Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 689

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2023
Op 14 december 2022 publiceerde de Gezondheidsraad het advies
«Evaluatie en optimalisatie van het bevolkingsonderzoek darmkanker». Ik
stuurde uw Kamer dit advies met mijn brief van 14 december 2022
(Kamerstuk 32 793, nr. 648). Hierin gaf ik aan dat ik uw Kamer binnen drie
maanden mijn beleidsreactie zou sturen. In deze brief doe ik dat en
hiermee geef ik gevolg aan deze toezegging.
Het bevolkingsonderzoek darmkanker is vanaf 2014 stapsgewijs
ingevoerd. Sinds 2019 krijgen alle mensen van 55 tot 75 jaar iedere twee
jaar een uitnodiging om deel te nemen. In 2021 deden ruim 1,6 miljoen
mensen mee aan de screening en werd bij 2.700 deelnemers darmkanker
ontdekt en bij bijna 17.000 mensen een voorstadium daarvan.
Het bevolkingsonderzoek loopt volgens de Gezondheidsraad nog te kort
om wetenschappelijk te kunnen aantonen dat het leidt tot minder sterfte
aan darmkanker, maar er zijn wel duidelijke aanwijzingen in die richting. In
de huidige situatie weegt volgens de Gezondheidsraad het nut
(voorkomen van darmkanker en sterfte daaraan) onveranderd op tegen de
risico’s van het bevolkingsonderzoek. De belangrijkste risico’s zijn kankers
die worden gemist en kijkonderzoeken waarbij niets gevonden wordt,
maar die wel belastend zijn en voor onrust zorgen. De raad adviseert om
op dit moment geen aanpassingen door te voeren in het programma rond
de afkapwaarde, het screeningsinterval en de leeftijdsgrenzen, of door
risicostratificatie toe te passen.
Met betrekking tot de leeftijdsgrens, adviseert de Gezondheidsraad om
deze niet te verlagen naar 50 jaar, omdat volgens de raad de
nut-risicoverhouding en kosteneffectiviteit minder gunstig worden. De
raad merkt op dat mogelijk met eenmalige screening rond 50-jarige
leeftijd wel gezondheidswinst kan worden behaald, terwijl de nadelen van
screening beperkt blijven. De raad adviseert om hier een regionaal

kst-32793-689
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 689

1

proefbevolkingsonderzoek naar te doen om te bekijken of de voordelen
daadwerkelijk opwegen tegen de nadelen.
De Gezondheidsraad signaleert dat screening op maat een beloftevolle
ontwikkeling is die het bevolkingsonderzoek op termijn mogelijk verder
kan verbeteren. Met screening op maat wordt bedoeld dat de screeningsstrategie bepaald wordt afhankelijk van het risicoprofiel van de deelnemer
(dit wordt ook wel risicostratificatie genoemd). De raad beveelt aan
lopend onderzoek hiernaar af te wachten en verder onderzoek te doen. Tot
slot beveelt de raad aan om blijvend te investeren in verhoging van de
deelnamegraad van de jongste doelgroepen en van mensen met een lage
sociaaleconomische status.
Beleidsreactie
Ik ben tevreden om te lezen dat de Gezondheidsraad het huidige
darmkankerprogramma positief beoordeelt. Het nut (voorkomen van
sterfte) weegt volgens de Gezondheidsraad op tegen de risico’s (zoals
onnodige coloscopieën waarbij geen relevante afwijkingen worden
gevonden en de daarmee gepaard gaande belasting en onrust). Ook vind
ik het positief om de aanwijzingen te lezen met betrekking tot de daling
van sterfte aan darmkanker. Cijfers uit de Nederlandse Kankerregistratie
laten zo zien dat sterfte aan darmkanker onder 60–80 jarigen in de
afgelopen jaren is gedaald en nu onder het niveau van 2005 ligt1.
Hieronder zal ik ingaan op de verschillende aanbevelingen die de
Gezondheidsraad doet.
De Gezondheidsraad heeft beoordeeld of verdere verbetering van het
bevolkingsonderzoek mogelijk is door aanpassing van de afkapwaarde,
het interval of de leeftijdsgrenzen van de doelgroep, of door risicostratificatie toe te passen. De raad is van mening dat dit in de huidige situatie
niet het geval is. Er zijn volgens de raad onvoldoende overtuigende
argumenten om het bevolkingsonderzoek op dit moment aan te passen. Ik
neem dit advies van de Gezondheidsraad over.
Met betrekking tot de startleeftijd van het bevolkingsonderzoek, die
momenteel 55 jaar is, adviseert de Gezondheidsraad op dit moment om
die niet aan te passen. Ik neem dit advies van de Gezondheidsraad over.
Wel blijft er volgens de raad enige mate van gezondheidswinst liggen
voor de mensen bij wie rond 50 jaar al darmkanker of een voorstadium
daarvan aanwezig is. Mogelijk, zo stelt de raad, kan met een eenmalige
screening rond 50-jarige leeftijd wel gezondheidswinst worden behaald,
terwijl de nadelen van screening beperkt blijven. De GR adviseert om hier
een regionaal proefbevolkingsonderzoek naar te doen. Dit advies volg ik
niet op. Ten eerste is in de periode 2006–2014 herhaald proefbevolkingsonderzoek gedaan waarin de 50–54 jarigen ook waren geïncludeerd. Ten
tweede is het conceptueel minder logisch om alleen de 50-jarigen te
screenen met een FIT-test, zonder herhaalscreening binnen twee jaar. Ten
derde zijn recent twee andere rapporten uitgebracht die voor het
bevolkingsonderzoek darmkanker relevant zijn: het trendrapport van het
Integraal Kankercentrum Nederland en de nieuwe Europese Raadsaanbeveling over kankerscreenings. In de Europese Raadsaanbeveling staat
onder meer het advies om te screenen op darmkanker bij mensen tussen
de 50 en 74 jaar oud. In het trendrapport van IKNL wordt gesteld dat het
aantal (darm)kankerdiagnoses de komende tien jaar sterk zal toenemen en
wordt het belang van preventie en screening benadrukt.

1

Bron: https://iknl.nl/kankersoorten/darmkanker/registratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 689

2

Mochten er in een later stadium ontwikkelingen zijn die aanleiding geven
om de startleeftijd van het bevolkingsonderzoek darmkanker te heroverwegen, dan ga ik ook kijken naar de uitvoeringsaspecten, zodat tijdig in
beeld wordt gebracht welke stappen er gezet moeten worden voor een
goede implementatie. Dan gaat het onder andere over de benodigde
coloscopiecapaciteit. Ik neem bovenstaande vragen mee in de ontwikkelagenda die ik aan het opstellen ben voor de bevolkingsonderzoeken naar
kanker en de screenings rond zwangerschap en geboorte. Ik informeerde
uw Kamer over deze ontwikkelagenda met mijn brief van 16 december
2022 (Kamerstuk 32 793, nr. 649).
De Gezondheidsraad adviseerde verder om screening op maat te
onderzoeken. Hier wordt op dit moment veel wetenschappelijk onderzoek
naar gedaan. Ik vind dit een belangrijke ontwikkeling en volg dit
onderzoek daarom nauwgezet. Het signaal van de Gezondheidsraad is
terecht en de mogelijkheid voor het screenen op maat zal naar
verwachting een relevant onderwerp worden in de ontwikkelagenda die ik
aan het opstellen ben voor de bevolkingsonderzoeken naar kanker en de
screenings rond zwangerschap en geboorte.
Tot slot beveelt de Gezondheidsraad ook aan om blijvend te investeren in
verhoging van de deelnamegraad van de jongste doelgroepen en van
mensen met een lage sociaaleconomische status. In het algemeen geldt
dat deelname aan een bevolkingsonderzoek een vrije keuze is en dat de
inspanningen erop zijn gericht cliënten de nodige handvatten te bieden
om zelf een goed geïnformeerde keuze te maken om al dan niet deel te
nemen. Desalniettemin vind ik de licht dalende trend van deelname aan
het bevolkingsonderzoek darmkanker zorgelijk en daarom een terecht
punt van aandacht.
Mijn inzet is altijd gericht op het wegnemen van drempels voor deelname
aan de bevolkingsonderzoeken, zodat iedereen binnen de doelgroep die
dat wil, kan deelnemen aan de bevolkingsonderzoeken en er zoveel
mogelijk gezondheidswinst kan worden gerealiseerd. Het Centrum voor
Bevolkingsonderzoek van het RIVM en Bevolkingsonderzoek Nederland
werken continu aan het optimaliseren van de toegankelijkheid van de
bevolkingsonderzoeken. Extra aandacht gaat uit naar mensen met lage
gezondheidsvaardigheden, die op dit moment minder worden bereikt met
de beschikbare communicatiekanalen. Dit is in lijn met het genoemde
advies van de Gezondheidsraad. Met verschillende interventies wordt
getracht hen beter te bereiken, waarbij nauw wordt samengewerkt met
partijen die op dit vlak expertise hebben. Dit wordt onder andere gedaan
door meer doelgroepspecifieke, cultuursensitieve en visuele informatie in
meerdere talen te ontwikkelen en te verspreiden en door meer persoonlijke voorlichting in bijvoorbeeld buurthuizen.
Deze inzet is ook onderdeel van de besteding van de coalitieakkoordmiddelen voor volksziektes, zoals ik kenbaar heb gemaakt in mijn brief aan uw
Kamer van 14 oktober jl. over de beoogde besteding van de coalitiemiddelen voor onderzoek naar en aanpak van volksziektes (Kamerstuk 32 793,
642).
Ik verwacht uw Kamer zo voldoende te hebben geïnformeerd.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 689

3