Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 545

Wet- en regelgeving financiële markten

Nr. 156

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 december 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over financiële markten
– stabiliteit en instituties (Kamerstuk 25 087, nrs. 225 en 252; Kamerstuk
32 545, nrs. 135, 146, 147, 148, 150 en 151; Kamerstuk 32 013, nr. 252 en
Kamerstuk 31 477, nr. 64).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-32545-156
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

blz.

Inleiding
Financieel Stabiliteitscomité (FSC)
Minimumvloer voor de risicogewichten van hypotheekleningen
Planning onderzoek naar de toekomst van de trustsector
Witwasaanpak banken
Evaluatie van de Wet bankenbelasting
Coronaschulden bij ondernemers
Voortgang Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment
Inval bij ABN AMRO wegens dividendfraude

2
2
4
5
5
7
7
8
12

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken.
De leden van de fractie van D66 hebben met interesse en belangstelling
kennisgenomen van de verschillende stukken die naar de Kamer zijn
gestuurd rond stabiliteit en instituties op het terrein van financiële
markten en hebben daar nog enkele vragen bij.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de stukken op
de agenda. Bij een aantal van deze stukken hebben zij de volgende
vragen, die zij mede namens de leden van de ChristenUnie-fractie stellen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende stukken.
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende stukken.
De leden van de Groep Van Haga hebben kennisgenomen van de
voorliggende stukken.
2. Financieel Stabiliteitscomité (FSC)
In het Financieel Stabiliteitscomité (FSC) spreken vertegenwoordigers van
de Autoriteit Financiële Markten (AFM), De Nederlandsche Bank (DNB) en
het Ministerie van Financiën over ontwikkelingen op het gebied van
financiële stabiliteit in Nederland. Ten aanzien van de oplopende inflatie is
de verwachting is dat deze dit jaar zal pieken om vervolgens weer te
dalen. Waar is deze aanname op gebaseerd, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Zijn er ook signalen dat de inflatie structureel op een hoger
niveau komt te liggen, mede in het licht van gestegen inflatieverwachtingen? Dit is ook afhankelijk van de vraag in hoeverre gestegen prijzen
hun weg vinden in de loonontwikkeling. Welke signalen krijgt het kabinet
hierover? Ziet het kabinet hogere looneisen ontstaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat het FSC ook heeft gesproken over
de belangrijkste risico’s voor financiële stabiliteit. Kwetsbaarheden doen
zich vooral voor vanwege de gevolgen van een zoektocht naar rendement
(search for yield) in de huidige lagerenteomgeving, zo valt te lezen. Welke
rol speelt negatieve rente hierbij? Wordt ten aanzien van de oververhitting
op de huizenmarkt ook gekeken naar het zeer ruime monetaire beleid van
de Europese Centrale Bank? Welke conclusies worden hieruit getrokken?
Kan de Minister een nieuw overzicht sturen van alle opgekochte schuldtitels op de bankenbalans? Kan de Minister dit afzetten tegen de ontwikkeling van de huizenprijzen? Ook valt te lezen dat voor het eerst sinds
2013 het aantal aanboden aflossingsvrije hypotheken weer toeneemt,
waarbij huizenkopers ervoor kiezen om een deel van hun hypotheek niet
af te lossen. Kan geconcludeerd worden dat naar mate er sprake is van
minder hypotheekrenteaftrek, als gevolg van de lage rente, het voor de
consument aantrekkelijker wordt om aflossingsvrije hypotheken af te
sluiten? En dat het verder beperken van de hypotheekrenteaftrek private
schulden doet toenemen?
De leden van de VVD-fractie lezen ook dat het aantal cyberincidenten
toeneemt. In de afgelopen jaren hebben DNB en de AFM veel aandacht
besteed aan het vergroten van de weerbaarheid van individuele instellingen tegen cyberrisico’s, zo valt eveneens te lezen. De uitdaging is om
ook de implicaties voor het financieel systeem als geheel in beeld te
brengen. Welke stappen worden hier nu concreet ondernomen, naast het
in kaart brengen van verschillende scenario’s? Traditionele macroprudentiële instrumenten, zoals het verhogen van kapitaal- of liquiditeitsbuffers
hebben beperkt nut bij problemen die operationeel van aard zijn. De
Minister noemt een aantal alternatieve optionele instrumenten, zoals het
opleggen van hogere weerbaarheidsvereisten. Hoe wordt deze discussie
in Europa gevoerd en waar zet de Minister concreet op in?
Ten aanzien van de verslagen van het Financieel Stabiliteitscomité merken
de leden van de PVV-fractie op dat er steeds gesproken wordt over de
verstorende werking van subsidies en fiscale maatregelen en de
verschillen tussen kopen en huren. In het verlengde hiervan vragen de
leden van de PVV-fractie de Minister hoe hij staat tegenover het gegeven
dat Klaas Knot, tevens voorzitter van het Financieel Stabiliteitscomité,
heeft aangegeven dat de hypotheekrenteaftrek moet worden afgeschaft
en het eigen huis in box 3 moet worden belast. Kan de Minister hier
afstand van nemen? Zo neen, waarom niet? Handelt Klaas Knot hier, naar
mening van de Minister, in het belang van Nederland of van Brussel?
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel Nederlanders beleggen in
crypto-munten. Klopt de berichtgeving dat relatief veel mensen zonder
financiële buffer in crypto’s beleggen? In hoeverre dienen handelsplatforms beleggers te wijzen op de risico’s? Bij welke omvang gaat crypto
een gevaar vormen voor de financiële stabiliteit?
De leden van de Groep Van Haga constateren een loonprobleem dat
veroorzaakt wordt door de inflatie in Europa. De leden geven aan dat
normaal gesproken inflatie na verloop van tijd resulteert in hogere lonen.
De leden willen aangeven dat in een mondiale economie waarin landen
met elkaar concurreren loonkosten niet zomaar vanzelfsprekend kunnen
stijgen zonder de concurrentiepositie te verzwakken. De leden willen
aangeven dat Azië de afgelopen decennia grote sprongen heeft gemaakt
op het gebied van technologieën die wij in het westen ook produceren.
Zomaar een loonstijging als gevolg van de inflatie heeft invloed op onze
positie binnen de wereldeconomie. Hoe kijkt de Minister naar dit
probleem dat ontstaat door de opkomende hoge inflatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

3

De leden van de Groep Van Haga vragen zich af waarom landen als
Hongarije een belasting op de activazijde hebben opgelegd aan banken
als dat lijdt tot een hogere portfoliorisico. Dit lijkt namelijk op de eerste
gezicht immers contraproductief. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan?
3. Minimumvloer voor de risicogewichten van hypotheekleningen
De leden van de PVV-fractie merken op dat DNB als macroprudentiële
autoriteit in onafhankelijkheid maatregelen kan nemen om systeemrisico’s
in het financiële stelsel aan te pakken. Zo heeft DNB definitief besloten om
per 1 januari 2022 een ondergrens voor de risicoweging van hypotheekportefeuilles in te voeren. De leden van de PVV-fractie willen weten hoe
ver het mandaat van DNB hierbij strekt. Kan DNB als macroprudentiële
autoriteit bijvoorbeeld ook in onafhankelijkheid maatregelen nemen t.a.v.
de hypotheekrenteaftrek en zo ja, in hoeverre is dit wenselijk?
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen dat de maatregel
zoals voorgesteld voor de DNB, voor een minimumvloer voor de
risicogewichten van hypotheken, in 2019 reeds een formeel Europees
traject heeft doorlopen waarbij onder andere de Europese toezichthouders
EBA (Europese Bankenautoriteit) en ESRB (Europees Comité voor
systeemrisico’s) en de Europese Commissie hebben aangegeven geen
bezwaar te hebben. Deze maatregel zal in ieder geval van 1 januari 2022
tot en met december 2022 van kracht zijn, waarna DNB de mogelijkheid
heeft om de maatregel te verlengen. De leden van de fracties van CDA en
ChristenUnie zijn benieuwd hoe besluitvorming plaatsvindt of deze
maatregel inderdaad verlengd zal gaan worden en hoe lang en hoe vaak
een dergelijke verlenging mogelijk is. Welke risico’s in de huizenmarkt zijn
hierop van invloed en wat is de verwachting van de ontwikkeling hiervan.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het kan dat DNB de systeemrisico’s met betrekking tot de hypotheekmarkt zag toenemen, terwijl banken
tegelijkertijd de risicoweging ten aanzien van hypotheken in de modellen
liet dalen. Zouden de risicomodellen niet in de pas moeten lopen met
systeemrisico’s? Of maakt iedere bank zijn eigen weging en worden de
systeemrisico’s daar niet of te weinig bij betrokken? Wat is de huidige
kapitaalpositie van Nederlandse banken? Hoeveel eigen vermogen dienen
Nederlandse banken additioneel aan te trekken als gevolg van de
maatregel van DNB om de minimumvloer voor risicogewichten te
verhogen?
De leden van de Groep Van Haga zien een aantal haken en ogen aan het
introduceren van hogere risicoweging van hypotheekportefeuilles. De
prijzen in de huizenmarkt zijn geëxplodeerd en na elke piek komt een dal.
De leden zijn benieuwd hoe banken met de hogere risicowegingen voor
de hypotheekportefeuilles ingeval van een prijscorrectie financieel gezond
kunnen blijven volgens de regels, zonder dat de kredietverstrekking
ernstig beperkt wordt op dat moment.
De leden van de Groep Van Haga constateren dat de huizenmarkt nu
oververhit is. Mensen gaan overbieden en de maximale leencapaciteit
gebruiken met als potentieel gevaar dat huizen al heel snel onder water
kunnen komen te staan bij een kleine prijscorrectie. Mensen hebben bij
het bieden vaak overboden door hun eigen financiële middelen in te
zetten. Dit heeft als resultaat dat mensen minder grote financiële buffers
hebben in tijden van economische tegenslagen. De leden zien het
scenario voor zich dat hypotheken in tijden van tegenslag sneller eindigen
in een non performing loan. Nu dat er ook een hogere risicoweging is
voor hypotheekportefeuilles, wordt hiermee niet de kans vergroot dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

4

banken in een hoek worden geduwd richting default in tijden van
economische tegenvallers?
De leden van de Groep van Haga lezen dat het risicogewicht op de
IRB-portefeuille van de Nederlandse woninghypotheken op circa 8 procent
is. DNB wil dit terugbrengen naar circa 14–15 procent zoals het in 2015
was. De leden van de Groep Van Haga merken op dat Basel 3.5 al een
verdubbeling van de weegfactor van de risk weighted assets van
woninghypotheken voorschrijft. De leden vragen aan de Minister of de
verhoging van het risicogewicht van circa 8 procent naar 14–15 procent de
uitvoering is van Basel 3.5.
4. Planning onderzoek naar de toekomst van de trustsector
De leden van de VVD-fractie bedanken de Minister voorts voor het
toesturen van de onderzoeksopzet en de planning van het onderzoek naar
de toekomst van de trustsector. Zij kijken uit naar de bevindingen van het
onderzoek.
De leden van de D66-fractie zijn geïnteresseerd in de uitkomsten van het
onderzoek naar de trustsector en hebben met belangstelling kennisgenomen van de opzet. Deze leden vragen of het beantwoorden van de
vraag wat de meerwaarde van de trustsector in Nederland is zal gebeuren
met het perspectief van brede welvaart.
De leden van de PvdA-fractie danken het kabinet voor het instellen van
een onderzoek naar de toekomst van de trustsector, en kijken met
interesse uit naar de bevindingen die er komende zomer zouden moeten
zijn. Zij vragen wat wordt bedoeld met «de waterbedeffecten». Is het
kabinet bang dat louche trustactiviteiten zich verplaatsen naar minder
gereguleerde jurisdicties? Zou het niet inherent wenselijk zijn om dit soort
activiteiten niet in dit land te faciliteren, ongeacht of iemand anders er met
de handel vandoor zou gaan?
5. Witwasaanpak banken
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie zich af of de Minister kennis
heeft genomen van de harde woorden van DNB over de witwasinspanningen van banken. Deelt de Minister de analyse dat er voor de verbetering van de aanpak van witwassen en terrorismefinanciering betere
gegevensdeling tussen banken en de overheid nodig is en dat het
problematisch is dat veel meldingen die gedaan worden nu geen
opvolging krijgen? Wanneer stuurt de regering het wetsvoorstel plan van
aanpak witwassen naar de Kamer, dat al in september 2020 door de
ministerraad is goedgekeurd? Hoe zet de regering zich in Europees
verband in om ervoor te zorgen dat het pakket witwaswetgeving dat op
Europees niveau wordt voorbereid voldoende ruimte biedt voor de
benodigde gegevensdeling en de mogelijkheden hiervoor zoveel mogelijk
verbetert? Hoe is de Minister van plan de uitkomsten van de evaluatie van
de Nederlandse witwasaanpak die begin 2022 wordt opgeleverd te
betrekken bij het onderzoek naar de trustsector?
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de Minister de harde kritiek van
DNB beoordeelt ten aanzien van de witwasaanpak van banken. Zo hebben
hoge boetes en verschillende aansporingen door de toezichthouder niet
geleid tot betere controles van banken op transacties die verdacht zijn.
Ook is er gebrek aan vooruitgang die banken hebben geboekt en noemt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

5

DNB kun resultaten «onvoldoende». Welke conclusie kan de Minister
hieruit trekken en welke maatregelen is hij eventueel bereid te treffen?1
De leden van de CDA-fractie hebben onlangs schriftelijke vragen gesteld
aan de Minister over de beperkte capaciteit bij de Financial Intelligence
Unit (FIU) ten opzichte van de enorme stroom aan meldingen van
ongebruikelijke transacties door banken.2 De Minister geeft zelf aan hoe
belangrijk de inspanning is van Wwft-instellingen, zoals banken, om hun
wettelijke poortwachtersfunctie goed te vervullen. De rol van de FIU hierin
is om te beoordelen of ongebruikelijke transacties verdacht zijn en die aan
diverse opsporingsdiensten en inlichtingen- en veiligheidsdiensten te
verstrekken. Zoals geconstateerd is de capaciteit bij de FIU te gering om
alle meldingen te kunnen beoordelen, maar de Minister van J&V geeft aan
dat de FIU-Nederland op dit moment een wervingsproces plaatsvindt,
waarmee een capaciteitsuitbreiding naar 90 fte zijn beslag zal krijgen. Kan
de Minister aangeven hoe deze werving loopt en per wanneer de Minister
verwacht op volle sterkte te zijn?
Hoewel de leden van de CDA-fractie in de beantwoording ook lezen dat
signalering van ongebruikelijke transacties een preventieve functie heeft,
lijkt het deze leden toch goed als gezocht wordt naar oplossingen meer
met de data van banken te doen. Kan de Minister aangeven of voor de
effectiviteit van het beoordelen van de signalen gekeken kan worden naar
meer samenwerking met de sector? Bijvoorbeeld met «Transactie
Monitoring Nederland», een samenwerking van een aantal banken die
gezamenlijk betalingstransacties monitoren op signalen die kunnen
duiden op witwassen en terrorismefinanciering?
Ook heeft dit kabinet aangegeven structureel te investeren in de brede
aanpak van ondermijnende criminaliteit. Een deel van deze investeringen
ziet op de technologische intensivering bij de FIU-Nederland, zodat nog
efficiënter gewerkt kan worden bij de analyse van ongebruikelijke
transacties. Ook voor de verdere versterking in capaciteit van onder
andere de FIU-Nederland wordt structureel geld beschikbaar gesteld. Ook
is bij deze investeringen rekening gehouden met de keteneffecten voor
het OM en de rechtspraak. Kan de Minister inzicht geven in hoe deze
investeringen concreet ingezet gaan worden met wel doel en binnen
welke termijn?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat de stand van zaken is
van het strafrechtelijk onderzoek naar de oud-topmannen, die verdacht
worden van betrokkenheid bij witwasschandaal bij ABN AMRO. Zijn deze
drie mannen, waaronder een oud Tweede Kamerlid van het CDA en een
oud-partijleider van de VVD, bijvoorbeeld al verhoord? Kan de Minister de
Kamer toezeggen deze op de hoogte te houden van de voortgang in deze
onderzoeken?
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over de situatie bij
FMO. Hoe kan het dat de interne processen zo slecht op orde waren,
terwijl het belang hiervan toch duidelijk moet zijn geweest na de
onthullingen over ABN AMRO en ING? Wat heeft het kabinet gedaan om
FMO van het belang van goede antiwitwasmaatregelen en processen te
overtuigen? Klopt het dat de bedrijfsvoering bij FMO enige tijd geheel
stillag? Zo ja, wat betekent dit voor de klanten van FMO en voor de Staat
als aandeelhouder? Welke gevolgen verbindt de Staat als aandeelhouder
aan deze schokkende berichtgeving?
1

FD, 7 december 2021 (https://fd.nl/financiele-markten/1422476/opvallend-harde-kritiek-dnb-opwitwasaanpak-banken-rhl1caSMuJNs).
2
Schriftelijke vragen over het bericht «Een miljoen «ongebruikelijke» transacties maar weinig
aanhoudingen» (2021D42196).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

6

6. Evaluatie van de Wet bankenbelasting
Met betrekking tot de evaluatie van de Bankenbelasting 2021 memoreert
het kabinet dat de bankenbelasting drie doelstellingen nastreeft: 1) het
beprijzen van de impliciete garantie van de Staat aan de Nederlandse
bancaire sector, 2) het tegengaan van perverse prikkels in het beloningsbeleid, en 3) een bijdrage leveren aan de risicobeheersing van banken.
Ten aanzien van beprijzen van de impliciete garantie wordt in de evaluatie
geconcludeerd dat door maatregelen op Europees niveau de impliciete
garantie die de Staat aan grootbanken biedt, is gedaald. Ten aanzien van
het tegengaan van perverse prikkels in het beloningsbeleid, wordt
geconcludeerd dat met de introductie van de Wet beloningsbeleid
financiële ondernemingen (Wbfo) in 2015 er strengere restricties voor
beloningsbeleid in de financiële sector van kracht zijn geworden dan
gesteld in de Wet bankenbelasting. En ten aanzien van de verbeterde
kapitaalratio’s wordt geconcludeerd dat het niet mogelijk is het effect van
de bankenbelasting op deze ontwikkelingen te isoleren. Meer in algemene
zin wordt geconcludeerd het aannemelijk is dat de bankenbelasting leidt
tot hogere rentes en lagere kredietverlening. Welke conclusie trekt de
Minister dan uit de effectiviteit van de bankenbelasting, zo vragen de
leden van de VVD-fractie? En is de conclusie niet dat ander beleid
effectiever is in het behalen van de gestelde doelen? De leden van de
VVD-fractie ontvangen graag een uitgebreide reactie op dit punt waarbij
de verschillende beleidsinstrumenten met elkaar worden vergeleken. Ook
missen de leden een analyse over het «procyclische karakter» van de
bankenbelasting en de gevolgen daarvan voor de kredietverlening en
impact op de economie. Kan de Minister daarop ingaan en voorstellen
doen hoe dit voorkomen kan worden? Het kabinet stelt afrondend dat de
bankenbelasting in de praktijk een goed uit te voeren belasting betreft
voor de Belastingdienst en «bovendien» levert de bankenbelasting een
bijdrage aan de algemene middelen van het Rijk. Dit kan op zichzelf
kloppen, maar dit waren niet de doelstellingen van de belasting, zo
constateren de leden van de VVD-fractie. De leden vragen de Minister
deze elementen niet te betrekken bij een conclusie over de effectiviteit van
de belasting.
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen in de evaluatie
van de bankenbelasting verschillende conclusies, kort samengevat dat er
tussen het oorspronkelijke doel van de belasting en de huidige werkelijkheid van vandaag een verschuiving heeft plaatsgevonden, maar dat de
middelen nog steeds nodig zijn. Deze leden vragen de Minister welke
acties hij van plan is te ondernemen in het licht van de evaluatie en de
conclusies daarin. Ligt volgens hem een hervorming van de bankenbelasting en/of een herziening van de doelstellingen hiervan voor de hand?
Hoe kijkt de Minister naar een verkenning voor een nieuw pad voor de
bankenbelasting, waarbij naar mogelijkheden wordt gekeken voor vorm
en doelstellingen van deze belasting? Hoe beziet de Minister in dat licht
een koppeling van de bijdrage van banken via de bankenbelasting als
aanwending voor concrete maatschappelijke doelstellingen, zoals de
poortwachtersfunctie van banken, versterkingen van de keten, duurzaamheidsuitdagingen en digitalisering?
7. Coronaschulden bij ondernemers
De leden van de VVD-fractie vragen ten slotte wat de stand van zaken is
ten aanzien van de afwikkeling van coronaschulden die ondernemers
hebben bij de belastingdienst en financiële instellingen? In hoeverre is er
contact met banken en andere financiers over de afwikkeling van
probleemschulden? Kan de Minister de uitkomsten hiervan medio januari
met de Kamer delen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

7

8. Voortgang Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment
De leden van de D66-fractie zijn blij om te zien dat er voortgang wordt
gemaakt met het klimaatcommitment door de financiële sector. Voorts
begrijpen de leden van de D66-fractie uit de media3 dat DNB financiële
instellingen aanspoort om klimaatrisico’s beter mee te wegen in hun
risicoanalyses. Daarbij waarschuwt DNB om de uitstoot sneller te
verminderen ondanks het gebrek aan perfecte data, omdat 45 procent van
de Nederlandse uitstoot voortkomt uit activiteiten die de Nederlandse
financiële sector financiert. Hoe beoordeelt de Minister de huidige inzet
van de financiële sector, rekening houdend met deze uiting van DNB, zo
vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie concluderen dat 19 procent van de bedrijven
in de financiële sector een actieplan voor 2022 heeft waarmee het doel
voor CO2-reductie uit het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 wordt
gehaald (77 procent van 48 procent van 51 procent van de bedrijven).
Klopt deze conclusie en zo ja, hoe kijkt de Minister naar dit percentage en
de manier van presenteren, zo vragen deze leden. De leden van de
D66-fractie horen graag hoe de Minister dit percentage beoordeelt in het
licht van de afspraak in het klimaatcommitment dat financiële instellingen
uiterlijk in 2022 actieplannen met CO2-reductiedoelstellingen voor 2030
hebben.
De leden van de D66-fractie begrijpen de vraag van de financiële sector
om meer randvoorwaarden vanuit de overheid. Welke aanvullingen op de
convenanten die in de SER zijn gesloten worden voorgesteld om het
klimaatcommitment van de financiële sector te versterken, zo vragen deze
leden. Hoe, zo vragen de leden van D66-fractie, wordt geborgd dat ook de
financiële sector in lijn is met Parijs en Glasgow?
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen in de brief van de
Minister dat financiële instellingen met hun klimaatcommitment hebben
toegezegd om vanaf boekjaar 2020 de CO2-impact van hun relevante
financieringen en beleggingen in kaart te brengen en dat uit de voortgangsrapportage blijkt dat van de 54 financiële instellingen 89 procent
rapporteert. De Minister verwacht van alle financiële instellingen dat zij
komend jaar rapporteren en over een groter deel van de balans. In
hoeverre wordt hier nog actie op ondernomen?
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen daarnaast dat uit
de rapportage blijkt dat slechts 9 van de 54 instellingen over alle relevante
activa rapporteren. Belangrijk is de vergelijkbaarheid van het gerapporteerde CO2-gehalte tussen instellingen, waarbij uit de rapportage blijkt dat
niet door alle instellingen dezelfde activaklassen als relevant worden
beschouwd. De instellingen mogen dus zélf bepalen wat relevante activa
zijn, terwijl dit ook voorgeschreven zou kunnen worden door een
uniforme definitie van «relevantie». Deze leden zijn benieuwd hoe of de
Minister vindt dat zo’n definitie moet worden voorgeschreven en waarom
wel of niet, en hoe hij dit voor zich ziet.
Volgens de rapportage heeft 51 procent van de financiële instellingen een
actieplan met CO2-reductiedoelstellingen voor 2030, terwijl deze actieplannen in 2022 opgeleverd moeten zijn. Er is echter nog niet bepaald
waar een actieplan ten minste aan moet voldoen, en of gestelde reductiedoelen ook daadwerkelijk in lijn zijn met wat nodig is om het klimaatdoel
van Parijs te bereiken. Het alleen hebben van een actieplan is volgens
3

NRC, 7 december 2021 (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/12/07/dnb-waarschuwt-financielesector-wacht-niet-langer-met-meewegen-klimaatrisicos-a4068128).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

8

deze leden niet genoeg, als de kwaliteit daarvan onvoldoende is. De
Minister geeft aan de sector te gaan ondersteunen in een gezamenlijke
visie waar zo’n actieplan aan moet voldoen. Hoe ziet de Minister de timing
van zo’n gezamenlijke visie als de actieplannen al in 2022 gereed moeten
zijn? En welke eisen vindt de Minister dat moeten gelden voor dergelijke
actieplannen? Welke acties gaat hij daartoe ondernemen?
Is het de Minister bekend dat eind 2020, 88 procent van de beleggingen in
de energiesector van alle grote Nederlandse verzekeraars, pensioenfondsen en banken samen nog in kolen, olie en gas zaten, en hoe
beoordeelt hij deze cijfers in het licht van het behalen van de klimaatdoelstellingen en risico’s voor de financiële sector? Acht de Minister, met het
oog op de voortgang, de huidige acties voldoende om klimaatrisico’s voor
de financiële sector te kunnen beheersen, of zijn daarvoor volgens hem
meer ambitie en verdergaande maatregelen nodig?
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie zijn voorts benieuwd of
de Minister kan toelichten hoe hij ten aanzien van de voortgang van het
Nederlandse klimaatbeleid voor de financiële sector kijkt naar de volgende
drie oproepen in de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand:
verduurzaming van de financiële sector» (Kamerstuk 35 446):
• Aan de overheid om een einde te maken aan de vrijblijvendheid en
met sturend beleid werk te maken van de verduurzaming van de
sector;
• Aan financiële instellingen om te beloven de CO2-uitstoot (scope 1,
2 en 3) van hun activiteiten met 55 procent te reduceren in 2030 ten
opzichte van 1990; en
• Aan financiële instellingen om al in 2021 en niet pas in 2022 naar
buiten te komen met actieplannen om dat doel te halen.
Hoe vindt de Minister dat het op de voortgang op deze drie oproepen
staat? Kan hij aangeven waar hij zijn acties voldoende in lijn vindt met de
oproepen en waar hij vindt dat meer actie moet worden ondernomen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennisgenomen van de voortgangsrapportage van de Commissie Financiële Sector
Klimaatcommitment, die is opgesteld door KPMG.
Banken, verzekeraars, pensioenfondsen en vermogensbeheerders zien
zichzelf als onderdeel van de oplossing voor de wereldwijde klimaatcrisis.
Daarom tekenden 54 financiële instellingen en hun brancheverenigingen
in 2019 het Klimaatcommitment van de Nederlandse financiële sector.
De leden vinden het goed dat er wederzijdse erkenning is bij het kabinet
en de financiële sector dat de financiële sector onderdeel zou moeten zijn
van de oplossing voor de klimaatcrisis. Als klein (maar een van de meest
veedichte landen) drukt Nederland met een van de grootste financiële
sectoren ter wereld namelijk een aanzienlijke stempel op het klimaat en de
biodiversiteit wereldwijd.
De leden constateren ook dat het probleem niet een gebrek aan dit soort
klimaatafspraken was, maar het vrijblijvende karakter ervan. Vijftig jaar na
«De grenzen aan de groei» van de Club van Rome hebben we
OESO-richtlijnen, UN Guiding Principles, een Europese taxonomie,
sectorconvenanten, klimaatcommitments en biodiversiteitsstrategieën,
maar er wordt nog steeds roofbouw gepleegd op onze planeet en het zijn
onze financiële instellingen die daaraan bijdragen. De enige constante in
die vijftig jaar is het gebrek aan bindende wetten en regels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

9

Nóg meer vrijblijvende afspraken maken is geen vooruitgang. Toch is dat
wat er steeds gebeurt. Tijdens de klimaattop in Glasgow werd de Glasgow
Financial Alliance for Net Zero gepresenteerd, waar zich 450 financiële
instellingen bij hebben aangesloten, waaronder ook Nederlandse
deelnemers. Ook het Klimaatcommitment van de financiële sector uit 2019
past in de lijn der vrijblijvende afspraken. Kan de Minister bevestigen dat
het Klimaatcommitment vrijblijvend is? Zo ja, waarom vindt hij dat
financiële instellingen geen verantwoordelijkheid hoeven te nemen in de
klimaatcrisis? Zo nee, wat gebeurt er dan wanneer financiële instellingen
zich niet aan de afspraken houden?
Terwijl het kabinet de lovende woorden van de monitoringscommissie
overneemt, wijst recent onderzoek van de Eerlijke Geldwijzer uit dat de
energie-investeringen van de meeste financiële instellingen op ramkoers
met Parijs liggen.4 De Nederlandse financiële sector blijkt ook Europees
koploper in de financiering van producten die vaak bijdragen aan
ontbossing, zoals soja, palmolie en rundvlees, volgens nieuw onderzoek
van Milieudefensie.5 De overheid ging ervan uit dat de financiële sector
uit eigen beweging de banden met ontbossing zou doorknippen, maar dat
is niet gebeurd. Uit het onderzoek blijkt dat ING, Rabobank en ABN AMRO
de afgelopen vijf jaar 3,1 miljard euro aan leningen hebben verstrekt voor
producten die vaak leiden tot ontbossing, zoals soja en rundvlees.
Pensioenfondsen, verzekeraars en banken hebben eind 2020
362 miljoen euro belegd in dergelijke «ontbossingsrisicoproducten».
Financiële instellingen doen nog steeds te weinig om te voorkomen dat
hun leningen en beleggingen bijdragen aan ontbossing en mensenrechtenschendingen.6
Daarnaast wordt er nog steeds geïnvesteerd in de bioindustrie, wat niet
alleen maar slecht is voor het klimaat en de biodiversiteit, maar ook voor
de industrieel gehouden dieren en voor de gezondheid van mensen, die
nog steeds alleen maar meer in plaats van minder vlees zijn gaan eten.
Kan de Minister bevestigen dat onze financiële instellingen met hun
financieringen en beleggingen CO2-intensieve ketens blijven stimuleren?
De initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand» van GroenLinks,
D66, ChristenUnie en CDA roept, net als Minister-President Rutte, op tot
«actie, actie, actie». Waarom volgt de Minister niet alle aanbevelingen op?
Wat de leden van de PvdD-fractie betreft komt er een wettelijke
verplichting voor alle financiële instellingen om hun portefeuilles in lijn te
brengen met het 1,5°C-doel van het akkoord van Parijs, met afrekenbare
CO2-reductiedoelen die hierbij passen. Hierbij dient niet alleen gekeken te
worden naar de voetafdruk die de financiële instelling zelf heeft, maar ook
die van hun toeleveranciers.7 Is de Minister het ermee eens dat het
klimaat er niet mee geholpen is als hele ketens CO2-intensief blijven?
Is hij het ermee eens dat de reductieverantwoordelijkheid van financiële
instellingen om deze reden in brede zin moet worden opgevat, dus tot ver
in CO2-intensieve ketens strekt doordat financieringen en beleggingen
CO2-intensieve ketens ondersteunen?

4

Eerlijke Geldwijzer, 30 september 2021 (https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/497217/persberichtpo-klimaat-def-30092021.pdf).
5
Milieudefensie, 8 december 2021 (https://pers.milieudefensie.nl/read/680/nederlandsefinanciele-sector-europees-koploper-investeren-in-ontbossing).
6
Ibid.
7
https://www.carbontrust.com/resources/briefing-what-are-scope-3-emissions.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

10

De leden van de PvdD-fractie zijn bezorgd over de ernst van de klimaatcrisis. De aarde warmt sneller op dan gedacht. Het tempo waarin de
financiële sector verduurzaamt moet dan ook omhoog. Dit werd ook
aanbevolen in de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand».
Welke maatregelen gaat de Minister nemen om het tempo te verhogen?
Eén van de in de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand»
geïdentificeerde tekortkomingen is de afwezigheid van sturend beleid. Tot
nu toe is het kabinet niet bereid geweest om bindende wetten en regels te
verzorgen. Het kabinet stelt zich afwachtend op. De leden vinden dit niet
passen bij een sturende rol. Hoe kijkt de Minister hierop terug? Hoe past
dat bij de oproep van de Minister-President tot «actie, actie, actie»? En
vormt de in Glasgow opgedane inspiratie voldoende aanleiding voor een
actievere houding? De leden zijn van mening dat dat de overheid slim
moet gaan sturen. Zij vinden het goed dat de financiële sector de hand in
eigen boezem steekt, maar constateren ook dat geldschieters en
beleggers niet aansprakelijk zijn voor CO2-uitstoot, terwijl de verantwoordelijkheid wel aan hen toe te rekenen valt. Hoe staat de Minister
tegenover het idee om aandeelhouders aansprakelijk te stellen? Is hij
bereid om een verkenning te starten naar de manier waarop dit zou
kunnen?
Op dit moment voeren sommige financiële instellingen die een winstoogmerk hebben intensiever klimaatbeleid dan de overheid. Zelfs ABP is
nu uit fossiel gestapt, maar de overheid nog niet. De overheid is als
inkoper van allerlei diensten en goederen en als aandeelhouder zelf ook
een grote financiële speler en moet het goede voorbeeld geven. Dat
gebeurt nu niet en dat moet veranderen, want goed voorbeeld doet
volgen. Is de Minister bereid om het klimaat een centrale rol te geven in
het staats- en beleidsdeelnemingenbeleid, bijvoorbeeld door het klimaat
een belangrijke, vaste plek te geven in de nieuwe Nota Staatsdeelnemingen? Op welke manier kan het klimaat in het beheer van de beleidsdeelnemingen een centrale plek krijgen? En op welke manier kan het
klimaat een sturender rol krijgen in het inkoopbeleid van de rijksoverheid?
Een kabinet met een Paris-proof identiteit kenmerkt zich ten slotte door
een kritischer houding t.o.v. de financiële sector. Het kabinet zet geen
vraagtekens bij de lovende woorden uit de Klimaatcommitmentvoortgangsrapportage. Dit terwijl de Eerlijke Geldwijzer met een
onderzoek8 achteruitgang constateert in plaats van vooruitgang, en het FD
concludeert dat de conclusies van het onderliggende KPMG-onderzoek
geen sterke empirische basis hebben.9
Het positieve beeld dat de Minister neerzet wordt dus niet alleen
weerlegd, maar wordt dus ook niet ondersteund door de feiten. Daarnaast
constateert De Nederlandsche Bank dat de helft van de totale Nederlandse
uitstoot, minimaal 82 megaton CO2, is toe te schrijven aan Nederlandse
financiële instellingen. DNB constateert ook dat financiële instellingen
onvoldoende op klimaatrisico’s letten en niet weten welk risico ze lopen
door klimaatverandering.10 Dit is ook wat de Europese Centrale Bank
(ECB) onlangs concludeerde.11 DNB schrijft dat dit een risico is voor de
stabiliteit van het financiële systeem. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren verzoeken de Minister om een reactie te geven op deze

8

Eerlijke Geldwijzer, 30 september 2021 (https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/497217/persberichtpo-klimaat-def-30092021.pdf).
9
FD, 1 december 2021 (https://fd.nl/opinie/1421734/het-jaar-van-de-klimaatwaarheid-voor-definanciele-sector-ocl1ca7M1jUm).
10
Trouw, 7 december 2021 (https://www.trouw.nl/economie/de-financiele-sector-moet-vanzichzelf-weten-hoeveel-klimaatrisico-ze-loopt-eist-dnb~bd4cfc0f/).
11
FT, 22 november 2021 (https://www.ft.com/content/9bcce63a-265e-4099-a18d-3434bdeb3d60).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

11

onderzoeken en hoe die zich verhouden tot de positieve voortgangsrapportage.
Op 17 november heeft de Europese Commissie een wetsvoorstel
gepubliceerd om de import van ontbossingproducten op de interne markt
van de Europese Unie tegen te gaan. In het voorstel schrijft de Europese
Commissie dat het initiatief niet gericht is op de financiële sector en
investeringen. De Commissie stelt dat de implementatie van de Taxonomieverordening en de toekomstige Corporate Sustainability Reporting
Directive (CSRD) goed geschikt zijn om de impact van de financiële sector
op ontbossing aan te pakken. Echter, de twee wetten waarnaar de
Commissie verwijst bevatten hoofdzakelijk verplichtingen op het vlak van
rapportage en transparantie. Is de Minister het met de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren eens dat ontbossing een probleem is
waartegen dringend en doortastend moet worden opgetreden? Is de
Minister het ermee eens dat financiële instellingen hun verantwoordelijkheid moeten nemen in de strijd tegen ontbossing? Deelt de Minister de
opvatting van de Europese Commissie dat de implementatie van de
Taxonomieverordening en de CSRD voldoende instrumenten zijn om de
Europese geldstromen naar bedrijven betrokken bij ontbossing te
stoppen? Indien nee, waarom niet? Indien ja, kan de Minister toelichten op
welke wijze deze instrumenten paal en perk zullen stellen aan investeringen in dergelijke bedrijven?
9. Inval bij ABN AMRO wegens dividendfraude
De leden van de PVV-fractie merken allereerst op dat de brieven die
behandeld worden tijdens dit schriftelijk overleg aangaande de inval bij
ABN AMRO wegens dividendfraude relatief oud zijn (uit 2018 en 2019). De
leden van de PVV-fractie vragen naar de voortgang van het onderzoek van
het OM naar de mogelijke rol van ABN AMRO in de zaak rond dividendstrippen. Is dit onderzoek inmiddels afgerond? Zo neen, wanneer zal het
naar verwachting worden afgerond? Hoeveel heeft ABN AMRO hiervoor
opzij gezet? Gaat het nog steeds om 79 miljoen euro?12
De leden van de SP-fractie vragen ook naar de stand van zaken bij deze
kwestie. ABN AMRO lijkt namelijk betrokken bij grootschalige belastingontduiking via dividendbelastingen. De Duitse autoriteiten hebben in dit
kader al een inval gedaan bij de ABN AMRO-branche in Frankfurt, en zijn
een onderzoek gestart. Kan de Minister aangeven wat de stand van zaken
daarbij is? Is de Minister geïnformeerd over een boete, schikking of
andere relevante ontwikkeling in dit dossier?
II Reactie van de Minister
Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de fracties VVD, D66, PVV, CDA, SP, PvdA, PvdD en
Groep van Haga over verschillende brieven inzake Financiële Markten
– stabiliteit en instituties. De vragen beantwoord ik hierna. Bij de volgorde
van de beantwoording is de volgorde van de inbreng van het schriftelijk
overleg aangehouden, waarbij indien gepast vragen gezamenlijk zijn
beantwoord.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken.
12

AD, 11 augustus 2021 (https://www.ad.nl/economie/abn-amro-opnieuw-onder-de-aandachtvan-openbaar-ministerie~a3bbe2cc/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

12

De leden van de fractie van D66 hebben met interesse en belangstelling
kennisgenomen van de verschillende stukken die naar de Kamer zijn
gestuurd rond stabiliteit en instituties op het terrein van financiële
markten en hebben daar nog enkele vragen bij.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de stukken op
de agenda. Bij een aantal van deze stukken hebben zij de volgende
vragen, die zij mede namens de leden van de ChristenUnie-fractie stellen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende stukken.
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende stukken.
De leden van de Groep Van Haga hebben kennisgenomen van de
voorliggende stukken.
2. Financieel Stabiliteitscomité (FSC)
In het Financieel Stabiliteitscomité (FSC) spreken vertegenwoordigers van
de Autoriteit Financiële Markten (AFM), De Nederlandsche Bank (DNB) en
het Ministerie van Financiën over ontwikkelingen op het gebied van
financiële stabiliteit in Nederland. Ten aanzien van de oplopende inflatie is
de verwachting is dat deze dit jaar zal pieken om vervolgens weer te
dalen.
Waar is deze aanname op gebaseerd, zo vragen de leden van de
VVD-fractie.
De verwachtingen ten aanzien van de inflatie in Europa zijn gebaseerd op
de macro-economische ramingen van de Europese Centrale Bank (ECB).13
Zijn er ook signalen dat de inflatie structureel op een hoger niveau komt te
liggen, mede in het licht van gestegen inflatieverwachtingen?
Uit de meest recente beschikbare ramingen blijkt dat het economisch
beeld geen duurzaam hogere inflatie op de middellange termijn laat zien.
De inflatievooruitzichten blijven echter onzeker en worden dan ook
zorgvuldig gemonitord. DNB heeft onder andere in het Overzicht
Financiële Stabiliteit Najaar 202114 (OFS) aangegeven dat alternatieve
scenario’s voor inflatie
niet kunnen worden uitgesloten.
Dit is ook afhankelijk van de vraag in hoeverre gestegen prijzen hun weg
vinden in de loonontwikkeling. Welke signalen krijgt het kabinet hierover?
Ziet het kabinet hogere looneisen ontstaan?
DNB geeft aan dat er in huidige situatie geen signalen zijn dat zich een
structureel hogere loonontwikkeling of hogere looneisen voordoen. De
laatst beschikbare ramingen laten op dit moment geen ontwikkeling zien
13
14

https://www.ecb.europa.eu/pub/projections/html/index.en.html.
https://www.dnb.nl/publicaties/publicaties-dnb/ofs/overzicht-financiele-stabiliteit-najaar-2021/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

13

van een duurzaam hogere inflatie op de middellange termijn. De
inflatievooruitzichten zijn echter erg onzeker. Naarmate de hoge inflatie
langer aanhoudt, neemt de kans op hogere looneisen en contractloonstijgingen toe.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het FSC ook heeft gesproken over
de belangrijkste risico’s voor financiële stabiliteit. Kwetsbaarheden doen
zich vooral voor vanwege de gevolgen van een zoektocht naar rendement
(search for yield) in de huidige lagerenteomgeving, zo valt te lezen. Welke
rol speelt negatieve rente hierbij?
Lage beleids- en kapitaalmarktrentes hebben hun weerslag op de
financiële sector en op particuliere beleggers. Lage rente en lage
opbrengsten hebben er toe geleid dat financiële instellingen meer op zoek
zijn gegaan naar rendement en meer risicovolle investeringen aan zijn
gegaan. Voor bepaalde (institutionele) beleggers is een minimum
rendement op de aangehouden activa een essentieel onderdeel van een
gezonde bedrijfsbalans en het voortbestaan van het bedrijfsmodel (zoals
voor pensioenfondsen en verzekeraars).
Zoals in het OFS is te lezen15, maken investeringen in risicovolle activa
financiële markten kwetsbaar voor een omslag in het marktsentiment,
vooral als zich een onverwachte verschuiving voordoet in de inflatieontwikkeling en renteniveaus. De huidige waarderingen van risicovolle activa
leunen op dit moment namelijk sterk op de veronderstelling dat financiële
condities nog lange tijd ruim blijven. Risico’s voor financiële stabiliteit
kunnen ontstaan in het geval van een plotselinge verandering in de
marktverwachtingen. Dit kan leiden tot een schoksgewijze aanpassing in
de waardering van risicovolle activa en de risicobereidheid van marktpartijen.
Lage rentes worden daarnaast doorberekend naar zakelijke of particuliere
depositohouders bij banken. Lage of zelfs negatieve rentes leiden ertoe
dat spaargelden niet langer renderen of – in het geval van negatieve
rente – zelfs tot vermindering van het vermogen leiden. Veel spaarders of
beleggers verlangen daarentegen wel een zeker rendement. Aangewakkerd door de lage rente en het ruime monetaire beleid is al langere
tijd sprake van een zoektocht naar rendement onder beleggers.
Wordt ten aanzien van de oververhitting op de huizenmarkt ook gekeken
naar het zeer ruime monetaire beleid van de Europese Centrale Bank?
Welke conclusies worden hieruit getrokken?
De relatie tussen een potentiële oververhitting van de huizenmarkt en
ruim monetair beleid is niet eenduidig. De ECB stelt de beleidsrente in de
eurozone vast en stuurt mede op de langere rente door verschillende
opkoopprogramma’s. De beleidsrentes worden echter niet in een
isolement bepaald. De lage rente komt ook door structurele veranderingen in de economie, zoals de daling van de potentiële groei onder
invloed van de productiviteitsvertraging en de vergrijzing.16 In mijn
brieven over de effecten van kwantitatieve verruiming door de ECB en de
lage rente, en over de lage rente en de Nederlandse economie, ben ik
eerder al ingegaan op de effecten van de lage rente op de woningmarkt.17
De huidige lage rente is een van de factoren die van invloed is op de
huizenprijsontwikkeling. Op de koopmarkt leidt een lagere hypotheekrente
immers tot lagere rentelasten en een grotere leencapaciteit van
15

Overzicht Financiële Stabiliteit. Najaar 2021. De Nederlandsche Bank.
Kamerstuk 33 566, nr. 107: lage rente en de Nederlandse economie.
17
Kamerstuk 33 566, nr. 107: lage rente en de Nederlandse economie; Kamerstuk 33 566, nr. 104:
Kamerbrief over de negatieve effecten van kwantitatieve verruiming door de ECB.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

14

huishoudens. Daarnaast spelen ook andere factoren een rol, zoals de
beperkte mate waarin het aanbod op prijsstijgingen reageert.
Kan de Minister een nieuw overzicht sturen van alle opgekochte schuldtitels op de bankenbalans? Kan de Minister dit afzetten tegen de ontwikkeling van de huizenprijzen?
In mijn jaarlijkse brief risico’s Nederlandse staat als gevolg van
ECB-beleid18 informeer ik de Kamer over de belangrijkste programma’s
die de ECB sinds 2008 heeft geïmplementeerd. In deze brief stuur ik ook
een overzicht van de opgekochte schuldtitels onder de verschillende
opkoopprogramma’s van het Eurosysteem. Daarnaast is informatie en
data over de ECB-opkoopprogramma’s publiek beschikbaar.19 Tabel 1
geeft een overzicht van de aankopen van de ECB onder de verschillende
aankoopprogramma’s. Onder het reguliere Asset Purchase Programme
(APP) staat er per 30 november 2021 in totaal meer dan EUR 3,1 biljoen op
de balans van het Eurosysteem (zie tabel 1). Onder het Pandemic
Emergency Programme (PEPP) staat er voor meer dan EUR 1,5 biljoen op
de balans van het Eurosysteem.
Er is in Nederland (en in bijna alle ontwikkelde economieën) sprake van
een sterke toename van huizenprijzen (zie figuur 1). Zoals toegelicht in de
Kamerbrief lage rente en de Nederlandse economie20 is de lage rente
slechts ten dele te wijten aan het monetaire beleid van de ECB. De lage
rente komt vooral door structurele veranderingen in de economie, zoals
de daling van de potentiële groei onder invloed van de productiviteitsvertraging, vergrijzing en mondialisering. Verder zijn hoge huizenprijzen
zoals gezegd niet alleen te wijten aan de lage rente maar spelen factoren
als de beperkte mate waarin het aanbod op prijsstijgingen reageert ook
een rol. Zoals ook toegelicht in mijn brief over de effecten van kwantitatieve verruiming door de ECB21, wil ik tot slot benadrukken dat dit kabinet
en vorige kabinetten verschillende maatregelen genomen hebben om
overmatige kredietverlening tegen te gaan, en om de kwetsbaarheid van
de woningmarkt en huishoudens voor dalende woningprijzen te beperken.
Tabel 1. Overzicht aankopen ECB-opkoopprogramma’s in EUR mrd.
Asset-backed securities purchase
programme

Covered bonds purchase
programme 3

Corporate

Public sector

Aankoop van securitisaties

Aankoop van gedekte
obligaties

Aankoop van bedrijfsobligaties

Aankoop van staatsobligaties

28.786

297.586

307.026

2.479.090

Asset-backed securities purchase
programme

Covered
bonds

Corporate bonds

Commercial paper

Public sector
securities

Aankoop van securitisaties

Aankoop van
gedekte obligaties

Aankoop van
bedrijfsobligaties

Aankoop
niet-commercieel
handelspapier

Aankoop van
staatsobligaties

0

6.079

39.871

4.032

1.485.567

APP totaal

3.112.488

PEPP totaal

1.535.549

18

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1759: Kamerbrief over risico’s Nederlandse staat als gevolg van
ECB-beleid.
19
Asset purchase programmes (europa.eu).
20
Kamerstuk 33 566, nr. 107: lage rente en de Nederlandse economie.
21
Kamerstuk 33 566, nr. 104: Kamerbrief over de negatieve effecten van kwantitatieve
verruiming door de ECB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

15

Grafiek 1: prijsontwikkelingen Nederland (%) van bestaande koopwoningen (bron:
CBS, Kadaster)

Ook valt te lezen dat voor het eerst sinds 2013 het aantal aanboden
aflossingsvrije hypotheken weer toeneemt, waarbij huizenkopers ervoor
kiezen om een deel van hun hypotheek niet af te lossen. Kan geconcludeerd worden dat naar mate er sprake is van minder hypotheekrenteaftrek, als gevolg van de lage rente, het voor de consument aantrekkelijker
wordt om aflossingsvrije hypotheken af te sluiten? En dat het verder
beperken van de hypotheekrenteaftrek private schulden doet toenemen?
Sinds 2013 geldt voor nieuwe hypotheken een fiscale aflossingseis;
consumenten moeten een hypothecair krediet ten minste annuïtair in ten
hoogste 30 jaar volledig aflossen om recht te hebben op hypotheekrenteaftrek.22 Deze fiscale aflossingseis is een belangrijk instrument om
overmatige (aflossingsvrije) hypotheekschulden, en de macroeconomische risico’s die daarmee gepaard gaan, te beperken. Aanvullend
is in de Gedragscode Hypothecaire Financieringen (GHF)23 opgenomen
dat doorgaans niet meer dan 50% van de woningwaarde aflossingsvrij
gefinancierd mag worden. Consumenten kiezen onder andere door de
huidige lage hypotheekrente steeds vaker voor een (gedeeltelijk)
aflossingsvrije hypotheek omdat zij liever lage maandlasten hebben en de
kosten daarvan, het opgeven van renteaftrek, beperkt zijn door de lage
rente. Ook kan het voor consumenten interessant zijn om voor een
(gedeeltelijk) aflossingsvrije hypotheek te kiezen voor een tweede
(beleggings)woning waarop geen recht op renteaftrek is of wanneer nog
maar een beperkt aantal jaren recht op renteaftrek bestaat.
Wanneer de hypotheekrenteaftrek verder afgebouwd zou worden, dan
zullen mogelijk meer huishoudens tot maximaal 50% aflossingsvrij
financieren. Een (gedeeltelijk) aflossingsvrije hypotheek leidt niet tot meer

22

Feitelijk geldt de fiscale aflossingseis voor «eigenwoningschulden» al dan niet in de vorm van
een hypotheek. Ook een consumptieve lening of een lening bij een BV of familielid kan
kwalificeren als een eigenwoningschuld.
23
De Gedragscode Hypothecaire Financieringen is zelfregulering van banken en verzekeraars die
breed in de sector wordt toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

16

leenruimte24, maar kan een opwaarts effect op de huizenprijzen hebben,
omdat huishoudens geneigd zijn verder op te schuiven naar het maximale
leenbedrag op basis van het inkomen (LTI-norm). Dit zou dus opwaartse
druk kunnen hebben op schuldenniveaus van huishoudens. Tegelijk wordt
met een verlaging van het aftrektarief de stimulans om de eigen woning
met schuld te financieren kleiner. Huishoudens hebben dan bijvoorbeeld
een grotere prikkel om spaargeld in te zetten voor het aflossen van de
hypotheek.
De leden van de VVD-fractie vragen naar welke stappen concreet worden
ondernomen op het terrein van cyberweerbaarheid van financiële
instellingen, naast het in kaart brengen van verschillende scenario’s.
Daarnaast vragen de leden hoe deze discussie in Europa wordt gevoerd.
Welke stappen worden hier nu concreet ondernomen, naast het in kaart
brengen van verschillende scenario’s?
Traditionele macroprudentiële instrumenten, zoals het verhogen van
kapitaal- of liquiditeitsbuffers hebben beperkt nut bij problemen die
operationeel van aard zijn. De Minister noemt een aantal alternatieve
optionele instrumenten, zoals het opleggen van hogere weerbaarheidsvereisten. Hoe wordt deze discussie in Europa gevoerd en waar zet de
Minister concreet op in?
Zowel nationaal als internationaal krijgt de weerbaarheid van de financiële
sector tegen cyberrisico’s veel aandacht. Zo is DNB in 2016 begonnen met
het zogeheten TIBER-programma om de cyberweerbaarheid van
financiële instellingen met behulp van ethische hackers te testen. Dit
programma wordt continue geactualiseerd op grond van actuele
dreigingsinformatie. Omdat cyberincidenten ook effect kunnen hebben op
het financiële systeem als zodanig, werkt DNB momenteel verschillende
scenario’s uit om macroprudentiële cyberstresstesten te ontwikkelen. Ik
kijk met veel belangstelling uit naar dit onderzoek. Cyberrisico’s beperken
zich naar aard echter niet tot landsgrenzen, en ik hecht daarom aan een
Europese en internationale aanpak. In dat kader is positief dat het
TIBER-programma van DNB als inspiratie heeft gediend voor de ontwikkeling van het TIBER-EU raamwerk door de ECB, en vrijwillig is overgenomen door twaalf andere lidstaten. Dit draagt bij aan een hoge mate van
cyberweerbaarheid voor financiële instellingen binnen de Unie. Voorts
heeft Europese Commissie eind vorig jaar een nieuwe verordening ter
verbetering van de cyberweerbaarheid van de Europese financiële sector
gepubliceerd, de zogenaamde Digital Operational Resilience Act (DORA).
Dit voorstel betreft een veelomvattend raamwerk op het gebied van
cyberveiligheid, waarbij onder meer nieuwe regels worden gesteld voor
partijen die nog geen cyberweerbaarheidsregels kennen, en regels om de
risico’s van uitbesteding door de financiële sector aan kritieke digitale
derdedienstverleners beter te mitigeren. Voorts bevat het voorstel
verplichtingen op het gebied van testen. In dat kader zet ik me ervoor in
om het TIBER-programma voor de hele Unie de standaard te laten
worden. Ook buiten Europa vinden op dit terrein ontwikkelingen plaats.
Zo beziet de internationale Financial Stability Board (FSB) hoe cyberincidenten internationaal beter opgepakt en geharmoniseerd kunnen worden.
Ten aanzien van de verslagen van het Financieel Stabiliteitscomité merken
de leden van de PVV-fractie op dat er steeds gesproken wordt over de
verstorende werking van subsidies en fiscale maatregelen en de
verschillen tussen kopen en huren. In het verlengde hiervan vragen de
24

In de praktijk is de leenruimte bij het (gedeeltelijk) aflossingsvrij financieren van een woning
zelfs iets krapper omdat bij het bepalen van de maximale hypotheek geen rekening gehouden
mag worden met hypotheekrenteaftrek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

17

leden van de PVV-fractie de Minister hoe hij staat tegenover het gegeven
dat Klaas Knot, tevens voorzitter van het Financieel Stabiliteitscomité,
heeft aangegeven dat de hypotheekrenteaftrek moet worden afgeschaft
en het eigen huis in box 3 moet worden belast.
Kan de Minister hier afstand van nemen? Zo neen, waarom niet? Handelt
Klaas Knot hier, naar mening van de Minister, in het belang van Nederland
of van Brussel?
DNB heeft als centrale bank het recht om gevraagd maar ook ongevraagd
advies te geven in het kader van haar inzet voor een stabiel financieel
stelsel. Zij doet dit onder andere binnen de kaders van het Financieel
Stabiliteitscomité, dat risico’s voor de financiële stabiliteit in Nederland
signaleert en daarover aanbevelingen doet. Wel is het uiteindelijk aan het
kabinet om besluiten te nemen ten aanzien van de fiscale behandeling van
de eigen woning.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel Nederlanders beleggen in
crypto-munten. Klopt de berichtgeving dat relatief veel mensen zonder
financiële buffer in crypto’s beleggen? In hoeverre dienen handelsplatforms beleggers te wijzen op de risico’s?
De AFM heeft recentelijk onderzoek gedaan naar cryptobezitters.25 Uit
enquêtes die zijn gedaan voor dit onderzoek blijkt dat ongeveer 8% van de
Nederlanders boven de 18 jaar crypto’s bezit. Dit zijn ongeveer
1,18 miljoen mensen. Van deze groep cryptobezitters heeft ongeveer 43%
in totaal minder dan € 500 euro geïnvesteerd, terwijl 14% van deze groep
meer dan € 5.000 euro heeft geïnvesteerd. In de enquêtes is ook gevraagd
naar de verwachte gevolgen als cryptokoersen zouden instorten.
Gemiddeld geeft 1% van de respondenten aan dat dit zou leiden tot
financiële problemen die moeilijk zijn op te lossen. 10% geeft aan dat het
zou leiden tot financiële problemen die «met passen en meten» op te
lossen zouden zijn. Dit betekent dat ongeveer 11% van de mensen die
crypto’s bezit mogelijk problemen zouden ondervinden als de koersen
instorten. Bij de groep mensen die meer dan € 5.000 heeft geïnvesteerd
geeft 32% aan in de problemen te kunnen komen.
Platformen waar crypto’s verhandeld worden staan momenteel alleen
onder financieel toezicht in het kader van regels om witwassen en
terrorismefinanciering te voorkomen. Er is verder op dit moment nog
geen ander financieel toezicht op cryptodienstverleners. Daarnaast is
natuurlijk ook andere algemene wetgeving van toepassing, zoals het
strafrecht in het geval van oplichting en misleiding, en de wet oneerlijke
handelspraktijken, die agressieve of misleidende verkoop tegengaat. Deze
wetgeving bevat echter geen verplichting voor aanbieders om partijen
vooraf te waarschuwen voor risico’s.
Sinds september 2020 wordt er in EU-verband onderhandeld over de
verordening Markten in Crypto-Activa (MiCA).26 MiCA bevat regels ten
aanzien van consumentenbescherming en het tegen gaan van marktmisbruik. Zo komt er een zorgplicht voor cryptodienstverleners, en komen er
eisen rondom marketing en communicatie voor uitgevers van crypto’s en
partij die cryptodiensten aanbieden. Op 24 november 2021 is over dit
voorstel in de Raad een Raadsakkoord gesloten.27 Het is nu aan het
Europees Parlement om haar rapport vast te stellen. Ik verwacht dat dit
25

Zie: https://afm.nl/nl-nl/consumenten/nieuws/2021/december/inleg-in-cryptos-meestal-kleinebedragen.
Kamerstuk 22 112, nrs. 2937 en 3047.
27
Zie https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/11/24/digital-financepackage-council-reaches-agreement-on-mica-and-dora/.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

18

binnen een aantal weken zal gebeuren, waarmee de triloog (onderhandelingen tussen de Europese Commissie, het Europees Parlement en de
Raad) onder Frans voorzitterschap kunnen beginnen.
Bij welke omvang gaat crypto een gevaar vormen voor de financiële
stabiliteit?
Het is niet mogelijk om een specifieke indicator te geven wanneer crypto’s
wel of geen gevaar vormen voor de financiële stabiliteit. Ik overleg
regelmatig op nationaal niveau (in het financiële stabiliteitscomité en
bilateraal met de financiële toezichthouders en het CPB28), op EU-niveau
(in bijvoorbeeld de Ecofin-raad en in de onderhandelingen over MiCA) en
op mondiaal niveau (bijvoorbeeld in verband met vergaderingen van het
Internationaal Monetair Fonds29, de G20 en de Financial Stability Board30)
over de mogelijke risico’s voor de financiële stabiliteit van crypto’s. Ook
publiceert bijvoorbeeld de ECB regelmatig over de stabiliteitsrisico’s van
crypto’s.31 Op alle niveaus blijkt dat er momenteel nog geen risico’s van
crypto’s voor de financiële stabiliteit zijn omdat crypto’s nog niet een
breed geaccepteerd betaalmiddel zijn en instituties in de eurozone nog
weinig blootstelling hebben aan financiële instrumenten die gelinkt zijn
aan crypto’s. Tegelijkertijd moeten we waakzaam zijn voor nieuwe
ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld omtrent zogenaamde stablecoins
(crypto’s die claimen een stabiele monetaire waarde te hebben). Ik blijf de
ontwikkelingen rondom crypto’s dan ook monitoren en blijf in nauw
contact met betrokken toezichthouders, internationale organisaties en
andere landen.
De leden van de Groep Van Haga constateren een loonprobleem dat
veroorzaakt wordt door de inflatie in Europa. De leden geven aan dat
normaal gesproken inflatie na verloop van tijd resulteert in hogere lonen.
De leden willen aangeven dat in een mondiale economie waarin landen
met elkaar concurreren loonkosten niet zomaar vanzelfsprekend kunnen
stijgen zonder de concurrentiepositie te verzwakken. De leden willen
aangeven dat Azië de afgelopen decennia grote sprongen heeft gemaakt
op het gebied van technologieën die wij in het westen ook produceren.
Zomaar een loonstijging als gevolg van de inflatie heeft invloed op onze
positie binnen de wereldeconomie. Hoe kijkt de Minister naar dit
probleem dat ontstaat door de opkomende hoge inflatie?
In de huidige situatie zijn er geen signalen dat zich een structureel hogere
loonontwikkeling of looneisen voordoen. In de MEV-raming van het CPB
– de raming onderliggend aan de Miljoenennota 2022 – wordt een inflatie
van 1,9% in 2021 en 1,8% in 2022 verwacht. De ECB verwacht dat de piek
in inflatie eind dit jaar/begin volgend jaar zal worden bereikt en dat die
vervolgens naar verwachting geleidelijk zal temperen.32 De effecten van
de relatief lage inflatie vorig jaar en de druk op de energieprijzen zullen
naar verwachting uit het cijfer lopen.33 De inflatievooruitzichten zijn echter
zeer onzeker. Naarmate de hoge inflatie langer aanhoudt, neemt de kans
op hogere looneisen en contractloonstijgingen toe. Het CPB zal in het
voorjaar met een nieuwe raming komen, inclusief inflatieverwachtingen.
28

Zie bijvoorbeeld de CPB Risicorapportage Financiële Markten 2018, Kamerstuk 33 283, nr. 18.
Zie bijvoorbeeld hoofdstuk 2 van het Global Financial Stability Report 2021: https://
www.imf.org/en/Publications/GFSR/Issues/2021/10/12/global-financial-stability-report-october2021.
30
Zie bijvoorbeeld: https://www.fsb.org/work-of-the-fsb/financial-innovation-and-structuralchange/crypto-assets-and-global-stablecoins/.
31
Zie bijvoorbeeld de Financial Stability Review 2021: https://www.ecb.europa.eu/pub/financialstability/fsr/html/ecb.fsr202105~757f727fe4.en.html.
32
Reuters, Inflation reached its peak in November – ECB’s Schnabel (29 november 2021). Link.
33
DNB Bulletin, Euro area inflation and het pandemic (november 2021). Link.
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

19

Wat dit betekent voor de internationale concurrentiepositie, hangt echter
ook af van andere factoren als de wisselkoers, buitenlandse prijsstijgingen
en de productiviteitsontwikkeling.
De leden van de Groep Van Haga vragen zich af waarom landen als
Hongarije een belasting op de activazijde hebben opgelegd aan banken
als dat lijdt tot een hogere portfoliorisico. Dit lijkt namelijk op de eerste
gezicht immers contraproductief. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan?
In de context van het FSC is niet gesproken over de bankenbelasting in
Nederland of in andere landen. In algemene zin kan ik zeggen dat in de
landen waar een bankenbelasting wordt geheven de doelstellingen en
vormgeving verschillen. Ik heb geen visie op de specifieke doelstellingen
of de vormgeving van de Hongaarse bankenbelasting of bankenbelastingen in andere landen
3. Minimumvloer voor de risicogewichten van hypotheekleningen
De leden van de PVV-fractie merken op dat DNB als macroprudentiële
autoriteit in onafhankelijkheid maatregelen kan nemen om systeemrisico’s
in het financiële stelsel aan te pakken. Zo heeft DNB definitief besloten om
per 1 januari 2022 een ondergrens voor de risicoweging van hypotheekportefeuilles in te voeren. De leden van de PVV-fractie willen weten hoe
ver het mandaat van DNB hierbij strekt. Kan DNB als macroprudentiële
autoriteit bijvoorbeeld ook in onafhankelijkheid maatregelen nemen t.a.v.
de hypotheekrenteaftrek en zo ja, in hoeverre is dit wenselijk?
DNB heeft geen bevoegdheid ten aanzien van fiscale maatregelen zoals de
hypotheekrenteaftrek. De Europese verordening kapitaalvereisten (CRR
artikel 458) stelt dat een lidstaat een macroprudentiele autoriteit moet
aanwijzen, in Nederland is deze bevoegdheid belegd bij DNB. Een
belangrijke bevoegdheid die DNB in dat kader heeft is dat het macroprudentiële instrumenten kan inzetten, zoals de bancaire systeembuffer of de
contractcyclische buffer.34 Een ander instrument is dat DNB nationale
maatregelen kan nemen als het macroprudentiele of systeemrisico’s in het
financiële stelsel constateert met mogelijke ernstige gevolgen voor het
financiële stelsel en/of de reële economie. In Nederland is aanvullend
vastgelegd dat DNB bij het besluit hierover in overleg dient te treden met
de Minister van Financiën, vanwege de systeemverantwoordelijkheid van
de Minister van Financiën. De verplichting strekt echter niet zo ver dat
instemming nodig is.
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen dat de maatregel
zoals voorgesteld voor de DNB, voor een minimumvloer voor de
risicogewichten van hypotheken, in 2019 reeds een formeel Europees
traject heeft doorlopen waarbij onder andere de Europese toezichthouders
EBA (Europese Bankenautoriteit) en ESRB (Europees Comité voor
systeemrisico’s) en de Europese Commissie hebben aangegeven geen
bezwaar te hebben. Deze maatregel zal in ieder geval van 1 januari 2022
tot en met december 2022 van kracht zijn, waarna DNB de mogelijkheid
heeft om de maatregel te verlengen. De leden van de fracties van CDA en
ChristenUnie zijn benieuwd hoe besluitvorming plaatsvindt of deze
maatregel inderdaad verlengd zal gaan worden en hoe lang en hoe vaak
een dergelijke verlenging mogelijk is. Welke risico’s in de huizenmarkt zijn
hierop van invloed en wat is de verwachting van de ontwikkeling hiervan.

34

https://www.dnb.nl/actuele-economische-vraagstukken/risico-s-voor-het-financiele-stelsel/
inzet-van-macroprudentiele-instrumenten/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

20

DNB introduceert de minimumvloer voor de risicoweging van hypothecaire leningen zoals uiteengezet in de Regeling risicoweging hypothecaire
leningen 2022 op 1 januari 2022. De regeling vervalt per 1 december 2022.
DNB kan in consultatie met de ESRB en EBA besluiten om de maatregel te
verlengen, steeds voor de duur van twee jaar. Om tot een goed geïnformeerd besluit te komen, voert DNB een analyse van de systeemrisico’s in
de huizenmarkt uit (zoals ook t.b.v. de initiële besluitvorming is gedaan en
door DNB is gepresenteerd in het OFS najaar 2019). De ontwikkelingen
van onder meer de huizenprijzen, hypothecaire kredietverlening,
betaalbaarheid van de financieringslasten, leengedrag van huishoudens
en potentiele feedbackloops tussen financiële instellingen en de reële
economie vormen onderdeel van deze analyse. DNB beoordeelt hiervoor
ook de impact van een potentiele daling van huizenprijzen en andere
hiermee samenhangende macro-economische scenario’s op de
weerbaarheid van financiële instellingen. De recente ontwikkelingen
duiden op dit moment niet op een (nabije) afkoeling van de huizenmarkt.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het kan dat DNB de systeemrisico’s met betrekking tot de hypotheekmarkt zag toenemen, terwijl banken
tegelijkertijd de risicoweging ten aanzien van hypotheken in de modellen
liet dalen. Zouden de risicomodellen niet in de pas moeten lopen met
systeemrisico’s? Of maakt iedere bank zijn eigen weging en worden de
systeemrisico’s daar niet of te weinig bij betrokken? Wat is de huidige
kapitaalpositie van Nederlandse banken? Hoeveel eigen vermogen dienen
Nederlandse banken additioneel aan te trekken als gevolg van de
maatregel van DNB om de minimumvloer voor risicogewichten te
verhogen?
Banken moeten genoeg kapitaal aanhouden om onverwachte verliezen op
te vangen. Voor de berekening van de kapitaaleisen kunnen banken
gebruik maken van standaard risicogewichten (de zogenoemde
standaardbenadering) of risicogewichten met behulp van historische
verliesgegevens zelf berekenen (de interne modellenbenadering). Bij
beide benaderingen is de verhouding tussen omvang van de hypothecaire
lening en de waarde van het huis dat als onderpand dient (loan-to-value
ratio) een belangrijke factor. Bij stijgende huizenprijzen daalt daarom de
risicoweging automatisch. Beide benaderingen hebben tot doel om het
kredietrisico van banken te dekken, maar niet specifiek om systeemrisico’s
te adresseren.
DNB is zowel de microprudentiële als macroprudentiële autoriteit.
Microprudentieel toezicht is gericht op individuele instellingen, terwijl
macroprudentieel toezicht gericht is op het financiële stelsel als geheel.
Waarbij de risicogewichten in de interne modellen vanuit microprudentieel oogpunt als voldoende worden geacht, introduceert DNB vanuit
macroprudentieel perspectief – met oog op de toegenomen systeemrisico’s in de huizenmarkt – per 1 januari 2022 een minimumvloer voor de
risicogewichten van hypothecaire leningen. Een eventuele huizenprijsdaling kan significante gevolgen hebben voor de banken, onder andere
door indirecte gevolgen via de reële economie als het consumentenvertrouwen wordt geschaad, de consumptie daalt en de werkeloosheid
oploopt.
Met de introductie van de minimumvloer voor de risicogewichten,
versterkt DNB de weerbaarheid van de banken die een intern risicomodel
gebruiken. De vloer is hoger naarmate de onderliggende hypotheken een
hogere schuld ten opzichte van het onderpand (de woning) hebben.
Hierdoor houden banken meer kapitaal aan voor risicovollere leningen.
Volgens schattingen van DNB bedraagt de kapitaalimpact ongeveer
5,3 miljard euro, maar de precieze impact kan tot de dag van invoering
veranderen. Banken hoeven als gevolg van de introductie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

21

maatregel naar verwachting geen additioneel kapitaal aan te houden,
doordat ze op dit moment voldoende marge boven de minimumeisen
aanhouden om aan de extra kapitaaleisen te voldoen. Zodra de maatregel
wordt beëindigd, komt het kapitaal weer vrij beschikbaar voor de banken.
Hieronder treft u een overzicht van de kapitalisatie van Nederlandse
banken over de afgelopen jaren.35
Figuur 2: Kapitalisatie Nederlandse banken

De leden van de Groep Van Haga zien een aantal haken en ogen aan het
introduceren van hogere risicoweging van hypotheekportefeuilles. De
prijzen in de huizenmarkt zijn geëxplodeerd en na elke piek komt een dal.
De leden zijn benieuwd hoe banken met de hogere risicowegingen voor
de hypotheekportefeuilles ingeval van een prijscorrectie financieel gezond
kunnen blijven volgens de regels, zonder dat de kredietverstrekking
ernstig beperkt wordt op dat moment.
De leden van de Groep Van Haga constateren dat de huizenmarkt nu
oververhit is. Mensen gaan overbieden en de maximale leencapaciteit
gebruiken met als potentieel gevaar dat huizen al heel snel onder water
kunnen komen te staan bij een kleine prijscorrectie. Mensen hebben bij
het bieden vaak overboden door hun eigen financiële middelen in te
zetten. Dit heeft als resultaat dat mensen minder grote financiële buffers
hebben in tijden van economische tegenslagen. De leden zien het
scenario voor zich dat hypotheken in tijden van tegenslag sneller eindigen
in een non performing loan. Nu dat er ook een hogere risicoweging is
voor hypotheekportefeuilles, wordt hiermee niet de kans vergroot dat
banken in een hoek worden geduwd richting default in tijden van
economische tegenvallers?
Bij een forse huizenprijsprijscorrectie kunnen de verwachte verliezen van
banken op hypothecaire leningen oplopen. Dit kan het gevolg zijn van het
feit dat de kans op wanbetaling toeneemt door bijvoorbeeld een sterke
stijging van de werkloosheid, en tegelijkertijd de waarde van het
onderpand door de huizenprijscorrectie sterk daalt. De door DNB
genomen maatregel maakt banken weerbaarder tegen de gevolgen van
een eventuele prijscorrectie. Hogere buffers zijn van belang voor banken
omdat deze hen ook tijdens economisch mindere situaties – en daling van
de huizenprijzen – in staat stellen klappen op te vangen en hun rol als
kredietverstrekker, ook in mindere tijden, te blijven vervullen.
De leden van de Groep van Haga lezen dat het risicogewicht op de
IRB-portefeuille van de Nederlandse woninghypotheken op circa 8 procent
is. DNB wil dit terugbrengen naar circa 14–15 procent zoals het in 2015
was. De leden van de Groep Van Haga merken op dat Basel 3.5 al een
35

Overzicht Financiële Stabiliteit. Voorjaar 2021. De Nederlandsche Bank.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

22

verdubbeling van de weegfactor van de risk weighted assets van
woninghypotheken voorschrijft. De leden vragen aan de Minister of de
verhoging van het risicogewicht van circa 8 procent naar 14–15 procent de
uitvoering is van Basel 3.5.
De verwachting is dat als gevolg van de invoering van de finale Bazel
3-standaarden de risicogewichten voor hypotheekleningen op termijn
zullen stijgen. De uiteindelijke stijging is mede afhankelijk van de uitkomst
van de onderhandelingen die hierover in Europa plaatsvinden. De finale
Bazel 3-standaarden zullen naar verwachting vanaf 2025 in Europa in
werking treden. De macroprudentiele maatregel die DNB op dit moment
neemt duurt in beginsel tot december 2022 en zal tot gevolg hebben dat
de risicogewichten op de IRB-portefeuille van Nederlandse woninghypotheken naar circa 14–15% zullen stijgen. Deze voorziene stijging ziet dus
alleen op de maatregel van DNB en niet op de uitvoering van de finale
Bazel 3-standaarden, die op een later moment in werking zullen treden.
4. Planning onderzoek naar de toekomst van de trustsector
De leden van de VVD-fractie bedanken de Minister voorts voor het
toesturen van de onderzoeksopzet en de planning van het onderzoek naar
de toekomst van de trustsector. Zij kijken uit naar de bevindingen van het
onderzoek.
De leden van de D66-fractie zijn geïnteresseerd in de uitkomsten van het
onderzoek naar de trustsector en hebben met belangstelling kennisgenomen van de opzet. Deze leden vragen of het beantwoorden van de
vraag wat de meerwaarde van de trustsector in Nederland is zal gebeuren
met het perspectief van brede welvaart.
In het onderzoek wordt gekeken naar de maatschappelijke en de
financieel-economische (meer)waarde van de trustsector, in de breedste
zin van het woord. Hiervoor zullen onder andere statistieken van het CBS
worden gebruikt. De sociaal-maatschappelijke dimensie wordt zeker
meegenomen in het onderzoek, en komt vooral aan de orde bij de
uitwerking van verschillende toekomstige scenario’s voor de trustsector
waarin verschillende dimensies, inclusief de maatschappelijke-sociale,
worden meegenomen.
De leden van de PvdA-fractie danken het kabinet voor het instellen van
een onderzoek naar de toekomst van de trustsector, en kijken met
interesse uit naar de bevindingen die er komende zomer zouden moeten
zijn. Zij vragen wat wordt bedoeld met «de waterbedeffecten».
Met waterbedeffecten wordt gedoeld op de verschuiving van de problematiek. Een waterbedeffect kan bijvoorbeeld zijn, dat als gevolg van de
stikte regulering andere dienstverleners dan trustkantoren een deel van de
trustdienstverlening gaan overnemen.
Is het kabinet bang dat louche trustactiviteiten zich verplaatsen naar
minder gereguleerde jurisdicties?
Het effectief tegengaan van integriteitsrisico’s in de financiële sector, zoals
het risico dat partijen zich verplaatsen, vereist internationale afstemming.
Om die reden richt een deel van de internationale aanbevelingen van de
Financial Action Task Force (FATF) zich op trustdienstverleners en het
toezicht daarop. Nederland maakt zich binnen de FATF sterk voor een
strikte naleving van deze aanbevelingen en steunt ook de recent door de
Europese Commissie voorgestelde aanscherping van de antiwitwaswetgeving. Het is aan de onderzoekers van het onderzoek naar de toekomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

23

van de trustsector om vast te stellen of er verplaatsingseffecten verwacht
kunnen worden in de verschillende beleidsscenario’s.
Zou het niet inherent wenselijk zijn om dit soort activiteiten niet in dit land
te faciliteren, ongeacht of iemand anders er met de handel vandoor zou
gaan?
De hoofdvraag van het onderzoek naar de trustsector is of bij trustdienstverlening in Nederland de integriteit voldoende te waarborgen is, omdat
het voor mij van wezenlijk belang is dat trustkantoren integer handelen en
hun rol als poortwachter adequaat vervullen. Door ook de financieeleconomische en de maatschappelijke meerwaarde van deze sector te
onderzoeken, moet een breed beeld van de mogelijke beleidsscenario’s
ontstaan.
5. Witwasaanpak banken
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie zich af of de Minister kennis
heeft genomen van de harde woorden van DNB over de witwasinspanningen van banken. Deelt de Minister de analyse dat er voor de verbetering van de aanpak van witwassen en terrorismefinanciering betere
gegevensdeling tussen banken en de overheid nodig is en dat het
problematisch is dat veel meldingen die gedaan worden nu geen
opvolging krijgen?
Ik heb kennis genomen van het standpunt van DNB. Het verbeteren van
de aanpak van witwassen heeft veel verschillende facetten, hetgeen ook
blijkt uit het feit dat het plan van aanpak witwassen uit drie pijlers bestaat
met een scala aan maatregelen. Zoals staat beschreven in het plan van
aanpak witwassen, kan informatie-uitwisseling een belangrijke bijdrage
leveren om de vervulling van de poortwachtersfunctie effectiever te
maken. Daarom is sterk ingezet op het creëren van verschillende
samenwerkingsverbanden waarin publieke en private partijen informatie
over risico’s en witwasmethodes met elkaar delen. Een voorbeeld hiervan
is de publiek-private samenwerking in het Financieel Expertise Centrum
en het Anti Money Laundering Centre. Dit gebeurt ook in de Fintell
Alliance, waarin de Financial Intelligence Unit Nederland informatie over
algemene fenomenen en typologieën deelt met de deelnemende banken.
In antwoord op de vraag welke opvolging wordt gegeven door de
overheid aan de meldingen van ongebruikelijke transacties van, onder
andere, banken, verwijs ik naar de beantwoording van recente vragen van
uw Kamer.36. Daarin staat onder meer dat deze meldingen na verdachtverklaring door de FIU-Nederland aan diverse (bijzondere) opsporingsdiensten en inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden verstrekt. Door de
instanties die betrokken zijn bij de strafrechtelijke opsporing en vervolging
van misdrijven, wordt vervolgens op uiteenlopende wijze gebruik
gemaakt van de verdachte transacties. Onder meer als sturingsinformatie,
als (onderdeel van) startinformatie voor een strafzaak of als onderdeel van
bewijs in een strafzaak. De opsporingsdiensten kunnen verder steeds
beter duiden, door middel van analyses van hun data, hoe de verdachte
transacties worden gebruikt in opsporingsonderzoeken. Uit die analyses
blijkt dat verdachte transacties opvolging krijgen en een belangrijke
bijdrage leveren aan de opsporing en vervolging van verdachten van
misdrijven.

36

Antwoord Kamervragen van 1 december 2021, Aanhangsel Handelingen II. 2021/22, nr. 927.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

24

Wanneer stuurt de regering het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen
naar de Kamer, dat al in september 2020 door de ministerraad is goedgekeurd?
Het wetsvoorstel bevat onder meer verruiming van de mogelijkheden
voor poortwachters om onderling informatie uit te wisselen en een
verbod op contante betalingen van 3.000 euro of meer. Ik vind dit
belangrijke maatregelen in de aanpak van witwassen en hecht aan een
snelle voortgang ervan. Tegelijkertijd heeft de Raad van State een kritisch
advies uitgebracht en vind ik het van belang om op zorgvuldige wijze
opvolging te geven aan het advies. Het kost enige tijd om daar recht aan
te doen omdat het gaat om complexe regelgeving. Ik verwacht dat het
wetsvoorstel begin volgend jaar bij uw Kamer aanhangig kan worden
gemaakt.
Hoe zet de regering zich in Europees verband in om ervoor te zorgen dat
het pakket witwaswetgeving dat op Europees niveau wordt voorbereid
voldoende ruimte biedt voor de benodigde gegevensdeling en de
mogelijkheden hiervoor zoveel mogelijk verbetert?
In algemene zin ben ik van mening dat samenwerking en het delen van
informatie in grote mate kunnen bijdragen aan een effectieve invulling
van de poortwachtersfunctie. Daarom zet ik mij bij de onderhandelingen
over de voorstellen van de Europese Commissie voor de nieuwe Europese
anti-witwasrichtlijn en -verordening in voor meer duidelijkheid over wat er
mogelijk is voor instellingen met betrekking tot informatie-uitwisseling en
voor voldoende ruimte voor instellingen om gegevens met elkaar te
kunnen delen. Ten slotte wil ik dat dat de voorstellen voldoende ruimte
bieden voor bestaande initiatieven op het gebied van gegevensdeling.
Hoe is de Minister van plan de uitkomsten van de evaluatie van de
Nederlandse witwasaanpak die begin 2022 wordt opgeleverd te betrekken
bij het onderzoek naar de trustsector?
Vanwege de hoge risico’s in de trustsector geldt in Nederland een apart en
strenger kader voor trustkantoren, thans neergelegd in de Wet toezicht
trustkantoren 2018. De implementatiewet van de vierde
anti-witwasrichtlijn kent derhalve geen aanvullende verplichtingen voor
trustkantoren. Dit heeft tot gevolg dat de uitkomsten van de evaluatie van
de implementatiewet geen betrekking hebben op trustsector.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de Minister de harde kritiek van
DNB beoordeelt ten aanzien van de witwasaanpak van banken. Zo hebben
hoge boetes en verschillende aansporingen door de toezichthouder niet
geleid tot betere controles van banken op transacties die verdacht zijn.
Ook is er gebrek aan vooruitgang die banken hebben geboekt en noemt
DNB kun resultaten «onvoldoende». Welke conclusie kan de Minister
hieruit trekken en welke maatregelen is hij eventueel bereid te treffen?37
Banken hebben als poortwachter een zelfstandige verantwoordelijkheid
om te voorkomen dat hun dienstverlening wordt misbruikt voor
witwassen en financieren van terrorisme. Het voorkomen van witwassen
en financieren van terrorisme is een belangrijke maatschappelijke en
wettelijke taak die banken adequaat behoren te vervullen. DNB gaf eerder
in reactie op de transactie van ABN AMRO met het openbaar ministerie
aan dat de sector van ver moet komen en dat de problemen omvangrijk
en persistent zijn. DNB geeft aan dat bij 28 banken (ongeveer een derde
37

FD, 7 december 2021 (https://fd.nl/financiele-markten/1422476/opvallend-harde-kritiek-dnb-opwitwasaanpak-banken-rhl1caSMuJNs).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

25

van alle banken die onder Wwft-toezicht van DNB vallen) herstel- en
verbetertrajecten lopen. Een structureel herstel van gebreken uit het
verleden vraagt op dit moment extra inzet van de sector. DNB ziet de
afgelopen jaren wel dat de sector zich bewuster is geworden van de rol
van poortwachter en concreet werk maakt van het op orde brengen en
houden van deze verantwoordelijkheid.38 DNB is als toezichthouder
verantwoordelijk voor het treffen van bestuursrechtelijke maatregelen
tegen individuele banken die de regels omtrent het voorkomen van
witwassen onvoldoende opvolgen. DNB zal mij in haar
zbo-verantwoording blijven informeren over de stand van zaken in de
bancaire sector. Daarnaast blijf ik, samen met de Minister van Justitie en
Veiligheid, in gesprek met alle betrokken partijen over de voortgang van
het plan van aanpak witwassen.
De leden van de CDA-fractie hebben onlangs schriftelijke vragen gesteld
aan de Minister over de beperkte capaciteit bij de Financial Intelligence
Unit (FIU) ten opzichte van de enorme stroom aan meldingen van
ongebruikelijke transacties door banken.39 De Minister geeft zelf aan hoe
belangrijk de inspanning is van Wwft-instellingen, zoals banken, om hun
wettelijke poortwachtersfunctie goed te vervullen. De rol van de FIU hierin
is om te beoordelen of ongebruikelijke transacties verdacht zijn en die aan
diverse opsporingsdiensten en inlichtingen- en veiligheidsdiensten te
verstrekken. Zoals geconstateerd is de capaciteit bij de FIU te gering om
alle meldingen te kunnen beoordelen, maar de Minister van J&V geeft aan
dat de FIU-Nederland op dit moment een wervingsproces plaatsvindt,
waarmee een capaciteitsuitbreiding naar 90 fte zijn beslag zal krijgen. Kan
de Minister aangeven hoe deze werving loopt en per wanneer de Minister
verwacht op volle sterkte te zijn?
De FIU-Nederland heeft desgevraagd aangegeven dat op dit moment 84
fte werkzaam zijn bij de FIU-Nederland. In de loop van volgend jaar
verwacht de FIU-Nederland dat de capaciteitsuitbreiding naar 90 fte zijn
beslag heeft gekregen.
Hoewel de leden van de CDA-fractie in de beantwoording ook lezen dat
signalering van ongebruikelijke transacties een preventieve functie heeft,
lijkt het deze leden toch goed als gezocht wordt naar oplossingen meer
met de data van banken te doen. Kan de Minister aangeven of voor de
effectiviteit van het beoordelen van de signalen gekeken kan worden naar
meer samenwerking met de sector? Bijvoorbeeld met «Transactie
Monitoring Nederland», een samenwerking van een aantal banken die
gezamenlijk betalingstransacties monitoren op signalen die kunnen
duiden op witwassen en terrorismefinanciering?
Zoals hierboven aangegeven, bestaan er samenwerkingsverbanden, zoals
de Fintell Alliance, waarin private partijen en banken samenwerken om
– onder andere – tot betere meldingen van ongebruikelijke transacties te
komen. Daarnaast is de wijze waarop de aanpak van witwassen en
terrorismefinanciering verder versterkt kan worden door samenwerking
tussen publieke en private partijen onderwerp van gesprek in het
Financieel Expertise Centrum.
Ook heeft dit kabinet aangegeven structureel te investeren in de brede
aanpak van ondermijnende criminaliteit. Een deel van deze investeringen
ziet op de technologische intensivering bij de FIU-Nederland, zodat nog
efficiënter gewerkt kan worden bij de analyse van ongebruikelijke
38
39

Kamerstuk 31 789, nr. 102.
Schriftelijke vragen over het bericht «Een miljoen «ongebruikelijke» transacties maar weinig
aanhoudingen», (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 927).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

26

transacties. Ook voor de verdere versterking in capaciteit van onder
andere de FIU-Nederland wordt structureel geld beschikbaar gesteld. Ook
is bij deze investeringen rekening gehouden met de keteneffecten voor
het OM en de rechtspraak. Kan de Minister inzicht geven in hoe deze
investeringen concreet ingezet gaan worden met wel doel en binnen
welke termijn?
Het kabinet heeft op Prinsjesdag 2021 aangekondigd om € 524 miljoen
extra uit te geven in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit, waarvan
€ 434 miljoen structureel vanaf 2025. Deze investeringen zijn verdeeld
over drie pijlers: 1) weerbaarheid van de samenleving en economie; 2)
versterking integrale handhaving, opsporing, vervolging en berechting; en
3) veiligheidsmaatregelen. In de brief van 4 oktober jl. heeft de Minister
van Justitie en Veiligheid uw Kamer geïnformeerd over de onderverdeling
op hoofdlijnen van deze extra structurele middelen.40 Met de betrokken
partners worden op dit moment de concrete doelstellingen en maatregelen verder uitgewerkt, inclusief de daarbij benodigde uitbreiding van
capaciteit en programmagelden. Dit betreft een zorgvuldig traject met de
partners, vanuit gezamenlijke doelstellingen en een focus op het
gezamenlijk te bereiken resultaat, om zo maximaal effect te bereiken. Van
deze uitwerking en voortgang zal de Minister van Justitie en Veiligheid uw
Kamer op de hoogte houden.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat de stand van zaken is
van het strafrechtelijk onderzoek naar de oud-topmannen, die verdacht
worden van betrokkenheid bij witwasschandaal bij ABN AMRO. Zijn deze
drie mannen, waaronder een oud Tweede Kamerlid van het CDA en een
oud-partijleider van de VVD, bijvoorbeeld al verhoord? Kan de Minister de
Kamer toezeggen deze op de hoogte te houden van de voortgang in deze
onderzoeken?
Over de stand van zaken van het strafrechtelijk onderzoek kan ik geen
informatie verstrekken. Het is aan het Openbaar Ministerie om daarover
desgewenst te communiceren.
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over de situatie bij
FMO. Hoe kan het dat de interne processen zo slecht op orde waren,
terwijl het belang hiervan toch duidelijk moet zijn geweest na de
onthullingen over ABN AMRO en ING? Wat heeft het kabinet gedaan om
FMO van het belang van goede anti-witwasmaatregelen en processen te
overtuigen? Klopt het dat de bedrijfsvoering bij FMO enige tijd geheel
stillag? Zo ja, wat betekent dit voor de klanten van FMO en voor de Staat
als aandeelhouder? Welke gevolgen verbindt de Staat als aandeelhouder
aan deze schokkende berichtgeving?
FMO heeft aangegeven haar rol als poortwachter in het financiële systeem
zeer serieus te nemen en het belang van gedegen interne processen om
witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan te erkennen. Dit is ook
zeer belangrijk in het licht van de impact-agenda van FMO, de landen
waar FMO investeert en specifiek de inzet van FMO om ongelijkheid tegen
te gaan. Zoals aangegeven in de jaarverslagen van FMO over de jaren
2018, 2019 en 2020 werkt FMO al enige tijd aan het verder versterken van
de Know Your Customer (KYC)-processen om witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan naar aanleiding van een on-site inspectie van
DNB in 2018. Hierover is ook door FMO gerapporteerd in de toelichting
van de halfjaarcijfers in 2021.

40

Kamerstuk 29 911, nr. 329.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

27

In oktober 2020 informeerde FMO de Minister dat FMO met DNB overeen
was gekomen dat FMO al haar bestaande klantdossiers per einde 2021 in
lijn zal brengen met de wet- en regelgeving ten aanzien van het
voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering. Dit is een intensief
en langdurig traject waarbij het verzamelen en verifiëren van documentatie serieuze inzet vraagt van de organisatie, zeker gezien de complexe
omgeving waarin FMO opereert. Als aandeelhouder heb ik de nakoming
van deze afspraak als belangrijk punt van aandacht aangekaart bij
periodieke overleggen met de raad van bestuur en tijdens de algemene
vergadering van aandeelhouders.
Naast deze inspanningen heeft FMO een vernieuwd «Financial Economic
Crime (FEC)» raamwerk opgetuigd, inclusief transactiemonitoring en
dagelijkse screening van klanten. FMO heeft daarnaast stappen gezet voor
het inrichten van een nieuwe KYC-afdeling en de werving van verschillende posities daarbinnen. Ook zijn er de afgelopen jaren verplichte
trainingen gegeven aan FMO-medewerkers over diverse
KYC-onderwerpen om de kwaliteit van de beoordeling van klantdossiers
te verbeteren.
FMO heeft aangegeven sinds oktober 2020 selectief te zijn geweest in het
accepteren van nieuwe klanten. Afgelopen zomer, in een periode waarin
de beschikbaarheid van medewerkers in verband met vakanties lager is,
heeft FMO tijdelijk de meeste nieuwe transacties gepauzeerd om zeker te
kunnen stellen dat FMO het verbeterprogramma, zoals afgesproken met
DNB, tijdig kon afronden. Ik verwacht van FMO dat zij zich houdt aan de
afspraken die zijn gemaakt met DNB en het verbeterprogramma succesvol
afrondt. Ik blijf met FMO in gesprek over de voortgang van het verbeterprogramma en de naleving van de wet- en regelgeving ten aanzien van
het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering in bredere zin.
6. Evaluatie van de Wet bankenbelasting
Met betrekking tot de evaluatie van de Bankenbelasting 2021 memoreert
het kabinet dat de bankenbelasting drie doelstellingen nastreeft: 1) het
beprijzen van de impliciete garantie van de Staat aan de Nederlandse
bancaire sector, 2) het tegengaan van perverse prikkels in het beloningsbeleid, en 3) een bijdrage leveren aan de risicobeheersing van banken.
Ten aanzien van beprijzen van de impliciete garantie wordt in de evaluatie
geconcludeerd dat door maatregelen op Europees niveau de impliciete
garantie die de Staat aan grootbanken biedt, is gedaald. Ten aanzien van
het tegengaan van perverse prikkels in het beloningsbeleid, wordt
geconcludeerd dat met de introductie van de Wet beloningsbeleid
financiële ondernemingen (Wbfo) in 2015 er strengere restricties voor
beloningsbeleid in de financiële sector van kracht zijn geworden dan
gesteld in de Wet bankenbelasting. En ten aanzien van de verbeterde
kapitaalratio’s wordt geconcludeerd dat het niet mogelijk is het effect van
de bankenbelasting op deze ontwikkelingen te isoleren. Meer in algemene
zin wordt geconcludeerd het aannemelijk is dat de bankenbelasting leidt
tot hogere rentes en lagere kredietverlening. Welke conclusie trekt de
Minister dan uit de effectiviteit van de bankenbelasting, zo vragen de
leden van de VVD-fractie? En is de conclusie niet dat ander beleid
effectiever is in het behalen van de gestelde doelen? De leden van de
VVD-fractie ontvangen graag een uitgebreide reactie op dit punt waarbij
de verschillende beleidsinstrumenten met elkaar worden vergeleken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

28

Uit de evaluatie bankenbelasting41 blijkt dat de bankenbelasting
doeltreffend is wat betreft de eerste doelstelling, het beprijzen van de
impliciete garantie. Dit ondanks dat deze impliciete garantie de afgelopen
tien jaar lijkt te zijn gedaald, onder meer als gevolg van maatregelen op
het gebied van prudentieel toezicht zoals hogere kapitaaleisen. Verder
blijkt uit de evaluatie dat door de Wbfo de tweede doelstelling, het
tegengaan van perverse prikkels in het beloningsbeleid, overbodig lijkt te
zijn geworden. Het is niet mogelijk het effect van de bankenbelasting op
de derde doelstelling, het stimuleren van langlopend vreemd vermogen
boven kortlopend vreemd vermogen, exact te bepalen. Om de gestelde
doelen te behalen moet een afweging gemaakt worden tussen prudentiële
regelgeving die veelal gericht is op het verbieden van bepaalde activiteiten of het opleggen van kapitaal-, liquiditeit- of andere prudentiële
eisen, en instrumenten zoals de bankenbelasting, waarmee met prikkels
getracht wordt bepaald gedrag te stimuleren. Hierbij speelt ook een rol
dat prudentiële regelgeving op Europees niveau wordt bepaald, en dat
Nederland beperkte ruimte heeft om hiervan af te wijken. Vanwege de
demissionaire status is een uitgebreide reactie wat betreft de afweging of
de doelen van de bankenbelasting effectiever op een andere manier
kunnen worden bereikt aan een volgend kabinet.
Ook missen de leden een analyse over het «procyclische karakter» van de
bankenbelasting en de gevolgen daarvan voor de kredietverlening en
impact op de economie. Kan de Minister daarop ingaan en voorstellen
doen hoe dit voorkomen kan worden? Het kabinet stelt afrondend dat de
bankenbelasting in de praktijk een goed uit te voeren belasting betreft
voor de Belastingdienst en «bovendien» levert de bankenbelasting een
bijdrage aan de algemene middelen van het Rijk. Dit kan op zichzelf
kloppen, maar dit waren niet de doelstellingen van de belasting, zo
constateren de leden van de VVD-fractie. De leden vragen de Minister
deze elementen niet te betrekken bij een conclusie over de effectiviteit van
de belasting.
De omvang van de bankenbelasting is afhankelijk van de hoeveelheid
ongedekte schulden van een bank. Hierdoor beweegt het belastbare
bedrag niet mee met de winst en grijpt de bankenbelasting relatief zwaar
aan wanneer de winst van een bank laag is. Zodoende kan van de heffing
een procyclisch karakter uitgaan, bezien vanuit de bank. Uit de
beschouwde internationale literatuur in de evaluatie van de bankenbelasting blijkt een gemengd beeld van het gemeten effect van de belasting
op kredietverlening in de landen waarvoor informatie beschikbaar is, met
een per saldo licht negatief effect. Er zijn echter geen signalen dat dit
effect in Nederland een grote rol heeft gespeeld. De conjunctuurgevoeligheid van de bankenbelasting is hierbij niet als afzonderlijke factor
onderzocht.
De vormgeving van de bankenbelasting volgt uit het doel om de impliciete garantie te beprijzen. Deze impliciete overheidsgarantie is volgens
de evaluatie nog steeds aanwezig. Deze omvang van de impliciete
overheidsgarantie is afhankelijk van de omvang van de bank en niet van
de winst. Zodoende dient de bankenbelasting de risico’s die grootbanken
lopen – en daarmee de samenleving – te beperken. Het aanpassen van de
bankenbelasting om deze meer anticyclisch vorm te geven (bijvoorbeeld
door deze van de winst te laten afhangen) gaat daarom gepaard met
keuzes, ten eerste ten aanzien van dit hoofddoel maar ook ten aanzien van
de uitvoerbaarheid en de belastingopbrengsten.

41

Kamerstuk 32 545, nr. 151, bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

29

De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen in de evaluatie
van de bankenbelasting verschillende conclusies, kort samengevat dat er
tussen het oorspronkelijke doel van de belasting en de huidige werkelijkheid van vandaag een verschuiving heeft plaatsgevonden, maar dat de
middelen nog steeds nodig zijn. Deze leden vragen de Minister welke
acties hij van plan is te ondernemen in het licht van de evaluatie en de
conclusies daarin. Ligt volgens hem een hervorming van de bankenbelasting en/of een herziening van de doelstellingen hiervan voor de hand?
Uit de aanbeveling van de evaluatie bankenbelasting42 blijkt dat er geen
eenduidige aanleiding is om de bankenbelasting aan te passen. Wel wordt
ter overweging gegeven om de tweede subdoelstelling, het tegengaan
van perverse prikkels in het beloningsbeleid, los te laten of aan te
scherpen in lijn met de Wbfo. Vanwege de demissionaire status van dit
kabinet is de vraag of de bankenbelasting of de doelstellingen al dan niet
moet worden aangepast aan een nieuw kabinet.
Hoe kijkt de Minister naar een verkenning voor een nieuw pad voor de
bankenbelasting, waarbij naar mogelijkheden wordt gekeken voor vorm
en doelstellingen van deze belasting? Hoe beziet de Minister in dat licht
een koppeling van de bijdrage van banken via de bankenbelasting als
aanwending voor concrete maatschappelijke doelstellingen, zoals de
poortwachtersfunctie van banken, versterkingen van de keten, duurzaamheidsuitdagingen en digitalisering?
De uitkomsten van de evaluatie van de bankenbelasting geven geen
eenduidige aanleiding en richting voor het mogelijk aanpassen van de
vormgeving van de bankenbelasting. Wel biedt de evaluatie hiervoor
enkele aanknopingspunten. Het aanpassen van de doelstelling en of
vormgeving van de bankenbelasting gaat gepaard met afruilen, bijvoorbeeld met betrekking tot de concurrentiepositie van Nederlandse
grootbanken enerzijds en de belastingopbrengsten anderzijds. De vraag of
de bankenbelasting al dan niet moet worden aangepast is aan het nieuwe
kabinet. Vanwege de demissionaire status van dit kabinet is afgezien van
een inhoudelijke reactie op deze evaluatie.
In de aanbiedingsbrief bij de evaluatie schreef ik dat de bankenbelasting
niet het meest geschikte instrument lijkt om duurzaamheidsdoelstellingen
voor de financiële sector aan te verbinden. Dit onder meer omdat de
bankenbelasting alleen bij een beperkte groep grootbanken wordt
geheven, de bankenbelasting aangrijpt op de passivakant van de
bankenbalans, en op dit moment de objectieve maatstaven om een
financiële duurzaamheidsbelasting op te baseren (nog) niet beschikbaar
zijn. Deze bezwaren lijken ook te gelden voor andere mogelijke
maatschappelijke doelstellingen. Het verbinden van een andere
(maatschappelijke) doelstelling aan de bankenbelasting vereist een
ingrijpende aanpassing van de bankenbelasting in zijn huidige vorm.
Daarbij is het ook van belang de afweging te maken via het integraal
afwegingskader of bijvoorbeeld een (nationale) fiscale maatregel
geschikter is dan regulerende wetgeving (op Europees niveau) of een
prikkel aan de uitgavenkant van de begroting.43 Dit betreft een vraagstuk
voor een nieuw kabinet.

42
43

Kamerstuk 32 545, nr. 151, bijlage.
Kamerstuk 32 545, nr. 151.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

30

7. Coronaschulden bij ondernemers
De leden van de VVD-fractie vragen ten slotte wat de stand van zaken is
ten aanzien van de afwikkeling van coronaschulden die ondernemers
hebben bij de belastingdienst en financiële instellingen? In hoeverre is er
contact met banken en andere financiers over de afwikkeling van
probleemschulden? Kan de Minister de uitkomsten hiervan medio januari
met de Kamer delen?
Ondernemers hoeven hun belastingschuld waarvoor uitstel van betaling
vanwege de coronacrisis is verleend pas met ingang van 1 oktober 2022 af
te lossen. Zij krijgen daarvoor dan vijf jaar de tijd. Het kabinet realiseert
zich dat deze ruimhartige betalingsregeling niet voor alle ondernemers
een oplossing biedt en wil voorkomen dat in de kern gezonde bedrijven
met een problematische schuldenlast onnodig failliet gaan. Voor deze
bedrijven biedt mogelijk alleen een sanering van de schulden uitkomst.
Om minnelijke saneringsakkoorden kansrijker te maken stelt de Belastingdienst zich tijdelijk soepeler op. Zo kent de Belastingdienst saneringsverzoeken bij twijfel al eerder toe. Ook neemt de Belastingdienst van
1 augustus 2022 tot 1 oktober 2023 genoegen met een lager uitkeringspercentage, waardoor andere schuldeisers mogelijk vaker zullen deelnemen
aan een saneringsakkoord.
Daarnaast vindt er periodiek overleg plaats met enkele belangrijke private
schuldeisers, waaronder financiële instellingen. Afspraken zijn onder meer
om de economische ontwikkelingen ten aanzien van de groep ondernemers met uitstel van belastingbetaling te volgen en om knelpunten die
zich in de praktijk voordoen te monitoren. Mochten zich situaties
voordoen die om aanvullende maatregelen vragen dan kan het kabinet, al
dan niet samen met private schuldeisers, hierop snel inspelen. Het kabinet
zal de Tweede Kamer informeren zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn.
8. Voortgang Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment
De leden van de D66-fractie zijn blij om te zien dat er voortgang wordt
gemaakt met het klimaatcommitment door de financiële sector. Voorts
begrijpen de leden van de D66-fractie uit de media44 dat DNB financiële
instellingen aanspoort om klimaatrisico’s beter mee te wegen in hun
risicoanalyses. Daarbij waarschuwt DNB om de uitstoot sneller te
verminderen ondanks het gebrek aan perfecte data, omdat 45 procent van
de Nederlandse uitstoot voortkomt uit activiteiten die de Nederlandse
financiële sector financiert. Hoe beoordeelt de Minister de huidige inzet
van de financiële sector, rekening houdend met deze uiting van DNB, zo
vragen deze leden.
In haar rapportage onderzoekt DNB de integratie van duurzaamheidsrisico’s in de kernprocessen van de financiële sector. Ik vind het van groot
belang dat financiële instellingen duurzaamheidsrisico’s meenemen. DNB
concludeert echter dat financiële instellingen dit nog maar in beperkte
mate doen. Er dienen dus nog belangrijke stappen gezet te worden. DNB
gaf bij de presentatie van het onderzoek aan dat zij volgend jaar met
concrete verwachtingen voor financiële instellingen komt voor de

44

NRC, 7 december 2021 (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/12/07/dnb-waarschuwt-financielesector-wacht-niet-langer-met-meewegen-klimaatrisicos-a4068128).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

31

integratie van duurzaamheid in hun risicobeheer. Ik moedig deze
ontwikkeling aan. Daarnaast zet ik mij hier zelf ook voor in.45
De leden van de D66-fractie concluderen dat 19 procent van de bedrijven
in de financiële sector een actieplan voor 2022 heeft waarmee het doel
voor CO2-reductie uit het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 wordt
gehaald (77 procent van 48 procent van 51 procent van de bedrijven).
Klopt deze conclusie en zo ja, hoe kijkt de Minister naar dit percentage en
de manier van presenteren, zo vragen deze leden. De leden van de
D66-fractie horen graag hoe de Minister dit percentage beoordeelt in het
licht van de afspraak in het klimaatcommitment dat financiële instellingen
uiterlijk in 2022 actieplannen met CO2-reductiedoelstellingen voor 2030
hebben.
Op basis van de voortgangsrapportage van de Commissie Financiële
Sector Klimaatcommitment (CFSK) kan inderdaad geconcludeerd worden
dat 19% van de ondertekenaars van het klimaatcommitment op het
moment van het samenstellen van de voortgangsrapportage heeft
aangegeven een actieplan te hebben waarvan de doelstellingen zijn
afgestemd op het Parijsakkoord.46
In het klimaatcommitment is afgesproken dat financiële instellingen
uiterlijk in 2022 actieplannen, inclusief reductiedoelstellingen voor 2030,
bekend maken voor al hun relevante financieringen en beleggingen. Zij
zullen toelichten welke acties zij nemen om bij te dragen aan het
klimaatakkoord van Parijs. Zoals ik ook schreef in mijn appreciatie van de
voortgangsrapportage, waardeer ik de stappen die de financiële sector op
het gebied van actieplannen heeft gezet. Wel zie ik dat er nog veel moet
gebeuren voordat volgend jaar alle instellingen aan deze afspraak uit het
klimaatcommitment voldoen.47
De leden van de D66-fractie begrijpen de vraag van de financiële sector
om meer randvoorwaarden vanuit de overheid. Welke aanvullingen op de
convenanten die in de SER zijn gesloten worden voorgesteld om het
klimaatcommitment van de financiële sector te versterken, zo vragen deze
leden.
Het is goed te noemen dat het klimaatcommitment van de financiële
sector een ander initiatief is dan de convenanten voor internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) voor de financiële
sector waarin de SER een faciliterende en adviserende rol heeft. Het
klimaatcommitment kent een governance-structuur in de vorm van de
Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment48. De
IMVO-convenanten voor de financiële sector zijn een samenwerking
tussen de sector, NGO’s vakbonden en overheid waar ook andere thema’s
dan het klimaat besproken worden.
Hoe, zo vragen de leden van D66-fractie, wordt geborgd dat ook de
financiële sector in lijn is met Parijs en Glasgow?
Het klimaatcommitment van de financiële sector is het instrument om de
betrokkenheid van de financiële sector bij deze klimaatdoelstellingen te
borgen. Met het klimaatcommitment hebben 54 Nederlandse financiële
instellingen toegezegd om (a) deel te nemen aan de financiering van de
45

Zie bijvoorbeeld de beoordeling Herziening Richtlijn Solvency II, via
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2021/10/22/fiche-4-herziening-richtlijnsolvency-ii en de beoordeling Wijziging verordening en richtlijn kapitaalvereisten, via
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gevaarlijke-stoffen/documenten/publicaties/2021/10/
27/fiche-1-wijziging-verordening-en-richtlijn-kapitaalvereisten.
46
Kamerstukken 32 013 en 32 813, nr. 252.
47
Kamerstukken 32 013 en 32 813, nr. 252.
48
Voor meer informatie over deze governance, zie bijvoorbeeld Kamerstuk 32 013, nr. 230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

32

energietransitie, (b) het CO2-gehalte van hun relevante financieringen en
beleggingen te meten en (c) uiterlijk in 2022 actieplannen, inclusief
reductiedoelstellingen voor 2030, bekend te maken. De voortgang van het
klimaatcommitment wordt geborgd middels de CFSK. De CFSK geeft de
opdracht voor een jaarlijkse voortgangsrapportage waarmee de
voortgang van de financiële sector gemonitord kan worden.
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen in de brief van de
Minister dat financiële instellingen met hun klimaatcommitment hebben
toegezegd om vanaf boekjaar 2020 de CO2-impact van hun relevante
financieringen en beleggingen in kaart te brengen en dat uit de voortgangsrapportage blijkt dat van de 54 financiële instellingen 89 procent
rapporteert. De Minister verwacht van alle financiële instellingen dat zij
komend jaar rapporteren en over een groter deel van de balans. In
hoeverre wordt hier nog actie op ondernomen?
Zoals ik ook schreef in mijn appreciatie van de voortgangsrapportage,
vind ik het belangrijk dat alle ondertekenaars van het klimaatcommitment
hun verantwoordelijkheid nemen. Ik verwacht daarom in de eerste plaats
actie van de ondertekenaars van het klimaatcommitment om aan de
afspraken te voldoen. De voortdurende monitoring door de CFSK en de
jaarlijkse voortgangsrapportage vormt hierin de stok achter de deur.
Binnen de CFSK maak ik mij hard voor het verbeteren van de rapportages,
bijvoorbeeld door het stimuleren van het uitwisselen van kennis en kunde.
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie lezen daarnaast dat uit
de rapportage blijkt dat slechts 9 van de 54 instellingen over alle relevante
activa rapporteren. Belangrijk is de vergelijkbaarheid van het gerapporteerde CO2-gehalte tussen instellingen, waarbij uit de rapportage blijkt dat
niet door alle instellingen dezelfde activaklassen als relevant worden
beschouwd. De instellingen mogen dus zélf bepalen wat relevante activa
zijn, terwijl dit ook voorgeschreven zou kunnen worden door een
uniforme definitie van «relevantie». Deze leden zijn benieuwd hoe of de
Minister vindt dat zo’n definitie moet worden voorgeschreven en waarom
wel of niet, en hoe hij dit voor zich ziet.
Zoals ik ook schreef in mijn appreciatie van de voortgangsrapportage, is
het van groot belang dat de sector werkt aan een uniforme definitie van
relevante activaklassen. Binnen de CFSK is afgesproken dat er per
deelsector binnen de financiële sector een gemeenschappelijke visie
wordt ontwikkeld over relevante financieringen en beleggingen. Ik
verwacht dat deze visies in het voorjaar van 2022 worden opgeleverd. Ik
vind het hierin van belang dat er gebruik wordt gemaakt van bestaande
(mondiale) initiatieven, zoals de meetmethodiek van het Partnership for
Carbon Accounting Financials (PCAF).
Volgens de rapportage heeft 51 procent van de financiële instellingen een
actieplan met CO2-reductiedoelstellingen voor 2030, terwijl deze actieplannen in 2022 opgeleverd moeten zijn. Er is echter nog niet bepaald
waar een actieplan ten minste aan moet voldoen, en of gestelde reductiedoelen ook daadwerkelijk in lijn zijn met wat nodig is om het klimaatdoel
van Parijs te bereiken. Het alleen hebben van een actieplan is volgens
deze leden niet genoeg, als de kwaliteit daarvan onvoldoende is. De
Minister geeft aan de sector te gaan ondersteunen in een gezamenlijke
visie waar zo’n actieplan aan moet voldoen. Hoe ziet de Minister de timing
van zo’n gezamenlijke visie als de actieplannen al in 2022 gereed moeten
zijn? En welke eisen vindt de Minister dat moeten gelden voor dergelijke
actieplannen? Welke acties gaat hij daartoe ondernemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

33

Zoals ik ook in mijn Kamerbrief van 28 oktober jl. noem, is het belangrijk
dat er duidelijke verwachtingen zijn over wat een actieplan zou moeten
behelzen. Voor mij is het van belang dat de actieplannen transparant zijn
over de instrumenten die instellingen inzetten en de reductiedoelstellingen die zij zetten. Binnen de CFSK is afgesproken om in het voorjaar
van 2022 guidance te presenteren voor de actieplannen. Door dit vroeg in
2022 te publiceren kunnen instellingen hier rekening mee houden in het
ontwikkelen van deze plannen voor het einde van 2022. In het formuleren
van de guidance worden ook de adviezen van maatschappelijke organisaties betrokken. De Ministeries van Economische Zaken en Klimaat en
Financiën zullen hier met hun expertise aan bijdragen.
Is het de Minister bekend dat eind 2020, 88 procent van de beleggingen in
de energiesector van alle grote Nederlandse verzekeraars, pensioenfondsen en banken samen nog in kolen, olie en gas zaten, en hoe
beoordeelt hij deze cijfers in het licht van het behalen van de klimaatdoelstellingen en risico’s voor de financiële sector?
Het onderzoek van de Eerlijke Geldwijzer getiteld «Grote banken,
pensioenfondsen en verzekeraars nog niet Paris-proof» van 26 oktober jl.
is mij bekend.49 Op basis van dit onderzoek concludeert de Eerlijke
Geldwijzer dat 88% van de beleggingen van banken, verzekeraars en
pensioenfondsen, in de energiesector eind 2020 zat in kolen, olie en gas.
Zoals de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat ook in de
beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Leijten (SP) van
2 december jl. noemt, staat wat betreft het kabinet voorop dat de transitie
naar een klimaatneutrale economie een onomkeerbaar feit is.50 Wanneer
investeringsbeleid van financiële instellingen hier onvoldoende rekening
mee houdt, kan dit leiden tot duurzaamheidsrisico’s. Vanuit dit perspectief
vindt het kabinet het verstandig dat financiële instellingen hun mogelijke
risico’s in kaart brengen en mitigeren. Het is aan financiële instellingen
zelf om te bepalen hoe zij dit het beste kunnen doen.
Acht de Minister, met het oog op de voortgang, de huidige acties
voldoende om klimaatrisico’s voor de financiële sector te kunnen
beheersen, of zijn daarvoor volgens hem meer ambitie en verdergaande
maatregelen nodig?
Zoals ik aangaf in reactie op de vraag van de leden van de D66-fractie over
duurzaamheidsrisico’s, vind ik het van groot belang dat financiële
instellingen duurzaamheidsrisico’s meenemen in hun risicomanagement.
Uit onderzoek blijkt dat er nog belangrijke acties genomen dienen te
worden om klimaatrisico’s voldoende te beheersen. De nationale en
Europese toezichthouder zetten zich op diverse manieren hiervoor in, net
als ikzelf. Zie hiervoor ook mijn antwoord op de vraag van de D66-fractie.
De leden van de fracties van CDA en ChristenUnie zijn voorts benieuwd of
de Minister kan toelichten hoe hij ten aanzien van de voortgang van het
Nederlandse klimaatbeleid voor de financiële sector kijkt naar de volgende
drie oproepen in de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand:
verduurzaming van de financiële sector» (Kamerstuk 35 446):
• Aan de overheid om een einde te maken aan de vrijblijvendheid en
met sturend beleid werk te maken van de verduurzaming van de
sector;
49

Eerlijke Geldwijzer, «Grote banken, pensioenfondsen en verzekeraars nog niet Paris-proof»,
26 oktober 2021, https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/497255/22102021_fact-sheet-po-klimaat-2_def.pdf.
50
Rijksoverheid.nl, «Antwoorden op Kamervragen over foute investeringen die de klimaatramp
verergeren», 2 december 2021, Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 939.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

34

•

•

Aan financiële instellingen om te beloven de CO2-uitstoot (scope 1, 2
en 3) van hun activiteiten met 55 procent te reduceren in 2030 ten
opzichte van 1990; en
Aan financiële instellingen om al in 2021 en niet pas in 2022 naar
buiten te komen met actieplannen om dat doel te halen.

Hoe vindt de Minister dat het op de voortgang op deze drie oproepen
staat? Kan hij aangeven waar hij zijn acties voldoende in lijn vindt met de
oproepen en waar hij vindt dat meer actie moet worden ondernomen?
De eerste oproep is aan de overheid om een einde te maken aan de
vrijblijvendheid en met sturend beleid werk te maken van de verduurzaming van de financiële sector. Zoals uiteen is gezet in onder andere de
kabinetsreactie op de initiatiefnota Verduurzaming financiële sector51, zet
het kabinet in op verschillende sporen om de verdere ontwikkeling van de
markt voor duurzame financiering te adresseren. Deze variëren wat betreft
de mate van vrijblijvendheid. Het eerder genoemde stuk beschrijft welke
balans het huidige kabinet hierin heeft gekozen.
De tweede oproep is aan financiële instellingen om te beloven de
CO2-uitstoot (scope 1, 2 en 3) van hun activiteiten met 55% te reduceren in
2030 ten opzicht van 1990. Zoals ik ook in de kabinetsreactie op de
initiatienota genoemd heb, deel ik deze oproep van de initiatiefnemers. Ik
heb deze oproep ook meermaals met de sector gedeeld, bijvoorbeeld in
een ronde tafel over het klimaatcommitment op 28 oktober 2020.52 Uit de
meest recente voortgangsrapportage blijkt dat 10 financiële instellingen
hebben aangegeven dat zij een actieplan hebben dat in lijn is met de
doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs.
De derde oproep is aan financiële instellingen om al in 2021 en niet pas in
2022 naar buiten te komen met actieplannen om hun klimaatdoelstellingen te halen. Ook deze oproep heeft het kabinet in haar reactie op de
initiatiefnota ondersteund en heb ik meermaals bij de financiële sector
onder de aandacht gebracht. Uit de voortgangsrapportage blijkt dat 51%
van de instellingen op het moment van samenstellen van de rapportage
een actieplan had.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennisgenomen van de voortgangsrapportage van de Commissie Financiële Sector
Klimaatcommitment, die is opgesteld door KPMG.
Banken, verzekeraars, pensioenfondsen en vermogensbeheerders zien
zichzelf als onderdeel van de oplossing voor de wereldwijde klimaatcrisis.
Daarom tekenden 54 financiële instellingen en hun brancheverenigingen
in 2019 het Klimaatcommitment van de Nederlandse financiële sector.
De leden vinden het goed dat er wederzijdse erkenning is bij het kabinet
en de financiële sector dat de financiële sector onderdeel zou moeten zijn
van de oplossing voor de klimaatcrisis. Als klein (maar een van de meest
veedichte landen) drukt Nederland met een van de grootste financiële
sectoren ter wereld namelijk een aanzienlijke stempel op het klimaat en de
biodiversiteit wereldwijd.
De leden constateren ook dat het probleem niet een gebrek aan dit soort
klimaatafspraken was, maar het vrijblijvende karakter ervan. Vijftig jaar na
«De grenzen aan de groei» van de Club van Rome hebben we
OESO-richtlijnen, UN Guiding Principles, een Europese taxonomie,
sectorconvenanten, klimaatcommitments en biodiversiteitsstrategieën,
51
52

Kamerstuk 35 446, nr. 3.
Kamerstuk 32 013, nr. 240.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

35

maar er wordt nog steeds roofbouw gepleegd op onze planeet en het zijn
onze financiële instellingen die daaraan bijdragen. De enige constante in
die vijftig jaar is het gebrek aan bindende wetten en regels.
Nóg meer vrijblijvende afspraken maken is geen vooruitgang. Toch is dat
wat er steeds gebeurt. Tijdens de klimaattop in Glasgow werd de Glasgow
Financial Alliance for Net Zero gepresenteerd, waar zich 450 financiële
instellingen bij hebben aangesloten, waaronder ook Nederlandse
deelnemers. Ook het Klimaatcommitment van de financiële sector uit 2019
past in de lijn der vrijblijvende afspraken.
Kan de Minister bevestigen dat het Klimaatcommitment vrijblijvend is? Zo
ja, waarom vindt hij dat financiële instellingen geen verantwoordelijkheid
hoeven te nemen in de klimaatcrisis? Zo nee, wat gebeurt er dan wanneer
financiële instellingen zich niet aan de afspraken houden?
In de voorgaande antwoorden op de vragen van de leden van de D66-,
CDA- en ChristenUnie-fracties heb ik uiteengezet wat het klimaatcommitment behelst en hoe ik aankijk tegen de daarin gemaakte afspraken en
de onlangs gepresenteerde voortgangsresultaten. Ik ben van mening dat
hoewel het klimaatcommitment in beginsel vrijwillig van aard is, het
allerminst als vrijblijvend kan worden aangemerkt vanwege de eerdere
genoemde kenmerken zoals het publiek-private karakter, de transparantie
over de voortgang en de disciplinerende werking die hiervan uitgaat.
Ik vind het belangrijk dat alle ondertekenaars van het klimaatcommitment
hun verantwoordelijkheid nemen en verwacht dat zij zich aan de
gemaakte afspraken houden. Uit de voortgangsrapportage blijkt dat de
sector het afgelopen jaar belangrijke stappen heeft gezet om haar
CO2-voetafdruk in kaart te brengen en actieplannen op te stellen om bij te
dragen aan de doelstellingen van Parijs. Een van de uitkomsten is dat 89%
van de deelnemers rapporteert over het CO2-gehalte van hun relevante
financieringen en beleggingen. Dit lijkt aanzienlijk hoger dan een
steekproef van 28 grote Europese, Amerikaanse en Aziatische evenknieën
(21%) waarover Financial Times onlangs berichtte53.
Terwijl het kabinet de lovende woorden van de monitoringscommissie
overneemt, wijst recent onderzoek van de Eerlijke Geldwijzer uit dat de
energie-investeringen van de meeste financiële instellingen op ramkoers
met Parijs liggen.54 De Nederlandse financiële sector blijkt ook Europees
koploper in de financiering van producten die vaak bijdragen aan
ontbossing, zoals soja, palmolie en rundvlees, volgens nieuw onderzoek
van Milieudefensie.55 De overheid ging ervan uit dat de financiële sector
uit eigen beweging de banden met ontbossing zou doorknippen, maar dat
is niet gebeurd. Uit het onderzoek blijkt dat ING, Rabobank en ABN AMRO
de afgelopen vijf jaar € 3,1 miljard aan leningen hebben verstrekt voor
producten die vaak leiden tot ontbossing, zoals soja en rundvlees.
Pensioenfondsen, verzekeraars en banken hebben eind 2020
€ 362 miljoen belegd in dergelijke «ontbossingsrisicoproducten».
Financiële instellingen doen nog steeds te weinig om te voorkomen dat
hun leningen en beleggingen bijdragen aan ontbossing en mensenrechtenschendingen.56

53

https://www.ft.com/content/0ea3267c-d61f-4120-a976-0b81b60836c5.
Eerlijke Geldwijzer, 30 september 2021 (https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/497217/persberichtpo-klimaat-def-30092021.pdf).
55
Milieudefensie, 8 december 2021 (https://pers.milieudefensie.nl/read/680/nederlandsefinanciele-sector-europees-koploper-investeren-in-ontbossing).
56
Ibid.
54

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

36

Daarnaast wordt er nog steeds geïnvesteerd in de bioindustrie, wat niet
alleen maar slecht is voor het klimaat en de biodiversiteit, maar ook voor
de industrieel gehouden dieren en voor de gezondheid van mensen, die
nog steeds alleen maar meer in plaats van minder vlees zijn gaan eten.
Kan de Minister bevestigen dat onze financiële instellingen met hun
financieringen en beleggingen CO2-intensieve ketens blijven stimuleren?
De financiële sector heeft een belangrijke rol in de duurzame ontwikkeling.
Financiële instellingen spelen door hun keuzes ten aanzien van kapitaalstromen een bepalende rol in de ontwikkeling van de reële economie en
zo van een duurzame maatschappij. Allereerst verwacht het kabinet dat
financiële instellingen handelen volgens de OESO-richtlijnen en de
Guiding Principles van de Verenigde Naties. Daarnaast verwacht het
kabinet dat de bij het klimaatcommitment betrokken financiële instellingen ambitieus invulling geven aan het klimaatcommitment, in het
bijzonder bij het opstellen van de actieplannen om de CO2-intensiteit van
hun balansen in lijn met de doelstellingen van het Parijsakkoord af te
bouwen. Hiervoor is het belangrijk om te blijven werken aan betrouwbare,
breed beschikbare en gestandaardiseerde duurzaamheidsdata van hoge
kwaliteit binnen de gehele investeringsketen.
De initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand» van GroenLinks,
D66, ChristenUnie en CDA roept, net als Minister-President Rutte, op tot
«actie, actie, actie». Waarom volgt de Minister niet alle aanbevelingen op?
Zoals in de kabinetsreactie op de initiatiefnota57 en in de antwoorden op
de vragen van de leden van de CDA- en ChristenUnie-fracties aangegeven, deelt het kabinet de noodzaak tot verduurzaming van de financiële
sector die de initiatiefnemers beschrijven en geeft zij op verschillende
manieren invulling aan de voorstellen. In tabel 1 van de genoemde
kabinetsreactie vindt u een korte appreciatie van de voorstellen van de
initiatiefnemers.
Wat de leden van de PvdD-fractie betreft komt er een wettelijke
verplichting voor alle financiële instellingen om hun portefeuilles in lijn te
brengen met het 1,5°C-doel van het akkoord van Parijs, met afrekenbare
CO2-reductiedoelen die hierbij passen. Hierbij dient niet alleen gekeken te
worden naar de voetafdruk die de financiële instelling zelf heeft, maar ook
die van hun toeleveranciers.58 Is de Minister het ermee eens dat het
klimaat er niet mee geholpen is als hele ketens CO2-intensief blijven?
Het kabinet zet zich in om via verschillende sporen de verduurzamingsprikkels voor en transparantie over de duurzaamheidsrisico’s binnen de
reële economie en de financiële sector te versterken. Dit gebeurt op
nationaal, Europees en mondiaal niveau en valt grofweg in te delen in
ontwikkeling en toepassing van instrumenten gericht op het reguleren,
het stimuleren, het faciliteren en het geven van het goede voorbeeld voor
de verduurzaming. Daar valt naast het klimaatcommitment, bijvoorbeeld
ook onder het stellen van duidelijke normen binnen de energietransitie
(zodat de transitiepaden helder en voorspelbaar zijn) of het beprijzen van
CO2-uitstoot (zodat de business cases van duurzame investeringen
aantrekkelijker worden). Ook blijft het kabinet parallel inzetten op
verschillende stimulerende maatregelen (zoals risicoregelingen en
subsidies), faciliterend optreden (zoals via platforms voor kennisuitwisseling) en het stellen van goede voorbeeld (bijvoorbeeld door in te zetten
dat de EU-taxonomie een basis vormt voor de groene overheidsobligaties).
57
58

Kamerstuk 35 446, nr. 3.
https://www.carbontrust.com/resources/briefing-what-are-scope-3-emissions.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

37

Is hij het ermee eens dat de reductieverantwoordelijkheid van financiële
instellingen om deze reden in brede zin moet worden opgevat, dus tot ver
in CO2-intensieve ketens strekt doordat financieringen en beleggingen
CO2-intensieve ketens ondersteunen?
De reductieverantwoordelijkheid van financiële instellingen zie ik in de
context van het klimaatcommitment. In de voorgaande antwoorden op de
vragen van de leden van de D66-, CDA- en ChristenUnie-fracties heb ik
uiteengezet wat dit klimaatcommitment behelst en hoe ik aankijk tegen de
daarin gemaakte afspraken. Voor de uitvoering ervan is het belangrijk om
te blijven werken aan betrouwbare, breed beschikbare en gestandaardiseerde duurzaamheidsdata van hoge kwaliteit binnen de gehele investeringsketen. Het kabinet verwacht dat verschillende rapportageverplichtingen – zoals krachtens de CSRD – daar in positieve zin aan zullen
bijdragen.
Fossiele activiteiten spelen echter nog altijd een belangrijke rol spelen in
onze economie.
Deze rol moet op termijn wel worden afgebouwd. Iedereen moet hier een
bijdrage leveren. Dit geldt voor zowel voor bedrijven, burgers en de
overheid, als voor de financiële sector.
De leden van de PvdD-fractie zijn bezorgd over de ernst van de klimaatcrisis. De aarde warmt sneller op dan gedacht. Het tempo waarin de
financiële sector verduurzaamt moet dan ook omhoog. Dit werd ook
aanbevolen in de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand».
Welke maatregelen gaat de Minister nemen om het tempo te verhogen?
Het kabinet deelt deze bezorgdheid en zet op verschillende manieren in op
het versnellen van het verduurzamingstempo voor de gehele economie en
de financiële sector. In de antwoorden op de bovenstaande vragen ben ik
ingegaan op deze maatregelen.
Eén van de in de initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand»
geïdentificeerde tekortkomingen is de afwezigheid van sturend beleid. Tot
nu toe is het kabinet niet bereid geweest om bindende wetten en regels te
verzorgen. Het kabinet stelt zich afwachtend op. De leden vinden dit niet
passen bij een sturende rol. Hoe kijkt de Minister hierop terug?
Zoals ik schreef in mijn eerdere antwoorden op de vragen over het
initiatiefnota «Van oliedom naar gezond verstand: verduurzaming van de
financiële sector», zet het kabinet in op de ontwikkeling van verschillende
instrumenten die variëren in de mate van sturing. Het kabinet is daarbij
vaak een voorstander van een Europese aanpak om weglekeffecten te
voorkomen en een gelijk speelveld te borgen.59 Een adequate balans
tussen enerzijds meer verplichtende en anderzijds overige instrumenten is
cruciaal voor zowel de effectiviteit van het duurzame financieringsbeleid,
als het draagvlak ervoor.
Hoe past dat bij de oproep van de Minister-President tot «actie, actie,
actie»?

59

Zie de beoordeling Herziening Richtlijn Solvency II via https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/richtlijnen/2021/10/22/fiche-4-herziening-richtlijn-solvency-ii en de beoordeling
Wijziging verordening en richtlijn kapitaalvereisten via https://www.rijksoverheid.nl/
onderwerpen/gevaarlijke-stoffen/documenten/publicaties/2021/10/27/fiche-1-wijzigingverordening-en-richtlijn-kapitaalvereisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

38

De hierboven uiteengezette aanpak bevat acties die zijn gericht op het
versterken van prikkels voor de actoren binnen de reële economie en de
financiële sector om verduurzamingsactie te ondernemen. Ik verwacht
bijvoorbeeld dat additionele prudentiële eisen leiden tot betere
beheersing van klimaatrisico’s door banken en verzekeraars, dat de
duurzame taxonomie ervoor zal zorgen dat de kapitaalstromen makkelijker de weg vinden naar duurzame investeringen en dat betere transparantie over CO2-gehalte van investeringen zal leiden tot de afbouw ervan.
Dit zal niet vanzelf gaan, maar uiterste inspanning en actie van alle
betrokkenen vergen. Onder meer actie van de financiële instellingen om
klimaatrisico’s in de kernprocessen te verweven, actie van de Europese
overheden om de taxonomiecriteria duidelijk en wetenschappelijk vast te
stellen en actie van de ondertekenaars van klimaatcommitment om hun
CO2-blootstellingen op een ambitieuze wijze af te bouwen. Ik zal, samen
met de Minister van Economische Zaken en Klimaat, de sector ondersteunen bij het formuleren van de uitgangspunten hiervoor.
En vormt de in Glasgow opgedane inspiratie voldoende aanleiding voor
een actievere houding?
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat zal uw Kamer op
korte termijn namens het kabinet infomeren over de uitkomsten van
COP26 in Glasgow. Op COP26 heeft Nederland zich onder andere bij
diverse internationale verklaringen aangesloten, waaronder de verklaring
over International Public Support for the Clean Energy Transition. De 39
ondertekenaars60 committeren zich er in deze verklaring aan om per 2022
te stoppen met nieuwe directe overheidssteun voor de internationale
unabated fossiele energie sector. Dit heeft gevolgen voor het beleid en de
portefeuille van de exportkredietverzekeringen. In de kamerbrief61 van
8 november 2021 wordt deze beslissing toegelicht.
Vanwege de centrale rol die financiering speelt bij het mogelijk maken van
klimaatactie stond financiering dit jaar prominent op de agenda bij de
internationale klimaattop. Op de door COP-voorzitter VK georganiseerde
Finance Day op 3 november is bijvoorbeeld de International Sustainability
Standards Board (ISSB) gelanceerd. De ISSB zal zich richten op het
ontwikkelen van een internationale standaard voor het rapporteren over
duurzaamheid in financiële portefeuilles. In de G20 heeft Nederland steun
uitgesproken voor de oprichting van de ISSB.
De uitkomsten van de COP26 sterken mij in de overtuiging dat vrijwillige
actie door de private sector essentieel is, uiteraard in aanvulling op de
meer «verplichtende» maatregelen vanuit overheden. Zo heeft de
Glasgow Financial Alliance for Net Zero (GFANZ) – een initiatief van ruim
400 financiële sector partijen – zich onder meer gecommitteerd aan het
versnellen van de transitie naar een netto nul uitstoot, inclusief plannen
om hierover te rapporteren.
De leden zijn van mening dat dat de overheid slim moet gaan sturen. Zij
vinden het goed dat de financiële sector de hand in eigen boezem steekt,
maar constateren ook dat geldschieters en beleggers niet aansprakelijk
zijn voor CO2-uitstoot, terwijl de verantwoordelijkheid wel aan hen toe te
rekenen valt. Hoe staat de Minister tegenover het idee om aandeelhouders aansprakelijk te stellen? Is hij bereid om een verkenning te
starten naar de manier waarop dit zou kunnen?

60

Statement on International Public Support for the Clean Energy Transition – UN Climate
Change Conference (COP26) at the SEC – Glasgow 2021 (ukcop26.org), zie link voor de lijst
met ondertekenaars.
61
Kamerstuk 31 793, nr. 202.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

39

Dat vind ik geen verstandige weg. Hoewel het kabinet ambitieuze
additionele stappen neemt
om de transitie naar de klimaatneutraliteit en de aantrekkelijkheid van
fossiele investeringen te verkleinen, blijft het gebruik van en handel in
fossiele grond- en brandstoffen een rol spelen in onze economie. Ik ben
dan ook van mening dat het niet opportuun is om vanuit de overheid
eisen te stellen aan beleggers of aandeelhouders op dit vlak – zoals het
introduceren van juridische aansprakelijkheid voor CO2-uitstoot.
Overigens ligt de verantwoordelijkheid om de CO2-reductie daadwerkelijk
te realiseren primair bij de ondernemingen zelf.
Wel ben ik van mening dat de financiële sector in den brede, maar ook
specifiek de belegger en de aandeelhouder, een belangrijke taak heeft in
de energietransitie en ik blijf dan ook met de financiële sector in gesprek
over hoe ze deze taak invullen. Ik ben van mening dat er geen sprake hoeft
te zijn van een tegenstelling met belangen van aandeelhouders. Bijdragen
aan verduurzaming is immers ook in het belang van het veiligstellen van
waardecreatie voor aandeelhouders op de langere termijn.
Ik vind het daarnaast verstandig dat de financiële instellingen duurzaamheidsrisico’s waaraan zij zich blootstellen in kaart brengen, transparant
maken en mitigeren. Daarbij komt dat het afbouwen van investeringen in
fossiele brandstoffen één van de mogelijke instrumenten is voor
financiële instellingen om hun portefeuille in lijn te brengen met de
doelen van Parijs. Het is aan financiële instellingen zelf om een
overweging te maken welke type instrumenten het beste bij hen past om
bijvoorbeeld te voldoen aan de afspraken uit het klimaatcommitment.
Gezien de bovenstaande overwegingen zie ik geen noodzaak om een
verkenning naar de manier waarop de aandeelhouders aansprakelijk
gesteld kunnen worden voor de CO2-uitstoot.
Op dit moment voeren sommige financiële instellingen die een winstoogmerk hebben intensiever klimaatbeleid dan de overheid. Zelfs ABP is
nu uit fossiel gestapt, maar de overheid nog niet. De overheid is als
inkoper van allerlei diensten en goederen en als aandeelhouder zelf ook
een grote financiële speler en moet het goede voorbeeld geven. Dat
gebeurt nu niet en dat moet veranderen, want goed voorbeeld doet
volgen.
Is de Minister bereid om het klimaat een centrale rol te geven in het
staats- en beleidsdeelnemingenbeleid, bijvoorbeeld door het klimaat een
belangrijke, vaste plek te geven in de nieuwe Nota Staatsdeelnemingen?
Op welke manier kan het klimaat in het beheer van de beleidsdeelnemingen een centrale plek krijgen?
Veel staatsdeelnemingen spelen een belangrijke rol bij de verwezenlijking
van de klimaatambities, onder andere door hun bijdrage aan de realisatie
van de daarvoor benodigde infrastructuur. Als aandeelhouder verwacht ik
bovendien dat staatsdeelnemingen een voorbeeldfunctie vervullen in hun
eigen sector bij het nemen van hun verantwoordelijkheid voor mensen, de
maatschappij, het milieu en het klimaat, voor zover deze worden
beïnvloed door de bedrijfsactiviteiten. Dat is onderdeel van het
MVO-beleid voor staatsdeelnemingen, waarover ik uw Kamer op 16 juni
2020 heb geïnformeerd62. Het aandeelhouderschap van beleidsdeelnemingen is belegd bij de beleidsministers. De beleidsministers zijn zelf
verantwoordelijk voor de invulling van dit aandeelhouderschap en de
toepassing van het deelnemingenbeleid op deze deelnemingen.

62

Kamerstuk 28 165 nr. 327.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

40

En op welke manier kan het klimaat een sturender rol krijgen in het
inkoopbeleid van de rijksoverheid?
Rijksbreed wordt al een langere tijd gewerkt aan mogelijkheden om via
inkoop maatschappelijke impact te bereiken. Hierop is Rijksbreed beleid
geformuleerd, genaamd «Inkopen met impact»63, dat ook vertaald is naar
een nationaal plan «Maatschappelijk Verantwoord Inkopen»64. «Dit plan is
richtinggevend voor alle rijksinkoop en bedrijfsvoering. Voor klimaat en
milieu is het doel de klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2030 en voor
circulariteit om in 2030 50% minder primair grondstoffengebruik te
realiseren en in 2050 volledig circulair te zijn.
De financiële sector is in dit beleid aangemerkt als relevant voor de
zogenaamde Internationale Sociale Voorwaarden (ISV), bedoeld om in de
gehele keten misstanden te voorkomen of te mitigeren. Het klimaat is
hierin onder de noemer «milieu» een vast onderdeel. De inzet van due
diligence is verplicht bij aanbestedingen in de financiële sector. Via due
diligence kan de rijksinkoop bijdragen aan de vermindering van
misstanden in de keten van de financiële sector en klimaat daarbij een
meer sturende rol geven. Bij het Ministerie van Financiën uit dit zich
concreet in bijvoorbeeld de verplichting van banken waar het ministerie
mee samenwerkt om een verklaring op te stellen over de manier waarop
de bank omgaat met misstanden in de keten en zich inzet deze te
verminderen.
Een kabinet met een Paris-proof identiteit kenmerkt zich ten slotte door
een kritischer houding t.o.v. de financiële sector. Het kabinet zet geen
vraagtekens bij de lovende woorden uit de Klimaatcommitmentvoortgangsrapportage. Dit terwijl de Eerlijke Geldwijzer met een
onderzoek65 achteruitgang constateert in plaats van vooruitgang, en het
FD concludeert dat de conclusies van het onderliggende KPMG-onderzoek
geen sterke empirische basis hebben.66 Het positieve beeld dat de
Minister neerzet wordt dus niet alleen weerlegd, maar wordt dus ook niet
ondersteund door de feiten. Daarnaast constateert De Nederlandsche
Bank dat de helft van de totale Nederlandse uitstoot, minimaal 82
megaton CO2, is toe te schrijven aan Nederlandse financiële instellingen.
DNB constateert ook dat financiële instellingen onvoldoende op klimaatrisico’s letten en niet weten welk risico ze lopen door klimaatverandering.67
Dit is ook wat de Europese Centrale Bank (ECB) onlangs concludeerde.68
DNB schrijft dat dit een risico is voor de stabiliteit van het financiële
systeem.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren verzoeken de Minister
om een reactie te geven op deze onderzoeken en hoe die zich verhouden
tot de positieve voortgangsrapportage.

63

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/10/28/inkopen-met-impact.
Opdrachtgeven met ambitie, inkopen met impact Nationaal plan Maatschappelijk Verantwoord
Inkopen 2021–2025 | Rapport | Rijksoverheid.nl.
65
Eerlijke Geldwijzer, 30 september 2021 (https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/497217/persberichtpo-klimaat-def-30092021.pdf).
66
FD, 1 december 2021 (https://fd.nl/opinie/1421734/het-jaar-van-de-klimaatwaarheid-voor-definanciele-sector-ocl1ca7M1jUm).
67
Trouw, 7 december 2021 (https://www.trouw.nl/economie/de-financiele-sector-moet-vanzichzelf-weten-hoeveel-klimaatrisico-ze-loopt-eist-dnb~bd4cfc0f/).
68
FT, 22 november 2021 (https://www.ft.com/content/9bcce63a-265e-4099-a18d-3434bdeb3d60).
64

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

41

Ik heb kennisgenomen van de door de leden van de fractie van de PvdD
genoemde onderzoeken van de Eerlijke Geldwijzer69, DNB70 en de ECB71,
alsmede de genoemde duiding van de voortgangsrapportage klimaatcommitment in het FD72. De gemene deler van de belangrijkste conclusies uit
deze onderzoeken is dat het van groot belang is voor financiële instellingen om de transparantie over en het beheersen van duurzaamheidsrisico’s te versterken, actieplannen granulair, ambitieus en transparant in te
vullen en reductiedoelstellingen goed mee te nemen in het investeringsen risicobeleid. Dit is in lijn met de inzet van het kabinet, zoals ook in de
antwoorden op de bovenstaande vragen uiteengezet. Samen met de
Minister van Economische Zaken en Klimaat roep ik de ondertekenaars
van het klimaatcommitment hier ook toe op. Wij verwachten van alle
financiële instellingen dat zij komend jaar rapporteren en over een groter
deel van de balans.
Ook geven wij aan dat wij zien dat er op het gebied van actieplannen nog
veel moet gebeuren en roepen wij financiële instellingen op om ambitieus
werk ervan te maken. Ik blijf hierover met vertegenwoordigers van de
financiële sector in gesprek binnen de CFSK.
Ik vind het in het bijzonder van groot belang dat financiële instellingen
duurzaamheidsrisico’s meenemen in deze kernprocessen omdat klimaatverandering en de transitie naar een duurzame economie financiële
risico’s voor financiële instellingen met zich meebrengen. In de bovenstaande antwoorden op de vragen van de CDA- en ChristenUnie-fractie
heb ik toegelicht hoe ik daar concrete invulling aan geef.
Op 17 november heeft de Europese Commissie een wetsvoorstel
gepubliceerd om de import van ontbossingproducten op de interne markt
van de Europese Unie tegen te gaan. In het voorstel schrijft de Europese
Commissie dat het initiatief niet gericht is op de financiële sector en
investeringen. De Commissie stelt dat de implementatie van de Taxonomieverordening en de toekomstige Corporate Sustainability Reporting
Directive (CSRD) goed geschikt zijn om de impact van de financiële sector
op ontbossing aan te pakken. Echter, de twee wetten waarnaar de
Commissie verwijst bevatten hoofdzakelijk verplichtingen op het vlak van
rapportage en transparantie. Is de Minister het met de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren eens dat ontbossing een probleem is
waartegen dringend en doortastend moet worden opgetreden?
Ja.
Is de Minister het ermee eens dat financiële instellingen hun verantwoordelijkheid moeten nemen in de strijd tegen ontbossing?
Ja. De financiële sector kan een belangrijke bijdrage leveren in de strijd
tegen ontbossing door de allocatie van haar financieringen. Het kabinet
verwacht dat bedrijven die internationaal ondernemen, waaronder
financiële instellingen, handelen volgens de OESO-richtlijnen en de
Guiding Principles van de Verenigde Naties. Naar verwachting bevat de
toekomstige Corporate Sustainabality Reporting Directive (CSRD) een
brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting. Daarnaast verwacht het
kabinet dat de bij het klimaatcommitment betrokken financiële instel-

69

Eerlijke Geldwijzer, 30 september 2021 (https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/497217/persberichtpo-klimaat-def-30092021.pdf).
70
Trouw, 7 december 2021 (https://www.trouw.nl/economie/de-financiele-sector-moet-vanzichzelf-weten-hoeveel-klimaatrisico-ze-loopt-eist-dnb~bd4cfc0f/).
71
FT, 22 november 2021 (https://www.ft.com/content/9bcce63a-265e-4099-a18d-3434bdeb3d60).
72
FD, 1 december 2021 (https://fd.nl/opinie/1421734/het-jaar-van-de-klimaatwaarheid-voor-definanciele-sector-ocl1ca7M1jUm).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

42

lingen ambitieus invulling geven aan het klimaatcommitment. Het ligt wat
mij betreft in de rede dat zij daarbij ook kijken naar het voorkomen van
investeringen in ontbossing die de in het klimaatcommitment gestelde
doelen schaden.
Deelt de Minister de opvatting van de Europese Commissie dat de
implementatie van de Taxonomieverordening en de CSRD voldoende
instrumenten zijn om de Europese geldstromen naar bedrijven betrokken
bij ontbossing te stoppen? Indien nee, waarom niet? Indien ja, kan de
Minister toelichten op welke wijze deze instrumenten paal en perk zullen
stellen aan investeringen in dergelijke bedrijven?
De CSRD en de EU-taxonomie zijn twee instrumenten die kunnen
bijdragen om geldstromen naar bedrijven die betrokken zijn bij
ontbossing te ontmoedigen. Met het CSRD-voorstel van 21 april jl.
voorziet de Europese Commissie een verplichting voor financiële
instellingen en bepaalde bedrijven om te gaan rapporteren over hun
blootstelling aan duurzaamheidsrisico’s in het kader van zes milieudoelen,
waaronder biodiversiteit en klimaat, en hoe zij met zulke risico’s omgaan.
Met de EU-taxonomie kunnen particuliere investeerders beter beoordelen
welke investeringen duurzaam zijn. Hiertoe is op 8 december jl. voor
onder andere bosbouw een gedelegeerde handeling aangenomen ten
behoeve van milieudoel klimaatmitigatie. Er worden aanvullende
voorstellen met betrekking tot bosbouw verwacht. Beide instrumenten
dragen bij aan het inzichtelijk maken van geldstromen naar bedrijven die
betrokken zijn bij ontbossing. Dit geeft investeerders zowel een prikkel als
handvaten om de financiering van ontbossing af te bouwen en te
voorkomen. Het kabinet zal inzetten op monitoring van de impact van de
CSRD en de EU-taxonomie.
9. Inval bij ABN AMRO wegens dividendfraude
De leden van de PVV-fractie merken allereerst op dat de brieven die
behandeld worden tijdens dit schriftelijk overleg aangaande de inval bij
ABN AMRO wegens dividendfraude relatief oud zijn (uit 2018 en 2019). De
leden van de PVV-fractie vragen naar de voortgang van het onderzoek van
het OM naar de mogelijke rol van ABN AMRO in de zaak rond dividendstrippen. Is dit onderzoek inmiddels afgerond? Zo neen, wanneer zal het
naar verwachting worden afgerond? Hoeveel heeft ABN AMRO hiervoor
opzij gezet? Gaat het nog steeds om 79 miljoen euro?73
Uit de vraag is mij niet duidelijk of de leden van de PVV-fractie doelen op
het onderzoek van de Duitse autoriteiten of de betrokkenheid van ABN
AMRO bij een onderzoek van het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM).
Hieronder licht ik van beide onderzoeken de stand van zaken toe en tevens
licht ik toe op welke wijze ABN AMRO in haar verslaglegging rekening
houdt met de financiële gevolgen van deze onderzoeken.
Onderzoek dividendstripping Duitsland
In de Kamerbrieven van 3 december 201874 en 9 december 201975 heb ik
aangegeven dat de Duitse autoriteiten onderzoeken of banken in de
periode tot 2012 al dan niet terecht dividendbelasting hebben teruggevorderd en dat ABN AMRO hierover in nauw contact stond met de Duitse
autoriteiten en constructief meewerkt aan het onderzoek. Ik heb van ABN
73

AD, 11 augustus 2021 (https://www.ad.nl/economie/abn-amro-opnieuw-onder-de-aandachtvan-openbaar-ministerie~a3bbe2cc/).
74
Kamerstuk 25 087 nr. 225.
75
Kamerstuk 25 087 nr. 252.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

43

AMRO begrepen dat de tot op heden ingediende informatieverzoeken van
de Duitse autoriteiten door ABN AMRO zijn afgerond en dat er op dit
moment geen strafrechtelijke procedure loopt tegen de bank. Het is de
bank niet bekend of die er wel komt en wanneer het onderzoek wordt
afgerond.
ABN AMRO heeft voor bovengenoemd onderzoek van het Duitse OM
geen voorziening genomen. De bank heeft dat onder meer toegelicht in
het jaarverslag over 202076. Samengevat is de toelichting als volgt: het is
niet uit te sluiten dat ABN AMRO of dochterondernemingen te maken
krijgen met financiële gevolgen als gevolg van hun betrokkenheid bij
dividendstripping. Het is op dit moment echter onduidelijk wat de
gevolgen zijn van de onderzoeken van de Duitse autoriteiten voor ABN
AMRO. Daarom kan de financiële impact op dit moment niet betrouwbaar
worden ingeschat en heeft de bank geen voorziening getroffen.
De in de vraag genoemde voorziening van EUR 79 mln. ziet niet op het
onderzoek van het Nederlandse OM, maar op een fiscaal geschil in
Duitsland ten aanzien van zogenoemde cum/cum-transacties in Duitsland.
Vanwege een wijziging van twee beleidslijnen (nieuwe interpretatie van
oude belastingwetgeving) door het Duitse Ministerie van Financiën zal
ABN AMRO naar verwachting eerder teruggevorderde dividendbelasting
dienen terug te betalen aan de Duitse belastingdienst. De bank heeft
hiervoor bij de halfjaarcijfers in 2021 een voorziening genomen
(EUR 79 mln.).77
Onderzoek OM
ABN AMRO heeft daarnaast bij het uitkomen van de halfjaarcijfers op
11 augustus 2021 aangegeven dat het Nederlandse OM onderzoek doet
naar transacties die in de periode 2009–2013 uiteindelijk hebben geleid tot
verrekening door een derde partij van de ingehouden dividendbelasting in
Nederland.78 Het onderzoek van het OM houdt verband met lopende
fiscale procedures tussen deze derde partij en de Belastingdienst. De
rechtbank heeft deze derde partij in 2018 in het gelijk gesteld. Het
gerechtshof heeft in 2020 de uitspraak van de rechtbank vernietigd en de
Belastingdienst in het gelijk gesteld. Tegen de uitspraak van het
gerechtshof is bij de Hoge Raad cassatie ingesteld, dit is momenteel in
behandeling.
Het OM heeft ABN AMRO laten weten een verdachte te zijn in het
onderzoek vanwege haar betrokkenheid bij een aantal van deze transacties. De timing van de afronding van het onderzoek en de uitkomst zijn
onzeker.
ABN AMRO heeft voor bovengenoemd onderzoek van het OM geen
voorziening genomen. Het is echter niet uitgesloten dat het onderzoek
voor ABN AMRO financiële consequenties heeft. De uitkomst en de
eventueel mogelijke financiële impact van het onderzoek kan op dit
moment echter niet betrouwbaar worden ingeschat en er is daarom geen
voorziening getroffen.
De leden van de SP-fractie vragen ook naar de stand van zaken bij deze
kwestie. ABN AMRO lijkt namelijk betrokken bij grootschalige belastingontduiking via dividendbelastingen. De Duitse autoriteiten hebben in dit
76

Zie pagina 283 van het Jaarverslag 2020, beschikbaar via www.abnamro.com/nl/investorrelations/product/financiele-resultaten-2020-q4t.
77
Zie onder meer pagina 9 en 79/80 van het tweede kwartaalrapport 2021 van ABN AMRO.
78
Zie onder meer pagina 28 en 29 van het tweede kwartaalrapport 2021 van ABN AMRO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

44

kader al een inval gedaan bij de ABN AMRO-branche in Frankfurt, en zijn
een onderzoek gestart. Kan de Minister aangeven wat de stand van zaken
daarbij is?
In de mijn brieven van 3 december 201879 en 9 december 201980 schreef ik
dat de Duitse autoriteiten onderzoeken of banken in de periode tot 2012 al
dan niet terecht dividendbelasting hebben teruggevorderd en dat ABN
AMRO hierover in nauw contact stond met de Duitse autoriteiten en
constructief meewerkt aan het onderzoek.
Behalve de ontwikkelingen die hierboven al aan de orde zijn gekomen is
de situatie hieromtrent sindsdien niet wezenlijk veranderd. Ik heb van
ABN AMRO begrepen dat de tot op heden ingediende informatieverzoeken van de Duitse autoriteiten door ABN AMRO zijn afgerond en dat er
op dit moment geen strafrechtelijke procedure loopt tegen de bank. Het is
de bank niet bekend of die er wel komt en wanneer het onderzoek wordt
afgerond
Is de Minister geïnformeerd over een boete, schikking of andere relevante
ontwikkeling in dit dossier?
Zoals hierboven toegelicht is er geen sprake van een boete of schikking en
loopt er op dit moment geen strafrechtelijke procedure tegen de bank in
Duitsland. Ik word regelmatig door ABN AMRO geïnformeerd over een
aantal actuele dossiers, waaronder het onderzoek van het Duitse OM naar
dividendstripping. De afgelopen periode zijn in deze overleggen geen
bijzonderheden over het onderzoek van het Duitse OM naar voren
gekomen.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de Cumex-affaire steeds
groter lijkt te worden. Deze leden vragen wanneer het kabinet voor het
eerst wist van deze fraude. Voorts vragen zij wat er sindsdien is gebeurd
om deze vorm van fraude tegen te gaan, in het bijzonder sinds oktober
2018.
Voor zover de vraag van de leden van de fractie van de PvdA ziet op
specifieke fraudegevallen kan ik geen mededelingen doen vanwege de
fiscale geheimhoudingsplicht. In algemene zin is het fenomeen dividendstripping langer bekend. Reeds in 2001 is een antimisbruikbepaling in de
wet opgenomen om dividendstripping tegen te gaan. De Belastingdienst
pakt dividendstripping aan, maar in de praktijk blijkt dit lastig te zijn. In de
brief van december 2018 heb ik aangegeven dat onderzoek nodig was
naar de hoofdvormen van dividendstripping die zich in de praktijk
voordoen. Als zou blijken dat de huidige regels ontoereikend zijn, dan kan
dit leiden tot aanpassing van de nieuwe wetgeving. Daarom heb ik
gewerkt aan een consultatiedocument met betrekking tot de aanpak van
dividendstripping. Dat consultatiedocument brengt mogelijke alternatieven in kaart om de aanpak van dividendstripping te versterken. Het
document is op 15 december jl. gepubliceerd.
Overigens merk ik op dat in tegenstelling tot een aantal andere landen de
specifieke vorm van «Cum/Ex-fraude» zich in Nederland niet voor kan
doen. Cum/Ex-fraude ziet namelijk op risico’s rondom de heffing van
dividendbelasting over dividendvervangende betalingen. In Nederland
wordt dividendbelasting geheven over dividend en, anders dan bijvoorbeeld in Duitsland, niet over dividendvervangende betalingen. Omdat
Cum/Ex-fraude zich niet in Nederland voordoet, is er vanuit het

79
80

Kamerstuk 25 087 nr. 225.
Kamerstuk 25 087 nr. 252.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

45

perspectief van de Belastingdienst geen aanleiding om capaciteit in te
zetten op de bestrijding van deze specifieke vorm van fraude.
Hoeveel mensen zijn vervolgd voor deze vorm van fraude?
Op deze vraag kan ik geen antwoord geven, omdat de vervolging van
deze specifieke vorm van fraude niet afzonderlijk wordt geregistreerd.
Hoe kijkt het kabinet terug op de antwoorden op verzoeken van onder
andere de leden Van Weyenberg en Leijten?
In mijn reactie op het verzoek van het lid Van Weyenberg (D66) op
3 december 2018 en in mijn reactie op het verzoek van het lid Leijten (SP)
op 9 december 2019 ben ik ingegaan op de rol van ABN AMRO bij
dividendstripping.81, 82 Hierboven heb ik in reactie op de vragen van de
leden van de PVV en SP aangegeven dat sindsdien de situatie niet
wezenlijk is gewijzigd.
Is het kabinet van mening dat de mededeling dat geen uitspraken worden
gedaan over zaken die onder de rechter zijn recht doet aan de omvang
van de fraude?
De fraude in Duitsland is reeds enkele jaren onderwerp van onderzoek van
het Duitse OM. Het is aan het Duitse OM om zich hierover uit te spreken
en eventueel juridische gevolgen aan te verbinden. Het is niet aan mij om
hier uitspraken over te doen. Zoals ik ook in mijn brief van 3 december
2018 heb toegelicht is de Duitse nationale wet aangepast waardoor het
niet meer mogelijk is om deze vorm van fraude te plegen.
Onderkent het kabinet dat hij het probleem heeft onderschat en voortdurend achter de feiten aan liep?
Het kabinet herkent niet het beeld dat het probleem is onderschat. Het
kabinet weet dat dividendstripping in Nederland voorkomt. Reeds in 2001
is een antimisbruikbepaling in de wet opgenomen om dividendstripping
tegen te gaan. Wanneer de Belastingdienst gevallen van dividendstripping
ontdekt, treedt de Belastingdienst daar tegen op. Uit een inventarisatie
binnen de Belastingdienst komt naar voren dat over de jaren 2000–2020
de Belastingdienst voor ongeveer 250 miljoen euro aan correcties heeft
opgelegd vanwege dividendstripping. Dit betreft 59 casus. Bij de aanpak
van dividendstripping door de Belastingdienst is het verzamelen van
informatie echter erg complex en zeer tijdrovend. Uit gedetecteerde casus
blijkt namelijk dat commerciële partijen vaak gebruik maken van ingewikkelde structuren en rechtsbetrekkingen verhullen tussen de verschillende
actoren waarbij vaak buitenlandse partijen betrokken zijn. Dit betekent dat
veel informatie over deze structuren zich in het buitenland bevindt. Om te
onderzoeken welke alternatieven beschikbaar zijn om dividendstripping
beter aan te kunnen pakken, is het kabinet op 15 december jl. met een
internetconsultatie hierover gestart.
Hoe groot is de schade als gevolg van deze vorm van fraude? Heeft het
kabinet reeds zicht op hoeveel niet betaalde dividendbelasting aan de
fraudeurs is overgemaakt?
Het is heel moeilijk inzichtelijk te maken hoeveel belastinggeld door
fraude en ontwijking niet betaald wordt. Het is immers de bedoeling van
kwaadwillende belastingplichtigen om dat buiten het zicht van de fiscus te
81
82

Kamerstuk 25 087 nr. 225.
Kamerstuk 25 087 nr. 252.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

46

houden. Ook voor de specifieke vorm «dividendstripping» bestaat geen
model om de mogelijke misgelopen dividendbelasting op dit vlak in beeld
te brengen. Uit een inventarisatie binnen de Belastingdienst komt naar
voren dat over de jaren 2000–2020 de Belastingdienst voor ongeveer
250 miljoen euro aan correcties heeft opgelegd vanwege dividendstripping. Dit betreft 59 casus. Door het feit dat betrokken partijen
informatie over de structuren buiten het zicht van de fiscus willen houden
heeft de Belastingdienst niet in alle gevallen zicht op de situaties waarin
dividendstripping plaatsvindt. Het feit dat op de inspecteur een zware
bewijslast rust, maakt dat niet in alle gevallen waarin sprake is van een
vermoeden van dividendstripping naheffingen kunnen worden opgelegd.
Hoe kan het dat Nederlandse banken zo’n grote rol hadden in deze
fraude?
Uit de berichten uit de media begrijp ik dat niet alleen Nederlandse
banken, maar ook andere partijen uit de financiële sector onderwerp van
onderzoek zijn van het Duitse OM. In mijn brief van 3 december 2018 heb
ik aangegeven dat financiële instellingen, waaronder banken, integer
behoren te handelen. Hieronder valt in ieder geval dat geen fraude wordt
gepleegd of daaraan mee wordt gewerkt. Gezien hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid zouden banken transacties die zijn gericht op
dividendstripping niet moeten willen verrichten, niet voor zichzelf en niet
voor hun klanten. Ik spreek de sector geregeld aan op haar maatschappelijke verantwoordelijkheid en zal dit ook blijven doen.
ABN AMRO heeft mij, zoals opgenomen in de brief van 9 december
201983, geïnformeerd dat de bank de afgelopen jaren in toenemende mate
beleid heeft geformuleerd en aangescherpt, waaruit blijkt dat de bank hoe
dan ook niet (meer) betrokken wil zijn bij activiteiten zoals dividendstripping.
Wat hebben toezichthouders DNB en AFM gedaan om dit te voorkomen,
en om dit een halt toe te roepen?
Het Financieel Expertise Centrum (FEC), een samenwerkingsverband van
autoriteiten in de financiële sector, heeft een diepgaand onderzoek gedaan
naar dividendstripping. De Belastingdienst, de FIOD, de AFM, de Financial
Intelligence Unit Nederland (FIU-NL) en het Openbaar Ministerie hebben
hun kennis met betrekking tot dividendstripping gebundeld. Dit heeft
geresulteerd in het recent gepubliceerd kennisdocument.84 Het doel van
het document is de kans te vergroten dat de FEC-partners in hun reguliere
dagelijks werk signalen van dividendstripping eerder herkennen, wat de
aanpak van dividendstripping kan verbeteren. Het kennisdocument maakt
ook duidelijk welke gereedschappen de FEC-partners binnen de bestaande
regelgeving tot hun beschikking hebben om dividendstripping te
detecteren en terug te dringen. Vanaf 2018 heeft de AFM door nieuwe
transactierapportageverplichtingen als gevolg van Mifid II regelgeving een
beter beeld van activiteiten in Nederlandse financiële instrumenten. Door
het verstrekken van deze gegevens aan de Belastingdienst levert de AFM
een bijdrage aan de detectie van mogelijke dividendstripping.
Heeft de Belastingdienst voldoende capaciteit en mogelijkheden om dit
soort fraude op te sporen en af te straffen?

83
84

Kamerstuk 25 087 nr. 252.
«Kennisdocument Dividendstripping – Extern» van het Financieel Expertise Centrum van
20 augustus 2021 zoals gepubliceerd op: https://www.fec-partners.nl/media/yifblbh0/20211119kennisdocument-dividendstripping-extern.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

47

Zoals eerder aangegeven doet Cum/Ex-fraude zich niet in Nederland voor.
Er worden in de praktijk wel andere vormen van dividendstripping
geconstateerd. Als onderdeel van het totale toezicht zet de Belastingdienst
in op de aanpak van dividendstripping. Dit blijkt ook uit het feit dat de
Belastingdienst over de jaren 2000–2020 in 59 casus voor ongeveer
250 miljoen euro aan correcties heeft opgelegd vanwege dividendstripping. De aanpak van dividendstripping door de Belastingdienst blijkt
echter lastig te zijn. De complexiteit hiervan is de afgelopen jaren verder
toegenomen. Professionele partijen hebben zich erin gespecialiseerd om
door middel van dividendstripping voordelen te behalen. Dit is geen
typisch Nederlands fenomeen, maar gebeurt ook in de landen om ons
heen. Uit gedetecteerde casus blijkt dat commerciële partijen vaak gebruik
maken van ingewikkelde structuren en rechtsbetrekkingen verhullen
tussen de verschillende actoren waarbij vaak buitenlandse partijen
betrokken zijn. Dit betekent dat veel informatie over deze structuren zich in
het buitenland bevindt. Dit maakt het verzamelen van informatie door de
Belastingdienst extra complex en zeer tijdrovend. Om te onderzoeken
welke alternatieven beschikbaar zijn om dividendstripping beter aan te
kunnen pakken, is het kabinet op 15 december jl. met een internetconsultatie hierover gestart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 156

48