBR worden door alle geïnterviewde deelnemers beschouwd als star en negatief. Deelnemers hebben aangegeven dat gezien
de zwaarte van de maatregel een meer persoonlijke benadering gewenst is.
Drie geïnterviewde deelnemers (van de 20) ervaren de helpdesk van het CBR als
vriendelijk, echter er is een gebrek aan kennis over het alcoholslotprogramma bij de
helpdesk en dan moet er informatie ingewonnen worden bij de back-office of er
wordt een terugbelnotitie gemaakt zodat een collega de beantwoording van de
vraag kan overnemen. Ook is door drie geïnterviewden (van de 20) het constant
dreigen van het CBR met het intrekken van het rijbewijs genoemd als aandachtspunt.
Informatievoorziening producent
De informatievoorziening wordt niet altijd als voldoende ervaren door de deelnemer.
Het lastige is dat de deelnemer op het moment van de instructie/training nog niet
de vertaalslag kan maken naar de praktijk. Daarnaast wordt deze instructie gegeven
in een periode dat een deelnemer veel andere zaken dient te regelen voor deelname
aan het ASP.
De producent streeft er naar om zo goed mogelijk in te spelen op de behoefte van
de deelnemer. Het instructiehandboek is enkele malen geüpdate. Met de nog in te
voeren vernieuwde instructie-checklist bij installatie wordt de informatievoorziening
beter en op elke inbouwlocatie gelijkluidend.
Informatievoorziening Openbaar Ministerie
Circa 30% van de respondenten die de enquête hebben ingevuld vond de informatievoorziening van het Openbaar Ministerie voldoende (29%, 56 van de 193 respondenten). Een kwart van de respondenten acht de informatievoorziening vanuit het
Openbaar Ministerie onvoldoende (27%, 53 van de 193 respondenten). De overige
geënquêteerden hebben aangegeven geen contact te hebben gehad met het Openbaar Ministerie. Redenen waarom de informatievoorziening als onvoldoende is beschouwd:
aantal

perc

op punten ontbrak informatie

10

20%

op punten klopte de geleverde informatie niet

23

45%

op punten is de geleverde informatie niet duidelijk genoeg

20

39%

toelichting \ anders, namelijk

47

92%

Totaal

51

100%

In de toelichting van het vragenlijstonderzoek is veelal aangegeven door de respondenten helemaal geen informatie te hebben gekregen van het Openbaar Ministerie
(29 respondenten).

Pagina 55 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Informatievoorziening Politie
De meerderheid heeft in het vragenlijstonderzoek aangegeven geen contact te hebben gehad met de politie (62%). Van degenen die aangegeven hebben contact te
hebben gehad met de politie (74 van de 194 respondenten) vond 74% de informatie
onvoldoende.
Informatievoorziening RDW
In het vragenlijstonderzoek heeft ook de meerderheid aangegeven geen contact te
hebben gehad met de RDW (141 van de 190, 74%). Van degenen die aangegeven
hebben contact te hebben gehad met de RDW (49 van de 190) vond 39% de informatie onvoldoende (10% van het totaal).
Informatievoorziening Installateurs
Contacten met de installateurs verlopen soepel, 72% van de respondenten (139 van
de 193) achten de informatievoorziening vanuit de installateurs voldoende. Door
degenen die de informatievoorziening als onvoldoende hebben geacht (42 van de
193) is veelal (door 16 van de 42) genoemd dat de installateur geen informatie gaf
over het alcoholslotprogramma en naar het CBR en de producent is doorverwezen
voor meer informatie. Dit is in lijn met de procedures en hetgeen dat met de installateurs is afgesproken.
Informatievoorziening trainers van het motivatieprogramma
In de beginfase na invoering van het alcoholslotprogramma werd de informatie over
het algemeen als verwarrend ervaren en in sommige gevallen als tegenstrijdig. De
informatie voor de deelnemers komt vanuit veel verschillende kanalen (CBR, producent, RDW, trainers). De CBR folder werd ervaren als te ingewikkeld, met een hoog
taalniveau en is niet passend voor de doelgroep. Er lijkt bij deelnemers veel onduidelijkheid en verwarring op te treden door enerzijds de hoeveelheid informatie
(deelnemers ontvangen een uitgebreide folder van het CBR en twee folders van de
producent) en anderzijds door tegenstrijdige informatie die erin staat. Zo staat in de
folder van de producent andere informatie dan in de folder van het CBR en geven
monteurs van uitleesstations andere adviezen.
Dit lijkt iets verbeterd te zijn. Deels speelt hier mogelijk gewenning een rol. Trainers
merken op dat de folder van de producent is verbeterd. Ook de kaart met de spelregels van het alcoholslotprogramma, welke verstrekt wordt door het CBR, wordt als
een goede aanvulling ervaren. Alle informatie is nog steeds erg “talig” waardoor
mensen die wat meer visueel en/of praktisch zijn aangelegd soms moeite hebben
deze op te nemen. Het zou wat meer ‘jip en janneke taal’ mogen hebben en ook
meer visueel gemaakt mogen worden. Doordat de informatie tijdens het motivatieprogramma ook op andere wijze wordt aangeboden is alle informatie na afloop van
het motivatieprogramma voor de “niet zo talige” deelnemers ook voldoende helder.
Onderzoeksvraag 8.4
Welke vragen worden vaak gesteld aan het CBR, de trainers van het motivatieprogramma, de installateurs en de producenten door de deelnemers?
Konden deze beantwoord worden?
CBR
De meest gestelde vragen zijn:
"Hoe kan het dat ik op een bromfiets ben aangehouden en toch een alcoholslotprogramma krijg?"
"Wat zijn de totale kosten?"
"Ik heb zelf geen auto: en nu?"
"Ik heb geblazen. Wat zijn de consequenties van de foutieve hertest?"
Pagina 56 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

"Ik kan niet betalen: en nu?"
"Wat gebeurt er na 5 jaar?"
"Zijn er alternatieven?"
"Hoe zit het met de samenwerking tussen verschillende partijen?"
"Hoe werkt de samenloop met de strafrechtelijke procedure?"
“Ik heb een negatieve uitslag bij mijn hertest, hoe kan dat?”
“Kan ik eerder of later laten uitlezen dan de gestelde datum?”
“Hoe is de procedure als ik klaar ben met het programma?”
Alle bovengenoemde vragen konden worden beantwoord door het CBR.
-

Trainers motivatieprogramma
Deelnemers hebben veel vragen en opmerkingen over de procedure, de werking van
het slot, het opleggen van de maatregel, e.d. De volgende vragen komen vaak terug
tijdens de training:
Het uitlezen en de communicatie rondom het uitlezen van het alcoholslot;
Rijden met het alcoholslot in het buitenland;
Wanneer een zwaar en een licht regime;
Betalingen en kosten van het alcoholslotprogramma;
Verwachtingen;
Gevolgen van een ongeldige blaastest;
Foutieve start- of hertest door etenswaren o.i.d.;
Communicatie in het algemeen met CBR en de producent;
Het waarom van het opleggen van de maatregel;
Spelregels;
Hoe verhouden de verschillende partijen zich tot elkaar?
De meeste vragen konden voldoende beantwoord worden. Op vragen over kosten
wordt terughoudend gereageerd. Hiervoor wordt verwezen naar het CBR en/of de
producent.
Installateurs
Veel voorkomende vragen die aan installateurs worden gesteld is of tijdens de uitlezing eventuele ‘fouten’ kunnen worden gezien en vragen over aspecten die in de
media verschijnen (bijvoorbeeld over het omzeilen van het systeem). Ook een vaak
gestelde vraag: "Het slot is nu ingebouwd, hoe nu verder?". Installateurs hebben
niet voldoende informatie over het gehele proces van het alcoholslotprogramma en
moeten de deelnemers verwijzen naar het CBR. Indien vragen worden gesteld wordt
de deelnemer doorverwezen naar de producent of het CBR.
Producent
De meeste voorkomende vraag is waarom er een vervroegde terugroep modus
wordt aangegeven door het slot. Deze vraag kan niet door de producent/ serviceprovider/installateur worden beantwoord vanwege privacy wetgeving. Het CBR kan
achteraf door analyse van de data uitsluitsel hierover geven. Echter worden niet alle
redenen, vooral de ‘technical recall’ gezien door het CBR en daarom ook niet teruggekoppeld aan de deelnemer. Dit wekt frustratie/onbegrip op bij de deelnemer. Ook
worden regelmatig prijsopgaven opgevraagd door deelnemers. Evenals uitleesgegevens die regelmatig worden opgevraagd.
Onderzoeksvraag 8.5
Wat zijn de ervaringen m.b.t. de contacten tussen de deelnemers en het
CBR, de trainers van het motivatieprogramma, de installateurs, de producenten en de gemeente? (hoe vaak, waarover, welke knelpunten, e.d.)
Ervaringen van het CBR met contact met de deelnemers

Pagina 57 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Deelnemers van het alcoholslotprogramma benaderen de helpdesk van het CBR
regelmatig wanneer zij vragen/opmerkingen hebben over het programma. Ook bestaat de mogelijkheid voor de deelnemer om na het succesvol afronden van het
alcoholslotprogramma vrijwillig hun ervaringen te delen met het CBR. Hieruit blijkt
dat:
Het alcoholslotprogramma veel te duur wordt gevonden;
Oneerlijk is dat gelijk bij de eerste aanhouding het alcoholslotprogramma
wordt opgelegd;
De totale doorlooptijd van twee jaar veel te lang is.
De meest voorkomende opmerkingen/klachten van deelnemers volgens het CBR
zijn:
De deelnemer is het niet eens met de beoordeling van de uitleesgegevens;
Bedenkingen over de werking van het slot: werkt het slot wel naar behoren;
Het alcoholslotprogramma wordt gezien als een onevenredige straf;
Het rijbewijs is benodigd voor behoud/uitoefening van zijn/haar beroep;
Onbekendheid van het alcoholslotprogramma bij het brede publiek. Veel
deelnemers hadden het idee dat het alcoholslotprogramma alleen zou gelden in geval van recidive of zware drinkers. Deelnemers plaatsen zich niet
onder de categorie zware drinkers en hadden niet gedacht in aanmerking te
komen voor het alcoholslotprogramma;
Onbereikbaarheid van de externe partij die de afspraken voor het inbouwen
en uitlezen inplant): problemen bij inplannen van inbouw/uitbouw/uitlezen;
De maatregel wordt als onterecht en als verkeersonveilig gezien;
Bij inbouw in het voertuig van een familielid of derde wordt gezien als onredelijk omdat het familielid (en niet de betrokkene) met het slot wordt ‘opgezadeld’;
In de bezwaarfase zijn deelnemers het niet eens met de zienswijze met betrekking tot hertesten;
Contact naar aanleiding van specifieke situaties (gestolen auto's, verblijf in
buitenland, etc.).
Ervaringen van de trainers van het motivatieprogramma met contact met de deelnemers
Over het algemeen goed, er zijn geen meldingen van "spannende" of "onaangename" situaties die zich hebben voorgedaan tijdens de uitvoering van het motivatieprogramma. Het met elkaar praten en weten dat er mensen in dezelfde situatie
verkeren, helpt de deelnemers in de acceptatie. Het respect gaat twee kanten op:
van trainer naar deelnemer en andersom. Wel zijn er in het afgelopen jaar lichte
‘bedreigingen’ geuit aan de trainers van het motivatieprogramma. In een enkel geval is er een melding gedaan bij de politie.
Op dag 1 van de cursus zijn er veel deelnemers met weerstand en zijn de deelnemers kwaad. Uitingen in de pers brengen soms extra golven van weestand met zich
mee in het motivatieprogramma. Veel deelnemers vinden het een ingrijpende maatregel. Deelnemers kruipen in de slachtofferrol en nemen het de trainers in sommige
gevallen kwalijk dat ze in deze situatie zitten. Naarmate de training vordert neemt
het begrip toe en de weerstand af. Deelnemers beseffen beter waarom ze het ASP
moeten volgen en waarderen de ondersteuning van de trainers.
Ook merkbaar is dat de deelnemers minder geagiteerd zijn ten aanzien van de procedures sinds de kinderziektes uit het programma zijn verdwenen.
Ervaringen van de installateurs met contact met de deelnemers
Pagina 58 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Contact tussen installateurs en deelnemers verloopt prima. Soms boze en gefrustreerde reacties, bijvoorbeeld door het vergeten mee te nemen van de betalingsbevestiging (in dit geval kan de inbouw niet plaatsvinden).
Ervaringen van de producent met contact met deelnemers
Enkele malen is voorgekomen dat in het aangeboden type voertuig het slot niet
standaard kon worden ingebouwd. Hiervoor diende het voertuig vervoerd te worden
naar de serviceprovider voor verder onderzoek. Resultaat: eenmaal geweigerd en
eenmaal dat er na onderzoek geen slot kan worden ingebouwd. In eerste instantie
heeft de producent deze deelnemer verzocht om een andere auto aan te bieden.
Achteraf bleek dat de inbouw methode toch correct was zolang deelnemer zich aan
de juiste volgorde van de startprocedure hield. Dit is teruggekoppeld aan de betrokkene, CBR, RDW en IenM.
Ervaringen van de gemeente met contact met de deelnemers
Het gedrag van betrokkenen die het rijbewijs met code 103 aanvragen is volgens
gemeenteambtenaren wisselend. Sommige betrokkenen schamen zich, anderen zijn
kwaad, voor sommigen is het niet even duidelijk wat ze allemaal moeten doen, etc.
Onderzoeksvraag 8.6
In hoeverre is de invoering van het alcoholslotprogramma en de uitvoering
ervan bekend bij de politie?
Het verkeershandhavingteam is voldoende op de hoogte van het alcoholslotprogramma. Binnen de operationele blauwe teams is dat in mindere mate. Men kent
het fenomeen, maar is niet op de hoogte van de details.
Het CBR heeft voorlichting gegeven over het alcoholslotprogramma op verschillende
locaties. De afgevaardigden die aanwezig waren bij deze presentatie hadden de taak
de informatie te verspreiden over de korpsen. Daarnaast wordt algemene informatie
verspreid via de mail en actuele informatie geplaatst op kennisnet van de politie.
Het alcoholslot komt de politie niet vaak tegen in de praktijk. Hierdoor verwatert de
kennis hierover snel.
In interviews en het vragenlijstonderzoek hebben enkele deelnemers aangegeven
dat de politie niet op de hoogte was het alcoholslotprogramma, waardoor de deelnemer de politiemedewerker uitleg hierover moest geven. Eén geïnterviewde deelnemer heeft na de staande houding een verouderde flyer meegekregen waarop
stond dat de EMA opgelegd zou worden bij de hoogte van het promillage dat bij hem
was geconstateerd. Hierdoor was de deelnemer zeer verrast toen bleek dat het alcoholslotprogramma werd opgelegd.
Onderzoeksvraag 8.7
In hoeverre is de invoering van het alcoholslotprogramma en de uitvoering
ervan bekend onder de Nederlandse bevolking en de deelnemers?
Onderzoeksvraag 8.9
In hoeverre is onder beroepschauffeurs voldoende bekend wat de consequenties van het alcoholslotprogramma zijn?
Eind 2013 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Milieu een peiling gedaan naar
de kennis van de burger over het alcoholslotprogramma. Hieruit is gebleken dat
circa de helft van het algemeen publiek, jongeren en beroepschauffeurs via een
artikel in de krant of tijdschrift vernomen heeft over het alcoholslotprogramma.
Algemene kennis over het alcoholslotprogramma is onder het algemeen publiek,
jongeren en beroepschauffeurs redelijk. Vrijwel iedereen weet dat er kosten verbon-

Pagina 59 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

den zijn aan het alcoholslotprogramma voor degene die eraan deelneemt. Men is
echter zeer verdeeld over de hoogte van de kosten. Twee derde van de beroepschauffeurs geeft aan niet te weten dat hun rijbewijs C en D ingetrokken wordt wanneer zij het alcoholslotprogramma opgelegd krijgen. Circa de helft van het algemeen
publiek en de beroepchauffeurs weet niet bij welk alcoholpromillage iemand een
alcoholslotprogramma opgelegd krijgt.
Ruim de helft van de respondenten (55%, 46 van de 84 respondenten) heeft aangegeven niet af te weten van het bestaan van het alcoholslotprogramma voordat
deze werd opgelegd. Ongeveer de helft van deelnemers die zijn geïnterviewd waren
niet op de hoogte van de invoering van het alcoholslotprogramma en de gevolgen/verplichtingen die het met zich meebrengt (8 van de 15 geïnterviewden). Ook
anderen in hun omgeving waren er niet bekend mee en reageren geschokt over de
consequenties die het met zich meebrengt. Zij waarschuwen anderen om hen heen
over het bestaan van het alcoholslotprogramma en dat de kans bestaat dat zij deze
opgelegd kunnen krijgen wanneer er onder invloed wordt gereden.
Een aantal geïnterviewden (3 van de 15 geïnterviewden) had er wel over gehoord,
echter zij waren in de veronderstelling dat deze maatregel bedoeld was voor personen die herhaalde malen zijn aangehouden voor rijden onder invloed en niet voor
bestuurders bij wie voor het eerst deze overtreding was geconstateerd. Tevens hadden zij vooraf geen enkel beeld van de consequenties die het alcoholslotprogramma
met zich meebrengt.
Omdat het alcoholslotprogramma een ingrijpende maatregel is, vinden 5 van de 20
geïnterviewden deelnemers dat er vóór de invoering meer inlichting over gegeven
had mogen worden. Ook de Nationale Ombudsman heeft bij minister Schultz van
Haegen (Infrastructuur en Milieu) aangedrongen op meer voorlichting over het alcoholslotprogramma (De Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, 15 mei 201210).
Hierop heeft de Minister in een brief aan de Nationale Ombudsman aangegeven
welke vorm van communicatie heeft plaatsgevonden, te weten:
een persbericht en nieuwsbericht op rijksoverheid.nl. Deze website heeft
een bereik van 90.000 unieke bezoekers per dag en wordt overgenomen in
diverse media;
een uitgebreid dossier op rijksoverheid.nl;
een landelijke plaatsing van een advertorial in huis-aan-huis bladen met een
oplage van 8,1 miljoen;
een speciale informatiefilm en foto's over het alcoholslotprogramma op
rijksoverheid.nl;
aandacht voor het alcoholslotprogramma in het programma 'Wegmisbruikers';
communicatie vanuit de betrokken uitvoeringsorganisaties (OM/LPTV, Politie, CBR en RDW);
een interview van het CBR in het Vakblad van de EVO;
communicatieacties specifiek gericht op vrachtwagen- en buschauffeurs.
Onderzoeksvraag 8.8
In hoeverre vindt de Nederlandse bevolking dit een zware maatregel voor
first offenders? En voor recidivisten?
Uit de peiling van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu volgt dat ruim 75% van
de jongeren, beroepschauffeurs en het algemeen publiek het alcoholslotprogramma
een goede maatregel vindt om het rijden onder invloed tegen te gaan en daarbij een
10

http://www.allepersberichten.nl/persbericht/19993/1/Meer-voorlichting-over-alcoholslot/

Pagina 60 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

goede maatregel om de verkeersveiligheid te vergroten. De meerderheid van zowel
beroepschauffeurs, algemeen publiek als jongeren ziet het alcoholslotprogramma
niet enkel als maatregel voor alcoholverslaafden. Ze vinden het juist goed dat bestuurders die teveel hebben gedronken het alcoholslotprogramma opgelegd krijgen,
ongeacht of het de eerste keer is dat zij zijn aangehouden voor het betreffende feit.

Pagina 61 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.9

Samenwerking tussen de betrokken instanties
Onderzoeksvraag 9.1
Hoe is de samenwerking verlopen tussen CBR en de andere betrokken instanties?
Samenwerking tussen CBR en producent alcoholsloten, RDW en IenM:
Goede afstemming en korte lijnen zijn een noodzaak voor uitvoering van het alcoholslotprogramma. In het begin was het lastig om elkaar te vinden en werd vaak op
basis van ad hoc situaties afgestemd. Dit is gedurende het proces verbeterd. Er is
periodiek overleg met de directe keten (de producent, RDW, IenM en het CBR). Het
alcoholslotprogramma blijft vragen om aandacht en alertheid. De partijen weten
elkaar nu goed te vinden (meer interactie, directe contactpersonen aangewezen).
Samenwerking tussen CBR en trainers van het motivatieprogramma:
- Het team dat zich bezig houdt met het alcoholslotprogramma is zowel bij de
trainers van hetmotivatieporgramma als bij het CBR uitgebreid. In de samenwerking is er sprake van korte duidelijke lijnen. Wederzijdse vragen blijven
doorgaans geen werkdag liggen. Er is sprake van een goede onderlinge afstemming;
- 3 à 4 maal per jaar is er overleg met de verantwoordelijken van het CBR en
de trainers van het motivatieprogramma over de voortgang. Dit verloopt naar
wens. Er is ruimte om in voorkomende gevallen extra overleg in te plannen.
Voor dit overleg wordt een jaarplanning gemaakt en agenda’s worden hier op
afgestemd;
- De trainers ervaren een groot vertrouwen van het CBR in de uitvoering van
hun werk. Ook geven trainers aan dat ze zich gehoord voelen door het CBR en
wordt de samenwerking ook door trainers als plezierig en adequaat ervaren;
- De afgelopen periode zijn er wat praktische problemen opgetreden rond een
locatie van het CBR welke gebruikt wordt voor het motivatieprogramma. Deze
problemen zijn besproken en lijken nu geheel opgelost.
Onderzoeksvraag 9.2
Hoe is de samenwerking verlopen tussen RDW en de andere betrokken instanties?
In het begin was het zoeken naar wie de contactpersonen waren bij de verschillende
betrokken instanties. Nu is er periodiek overleg tussen de producent, het CBR en de
RDW en IenM om belangrijke zaken te bespreken. Ook wordt regelmatig een
nieuwsbrief vanuit de producent naar de RDW gestuurd (informatievoorziening vanuit de producent).
Onderzoeksvraag 9.3
Hoe is de samenwerking verlopen tussen de politie en de andere betrokken
partijen?
Er is regelmatig telefonisch contact met het CBR met het verzoek om aanvullende
gegevens wat betreft de opgestelde mededelingen. Dit verloopt naar wens. Het aantal onvoldoende mededelingen wordt door het CBR bekend gemaakt. Echter de redenen waarom de mededelingen als onvoldoende zijn beschouwd niet. Veelal gaat
het om onvolledigheid van (antecedenten)gegevens of onduidelijkheid over de toedracht. Terugkoppeling op een regio niveau hiervan is wenselijk, net zoals maandelijks informatie wordt verstuurd over de ongeldigverklaringen en schorsingen om de
kwaliteit van de mededelingen en processen-verbaal te verbeteren.

Pagina 62 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Vanuit het OM wordt wel eens het verzoek om aanvullende gegevens gedaan. Samenwerking verloopt hierbij goed. Ook in dit geval zou terugkoppeling over geseponeerde zaken interessant/wenselijk zijn indien het te maken heeft met onvoldoende
kwaliteit van processen-verbaal.
Onderzoeksvraag 9.4
Hoe is de samenwerking verlopen tussen de producenten, installateurs en
RDW? Hoe is de afstemming tussen RDW en installateurs verlopen met betrekking tot de informatievoorziening over het alcoholslotprogramma? Hoe
is de afstemming tussen RDW en installateurs verlopen met betrekking tot
de informatievoorziening over het alcoholslotprogramma?
In het begin was het zoeken naar wie de contactpersonen waren bij de verschillende
ketenpartners. Inmiddels is hier duidelijkheid over gecreëerd. Ook duurde het voorheen lang voordat de door de producent gevraagde informatie door het CBR werd
verkregen. Nu er regulier overleg plaatsvindt tussen het CBR, de RDW en de producent verloopt de communicatie beter en zijn de lijnen korter. De RDW ontvangt ook
regelmatig een nieuwsbrief vanuit de producent.
Onderzoeksvraag 9.5
Hoe zijn de contacten tussen OM en andere betrokken instanties ervaren?
Waren deze voldoende aanwezig?
Informatie of het alcoholslotprogramma is opgelegd is niet altijd opgenomen in het
dossier. Dan kan het CBR benaderd worden voor deze informatie. Het is voor een
officier niet wenselijk om op een zitting geconfronteerd te worden met het feit dat er
een alcoholslotprogramma is opgelegd en daar geen weet van te hebben. Wanneer
een officier een zaak aan het voorbereiden is, is er ook niet altijd de ruimte om dat
uit te zoeken. Vanwege de invoering van ZSM komen recente zaken op zitting waarbij het (nog) niet duidelijk is of het alcoholslotprogramma is of wordt opgelegd (afhankelijk of het besluit al genomen is bij het CBR).
Het CBR heeft een loket voor vragen van het Openbaar Ministerie. De CVOM kan het
CBR goed bereiken. Regioparketten hebben moeite om het CBR te bereiken/contacten. In de avond- en weekenduren, tijden waarop het Openbaar Ministerie evenals de politie werkt, wordt de aansluiting met het CBR gemist en is het aanvullen van de dossiers onmogelijk. Voor het Openbaar Ministerie is het belangrijk de
beschikking te krijgen over real-time informatie van het CBR. In het rijbewijsregister
kan worden gezien of een code is afgegeven welke aangeeft of het alcoholslotprogramma eraan komt. Wanneer alcoholslotprogramma daadwerkelijk is gestart gaat
de code er weer af. Alleen in voorfase is dus te zien of er een alcoholslotprogramma
eraan komt. Wanneer er geen code wordt afgegeven betekent dit niet per definitie
dat de betrokkene niet aan het alcoholslotprogramma deelneemt, omdat het ook
kan betekenen dat men al gestart is met het alcoholslotprogramma. Daarom is het
wenselijk een systeem in te richten waarin door het Openbaar Ministerie real-time
kan worden gezien of het alcoholslotprogramma is opgelegd en in welke fase van
het programma de deelnemer zich bevindt. Deze informatie is belangrijk voor het
Openbaar Ministerie voor een goede voorbereiding van de zaak.
Onderzoeksvraag 9.6
Hoe is de gegevensuitwisseling tussen de betrokken instanties onderling
ervaren? Wat waren eventuele knelpunten bij de uitwisseling van gegevens?
CBR
Het proces van gegevensuitwisseling in de gehele keten (gegevensuitwisseling met
de RDW over de uitlezingen) verloopt goed. Indien zich technische problemen voor-

Pagina 63 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

doen, pakt de ICT-afdeling van het CBR dit op met de RDW. Aandachtspunt is dat
de frauderapporten vanuit de RDW vaak onduidelijk zijn, zowel in de leesbaarheid
als de inhoud ervan.
RDW
Het proces van gegevensuitwisseling verloopt goed. Met het CBR is over het algemeen weinig contact. De uitlezingen gaan geautomatiseerd naar het CBR. Manipulaties (of dergelijke situaties) worden gemeld aan het CBR. Dit proces verloopt ook
goed.
OM
Het toezenden van rijbewijzen aan het CBR verloopt prima. De werkafspraken die
hierover zijn gemaakt worden nageleefd. Zie ook het antwoord op onderzoeksvraag
9.5.
Producent
Aan het CBR is gevraagd om informatie over de start, status en einde van het alcoholslotprogramma per deelnemer te verstrekken. Deze informatie is ondanks vele
verzoeken van de producent niet verstrekt. Door gebrek aan deze informatie kan
mogelijke miscommunicatie naar de deelnemer toe plaatsvinden.
Onderzoeksvraag 9.7
Hoe is de dossiervorming, coderingen in systeem, proces in de keten, e.d.
verlopen?
CBR
De dossiervorming verloopt prima. Enkele aandachtspunten in het proces:
- Het uitlezen van gegevens uit het systeem, kan leiden tot een waarschuwing
over bijvoorbeeld manipulatie. Uit de melding blijkt echter niet waarom er
sprake is van manipulatie. Hierdoor is het onduidelijk welke vervolgstappen
genomen moeten worden. Meer duidelijkheid over wat er is geconstateerd zou
handig zijn. Hiervoor moet nu een apart rapport opgevraagd worden bij de
RDW;
- De informatie uit de mededeling is niet altijd compleet. Hierdoor moet apart
informatie opgevraagd worden bij de politie wat extra tijd kost.
RDW
De afhandeling vindt plaats door een vast team binnen de RDW. Hiervoor is een
apart systeem ingericht voor het alcoholslotprogramma waardoor op een eenduidige
manier dossiervorming plaatsvindt. Dossiers zullen nog worden aangevuld met ervaringen en bezoekverslagen van de steekproefcontroleurs.
OM
Feitcoderingen verlopen op dezelfde wijze als voor de invoering van het alcoholslotprogramma. Dat geeft geen problemen.

Pagina 64 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

D.10

Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van het CBR
Onderzoeksvraag 10.1
Welke invloed heeft de invoering van het alcoholslotprogramma op de
werklast van het CBR?
In zijn algemeenheid heeft het alcoholslotprogramma en het onbekende ervan
enorme invloed gehad op de werklast van het CBR. Het vinden van de juiste weg
ten aanzien van beoordelingen, bezwaar en beroep en programmatuur heeft geleid
tot een hogere werklast. Werkzaamheden die een hogere werklast met zich hebben
meegebracht zijn onder andere:
Algemene klantcommunicatie;
Media aandacht;
Tussentijdse wetswijzigingen;
Het beleid (nieuw product);
De operatie en bedrijfsvoering (o.a. veel bezwaar/beroep tegen het alcoholslotprogramma);
Afstemming met deelnemers (een aantal deelnemers behoeven veel persoonlijke aandacht en begeleiding);
Communicatie tussen ketenpartners (continu afstemmen/elkaar op de hoogte houden);
Klantenservice/helpdesk voor deelnemers.
Door groei van het aantal deelnemers wordt de werkdruk steeds groter.
Het opstellen van een besluit na mededeling duurt circa 10 minuten per besluit in
geval van een eenvoudig besluit alcoholslotprogramma. De duur van de handeling is
niet af- of toegenomen gedurende de tijd. Ten opzichte van bijvoorbeeld de LEMA of
een EMA kost een eenvoudig besluit ASP meer tijd omdat hierbij ook het rijbewijs
per direct ongeldig wordt verklaard. Dit heeft echter geen significante invloed op de
werklast.
Onderzoeksvraag 10.2
Wat zijn de gevolgen voor de werklast van het CBR door de verlaagde instroompromillages EMA?
Door het verlagen van de instroompromillages, was de verwachting dat de werklast
ten aanzien van de EMA zou afnemen, omdat de EMA deels is vervangen door het
alcoholslotprogramma. Uit de interviews met medewerkers van het CBR is gebleken
dat zij in de praktijk ervaren dat het aantal EMA's redelijk constant is gebleven. De
registratiedata van het CBR laten echter een afname van het aantal EMA's zien.
Door de invoering van het alcoholslotprogramma (op de 'plek' van de oude EMA) is
het totaal van EMA’s teruggelopen, zoals verwacht. De instroom gerelateerd aan de
nieuwe instroomcriteria loopt echter niet terug. Bij invoering van het alcoholslotprogramma op 1 december 2011 is ook een overgangsregeling van kracht geworden:
indien de betrokkene maximaal één eerdere aanhouding op zijn naam heeft die voor
1 december 2011 (maximaal 5 jaar terugkijkend) heeft plaatsgevonden, krijgt de
betrokkene een EMA opgelegd. De overgangsregeling gaat enerzijds om recidive
waarvan in ieder geval 1 aanhouding moet liggen voor 1 december 2011. Anderzijds
gaat de overgangsregeling ook om first offenders waarvan de eenmalige aanhoudingsdatum voor 1 december 2011 moet liggen.
Onderzoeksvraag 10.3
Wat is de kwaliteit van de aangeleverde alcoholgerelateerdemededelingen? Hoeveel alcoholgerelateerde mededelingen zijn beschouwd
als onvoldoende? Welke gevolgen heeft dit voor de werklast van de CBR?

Pagina 65 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Een mededeling is onvoldoende wanneer de gegevens op de mededeling onvolledig
of onjuist zijn. Bijvoorbeeld:
Proces-verbaal ontbreekt;
Er wordt wel recidive gemeld, maar geen verdere data daarover;
Het voertuig staat er niet op;
Personalia zijn onvolledig;
Er is vermoeden van persoonsverwisseling;
Promillage is niet vermeld of er is twijfel aan de waarde (bijvoorbeeld 5000
ugl);
Er worden incorrecte data vermeld (datum van aanhouding die in de toekomst is gelegen).
De handelwijze bij onvolledige mededelingen is dat het CBR middels contact met de
indiener van de mededeling, de mededeling alsnog probeert compleet te krijgen,
zodat er een vordering kan worden gestart.
In onderstaande gevallen is de mededeling definitief onvoldoende:
Betrokkene heeft geen geldig rijbewijs;
Waarde is te laag om tot vordering te komen (bijvoorbeeld ervaren bestuurder met twee keer 88 ugl);
Iemand is aangehouden op een niet vorderbaar voertuig (voorbeeld golfkarretje, een step);
Er is sprake van de combinatie mededeling op basis van geschiktheid en AMvoertuig;
De feiten zijn niet voldoende (bijvoorbeeld: één overtreding voor EMG, of
joint roken op achterbank);
Onvoldoende duidelijkheid over de bestuurder.
Vanaf december 2011 tot en met eind juli 2014 zijn er 5.757 mededelingen voor
LEMA, EMA, ASP, EMG en onderzoeken van de 61.345 beschouwd als onvoldoende
door het CBR. Dit is circa 9% van de mededelingen voor LEMA, EMA, ASP, EMG en
onderzoeken. Deze onvoldoende mededelingen zijn definitief en kunnen niet meer
voldoende worden gemaakt.
Tijdens interviews met medewerkers van het CBR is aangegeven dat bijna alle mededelingen 1-op-1 zijn doorgestuurd. In sommige gevallen wordt aanvullende informatie bij de politie opgevraagd. Voor het alcoholslotprogramma is dit niet anders.
Onderzoeksvraag 10.4
Hoeveel bezwaar/beroep is tegen besluiten van het CBR tot oplegging alcoholslotprogramma aangetekend? Wat waren de meest voorkomende redenen hiervoor? Wat waren de uitkomsten?
Bezwaar/ (hoger) beroep tegen het besluit van het CBR tot oplegging van het alcoholslotprogramma komt vaak voor. Nog immer blijft dit van grote invloed op de
werklast. De bezwaren tegen de oplegging zijn naarmate de tijd vorderde niet afgenomen. Veelvoorkomende redenen voor bezwaar/beroep liggen met name in:
Betwisting bestuurderschap (betrokkene geeft aan dat hij niet gereden
heeft): of hier wel of niet in wordt meegegaan hangt af van wat er in het
proces-verbaal staat en wat een betrokkene in het bezwaar aanvoert;
Niet in het bezit van een eigen auto;
De hoge kosten die het alcoholslotprogramma met zich meebrengt;
Meewegen persoonlijke omstandigheden;
Vrijgesproken door de strafrechter;
Betrokkene heeft het C/D/BE rijbewijs nodig om zijn/haar werk te kunnen
uitvoeren;
vooral jongeren geven aan dat het voor hun ouders niet eerlijk is dat zij de
‘lasten’ van het ASP zouden moeten dragen;

Pagina 66 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

De straf als 'te zwaar' zien in relatie tot het gepleegde feit.

Tot en met eind juli 2014 zijn:
van de 10.536 opleggingen er 2.788 bezwaren ingediend (26%);
er 504 betrokkenen in beroep gegaan;
er 96 betrokkenen in hoger beroep gegaan.
Vanaf december 2011 tot en met 31 juli 2014 zijn er juridisch afgehandeld:
2.030 bezwaren, waarvan 37 gegrond zijn verklaard/zijn toegewezen (2%);
402 beroepszaken, waarvan 20 gegrond zijn verklaard/zijn toegewezen
(5%);
39 hoger beroepszaken, waarvan 5 gegrond is verklaard/toegewezen
(13%).
Bij bezwaren/beroepen/hoger beroepen tegen opleggingen kan het CBR (deels)
gegrond gaan als het bestuurderschap succesvol wordt betwist. Dit kan ook gelden
voor de betwisting van het ademalcoholgehalte, betwisting van een weigering om
medewerking te verlenen aan de ademanalyse en zaken waarin de verkeerde maatregel is opgelegd. Indien het bezwaar of beroep gegrond wordt verklaard, is dit
meestal vanwege het feit dat iemand geen bestuurder was.
Onderzoeksvraag 10.5
Hoeveel bezwaar en beroep zijn er aangetekend tegen tweede of volgende
verlengingen. Wat waren de meest voorkomende redenen hiervoor? Wat
waren de uitkomsten?
Het alcoholslotprogramma kan pas na twee en een half jaar voor een tweede keer
verlengd worden. Omdat dit betrekking heeft op een periode na de beschouwingsperiode van de evaluatie kan deze onderzoeksvraag (nog) niet worden beantwoord.

Pagina 67 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.11

Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van de RDW
Onderzoeksvraag 11.1
Wat is de ontwikkeling van de werklast van de RDW na invoering van het
alcoholslotprogramma?
Kort na de invoering van het alcoholslotprogramma is voor de administratieve activiteiten rondom het alcoholslotprogramma circa 1 fte benodigd geweest. Omdat er
geen extra capaciteit is ingezet, is er een tekort van circa 0,5 fte. Voor de steekproeven zijn er geen extra mensen ingezet. De steekproeven op alcoholsloten zijn
opgenomen in de normale toezichtprocessen van de RDW met uitzondering van de
manipulatiemelding. Deze melding genereert altijd een steekproef en heeft voorrang
op alle toezichtprocessen bij de RDW.
De werklast is enige tijd na invoering weer afgenomen en er zijn verder ook geen
problemen. Reden hiervan is dat alle betrokkenen (RDW, installateurs, enz.) meer
ervaring hebben met het alcoholslotprogramma. Ook komen er weinig tot bijna geen
nieuwe aanvragen meer binnen voor erkenningen installateur.
Bij de afdeling Rijbewijzen is de reguliere werklast beperkt toegenomen. Toch kosten incidenten of bijzondere situaties wel veel tijd.
Onderzoeksvraag 11.2
Hoeveel typegoedkeuringen zijn er verleend door de RDW? Hoeveel typegoedkeuringen geschorst? Hoeveel hiervan hebben geleid tot intrekking?
Hoeveel typegoedkeuringen zijn (direct) ingetrokken? Wat waren de redenen hiervoor?
Er is één typegoedkeuring verleend. Er zijn geen typegoedkeuringen geschorst of
ingetrokken.
Onderzoeksvraag 11.3
Hoeveel erkenningen producent en erkenningen installateur zijn er verleend door de RDW? Hoeveel erkenningen installateurs en erkenningen
producenten zijn er niet verleend door de RDW? (hoeveel aanvragen zijn
afgewezen door niet kunnen voldoen aan de eisen die zijn opgenomen in de
Regeling erkenning alcoholslotprogramma) Wat waren de redenen hiervoor?
Er is 1 erkenning producent verleend. Verder zijn er (nog) geen aanvragen
ingediend;
Er zijn 57 erkenningen installateurs verleend. Voor de erkenningen installateurs zijn er geen aanvragen binnen gekomen die uiteindelijk niet zijn verleend. Een bedrijf kan pas een aanvraag indienen voor erkenning installateur wanneer van de producent het certificaat erkend technicus is ontvangen.
Onderzoeksvraag 11.4
Hoeveel (periodieke) controlebezoeken zijn er afgelegd bij erkenninghouders producenten en hoeveel zijn er afgelegd bij erkenninghouder installateurs? Wat waren de resultaten hiervan?
Toelichting: de producent wordt jaarlijks via een bedrijfsbezoek gecontroleerd. De installateur
wordt steekproefsgewijs gecontroleerd en minimaal eenmaal per twee jaar met een bedrijfsbezoek. Afhankelijk hoe een installateur presteert zal er eerder een bedrijfsbezoek plaatsvinden
(risicogeoriënteerd).

Pagina 68 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

De producent wordt door de RDW gecontroleerd door steekproefsgewijze controle op
de alcoholsloten bij de installateur. In gevallen van inbouw van het alcoholslot, uitlezen van het alcoholslot en uitbouw van het alcoholslot vindt er steekproefsgewijze
een controle plaats door de RDW.
Vanaf 2014 is de RDW verplicht periodieke controlebezoeken uit te voeren bij installateurs die sinds eind 2011/2012 een erkenning alcoholslotprogramma hebben. Deze controles vinden momenteel plaats.
Onderzoeksvraag 11.5
Hoeveel erkenningen producent en erkenningen installateur zijn geschorst?
Wat waren de redenen hiervoor? Hoeveel hiervan hebben geleid tot een
intrekking?
Er zijn geen erkenningen producent en installateur die zijn geschorst.
Onderzoeksvraag 11.6
Hoeveel erkenningen producent en erkenningen installateur zijn (direct)
ingetrokken? Wat waren de redenen hiervoor?
er zijn geen erkenningen producent ingetrokken;
er zijn 4 erkenningen installateur (direct) ingetrokken.
De redenen voor intrekking waren dat in één geval er geen ASP-technicus aanwezig
was tijdens de steekproef, in 1 geval was het voertuig weggereden (onttrokken aan
het toezicht) en de overige 2 gevallen was sprake van een manipulatie die niet gemeld was bij afmelding.
Onderzoeksvraag 11.7
Hoeveel steekproefsgewijze keuringen van alcoholsloten zijn uitgevoerd
door de RDW en wat waren de resultaten hiervan?
Vanaf december 2011 tot en met mei 2014 zijn er 7.185 meldingen inbouw gedaan.
Op 214 hiervan heeft een steekproefcontrole plaatsgevonden (3%). Hiervan zijn er
210 steekproeven goedgekeurd (98%). Redenen van afkeur waren dat de installateur de procedures niet had gevolgd of dat het uitleesrapport ontbrak.
Tot en met eind juli 2014 zijn er 36.659 meldingen gedaan van periodieke controle.
Op 1.031 van deze meldingen heeft er een steekproef plaatsgevonden, waarvan
1.009 zijn goedgekeurd (98%). Onderstaand is een overzicht opgenomen met de
redenen van afkeur. De meest voorkomen reden was dat het niet mogelijk was het
alcoholslot uit te lezen (zie Tabel 10).
aantal
manipulatie onterecht gemeld

4

manipulatie software

8

uitlezen AS niet mogelijk

39

verzegeling niet volgens inbouwvoorschrift

4

verzegeling beschadigd

3

bedrading niet geïsoleerd

4

manipulatie niet gemeld

4

AS onvolledig verzegeld

4

niet aangesloten volgens inbouwvoorschriften

2

uitleesrapport ontbreekt

3

bedrading doorgeknipt

2

Pagina 69 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

aansluitpunten beschadigd

1

behuizing beschadigd

2

TOTAAL

80

Tabel 10: Redenen afkeur steekproef periodieke controle

Met betrekking tot meldingen uitbouw zijn er in totaal 2.293 meldingen gedaan. Op
deze meldingen zijn er geen steekproeven gedaan.
Onderzoeksvraag 11.8
Was het nodig van de mobiele erkenning gebruik te maken en zo ja om
welke reden en hoe werd e.e.a. geregeld?
Toelichting: een mobiele erkenning is een mogelijkheid voor de producent om wanneer installateurs uitvallen, de werkzaamheden van de installateur over te nemen.

Het was niet nodig gebruik te maken van een mobiele erkenning. Mogelijk dat in de
toekomst een mobiele erkenning nuttig kan zijn bij de inbouw in vrachtwagens.
Onderzoeksvraag 11.9
Was het nodig van de noodvoorzieningen gebruik te maken en zo ja, om
welke reden en hoe werd e.e.a. geregeld?
Toelichting: noodvoorzieningen worden getroffen indien een fabrikant failliet gaat en er een
oplossing moet zijn voor de reeds ingebouwde sloten.

Het is niet nodig geweest om gebruik te maken van noodvoorzieningen.

Pagina 70 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

D.12

Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van de politie
Onderzoeksvraag 12.1
Wat is de ontwikkeling van de werklast door de invoering alcoholslotprogramma? En wat is de ontwikkeling van de werklast door de invoering LEMA voor gevorderde bestuurders? (aantallen mededelingen & pvb's artikel
8 en 9, aantal mededelingen ex. 130 WVW1994, aantal beschikkingen artikel 160, lid 6 WVW1994)
Uit de interviews met de politieregio's is gebleken dat de invoering van het alcoholslotprogramma niet heeft geleid tot een merkbare verandering in de werklast. Het
opstellen van alcoholgerelateerde mededelingen is door de invoering van het alcoholslotprogramma niet gewijzigd voor de politie. De politie vermeldt de hoogte van
het geblazen promillage en het CBR bepaalt na het uitbrengen van de mededeling
welke maatregel zal worden opgelegd. Uitbrengen van de nieuwe artikel 9
WVW1994 zaken11 door invoering van het alcoholslotprogramma is wel een aanvulling op de werkzaamheden van de politie. Deze gevallen zijn tot nu toe niet of nauwelijks voorgekomen. De invoering van de LEMA voor ervaren bestuurders heeft op
jaarbasis geleid tot een stijging in het aantal mededelingen LEMA. Deze stijging is in
de dagelijkse en reguliere werkzaamheden bij de politie niet merkbaar.
Onderzoeksvraag 12.2
Wat is het aantal alcoholgerelateerde mededelingen: LEMA, EMA, onderzoek rijvaardigheid/geschiktheid voor invoering van het alcoholslotprogramma? Wat is het aantal mededelingen LEMA, EMA, alcoholslotprogramma, onderzoek rijvaardigheid/geschiktheid na invoering van het alcoholslotprogramma? Voor hoeveel mededelingen zou zonder herziening van de
wet geen mededeling zijn gedaan (aantal mededelingen ervaren bestuurders LEMA)?
2006

2007

2008

2009

2010

2011
(t/m nov
'11)

LEMA

-

-

157

775

830

764

EMA

9.321

8.921

10.825

8.198

7.315

7.068

onderzoek

5.146

4.996

5.533

4.598

4.399

4.206

Totaal

14.467

13.917

16.515

13.571

12.544

12.038

Tabel 11: Besluiten LEMA, EMA en geschiktheidsonderzoek VOOR invoering ASP

11

Het is degene die op grond van artikel 132c, eerste lid, onderdeel d, de feitelijke beschikking heeft
gekregen over een rijbewijs waarop de bij ministeriële regeling vastgestelde codering voor deelname aan
het alcoholslot is vermeld, verboden een motorrijtuig, niet zijnde een bromfiets, te besturen:
a. dat niet is voorzien van een alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid,
b. waarvan het kenteken in het in artikel 129a bedoelde register aan hem is gekoppeld, terwijl het
motorrijtuig is voorzien van een niet-werkend alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid,
c. waarin wel een alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste lid, is ingebouwd, maar waarvan het
kenteken in het in artikel 129a bedoelde register niet aan hem is gekoppeld, of
d. terwijl een ander dan de bestuurder heeft geblazen in het alcoholslot als bedoeld in artikel 132e, eerste
lid, een en ander tot het tijdstip waarop hij na beëindiging van het alcoholslotprogramma overeenkomstig
artikel 132d, eerste of derde lid, overeenkomstig de daarvoor bij algemene maatregel van bestuur
vastgestelde regels een rijbewijs zonder de voor deelname aan het alcoholslotprogramma vastgestelde
codering heeft verkregen.

Pagina 71 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

ASP

onderzoek

TOTAAL

1.360

889

1.023

3.697

1.558

1.174

1.174

4.731

1.329

1.174

833

4.110

LEMA

EMA

dec '11 tm feb '12

425

mrt '12 tm mei '12

825

jun '12 tm aug '12

774

sep '12 tm nov '12

759

1.720

940

800

4.219

subtotaal

2.783

5.967

4.177

3.830

16.757

dec '12 tm feb '13

725

1.255

876

738

3.594

mrt '13 tm mei '13

803

1.328

1.031

772

3.934

jun '13 tm aug '13

918

1.278

973

754

3.923

sep '13 tm nov '13

842

1.196

947

627

3.612

subtotaal

3.288

5.057

3.827

2.891

15.063

dec '13 tm feb '14

827

1.224

948

659

3.658

mrt '14 tm mei '14

663

1.011

876

548

3.098

jun '14 tm jul '14

699

960

708

561

2.928

subtotaal

2.189

3.195

2.532

1.768

9.684

Totaal

8.260

14.219

10.536

8.489

41.504

Tabel 12: Besluiten LEMA, EMA , ASP en geschiktheidsonderzoek NA invoering ASP

In bijlage A.2. is een schema opgenomen met de promillagegrenzen voor oplegging
van de educatieve maatregelen met betrekking tot alcoholgerelateerde overtredingen voor en na invoering van het alcoholslotprogramma.
Het CBR kan geen gegevens leveren met onderscheid naar beginnend en ervaren
bestuurders. De vraag voor hoeveel mededelingen zonder herziening van de wet
geen mededeling zou zijn gedaan (aantal mededelingen ervaren bestuurders LEMA)
kan dus niet worden beantwoord. Wel is er een stijging te zien van het aantal mededelingen LEMA na invoering van het alcoholslotprogramma ten opzichte van de
aantallen voor invoering van het alcoholslotprogramma. Vanaf december 2011 kunnen namelijk ook ervaren bestuurders een LEMA krijgen.
In totaal zijn in de periode december 2011 t/m juli 2014 5.867 aantal mededelingen
ex. 130 WVW1994 voor ervaren bestuurder met een promillage tussen 0,8 - 1,3 ‰
opgemaakt. Het aantal LEMA tussen 0,8 en 1,0 ‰ is gelijk aan 2.414. Dit is het
aantal dat zonder herziening van wet geen mededeling zou zijn geweest. Het aantal
EMA tussen 1,0 en 1,3 ‰ is 3.453.
Onderzoeksvraag 12.3
In hoeveel procent van de daarvoor in aanmerking komende strafverbalen
is er een mededeling ex. artikel 130 opgemaakt?
In Tabel 13 staat het aantal overtreders (beginnend en ervaren) met daarachter de
bestuursrechterlijke maatregel waarvoor dat aantal in aanmerking komt.

BEGINNEND
BESTUURDER

Aantal

0,54-0,80‰

5.996

0,81-1,00‰

4.902

Pagina 72 van 104

ERVAREN BESTUURDER

Aantal

LEMA

0,54-0,80‰

12.842

EMA

0,81-1,00‰

11.584

LEMA

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

1,01-1,15‰

1.601

ASP

1,01-1,15‰

7.077

EMA

1,16-1,30‰

1.409

ASP

1,16-1,30‰

6.492

EMA

1,31-1,80‰

2.513

ASP

1,31-1,80‰

11.591

ASP

> 1,80‰

781

Onderzoek

> 1,80‰

5.397

Onderzoek

Totaal

14.768

Totaal

54.983

Tabel 13: aantal overtreders (beginnend en ervaren bestuurders) vanaf december 2011 tot en met eind juli
2014

In totaal komen 15.513 overtreders in aanmerking voor het alcoholslotprogramma.
In dezelfde periode (december 2011 tot en met juli 2014) zijn er 10.536 besluiten
ASP genomen. De vergelijking is niet helemaal één op één te maken, maar grofweg
betekent dit dat zo’n tweederde van de overtredingen die daarvoor qua promillage
in aanmerking komen het alcoholslotprogramma krijgt opgelegd. Dat is iets lager
dan de 70% die van tevoren werd geschat.

Pagina 73 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.13

Handhaving op het alcoholslot
Onderzoeksvraag 13.1
Kan politie zien of er een werkend alcoholslot in het motorrijtuig zit? Maakt
de politie gebruik van de bevoegdheid de betrokkene in het alcoholslot te
laten blazen, voor het vaststellen of er een werkend alcoholslot in het motorrijtuig zit?
In de praktijk is het bijna nog niet voorgekomen dat politieagenten een alcoholslot
hebben aangetroffen in het voertuig. Uit de interviews bij de politieregio's zeggen de
medewerkers van de handhavingteams op de hoogte te zijn van de bevoegdheid die
zij hebben om de betrokkene in het slot te laten blazen om vast te stellen of het
alcoholslot werkt indien zij deze in de praktijk tegen komen. Door een aantal politiemedewerkers is ook gebruik gemaakt van deze bevoegdheid. Door andere politiemedewerkers heeft de controle plaatsgevonden door te laten blazen op het selectieapparaat van de politie.
Onderzoeksvraag 13.2
Kan de politie makkelijk noodzakelijke gegevens uit het alcoholslotregister
halen via het bevragen van het rijbewijsregister?
De benodigde gegevens zijn gemakkelijk te benaderen zowel in de auto als op het
bureau. De meeste agenten zijn in bezit van een blackberry waarmee de informatie
snel te achterhalen is.
Onderzoeksvraag 13.3
Hoeveel deelnemers aan het alcoholslotprogramma zijn betrapt op rijden
onder invloed (overtredingen artikel 8, lid 4, onder b), of het rijden in een
auto zonder alcoholslot (overtredingen artikel 9, lid 9, onder a), of het rijden in een auto zonder werkend alcoholslot (overtredingen artikel 9, lid 9,
onder b)?
In onderstaande tabel is het aantal mededelingen naast het aantal processenverbaal weergeven voor artikel 8, lid 4 onder b en artikel 9, lid 9 onder a t/m d:
procesverbaal
artikel 8, lid 4, onder b (tussen 0,2 - 0,5‰)
artikel 8, lid 4, onder b (> 0,5‰)

9

mededeling
1
1

artikel 9, lid 9, onder a (motorrijtuig niet voorzien van alcoholslot)

3

35

artikel 9, lid 9, onder b (motorrijtuig niet voorzien van werkend
alcoholslot)

0

4

artikel 9, lid 9, onder c (wel alcoholslot, maar kenteken in alcoholregister is niet aan hem gekoppeld)

0

1

artikel 9, lid 9, onder d (een ander dan de bestuurder heeft geblazen)

0

2

Tabel 14: aantal mededelingen en aantal processen verbaal artikel 8, lid 4 onder b en artikel 9, lid 9 onder a
t/m d

Opvallend is dat het aantal mededelingen hoger is van het aantal processenverbaal. In de praktijk blijkt dat er mededelingen worden opgemaakt zonder een
proces-verbaal.

Pagina 74 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

D.14

Invloed van het alcoholslotprogramma op de werkzaamheden van het OM
en de Rechtspraak
Onderzoeksvraag 14.1
Is er extra aanbod van artikel 9 WVW1994? (rijden tijdens een ontzegging,
rijden met een ongeldig, ingevorderd of ingehouden rijbewijs)
Momenteel is er nauwelijks extra aanbod van artikel 9, lid 9 WVW1994 zaken
(nieuwe zaken door invoering van het alcoholslotprogramma, zie aantallen in antwoord op vraag 13.3). De artikel 9, lid 2 WVW1994 zaken (rijden met een ongeldig
verklaard rijbewijs) zijn in onderstaande tabel opgenomen. Hieronder vallen ook de
betrokkenen die een alcoholslotprogramma opgelegd hebben gekregen, maar niet
deelnemen aan het programma en toch weer rijdend worden aangetroffen met een
alsdan ongeldig verklaard rijbewijs.
NA invoering
ASP

VOOR invoering ASP

door de rechter
afgedane zaken
artikel 9, lid 2
WVW1994 (rijden met een
ongeldig verklaard rijbewijs)
door het Openbaar Ministerie
afgedane zaken
artikel 9, lid 2
WVW1994
OMstrafbeschikking
Transactie
Sepot (onvoorwaardelijk)
Sepot (voorwaardelijk)

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2.443

2.219

2.572

3.034

2.509

2.616

2.625

2.107

434

445

485

451

475

0

6

31

50

26

48

14

14

10

16

382

392

412

389

442

4

33

28

2

17

Tabel 15: het aantal door de rechters afgedane zaken en het aantal door het OM afgedane zaken met betrekking artikel 9, lid 2 WVW1994 (rijden met een ongeldig verklaard rijbewijs)

In 2013 laat het aantal door de rechter afgedane zaken artikel 9, lid 2 WVW1994
een terugloop zien ten opzichte van de voorgaande jaren. Echter in de afgelopen 6
jaren zijn vergelijkbare schommelingen te zien.
Voor artikel 9, lid 2 WVW1994 geldt dat het Openbaar Ministerie bij Strafbeschikking
zaken afdoet. Deze zijn ook opgenomen in Tabel 15, waarbij onderscheid is gemaakt
tussen OM-strafbeschikking, transactie en sepots.
Het aantal door het Openbaar Ministerie afgedane artikel 9, lid 2 WVW1994-zaken is
vrijwel onveranderd gebleven na invoering van het alcoholslotprogramma. Opvallend is het aantal geseponeerde zaken over de jaren heen. Deze geseponeerde zaken komen voort uit het feit dat de Hoge Raad hoge eisen stelt aan de bekendmaking van de ongeldigverklaring van het rijbewijs door het CBR. Indien de verdachte
toch deelneemt aan het verkeer dient het Openbaar Ministerie te kunnen bewijzen
dat de verdachte daadwerkelijk op de hoogte was van de ongeldigverklaring van het
Pagina 75 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

rijbewijs. In een flink aantal gevallen kan het Openbaar Ministerie de wetenschap
daarover bij de verdachte niet bewijzen en zullen dergelijke zaken worden geseponeerd. Om deze reden is het CBR gevraagd om de beschikkingen in persoon te betekenen. Dit houdt in dat het document alleen door de betreffende persoon in ontvangst genomen mag worden. Bij het aangetekend versturen, zoals dat momenteel
gebeurt, kunnen ook de partners, ouders, of iemand anders de beschikking in ontvangst nemen en is onduidelijk of de verdachte zelf ook die stukken kreeg en las.
Onderzoeksvraag 14.2
Is er meer tijd nodig voor behandeling zaken artikel 8 WVW1994 (rijden
onder invloed) indien betrokkene al het alcoholslotprogramma volgt? Is er
hierdoor relatief minder tijd voor andere zaken? (aantal en tijdsduur per te
beoordelen strafzaak evenals de doorlooptijd en behandeltijd per zitting)
De geïnterviewde officieren en de overige geïnterviewde medewerkers van het
Openbaar Ministerie nemen hierover een verschillend standpunt in:
Er is geen extra tijd benodigd (niet dusdanig dat er extra tijd voor ingeruimd
moet worden) omdat de persoonlijke omstandigheden hoe dan ook aan de
orde komen. Tevens is de rechtbank en het Openbaar Ministerie voldoende
op de hoogte van het alcoholslotprogramma en kan er kort en duidelijk uitleg over worden gegeven indien dat nodig is. Kort na de invoering bestond
er nog enige onbekendheid over het alcoholslotprogramma bij de rechters
waardoor de deelnemers de ruimte kregen de situatie in detail uit te leggen.
Dit is niet meer het geval;
Het opleggen van het alcoholslotprogramma leidt tot de nodige vragen op
zitting waar je aandacht aan dient te besteden. Merkbaar is dat over het algemeen extra tijd nodig is om vragen zoals uitleg over de werking van de
strafrechtelijke en bestuursrechtelijke procedure, wat te doen als ze geen
auto of geld hebben e.d., te beantwoorden. Ook wordt er veel verweer gevoerd en worden de verweren scherper, waardoor er meer tijd aan moet
worden besteed. De extra benodigde tijd gaat niet ten koste van andere zaken, maar betekent eerder uitloop van de planning van de zaken die erna
volgen.
Onderzoeksvraag 14.3
Zijn er meer ingevorderde en ingehouden rijbewijzen in vergelijking met de
periode voor de invoering van het alcoholslotprogramma?
In de navolgende tabellen zijn de aantallen ingevorderde en ingehouden rijbewijzen
opgenomen voor en na de invoering van het alcoholslotprogramma. De politie vordert het rijbewijs in bij het constateren van alcoholgebruik. De officier van justitie
beslist daarna of het rijbewijs wordt ingehouden. Het verschil tussen beide getallen
betreft het aantal door het OM teruggegeven rijbewijzen (mede om deel te kunnen
nemen aan het alcoholslotprogramma).

VOOR invoering ASP

2006

2007

2008

2009

2010

2011
(tm nov
'11)

ingevorderde rijbewijzen

5.300

3.972

4.297

5.908

6.163

4.499

ingehouden rijbewijzen

-

-

-

4.454

4.034

3.107

1.454

2.129

1.392

I-II = door OM teruggegeven rijbewijzen

Tabel 16: aantal ingevorderde en ingehouden rijbewijzen voor invoering van het alcoholslotprogramma

Pagina 76 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

NA invoering ASP

dec '11
t/m
nov '12

dec '12
t/m
nov '13

dec '14
t/m
jul '14

TOTAAL

I: ingevorderde rijbewijzen

8.822

12.652

11.813

33.287

II: ingehouden rijbewijzen

7.923

7.673

5.226

20.822

I-II = door OM teruggegeven rijbewijzen

899

4.979

6.587

12.465

Tabel 17: aantal ingevorderde en ingehouden rijbewijzen na invoering van het alcoholslotprogramma

Er is een duidelijke stijging in het aantal ingevorderde rijbewijzen in het eerste en
tweede jaar na invoering van het alcoholslotprogramma. Ook is een duidelijke stijging te zien in het aantal door het Openbaar Ministerie teruggegeven rijbewijzen
vanaf de tweede jaar na invoering van het alcoholslotprogramma.
Onderzoeksvraag 14.4
Heeft de invoering van het alcoholslotprogramma geleid tot meer strafzaken, meer hoger beroepszaken en meer cassatie bij de strafrechtelijke afdoening van de begane alcoholdelicten? Zo ja, hoeveel?
In Tabel 18 is het aantal door de rechter afgedane strafzaken met betrekking tot
alcoholdelicten voor en na invoering van het alcoholslotprogramma weergegeven.
Dit betreft het aantal vonnissen. Tevens opgenomen in de tabel is het aantal door
het Openbaar Ministerie afgedane strafzaken met betrekking tot rijden onder invloed. Sinds 1 februari 2008 is er sprake van de OM Strafbeschikking waarbij ook
het Openbaar Ministerie voor artikel WVW1994 zaken straffen kan opleggen bij
Strafbeschikking. Het Openbaar Ministerie doet dus zaken af die voorheen door de
rechtbanken werden afgedaan. Gegevens over 2013 zijn nog niet bekend. Deze
worden eind 2014 vrijgegeven door het CBS.
NA invoering
ASP

VOOR invoering ASP
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

door de rechter
afgedane strafzaken m.b.t. rijden
onder invloed

22.905

21.565

18.805

21.205

12.025

7.325

10.110

door het Openbaar
Ministerie afgedane
strafzaken m.b.t.
rijden onder invloed

10.600

9.645

7.375

19.110

10.165

8.310

6.690

TOTAAL

33.505

31.210

26.180

40.315

22.190

15.635

16.800

% door Openbaar
Ministerie afgedane
strafzaken

32%

31%

28%

47%

46%

53%

40%

Tabel 18: het aantal door de rechters afgedane strafzaken en het aantal door het OM afgedane strafzaken
met betrekking tot rijden onder invloed

De cijfers laten een toename zien in het percentage strafzaken afgedaan door het
Openbaar Ministerie ten opzichte van het totaal aantal strafzaken. Dit aantal nam
met de tijd toe omdat steeds meer feiten die betrekking hebben op alcohol in het

Pagina 77 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

verkeer onder de Strafbeschikking werden afgedaan. Ook het CJIB doet strafzaken
namens het Openbaar Ministerie bij Strafbeschikking af.
In Tabel 19 is het aantal door de rechter afgedane hoger beroepzaken en cassatie
met betrekking tot alcoholdelicten voor en na invoering van het alcoholslotprogramma weergegeven. Na invoering van het alcoholslotprogramma zien we in aantallen hier geen verandering in.
NA invoering
ASP

VOOR invoering ASP
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

door de rechter
afgedane hoger
beroepzaken m.b.t.
rijden onder invloed

630

645

545

585

525

425

505

door de rechter
afgedane cassatie
m.b.t. rijden onder
invloed

0

0

0

0

0

0

0

Tabel 19: aantal door de rechters afgedane hoger beroepzaken en cassaties met betrekking tot rijden onder
invloed

In de interviews met medewerkers van het Openbaar Ministerie is aangegeven dat
de invoering van het alcoholslotprogramma niet zozeer tot meer strafzaken heeft
geleid, omdat het categorieën betreft die doorgaans gedagvaard zouden worden. De
hoger beroep zaken en cassatie zaken kosten echter wel extra tijd en energie. Er
zijn namelijk ook strafzaken zaken waarin het Openbaar Ministerie door de rechter
niet ontvankelijk is verklaard omdat de verdachte volgens de rechter een terecht
beroep deed op schending van het ne bis in idem beginsel. Daarin gaat het Openbaar Ministerie in hoger beroep.
Onderzoeksvraag 14.5
Is het aantal raadkamer klaagschriften gedaald of toegenomen na invoering van het alcoholslotprogramma? (klaagschriften tegen een strafrechtelijke maatregel op het rijbewijs zoals invordering door de politie en inhouding van het OM)
Sinds de invoering van het alcoholslotprogramma is het aantal schriftelijke verzoeken bij het Openbaar Ministerie en het aantal klaagschriften tot teruggave van het
rijbewijs bij de rechtbank toegenomen. In een raadkamerzitting wordt gevraagd het
rijbewijs terug te geven omdat dit benodigd is voor deelname aan het alcoholslotprogramma. In Tabel 20 is het aantal klaagschriften in 2006 tot en 2013 opgenomen.

aantal bij de raadkamer behandelde
klaagschriften tegen
strafrechtelijke
maatregel op het
rijbewijs

Pagina 78 van 104

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2.263

2.439

2.174

2.121

1.608

2.522

2.671

2.086

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Tabel 20: aantal bij de raadkamer behandelde klaagschriften tegen strafrechtelijke maatregel op het rijbewijs

Om de schommelingen te kunnen verklaringen in het aantal behandelde klaagschriften dienen een aantal belangrijke kanttekeningen te worden gemaakt:
Op 1 juni 2011 zijn de juridische gronden (het aangetroffen alcoholpromillage) van inhouding van het rijbewijs gelijk getrokken aan die van de invordering. De politie vordert het rijbewijs in bij het constateren van teveel alcoholgebruik, waarna de officier van justitie beslist of het rijbewijs wordt ingehouden. Deze wijziging heeft geleid tot een toename van het aantal inhoudingsbeslissingen door het Openbaar Ministerie, wat geleid heeft tot een
toename in het aantal raadkamerklaagschriften en verzoeken bij het Openbaar Ministerie om teruggave van het rijbewijs;
Vanaf 1 december 2011 is het alcoholslotprogramma ingevoerd. Dit heeft
vanaf april 2012 (in verband met een gepubliceerde uitspraak van de raadkamer over teruggave van rijbewijzen bij samenloop met ASP) geleid tot
een sterke toename van het aantal ingediende klaagschriften tot teruggave
van het rijbewijs;
Het verschil in het aantal ingevorderde en ingehouden rijbewijzen betreft
het aantal door het OM teruggegeven rijbewijzen. Hiervan is een belangrijk
aandeel terug te voeren op het alcoholslotprogramma. Wanneer niet zou
zijn gefilterd, zou het aantal bij de raadkamer behandelde klaagschriften in
2012 en 2013 hoger zijn geweest.
Vanaf 1 januari 2014 bestraft het Openbaar Ministerie, bij oplegging van het alcoholslotprogramma, first offenders met een onvoorwaardelijke rijontzegging van 2
maanden. Aan geïnterviewde medewerkers van het Openbaar Ministerie is de vraag
gesteld of hierdoor het aantal verzoeken om teruggave van het rijbewijs en het aantal klaagschriften afneemt. De meeste officieren hebben aangegeven hierin enigszins tot geen verandering te hebben gezien. Een reden hiervoor kan zijn dat betrokkenen het verzoek al indienen na 1 maand vanaf de pleegdatum of het verzoek om
teruggave wordt ingediend omdat het rijbewijs nodig is voor hun werk. De vermindering van de duur van de rijontzegging zal overigens wel een positief effect hebben
gehad op de klaagschriften. De gedachte hierachter is dat verdachten eerder zullen
klagen wanneer er 6 maanden rijontzegging wordt opgelegd dan wanneer en een
rijontzegging van 2 maanden wordt opgelegd en eerder met ASP kan worden gestart.
Onderzoeksvraag 14.6
Doen zich de "nieuwe" zaken ex artikel 9 WVW1994 of 8 WVW met alcoholslotprogramma verweer of zich ten onrechte voordoen als erkenninghouder
veel voor? Zo ja, hoe vaak?
Nee, dit is (nog) niet voorgekomen.

Pagina 79 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.15

Belangrijkste bevorderende en belemmerende factoren bij uitvoering van
het alcoholslotprogramma
Onderzoeksvraag 15.1
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren bij het uitvoeren van
het alcoholslotprogramma voor CBR? (bijv. binnenkrijgen mededelingen,
toepasselijkheid en bruikbaarheid spelregels, controle op niet-naleving
spelregels e.d.)
In zijn algemeenheid zijn volgens het CBR de volgende zaken goed verlopen tijdens
het uitvoeren van het alcoholslotprogramma:
De alertheid en het inzien van de noodzaak om snel tot een conclusie te
werken (voor alle partijen);
De bedrijfsvoering is goed ingericht door het toepassen van een 'dedicated
team/unit' voor het alcoholslotprogramma;
De operationele afstemming tussen partijen;
De klantafhandeling is goed opgezet;
De communicatie (intern, andere betrokken instanties, deelnemers) gaat
steeds beter.
De volgende zaken behoeven aandacht:
De wachttijd bij het beantwoorden van vragen van een deelnemer is soms
te lang doordat informatie van andere partijen (de RDW of de producent)
benodigd is. Door betere afstemming met ketenpartners is de wachttijd
minder geworden;
Sommige situaties zijn lastig uit te leggen aan deelnemers. Een betere
communicatie vooraf had dit probleem deels opgelost of verminderd;
Er is geen minimum gesteld aan het aantal keer dat men moet rijden voordat het slot kan worden uitgelezen;
De betrokkene geeft vaak aan dat een verhoogde waarde door andere stoffen veroorzaakt is dan door consumptie van alcohol;
Door het ontstaan van nieuwe manieren in het frauduleus handelen kunnen
niet vooraf maatregelen worden getroffen en is het snel reageren op het
moment dat het onder de aandacht wordt gebracht;
De betrokkenen krijgen soms het gevoel dat ze van het kastje naar de muur
worden gestuurd. betrokkenen zouden met name in het begin beter geïnformeerd moeten worden door middel van betere begeleiding.
Onderzoeksvraag 15.2
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren bij het uitvoeren van
het alcoholslotprogramma voor de trainers van het motivatieprogramma?
In zijn algemeenheid zijn volgens de trainers van het motivatieprogramma de volgende zaken goed verlopen tijdens het uitvoeren van het alcoholslotprogramma:
Goede samenwerking met het CBR, trainers krijgen veel vertrouwen van het
CBR;
Gezamenlijk opstellen en verbeteren van de instructie/opleiding voor trainers met het CBR;
Er worden steeds meer trainers opgeleid tot het geven van de motivatiecursus. Er vindt veel ondersteuning en kennisuitwisseling plaats van de reeds
langer gecertificeerde trainers;
Er is goed contact met de deelnemers. Er hebben zich geen gespannen of
onaangename situaties voorgedaan tijdens de cursus. Wel zijn een aantal
bedreigingen geuit aan de trainers van het motivatieprogramma;

Pagina 80 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

-

Er vinden met regelmaat individuele trajecten plaats voor anderstaligen. Dit
blijkt telkens naar tevredenheid te zijn van de individuele deelnemers. Deelname aan een dergelijk programma is wel afhankelijk van de signalering
van het CBR, politie en/of de trainers van het motivatieprogramma dat iemand de Nederlandse taal niet machtig is;
Het komt voor dat deelnemers ook uit eigen initiatief melden dat ze een alcoholprobleem hebben en hoe ze er mee bezig zijn (vaak al contact met de
verslavingszorg).

Zaken die aandacht behoeven:
De informatie is erg gericht op hoeveelheden alcohol en minder op de functie van het drinken;
Alle informatie is nog steeds erg ‘talig’ en zou meer in ‘jip en janneke’ taal
worden geschreven;
Door deelnemers wordt vaker aangegeven dat het wenselijk is een eindgesprek te hebben (vlak voor het einde van het ASP) over hoe zij het drinken
van alcohol en rijden gescheiden kunnen houden zonder een alcoholslot.
Onderzoeksvraag 15.3
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor de RDW bij het
verlenen van typegoedkeuringen en erkenningen? (bijv. in de contacten
met erkenninghouders, CBR, NMi, evt. OM, politie, e.d.)
Bij het verlenen van erkenningen zijn er geen knelpunten of aandachtspunten. Het
proces verloopt goed en is vergelijkbaar als het APK-proces. Zaken die bevorderend
zijn geweest bij de uitvoering van het alcoholslotprogramma:
Periodiek overleg tussen het CBR, de RDW, de producent en IenM;
Inrichting van een apart team binnen de RDW voor het bijhouden en afhandelen van alcoholslotprogramma-dossiers: intern is duidelijk wie wat doet
voor het alcoholslotprogramma.
Onderzoeksvraag 15.4
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor de producenten/installateurs bij het uitvoeren van het alcoholslotprogramma (technisch bijv. problemen bij installatie alcoholslot in bepaalde merken auto's
of pro-invoering gegevens in alcoholslotregister, doorgeven mogelijke
fraudegevallen die zij bij uitlezing signaleren, agressie bij deelnemers, e.d.)
Producent
Bevorderende factoren voor de producent bij het uitvoeren van het alcoholslotprogramma:
Periodiek overleg dat plaatsvindt tussen het CBR, de RDW, de producent en
IenM;
Deelnemers kunnen veel informatie op de website terug vinden;
Het handboek voor deelnemers wordt regelmatig geüpdate met huidige ervaringen/tips hoe om te gaan met het slot;
Bij telefonische vragen wordt middels een keuzemenu een schifting gemaakt: CBR of de producent.
Belemmerende factoren voor de producent bij het uitvoeren van het alcoholslotprogramma:
Bij een vervroegde controle krijgt de producent niet de reden ervoor te zien.
Bij veelvuldige onderbrekingen van de spanning (dan raakt het geheugen
vol) kan dit liggen aan de aansluiting. De producent moet eerst de bronbestanden opvragen om de reden te achterhalen, wat het proces vertraagt;

Pagina 81 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

-

Het door het CBR toestaan van het naar voren halen van een reguliere uitlezing geeft onduidelijkheid naar de deelnemers betreffende de uitleesdatum
welke is geprogrammeerd in het slot. Met het CBR is afgesproken dat niet
meer wordt geschoven met deze data.

Installateurs
Belemmerende factoren voor de installateur bij het uitvoeren van het alcoholslotprogramma:
Het afmeldproces is omslachtig en kost veel tijd: de RDW beschikt over alle
voertuiggegevens, maar op de formulieren moet handmatig alle gegevens
ingevuld worden;
De totale procedure bij het vervangen van een slot kost veel tijd;
De installateurs kunnen deelnemers niet goed informeren, terwijl de vragen
wèl gesteld worden aan de installateurs;
Er zijn geen directe contactpersonen bij de RDW. Het is onduidelijk wie er
gebeld moet worden in welke gevallen;
De meldapplicaties van de RDW en de producent (waarbij iedere organisatie
zijn eigen lay-out gebruikt) zijn niet op elkaar afgestemd;
Het komt regelmatig voor dat betrokkenen niet de juiste papieren bij zich
hebben om het slot te kunnen inbouwen;
Bij overbouw komt het vaak voor dat de kabels te kort zijn omdat deze op
lengte zijn geknipt voor de ‘oude’ auto;
Enkele keren worden verkeerde aansluitschema’s meegeleverd waardoor er
vertraging wordt opgelopen bij het inbouwen.
Bevorderende factoren voor de installateur bij het uitvoeren van het alcoholslotprogramma:
Contacten met deelnemers verlopen prima;
Specifieke vragen die worden gesteld door deelnemers wordt doorverwezen
naar het CBR of de producent;
Samenwerking met de RDW en de producent gaat erg goed. Aanvullend is
periodiek bij elkaar komen wenselijk;
Onderzoeksvraag 15.5
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor de politie bij het
uitvoeren van alcoholslotprogramma door handhavingteams? Werkt het
bedrijfsproces mee? Is de informatie die je nodig hebt goed te achterhalen?
Bevorderende factoren bij het uitvoeren van alcoholslotprogramma door handhavingteams:
De voorlichtingbijeenkomst die door het CBR is gegeven is als positief en
nuttig ervaren;
De enthousiaste reactie van collega's die er buiten mee te maken hebben;
Het rijbewijsregister is goed geregeld. De benodigde informatie is goed te
achterhalen.
Belemmerende factoren bij het uitvoeren van het alcoholslotprogramma door handhavingteams:
Met de huidige beschikbare middelen is het voor agenten lastig te handhaven op betrokkenen die deelnemen aan het alcoholslotprogramma. Echter is
het niet de bedoeling dat er 'jacht' gemaakt wordt op deelnemers aan het
alcoholslotprogramma. Ook kan het voorkomen dat de bestuurder dan het
voertuig met een ingebouwd alcoholslot niet een deelnemer aan het alcoholslotprogramma is;

Pagina 82 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

-

De voorlichtingbijeenkomsten van het CBR zijn bijgewoond door een aantal
afgevaardigden. Overige politiemedewerkers zijn afhankelijk van de informatieverspreiding van deze afgevaardigden;
Ook omdat alcoholslotprogramma-gevallen weinig voorkomen in de praktijk
verwatert de kennis hierover.

Aandachtspunten:
In de opleiding zou er meer aandacht aan kunnen worden besteed;
Praktische uitleg over het alcoholslotprogramma (hoe het slot werkt, hoe de
procedures in zijn werk gaan, e.d.) zou meer leerzaam zijn en langer bijblijven.
Onderzoeksvraag 15.6
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor politie bij uitvoeren van alcoholslotprogramma door dienders (=politie regulier)? Werkt
het bedrijfsproces mee? Is de informatie die je nodig hebt goed te achterhalen?
Bij veel collega’s van de politie is volgens de geïnterviewden bekend dat het alcoholslotprogramma bestaat, maar dan houdt het veelal op. In praktijk komen dienders
het alcoholslot nog te weinig tegen om te beoordelen wat goed gaat en wat minder
goed gaat.
De informatievoorziening richting de politie had voor de invoering van het alcoholslotprogramma beter gekund. De geïnterviewde agenten hebben aangegeven dat zij
beter in kennis gesteld hadden kunnen worden. Ook uitreiken van brochures waarin
bevoegdheden, dwangmiddelen, e.d. van de politie staan opgesomd/samengevat is
door hen gemist. Na invoering van het alcoholslotprogramma zijn er echter wel allerlei informatiebijeenkomsten gehouden, waarbij twee afgevaardigden van elk
korps aanwezig konden zijn. De boodschap die de afgevaardigden hebben meegekregen is om de opgedane informatie over het alcoholslotprogramma te verspreiden
binnen het eigen korps.
Onderzoeksvraag 15.7
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor politie bij uitvoeren van alcoholslotprogramma door specialisten mededelingen? Werkt
het bedrijfsproces mee? Is de informatie die je nodig hebt goed te achterhalen?
De invoering van het alcoholslotprogramma heeft niet gezorgd voor belemmerende
factoren in de afhandeling van alcoholgerelateerde mededelingen. Wel zijn er enkele
aandachtspunten te benoemen:
De communicatie en administratie tussen de politie en het CBR verloopt met
papieren dossiers en formulieren. Automatische systemen kunnen de administratieve handelingen een stuk verminderen;
Er is een gebrek aan managementinformatie over onvoldoende mededelingen en de redenen van onvoldoende;
Er dienen twee afzonderlijke formulieren ingevuld te worden voor het CBR
en het OM voor een overtreding. Wenselijk is hier 1 formulier van te maken.
Onderzoeksvraag 15.8
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor OM en de Rechtspraak bij strafrechtelijke en voor de Rechtspraak bij bestuursrechtelijke
zaken die verband houden met het alcoholslotprogramma? (voorbeelden bij
ontbrekende feitcode zijn data niet uit het systeem te genereren, bewijs-

Pagina 83 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

probleem dat pvb's kwalitatief niet voldoende zijn of CBR dossier niet compleet is e.d.)
Openbaar Ministerie
De samenwerking tussen OM en andere uitvoerende partijen verloopt over het algemeen goed en werkt bevorderend voor de uitvoering van het alcoholslotprogramma. Enkele belemmerende factoren / aandachtspunten zijn:
Op zitting is het niet altijd bekend voor de officier van justitie of er een alcoholslotprogramma is opgelegd en in welke fase de deelnemer zich bevindt. Dit is wenselijk zodat er daarmee rekening wordt gehouden in de eis;
bij artikel 9, lid 2 WVW1994 zaken (rijden met een ongeldig verklaard rijbewijs) zijn er bewijsproblemen. In dergelijke gevallen moet namelijk vast
staan dat de betrokkene op de hoogte was dat hij/zij niet mocht rijden. Dit
kan het OM bewijzen wanneer het CBR de opgelegde maatregel in persoon
betekent. Dit houdt in dat het document door de persoon zelf in ontvangst
genomen moet zijn. Indien het document niet is betekend in persoon, bestaat twijfel over de vraag of de betrokkene op de hoogte is. Dit kan leiden
tot sepot/vrijspraak;
Indien dossiers niet volledig zijn met stukken van het CBR over de ongeldigverklaring wordt het CBR en/of de politie nagebeld en gevraagd om aanvullende gegevens of aanlevering van benodigde stukken. De OM systemen
communiceren niet met die van het CBR, dus ontbreekt online real-time informatie. Er is geen standaardprocedure met betrekking tot uitwisseling van
gegevens tussen OM en CBR;
Klaagschriften komen onnodig op zitting. In het geval van het alcoholslotprogramma wil het Openbaar Ministerie o.a. in Amsterdam het rijbewijs op
voorhand teruggeven. Omdat de klaagschriften bij de rechtbank worden ingediend komen deze op zitting terwijl dat niet nodig is als al vooraf bekend
is dat het rijbewijs ivm ASP teruggegeven zou kunnen worden;
Samenloop van ASP met de recidiveregeling levert een zeer vervelende en
onwenselijke situatie op voor de deelnemer. Door de recidiveregeling wordt
het rijbewijs van rechtswege ongeldig verklaard waardoor het alcoholslotprogramma automatisch wordt beëindigd. Dit terwijl de betrokkene al kosten heeft gemaakt om deel te nemen aan ASP. Dergelijke gevallen zouden
vooraf eruit gefilterd moeten kunnen worden;
De zittende magistratuur en het Openbaar Ministerie hebben verschillende
richtlijnen. De OM-richtlijnen zijn strenger dan de LOVS-oriëntatiepunten;
Samenloop van de gelijktijdige bestuursrechtelijke invordering en strafrechtelijke invordering van het rijbewijs die beide gericht zijn op voorkomen van
recidive en het bevorderen van de verkeersveiligheid,lijkt onpraktisch en
niet efficiënt.
De Rechtspraak
Enkele belemmerende factoren die aangekaart zijn door rechters bij uitvoering van
het alcoholslotprogramma:
Het alcoholslotprogramma doorkruist de werking van het verkeersstrafrecht.
De samenloop van het alcoholslotprogramma en strafrechtelijke vervolging
is niet ideaal. Als strafrechter is de speelruimte om een passende straf op te
leggen veel beperkter geworden;
Wanneer het alcoholslotprogramma wordt opgelegd dient dit in het strafrecht bekend te zijn. Vaak afhankelijk van de gegevens die de verdachte of
advocaat aanreikt, omdat bij de officier nog niet bekend is of het alcoholslotprogramma is opgelegd;
Er is een verschil in straftoemeting tussen de OM-richtlijn en de LOVSoriëntatiepunten. Het OM zit doorgaans een schijf hoger;
Pagina 84 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

-

-

De sanctie alcoholslotprogramma staat in contrast met de sancties die worden opgelegd voor commune delicten12. Echter kunnen voor commune delicten gezien de daden/omstandigheden stevige straffen en/of maatregelen
worden opgelegd;
In de praktijk zijn er ook gevallen waarin het volgens enkele rechters juist
niet aangewezen lijkt (bijvoorbeeld verdachten met een blanco strafblad of
een keurige levensloop, die eenmalig een 'uitglijder' hebben gemaakt) het
alcoholslotprogramma op te leggen.

Bevorderende factoren voor de Rechtspraak:
Regelmatig komen er klaagschriften binnen met betrekking tot ingevorderde
rijbewijzen, waarbij een beroep is gedaan op het feit dat door het CBR het
alcoholslotprogramma was opgelegd. Die klaagschriften worden vaak gehonoreerd, zodat de verdachte sneller kan beginnen aan het alcoholslotprogramma.
Onderzoeksvraag 15.9
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor gemeenten bij
de uitvoering van het alcoholslotprogramma?
Ervaringen van gemeenteambtenaren die te maken hebben gehad met het alcoholslotprogramma is verzameld door middel van een online vragenlijst die verspreid is
via de nieuwsbrief van de NvvB (Nederlandse Vereniging van Burgerzaken). De online vragenlijst is door 67 respondenten ingevuld.
16 van de 67 respondenten geeft aan dat het aanvragen van een rijbewijs met code
103 niet verschilt van andere rijbewijsaanvragen (24%). Daarentegen geven 24 van
de 67 respondenten aan dat dat wel verschilt van andere rijbewijsaanvragen (36%).
Verschillen die hierin ondervonden worden zijn o.a.:
De betrokkenen stellen veel vragen;
de aanvrager heeft nog niet aan alle verplichtingen voldaan waardoor afgifte
van het rijbewijs nog niet mogelijk is;
het is vaker is voorgekomen dat betrokkene een brief heeft ontvangen dat
het rijbewijs kan worden aangevraagd, het is nog niet administratief verwerkt in de systemen;
beperking van de rijbevoegdheid van de overige categorieën naast categorie
B.
Wat betreft het gedrag van betrokkenen die het rijbewijs met code 103 aanvragen is
het gedrag wisselend volgens gemeenteambtenaren. Sommige betrokkenen schamen zich, anderen zijn kwaad, voor sommigen is het niet even duidelijk wat ze allemaal moeten doen, etc.
Aandachtspunten:

12

In het strafrecht wordt wel een onderscheid gemaakt tussen bijzondere wetten en commune delicten. De
oorspronkelijke bron voor het strafrecht is in ons land het Wetboek van Strafrecht van 1886. Dat wetboek is
nadien natuurlijk aangepast, maar de delicten die daarin strafbaar zijn gesteld worden ook wel geduid als
commune delicten. Denk dan aan diefstal, mishandeling, moord, doodslag, valsheid in geschrifte,
flessentrekkerij etc. Daarnaast worden ook andere wetten strafrechtelijk gehandhaafd, zoals in dit verband
de Wegenverkeerswet 1994, maar ook de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen en andere
wetten in formele zin. Soms is echter ook op grond van de Gemeentewet met een Algemene
politieverordening strafrechtelijk te handhaven ( het wildplasverbod o.a.). Kortom feiten uit het traditionele
Wetboek van Strafrecht worden commune delicten genoemd, e.e.a om onderscheid te maken met andere
bijzondere wetten.

Pagina 85 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

-

Meer uitleg over hoe de burger het nieuwe rijbewijs moet aanvragen (wanneer, welke voorwaarden, e.d);
Het is niet altijd bekend bij de burger dat een VvG (Verklaring van Geschiktheid) nodig is;
De administratie zou op orde moeten zijn voordat aanvragers het bericht
krijgen dat het nieuwe rijbewijs aangevraagd kan worden.

Onderzoeksvraag 15.10
Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor de uitvoering
van spelregels, zoals vastgelegd in RMRG art 19+20, en voor andere uitvoeringsaspecten? Toelichting:
Art 19 geeft aan uit welke onderdelen het alcoholslotprogramma precies
bestaat en bepaalt de duur van de uitleestermijnen. Voorbeelden factoren:
slechte contacten met RDW, haperende ICT, problemen in de communicatie
tussen CBR en deelnemer, problemen CBR bij interpretatie gegevens.
Art 20 bevat echt de spelregels waar de deelnemer zich aan moet houden.
Voorbeelden factoren: gebrekkige/geen terugkoppeling tussen de “alcoholslotprogramma-docenten” en het CBR (i.v.m. onderdelen c t/m g), geen of
late informatie van de politie (onderdelen h, i), gebrekkige, late of geen
terugkoppeling door OM (i.v.m. onderdelen j, k), onduidelijke, late of geen
informatie van RDW (i.v.m. onderdelen o, p).
Er waren geen problemen bij het binnenkrijgen van mededelingen of het toepassen
van de spelregels van het alcoholslotprogramma. Enkele punten van aandacht:
Het beslissen van foutieve hertesten blijft een punt van veranderende inzichten. De klant geeft vaak aan dat een verhoogde waarde door andere
stoffen is veroorzaakt dan door consumptie van alcohol;
Door ontstaan van nieuwe situatie in het frauduleus handelen is het vaak op
het moment handelen;
Betrokkenen zouden met name in het begin beter geïnformeerd moeten
worden (meer richting begeleiding). Betrokkenen krijgen de nodige informatie op schrift, echter dit wordt als teveel ervaren en is vaak ook niet goed te
lezen. Daarnaast is er soms ook sprake van een emotioneel proces bij de
deelnemers.
Onderzoeksvraag 15.11
Hoe vaak komt het voor dat het alcoholslotprogramma is opgelegd aan personen die weliswaar over een Nederlands rijbewijs beschikken, maar
woonachtig zijn in het buitenland? Hoe gaan deze personen hiermee om?
Levert het problemen op?
Per 1 oktober 2012 heeft er een wijziging in de regeling van het alcoholslotprogramma plaatsgevonden. Deelnemers in de AM-categorie (bromfiets), deelnemers
woonachtig in het buitenland werden vanaf dat moment uitgesloten van het alcoholslotprogramma.

Pagina 86 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Samenvatting belangrijkste bevorderende en belemmerende factoren bij
uitvoering van het alcoholslotprogramma per organisatie
Organisatie

Bevorderende factoren

Belemmerende factoren

CBR

1. De alertheid en het inzien van
de noodzaak om snel naar een
conclusie te werken (voor alle
partijen);
2. Oprichting van een 'dedicated
team/unit' voor het alcoholslotprogramma;
3. Operationele afstemming tussen partijen;
4. Goede opzet van klantafhandeling;
5. Goede communicatie intern,
met betrokken instanties en met
deelnemers.

1. Afhankelijkheid van andere partijen (de
RDW of producent) voor beantwoording
van klantvragen;
2. Te weinig communicatie naar de burger
over de invoering van het alcoholslotprogramma;
3. Er is geen minimum gesteld aan het
aantal keer dat een deelnemer moet rijden
voordat het slot uitgelezen moet worden.
Het periodiek uitlezen is gerelateerd aan
het aantal dagen;
4. De betrokkene geeft vaak aan dat een
verhoogde waarde door andere stoffen
veroorzaakt is dan door consumptie van
alcohol;
5. Voor nieuwe manieren van frauduleus
handelen kunnen niet vooraf maatregelen
worden getroffen. Enkel snel handelen na
constatering ervan;
6. Betrokkenen krijgen het gevoel ‘van het
kastje naar de muur’ gestuurd te worden
door de vele instanties die betrokken zijn
bij de uitvoering van het alcoholslotprogramma.

RDW

1. Het proces is vergelijkbaar met
het APK-proces;
2. Periodiek overleg tussen het
CBR, de RDW, de producent en
IenM;
3. Oprichting van een apart team
binnen de RDW voor het bijhouden en afhandelen van alcoholslotprogramma-dossiers.

OM

1. Goede samenwerking met
andere uitvoerende partijen.

1. Bewijsproblemen bij artikel 9, lid 2
WVW1994 zaken (rijden met een ongeldig
verklaard rijbewijs);
2. Samenloop van de gelijktijdige bestuursrechtelijke invordering en strafrechtelijke
invordering van het rijbewijs (waarbij zowel
strafrechtelijke aanpak als bestuursrechtelijke aanpak recidive voorkomen en verkeersveiligheid bevorderen);
3. Het alcoholslotprogramma wordt beëindigd bij een onvoorwaardelijke rijontzegging en ongeldigheid van het rijbewijs van
rechtswege;
4. OM-richtlijnen zijn strenger dan de
LOVS-oriëntatiepunten;
5. Op zitting is niet altijd bekend of een
alcoholslotprogramma is opgelegd en in

Pagina 87 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Organisatie

Bevorderende factoren

Belemmerende factoren
welke fase de betrokkene zich eventueel
bevindt;
6. Systemen communiceren niet met die
van het CBR. Het ophalen van real-time
informatie is hierdoor niet mogelijk;
7. Klaagschriften komen onnodig op zitting.
In geval van het alcoholslotprogramma wil
het Openbaar Ministerie in veel gevallen
vooraf aan de terechtzitting en op grond
van de juiste d.w.z. authentieke bronnen
kunnen beoordelen of het rijbewijs op
voorhand terug kan worden gegeven;
8. Samenloop met de recidiveregeling
ernstige verkeersdelicten.

ZM

13

1. Regelmatig komen er klaagschriften binnen met betrekking
tot ingevorderde rijbewijzen,
waarbij een beroep wordt gedaan
op het feit dat door het CBR het
alcoholslotprogramma is opgelegd. Die klaagschriften worden
vaak gehonoreerd (verzoek om
teruggave van het rijbewijs wordt
toegekend), zodat de verdachte
sneller kan beginnen aan het
alcoholslotprogramma.

1. De samenloop van het alcoholslotprogramma en strafrechtelijke procedure
waardoor de mogelijkheden om een passende straf op te leggen beperkt zijn;
2. Het verschil in straftoemeting tussen de
LOVS-oriëntatiepunten en de OM richtlijnen. Het OM zit doorgaans een schijf hoger
wat betreft de geldboetes doordat de oriëntatiepunten van de Rechtspraak niet jaarlijks zijn of worden geïndexeerd;
3. De maatregel alcoholslotprogramma
staat in contrast met de sancties die kunnen worden opgelegd voor commune delicten13. Daarentegen kunnen voor commune
delicten gezien de daden/omstandigheden
stevige straffen en/of maatregelen worden
opgelegd.;
4. In de praktijk zijn er ook gevallen waarin
het juist niet aangewezen lijkt (bijvoorbeeld verdachten met een blanco strafblad
of een keurige levensloop, die eenmalig
een 'uitglijder' hebben gemaakt) het alcoholslotprogramma op te leggen;
5. In de strafrechtelijke procedure is tot nu
toe in mindere mate rekening gehouden
met andere bestuursrechtelijke trajecten
(ongeldigverklaring van het rijbewijs door
het CBR, de kosten van LEMA, EMA etc.).
Het is ingewikkeld om wel rekening te

In het strafrecht wordt wel een onderscheid gemaakt tussen bijzondere wetten en commune delicten. De
oorspronkelijke bron voor het strafrecht is in ons land het Wetboek van Strafrecht van 1886. Dat wetboek is
nadien natuurlijk aangepast, maar de delicten die daarin strafbaar zijn gesteld worden ook wel geduid als
commune delicten. Denk dan aan diefstal, mishandeling, moord, doodslag, valsheid in geschrifte,
flessentrekkerij etc. Daarnaast worden ook andere wetten strafrechtelijk gehandhaafd, zoals in dit verband
de Wegenverkeerswet 1994, maar ook de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen en andere
wetten in formele zin. Soms is echter ook op grond van de Gemeentewet met een Algemene
politieverordening strafrechtelijk te handhaven (het wildplasverbod o.a.). Kortom feiten uit het traditionele
Wetboek van Strafrecht worden commune delicten genoemd, e.e.a om onderscheid te maken met andere
bijzondere wetten.

Pagina 88 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Organisatie

Bevorderende factoren

Belemmerende factoren
houden met het alcoholslotprogramma en
niet met de andere opgelegde maatregelen;
6. Op zitting is niet altijd bekend of een
alcoholslotprogramma is opgelegd en in
welke fase van de stappen die tot deelname leiden de betrokkene zich bevindt.

trainers
motivatieprogramma

1. Goede samenwerking met het
CBR, trainers krijgen veel vertrouwen van het CBR;
2. Gezamenlijk opstellen en verbeteren van de instructie/opleiding voor trainers met
het CBR;
3. Goed contact met de deelnemers (er hebben zich geen onbeheersbare of onaangename situaties voorgedaan);
4. Er worden steeds meer trainers opgeleid. Er vindt veel ondersteuning en kennisuitwisseling
plaats met de reeds gecertificeerde trainers;
5. Er vinden met regelmaat individuele trajecten plaats voor
anderstaligen;
6. Deelnemers melden uit eigen
initiatief dat ze een alcoholprobleem hebben en hoe ze ermee
bezig zijn.

1. De informatie is erg gericht op hoeveelheden alcohol en minder op de functie van
het drinken;
2. Alle informatie is ‘talig’ en daarom niet
voor iedereen gemakkelijk te begrijpen.

Politie

1. Voorlichtingsbijeenkomsten die
zijn gegeven door het CBR;
2. De enthousiaste reactie van
collega's die er in de praktijk mee
te maken hebben;
3. Het rijbewijsregister is goed
geregeld. De benodigde informatie is goed te achterhalen.

1. Verwateren van kennis over het alcoholslotprogramma doordat het in de praktijk
weinig voorkomt;
2. Gebrek aan praktische uitleg over de
werking van het alcoholslot;
3. De communicatie en administratie tussen de politie en het CBR verloopt met
papieren dossiers en formulieren;
4. Gebrek aan informatie over redenen
waarom mededelingen onvoldoende zijn
bevonden.

Producent

1. Periodiek overleg tussen het
CBR, de RDW, de producent en
IenM;
2. Deelnemers kunnen veel
informatie op de website van de
producent terug vinden;
3. Regelmatig updaten van het
handboek voor deelnemers met
huidige ervaringen/tips hoe om te
gaan met het slot;
4. Schifting bij telefonische vragen verloopt middels een keuze-

1. Bij een vervroegde controle krijgt de
producent niet de reden ervoor te zien. De
producent moet eerst de bronbestanden
opvragen om de reden te achterhalen, wat
het proces vertraagt;
2. Het naar voren halen van reguliere uitlezingen creëert onduidelijkheid bij deelnemers;

Pagina 89 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Organisatie

Bevorderende factoren

Belemmerende factoren

menu: CBR of de producent.
Installateur

Gemeenten

14

1. Contacten met deelnemers
verlopen prima;
2. Deelnemers worden doorverwezen naar het CBR of naar de
producent indien er specifieke
vragen worden gesteld;
3. Samenwerking met de RDW en
de producent verloopt goed.

1. Het handmatig invullen van de formulieren bij het afmeldproces;
2. Het vervangen van een slot neemt veel
tijd in beslag;
3. Gebrek aan informatie over de totale
procedure van het alcoholslotprogramma;
4. Afwezigheid van een directe contactpersoon bij de RDW14;
5. De meldapplicaties van de RDW en de
producent (waarbij iedere organisatie zijn
eigen lay-out gebruikt) zijn niet op elkaar
afgestemd;
6. Betrokkenen hebben niet altijd de juiste
papieren bij zich voor de inbouw;
7. Bij overbouw zijn de kabels vaak te kort.
Deze zijn op maat geknipt voor de ‘oude’
auto;
8. Enkele keren worden verkeerde aansluitschema’s meegeleverd en/of een verkeerde
houder.
1. De betrokkenen stellen veel vragen;
2. De aanvrager heeft nog niet aan alle
verplichtingen voldaan waardoor afgifte
van het rijbewijs nog niet mogelijk is;
3. De betrokkene heeft een brief ontvangen
dat het rijbewijs kan worden aangevraagd,
maar is nog niet administratief verwerkt in
de systemen.

De RDW heeft voor alle erkenninghouders een aanspreekpunt toegewezen. Dit is centraal geregeld, niet
specifiek voor het alcoholslotprogramma.
Pagina 90 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

D.16

Samenloop met recidiveregeling, strafrechtelijke sancties of andere
maatregelen
Onderzoeksvraag 16.1
Hoeveel kandidaten hebben zowel met het alcoholslotprogramma als met
de recidiveregeling of met strafrechtelijke sancties m.b.t. het rijbewijs (rijbewijs van rechtswege ongeldig en/of (on)voorwaardelijk rijontzegging) te
maken?
Onderzoeksvraag 16.3
Hoe gaan kandidaten om met eventuele samenloop?
Onderzoeksvraag 16.4
Leidt samenloop tot probleem? Zo ja, welke? (zoals vertraging van deelname, e.d.)
Samenloop recidiveregeling
Samenloop met de recidiveregeling komt niet vaak voor, maar is wel een aantal
keren voorgevallen en dit zijn ook lastige situaties: deelnemer is begonnen aan het
alcoholslotprogramma, komt op de strafzitting en daar wordt rekening gehouden
met deelname aan het alcoholslotprogramma (het rijbewijs wordt niet ingehouden
en een korte OBM van 2 maanden volgt, omdat anders het ASP eindigt). Later krijgt
de deelnemer een brief toegestuurd dat de recidiveregeling van toepassing is en dat
het rijbewijs van rechtswege ongeldig wordt verklaard, vanwege een onherroepelijke veroordeling van wellicht hetzelfde feit van rijden onder invloed van alcohol. Deze situatie is lastig uit te leggen aan de deelnemer, omdat de deelnemer niet bekend is met het feit dat hij/zij een eerste punt in het kader van de recidiveregeling
heeft. Er wordt immers na het behalen van het eerste punt geen waarschuwingsbrief verzonden.
De deelnemer kan hier niet tegen in beroep gaan omdat dit een toepassing is van
een wettelijke regeling onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van VenJ.
Indien een dergelijke samenloop zich voordoet wordt het CBR in een later stadium
op de hoogte gesteld dat de betrokkene onder de recidiveregeling valt, waardoor
een deelnemer aan het alcoholslotprogramma (na een aantal weken) alsnog uit het
programma moet. Hier is ruimte voor verbetering van systeemtechnische aard.
Wenselijk is dat dergelijke gevallen vooraf worden gefilterd.
Uit interviews met medewerkers van het Openbaar Ministerie volgt dat de geïnterviewden de samenloop van deelname aan het alcoholslotprogramma en de van
rechtswege ongeldig verklaring van het rijbewijs op grond van de recidiveregeling
ernstige verkeersdelicten ongelukkig vinden. Omdat hierdoor deelnemers aan het
alcoholslotprogramma als gevolg van die ongeldig verklaring uit het programma
worden verwijderd, terwijl doorgaans al aanmerkelijke kosten tot deelname aan dat
programma zijn gemaakt. Ook wordt door de geïnterviewden aangegeven dat de
wetgever hiermee twee volstrekt verschillende gevolgen aan rijden onder invloed
verbindt. Immers kan men via het bestuursrecht mobiel blijven door het volgen van
het programma en via het strafrecht wordt het onmogelijk gemaakt om aan het
verkeer deel te nemen. Ook niet onder gecontroleerde omstandigheden zoals bij het
alcoholslotprogramma. Bovendien beoogt de recidiveregeling evenals het alcoholslotprogramma het voorkomen van recidive.
Samenloop strafrechtelijke sancties
Samenloop met de strafrechtelijke sancties vindt plaats in het begin van het proces,
waar immers het rijbewijs strafrechtelijk is ingevorderd en ingehouden en na een

Pagina 91 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

mededeling door de politie aan het CBR ook een bestuursrechtelijke deelname aan
ASP volgt. Deelnemers zijn dan terughoudend om te starten aan het alcoholslotprogramma. Zij zijn zich bewust van het feit dat oplegging van een onvoorwaardelijke
rijontzegging kan leiden tot beëindiging van het alcoholslotprogramma en dat na
afloop van de rijontzegging het alcoholslotprogramma opnieuw gestart dient te worden (waarbij alle gemaakte kosten voor rekening van de deelnemer zijn). Dit leidt
echter wel tot vertraging in deelname omdat op de uitspraak van de rechter gewacht moet worden.
Het kan echter voorkomen dat een deelnemer start aan het alcoholslotprogramma,
op zitting komt en het rijbewijs wordt ingehouden. Door inhouding en een OBM
wordt het alcoholslotprogramma beëindigd en de deelnemer kan na de periode van
invordering opnieuw beginnen aan het alcoholslotprogramma en alle kosten opnieuw
maken. Dergelijke gevallen komen niet vaak voor.
Om deze samenloop met de strafrechtelijke sancties te voorkomen is het strafvorderingsbeleid per 1 januari 2014 naar onvoorwaardelijke rijontzegging van 2 maanden
voor first offenders verlaagd als de betrokkene kan aantonen dat hij/zij echt
wil/gaat deelnemen. Deze 2 maanden is gebaseerd op de termijn tussen moment
van aanhouding en daadwerkelijke deelname. Op deze wijze kan de betrokkene
deelnemen aan het alcoholslotprogramma zonder dat de rijontzegging in de weg zit
of zorgt voor vertraging tot deelname. De rechters houden er in de regel rekening
met deelname aan het alcoholslotprogramma, mits de betrokkene aantoont dat hij
deelneemt aan het alcoholslotprogramma. Zie ook onderzoeksvraag 17.1.
Door de samenloop van het alcoholslotprogramma met strafrechtelijke sancties bestaat bij sommige geïnterviewde medewerkers binnen het OM twijfel over de vraag
in hoeverre het strafrecht naast het bestuursrecht toegevoegde waarde heeft, omdat de aanleiding hetzelfde verkeersmisdrijf van rijden onder invloed betreft. De
standpunten van de geïnterviewde medewerkers van het Openbaar Ministerie verschillen hierin. Sommige geïnterviewden vinden dat het strafrecht naast het alcoholslotprogramma wel degelijk toegevoegde waarde heeft. Naast het programma wordt
ook het rijbewijs ingevorderd en ingehouden en dient daarmee een preventief en
repressief doel. Voorts wordt een oproep om je vanwege je gedrag voor de rechter
of de officier van justitie te verantwoorden doorgaans als ingrijpend ervaren.
Ook is er discussie over andere situaties. Bijvoorbeeld die gevallen waarbij onder
invloed wordt gereden en een ongeval wordt veroorzaakt zouden ten alle tijden in
het strafrecht moeten worden afgedaan.
Andere geïnterviewden vinden dat het strafrecht geen toegevoegde waarde heeft.
Met uitzondering van wellicht van bovengenoemde situatie van verkeersongevallen
onder invloed. Eén geïnterviewde heeft aangegeven dat het strafrecht anders dan
het bestuursrecht ruimte biedt om met de persoonlijke omstandigheden van de
verdachte rekening te houden om zo de juiste beoordeling op maat te maken. Daar
kan rekening worden gehouden met de dader en de persoonlijke omstandigheden.
Alle geïnterviewden zijn eensgezind over feit dat het strafrecht zicht moet blijven
houden op delicten van rijden onder invloed i.v.m. eventuele recidive vaststelling en
het daarmee samenhangende strafvorderingsbeleid bij volgende zaken.

Pagina 92 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Onderzoeksvraag 16.2
Welke maatregelen (m.b.t. kentekenbewijs of voertuig), die zijn opgelegd
tijdens het alcoholslotprogramma, hebben geleid tot het tijdelijk niet kunnen deelnemen aan het alcoholslotprogramma? Hoeveel deelnemers hadden hiermee te maken?
Onderzoeksvraag 16.3
Hoe gaan kandidaten om met eventuele samenloop?
Onderzoeksvraag 16.4
Leidt samenloop tot probleem? Zo ja, welke? (zoals vertraging van deelname, e.d.)
De data en statistieken van de RDW laten zien dat vanaf december 2011 tot en met
eind juli 2014 er 184 gevallen zijn geweest waarbij sprake was van samenloop met
maatregelen met betrekking tot het kentekenbewijs of het voertuig. De RDW kan
niet herleiden of in deze gevallen heeft geleid tot een (tijdelijke) beëindiging van het
alcoholslotprogramma. De RDW kan namelijk gegevens herleiden op kenteken en
niet op de deelnemer. Voor geschorste voertuigen en WOK status gaat het om het
tijdelijk niet kunnen gebruiken van het voertuig. Export, gestolen en gesloopt zijn
redenen voor overbouw van een slot, maar het zegt niets over de deelname aan
alcoholslotprogramma.
In de meeste gevallen (140 van de 184) was het voertuig geschorst. Zie onderstaande tabel met redenen van samenloop.
Aantal
(gedeeltelijk) geschorst door RDW

140

voertuig voldoet niet aan technische eisen (WOK)

26

export

9

voertuig gestolen

1

gesloopt door erkend bedrijf, KR 37.4

5

gesloopt door niet erkend bedrijf, KR 37.4

1

Totaal

184

Tabel 21: samenloop door maatregelen met betrekking tot voertuig of kentekenbewijs

Pagina 93 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.17

Gevolgen van het alcoholslotprogramma voor het strafvorderingsbeleid en
strafopleggingsbeleid
Onderzoeksvraag 17.1
Wordt er veel verweer gevoerd op zitting onder verwijzing naar het alcoholslotprogramma? Hoe is de rechter daarmee omgegaan in het Promisvonnis? Leidt deelname aan het alcoholslotprogramma tot strafvermindering in strafrechtelijke procedure (lagere boetes, voorwaardelijke in plaats
van onvoorwaardelijke rijontzegging)? Welke verweren zijn er zoal gevoerd
en wat was het effect ervan op de straftoemeting?
Ja, er wordt veel verweer gevoerd op zitting onder verwijzing naar het alcoholslotprogramma. Betrokkenen voeren het verweer dat ze het als een dubbele bestraffing
(ne bis in idem) ervaren en er wordt vaak beroep gedaan op de hoge kosten die het
alcoholslotprogramma met zich meebrengt. Er zijn advocaten die betogen dat het
ASP beschouwd moet worden als straf (hoogte kosten, duur van het programma en
flinke tijdsinvestering door deelnemers e.d.). Naast het ASP volgt tegen de betrokkene nog een strafrechtelijke procedure (geldboete en/of OBM) met de dezelfde
aanleiding, namelijk rijden onder invloed. Dit verweer wordt vaak gevoerd. Het OM
neemt als standpunt in dat het “Ne bis in idem”-beginsel zich beperkt tot het strafrecht en bestuurlijke boeten en het ASP valt daar niet onder. Bovendien is het ne bis
in idem beginsel geen algemeen rechtsbeginsel, het geldt immers alleen in het strafrecht. Er zijn echter zaken waarin de rechter oordeelde dat het wel een algemeen
rechtsbeginsel is en het OM als gevolg daarvan niet ontvankelijk verklaarde. In deze
gevallen gaat het OM in hoger beroep.
Zowel het OM als de rechter houdt rekening met het feit dat er een alcoholslotprogramma is opgelegd, zowel in het opleggen van een rijontzegging als in het vaststellen van de hoogte van de boete. Dit volgt ook uit het vragenlijstonderzoek dat is
uitgezet onder rechtbanken en hoven:
Deelname aan het alcoholslotprogramma leidt tot strafvermindering in
strafrechtelijke procedures: lagere boetes en/of voorwaardelijke in plaats
van onvoorwaardelijke rijontzegging
Deelname aan het alcoholslotprogramma leidt tot de strafzaak wordt gevonnist met schuldigverklaring zonder oplegging van straf
Deelname aan het alcoholslotprogramma leidt tot de strafzaak wordt gevonnist door niet ontvankelijk verklaring van het Openbaar Ministerie in de
strafvervolging
Deelname aan het alcoholslotprogramma heeft geen invloed op de afloop
Dat wisselt sterk: soms heeft deelname aan het alcoholslotprogramma wel
invloed en soms niet
Geen ervaringen mee
Totaal

Aantal

Perc.

56

71%

2

3%

1

1%

1

1%

10

13%

9

11%

79

100%

Tabel 22: invloed van het alcoholslotprogramma op afloop van de stafzaak

Ongeveer 70% van de geënquêteerden heeft aangegeven dat deelname aan het
alcoholslotprogramma leidt tot strafvermindering in strafrechtelijke procedures (lagere boetes en/of voorwaardelijke in plaats van onvoorwaardelijke rijontzegging15).
Een voorwaarde hierbij is dat er wel bewijs van deelname overhandigd dient te worden tijdens de zitting.
15

Een onvoorwaardelijke rijontzegging zorgt ervoor dat deelname aan het alcoholslotprogramma niet
mogelijk is, omdat een rijontzegging meebrengt dat het rijbewijs ongeldig is en dan mag niet meer worden
gereden ook niet met een alcoholslot met een voorwaardelijke rijontzegging heeft de betrokkene een
proeftijd van 2 jaar, welke gelijk staat aan de lengte van deelname aan het alcoholslotprogramma.
Pagina 94 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Ook bij klaagschriften die worden ingediend bij de raadkamer van de rechtbank
tegen invordering/inhouding van het rijbewijs wordt om teruggave verzocht om te
kunnen deelnemen aan alcoholslotprogramma. Teruggave volgt wanneer aannemelijk wordt dat het CBR de maatregel heeft opgelegd. Uitzonderingen hierop zijn de
zaken waarbij sprake is van (meervoudige) recidive of ernstige verkeersongevallen.
Argumenten voor strafvermindering bij het volgen van het alcoholslotprogramma
(lagere boetes en/of voorwaardelijke in plaats van onvoorwaardelijke rijontzegging):
Een geldboete heeft geen meerwaarde, omdat de verdachte al het alcoholslotprogramma moet betalen, wat hoge kosten met zich meebrengt;
De betrokkene is reeds gestart met het alcoholslotprogramma waarvoor
men het rijbewijs nodig heeft. Het opleggen van een onvoorwaardelijke rijontzegging wordt in dit geval ervaren als een maatregel met verregaande
consequenties;
Teruggave van het rijbewijs draagt zorg voor een snellere start van het alcoholslotprogramma;
Het alcoholslotprogramma wordt gezien als een zware ingreep;
Het alcoholslotprogramma heeft ook een recidivebeperkende werking;
Het alcoholslotprogramma wordt ervaren als een dubbele bestraffing, ondanks dat bekend is dat het een bestuursrechtelijke maatregel betreft.
Bovendien is door de rechtbanken en hoven meerdere malen opgemerkt dat het een
goed instrument is, maar wel voor recidivisten of zware overtreders.
Onderzoeksvraag 17.2
Heeft deelname aan het alcoholslotprogramma invloed gehad op de uitspraak van andere zaken (waarin een rijontzegging kan worden gevorderd/opgelegd) van de betreffende deelnemer? Ofwel, wordt er rekening
gehouden met het feit dat een deelnemer het alcoholslotprogramma volgt?
(vergelijking uitspraak situatie voor en na de invoering van het alcoholslotprogramma)
Nee, wellicht op termijn.
Onderzoeksvraag 17.3
Zijn er bewijsproblemen bij artikel 9 WVW 1994-zaken? Zijn sepots en vrijspraken, door onvoldoende kwaliteit van pvb's en/of onvolledige dossiers
van het CBR, vaak voorgekomen? Zo ja, wat was onvoldoende/onvolledig?
Sepots en vrijspraken komen niet zo zeer voor door onvoldoende kwaliteit van pvb’s
en/of onvolledige dossiers van het CBR. In de regel zijn de processen-verbaal van
voldoende kwaliteit. Het dossier van het CBR maakt geen onderdeel uit van het
strafdossier. Echter is niet altijd bekend of er een ASP is opgelegd. Aanvullende
informatie kan worden opgevraagd bij het CBR. Als bij het Openbaar Ministerie van
tevoren bekend is dat de zaak waarschijnlijk niet tot veroordeling zal kunnen leiden
(door ontbrekende documenten), zal de zaak niet aan de rechter worden voorgelegd
omdat hierbij de verwachting is dat de verdachte zal worden vrijgesproken.
Sepots/vrijspraken komen vaak voor bij artikel 9, lid 2 WVW1994 zaken (rijden met
een ongeldig verklaard rijbewijs) door bewijsproblemen. In dergelijke gevallen moet
namelijk vast staan dat de betrokkene op de hoogte was dat hij/zij niet mocht rijden
(op de hoogte van de ongeldigverklaring van het rijbewijs). Dit kan het OM bewijzen
wanneer het CBR de opgelegde maatregel in persoon betekent. Dit houdt in dat het
document door de persoon zelf in ontvangst genomen moet zijn. Indien het docu-

Pagina 95 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

ment niet is betekend in persoon, bestaat twijfel over de vraag of de betrokkene op
de hoogte is.
Onderzoeksvraag 17.4
Heeft de verplichting tot doorgeleiding van het rijbewijs ex artikel 164, lid
6 WVW1994 tot problemen geleid bij de betrokkene, in die gevallen waarbij
de raadkamer n.a.v. een klaagschrift heeft beslist tot teruggave en de officier van justitie vanwege deze bepaling niet kon overgaan tot daadwerkelijke teruggave aan de rijbewijshouder? Zijn er onduidelijkheden bij de betrokkene over de genoemde doorgeleiding?
Nee, dit proces is goed ingericht. De betrokkenen krijgen een brief waarin is vermeld dat het rijbewijs wordt doorgestuurd naar het CBR in het kader van het alcoholslotprogramma. Dit betekent geen fysieke teruggave van het rijbewijs en betekent vooralsnog dat de betrokkene niet mag rijden, omdat hij immers op grond van
de beschikking van het CBR te maken heeft met het feit dat alle categorieën op het
rijbewijs ongeldig zijn verklaard tot het moment waarop aan hem een nieuw rijbewijs is afgegeven met code 103. Tijdens de zitting wordt dit ook gecommuniceerd.

Pagina 96 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

D.18

Effect van het alcoholslotprogramma op de verkeersveiligheid
Onderzoeksvraag 18.1
Wat is de ontwikkeling van het aantal alcoholgerelateerde verkeerslachtoffers na invoering van het alcoholslotprogramma t.o.v. van gemiddeld aantal
alcoholgerelateerde verkeersslachtoffers van de afgelopen vijf jaar?
Momenteel is er nog geen informatie beschikbaar over de effecten van de invoering
van het alcoholslotprogramma op de verkeersveiligheid: rapportages en onderzoeken beschrijven veelal de situatie tot en met 2011. Daarnaast is het effect op het
aantal slachtoffers niet te meten met de huidige registratie van alcoholongevallen,
omdat van de laatste jaren niet bekend is wat de registratiegraad van het aantal
(alcohol)ongevallen is. Ook omdat een afname in het aantal ongevallen in de registratie niet per definitie betekent dat het effect is geweest van het alcoholslotprogramma. In de afgelopen jaren zijn namelijk ook andere maatregelen ingezet om de
verkeersveiligheid te verbeteren. Daarmee is het op dit moment niet mogelijk om de
effecten objectief te onderbouwen. Wel zijn indicatoren onderzocht aan de hand van
de navolgende bronnen die als voormeting beschouwd kunnen worden:
Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Thuiskomen 2011:
een overzicht van de monitoringsresultaten van de verkeersveiligheidscampagnes in 2009-2001, concept, 19 november 2012 (eind mei 2013 volgt de
definitieve versie);
Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart, PROV: Periodiek Regionaal
Onderzoek Verkeersveiligheid, 31 augustus 2012;
Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid, Factsheet Rijden
onder invloed van alcohol: december 2011;
DRUID (Driving Under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines)
(2012);
Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Rijden onder invloed
in Nederland in 2002-2011: ontwikkeling van het alcoholgebruik van automobilisten in weekendnachten, december 2012;
Rijden onder invloed in Nederland in 2002-2013 (Min IenM 08-2014).
Thuiskomen 2011 (BOB-campagne(s)):
Belangrijkste conclusies
In dit onderzoek zijn de campagneresultaten van de BOB-campagne geëvalueerd,
toegespitst op bereik, waardering, kennis, houding en zelfgerapporteerd gedrag. De
genoemde resultaten zijn die onder het algemeen publiek. De algemene doelstelling
van de campagne is: Bob moet bijdragen aan het bevestigen, bestendigen en/of
verbeteren van het goede gedrag (alcoholvrij rijden) van de grote groep die dat nu
al doet. Doorgaans geldt dat de respondenten de BOB-campagne goed kennen (bereik), zeer tevreden zijn over de campagnes (waardering) en dat de bewustwording
hierdoor wordt vergroot (kennis). Ook handelt men hierdoor vaker positief (houding
en zelfgerapporteerd gedrag), bijvoorbeeld door vooraf afspraken te maken wie de
BOB is. Dit alles leidt doorgaans tot een afname van het drankgebruik in het verkeer. De subjectieve pakkans wordt wel lager ervaren door de respondenten: ruim
20% achtte de pakkans in 2007/2008 (zeer) groot, terwijl dit in 2009/2010 5% is.
Periodiek Regionaal Onderzoek Verkeersveiligheid 2011
Belangrijkste conclusies
Het landelijke beeld van het rijden onder invloed van alcohol komt in 2011 in grote
lijnen overeen met het beeld uit 2009. Ook in 2011 rijdt 5% van de automobilisten
weleens onder invloed van alcohol. Verreweg het belangrijkste motief voor automo-

Pagina 97 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

bilisten om niet onder invloed van alcohol te rijden, is veiligheid. In 2011 is in vergelijking met 2009 het aandeel automobilisten dat zich kan voorstellen dat er situaties zijn waarin men gaat autorijden na consumptie van drie of meer glazen alcohol
gelijk gebleven. Het meest genoemde argument om dit te doen is dat men geen
keuze heeft en nog met de auto naar huis moet. Alcoholcontroles of maatregelen die
worden getroffen als gevolg van alcoholgebruik zijn niet getoetst bij de weggebruikers. Het is niet bekend in hoeverre er draagvlak is voor deze verkeersveiligheidsmaatregelen.
Rijden onder invloed van alcohol (SWOV-Factsheet, 12-2012)
Belangrijkste conclusies
Rijden onder invloed van alcohol levert gevaar op voor de verkeersveiligheid. In
Nederland geldt als wettelijke limiet voor beginnende bestuurders een bloedalcoholgehalte (BAG) van 0,2 promille en voor de overige bestuurders een BAG van 0,5
promille. De belangrijkste risicogroepen van rijden onder invloed van alcohol zijn
jonge mannen en zware drinkers. Het aandeel bestuurders onder invloed van alcohol in Nederland daalt alleen in de groep relatief lichte drinkers en niet bij de zware
drinkers, die zo’n hoog risico hebben dat ze het overgrote deel van de ongevallen
veroorzaken. Vooral maatregelen zoals meer toezicht op zware drinkers en de invoering van een alcoholslotprogramma voor deze groep kunnen de verkeersveiligheid ten goede komen. Dit geldt ook voor aselecte politiecontroles, mits de subjectieve pakkans voor bestuurders voldoende groot is.
In de SWOV-factsheet is ook geschat hoeveel slachtoffers er zijn door alcohol in het
verkeer. Op basis van het aantal geregistreerde slachtoffers van alcoholongevallen
is te zien dat ongeveer 7% tot 10% van de ernstige slachtoffers (doden of ziekenhuisgewonden) alcoholslachtoffers betreft. Dat aandeel is sinds 1993 redelijk constant gebleven. Het werkelijke aandeel alcoholslachtoffers ligt naar verwachting een
stuk hoger, omdat de politie niet in alle gevallen een alcoholtest uitvoert. De SWOV
heeft dit werkelijke aandeel geschat op basis van de trend in het rijden onder invloed in weekendnachten en de risicocijfers naar BAG-klassen. De uitkomst van de
schatting is dat ongeveer 20% van de verkeersdoden in Nederland gerelateerd is
alcohol, al dan niet in combinatie met drugs.
DRUID (Driving Under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines) (2012)
DRUID betreft een ziekenhuisstudie die in het kader van het Europese onderzoeksproject DRUID in Nederland is uitgevoerd. In deze studie zijn in de periode 20072009 186 ernstig gewonde automobilisten in drie Nederlandse ziekenhuizen getest
op het gebruik van alcohol en andere psychoactieve stoffen. Hiervan bleek 28% een
bloed-alcoholgehalte te hebben boven de wettelijke limiet van 0,5 promille. Deze
studie kan als voormeting gebruikt worden om te evalueren of de invoering van het
alcoholslotprogramma ook effect heeft op het aandeel ernstig verkeersgewonden die
meer alcohol in hun bloed hebben dan wettelijk is toegestaan. Voor de DRUIDstudie is op korte termijn echter geen vervolg voorzien.
Rijden onder invloed in Nederland in 2002 - 2011 (Min I&M) 12-2012)
Belangrijkste conclusies
In 2011 komt het totale percentage overtreders uit op 2,4 procent. Dat is gelijk aan
het percentage in 2010. In 2008 was nog 2,9 procent van de bestuurders in overtreding. Sinds de introductie van de Bob-campagne in 2002 is een trendmatige daling te zien van het percentage overtreders, van 4,1 procent naar 2,4 procent. Het
aandeel bestuurders met een promillage van minder dan 0,2 neemt ondertussen
toe. Het percentage nuchtere bestuurders of bestuurders met zeer weinig alcohol
op, bedroeg in 2002 91,1 procent, in 2011 is dat 93,6 procent.
Pagina 98 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

Mannen zijn vaker in overtreding dan vrouwen: in 2011 respectievelijk 2,8 en 1,6
procent. Zowel onder mannen als vrouwen zijn bestuurders van 35 tot 49 jaar het
vaakst in overtreding. Bij de mannen gaat het om 3,4 procent en bij vrouwen om
2,1 procent.
In 2011 heeft 4,2 procent van de beginnende bestuurders teveel gedronken (0,2
promille of meer). In 2010 was dit 4,5 procent en hiermee is vanaf 2007 het percentage beginnende overtreders elk jaar afgenomen. In 2011 is het percentage
overtreders onder ervaren bestuurders vergelijkbaar met dat in 2010. Ten opzichte
van 2007 en 2008 gaat het om relatief sterke afnames.
Mannelijke beginnende bestuurders vanaf 25 jaar zijn in 2011 het vaakst in overtreding (8,0 procent). Ook bij de vrouwen is het aantal overtreders het grootst onder
de bestuurders van 25 jaar of ouder. Het gaat om 2,9 procent en in vergelijking met
voorgaande jaren is dit een behoorlijk afname. De jongste beginnende bestuurders
(zowel mannen als vrouwen) zijn het minst vaak in overtreding. Dit is sinds 2007 al
het geval.
In 2011 is bij mannelijke ervaren bestuurders het percentage overtreders het
hoogst onder bestuurders van 35 tot 49 jaar. Bij vrouwelijke ervaren bestuurders is
het aandeel overtreders eveneens het hoogst in deze leeftijdscategorie.
Rijden onder invloed in Nederland in 2002-2013 (Min IenM 08-2014)
Belangrijkste conclusies
In 2013 komt het percentage overtreders uit op 1,8 procent. Dat is een daling ten
opzichte van 2011, toen dit nog 2,1 procent was. Voor het eerst sinds er stelselmatig wordt gemeten komt het percentage hiermee onder de 2 procent. Sinds 2002 is
een trendmatige daling te zien van het percentage overtreders, van 4,1 procent
naar 1,8 procent. Het aandeel bestuurders met een promillage van minder dan 0,2
neemt ondertussen toe. Het percentage nuchtere bestuurders of
bestuurders met zeer weinig alcohol op, bedroeg in 2002 91,1 procent, in 2013 is
dat 94,9 procent.
In 2013 heeft 2,5 procent van de beginnende bestuurders teveel gedronken, terwijl
dit in 2011 nog 3,6 procent was. Ook onder ervaren bestuurders nam het percentage overtreders af: van 2,2 naar 1,9 procent in 2013.
Instroom van (zwaardere) ongevallen in combinatie met het gebruik van alcohol of
een ander drogerende middel
Via het Openbaar Ministerie is de instroom van (zwaardere) ongevallen in combinatie met het gebruik van alcohol of een ander drogerende middel achterhaald (combinaties van artikel 6 WVW94 en artikel 8 WVW94 (dodelijke ongevallen/zwaar gewonden waarbij alcohol of een ander drogerende middel in het spel was)):
2009: 95 (zwaardere) ongevallen;
2010: 78 (zwaardere) ongevallen;
2011: 79 (zwaardere) ongevallen.
In hoeverre de situatie in 2009 een eenmalige negatieve uitschieter is of 2010 en
2011 de eerste signalen zijn voor een dalende trend is op dit moment nog niet aan
te geven. Bovendien zijn deze cijfers niet betrouwbaar omdat de politie lang niet in
alle gevallen een alcoholtest uitvoert (zie ook de SWOV-factsheet).

Pagina 99 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

D.19

Effect van het alcoholslotprogramma op het gedrag van deelnemers
Onderzoeksvraag 19.1
Wat is de ontwikkeling van het gedrag van de deelnemers gedurende alcoholslotprogramma (internalisering gewenst gedrag)? Vinden deelnemers
het makkelijk om niet te drinken als ze rijden? Neemt het aantal positieve
ademtesten af? Neemt het aantal geweigerde/niet uitgevoerde ademtesten
af?
In het vragenlijstonderzoek zijn de onderstaande drie stellingen voorgelegd aan de
respondenten (deelnemers van het alcoholslotprogramma) en gevraagd is of deze
voor hen van toepassing waren:
1. Het werd door het alcoholslot makkelijker om zonder alcohol te rijden;
2. Doordat ik een alcoholslot had, koos ik vaker voor een ander vervoersmiddel;
3. Door het alcoholslot ben ik ook minder gaan drinken als ik niet hoef te rijden:
- 47 van de 194 respondenten heeft aangegeven dat door het alcoholslot het
gemakkelijker is om zonder alcohol te rijden (24%);
- 51 van de 194 respondenten koos door het alcoholslot een ander vervoersmiddel (26%);
- 39 van de 194 respondenten geeft aan minder te drinken, ook wanneer
hij/zij niet hoeft te rijden (20%);
- voor 99 van de 194 respondenten was geen van de bovenstaande uitspraken van toepassing (50%).
De vraag of het alcoholslotprogramma zal slagen in haar doel (om bestuurders bewust te maken dat alcohol drinken en rijden niet samengaan) is ook gesteld aan de
respondenten. De meerderheid van de respondenten is positief in hun inschatting
van de effectiviteit van het alcoholslotprogramma. De helft (40 van de 81 respondenten) denkt dat het programma er (waarschijnlijk) in zal slagen om bestuurders
bewust te maken dat alcohol drinken en rijden niet samengaan. De overige respondenten zijn er twijfelachtig over of denken dat het alcoholslotprogramma niet gaat
slagen in haar doel. Wanneer het de respondent zelf betreft denkt 65% (52 van de
80 respondenten) dat men door deel te nemen aan het programma (waarschijnlijk)
bewust wordt dat het alcohol drinken en rijden niet samengaan.
Uit interviews met deelnemers is ook gebleken dat door het alcoholslot:
het bewustzijn met betrekking tot het gebruik van alcohol is verhoogd (11
van de 20 geïnterviewden);
het overmatig nuttigen van alcohol niet meer mogelijk is (5 van de 20 geïnterviewden);
deelnemers geen risico willen nemen om verkeerd te blazen vanwege de
consequenties die eraan verbonden zijn en dus helemaal niet meer drinken
wanneer ze met de auto zijn (4 van de 20 geïnterviewden);
bewustwording met betrekking tot de restwaarde van de volgende dag is
verhoogd (3 van de 20 geïnterviewden).
Uit de registratiedata van het CBR is het aantal positieve ademtesten en het aantal
geweigerde/genegeerde hertesten geanalyseerd. In onderstaande tabel is het percentage uitlezingen weergegeven verdeeld naar het aantal maanden dat een betrokkene deelneemt aan het alcoholslotprogramma. Omdat in de eerste twee periodes het aantal deelnemers en dus het aantal uitlezingen, nog niet erg hoog was

Pagina 100 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

mrt '12 tm mei '12

jun '12 tm aug '12

sep '12 tm nov '12

dec '12 tm feb '13

mrt '13 tm mei '13

jun '13 tm aug '13

sep '13 tm nov '13

dec '13 tm feb '14

mrt '14 tm mei '14

jun '14 tm jul '14

0-3 maanden

jan '12 tm feb '12

(vanwege de aanloopperiode die het alcoholslotprogramma met zich meebrengt),
laten we die buiten beschouwing.

0%

10%

6%

6%

9%

7%

9%

7%

7%

7%

19%

0%

7%

4%

9%

6%

6%

4%

5%

5%

12%

0%

5%

8%

6%

9%

4%

4%

5%

12%

0%

7%

7%

10%

7%

4%

5%

17%

5%

3-6 maanden
7-9 maanden
10-12 maanden
13-15 maanden

5%

7%

6%

5%

8%

16-18 maanden

4%

5%

5%

5%

8%

19-21 maanden

0%

7%

1%

4%

12%

2%

3%

6%

0%

20%

22-24 maanden
25-27 maanden
28-30 maanden

0%

Tabel 23: percentage uitlezingen met een positieve ademtest

Wanneer de overige periodes worden beschouwd is er niet een duidelijk verschil te
zien in het percentage uitlezingen met een te hoge waarden tussen de verschillende
perioden van deelname aan het alcoholslotprogramma.

0%

8%

9%

10%

0%

5%

8%

0%

3%

jun '14 tm jul '14

16%

mrt '14 tm mei '14

11%

dec '13 tm feb '14

17%

sep '13 tm nov '13

21%

jun '13 tm aug '13

50%

mrt '13 tm mei '13

13-15 maanden

dec '12 tm feb '13

10-12 maanden

sep '12 tm nov '12

7-9 maanden

jun '12 tm aug '12

3-6 maanden

mrt '12 tm mei '12

0-3 maanden

jan '12 tm feb '12

De registratiedata van het CBR is ook geanalyseerd op geweigerde, genegeerde of
gemiste hertesten. Onderstaand zijn de resultaten hiervan weergegeven:

15%

13%

9%

7%

8%

9%

6%

4%

3%

4%

4%

6%

8%

10%

7%

6%

4%

4%

8%

5%

4%

4%

3%

5%

4%

5%

5%

3%

4%

3%

16-18 maanden

6%

5%

4%

3%

3%

19-21 maanden

0%

7%

3%

3%

5%

0%

1%

3%

22-24 maanden
25-27 maanden
28-30 maanden

0%

4%
67%

Pagina 101 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

Tabel 24: percentage uitlezingen met een genegeerde/geweigerde/gemiste herhaaltesten

Maximaal mogen er tijdens het alcoholslotprogramma vier of meer foutieve hertesten zijn geregistreerd, hetzij wegens het niet uitvoeren van één of meer hertesten,
hetzij omdat door het alcoholslot bij één of meer hertesten een ademalcoholgehalte
is gemeten hoger dan 0,2‰.
Ook hier worden de eerste twee perioden buiten beschouwing gelaten omdat in de
deze perioden het aantal deelnemers en dus het aantal uitlezingen nog niet erg
hoog was (vanwege de aanloopperiode dat het alcoholslotprogramma met zich
meebrengt). Uit de resultaten is te zien die het aantal geweigerde (genegeerde of
gemiste) herhalingsverzoeken terugloopt naarmate de deelnemer langer deelneemt
aan het alcoholslotprogramma.
Wanneer een deelnemer start met het alcoholslotprogramma wordt het zware uitleesregime gehanteerd. Dit betekent dat het slot elke 46 dagen moet worden uitgelezen. Indien de deelnemer zich aan de 'spelregels'16 houdt, gebaseerd op de resultaten van de starttesten, kan de deelnemer in het lichte regime terecht komen: het
uitlezen elke 92 dagen. Als bij de uitleesperiode van 92 dagen blijkt dat de deelnemer niet aan de spelregels voldoet, wordt de uitleesperiode weer vastgesteld op 46
dagen. Het verloop van het regime is te zien in onderstaande tabel.
maanden in ASP
<1 maand
1 maand
2 maanden
3 maanden
4 maanden
5 maanden
6 maanden
7 maanden
8 maanden
9 maanden
10 maanden
11 maanden
12 maanden
13 maanden
14 maanden
15 maanden
16 maanden
17 maanden
18 maanden
19 maanden
20 maanden
21 maanden
22 maanden
23 maanden
24 maanden
25 maanden
26 maanden
27 maanden
28 maanden
29 maanden

16

aantal
uitlezingen
54
4825
3728
988
4188
2536
615
833
2106
398
852
1735
205
829
1168
170
806
676
146
757
313
62
683
54
4
15
15
0
1
0

aantal
licht
0
0
0
0
1
1
6
799
2099
378
802
1725
188
801
1148
158
777
652
138
735
292
54
671
28
3
2
15
0
1
0

aantal
zwaar
54
4825
3728
988
4187
2535
609
34
7
20
50
10
17
28
20
12
29
24
8
22
21
8
12
26
1
13
0
0
0
0

Deelnemers dienen een zwaarder regime te volgen indien:
- bij de laatste uitlezing in de eerste periode van zes maanden van het alcoholslotprogramma is gebleken
dat er bij de starttest maximaal driemaal een blaaspoging is geregistreerd hoger dan 0,2‰ (88 ug/l);
- bij een uitlezing in de tweede periode van zes maanden is gebleken dat er bij de starttest maximaal
tweemaal een blaaspoging is geregistreerd hoger dan 0,2‰ (88 ug/l);
- bij een uitlezing in de derde periode van zes maanden is gebleken dat er bij de starttest maximaal
eenmaal een blaaspoging is geregistreerd hoger dan 0,2‰ (88 ug/l);
- bij een uitlezing in de vierde periode van zes maanden, dan wel bij de laatste uitlezing tijdens een
verlenging, is geen blaaspoging geregistreerd hoger dan 0,2‰ (88 ug/l).
Pagina 102 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3)| 19 november 2014

30 maanden

0

0

0

Tabel 25: aantallen in licht en zwaar regime tov het aantal maanden deelname aan het alcoholslotprogramma

Uit de bovenstaande tabel volgt dat de deelnemers zich goed aan de spelregels
houden. Al snel na de eerste 46 dagen komt het grootste deel van de deelnemers in
het lichte regime terecht. Na ongeveer het eerste half jaar zit nog slechts nog een
klein aantal deelnemers in het zware regime.
Onderzoeksvraag 19.2
Wat is het effect van het alcoholslotprogramma op recidive, tijdens alcoholslotprogramma en na afloop?
Recidive tijdens en na afloop van het alcoholslotprogramma (2 jaar) is op dit moment nog niet te bepalen. Om vast te kunnen stellen of er sprake is van het opnieuw plegen van alcoholverkeersdelicten dienst eerst enige tijd te worden gewacht.
Na afloop van deze periode kan pas worden vastgesteld of er sprake is geweest van
recidive. Eind 2014 worden de eerste recidivecijfers van ASP-deelnemers tijdens de
looptijd van het alcoholslotprogramma verwacht. In 2018 zijn naar verwachting de
eerste recidivecijfers (2022 het eindrapport) van ASP-deelnemers in de jaren 2012
t/m 2016 bekend: welk deel recidiveert binnen twee jaar na afronding van het programma?
Vooruitlopend hierop is door het WODC (Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum) een 'nulmeting' gedaan van de recidive onder personen die vergelijkbaar zijn met de kandidaat-deelnemers aan het alcoholslotprogramma (Blom,
201217). Op deze manier is een base rate vastgesteld: het normale recidiveniveau
waartegen in een later stadium de recidive van de feitelijke deelnemers kan worden
afgezet. Het onderzoek schetst een beeld van de achtergrondkenmerken en strafrechtelijke recidive van personen uit de doelgroep van het ASP, de LEMA en de EMG.
In het rapport wordt ingegaan op de volgende achtergrondkenmerken: sekse, geboorteland, leeftijd, leeftijd bij 1e strafzaak en de omvang van het strafrechtelijk
verleden (bijv. het aantal eerdere strafzaken wegens het rijden onder invloed).
Daarnaast wordt een beschrijving gegeven van de recidive in de alcoholslotprogrammavergelijkingsgroep. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt naar verschillende facetten van recidive, namelijk hoeveel procent van de daders recidiveert
binnen 2 jaar (prevalentie), hoeveel vaak recidiveert men gemiddeld (frequentie) en
wat is de totale omvang van de recidive? Uit de nulmeting komt onder andere naar
voren dat 4-11% van de personen in de vergelijkingsgroep voor het alcoholslotprogramma binnen twee jaar opnieuw met justitie in aanraking komt wegens het rijden
onder invloed.
Onderzoeksvraag 19.3
Hoeveel deelnemers die zijn gewezen op de mogelijkheid van contact met
verslavingszorg (naar aanleiding van de data uitkomsten als door bevindingen van de trainer tijdens het motivatieprogramma) hebben met goed
gevolg het alcoholslotprogramma beëindigd en na welke periode?
Het CBR en de trainers van het motivatieprogramma zijn hierin complementair aan
elkaar. De trainers van het motivatieprogramma hebben er een grotere rol in.
Het CBR kan aan de hand van de data deelnemers adviseren naar de verslavingszorg te gaan als blijkt dat er sprake is van veelvoudig foutieve testen nadat de eer17

Blom, M. (2012) Nulmeting recidive ASP, LEMA en EMG; Achtergrondkenmerken en strafrechtelijke
recidive van personen uit de doelgroep van drie verkeersgedragsmaatregelen. Den Haag: WODC.
Memorandum 2012-4.

Pagina 103 van 104

Evaluatie alcoholslotprogramma – Bijlagenrapport (fase 3) | 19 november 2014

ste termijn van een half jaar is verstreken (op basis van data kan het CBR mensen
attenderen op de mogelijkheid van het zoeken van hulp t.a.v. hun alcoholgebruik).
Dit is echter nog niet voorgekomen.
Door de trainers van het motivatieprogramma wordt plenair tijdens de cursus aangekondigd dat de mogelijkheid bestaat voor een doorverwijzing naar verslavingszorg. Tijdens het motivatieprogramma wordt door de deelnemers ook een test ingevuld om te onderzoeken welk type drinker hij of zij is. Dit gebeurt uiteraard anoniem. Wel is er een redelijk duidelijk beeld ontstaan bij de trainers dat er in iedere
cursus zeker 1 deelnemer aanwezig is bij wie sprake is van alcohol afhankelijkheid
en dat er daarnaast 2 of 3 deelnemers zijn bij wie sprake is van alcoholmisbruik18.
Ook zijn er deelnemers die gestopt zijn met drinken of eerder weleens zijn opgenomen. Over de gehele linie is de inschatting dat elke groep wel iemand heeft die gestopt is met drinken. Bij hen heerst de angst dat het CBR hen zien als een groep
verslaafden en dat ze in een hokje worden gestopt.
Onderzoeksvraag 19.4
Wat zijn de reacties van de omgeving?
Uit het vragenlijstonderzoek is gebleken dat de respondenten gevarieerd zijn in de
mate waarin ze lastig vinden om met mensen in de directe omgeving over (deelname aan) het alcoholslotprogramma te praten. 35% ervaart het als niet lastig (29
van de 82 respondenten) en 47% ervaart het als lastig om er over te praten (39
van de 82 respondenten). De overige respondenten laat het onverschillig.
De reacties die verkregen worden uit de omgeving zijn voor het merendeel neutraal
(40%, 33 van de 82 respondenten). 39% krijgt negatieve reacties (32 van de 82
respondenten), 9% krijgt een positieve reactie (8 van de 82 respondenten) en de
overige 12% laat het onverschillig.
Ook uit de interviews is naar voren gekomen dat 9 van de 14 geïnterviewden het
lastig vinden hierover te praten en dat het alcoholslot schaamte oproept. Het feit
dat zij deelnemen aan het alcoholslotprogramma proberen zij dan ook zoveel mogelijk voor de buitenwereld verborgen te houden. Voor hen heeft het een stigmatiserend karakter en geeft het beeld af een alcoholist te zijn. Andere geïnterviewde
deelnemers zijn daarentegen heel open. Zij geven toe dan ze een fout hebben begaan en dit de consequenties ervan zijn (5 van de 14 geinterviewden).

18

Bij alcoholafhankelijkheid is sprake van een diagnose van uit de DSM 4 (The Diagnostic and Statistical Manual
of Mental Disorders). Bij alcoholmisbruik wordt verwezen naar onverantwoord alcoholgebruik met nadelige
gevolgen waarbij het niet zeker (geen diagnose gesteld) is of er sprake is van alcoholafhankelijkheid volgens
de DSM 4.
Pagina 104 van 104