Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 824

Integratiebeleid

Nr. 26

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2013
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft
gevraagd om een reactie op het promotie-onderzoek aan de Radboud
Universiteit in Nijmegen dat stelt dat het inburgeringsexamen uitsluiting
zou bevorderen. Met deze brief kom ik, mede namens de staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie, tegemoet aan uw verzoek.
Het onderzoek aan de Radboud Universiteit
Het onderzoek richt zich op burgerschapstoetsen, dat wil zeggen
geformaliseerde taal- en integratietoetsen als voorwaarde voor naturalisatie en wel in de landen Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk.
Het doel van het betreffende onderzoek is, in de woorden van de
onderzoekster, om «de expliciete en verborgen doelen van dergelijke
geformaliseerde taal- en integratietoetsen te achterhalen en hun expliciete
en latente effecten te analyseren». De onderzoekster komt tot een aantal
conclusies. Een van de conclusies is dat de toets averechts werkt voor een
deel van de potentiële Nederlanders. Voor een deel van de migranten is
het volgens de onderzoekster onmogelijk om de toets ooit te halen en is
dit bewust aanvaard door de politici in de drie onderzochte landen. Voor
mensen die al goed geïntegreerd zijn, geldt volgens de onderzoekster dat
zij zich niet serieus genomen voelen en op kosten worden gejaagd.
Daarnaast zijn de eisen van de arbeidsmarkt doorgaans hoger dan het
niveau van de test en is er geen sprake van erkenning van de certificaten.
Volgens de onderzoekster heeft de toets tot een halvering van het aantal
naturalisaties geleid en heeft de toets een selecterende en geen integrerende werking.
In reactie op het onderzoek het volgende.

kst-32824-26
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 824, nr. 26

1

Inburgering
Mensen zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk om hun integratie ter
hand te nemen en de kennis en vaardigheden te verwerven die nodig zijn
om een zelfredzaam bestaan op te bouwen in Nederland. Het leren van de
taal is een eerste vereiste om mee te kunnen doen. Kennis van de taal
maakt zelfstandig, verbindt mensen en geeft kansen. Integratie vergt ook
dat mensen de Nederlandse normen en waarden kennen en ernaar leven,
onderwijs volgen, een baan vinden en respectvol met elkaar omgaan.
Mensen moeten kortom goed ingeburgerd raken in de Nederlandse
samenleving. De minimale eisen voor een goede inburgering zijn
vastgelegd in de Wet inburgering.
Op grond van de Wet inburgering moet iedere volwassene tot de
pensioengerechtigde leeftijd van buiten de EU en Turkije die zich
permanent in Nederland wil vestigen, laten zien dat hij of zij voldoende is
ingeburgerd. Het voldoen aan deze inburgeringsplicht kan door het halen
van het inburgeringsexamen. Andere mogelijkheden om te voldoen aan
de inburgeringsplicht zijn o.a. het behalen van het Staatsexamen NT2 of
een diploma of getuigschrift op universitair, HBO- of MBO-niveau. Met het
stellen van eisen aan de inburgering van mensen wil het kabinet
voorkomen dat mensen door gebrek aan kennis van de Nederlandse taal
en samenleving aan de kant komen te staan. Een goede kennis van de
Nederlandse taal is essentieel voor het volgen van onderwijs en het
vinden van werk. Kennis van de waarden en normen in Nederland maakt
het eenvoudiger voor mensen om hun plek te vinden in Nederland,
zonder dat we van mensen vragen om hun eigen opvattingen opzij te
zetten.
Overigens zijn de inburgeringseisen van een zodanig niveau dat zij door
het overgrote deel van de migranten te halen zijn. De slagingspercentages
voor het inburgeringsexamen zijn de afgelopen jaren rond de 70%. Voor
die mensen waarvoor het wegens een belemmering onmogelijk is om te
voldoen aan het examen biedt de regelgeving mogelijkheden om
ontheven te worden van de inburgeringsplicht. Ontheffingen (medische
en psychische ontheffingen en vanaf 1 juli 2013 ook indien aantoonbare
inspanningen zijn gepleegd) werken ook door naar de Vreemdelingenwetgeving.
Inburgeringsexamen als naturalisatietoets
Voor naturalisatie geldt in beginsel dat de naturalisatietoets moet zijn
behaald. Het doel van de naturalisatietoets is volgens de Rijkswet op het
Nederlanderschap het toetsen dat een verzoeker om naturalisatie ten
minste eenvoudig Nederlands verstaat, kan spreken, lezen en schrijven en
kennis van de staatsinrichting en samenleving heeft.
Tot 1 april 2007 was er een aparte naturalisatietoets. Sinds 1 april 2007
wordt het inburgeringsexamen van de Wet inburgering, dat in eerste
instantie dient om te voldoen aan de eisen uit de Wet inburgering, tevens
gebruikt als examen (naast andere eisen uit de wetgeving) om vast te
stellen dat de aanvrager voldoende kennis van de Nederlandse taal,
staatsinrichting en samenleving heeft om voor naturalisatie in aanmerking
te komen. Het inburgeringsexamen is een van de manieren om te voldoen
aan de naturalisatietoets.
De onderzoekster beschrijft hoe de eis om ook schriftelijke vaardigheden
te beheersen in die naturalisatietoets is opgenomen, namelijk nadat in
2000 een meerderheid in de Tweede Kamer de wens daartoe kenbaar had
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 824, nr. 26

2

Uitzonderingen op de naturalisatietoets
Inherent aan het stellen van een cognitieve eis is het gegeven dat er
personen zullen zijn die niet aan de eis (kunnen) voldoen. Hoe hoger de
eisen in een examen, hoe lastiger het voor met name laaggeschoolden of
ouderen zal zijn om ervoor te slagen. Als het gaat om de verkrijging van
het Nederlanderschap is evenwel nooit de conclusie getrokken dat
degenen die niet slagen voor de naturalisatietoets om die reden nooit
Nederlander kunnen worden. Die conclusie zou ook te ver voeren.
Ten aanzien van de cognitieve eis in de vorm van een examen bij de
verkrijging van het Nederlanderschap gelden namelijk bepaalde uitzonderingen. Voor het examen zelf bestaan ontheffingsmogelijkheden voor
degene die door een psychische of lichamelijke belemmering het examen
niet kan halen alsook voor degene die ondanks geleverde inspanningen
toch maar niet slaagt. Deze ontheffingsmogelijkheden worden aan de
hand van regelgeving en beleidskaders in de praktijk toegepast bij
personen van wie echt niet kan worden verwacht dat zij deelnemen aan of
slagen voor het examen.
Een uitgangspunt daarbij is dat in het kader van de inburgeringsplicht op
grond van landelijk beleid gegeven ontheffingen en vrijstellingen (gaan)
doorwerken in de naturalisatieprocedure.
De optieregeling
Naast de naturalisatieprocedure bestaat de mogelijkheid om via de
optieprocedure Nederlander te worden. Voor een optie komen vreemdelingen in aanmerking van wie wordt verondersteld dat zij zijn ingeburgerd
en voor wie om die reden niet de voorwaarde van de naturalisatietoets
hoeft te gelden. Opteren kunnen bijvoorbeeld vreemdelingen die 65 jaar
of ouder zijn en die ten minste vijftien jaar in Nederland wonen of
vreemdelingen die ten minste vijftien jaar in Nederland wonen en ten
minste drie jaar getrouwd zijn met een Nederlander.
Afsluitend
De Nederlandse onderzoeksdata zijn verzameld in 2006, dus voorafgaand
aan de invoering van de huidige Wet inburgering en hebben derhalve
geen betrekking op het inburgeringsexamen maar op de naturalisatietoets
die in gebruik is geweest van 2003 tot 2007.
Voor de onderzoeksperiode is de observatie in het onderzoek dat het
examen afschrikwekkend zou werken en dat van deelname werd afgezien
omdat er angst is om niet te slagen. Voor de naturalisatietoets zoals die
werd afgenomen van 2003 tot 2007 gold dat er geen specifiek cursustraject bestond. Sinds 2007 ligt dat anders. Een inburgeringsplichtige
vreemdeling kan een inburgeringstraject volgen dat wordt afgesloten met
het inburgeringsexamen. Daarmee heeft betrokkene ook het voor
naturalisatie vereiste examen gehaald. Niet-inburgeringsplichtige
vreemdelingen zijn niet verplicht om een inburgeringsexamen te behalen,
maar moeten wel op een andere manier (bijvoorbeeld via het Staatsexamen NT2) laten zien dat zij voldoende zijn ingeburgerd. Het niveau van
het inburgeringsexamen is zodanig dat van deze laatste groep kan en mag
worden verwacht dat zij in staat zijn om binnen vijf jaar de Nederlandse
taal machtig te worden op het gevraagde niveau. Het onderzoek maakt
ook duidelijk dat voor deze groep de naturalisatietoets niet een barrière is.
Een conclusie dat de naturalisatietoets leidt tot uitsluiting van het
Nederlanderschap wordt door ons dan ook niet gedeeld. Naar ons oordeel
beantwoordt de toets aan het oorspronkelijke doel waarvoor hij in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 824, nr. 26

3

leven is geroepen: het op objectieve en eenvormige wijze vaststellen dat
een verzoeker om naturalisatie in voldoende mate de Nederlandse taal
beheerst en kennis heeft van de staatsinrichting en maatschappij.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 824, nr. 26

4