Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 127

Regels met betrekking tot versnelde
ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke
en infrastructurele projecten (Crisis- en
herstelwet)

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 16 oktober 2009
De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer verslag uit te
brengen van haar bevindingen. Het verslag behandelt alleen die onderdelen waarover door de genoemde fracties inbreng is geleverd.
Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig en
afdoende zal hebben beantwoord, acht de commissie de openbare behandeling van dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.
1. Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van deze belangrijke wetswijzigingen. Omdat dit wetsvoorstel veelomvattend is en soms principieel van aard zullen deze leden uitgebreid ingaan
op een aantal van deze voorgestelde wijzingen.

1

Samenstelling:
Leden: Vendrik (GL), Van der Staaij (SGP),
Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk (CDA),
Jager (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA),
Gerkens (SP), Van der Ham (D66), Aptroot
(VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA),
Roefs (PvdA), Jansen (SP), Cramer (CU), Van
Heugten (CDA), Roemer (SP), Koppejan (CDA),
Ten Broeke (VVD), ondervoorzitter, Ouwehand
(PvdD), Polderman (SP), Tang (PvdA), De
Rouwe (CDA), Linhard (PvdA), Meeuwis (VVD)
en De Mos (PVV).
Plv. leden: Van Gent (GL), Van der Vlies (SGP),
Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Pieper (CDA),
Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), De Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Jacobi
(PvdA), Besselink (PvdA), Vacature (SP), Anker
(CU), Van Hijum (CDA), Van Leeuwen (SP),
Knops (CDA), Verdonk (Verdonk), Thieme
(PvdD), Lempens (SP), Waalkens (PvdA),
Haverkamp (CDA), Depla (PvdA), Neppérus
(VVD) en Agema (PVV).

KST135748
0910tkkst32127-6
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van de
Crisis- en herstelwet. Het oordeel loopt daarbij uiteen van verheugd, als
het gaat om de aanpassing van wet bodembescherming, tot grote
bezorgdheid, in geval van aanpassingen aan de Natuurbeschermingswet
1998. Met de regering zijn de leden van de fractie van de PvdA van
mening dat er een urgentie is om juist in deze tijden van crisis projecten te
versnellen. De leden van de fractie van de PvdA zien daarbij vooral de
noodzaak om duurzame projecten te versnellen, die werkgelegenheid met
zich meebrengen en bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. De leden van
de fractie van de PvdA zijn van mening dat het voorliggende wetsvoorstel
erg veel ruimte geeft als deze van toepassing is op alle projecten die
genoemd worden in de bijlagen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de Crisis- en herstelwet. Zij zijn onder de indruk van de snelheid waarmee dit wetsvoorstel door de regering is voorbereid. Deze leden
constateren dat het wetsvoorstel een groot aantal voorstellen bevat om
procedures te vereenvoudigen en te versnellen. De huidige crisis reikt
volgens genoemde leden echter verder dan alleen stilgevallen bouwprojecten. Er is ook sprake van een ecologische crisis, een voedselcrisis en
een klimaatcrisis. Genoemde leden zijn dan ook verheugd dat het wets-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

1

voorstel ook voorstellen bevat die zijn gericht op het bouwen aan een
duurzame en innovatieve economie. Genoemde leden vragen in hoeverre
het wetsvoorstel bijdraagt aan het bestrijden van de ecologische crisis.
Verder constateren leden van de ChristenUnie-fractie dat veel van de
voorstellen niet nieuw zijn, maar reeds onderdeel uitmaken van reeds
lopende trajecten tot wijziging van bestaande wetten. Genoemde leden
vragen in dit kader wanneer de Natuurwet, de wetswijzigingen in het
kader van de implementatie van het advies «Sneller en Beter» van de
commissie Elverding (29 385, nr. 18) en het aangekondigde wetsvoorstel
aanpassing bestuursprocesrecht bij de Kamer worden ingediend.
De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennis
genomen van de regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en
verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en
herstelwet). Deze leden vragen hoe de Kamer bij de implementatie en
uitvoering van deze wet betrokken zal zijn.
De leden van de SP-fractie hebben met verbazing kennis genomen van de
ontwerp Crisis- en herstelwet. De economische crisis vraagt om krachtige
maatregelen, maar mag niet gebruikt worden om een wirwar van regels
gebundeld in te voeren zonder dat de samenhang tussen deze regels en
de effecten ervan voldoende bekend zijn. Toch lijkt dit hier te gebeuren.
Het snel uitvoeren van een aantal projecten die – soms om deugdelijke
redenen – niet tot stand komen, is een verkeerd uitgangspunt. Sterker zou
het zijn als de regering eerst in kaart zou brengen waar de vertragingen
door veroorzaakt worden om vervolgens elke onnodige vertraging afzonderlijk aan te pakken. Waarom doet de regering dit niet?
De veelheid aan wetswijzigingen die deze Crisis- en herstelwet bevat,
maakt het volgens de leden van de SP-fractie bijna onmogelijk om een
goede inhoudelijke beoordeling per wetswijziging uit te voeren. Deze
insteek komt volgens deze leden niet ten goede aan de kwaliteit en de
zorgvuldigheid. Zo reageren belangengroepen en andere insprekers
vooral op de hoofdlijnen van dit wetsvoorstel, terwijl ook de kleinere
wetswijzigingen aandacht behoeven. Deze worden nu meegenomen in de
«slipstream» van de grotere wijzigingen. De leden van de fractie van de
SP vinden dit een verkeerde gang van zaken.
De aanpak van de crisis is in de ogen van de leden van de SP-fractie
essentieel. De regering heeft te lang alles maar toegelaten en dient nu in
beweging te komen. De leden van de SP-fractie vragen wel welke bijdrage
dit wetsvoorstel levert aan de aanpak van de crisis. Hoeveel banen levert
dit wetsvoorstel op en in welke jaren? En wat betekent deze versnelling
van projecten voor de werkgelegenheid voor de periode nadat deze
projecten zijn afgerond? In ieder geval is één ding duidelijk: dit wetsvoorstel zorgt voor voldoende werkgelegenheid voor ambtenaren en juristen.
Is dat ook een nevendoel van dit voorstel? De leden van de SP-fractie
zouden graag willen dat de regering helder aantoont wat dit wetsvoorstel
betekent voor de algehele welvaart van Nederland.
De leden van de SP-fractie steunen de doelstelling om stroperigheid aan
te pakken, maar betwijfelen of dit wetsvoorstel daartoe de juiste weg is.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met grote zorg kennis
genomen van het wetsvoorstel houdende regels met betrekking tot
versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet). Hoewel deze leden het met de regering eens zijn dat er maatregelen genomen moeten worden om de economische crisis en de directe gevolgen daarvan het hoofd te bieden, zien zij
in dit wetsvoorstel veel maatregelen terug die andere doelen dienen. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

2

leden kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat de regering de economische crisis heeft aangegrepen om een reeks van procedurele wensen,
die links en rechts leven, snel te realiseren.
De leden van de fractie van GroenLinks vinden dat het wetsvoorstel niet
tegemoet komt aan de ecologische crisis. Het is hen bijvoorbeeld niet
duidelijk hoe de versnelde aanleg van snelwegen of vliegvelden ertoe kan
leiden dat Nederland dichter bij haar klimaatdoelstellingen komt. Het is de
indruk van de leden van de GroenLinks-fractie dat het wetsvoorstel veel
meer te bieden heeft voor «grijze» dan voor «groene» projecten. De
verzwakking van de bescherming van de natuur en de positie van natuuren milieuorganisaties is een veeg teken.
Hoewel het wetsontwerp enkele onderdelen bevat die interessant zijn
voor het milieu (bijvoorbeeld rond woningisolatie en windenergie) is de
indruk van de fractie van GroenLinks dat het groene gehalte van de voorstellen per saldo erg laag is en er op het gebied van natuur en milieu
diverse verslechteringen dreigen. Deze leden maken zich zorgen over de
aantasting van de zorgvuldigheid van procedures en de rechtsbescherming voor burgers. De afgelopen jaren zijn er al veel wetten aangepast
om besluitvorming te versoepelen, waarbij naar de mening van de leden
van de fractie van GroenLinks al flinke gaten zijn geslagen in de rechtszekerheid en de zorgvuldigheid van besluitvorming.
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorstel van wet, de Memorie van Toelichting, en de nota
van wijziging ten aanzien van de regels met betrekking tot versnelde
ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele
projecten (Crisis- en herstelwet). De leden van de fractie van D66 onderschrijven de stelling dat de regering voor de opgave staat om samen met
de medeoverheden en maatschappelijke partners Nederland door een
ernstige economische crisis te loodsen. De regering komt hiertoe met de
Crisis- en herstelwet. Deze is gericht op versnelling en vereenvoudiging
van planprocedures voor infrastructurele en andere grote bouwprojecten,
en op projecten op het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie.
Kern van de voorgestelde wet is met snelle en zorgvuldige procedures te
werken aan werkgelegenheid en duurzaamheid. De leden van de fractie
van D66 menen echter dat de voorgestelde wet de kern van het probleem
niet voldoende aanpakt.
De motivatie die ten grondslag ligt aan totstandkoming van de Crisis- en
herstelwet wordt door de leden van de fractie van D66 op zichzelf als
positief beoordeeld. Nederland verkeert in een zware economische crisis.
Voorspellingen van het Centraal Planbureau wijzen op een krimp van de
economie in 2009 van 4,75%.
In het wetsvoorstel worden verschillende voorstellen gedaan om de
economische groei te stimuleren. Deze kunnen in drie categorieën worden
onderverdeeld:
– Tijdelijke maatregelen;
– Maatregelen gericht op projecten in ruimtelijke ordening;
– Structurele aanpassingen van de regelgeving.
De leden van de fractie van D66 vragen of de regering per onderdeel kan
kwantificeren wat de effecten van de maatregelen zijn op economische
groei en werkgelegenheid voor 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014?
De leden van de fractie van D66 menen dat de positieve invloed, die de
beoogde Crisis- en herstelwet zou moeten hebben op het bestrijden van
de economische crisis, onvoldoende is aangetoond. De directe invloed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

3

van de wet op de werkgelegenheid en de welvaart in Nederland is op
lange termijn onduidelijk, en op korte termijn beperkt.
Een wezenlijke bijdrage aan de huidige conjuncturele situatie kan de wet
met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet leveren, zo stellen de
leden van de fractie van D66. Louter beoordeeld als instrument van crisisbestrijding doorstaat het wetsvoorstel de toets der kritiek niet. Dit neemt
niet weg dat de leden van de fractie van D66 de noodzaak van een aantal
versnellingen zoals opgenomen in het wetsvoorstel onderschrijven en van
mening zijn dat deze moeten worden geïmplementeerd.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de voorgestelde Crisis- en herstelwet. De regering beoogt met deze
wet een versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en
infrastructurele projecten. De leden van deze fractie waarderen het doel
van deze wet en de daadkracht die de regering met deze wet uitstraalt. De
huidige economische crisis vraagt om maatregelen die zoden aan de dijk
zetten. Voor deze leden staan drie vragen centraal bij de beoordeling van
het wetsvoorstel. Zijn de voorstellen verantwoord vanuit de optiek van
rechtszekerheid, rechtseenheid en rechtsgelijkheid? Dragen de voorstellen
daadwerkelijk bij aan het beoogde doel of kunnen ze ook een averechts
effect opleveren? Rechtvaardigt de economische crisis snelle invoering
van (vergaande) structurele wetswijzigingen?
Het is de leden van de SGP-fractie opgevallen dat de Raad van State zeer
kritisch is over dit wetsvoorstel. Met name wijzen zij daarbij op de
passage aan het eind van onderdeel 5 van het advies waarin de Raad stelt
dat enkele concrete voorstellen, die niet of nauwelijks effectief zijn, nader
bezien moeten worden en dat andere concrete voorstellen, die in strijd
zijn met hoger recht of algemene beginselen van behoorlijk bestuur en
zorgvuldige besluitvorming, uit het voorstel gehaald moeten worden.
Waarom heeft de regering niet uitvoeriger inhoudelijk gereageerd op deze
zeer stevige kritiekpunten? Het lijkt er nu op dat de regering met de stelling dat gezamenlijke en gelijktijdige inwerkingtreding van alle onderdelen
een optimaal resultaat waarborgt, zelfs niet ontvankelijk is voor de constatering van de Raad van State dat er sprake is van strijd met hoger recht of
algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Wil de regering hier alsnog
op ingaan? Vindt de regering dat een optimaal resultaat ook ten koste
mag gaan van onverenigbaarheid met hoger recht? Zou het niet voor de
hand liggen om de door de Raad van State genoemde voorstellen nog
eens tegen het licht te houden?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met grote
teleurstelling kennis genomen van het wetsvoorstel Crisis- en herstelwet.
In de ogen van deze leden is de regering er met dit wetsvoorstel niet in
geslaagd de economische crisis en de ecologische crisis aan elkaar te
verbinden. De belangrijkste vraag waar de regering nu voor staat, is niet
beantwoord, naar de mening van deze leden. Die vraag zou moeten
luiden: waar willen we in investeren, waar mag de regelgeving versoepeld
worden omdat het rechtstreeks ten goede komt aan het klimaat en de
ecologie en waar moet die regelgeving gehandhaafd of liever nog,
strenger worden? De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
vragen de regering om een reactie hierop.
De leden van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat het wetsvoorstel geen recht doet aan de economische crisis, en zijn er niet van overtuigd dat de maatregelen, die op grond van deze wet genomen kunnen
worden, inderdaad een verzachtend effect zullen hebben op de economische crisis en de werkeloosheid die daarmee gepaard zal gaan. Ook
tijdens het rondetafelgesprek dat de vaste commissie voor Verkeer en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

4

Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 terzake dit wetsvoorstel in de Kamer
heeft georganiseerd, werd duidelijk dat er veel kritiek is op het wetsvoorstel, en dat de beoogde versnelling niet zal worden bereikt.
Alles overziende, wijzen de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren de Crisis- en herstelwet af. Zowel de Raad van State, de meerderheid van de deelnemers aan het genoemde rondetafelgesprek, alsmede
talloze juristen, hebben kritiek geuit ten aanzien van dit wetsvoorstel.
Samengevat luidt deze kritiek dat de beoogde versnelling niet wordt
behaald omdat het besluitvormingstraject zelf niet aangepakt wordt, en de
huidige problemen zich dáár voor doen. Dat de juridische zekerheid voor
burgers, organisaties en ook van de geplande projecten op losse
schroeven staat. Dat het wetsvoorstel, eenmaal wet, al tot vragen van en
aan de rechtspraak zal leiden, tot het Europese Hof van Justitie aan toe.
Dat de natuur nog meer onder druk zal komen te staan. Dat belangen niet
meer zorgvuldig afgewogen kunnen worden, wat ook weer zal leiden tot
talloze rechtsgangen. En het belangrijkste punt: de wet zal niet tot economisch herstel leiden, laat staan tot ecologisch herstel, wat zo mogelijk een
nog groter gevoel van urgentie verdient. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren vernemen graag een reactie van de regering op de
verschillende punten van kritiek op dit wetsvoorstel. De leden vragen de
regering met spoed een nieuw plan te presenteren dat daadwerkelijk doet
wat dit wetsvoorstel zegt te willen bereiken; een herstel van de economie,
zonder de ecologie verder te beschadigen.
Versnelling besluitvorming
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering de opvatting
van de SER deelt dat de Crisis- en herstelwet inderdaad is gericht op de
versnelling van infrastructurele projecten, andere grote bouwprojecten en
projecten op het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie en dat
dit van belang is vanuit een oogpunt van versterking van de ruimtelijkeconomische structuur. Dat een goed vestigingsklimaat voor burgers en
bedrijven voorts het centrale uitgangspunt dient te zijn, hetwelk naast een
economische, ook een sociale en een ecologische component bevat. Deelt
de regering de opvatting van de leden van de CDA-fractie, dat deze voorgenomen wetswijzigingen als antwoord op de uitdagingen waarvoor de
economische crisis Nederland stelt, in samenhang moeten worden gezien
met het financiële crisispakket dat de regering bij voorjaarsnota 2009
(31 070, nr. 24) en bij de begroting 2010 aan de beide Kamers der StatenGeneraal heeft gepresenteerd?
Wat is de reactie van de regering op de volgende zienswijze? «De voorgenomen maatregelen op bestuursprocesrechtelijk terrein zien voornamelijk
op versnelling van procedures bij de rechter, terwijl uit veel recent onderzoek blijkt dat de grootste «bottleneck» niet bij de rechter ligt maar bij het
bestuur in de voorbereiding van de besluiten. Bij het bestuur ontbreekt te
vaak – zeker bij complexe projecten zoals die hier aan de orde zijn – de
expertise om tot goede en daarmee in rechte houdbare besluiten te
komen. Daarbij ontbreekt ook te vaak voldoende capaciteit om complexe
besluitvorming op het niveau van het bestuur voortvarend af te ronden.
Dit klemt temeer omdat met de inwerkingtreding van de Crisis- en
herstelwet er voor veel betrokken overheden een nog complexere juridische situatie ontstaat.»
En, in vervolg hierop: «Hoe kan voor de beoogde projecten worden voorzien in kwalitatieve en kwantitatieve versterking van de betrokken overheden die de besluitvorming voorbereiden? Is het denkbaar dat teams
met experts (onder meer vanuit de Rijksoverheid) waar nodig ondersteuning gaan bieden («crisiswetprojectondersteuningsteams»)?»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

5

Hoe kijkt de regering aan tegen de volgende stelling: «Er bestaat een
risico dat de nu voorgestelde maatregelen ter versnelling van rechterlijke
procedures allerlei complexe juridische vragen oproepen waarvan de
behandeling juist meer tijd neemt. Dit geldt te meer omdat sommige
maatregelen nadrukkelijk de grens opzoeken van wat Europeesrechtelijk
nog al dan niet geoorloofd is. Daaruit vloeit het risico voort dat een
betrokken rechter in bepaalde gevallen niet kan ontkomen aan het stellen
van prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie, met als gevolg
dat de procedure (mede blijkens artikel 1.8 Crisis- en herstelwet) voor
twee tot drie jaar komt stil te liggen, want dat is de gemiddelde behandelingstermijn voor dit hof. Dit betekent natuurlijk niet dat moeten worden
afgezien van het streven naar versnelling van rechterlijke procedures waar
dit zonder de hiervoor geschetste problemen wel mogelijk is. Op welke
wijze denkt de regering dit onbedoelde effect zoveel als mogelijk te
beperken?
De leden van de CDA-fractie menen dat het goed is om de gevallen
waarop de wet van toepassing is, zo duidelijk mogelijk te omschrijven.
Acht de regering het vanuit het oogpunt van rechtszekerheid mogelijk en
gewenst om in de Memorie van Toelichting nog meer duidelijkheid dan
thans te verschaffen over de aard van het project en de locatie? Kan dit
ook gelden voor het werken met categorieën waarop de Crisis- en
herstelwet van toepassing is (Bijlage I), zoals categorie 2.1 en categorie
3.1 van Bijlage I? Op basis van welke criteria zijn deze projecten door de
selectie gekomen?
De leden van de fractie van de PvdA missen nog een aantal wijzigingen,
die mogelijk ook bij zouden dragen aan versnelling van projecten. Deze
leden vragen of het mogelijk is om de geldigheid van onderzoeken voor
bestemmingsplannen te fixeren gelijk de Spoedwet wegverbreding en
Wet luchtvaart. De leden vragen of een aanpassing van afdeling 6.4 Wet
ruimtelijke ordening (Grondexploitatiewet) kan bijdragen aan een versnelling van de procedures. De leden zijn benieuwd of overwogen is de
zeehavennorm met betrekking tot geluidhinder breder van toepassing te
maken zodat op meer locaties nieuwe woningbouw nabij havens mogelijk
wordt gemaakt. Is het mogelijk om versneld in te zetten op het toekennen
van de R1-status aan Nederlandse Energie-uit-afval projecten? Is het
mogelijk om de inrichting van bouwplaatsen vergunningtechnisch
eenvoudiger en sneller te maken?
De belangrijkste conclusie van de commissie Elverding in haar advies
haar advies «Sneller en Beter» (29 385, nr. 18) was dat het niet zozeer
juridische procedures infrastructurele projecten vertraagden, maar vooral
langdurige besluitvormingsprocedures, waarbij vele partijen betrokken
zijn. De leden van de fractie van de PvdA stellen daartoe een crisis- en
herstelaanpak voor, die in navolging van de aanbevelingen van de
commissie Elverding, vooral inzet op versnelling van besluitvorming.
Een crisis- en herstelaanpak heeft in de ogen van de leden van de fractie
van de PvdA elementen in zich, die ingrijpen op alle fasen in de totstandkoming van een project, niet slechts op de beroepsfase aan het eind.
Gelukkig is deze fase niet voor alle projecten van toepassing. De leden van
de fractie van de PvdA denken daarbij aan het aanwijzen van één overheid
als leidend in een project, gebiedsregisseurs, het vroegtijdig betrekken
van belanghebbenden bij de afweging van varianten, het duidelijk faseren
van de besluitvorming, in goed overleg met de belanghebbenden
bezwaren proberen weg te nemen, voorkómen van formeel bezwaar door
goede communicatie, inzet van meer bestuursrechters et cetera.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

6

Eén overheid die leidend is, kan veel frictieverlies tussen overheden
wegnemen. Hiertoe bestaat al de Rijksprojectenprocedure, maar mogelijk
dat daarin nog versnelling mogelijk is door bijvoorbeeld termijnen waarbinnen de rechtspraak een uitspraak moet doen, te bekorten?
In het rondetafelgesprek dat de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer terzake dit wetsvoorstel heeft
georganiseerd, is gewag gemaakt van het gebrek aan expertise bij
sommige gemeenten, die er toe leidt dat projecten ook slecht worden
onderbouwd en daardoor slechter scoren bij uiteindelijke rechtszaken.
Ook voor toepassing van instrumenten zoals die geboden worden door de
Interimwet Stad en Milieu is meer kennis nodig. Gebiedsregisseurs of
teams van deskundigen kunnen (kleine) gemeenten helpen met de toepassing van bestaande wetgeving zoals de coördinatieregelingen in de Wet
ruimtelijke ordening, de Interimwet Stad en milieu en de coördinatieregeling in de Algemene Wet bestuursrecht. Allemaal mogelijkheden die
reeds bestaan om projecten gestructureerd en snel te behandelen,
waarvan amper gebruik wordt gemaakt in de praktijk, zo constateren de
leden van de fractie van de PvdA.
De commissie Elverding heeft ook aandacht gevraagd voor het vroegtijdig
betrekken van belanghebbenden en het faseren van de besluitvorming.
Door in een vroeg stadium overeenstemming te bereiken over een alternatief, zal in de uitwerking minder weerstand bestaan. Als uitvloeisel van
het advies van de commissie Elverding zou in deze geest de Tracéwet
worden aangepast. Wanneer is deze wijziging van de Tracéwet te
verwachten?
Ook vragen de leden van de fractie van de PvdA aandacht voor voldoende
capaciteit bij de rechtspraak. Onderzoek moet degelijk worden uitgevoerd
en ook daarvoor is capaciteit noodzakelijk bij de Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak. De leden van de fractie van de PvdA waarschuwen
ervoor dat hoewel met de Crisis- en herstelwet enerzijds procedures
worden versneld, dit anderzijds ten koste zal gaan van de capaciteit van
de rechtspraak elders.
De leden van de fractie van de PvdA-fractie vragen de regering een nadere
toelichting te geven naar aanleiding van het advies van de Raad van State
met betrekking tot het overnemen van een aanpak zoals die werd gevolgd
in de Deltawet grote rivieren. De Raad van State is van mening dat een
regeling van de strekking van de Deltawet grote rivieren beter geschikt is
als aanpak van de problemen dan de Crisis- en herstelwet. De Raad geeft
aan dat het om projecten moet gaan die na zorgvuldige voorbereiding, op
basis van het afwegen van alle belangen en met eventuele doorbreking
van wettelijke bevoegdheden en procedures, moeten uitmonden in één
(project)besluit, met één beroepsmogelijkheid. De voorwaarden die de
Raad daaraan verbindt zijn dat het projecten moet betreffen die substantieel bijdragen aan een versterking van de economische structuur of
verbetering van de werkgelegenheid, in een vergevorderd stadium van
voorbereiding zijn, en «waarvan de financiering en de uitvoeringscapaciteit in termen van menskracht en materieel voldoende gewaarborgd
zijn».
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de wijze waarop nu
wordt voorgesteld om dit deel van het advies van de Raad van State over
te nemen, niet tegemoet komt aan dat advies en de noodzaak om doortastend op te treden tegen de gevolgen van de economische crisis. Het
onderdeel dat Deltawet genoemd wordt in de Crisis- en herstelwet gaat
juist over niet met name genoemde bouwprojecten, waarvoor niet één
projectbesluit genomen kan worden. De leden van de fractie van de PvdA-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

7

fractie menen te mogen stellen dat, onder andere na herlezing van de
evaluatie van de Deltawet, die wet een groot succes is geweest. Deze
leden vragen dan ook af waarom geen gebruik wordt gemaakt van een
aanpak zoals die van de Deltawet.
Naar de mening van de leden van de fractie van de PvdA, is het succes
van de Deltawet grote rivieren voor een groot deel te danken aan het
draagvlak dat er bij politici, bestuurders en burgers bestond voor een
snelle versterking van de rivierdijken. Deelt de regering deze mening? Zo
ja, voorziet de regering eenzelfde draagvlak voor de projecten waarbij nu
in het kader van de Crisis- en herstelwet sprake moet zijn van snelle en
vereenvoudigde planprocedures? Indien dit draagvlak ontbreekt: welke
middelen staan belanghebbenden – eventueel buiten het bestuurs- en
civielrecht – ter beschikking om alsnog de voorgesnelde versnelde en
vereenvoudigde besluitvorming te doorkruisen? Zou een aanpak zoals
voorgesteld in de Deltawet grote rivieren bij de in de onderhavige wet
voorgestelde projecten naar verwachting leiden tot een groter dan wel
kleiner draagvlak?
Zou, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, een aanpak zoals die werd
gebruikt op basis van de Deltawet grote rivieren, zich lenen voor bijvoorbeeld het realiseren van windmolenpark(en) van 6000mW in zee? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, waarom is dit dan niet voorgesteld? Dezelfde vraag
leeft er bij de leden van de PvdA-fractie ten aanzien van de integrale
verbetering van de Afsluitdijk. Is daar een Deltawet-achtige aanpak mogelijk? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom wordt die aanpak niet voorgesteld? Wat weerhoudt het kabinet er van om snel met een standpunt over
de opknapbeurt van de Afsluitdijk te komen en vervolgens op de wijze van
de Deltawet grote rivieren bestaande wetgeving en procedures te
vervangen door één besluit?
Andere projecten waarvan de leden van de fractie van de PvdA menen dat
ze zich zouden kunnen lenen voor een aanpak als die van de Deltawet, zijn
een basisnet voor elektrische auto’s en een aantal urgente spoorprojecten
die met vele procedures zijn omgeven, zoals de Delftse spoortunnel. Ook
zouden de leden van PvdA-fractie realisatie van natuur willen versnellen.
Specifiek denken de leden daarbij aan afronding van gebieden door
middel van aankoop en inrichting. Het gaat dan om de gebieden Dwingelerveld, Springendal, Friesch-Drentse Wold, Park Lingezegen, De Peel,
Plan Tureluur, Polder Stein (Zuid-Holland). Deelt de regering die mening?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de vertraging
van projecten in het algemeen vaak niet zozeer door lange procedures
wordt veroorzaakt, maar door het gebrek aan een goede verkenningsfase,
trage politieke besluitvorming, bestuurlijke drukte en benodigde tijd voor
afstemming tussen en binnen overheden, gebrek aan bestuurlijke consistentie, en de tijd die wordt genomen voor de afhandeling van zienswijzen.
De commissie Elverding heeft in haar advies «Sneller en Beter» (29 385,
nr. 18) dan ook aangegeven dat versnelling vooral kan worden bereikt
door verbeteringen in de voorbereiding en besluitvorming van projecten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een reactie op de
stelling van professor Meurs, zoals door hem geuit tijdens het rondetafelgesprek op 6 oktober 2009, dat voorgestelde wijzigingen ook negatieve
effecten kunnen hebben op de totstandkoming van de door commissie
Elverding beoogde verbeteringen door de grotere druk op de procedures
(onder andere kortere termijnen) en het risico dat met de voorgestelde
wijzigingen de druk van de ketel verdwijnt voor de noodzakelijke veranderingen in de werkprocessen. Genoemde leden vragen een reactie op de
mening van de voorzitter van de commissie voor de milieueffectrapportage, zoals door hem geuit tijdens het genoemde rondetafel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

8

gesprek, dat met het wetsvoorstel de lijn van de commissie Elverding
wordt verlaten.
Het versnellen van procedures kan er volgens de leden van de fractie van
de ChristenUnie wel toe bijdragen dat – bij het opkrabbelen van de
economie – het herstel sneller kan plaatsvinden omdat er dan meer
projecten snel uitvoeringsgereed zijn. Genoemde leden tekenen hierbij
aan dat daar waar het gaat om projecten waar de overheid opdrachtgever
is, bijvoorbeeld als het gaat om infrastructuur en waterbeheer, dit ook kan
worden bereikt door in het algemeen meer projecten uitvoeringsgereed te
hebben. Volgens de leden van de fractie van de ChristenUnie pleit dit
ervoor om naast versnelling van procedures ook eerder te starten met
verkenningen, ook als financiering nog niet volledig in zicht is. Genoemde
leden vragen daarom of de regering ook de conclusie trekt dat het raadzaam is om in het vervolg sneller te besluiten tot het starten van een
MIRT-verkenning.
De leden van de VVD-fractie zijn zeer geïnteresseerd in maatregelen die de
besluitvorming kunnen versnellen. De voorkeur gaat hierbij uit naar structurele maatregelen waardoor de besluitvorming voor onder andere de
bouw, infrastructurele en ruimtelijke ontwikkelingen en de agrarische
sector goed en snel tot stand komen. Kan de regering aangeven wat de
relatie is tussen de Crisis- en herstelwet en (de implementatie van) het
advies van de commissie Elverding? Kunt u daarbij ingaan op het feit dat
de commissie Elverding aangeeft dat versnelling met name kan worden
bereikt door verbetering in de voorbereiding en de besluitvorming van
projecten? Hoe draagt de Crisis- en herstelwet aan dit gegeven bij?
Welk effect zal de invoering van de Crisis- en herstelwet hebben op de nog
te verwachten wetswijzigingen en andere projecten in het kader van het
advies van de commissie Elverding, zo vragen de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering te reageren op de kritiek
dat de Crisis- en herstelwet zal leiden tot een beperkte stijging van de
werkgelegenheid in de Grond-, Weg- en Waterbouwsector. Kan de regering daarbij ook aangeven of de betrokken departementen voldoende
capaciteit hebben om al deze projecten vóór de expiratiedatum van deze
wet uit te voeren?
De leden van de fractie van de SP constateren dat verschillende onderzoeken de afgelopen jaren duidelijk hebben gemaakt dat de kern van vele
vertragingen ligt bij het trage handelen van de overheid en overheidsorganisaties. Op grond van dit wetsvoorstel moet de rechterlijke macht
sneller gaan werken, maar de maatregelen tot versnelling worden volgens
de leden van de SP-fractie onvoldoende gericht op de departementen en
op de provincies en gemeenten. Het zou de regering sieren als dit aspect
bij een dergelijke grabbelwet ook meegenomen zou worden.
Menige vertraging wordt veroorzaakt door een wirwar van grondposities
van projectontwikkelaars en beleggers, zo stellen de leden van de fractie
van de SP. Tevens is er sprake van opdrijving van de grondprijzen
vanwege grondspeculatie. Het gevolg is dat bouwprojecten stagneren
totdat de dure investeringen in grond verzilverd kunnen worden. Volgens
de leden van de SP-fractie zou een herziening van het grondbeleid en een
stevige aanpak van grondspeculatie onderdeel moeten zijn van dit wetsvoorstel.
Ook willen de leden van de SP-fractie graag weten hoeveel tijdwinst er per
wetswijziging te verwachten is. Net als de Raad van State denken deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

9

leden ook dat deze tijdswinst bij een flink aantal voorstellen wel eens
tegen kan vallen. Zij ontvangen graag duidelijkheid hierover.
De leden van de SP-fractie maken zich er zorgen over dat in het streven
om versnelling te bereiken er juist extra vertraging op zal treden. De
nieuwe wet zal dermate veel spelregels veranderen, dat dit tot vertraging
zou kunnen leiden. De leden van de fractie van de SP maken zich zorgen
over deze overgangsproblemen. Zeker bij de wetswijzigingen van tijdelijke
aard zijn dergelijke problemen natuurlijk buitengewoon ongewenst.
Daarom zouden de leden van de fractie van de SP graag zien dat de regering alleen die wetswijzigingen in gang zet, die substantieel versnelling
opleveren, zonder dat de zorgvuldigheid van de besluitvorming daaronder
lijdt.
Allerlei aanpassingen van bestaande wetgeving zijn momenteel in voorbereiding, zoals de nieuwe Wet ruimtelijke ordening, de wetwijziging die
benodigd is naar aanleiding van de adviezen van de commissie Elverding,
de Wet modernisering van de regelgeving over de milieueffectrapportage
en het Initiatiefwetsvoorstel van de leden Vermeij, Koopmans en
Neppérus tot aanvulling Wet bestuurlijke lus Awb (31 352). De Crisis- en
herstelwet gaat hier geheel aan voorbij en passeert deze rechts. De leden
van de fractie van de SP snappen niet waarom de regering juist integraliteit suggereert en dan komt tot versnipperde voorstellen. Waarom niet
gewoon de reeds in werking gestelde wetswijzigingen ten uitvoer leggen?
De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat met de Spoedwet
wegverbreding, de Tracéwet, de Wet modernisering van de regelgeving
over de milieueffectrapportage, de nieuwe Wet ruimtelijke ordening en
het Initiatiefwetsvoorstel van de leden Vermeij, Koopmans en Neppérus
tot aanvulling Wet bestuurlijke lus Awb (31 352) er al veel mogelijkheden
zijn geschapen om de besluitvorming te versnellen. Niet voor niets wijst
ook de Raad van State er in haar advies op, dat veel belemmeringen niet
zozeer een juridische of processuele achtergrond hebben, maar verband
houden met bestuurlijk en politiek onvermogen om tijdig tot kwalitatief
goede besluiten te komen die op een brede instemming kunnen rekenen.
Voort constateert de Raad dat juist dit soort problemen nauwelijks met
wetgeving opgelost kunnen worden. In de woorden van de leden van de
fractie van GroenLinks: de regering probeert opnieuw regels aan te
passen die projecten zouden vertragen, terwijl de «echte» problemen,
namelijk bestuurlijk en ambtelijk onvermogen, onbenoemd blijven. Wat is
de reactie van de regering op deze analyse?
De Raad van State uit ook veel twijfel bij de claim van de regering dat de
voorstellen veel tijdswinst opleveren. De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering per voorstel kan aangeven welke tijdswinst zij
voorziet.
De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de Raad van State
fundamentele kritiek heeft geuit op het wetsvoorstel en een andere benadering voorstelt, meer in lijn met de strekking van de Deltawet grote
rivieren. Los van de constructie voor woningbouwprojecten, lijkt de regering daar vrijwel niets mee gedaan te hebben. Waarom niet?
De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat een gedegen onderbouwing van de geselecteerde projecten ontbreekt. Daarnaast ontbreekt
ook zicht op de wijze waarop de beoogde versnellingsmaatregelen zich
verhouden tot bestaande wetten en wetsvoorstellen, waaronder de
Spoedwet wegverbreding, de Tracéwet, de Wet modernisering van de
regelgeving over de milieueffectrapportage en de Wet ruimtelijke ordening, zo stellen de leden van de fractie van D66. Kan de regering uiteen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

10

zetten hoe deze zich exact tot elkaar verhouden, zowel juridisch als in de
praktijk? Aangetoond moet worden dat versnelling van de 58 projecten in
de wet geen vertraging oplevert voor projecten die buiten het
toepassingsbereik van het wetsvoorstel vallen. Is de regering bereid dit te
onderzoeken?
Een belangrijke reden voor het feit dat de Crisis- en herstelwet het licht
heeft gezien, is de complexe en stroperige besluitvorming in het ruimtelijke domein, waardoor belangrijke ruimtelijke en infrastructurele
projecten vertragen. Dat laatste is tijdens deze tijd van economische crisis
niet wenselijk. De Raad van State en andere deskundigen wijzen met
betrekking tot dit punt op de analyses en aanbevelingen van de
commissie Elverding. De commissie Elverding en ook andere studies
geven aan dat de belangrijkste knelpunten niet op het juridische vlak
liggen. Er is veel meer te bereiken met verbeteringen in de voorbereiding
van besluiten en de besluitvorming zelf, het bestuurlijke vlak dus. De
voorliggende wet is geen oplossing voor problemen als slecht management, politieke discontinuïteit en onoplettendheid. De regering geeft in
reactie op het advies van de Raad van State aan dat de regering meerdere
sporen bewandeld heeft en het één het ander niet uitsluit. Deze redenering vinden de leden van de SGP-fractie te kort door de bocht. Het
ontbreekt overheden vaak aan de capaciteit om complexe besluitvorming
snel en goed af te ronden. Voor deze overheden ontstaat met de nieuwe
Crisis- en herstelwet een mogelijk nog complexere juridische situatie.
Procedures voor complexe projecten hebben een lange doorlooptijd. Met
de nieuwe wet krijgen overheden te maken met een periode voor, tijdens
en na deze wet. Hoe groot is dan het risico dat regelgeving en procedures
door elkaar heen gaan lopen en dusdanige onzekerheid creëert dat daadkrachtige besluitvorming juist moeilijker wordt?
De Raad van State wijst in haar algemene beoordeling van het wetsvoorstel op een aantal recente wetswijzigingen die al inzetten op coördinatie
van besluitvorming. De Raad noemt in dit kader de nieuwe Wet ruimtelijke
ordening, de Waterwet, de regeling in de Algemene wet bestuursrecht en
de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. De leden van de
SGP-fractie missen in het nader rapport en in de Memorie van Toelichting
het antwoord op de vraag wat de toegevoegde waarde en de noodzaak
van het voorliggende wetsvoorstel is in relatie tot de reeds bestaande
mogelijkheden in de wetgeving voor coördinatie en integratie van besluitvorming. Graag alsnog antwoord op deze vraag.
In de Memorie van Toelichting wordt aangegeven dat het wetsvoorstel
gericht is op een versnelling van besluitvorming en een vermindering van
juridische risico’s. Voorts wordt er geconcludeerd dat een specifiek
probleem in het ruimtelijk domein wordt gevormd door de complexiteit
en de stroperigheid van besluitvorming, en dat dit opgelost kan worden
door belemmeringen in wet- en regelgeving weg te nemen. Dit zou leiden
tot een versnelde aanvang en uitvoering van projecten. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren kunnen deze conclusie niet delen.
Vertragingen in het uitvoeren van ruimtelijke projecten zijn naar de
mening van deze leden niet het gevolg van wet- en regelgeving maar van
problemen in de voorafgaande besluitvorming, ook tussen de verschillende overheden. Tevens is het vaak het geval dat de besluitvorming en
de afweging van verschillende belangen in ruimtelijke projecten onzorgvuldig plaatsvindt, waardoor het voor organisaties en particulieren noodzakelijk kan zijn om naar de rechter te stappen om bepaalde belangen
alsnog geborgd te zien in de besluitvorming. De leden van de Partij voor
de Dieren zien het grote aantal vernietigingen van vergunningen door de
Raad van State als een duidelijk bewijs hiervoor. De leden vragen of deze
praktijk geholpen is met de Crisis- en herstelwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

11

Waarom is er gekozen voor aanpassing van wet- en regelgeving, in plaats
van het versneld uitvoeren van conclusies en adviezen ten aanzien van
verbetertrajecten, zoals die van de commissie Elverding, zo vragen de
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren. De Commissie Elverding
heeft een aantal aanbevelingen gedaan om belangen in het voortraject
van een besluit beter af te wegen. Hoe staat het met de uitvoering van
deze conclusies? Waarom is er niet voor gekozen de bestaande studies
naar versnelling van besluitvorming te implementeren tijdens deze crisis?
Waarom wordt er geen gebruik gemaakt, en niet geleerd, van alle nieuwe
en bestaande wetten en voorstellen die de besluitvorming beogen te
stroomlijnen en versnellen? De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren zijn van mening dat de kwaliteit van besluitvorming niet gebaat is
bij het opzij schuiven van regelgeving die bepaalde belangen beoogt te
waarborgen.
Experts hebben tijdens het rondetafelgesprek, dat de vaste commissie
voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer terzake dit
wetsvoorstel heeft georganiseerd, aangegeven dat de beoogde versnelling van uitvoering van projecten met deze wet niet gerealiseerd zal
worden. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of de
regering kan aangeven welke tijdswinst er concreet zal worden geboekt,
en hoe dan, ten aanzien van de voorgestelde projecten.
Juridische risico’s
De leden van de fractie van de PvdA delen de mening van de Raad van
State dat van Europese regelgeving niet kan worden afgeweken. Met de
Raad van State delen de leden van de fractie van de PvdA de zorg dat veel
van de voorgestelde regelgeving echter niet conform de Europese richtlijnen is. Zij vrezen ervoor dat vanwege de directe werking van Europese
richtlijnen alsnog via gerechtelijke procedures projecten vertraagd zullen
worden, dan wel achteraf onrechtmatig zullen blijken. Klopt het dat de
directe werking van Europese richtlijnen blijft bestaan? Welke verwachting
hoort hierbij als het gaat om vertragende werking op projecten doordat
beroep wordt ingesteld wordt bij het Europese Hof van Justitie? Hoewel
hierbij van schorsende werking geen sprake is, is de zorg van de leden
van de fractie van de PvdA wel dat indien een project wordt doorgezet,
gehandeld wordt strijdig met het voorzorgsbeginsel.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of alle voorstellen ook
daadwerkelijk een versnelling en/of vereenvoudiging betekenen. Er
ontstaan immers naast de reeds bestaande regelingen allerlei afwijkingen,
die deels ook tijdelijk gelden. Genoemde leden vragen of het risico niet
groot is dat sommige voorstellen juist leiden tot extra juridische procedures en nieuwe jurisprudentie. Deze leden vragen een reactie op de
suggestie, zoals gedaan tijdens het op 7 oktober 2009 door de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat in de Kamer gehouden rondetafelgesprek inzake de Crisis- en herstelwet, om in de beoogde projecten te
voorzien in kwalitatieve en kwantitatieve versterking van de betrokken
overheden die de besluitvorming voorbereiden, bijvoorbeeld met een
team van experts («crisiswetondersteuningsteams»).
De crisis wordt nu opgevoerd als reden om deze wet in te voeren. Snellere
besluitvorming is volgens de leden van de SP-fractie altijd welkom.
Waarom komt de regering nu pas echt in beweging om iets te doen aan
de bestuurlijke stroperigheid? En voor zover de crisis nu pas de ogen van
de regering geopend heeft, vragen de leden van de fractie van de SP
waarom – pas na een vol crisisjaar – deze voorstellen komen. Tevens
vragen deze leden waarom niet tussentijds, sectoraal, al een afzonderlijk
voorstel gedaan werd, zodat Nederland nu al een eind op de goede weg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

12

zou zitten. Nu heeft deze wet meer het karakter van een symboolwet dan
van een oprechte poging om de stroperigheid aan te pakken.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of alle voorstellen wel
«Europa-proof» zijn. Deskundigen, maar ook de Raad van State, twijfelen
openlijk aan de houdbaarheid van diverse onderdelen van het wetsvoorstel, bijvoorbeeld rond de relativiteitseis en de Natuurbeschermingswet.
Welke garanties heeft de regering dat haar voorstellen geen van allen
strijdig zijn met Europese regels?
De leden van de fractie van de SGP wijzen erop dat de voorstellen voor
versnelling van rechterlijke procedures allerlei complexe juridische vragen
kunnen oproepen en aanleiding kunnen geven voor belanghebbenden en
overheden die in beroep willen gaan om omwegen te bewandelen. De
behandeling van deze vragen en omwegen zou juist meer tijd kunnen
kosten dan de voorgestelde versnelling oplevert. Hoe groot acht de regering dit risico? De leden van fractie van de Partij voor de Dieren delen de
mening van de deskundigen en organisaties, zoals door hen naar voren
gebracht in het rondetafelgesprek dat de vaste commissie voor Verkeer en
Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer heeft georganiseerd, en
vragen de regering wanneer de Kamer een Nota van Wijziging tegemoet
kan zien die de juridische onzekerheid en de overtredingen van het Europese recht (met name het Aarhus-verdrag, de m.e.r.-richtlijn en de vogelen habitatrichtijn) weg zal nemen.
Kan de regering een inschatting geven van de aard en het aantal van de
juridische procedures die naar alle waarschijnlijkheid gevoerd zullen
worden naar aanleiding van deze wet? De leden van fractie van de Partij
voor de Dieren vestigen de aandacht op de uitspraken die deskundigen
tijdens het genoemde rondetafelgesprek hebben gedaan ten aanzien van
juridische onzekerheden die dit wetsvoorstel met zich mee brengt. Zo is
het bijvoorbeeld niet duidelijk welke projecten wel en welke projecten niet
onder de Crisis- en herstelwet zullen vallen. Hoe zal de regering deze
onzekerheid wegnemen, mede in het licht van het feit zelfs de bevoegdheid wordt gecreëerd om de projectenlijst bij Algemene Maatregel van
Bestuur aan te vullen?
Tijdelijke maatregelen voor afgebakende lijsten met projecten en
bevoegdheden en (structurele) wijzigingen van bijzondere wetten
Dit wetsvoorstel schept nieuwe voorwaarden en mogelijkheden en neemt
belemmeringen in wet- en regelgeving zo veel mogelijk weg ten behoeve
van een versnelde aanvang en uitvoering van projecten, zo stelt de
Memorie van Toelichting. De leden van de fractie van de ChristenUnie
verzoeken de regering om een nadere onderbouwing van de gemaakte
keus om, ten dienste van een versnelde aanvang en uitvoering van
projecten in het kader van het beperken van de gevolgen van de economische crisis, ook structurele wetswijzigingen door te voeren en daarbij in te
gaan op het feit dat deze structurele wijzigingen een verstrekkender en
langduriger invloed zullen hebben dan beoogd met enkel het in de
Memorie van Toelichting gestelde doel.
De leden van de fractie van de SP vinden het schrappen van bureaucratie
terecht, maar waarom dit dan slechts via tijdelijke wetten gebeurt, is voor
deze leden niet begrijpelijk.
Het wetsvoorstel ziet op een aanpassing van veel verschillende wetten.
Enkele aanpassingen zijn tijdelijk en andere permanent. Waarom de einddatum van enkele aanpassingen op 2014 staat, is voor de leden van de
fractie van de SP een raadsel. Deze leden vragen of het risico bestaat dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

13

deze einddatum dan niet opgeschoven zal worden. Ook is voor de leden
van de SP-fractie niet helder waarom al deze wetswijzigingen zijn samengevoegd in één wet. Zijn deze ondeelbaar, of is het mogelijk om deze ook
los van elkaar te bezien? De leden van de SP-fractie denken dat dit laatste
meer voor de hand zou liggen.
Het blijft voor de leden van de fractie van GroenLinks onduidelijk waarom
de geldigheidsduur van sommige voorstellen zich beperkt tot 2014 terwijl
andere voorgestelde wijzigingen voor altijd gelden. Welke beoordelingscriteria heeft de regering bij dit onderscheid gebruikt?
Uit het wetsvoorstel maken de leden van de fractie van D66 op dat
projecten vóór 1 januari 2014 moeten starten. Wanneer en hoe snel de
economie zal aantrekken is nog onduidelijk, maar dat zal hoogstwaarschijnlijk vóór 2014 zijn. Er bestaat een reële kans dat de wet voor een
deel procyclisch zal werken en op lange termijn negatieve effecten zal
hebben. Onderschrijft de regering deze stelling? Zo neen, waarom niet?
Zo ja, hoe zal deze problematiek worden benaderd?
De tijdelijke bepalingen zullen in beginsel gelden tot 1 januari 2014. De
leden van de SGP-fractie vragen zich af op basis van welke overwegingen
voor deze expiratiedatum is gekozen.
Het permanente karakter van deze tijdelijke wet heeft de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren verbaasd. Waarom worden er permanente wetswijzigingen doorgevoerd in een tijdelijke herstelwet? Is het niet
een beter idee om een tijdelijke herstelwet inderdaad tijdelijk te houden,
en de structurele wijzigingen van wetten en regels in een apart
besluitvormingstraject, waarvan er overigens al enigen lopen zoals de
integratie natuurwetgeving, te regelen?
1.4 Rechtsbescherming
Voor de leden van de fractie van de PvdA is de afweging tussen de maatschappelijke urgentie en het beperken van de rechtsbescherming op
grond van de Algemene wet bestuursrecht niet duidelijk. Wat rechtvaardigt precies de beperking van de rechtsbescherming krachtens de Algemene wet bestuursrecht? De bepalingen in de Crisis- en herstelwet ten
aanzien van de Algemene wet bestuursrecht zijn tot 1 januari 2014 geldig.
Krijgen belanghebbenden na deze datum de gelegenheid om vergoeding
te eisen voor schade die zij door besluiten, die krachtens de tijdelijke
bepalingen van de Crisis- en herstelwet zijn genomen, hebben geleden?
Hoe wordt dit vorm gegeven?
Gesteld wordt in de Memorie van Toelichting dat besluitvorming onder de
wet aanzienlijk vereenvoudigd wordt, zonder dat dit ten koste gaat van de
nodige bestuurlijke zorgvuldigheid en adequate rechtsbescherming. De
Memorie van Toelichting geeft aan dat veel belemmeringen in de realisatie van (grote) projecten niet juridisch van aard zijn, maar gerelateerd
zijn aan bestuurlijke processen en ambtelijke voorbereiding. Daarnaast
laten zowel studies als de rapportage van de Commissie versnelling
besluitvorming infrastructurele projecten (Commissie Elverding) zien dat
vergroting van de participatie van betrokkenen en een breed maatschappelijk draagvlak essentieel is om knelpunten te reduceren. De leden van
de fractie van D66 menen dat deze constateringen op gespannen voet
staan met de ingrijpende juridische hervormingen die neergelegd worden
in de Crisis- en herstelwet, met name de relativiteitsvereiste.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

14

2.1 Reikwijdte bijzondere bepalingen
Artikel 1.2: toevoegen projecten
De leden van de CDA-fractie zouden graag de reactie van de regering
vernemen op de volgende vragen. Artikel 1.2. bepaalt dat bij Algemene
Maatregel van Bestuur categorieën van projecten aan bijlage I (toepassing
van de afdelingen 2 en 3), projecten aan bijlage II (toepassing van afdeling
3) en wettelijke voorschriften aan bijlage III (toepassing van de lex silencio
positivo-nu alleen nog bij aanlegvergunningen) kunnen worden toegevoegd op voordracht van de minister-president of de verantwoordelijk
minister. Beoordeeld zal worden of de nieuwe projecten en categorieën
van projecten een substantiële bijdrage kunnen leveren aan de bestrijding
van de economische crisis. Op grond van artikel 5.2. staat tegen toevoeging geen beroep open. Op grond van de Memorie van Toelichting is
toevoeging uitsluitend aan de orde indien dat bijdraagt aan de doelstellingen van de voorgestelde Crisis- en herstelwet. Waaruit zou deze
bijdrage moeten bestaan? Betekent dit dat in alle situaties kan worden
volstaan met een toelichting ten aanzien van aspecten zoals onder andere
werkgelegenheid en stimulering van de economie? Of is er ook sprake van
verderstrekkende beoordelingsbevoegdheid? Gaat het uitsluitend om
nieuwe projecten of ook om bestaande projecten waarvan de voortgang
door de kredietcrisis wordt bedreigd of mogelijk bedreigd wordt tijdens de
geldingsduur van de wet?
De leden van de fractie van de PvdA-fractie zijn van mening dat projecten,
die in de Crisis- en herstelwet aan de orde zijn, tenminste moeten voldoen
aan de voorwaarde dat zij bij moeten dragen aan economisch herstel of
verbetering van de werkgelegenheid. In de Memorie van Toelichting
wordt in dit verband gesproken over een significant effect op de werkgelegenheid of de economie. Binnen de brede categorieën van projecten in
bijlage I zitten ook projecten die niet aan die voorwaarde voldoen. Op
welk moment en op welke wijze wordt getoetst of projecten die binnen de
brede categorieën uit bijlage I vallen wel of niet in aanmerking komen
voor toepassing van de Crisis- en herstelwet? Wat is de definitie van significant in deze? In hoeverre kan dispuut hierover leiden tot extra procedures?
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de 58 projecten die
genoemd zijn zeer uiteenlopend van aard zijn. Waarom is de wet bijvoorbeeld niet ook van toepassing op projecten als de N18 en de N35? De
leden van de fractie van de PvdA zouden ook een voorziening willen
treffen om maatschappelijk vastgoed, waar dit voldoet aan de voorwaarde
van groot maatschappelijk belang, werkgelegenheid, klimaatbestendigheid en duurzaamheid, zoals ziekenhuizen, via een besluit tot de lijst toe te
laten. Daarnaast vragen de leden van de fractie van de PvdA af of de
Maatschappelijke Kosten-Batenanalyses van alle 58 projecten positief
waren.
De lijst categorieën projecten in bijlage I baart de leden van de fractie van
de PvdA zorgen omdat onduidelijk is welk project al dan niet onder het
toepassingsbereik van de Crisis- en herstelwet valt. De leden van de
fractie van de PvdA geven er de voorkeur aan om zekerheid te bieden,
zowel aan de mogelijk kwalificerende projecten als aan de daarbij belang
hebbenden door een expliciet besluit te nemen over welke projecten
precies onder de werkingssfeer vallen. Om onduidelijkheid te voorkomen
over de vraag of bij een project de bepalingen uit de Crisis- en herstelwet
van toepassing zijn, achten de leden van de fractie van de PvdA het
wenselijk dat er een besluit wordt genomen over elk van de toe te voegen
projecten. In plaats van een categorieënlijst pleiten de leden van de fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

15

van de PvdA daarom voor een eenmalig, eventueel tweemalig, vast te
stellen lijst met concrete projecten. De leden van de fractie van de PvdA
achten een rol van de beide Kamers der Staten-Generaal bij het vaststellen van die lijst wenselijk.
De leden van de fractie van de PvdA zouden als voorwaarde tot toelating
van projecten willen stellen: het genereren van werkgelegenheid, klimaatbestendigheid, duurzaamheid en groot maatschappelijk belang. Dit om te
voorkomen dat met toelating van vele, kleine projecten de capaciteit bij de
rechtelijke macht niet onevenredig op de proef wordt gesteld.
De leden van de fractie van de PvdA wensen ook natuurprojecten te
versnellen. Is het mogelijk ook projecten als realisatie Bentwoud, ontpoldering Hedwigepolder en afronding aankopen diverse natuurgebieden te
versnellen door toepassing van de Crisis- en herstelwet?
Waar het onderdeel bouwprojecten veel mogelijk maakt voor gemeentelijke projecten, achten de leden van de fractie van de PvdA het ook wenselijk Rijksprojecten zoals vernieuwing Afsluitdijk en windenergie op zee op
te nemen als te versnellen projecten. Deze projecten kampen allen met
een grote complexiteit waar het gaat om bestuurlijke verantwoordelijkheden. Door regie bij één overheidsorgaan te leggen (één provincie/één
departement) zou winst behaald kunnen worden in het bekorten van
procedures. Waarom is hierover niets opgenomen in de Crisis- en
herstelwet?
Het is de leden van de fractie van de PvdA niet duidelijk of deze wet ook
soelaas biedt voor complexe projecten als het Utrecht Centrum-project
waarvoor immers de mer-fase al lang is afgerond.
De leden van de fractie van de PvdA zien met verbazing dat alle projecten,
die een vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet 1998
nodig hebben, zijn uitgezonderd. Dit zou betekenen dat ook uitbreiding
van veehouderijen in kwetsbare gebieden de vrije hand zou krijgen. Dit
kan volgens de leden van de fractie van de PvdA toch niet de bedoeling
zijn van de regering?
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat bij Algemene Maatregel van Bestuur door de minister-president eigenhandig projecten
kunnen worden toegevoegd aan de lijst. Dit lijkt de leden van de fractie
van de PvdA geen goede gang van zaken. Kan de regering toelichten
waarom niet is gekozen voor het opnemen van bepalingen in het wetsvoorstel die zien op het betrekken van de beide Kamers der StatenGeneraal bij de vaststelling van bedoelde Algemene Maatregel van
Bestuur?
De leden van de fractie van de ChristenUnie stellen dat de huidige economische crisis om onorthodoxe maatregelen vraagt. Hierbij past volgens
genoemde leden een soort deltawet-achtige aanpak. Het valt in dit kader
op dat het wetsvoorstel van toepassing is op een groot aantal projecten
en categorieën van projecten en dat deze lijst bovendien kan worden
uitgebreid. Daarbovenop kan het aantal regels dat hierop van toepassing
is ook onbeperkt worden uitgebreid. Genoemde leden vragen waarom
niet gekozen is voor een wet met een meer gesloten karakter en een
beperkt aantal projecten en hoe het open karakter zich verhoudt tot de
tijdelijkheid en de vergaande reikwijdte van de Crisis- en herstelwet. De
leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het van belang dat de
aard en de locatie van projecten zo nauwkeurig mogelijk wordt
omschreven vanuit het oogpunt van rechtszekerheid en het daaraan
gekoppelde risico van beroepszaken die zich richten op de vraag of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

16

Crisis- en herstelwet in een specifiek geval wel of niet mag worden toegepast. Zij vragen om een onderbouwing ten aanzien van de vraag of dit
voor alle geselecteerde projecten voldoende is geregeld.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een nadere onderbouwing van de geselecteerde categorieën ruimtelijke en infrastructurele
projecten in bijlage I en de specifieke ruimtelijke en infrastructurele
projecten in bijlage II. Zij vragen welke criteria hiervoor zijn gehanteerd en
of op basis van deze criteria ook projecten zijn afgevallen. Zij vragen of
het stadium van voorbereiding waarin projecten verkeren hierbij een rol
heeft gespeeld.
Ook vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie om een nadere
onderbouwing van de effecten van de geselecteerde projecten en categorieën projecten op de werkgelegenheid voor de korte termijn en op
structuurversterking voor de lange termijn. Genoemde leden constateren
namelijk dat voor de meeste projecten nog geen kosten-baten analyse
beschikbaar is. Deze leden vragen of de regering bereid is een quick-scan
te laten doen naar de welvaarts- en werkgelegenheidseffecten door het
Centraal Planbureau.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering de
mening van professor Meurs, zoals geuit tijdens het rondetafelgesprek dat
de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in
de Kamer heeft georganiseerd, deelt dat arbeidsmarktbeleid en scholing
van grotere invloed zijn op de versterking van de economische structuur
dan infrastructuur en ruimtelijke projecten en dat investeringen in infrastructuur nauwelijks tot aantrekken van internationale bedrijvigheid leidt,
maar vooral tot verschuivingen van de bedrijvigheid op lokale en regionale schaal.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat in de Grond-,
Weg- en Waterbouwsector de komende tijd nauwelijks een daling te zien
is in de werkgelegenheid, mede dankzij de reeds ingezette activiteiten in
de crisisaanpak van deze regering, zoals versnelling van onderhoud en de
Spoedwetprojecten. Genoemde leden vragen daarom of bij verdere
versnelling niet juist het risico bestaat van toenemende kosten van
projecten in deze sector. Zij constateren dat in de spoorsector nog wel
capaciteit beschikbaar is bij de spooraannemers gezien de aangekondigde
ontslagen. Genoemde leden vragen daarom of niet is overwogen meer
spoorprojecten toe te voegen aan dit wetsvoorstel, bijvoorbeeld de
projecten uit de huidige planstudies.
Genoemde leden constateren dat met het voorgestelde artikel 1.2 de
bijlagen I, II en III via een Algemene Maatregel van Bestuur kunnen
worden uitgebreid. Deze leden constateren dat dit een zeer ruime regeling
is. Gezien de gevolgen voor de procedures door het toevoegen van
nieuwe projecten of categorieën van projecten aan genoemde bijlagen
vragen genoemde leden welke toetsingscriteria er gelden voor het besluit
om een project al dan niet toe te voegen aan deze bijlagen en of deze
criteria niet in de wet zouden moeten staan. Deze leden vragen waarom
geen motivering wordt gevraagd met het oog op crisis en herstel?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat met de
Crisisen herstelwet voor een deel formele wetgeving buiten toepassing
wordt verklaard. Zij vragen hoe de uitbreiding van de bijlagen I, II en III bij
Algemene Maatregel van Bestuur zich hiermee verhoudt. Bij Algemene
Maatregel van Bestuur (lagere regelgeving) wordt dan immers formele
wetgeving (hogere regelgeving) buiten toepassing verklaard. Als argument om het toevoegen van projecten en categorieën van projecten niet
via een wetswijziging te regelen wordt de daartoe benodigde procedure-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

17

tijd genoemd. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen dit
argument nader te onderbouwen aangezien voor veel projecten, die nu in
de bijlagen staan genoemd, geldt dat ze ook al enige tijd lopen en toch
nog door deze Crisisen herstelwet, en dus via een wettelijk traject, kunnen
worden versneld. Genoemde leden missen een onderbouwing ten aanzien
van de vraag waarom een wijziging van bijlage III betreffende het
toepassingsbereik van de lex silencio positivo niet via een wettelijke regeling in plaats van een Algemene Maatregel van Bestuur zou kunnen
worden gerealiseerd.
De leden van de VVD-fractie willen weten waaruit de keuze voor de in de
Crisis- en herstelwet opgenomen projecten volgt. Op basis van welke
criteria is voor deze projecten gekozen? Welke doelen heeft de regering
daarbij voor ogen? Waarom zijn andere projecten, die aan deze criteria
voldeden, niet opgenomen? Bestaat er nog een mogelijkheid voor andere
overheden om projecten aan te dragen? Hoe zou dat in zijn werk kunnen
gaan?
De leden van de SP vrezen dat de Crisis- en herstelwet misbruikt wordt.
Gezien de lijst met projecten lijkt het er op dat er een aantal projecten,
waar nu breed maatschappelijk verzet tegen bestaat, nu opgedrongen
wordt. Maatschappelijk verzet wordt onderdrukt. Ook is niet helemaal
duidelijk in hoeverre alle genoemde projecten ook daadwerkelijk de
komende twee jaar in gang gezet kunnen worden.
Het toepassingsbereik van het wetsvoorstel is beperkt tot 58 projecten.
Voor de leden van de SP-fractie is het onduidelijk waarom juist deze 58
projecten geselecteerd zijn en wat de relatie tussen deze projecten is. Ook
vrezen de leden van de fractie van de SP dat juist een veelheid aan bouwprojecten tegelijk wederom tot prijsopdrijving zal leiden. Daarnaast willen
de leden van de SP-fractie graag weten hoeveel werkgelegenheidseffecten
per project te verwachten zijn. Op basis van een dergelijk overzicht kan
wellicht een goede afweging gemaakt worden.
Het opnemen van buitengewoon controversiële projecten zoals de A4
Midden Delfland en luchthaven Twente is in de ogen van de leden van de
SP-fractie een vreemde keuze en komt de kracht van het wetsvoorstel niet
ten goede. De regering had in de ogen van de leden van de SP-fractie
beter niet het maatschappelijk wantrouwen nog verder moeten versterken
door deze projecten hierin op te nemen.
Het is de leden van de fractie van GroenLinks volstrekt onduidelijk op
basis van welke criteria de projecten in dit wetsvoorstel beoordeeld zijn,
omdat elke onderbouwing ontbreekt. Hoe heeft de regering beoordeeld of
juist deze projecten een bijdrage leveren aan het bereiken van de doelen
van het wetsvoorstel? Wat is het weerwoord van de regering op de kritiek
van de Raad van State dat de voorgestelde maatregelen, die gericht zijn
op de bevordering van infrastructurele werken en andere grote bouwwerken, te laat komen om een bijdrage te leveren aan de bestrijding van
de economische crisis op korte termijn?
De leden van de fractie van GroenLinks maken zich zorgen over de mogelijkheid die artikel 1.2 van het wetsvoorstel biedt om de lijsten met
projecten en categorieën via een Algemene Maatregel van Bestuur aan te
vullen. In het wetsvoorstel ontbreken immers criteria aan de hand
waarvan bepaald wordt of een project of categorie meegenomen kan
worden. Juist omdat de lijsten in de bijlagen van de wet nu al zo veelomvattend zijn, maken de leden van de fractie van GroenLinks zich zorgen
over een dergelijk open-einde-regeling. Kan de regering toelichten
waarom er geen criteria vastgesteld worden en is zij bereid alsnog criteria
in de wet op te nemen, bijvoorbeeld de eis dat een project een aantoon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

18

baar een bijdrage moet leveren aan duurzaamheid en het bestrijden van
de crisis? Klopt het dat gemeenten en provincies uitgenodigd zijn nieuwe
projecten aan te reiken voor opname op de lijst? Heeft de regering dan
een opvatting over de vraag hoe lang deze lijst uiteindelijk kan worden?
De leden van de fractie van GroenLinks vinden het ongepast om maatregelen ten bate van de regionale luchthavens Twente, Lelystad en Eindhoven op te nemen in dit wetsvoorstel. Deze wet biedt immers geen
geschikt kader voor zorgvuldige besluitvorming over dergelijke grote
investeringen, zelfs nog voordat de Luchtvaartnota (31 936, nr. 1) in de
Kamer behandeld is of een politiek besluit is genomen over de toekomst
van vliegveld Twente. Daarnaast lopen er nog overleggen met bewoners
onder leiding van de heer Alders, die door dit wetsvoorstel doorkruist
worden.
De leden van de fractie van GroenLinks, die overigens überhaupt geen
voorstander zijn van de A4 Midden Delfland, vinden het weinig kies om de
besluitvorming rond een dergelijk omstreden project, waar al decennia
lang onenigheid over is, nu af te raffelen. Welke versnelling verwacht de
regering door de A4 Midden Delfland op te nemen in de projectenlijst?
Sowieso vinden de leden van de fractie van GroenLinks dit wetsvoorstel
geen geschikt kader voor wegaanleg- of verbreding: er ontstaat onduidelijke wetgeving doordat allerlei wetgevingstrajecten door elkaar gaan
lopen,. Overheden en burgers raken het spoor bijster. Dat kan leiden tot
fouten in de besluitvorming, wat weer tot vertraging leidt.
De leden van de fractie van GroenLinks verbazen zich over het opnemen
van het project IJsseldelta bij Kampen in de projectenlijst. Deze leden
hebben grote bedenkingen bij dit project, waarbij de kwaliteit van het
landschap zwaar wordt aangetast, maar ook nog veel vragen te stellen zijn
bij de consequenties voor de waterveiligheid voor Kampen. Klopt het dat
de aanleg van de vaargeul zelf niet voor 2020 verwacht wordt en welk
verband legt de regering dan met de werkgelegenheid?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de 58 geselecteerde
projecten een uiteenlopend karakter hebben. Graag ontvangen deze leden
van de regering verduidelijking ten aanzien van de precieze criteria die de
uiteindelijke lijst hebben gedetermineerd. Een gedegen motivatie voor de
reden waarom juist deze 58 projecten geselecteerd zijn, ontbreekt. Kan de
regering toelichten om welke reden de Ecologische Hoofdstructuur niet
aan deze lijst met projecten is toegevoegd? Is de regering van mening dat
opname van de Ecologische Hoofdstructuur vanuit economische of
duurzaamheidoverwegingen thuishoort in het palet?
Wat betreft de leden van de fractie van D66 behoeven de effecten van de
projecten op de werkgelegenheid voor de korte termijn en op structuurversterking voor de lange termijn nadere onderbouwing. Een aantal
projecten is eerder onderworpen aan kosten-batenanalyses, die aangeven
dat het rendabel is om tot uitvoering over te gaan, maar dit is niet bij alle
projecten het geval. De leden van de fractie van D66 zien graag uiterste
zorgvuldigheid in het aanlooptraject, en verzoekt de regering voor ieder
project een kosten-batenanalyse te maken, en te kijken naar projecten die
met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een nieuwe impuls aan
de economie kunnen geven of duurzaamheid kunnen versterken. Is de
regering hiertoe bereid?
In deze analyses van de nieuwe infrastructuurprojecten zou volgens de
leden van de fractie van D66 rekening moeten worden gehouden met
meerdere scenario’s, waaronder een scenario waarin sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

19

kilometerheffing. Zonder deze component is het denkbaar dat de investeringen in de infrastructuur niet in de pas lopen met de daadwerkelijke
situatie op de weg na de implementatie van Anders Betalen voor Mobiliteit. Onderschrijft de regering deze analyse? Hoe zal deze problematiek
worden voorkomen?
De leden van de SGP-fractie constateren dat dit wetsvoorstel de regering
ruime mogelijkheden biedt om projecten toe te voegen aan de bijlagen bij
de wet, zonder dat kaders gegeven worden waarbinnen die projecten
moeten passen. Waarom heeft de regering voor een zo vergaande inbreuk
op de normale procedures gekozen? Heeft de regering reeds concrete
voornemens om van deze mogelijkheid gebruik te maken? Zo ja, welke?
Verwacht de regering dat daarbij zoveel spoed noodzakelijk kan zijn dat
het zelfs niet nodig zou zijn om de Kamer hierin te kennen? Aan welke
soort projecten moet gedacht worden, dat zelfs een versnelde wetsbehandeling niet mogelijk zou zijn?
De leden van de SGP-fractie vragen zich af waarom artikel 1.2 geen
nadere voorwaarden bevat. Waarom is dit artikel niet gebonden aan
heldere doelen en toetsingscriteria? Betekent dit artikel dat de regering in
principe elk project dat ruimtelijk of infrastructureel van karakter is, kan
toevoegen aan de bijlagen, zonder dat de Staten-Generaal of medeoverheden hier nog aan te pas komen?
Het verbaast de leden van de SGP-fractie dat de regering stelt dat de
normale wetgevingsprocedure teveel tijd zou vergen in deze tijd van
crisis. Kan de regering één of meer voorbeelden noemen van projecten
die bijvoorbeeld binnen een termijn van twee weken al aan de lijst toegevoegd zouden moeten worden, omdat er anders sprake zou zijn van
enorme negatieve consequenties? Er zijn toch ook in de recente parlementaire geschiedenis voorbeelden van wetgeving die binnen zeer korte tijd
door de regering is voorbereid en is voorzien van advies van de Raad van
State, waarna een snelle behandeling door het parlement heeft plaatsgevonden? Is een dergelijke spoedprocedure niet mogelijk bij het toevoegen
van projecten aan de bijlage van de wet?
Uit het vigerende Hoogwaterbeschermingsprogramma blijkt, dat een
relatief groot percentage van de primaire waterkeringen niet voldoet aan
de gestelde normen (minstens 25%). Dit geldt voor rivierdijken en voor de
zwakke schakels langs de kust. De leden van de SGP-fractie informeren of
deze waterkeringen op basis van de voorgestelde Crisis- en herstelwet
niet snel kunnen worden aangepakt. Waarom worden deze niet-betwiste
projecten niet integraal ondergebracht in dit wetsvoorstel? Doet hetzelfde
ook niet opgeld voor een aantal beleidsvoornemens zoals geformuleerd in
het advies van de Deltacommissie en de kabinetsreactie daarop (31 710,
nr. 1)?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen zich af op
grond van welke criteria de lijst van projecten tot stand is gekomen. Kan
de regering daar helderheid over verschaffen? Werkelijk duurzame investeringen ontbreken volledig. De aanleg van nieuwe wegen in een tijd
waarin we juist zouden moeten investeren in duurzame mobiliteit is
volgens deze leden ongewenst en onnodig. Waarom is er niet sterk
ingezet op duurzame energie en aanleg en inrichting van nieuwe natuur?
Op extensivering, regionalisering en verduurzaming van de landbouw?
Waarom is er tijdens de voedsel-, biodiversiteits- en klimaatcrisis gekozen
voor maatregelen die de bio-industrie alle ruimte bieden ten koste van
milieu en natuur? De bouw van heel veel projecten ligt stil, waarom wordt
er in de Crisis- en herstelwet dan zo eenzijdig ingezet op nieuwe bouwprojecten? Er had ook gekozen kunnen worden voor investeringen op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

20

gebied van de handhaving van natuur-, milieu- en dierenwelzijnswetgeving. In plaats daarvan wordt op dit punt juist bezuinigd en gewerkt
aan fusering en inkrimping van de Algemene Inspectiedienst/Voedsel en
Warenautoriteit en Plantenziektenkundige Dienst. De leden zien dit als een
slechte keuze en vragen de regering deze plannen opnieuw te bekijken in
het licht van dit wetsvoorstel. Werkgelegenheid zou daar volgens de leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren meer bij gebaat zijn dan bij de
Crisis- en herstelwet.
De leden van de fractie van de partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de uitwerking van Artikel 1.2 dat regelt dat de bijlagen I en II uitgebreid kunnen worden bij Algemene Maatregel van Bestuur. Deze leden
merken op dat dit in feite een «blanco cheque» is, en dat dit op gespannen
voet staat met het legaliteitsbeginsel. Hoe ziet de regering dit? Is de regering bereid ten aanzien van de genoemde Algemene Maatregel van
Bestuur een voorhangprocedure in het leven te roepen of om dit artikel te
wijzigen, zodat het tijdelijke karakter van deze Crisis- en herstelwet
gehandhaafd blijft?
2.2 Introduceren en versnellen van wijzigingen in het
bestuursprocesrecht
Deelt de regering de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat veel
bepalingen die van toepassing zijn op de (categorieën van) projecten in
bijlage I en II in belangrijke mate procedureel van aard zijn, zoals het
verkorten van termijnen waarbinnen de rechter uitspraak moet doen en de
invoering van de bestuurlijke lus? Hoe kijkt de regering aan tegen de
mogelijkheid om deze aanpassingen niet te laten expireren op 1 januari
2014? Wanneer wordt het wetsvoorstel aanpassing bestuursprocesrecht,
dat al eerder door de regering is aangekondigd, aan de Kamer aangeboden?
De leden van de SGP-fractie hebben diverse vragen bij de voorgestelde
wijzigingen in het bestuursprocesrecht. Zij vragen zich af in hoeverre deze
wijzigingen ook in de praktijk een verbetering en versnelling zullen betekenen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat
een crisis niet de juiste tijd is om het huidige bestuursprocesrecht structureel te herzien. Het herzien van het huidige stelsel van wet- en regelgeving
is een lastig proces, juist omdat er momenteel zoveel regels zijn, en
herziening en wellicht integratie daarvan een taak is die zorgvuldig en in
alle rust uitgevoerd zou moeten worden. Deelt de regering deze mening?
Artikel 1.3:
Het is de leden van de fractie van de PvdA niet duidelijk of en zo ja, in
hoeverre het van toepassing verklaren van artikel 3:9 AWB (de vergewisplicht) op de onderzoeken die niet specifiek wettelijk zijn voorgeschreven,
versnelling met zich brengt. Brengt de verplichting van het desbetreffende
bestuursorgaan om in het kader van de algemene verplichting om onderzoek te doen naar de feiten in de huidige praktijk veel tijd en moeite voor
het bestuursorgaan met zich mee? Zo ja, waar blijkt dit uit? Gaat de
huidige toets van het onderzoek en advies van derden verder dan een
marginale toets? Hoe verifieert een bestuursorgaan of het aan de benodigde kennis ontbreekt nu adviezen die door derden worden geleverd?
Wordt met de introductie van de vergewisplicht daadwerkelijk een lichtere
toets voor bestuursorganen bereikt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

21

Artikel 1.4: Beperking beroepsrecht andere overheden
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de stelling «dat overheden
hun geschillen in goed bestuurlijk overleg behoren op te lossen en niet in
de rechtszaal» niet alleen voor de in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde concrete projecten geldt, maar ook in zijn algemeenheid. Indien
dit het geval is, waarom wordt voorgestelde inperking van het beroepsrecht voor decentrale overheden dan niet structureel vastgelegd? In
hoeverre zou dit in lijn zijn met de voorstellen van de commissie Elverding?
Artikel 1.4 uit de Crisis- en herstelwet laat onverlet dat bestuursorganen
de bestuursrechter kunnen inschakelen bij het beslechten van een geschil.
Daarbij is de voorwaarde dat het eisende bestuursorgaan de geadresseerde is van het gewraakte besluit. De leden van de fractie van de PvdA
vragen zich af waarom deze beperking van de rechtsbescherming van
belanghebbenden nodig is. Wat verzet zich ertegen om een bestuursorgaan als belanghebbende de mogelijkheid van beroep te laten houden,
ongeacht of dit bestuursorgaan de geadresseerde is?
De leden van de fractie van de PvdA wijzen op uitspraken van diverse
deskundigen, zoals gedaan in het eerdergenoemde rondetafelgesprek, die
wezen op de mogelijkheid van andere overheden in beroep te gaan bij de
civiele rechter, dan wel andere partijen uit hun gemeente te steunen in
hun beroep bij de bestuursrechter. Hoe beoordeelt de regering die mogelijkheden?
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom ervoor gekozen is de
beperking van het beroepsrecht alleen van toepassing te laten zijn op de
in de bijlagen genoemde projecten en waarom deze bepaling niet is opgenomen in hoofdstuk 3. Eén van de argumenten om het beroepsrecht van
andere overheden overeind te houden, is dat zonder dit recht andere
overheden geen positie hebben in de onderhandelingen voorafgaand aan
besluitvorming over bijvoorbeeld grote infrastructurele projecten die hen
raken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven dat in de
onderlinge verhoudingen tussen overheden zoveel als mogelijk het accent
moet liggen op bestuurlijke overeenstemming vooraf. Genoemde leden
wijzen er in dit kader op dat er in het omgevingsrecht procedures zijn
gekomen waarbij de hogere overheid in de plaats kan treden van de
lagere overheid, bijvoorbeeld door het inpassingsplan.
De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de regering het
verwachte versnellend effect nader te kwantificeren en nader in te gaan
op de vraag in hoeverre het al dan niet beperkte versnellend effect de
keuze rechtvaardigt voor het beperken van het fundamentele recht van
overheden om in rechte voor hun legitieme belangen op te komen.
Daarbij verzoeken deze leden de regering tevens in te gaan op de vraag in
hoeverre deze voorgenomen beperking van nut is, nu bij het blokkeren
van de beroepsmogelijkheid voor de decentrale overheid nog altijd de
gang naar de civiele rechter open staat indien er burgerlijke rechten
geschonden worden en niet is voorzien in een met voldoende waarborgen
omklede rechtsgang. Deze leden vragen wat dit kan betekenen voor de
lengte van procedures en wat het risico is op tegenstrijdige uitspraken
tussen de civiele en de bestuursrechtelijke kolom.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen voorts in hoeverre het
voorstel tot beperking van het beroepsrecht van andere overheden daadwerkelijk leidt tot tijdswinst aangezien het vrijwel niet voorkomt dat alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

22

decentrale overheden beroep instellen en/of gronden aanvoeren die ook
niet reeds door andere partijen zijn aangevoerd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat voor de realisatie van grote infrastructurele werken ook besluiten van lagere overheden benodigd kunnen zijn. Zij vragen of in deze gevallen volgens het
wetsvoorstel tegen deze besluiten niet kan worden opgekomen door
andere decentrale overheden? Ook vragen deze leden wat er gebeurt in
het geval de eigendomsrechten van gemeente A in het geding zijn bij een
besluit gericht aan buurgemeente B? De toelichting stelt dat de gemeente
dan wel in beroep kan, maar de tekst van de wet lijkt die mogelijkheid niet
te bieden. Ook vragen deze leden waarom gemeenten in geval er sprake is
van een eigendomspositie niet net als andere belanghebbenden in een
zelfde positie in beroep zouden mogen gaan.
De regering stelt voor het beroepsrecht van decentrale overheden te
beperken en hen het recht te ontzeggen een regeringsbesluit aan te
vechten, bijvoorbeeld bij een Tracébesluit. Juist omdat dit naar het
oordeel van de leden van de fractie van GroenLinks niet vaak voorkomt (in
de periode tussen 1989 en 1999 één keer of vijf per jaar), vinden zij dit veel
te ver gaan. De Raad van State wijst erop, dat Nederland wel een hiërarchie van wetten kent, maar niet van bestuursorganen. Daar vloeit volgens
de leden van de fractie van GroenLinks uit voort, dat gemeenten hun
legitieme belangen zo nodig altijd bij de rechter moeten kunnen bepleiten.
Wat is de reactie van de regering?
Verder staat een decentrale overheid altijd nog de weg open naar de
civiele rechter. Omdat bij dergelijke hoog opgelopen geschillen er in de
meeste gevallen ook altijd wel burgers zullen zijn die naar de bestuursrechter gaan, ontstaan er in de praktijk dus twee rechtsgangen. De
complexiteit neemt zo enorm toe. Hoe heeft de regering deze gevolgen
meegewogen en welke tijdswinst beoogt de regering hiermee te halen?
De leden van de fractie van GroenLinks verwachten niet, net zomin als de
Raad van State, dat de maatregel een versnellend effect heeft, omdat de
gang naar de rechter voor betrokken particulieren op basis van het Europese Handvest voor de Rechten van de Mens altijd mogelijk zal blijven.
Het is niet erg waarschijnlijk, dat in situaties waarbij een gemeente een
gang naar de rechter zou willen maken, er geen enkele burger op
hetzelfde idee zal zijn gekomen. Neem de A4 Midden Delfland. De regering maakt met de voorgestelde maatregel weliswaar gemeenten als
Vlaardingen en Schiedam monddood, maar daarmee is de rechtsgang
niet versneld op het moment dat een ander belanghebbend rechtspersoon
in beroep gaat, wat ongetwijfeld gebeurt. Wat is de reactie van de regering op de kritiek van de Raad van State in het algemeen en het voorgenoemde voorbeeld in het bijzonder?
De leden van de fractie van de SGP delen de opvatting van de regering
dat voorkomen moet worden dat overheden elkaar in de eerste plaats bij
de rechter ontmoeten en niet in bestuurlijk overleg. Het uitsluiten van
beroepsrecht voor medeoverheden zou ook gekoppeld kunnen worden
aan de verplichting om eerst in bestuurlijk overleg eruit te komen. De
leden van de SGP-fractie vragen of de regering dit ook heeft overwogen
en zo ja, waarom er dan toch niet voor is gekozen.
Deze visie veronderstelt echter wel dat overheden eerst zorgvuldig in
overleg tot overeenstemming zijn gekomen over bepaalde projecten. De
leden van de fractie van de SGP vragen of dit voorstel ook betekent dat –
ondanks een eigendomsrecht van een gemeente of provincie – de Rijksoverheid na enig overleg een bepaald project kan doorzetten, ook al stemt
de gemeente of provincie niet in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

23

Deze vragen worden nog versterkt door de mogelijkheid die het wetsvoorstel biedt om projecten aan de bijlagen toe te voegen. Is de consequentie
van dit wetsvoorstel dat er projecten aan de bijlagen toegevoegd kunnen
worden, zonder dat de medeoverheden daarmee instemmen? Kan op
deze manier voorkomen worden dat medeoverheden gaan procederen,
omdat het project intussen toegevoegd is aan de lijst? Vindt de regering
een dergelijke verhouding verantwoord?
Indien gekozen wordt voor een verbod op procederen door medeoverheden, zou het dan niet voor de hand liggen om deze eis wederkerig
te laten gelden, zo vragen de leden van de fractie van de SGP. Waarom
zou het wel passend zijn dat de centrale overheid procedeert tegen decentrale overheden, maar andersom niet? Is de door de regering genoemde
«gelijkwaardigheid van verschillende overheden» dan niet van toepassing?
De leden van de fractie van de SGP merken op dat de inperking van het
beroepsrecht voor decentrale overheden lijkt te veronderstellen dat er
geen andere bezwaarmakers zijn. Zijn er juist bij de grote projecten waar
dit wetsvoorstel voor is bedoeld niet juist altijd burgers en andere belanghebbenden, die ook bezwaar willen maken? Welk praktisch effect heeft de
inperking van het beroepsrecht voor decentrale overheden in dat geval?
Artikel 1.4 beperkt het beroepsrecht van decentrale overheden bij de
bestuursrechter. De leden van de fractie van D66 stellen dat decentrale
overheden nog altijd een civiele procedure kunnen starten. Kan de regering aangeven welke risico’s een dergelijke situatie behelst, specifiek ten
aanzien van tegenstrijdige uitspraken tussen de civiele en bestuursrechtelijke kolom? De leden van de fractie van D66 achten het onwenselijk
dat overheden tegen elkaar procederen en projecten vertragen, maar het
beperken van het beroepsrecht brengt precedentloze juridische complexiteit met zich mee. Hoe zal deze mogelijke situatie bestreden worden?
1.5 Passeren gebreken
De leden van de fractie van de PvdA hebben begrip voor het feit dat,
indien er sprake is van een klein materieel gebrek in een besluit, dit besluit
toch kan passeren indien daarmee geen belangen van anderen worden
geschonden. Deze leden vragen of, en zo ja hoe, duidelijk wordt dat er
geen belangen van anderen in het geding zijn. Deze vraag geldt te meer
daar de rechter ook de belangen van derden-belangenhebbenden, die
geen partij bij het proces zijn, moet meewegen.
Welke bijdrage levert het passeren van dergelijke kleine materiële
gebreken aan de versnelling van procedures en uiteindelijk het sneller
afronden van grote infrastructurele projecten?
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom ervoor gekozen is dit
onderdeel alleen van toepassing te laten zijn op de in de bijlagen
genoemde projecten en waarom deze niet is opgenomen in hoofdstuk 3.
In hoeverre is dit probleem nog niet opgelost met het voorstel van wet
van de leden Vermeij, Koopmans en Neppérus tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling voor herstel van gebreken in
een besluit hangende beroep bij de bestuursrechter (Wet bestuurlijke lus
Awb) (31 352)?
Het passeren van gebreken en vormfouten in een besluit door de
bestuursrechter, indien aannemelijk is dat de belanghebbenden daardoor
niet zijn benadeeld ,kan bijdragen aan de versnelling van procedures. De
leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat dit voorstel ook
conform het advies van de commissie Elverding is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

24

Wel constateren de leden van de fractie van de ChristenUnie dat het
artikel 1.5 zich richt op het passeren van materiële gebreken in een besluit
als de belanghebbenden door het gebrek niet zijn geschaad. Zij vragen of
hiermee alleen de belanghebbenden worden bedoeld die bestuursrechtelijke rechtsmiddelen hebben aangewend. Als dit het geval is, vragen
deze leden of naar het oordeel van de regering hiermee niet het beginsel
worden verlaten dat (ruimtelijke) besluitvorming objectief bezien moet
voldoen aan de daaraan door de wet gestelde eisen, ook met het oog op
toekomstige gebruikers van gronden en bouwwerken. Zij vragen of het
voorgestelde artikel niet te veel op gespannen voet staat met duurzaamheid. Ook vragen zij of de ruimte, die dit artikel biedt, mogelijk is op grond
van regels van Europeesrechtelijke origine.
De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat de mogelijkheid om een
klein materieel gebrek te herstellen nieuwe vragen oproept. Een dergelijke
mogelijkheid draagt immers het risico in zich van onzorgvuldigheid,
omdat in de praktijk toch nog aanpassing van een besluit mogelijk is.
Wordt daarmee niet bereikt dat er mogelijk sneller een besluit genomen
wordt, maar dat in de praktijk vaker een beroep op de rechter nodig zal
zijn, omdat er toch bepaalde relevante gebreken in een besluit geconstateerd worden?
De leden van de SGP-fractie vragen waarom ook de bezwaarfase in dit
artikel is opgenomen. Gebreken kunnen in een dergelijke fase toch altijd
worden hersteld? Waarom is die fase hier wel opgenomen, terwijl dat in
artikel 1.9 niet is gebeurd?
Verder vragen de leden van de SGP-fractie of het niet voor de hand zou
liggen om tevens in de wettekst de voorwaarde op te nemen dat hetzelfde
besluit toch tot stand zou zijn gekomen, ook al zou er geen sprake zijn
geweest van het gebrek.
Artikel 1.6: Beroep en hoger beroep, termijnen en Pro forma zienswijze
De leden van de CDA-fractie zijn van oordeel dat het een interessant idee
is om de mogelijkheden van de pro forma zienswijze in te perken. Zij
begrijpen dat alle beroepsgronden volgens dit voorstel binnen 6 weken
moeten worden aangeleverd. Is het mogelijk om dit voor het gehele
omgevingsrecht te doen gelden? Hoe verhouden de termijn van beroep in
dit voorstel zich tot die in de vigerende Wet ruimtelijke ordening?
De leden van de fractie van de PvdA onderkennen het probleem dat de
doorlooptijd van de beroepsprocedures lang kan zijn, soms meer dan een
jaar. Graag zouden de leden van de fractie van de PvdA in álle gevallen de
doorlooptijden beperken, maar met behoud van de zorgvuldigheid. Dit
betekent in de ogen van deze leden uitbreiding van capaciteit bij de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak en de rechtspraak. Is hieraan
gedacht? Welke uitbreiding is voorzien in het kader van de in de bijlagen
opgenomen projecten? Welke extra capaciteit zou het vergen indien dit
artikel op alle projecten van toepassing zou worden verklaard?
Hoe kan van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak worden afgedwongen dat zij binnen twee maanden met een advies komen? Wat zijn
de gevolgen indien een advies niet binnen twee maanden wordt gegeven?
Hoe kan van de (hoger) beroeprechter worden afgedwongen dat hij
binnen zes maanden een beroep afhandelt?
Blijft bij de versnelde behandeling (afdeling 8.2.3) artikel 8:53 Awb van
toepassing? Indien deze bepaling van toepassing blijft, dan kan de rechter
alsnog beslissen dat de gewone procedure wordt gevolgd. Blijft deze
mogelijkheid voor de rechter open? Wat zijn de criteria voor de rechter om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

25

voor de gewone procedure te kiezen in plaats van de versnelde behandeling waaraan in de Crisis- en herstelwet, gelet op de maatschappelijke
urgentie, de voorkeur wordt gegeven?
In de versnelde behandeling kan de rechter beslissen dat op grond van
artikel 8:52 , tweede lid sub c Algemene wet bestuursrecht geheel of
gedeeltelijk buiten toepassing kan worden gelaten. Dit betekent dat
andere belanghebbenden niet bij een rechtszaak worden betrokken. De
leden van de fractie van de PvdA vragen de regering wat de gevolgen van
deze beperking zijn. Kan de regering de leden van de fractie van de PvdA
uitleggen hoe de zorgvuldige procesgang, gelet op de termijn van zes
maanden, in de Crisisen herstelwet is gewaarborgd?
De leden van de fractie van de PvdA vragen of in plaats van of in aanvulling op het afschaffen van het pro forma beroep, overwogen is de eis te
stellen dat binnen zes weken alle beroepsgronden aangeleverd moeten
zijn.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat een aantal
voorstellen gericht is op een snellere afhandeling van beroepsprocedures.
Zij pleiten er echter voor dat er wel reële termijnen worden gehanteerd,
die een goede beoordeling mogelijk maken. Zij constateren tevens dat er
niet altijd sancties liggen op de maximale behandeltermijnen. In veel
andere Europese landen is er gekozen voor speciale rechtsmiddelen met
betrekking tot overschrijding van de redelijke termijn voor de rechter.
Genoemde leden constateren dat de Centrale Raad van Beroep inmiddels
bereid is om vast te stellen of rechterlijke traagheid tot een schending van
dit artikel leidt, maar dat voor het verkrijgen van schadevergoeding wordt
verwezen naar de civiele rechter. Met deze procedure is echter ook veel
tijd en kosten gemoeid en dit lijkt niet in lijn met artikel 6 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. De minister van Justitie heeft
in het kader van dit artikel hiervoor een regeling aangekondigd. Wanneer
kan de Kamer deze regeling verwachten? Overigens vinden de leden van
de fractie van de ChristenUnie dat overschrijding van termijnen vooral
voorkomen dient te worden. Zij menen dat in de eerste plaats kan worden
bereikt door organisatorische verbeteringen zoals voorraadbeheer en
zaaksdifferentiatie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat met artikel
1.6 de mogelijkheden voor pro forma beroep worden beperkt. Deze leden
vragen of dit alleen geldt voor beroep en hoger beroep of dat het ook
geldt voor administratief beroep. Deze leden begrijpen het voorstel als
zodanig dat indien er tijdig een beroepsschrift is ingediend, dat enige
beroepsgrond bevat, er geen reden is het beroep niet-ontvankelijk te
verklaren en dat ook met de voorgestelde regeling in de Crisis- en
herstelwet in beginsel na het verstrijken van de beroepstermijn nog
beroepsgronden kunnen worden aangevuld, mits de procesorde zich
daartegen niet verzet. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
of het wetsvoorstel inderdaad op deze manier moet worden begrepen.
Op grond van Europees recht worden er eisen gesteld aan de zorgvuldigheid van de rechtspraak en deskundigenadvisering. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen of dit met een termijn van zes
maanden altijd haalbaar is. Zij vragen een reactie op het voorstel zoals
gedaan tijdens het rondetafelgesprek van de vaste commissie voor
Verkeer en Waterstaat d.d. 6 en 7 oktober 2009 om een realistische termijn
van tien maanden op te nemen voor zaken waarin een adviseur moet
worden ingeschakeld en zes maanden voor zaken waarin dit niet het geval
is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

26

Verschillende rechtbanken experimenteren momenteel met het houden
van een regiezitting waarbij vroegtijdig in de beroepsprocedure met
partijen wordt gesproken om die route van behandeling te kiezen die het
meest recht doet aan hun zaak. Dat kan door te spreken over de vraag hoe
het vooronderzoek verder zal worden ingericht, bijvoorbeeld door
afspraken te maken over bewijslevering of deskundigenonderzoek en het
overwegen van mediation. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen hoeveel tijdswinst met dit soort maatregelen kan worden bereikt
en hoe deze winst zich verhoudt met de tijdwinst die wordt beoogd met
de voorstellen in de Crisis- en herstelwet ten aanzien van de beroepsprocedures.
In lid 3 wordt de termijn voor advies door de Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak gesteld op twee maanden. De termijn is in de praktijk
momenteel gemiddeld drie maanden. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vragen of is onderzocht of door het geven van voorrang aan
projecten de beoogde versnelling kan worden bereikt en of een termijn
van twee maanden in zijn algemeen voor alle type projecten haalbaar is.
De versnelling mag volgens genoemde leden immers niet ten koste gaan
van de kwaliteit van de adviezen.
De leden van de fractie van de VVD hebben kennis genomen van de kritiek
die stelt dat beroeps- en bezwaarprocedures op grond van de bepalingen
uit de Crisis- en herstelwet meer tijd in beslag kunnen nemen omdat in die
gevallen de gehele wet door het Europese Hof van Justitie getoetst moet
worden (onder andere vanwege prejudiciële vragen). Bij reeds bestaande
regelgeving zouden beroeps- en bezwaarprocedures minder tijd in beslag
nemen. De leden van de fractie van de VVD vragen de regering te
reageren op deze kritiek.
De beroepsmogelijkheden worden door dit wetsvoorstel beperkt. Onduidelijk is welke winst op grond hiervan te verwachten is en in hoeverre de
kwaliteit van de besluitvorming hieronder zal lijden. De leden van de
SP-fractie vragen dit ook met betrekking tot het beperken van het beroepsrecht voor decentrale overheden. Ook staan er geen sancties genoemd die
kunnen worden opgelegd bij het niet halen van de beroepstermijnen. Dit
lijkt dan ook een zinloos voorstel.
De regering wil in artikel 1.6 vastleggen, dat de Raad van State binnen zes
maanden na afloop van de beroepstermijn uitspraak doet. De leden van
de fractie van GroenLinks vinden dat het weinig zin heeft dat de wetgever
de rechterlijke macht termijnen oplegt die niet haalbaar zijn. De Raad van
State geeft aan dat zorgvuldigheid vereist is bij alle zaken en het onvermijdelijk is dat zij advies inwint van de Stichting advisering bestuursrechtspraak. Dat kost tijd. Ook de leden van de fractie van GroenLinks vragen of
het reëel is om van de Raad van State zoveel haast te eisen. Als de Raad
geacht wordt twee keer zo snel te werken, vraagt men hen om bij een
gelijk aantal rechters half zo goed te kijken. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen bovendien welke middelen de regering heeft om de
administratieve rechter tot zoveel tempo te dwingen. Hoe haalbaar is dit
voorstel? Is inzichtelijk gemaakt ten koste van welke procedures dit voorstel eventueel gaat? En heeft er afstemming met de rechterlijke macht
plaatsgevonden?
Voor de behandeling van beroepsprocedures krijgt de Raad van State zes
maanden de tijd. De leden van de fractie van de SGP kunnen uit de
stukken niet opmaken dat de regering ook een uitvoerbaarheidstoets heeft
uitgevoerd ten aanzien van dit voorstel. Van diverse kanten – niet het
minst door de Raad van State in onderdeel 3.5 van bijlage 1 – wordt
betwist dat een dergelijke termijn voldoende is bij de complexere zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

27

waarover het in dit wetsvoorstel veelal gaat. Is de regering bereid om
alsnog onderzoek te doen naar de uitvoerbaarheid? Kan tevens worden
aangegeven bij hoeveel zaken die langer dan zes maanden duurden bij de
Raad van State het vergelijkbare zaken betrof als die in dit wetsvoorstel
worden behandeld?
De leden van de fractie van de SGP vragen of de regering kan toelichten
volgens welk tijdpad de procedure kan verlopen, indien het ook noodzakelijk is om (ruimtelijk) advies te vragen. Is het wel mogelijk om in een
dergelijk geval binnen zes maanden een uitspraak te doen? Gaat er niet
vaak al enige tijd overheen, omdat belanghebbenden een termijn vragen
waarbinnen zij hun nog niet volledige beroepsgronden kunnen aanvullen?
Welke termijn geldt normaal gesproken voor het betalen van griffierecht,
zonder dat al inhoudelijk kan worden begonnen aan de behandeling van
een bepaalde zaak?
Graag vernemen de leden van de SGP-fractie welke minimumtermijnen er
normaal gesproken gelden bij een versnelde behandeling van een beroep,
op grond van artikel 8:52 e.v. Algemene wet bestuursrecht? Hoe ver
mogen deze termijnen bekort worden om toch nog in redelijkheid
voldoende te zijn voor de gebruikmaking van de rechten? Verder vragen
zij of dit artikel alleen geldt voor beroep of ook voor hoger beroep en
administratief beroep.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de termijnen die gesteld zijn voor de rechtspraak. De Raad van State,
en ook enkele deskundigen, hebben aangegeven dat een termijn van zes
maanden voor het doen van uitspraak onhaalbaar is en een onmogelijke
werklast oplegt aan de rechtelijke macht. Ook de voorgestelde termijn van
twee maanden wordt onhaalbaar geacht. Is de regering bereid deze
termijnen te verruimen om geen onnodige druk op de rechtspraak te
leggen en om geen valse hoop te wekken bij de planning van projecten?
Artikel 1.8: Prejuduciële vragen
De leden van de SGP-fractie vragen of wel altijd een duidelijk onderscheid
te maken is tussen de onderdelen van een zaak waarvoor prejudicieel
vragen gesteld moeten worden en andere onderdelen.
Artikel 1.9: Relativiteitsvereiste
De leden van de CDA-fractie zijn ingenomen met het feit dat de regering
hiermee een lang gekoesterde wens van de Kamer in het wetsvoorstel
opgenomen heeft (motie de Krom-Koopmans over snellere besluitvorming over infrastructurele projecten, 29 385 nr. 12).
Een belangrijke rechtsvraag is hoe het voorgestelde zich verhoudt tot de
invoering tot het verdrag van Aarhus. Is de regering met de leden van de
CDA-fractie van mening dat alle rechtspersonen wat betreft het relativiteitsvereiste op dezelfde wijze behandeld dienen te worden en dat de
criteria voor het bepalen van wat men bij de rechter kan laten toetsen
voor alle appelanten gelijk zijn? Momenteel kan een burger alleen zijn
eigen belang behartigen, maar een vereniging of stichting die iets in zijn
statuten opneemt over algemeen nut of de natuur kan ook een algemeen
belang zoals natuur of milieu aan de rechter voorleggen. Is het afwegen
van algemene belangen niet juist een zaak voor volksvertegenwoordigingen op verschillende niveaus, niet voor de rechter? Mocht het verdrag
van Aarhus zich hiertegen verzetten, is het dan mogelijk om dergelijke
organisaties aan minimale eisen van representativiteit te houden?
Heeft de regering overwogen en kan zij de voor- en nadelen op een rij
zetten van het Duitse systeem van bezwaar en beroep aantekenen, waarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

28

als een bezwaarmaker geen gelijk krijgt, hij voor een deel aansprakelijk
kan worden gesteld voor de inmiddels geleden schade? Wanneer is de
beantwoording van de prejudiciële vragen over deze systematiek van het
Gerechtshof in Münster aan het Europese Hof van Justitie voorzien? De
leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is om de relativiteitseis
overal in het omgevingsrecht te hanteren.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of de regering kan instemmen
met de uitleg en motivatie van de invoering van het relativiteitsvereiste,
zoals verwoord door Mr. B.J. van Ettekoven (in het kader van het op
7 oktober 2009 in de Tweede Kamer gehouden rondetafelgesprek inzake
de Crisis- en herstelwet):
«Allereerst valt op dat de wetgever heeft willen aansluiten bij de tekst van
de relativiteitseis in het privaatrecht, neergelegd in artikel 6:163 BW.
Vanwege de noodzaak de eenheid tussen privaatrecht en bestuursrecht te
bewaken, valt dit toe te juichen.
Dan is er de keuze om de relativiteitseis vorm te geven als verplichting
voor de rechter, en niet als bevoegdheid. Uit de toelichting volgt dat de
wetgever van een facultatieve formulering, dat wil zeggen als bevoegdheid voor de rechter, heeft afgezien om het gevaar van rechtsongelijkheid
tegen te gaan, en om (extra) procedures te voorkomen over de vraag of
de bestuursrechter de relativiteitseis redelijkerwijs wel of niet had mogen
toepassen. Dat lijkt mij een verstandige keuze. Er is niet gekozen voor het
model van de exceptie of het relativiteitsverweer. Uit de verplichting voor
de rechter leid ik af dat de rechter de relativiteitstoets ambtshalve heeft te
verrichten op alle beroepsgronden. In zoverre is geen aansluiting gezocht
bij het privaatrecht, waar de regel geldt dat de rechter alleen toetst aan de
relativiteitseis als daar door de tegenpartij een beroep op wordt gedaan.
De verplichte ambtshalve toetsing van alle beroepsgronden op relativiteit
zal in het begin leiden tot enige onzekerheid en tot extra hoger beroepen.
Te verwachten is echter dat de rechter binnen afzienbare tijd per publiekrechtelijke bevoegdheid de gewenste duidelijkheid zal verschaffen. Daarbij
zal behulpzaam zijn dat de wetgever in (nieuwe) wettelijke regelingen
(meer) aandacht besteed aan het beschermingsbereik van die regeling.
Belangrijk is ook de keuze om de relativiteitseis alleen te laten gelden voor
(hoger) beroep op de rechter en niet voor de bezwaarprocedure bij het
bestuur. Ook die keuze kan ik onderschrijven. Op deze wijze wordt de
besluitvorming in bezwaar niet (extra) belast met toepassing van deze
rechtsregel. Dat past bij het karakter van de bezwaarprocedure als
verlengde besluitvorming met een integrale bestuurlijke heroverweging
op recht- en doelmatigheid. Het bestuur moet de bezwarenprocedure
vooral gebruiken om een verstandig en rechtmatig besluit te nemen. In
deze fase is het ongepast dat op een terecht beroep op strijd met een
wettelijk voorschrift niet zou behoeven te worden ingegaan als niet is
voldaan aan de relativiteitseis. Dat geldt eens te meer voor het niet
hanteren van een relativiteitseis bij de reactie op het inbrengen van zienswijzen in het kader van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.
De gemaakte keuze heeft tot gevolg dat het kan voorkomen dat iemand in
beroep geen reactie van de rechter krijgt op zijn klacht dat het bestuur bij
het heroverwegingsbesluit de in bezwaar door hem naar voren gebrachte
normschending ten onrechte heeft gepasseerd, in het geval die norm niet
is geschreven ter bescherming van zijn belangen. Verheij geeft aan dit
geen probleem te vinden; ik deel zijn mening. Het is de consequentie van
het aanvaarden van een relativiteitseis en het leggen van de «knip tussen
bezwaar en beroep. Dat geldt ook voor argumenten die niet zien op de
rechtmatigheid, maar op de doelmatigheid van het besluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

29

De regeling is voorts zo vormgegeven dat deze toepassing vindt bij de
inhoudelijke beoordeling van het besluit aan de hand van de daartegen
aangevoerde beroepsgronden en niet in het kader van de ontvankelijkheid. Ook hiermee kan worden ingestemd, al was het maar omdat de
rechtzoekende meerdere beroepsgronden kan aanvoeren en per beroepsgrond aan de hand van de ingeroepen norm, zonodig na aanvulling van
de rechtsgronden, moet worden beoordeeld of deze strekt tot bescherming van de belangen van de rechtzoekende. Het is ongewenst dit onderzoek, dat ingewikkeld kan zijn, uit te voeren in het kader van de ontvankelijkheidstoets. Bovendien kent de Awb met betrekking tot beroepsgronden
geen partiële ontvankelijkheid van het beroep.
Uit het voorstel van wet en de toelichting volgt tevens dat de wetgever
zich op het standpunt stelt dat noch het Europees recht noch het Verdrag
van A
r rhus in de weg staan aan de invoering van een relativiteitseis. Dat
lijkt mij juist voorzover wordt gegarandeerd dat het betrokken publiek en
NGO’s in milieukwesties toegang tot de rechter hebben om de handhaving van rechtstreeks werkend Europees recht te kunnen afdwingen, en
het beschermingsbereik van die Europese rechtsregels niet te beperkt
wordt opgevat. Het Nederlandse bestuurs(proces)recht kan echter, ook na
invoering van deze relativiteitseis, aan die voorwaarden voldoen.
Voor de praktijk is van groot belang op welke wijze de bestuursrechter
inhoud gaat geven aan de relativiteitseis. Om «Duitse toestanden» te
voorkomen is het wenselijk dat de rechter probeert de relativiteitstoets zo
eenvoudig mogelijk te houden. Individuele belangen van burgers die
parallel lopen met het algemeen belang waar de regeling of het voorschrift op ziet, moeten in beginsel worden geacht binnen het beschermingsbereik van die norm te vallen. Verder zal de rechter het beschermingsbereik van rechtstreeks werkende Europese rechtsregels, en met
name milieuvoorschriften, niet te beperkt mogen opvatten, om – mede uit
oogpunt van gemeenschapstrouw – te bewerkstelligen dat het betrokken
publiek de naleving van Europees recht (ook) via de rechter kan
afdwingen.
Uit doel en strekking van de geschonden norm zal moeten worden afgeleid ter bescherming van welke belangen deze is opgesteld. De toelichting
bij de wet kan daarbij behulpzaam zijn, en soms de parlementaire behandeling. Ook de plaats van de norm binnen de wettelijke regeling, en het
doel en de strekking van die regeling kunnen aanwijzingen geven over het
beschermingsbereik van het betreffende voorschrift. Als over dat bereik
na een gedegen zoektocht onduidelijkheid blijft bestaan, zou als regel
kunnen worden gehanteerd dat de rechtzoekende het voordeel van de
twijfel krijgt, omdat niet is gebleken dat de ingeroepen norm niet is
geschreven ter behartiging van het geschonden belang. Zo wordt bereikt
dat het oordeel dat het belang van de rechtzoekende buiten het beschermingsbereik van de norm valt enige evidentie moet hebben. Hieronder
kom ik terug op de voorbeelden die ik aan het begin van dit preadvies ten
tonele heb gevoerd. Deze zijn aangevuld met enkele voorbeelden
ontleend aan de toelichting bij de Crisis- en herstelwet. Tezamen geven ze
enig inzicht in de werking van de relativiteitseis.
1. De kraakster die opkomt tegen de bouw/sloopvergunning voor de
woontoren met appartementen zal niet mogen aanvoeren dat de
lengte van het aanrecht in de keukens van de nieuwbouw in strijd is
met artikel 4.82 Bouwbesluit, omdat die norm niet is geschreven ter
bescherming van haar (woon)belang.
2. De exploitant/concurrent van de parkeergarage zal geen beroep
mogen doen op wettelijke regels over luchtkwaliteit, omdat die regels
niet dienen ter bescherming van de getroffen concurrentiebelangen.
3. De supermarktondernemer/concurrent die procedeert tegen de bouwvergunning met vrijstelling (of: ontheffing) voor een andere super-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

30

4.

5.

6.

7.

8.

9.

markt in de gemeente zal zich niet mogen beroepen op overschrijding
van de achtergevelrooilijn, de welstandsaspecten en het ontbreken van
voldoende parkeergelegenheid, omdat de betreffende normen niet
strekken ter bescherming van zijn belang gevrijwaard te blijven van
(onrechtmatige) concurrentie. Wel zal de ondernemer een beroep
mogen doen op normen die beogen te voorkomen dat het lokale
voorzieningenniveau ter plaatse duurzaam ontwricht raakt. Via een
beroep op het gelijkheidsbeginsel zal de ondernemer tevens aan de
kaak mogen stellen, dat de voorschriften van de bestreden vergunning
van eenzelfde gestrengheid zijn als de voorschriften verbonden aan
zijn eigen vergunning. Daarbij dient de rechter te beoordelen of er
sprake is van (on)gelijke gevallen en – zonodig – of er een deugdelijke
reden is voor de ongelijke behandeling. De beoordeling blijft beperkt
tot de (on)gelijkheid en kan er niet toe strekken dat wordt getoetst of
de materiële norm op rechtmatige wijze is toegepast, indien die norm
niet is geschreven ter bescherming van de concurrent in zijn belang.
De villabewoners die opkomen tegen de tijdelijke bouwvergunning
met vrijstelling voor het asielzoekerscentrum mogen niet aanvoeren
dat het besluit tot gevolg zal hebben dat de asielzoekers zullen lijden
onder een onaanvaardbaar woon- en leefklimaat vanwege de geluidsoverlast van de achter het centrum gelegen spoorlijn.
Aan de bewoners van de villawijk die opkomen tegen het besluit tot
vestiging van een woonwagenkamp kan het relativiteitsvereiste niet
worden tegengeworpen als zij betogen dat de vestiging er toe zal
leiden dat ter plaatse van hun villa’s de geluidsnormen zullen worden
overschreden. De ingeroepen rechtsregel strekt dan immers wel ter
bescherming van de bewoners van de villawijk. Zij mogen echter niet
aanvoeren dat het besluit onrechtmatig is omdat de woonwagenbewoners te veel geluidsoverlast zullen ondervinden van een nabijgelegen zwembad.
De bewoner van de villawijk die geen zicht heeft op het woonwagenkamp, mag zich niet beroepen op welstandsbepalingen, de omwonende die vanuit zijn woning wel rechtstreeks zicht heeft op het
woonwagenkamp, mag dat wel.
De omwonenden die opkomen tegen de vrijstelling voor het gebruik
van een naast hun woning gelegen perceel als buitenplaats/speelterrein voor kinderen van een buiten schoolse opvang mogen geen
beroep doen op de regels van de Wet op de Kinderopvang, omdat die
zijn geschreven ter bescherming van de belangen van de kinderen (en
hun ouders/verzorgers), en niet ter bescherming van de belangen van
omwonenden. Dat geldt evenzeer voor de omwonenden die opkomen
tegen de exploitatievergunning van de seksinrichting met een beroep
op inrichtingseisen, gebruiks-, gedrags-, en gezondheidsvoorschriften,
waaronder de grootte van de beschikbare werkkamers. Die normen
zijn geschreven ter behartiging van de belangen van de betrokken
werknemers, en niet voor de belangen van de omwonenden.
Een buurman kan in beroep tegen de bouwvergunning voor verbouwing van het naastgelegen pand niet aanvoeren dat de afmetingen van
de inpandige trap niet voldoen aan artikel 2.34 van het Bouwbesluit,
omdat die norm is geschreven ter bescherming van de belangen van
bewoners/gebruikers van het betreffende pand en niet voor die van de
buren. Wel mag de buurman aanvoeren dat de brandwerendheid van
de draagconstructie en van inpandige voorzieningen niet voldoet aan
artikel 2.12 Bouwbesluit, omdat de in die bepaling gegeven normen
mede strekken ter bescherming van omwonenden.
Een milieuorganisatie mag zich in beroep tegen het besluit dat de
uitbreiding van een luchthaven mogelijk maakt niet beroepen op
staatssteunregels van het EG-verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

31

Als ik het goed zie, zullen de beperkingen als gevolg van de relativiteitseis
vooral voelbaar zijn voor concurrenten. Ik heb daar geen moeite mee. Het
voelt niet echt als aantasting van rechtsbescherming als concurrenten zich
moeten beperken in de gronden die ze aanvoeren. Enige beperking zal er
zijn voor omwonenden die zich beroepen op contraire belangen of op
normen die evident niet zijn geschreven ter bescherming van hun
belangen. Ook dat ervaar ik als winst. Het zal een rem zetten op juridisering, de zoektocht naar vernietigingsgronden die geen relatie hebben met
de geschonden belangen en bijdragen aan minder ongewenste vernietigingen. Bij een uitleg als hiervoor gepropageerd zullen omwonenden zich
mogen beroepen op milieuregels, omdat die doorgaans ook de belangen
van omwonenden van een inrichting beogen te beschermen. Ook voor
belangengroeperingen verwacht ik niet een substantiële beperking van
het aantal gronden dat zij mogen aanvoeren. Doorgaans beroepen natuuren milieugroepen zich op normen die vanwege het belang dat zij op grond
van hun doelstelling in het bijzonder behartigen, moeten worden geacht
mede te zijn geschreven ter bescherming van hun belangen. Zo zal een
vogelvereniging zich kunnen beroepen op de betreffende normen uit de
Flora- en faunawet en de Vogelrichtlijn, en een vereniging tot natuurbehoud een beroep mogen doen op de Natuurbeschermingswet 1998 en de
Habitatrichtlijn.
Als de Crisis- en herstelwet per 1 januari 2010 in werking treedt en komt te
vervallen per 1 januari 2014 heeft de bestuursrechtspraak vier jaar de tijd
om inhoud te geven aan de relativiteitseis en om te laten zien dat die eis
kan bijdragen aan een meer reële rechtsbescherming. Het is een proefperiode waarin ervaring kan worden opgedaan, en waarin de belangrijkste
knopen over het beschermingsbereik van vaak voorkomende bepalingen
kunnen worden doorgehakt. Daarbij is gunstig dat het aantal besluiten dat
onder het bereik van de CH-wet valt beperkt is en dat korte uitspraaktermijnen gelden, omdat de hoogste bestuursrechter daarmee in staat
wordt gesteld op korte termijn de gewenste duidelijkheid te verschaffen.
Het kan zijn dat invoering van de relativiteitseis in de CH-wet niet bijdraagt
aan veel tijdwinst in de afdoening van procedures, de Raad van State
waarschuwt voor overspannen verwachtingen op dit punt. De relativiteitseis draagt er wel toe bij dat de bestuursrechter niet op alle beroepsgronden hoeft in te gaan. Hij kan dan meer aandacht besteden aan de
belangen van de rechtzoekende die door het besluit rechtstreeks worden
geraakt, en zodoende proberen de kern van het geschil te raken.»
De leden van de CDA-fractie vragen de regering ook in te gaan op het
door velen in het door de Kamer georganiseerde rondetafelgesprek geopperde idee om van het relativiteitsvereiste een zogenaamde «kan»bepaling te maken. De motivatie hiervoor was dat met invoering van een
verplichte relativiteitstoets er sprake kan zijn van een sterke toename van
de werklast voor de bestuursrechter omdat deze alle ingebrachte gronden
moet toetsen op dit vereiste. Tegelijkertijd zou het risico ontstaan dat –
doordat een bezwaarmaker zich op strijdigheid van het relativiteitsvereiste
met het verdrag van Aarhus beroept – de rechter zich genoodzaakt zou
kunnen voelen om prejudiciële vragen te stellen, zodat alle projecten die
onder de Crisis- en herstelwet vallen daardoor één à twee jaar vertraging
zouden kunnen oplopen. Een rampscenario, wat de leden van de
CDA-fractie betreft. Deze leden vragen de regering wat de voor- en
nadelen zouden zijn van het omzetten van de verplichting tot het toetsen
op relativiteit in de mogelijkheid dat te doen. Of dat er nog tussenvarianten zijn waarbij in de Memorie van Toelichting aanwijzingen worden
gegeven voor de toetsing.
Tot slot vragen deze leden ten aanzien van dit onderdeel of de toepassing
van de relativiteitseis in de Crisis- en herstelwet tijdig wordt geëvalueerd,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

32

zodat met de uitkomsten ervan rekening kan worden gehouden bij de
invoering van een relativiteitseis in de Algemene wet bestuursrecht.
De leden van de fractie van de PvdA begrijpen dat het relativiteitsvereiste
deel uit zou hebben gemaakt van de wijzigingen in het bestuursprocesrecht. De leden van de fractie van de PvdA zouden graag vernemen
waarom dit deel nu naar voren wordt gehaald, vooruitlopend op het wetsvoorstel aanpassing bestuursprocesrecht, vooral gezien het feit dat er
alom wordt gewezen op het risico dat dit deel juist tot lángere procedures
zou kunnen leiden, daar er dispuut kan ontstaan over de vraag of aan deze
bepaling voldaan wordt, hetgeen een gang naar de civiele rechter mogelijk maakt, naast de gang naar de bestuursrechter. De leden van de fractie
van de PvdA vragen zich ook af hoe dit zich verhoudt tot het verdrag van
Aarhus.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of door deze bepaling nog
wel alle argumenten bij het oordeel van de rechter betrokken kunnen
worden. Een argument dat niet strekt tot de bescherming van de belanghebbende kan een schending van een wetsartikel of rechtsbeginsel betekenen. Begrijpen de leden van de fractie van de PvdA het goed dat dergelijke geschonden wetsartikelen of rechtsbeginselen niet meer als
argument naar voren kunnen worden gebracht? Zo ja, gaat de regering
ervoor zorgen dat deze argumenten krachtens het relativiteitsbeginsel bij
het proces betrokken kunnen blijven? Zo nee, waarom niet?
Tijdens het door de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en
7 oktober 2009 georganiseerde rondetafelgesprek is door diverse sprekers
gewezen op het gevaar dat toepassing van het relativiteitsvereiste ook tot
vertraging en onduidelijkheid kan leiden, doordat het moeilijk is te
besluiten of aan het relativiteitsvereiste is voldaan. Het zou zelfs voor
kunnen komen dat prejudiciële vragen gesteld moeten worden, hetgeen
grote vertraging met zich brengt. Gesuggereerd is om die reden om een
«kan» bepaling op te nemen. De leden van de fractie van de PvdA zijn
benieuwd naar de reactie van de regering op die suggestie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of met het invoeren
van het relativiteitsvereiste er niet juist meer vertraging kan ontstaan
doordat in sommige gevallen onduidelijk kan zijn of een bezwaar op
grond van het relativiteitsvereiste al dan niet voldoet aan het relativiteitsvereiste. Genoemde leden constateren dat gekozen is voor een formulering waarbij de bestuursrechter zelf moet beoordelen of er sprake is van
strijd met Europees recht. Zij vragen wat de beoordeling van het al dan
niet van toepassing zijn van het relativiteitsvereiste in het algemeen, en in
combinatie met de beoordeling van het Europees recht specifiek, betekent
voor de werkdruk voor de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State. Omdat deze beoordeling toch moet plaatsvinden vragen zij welke
tijdswinst er wordt verwacht van deze maatregel mede in het licht dat de
kans groot is dat bezwaren zowel worden ingediend door belanghebbenden die wel en belanghebbenden die met hun bezwaar niet voldoen
aan het relativiteitsvereiste.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het zo is dat in het
privaatrecht de regel geldt dat de rechter alleen toetst aan de relativiteitseis als daar door de tegenpartij een beroep op wordt gedaan? En zo ja,
waarom hierbij geen aansluiting is gezocht?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de invoering
van het relativiteitsvereiste reeds is aangekondigd voor de Wet aanpassing bestuursprocesrecht. Deze leden vragen wanneer de Kamer dit wets-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

33

voorstel tegemoet kan zien, aangezien hier al enkele jaren over wordt
gesproken.
Volgens de Memorie van Toelichting is de invoering van het relativiteitsvereiste niet in strijd met het Verdrag van Aarhus. Genoemde leden
constateren dat dit wordt bestreden door onder meer de voorzitter van de
commissie voor de milieueffectrapportage, die stelt dat de uitleg van het
verdrag in de Memorie van Toelichting bij dit artikel suggestief is. In lid 2
van artikel 9 van dit verdrag wordt namelijk benadrukt dat er ruim
toegang tot de rechter moet zijn en dat niet-gouvernementele organisaties
die zich inzetten voor milieubescherming worden geacht aan de eisen te
voldoen. Bovendien is in lid 3 van artikel 9 van het verdrag opgenomen
dat wanneer een partij eenmaal toegang tot de rechter heeft, strijdigheid
met het nationale milieurecht aan de orde moet kunnen worden gesteld.
Door een gerechtshof in Duitsland zijn inmiddels prejudiciële vragen
gesteld over het relativiteitsvereiste. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vragen of het niet verstandig is de beantwoording van het
Europese Hof af te wachten alvorens het relativiteitsvereiste op te nemen
in de Nederlandse wet. Genoemde leden vragen hoe groot het risico is dat
de nationale rechter in Nederland zich ook gedwongen zal voelen hierover
prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie en wat voor vertraging dit kan betekenen voor projecten uit deze Crisis- en herstelwet.
Gesteld wordt dat een facultatieve formulering van het relativiteitsvereiste
niet wenselijk is vanwege het gevaar van rechtsongelijkheid. De leden van
de fractie van de ChristenUnie onderschrijven dat rechtsongelijkheid moet
worden voorkomen. Genoemde leden vragen de regering in te gaan op de
vraag of omgekeerd een «kan» bepaling er niet toe zou kunnen bijdragen
dat de rechter het voorzorgsbeginsel kan hanteren door bij twijfel het
beroep wel toe te staan. Een andere optie zou kunnen zijn dat bij twijfel
als regel wordt gehanteerd, dat de rechtzoekende het voordeel van de
twijfel krijgt in het geval niet is gebleken dat de ingeroepen norm niet is
geschreven ter behartiging van het geschonden belang.
Toepassing van het relativiteitsvereiste vereist volgens de leden van de
fractie van de ChristenUnie dat duidelijk is ter bescherming van welke
(rechts)personen een rechtsregel is bedoeld. De Wet ruimtelijke ordening
kent alleen als norm een goede ruimtelijke ordening. Zij vragen hoe de
regering zich voorstelt dat de bestuursrechter deze norm differentieert
naar belangen van specifieke rechtspersonen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat er momenteel ook een discussie gaande is over het belanghebbendenbegrip. In dat
licht zullen ook de gevolgen van de invoering van het relativiteitsbeginsel
moeten worden beschouwd. Genoemde leden vragen hoe de regering de
relatie ziet van het relativiteitsvereiste met de afbakening van het
belanghebbendenbegrip in onder andere bestemmingsplanzaken, zoals
die inmiddels in de jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak
van de Raad van State is vastgelegd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie onderstrepen dat organisaties
die opkomen voor een gezamenlijk belang van de leden of voor een algemeen belang, dat zelf geen stem heeft, zoals het milieu of de natuur,
indien zij het belang waarvoor zij opkomen voldoende hebben neergelegd
in hun statuten, als belanghebbenden moeten worden beschouwd.
In het voorgestelde artikel 1.9 lezen de leden van de SP-fractie dat alleen
belanghebbenden nog in beroep kunnen gaan. De definitie van belanghebbenden is echter nog onduidelijk. Kan de regering aangeven hoe zij dit
begrip ziet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

34

De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat de Raad van State
grote twijfels heeft bij de gevolgen van de invoering van een relativiteitseis. Ze wijst erop dat artikel 1.9 de bestuursrechter ertoe dwingt steeds
opnieuw te moeten afwegen of iemand al dan niet in zijn belangen
geraakt wordt en dus ontvankelijk is. Dat betekent grotere werkdruk voor
de Afdeling rechtspraak, wat eerder zal leiden tot een vertraging van
procedures dan een versnelling. Hoe heeft de regering dit punt gewogen?
De leden van de fractie van GroenLinks vinden het onwenselijk dat
burgers of bedrijven, die zich geraakt voelen in hun belangen, in onzekerheid zullen gaan verkeren over de vraag of hun beroep al dan niet in
behandeling wordt genomen, er ontstaat een soort juridisch schemergebied. De leden van de fractie van GroenLinks zijn bovendien benieuwd
of de regering geen problemen verwacht met het Verdrag van Aarhus, dat
rechtsbescherming van het «betrokken publiek» tamelijk ruim definieert.
Daarmee stelt het Europees recht dus verregaande restricties aan een
relativiteitseis. Is het voorstel daarmee niet op voorhand al tot mislukken
gedoemd? De leden van de fractie van GroenLinks denken dat alleen al
verschil van mening over de vraag of deze relativiteitsvereiste in strijd is
met het Europese recht fikse vertraging op kan leveren. Hoe weegt de
regering het risico dat de Raad van State in een procedure bij het Europees Hof duidelijk vraagt over de houdbaarheid van de relativiteitsvereiste, met alle vertraging van dien?
De leden van de fractie van GroenLinks maken zich bovendien grote
zorgen over de consequenties van deze relativiteitseis voor de natuur: een
plant kan immers geen bezwaar maken. Kan de regering garanderen dat
er altijd een beroepsgang openblijft voor organisaties die voor dit natuurbelang opkomen?
Ten aanzien van de versnelde introductie van het relativiteitsvereiste
vragen de leden van de SGP-fractie zich af of hierbij voldoende onderkend
wordt dat verplichte toetsing of een beroep ontvankelijk is allerlei ingewikkelde vragen oproept, die het risico in zich dragen van vertraging van de
besluitvorming door de rechter in plaats van een versnelling.
De leden van de SGP-fractie lezen in het advies van de Raad van State dat
de Raad in het advies over het wetsvoorstel aanpassing bestuursprocesrecht kritisch heeft uitgelaten over het argument dat er een verband
moet bestaan tussen de beroepsgrond en de daadwerkelijke of achterliggende reden om een besluit aan te vechten. Kan worden aangegeven om
wat voor kritiek het daarbij ging? Is het mogelijk om dat onderdeel van het
advies reeds openbaar te maken?
De leden van de SGP-fractie vragen verder of ook is overwogen om in
artikel 1.9 in plaats van een verplichting een bevoegdheid toe te kennen.
Zou dat niet veel afbakeningsproblemen over de toepasbaarheid van deze
bepaling kunnen voorkomen? Is het beschermingsbereik van een maatregel wel altijd precies vast te stellen? Zou het niet de voorkeur verdienen
om in ieder geval te spreken over «kennelijk niet strekken tot beschermen
van de belangen», omdat het anders ingewikkeld is om vast te stellen of
er daadwerkelijk geen belang van betrokkene is?
Verder zou het ook mogelijk zijn om het beroepsrecht van algemeen
belang-behartigers aan banden te leggen. De leden van de SGP-fractie
vragen of het enkel in de statuten opgenomen doel dat een bepaald algemeen belang wordt behartigd al voldoende is om aan te nemen dat de
vereniging daadwerkelijk belanghebbende is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

35

Ten aanzien van het voorgestelde relativiteitsvereiste wijzen deskundigen
en de Raad van State er op dat dit geen versnelling met zich mee zal
brengen, maar juist een vertraging, omdat de rechter dan genoodzaakt is
bij elke zaak, elke grond te toetsen aan de belangen. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren zien dit ook zo, en begrijpen überhaupt
niet waarom het relativiteitsvereiste ingevoerd wordt. Waarom is hiervoor
gekozen? Welke voordelen verwacht het kabinet hiervan? En in hoeverre
is het voorgestelde relativiteitsvereiste te verenigen met het Aarhusverdrag?
Artikel 1.10: onderzoeksgegevens
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het volgens de regering
nuttig zou zijn om de geldigheid van onderzoeksgegevens, in tijd te
begrenzen, zoals gesuggereerd door professor mr. A.G.A. Nijmeijer (in het
kader van het op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer gehouden rondetafelgesprek inzake de Crisis- en herstelwet)?
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe dit artikel bedoeld is. Hoe
moet met oude gegevens worden omgegaan als er bijvoorbeeld wijzigingen zijn opgetreden in de projecten naar aanleiding van uitspraken van
de rechter, of een bestuurlijke lus? De leden van de fractie van de PvdA
vragen wat zich ertegen verzet om onderzoeksgegevens in het algemeen
een langere geldigheidsduur te geven?
In artikel 1.10 wordt voorgesteld dat indien een bestuursorgaan na vernietiging van een besluit door de administratieve rechter een nieuw besluit
moet nemen, dit bestuursorgaan dat besluit kan baseren op de feiten
waarop het vernietigde besluit berustte, behoudens voor zover de onjuistheid of het onvoldoende vast staan van deze feiten een grond voor de
vernietiging was. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of
de bestuursrechter het gebrek van evident verouderde gegevens kan
passeren als het onderzoek zijn oorsprong vindt in Europees recht.
Ten aanzien van dit artikel vraagt de Raad van State aandacht voor een
«houdbaarheidstermijn» van de onderzoeksgegevens. De leden van de
SGP-fractie vragen zich af waarop de regering in de reactie doelt wanneer
er gesproken wordt over bepaalde gegevens die niet snel zullen verouderen. Kan dit nader worden toegelicht? Zou het dan te overwegen zijn
om een flexibele houdbaarheidstermijn op te nemen, waarbij het afhankelijk gesteld wordt van het soort gegevens of de gevens uit een eerdere
fase nog gebruikt mogen worden?
2.3 Milieueffectrapport
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat tijdens het door de
vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de
Kamer georganiseerde rondetafelgesprek naar voren is gekomen dat het
alternatievenonderzoek in het kader van de milieueffectrapportage ook
meerwaarde oplevert in de projectbeschrijving, waarmee de onderbouwing van projecten wordt versterkt. Deelt de regering de mening van de
fractie van de PvdA dat – door dit alternatievenonderzoek achterwege te
laten – in de gerechtelijke procedures vertragingen op kunnen treden door
leemtes in de onderbouwing?
De bepalingen, die zien op het niet hoeven uitvoeren van alternatievenonderzoek en het niet hoeven vragen van een advies aan de Commissie
voor de milieueffectrapportage, zijn van toepassing op de 58 projecten in
bijlage 2. De leden van de fractie van de PvdA vragen voor hoeveel van
die projecten geldt dat het alternatievenonderzoek al gedaan is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

36

De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het onderzoeken van
alternatieven en het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage waardevol. Een en ander draagt immers bij aan een zorgvuldige en soepele besluitvorming en meer maatschappelijk en juridisch
draagvlak. Zij vragen of afschaffing hiervan niet juist leidt tot meer
beroepszaken en daarmee meer vertraging in plaats van versnelling
omdat belanghebbenden redelijke alternatieven kunnen inbrengen via de
inspraak en aan het eind van het traject kan blijken dat deze redelijke
alternatieven alsnog onderzocht moeten worden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een reactie op de
stelling van de voorzitter van de Commissie voor de milieueffectrapportage, die stelt dat het schrappen van de verplichting tot beschrijven
van alternatieven bij complexe en controversiële projecten haaks staat op
de lijn in het advies van de Commissie Elverding waarin juist wordt
gepleit voor een integrale brede afweging van alternatieven met intensieve participatie van maatschappelijke partijen en onafhankelijke
kwaliteitsborging in het begin van het planproces. Deze leden wijzen er op
dat de commissie Elverding heeft gesteld dat onafhankelijke kwaliteitsborging door de Commissie voor de milieueffectrapportage ervoor zorgt dat
inhoudelijke tekortkomingen tussentijds hersteld kunnen worden waardoor tijdswinst kan worden behaald. Deze leden vragen daarom of het
voorstel waarbij het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage wordt geschrapt niet juist leidt tot vertraging.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren met de voorzitter
van de Commissie voor de milieueffectrapportage dat een groot aantal
projecten in bijlage II als complex kan worden aangemerkt, zoals de A2
Maastricht, de A1/A6/A9, de A4 Midden-Delfland, IJsselsprong bij
Zutphen, glastuinbouwprojecten en de Oude Rijnzone. Zij vragen of het
vereenvoudigen van de mer-procedures bij dit type complexe projecten
niet contraproductief is, aangezien het beschrijven van alternatieven de
kern is van een milieueffectrapportage.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat artikel 1.11
als onderdeel van afdeling 3 conform artikel 1.2 van toepassing is op de
projecten in bijlage II. Genoemde leden constateren dat artikel 7.2 van de
Wet milieubeheer waar artikel 1.11 aan refereert echter zowel over de
inhoud van een plan-mer als over de inhoud van een besluit-mer gaat. Zij
constateren dat het uitsluiten van onderzoek naar alternatieven bij een
plan-mer in strijd is met de Europese mer-wetgeving (artikel 5 lid 3 van de
MER-richtlijn), waarin dit onderzoek expliciet wordt voorgeschreven.
Genoemde leden vragen daarom of de genoemde «projecten» in bijlage II
in het licht van de Europese mer-wetgeving alleen projecten zijn. Deelt de
regering de mening dat dit op zijn minst voor een aantal «projecten» in
bijlage II ter discussie staat? De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen hierbij specifiek in te gaan op de status van «project» luchthaven
Twente. Voorts roept dit vragen op ten aanzien van de mogelijkheid de
genoemde bijlage uit te breiden omdat daarbij steeds weer de vraag
ontstaat of een «project» ook in het licht van de Europese mer-wetgeving
als project kan worden beschouwd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben de indruk dat vooral
gekozen is voor het schrappen van onderzoeksverplichtingen. Deze leden
wijzen er op dat in het kader van het advies van de Commissie Elverding
ook is gesproken over het vereenvoudigen door het rekenen met vuistregels. In dat geval worden dus wel alternatieven onderzocht, maar worden
de onderliggende onderzoeken vereenvoudigd. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen waarom niet gekozen is voor deze aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

37

Het in kaart brengen van alternatieven wordt met het wetsvoorstel
beperkt. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering hierbij kan
garanderen dat de kwaliteit van de besluitvorming hier niet onder zal
lijden. Ook vragen zij hoe zich dit verhoudt tot de Europese regels. Daarnaast is het versnellen door het schrappen van het alternatievenonderzoek
ook een ondermijning van het maatschappelijk draagvlak. Juist een
afname van draagvlak kan weer leiden tot extra vertragingen. De leden
van de SP-fractie zijn hier beducht voor.
De leden van de fractie van GroenLinks hechten grote waarde aan het
verplichte alternatieven-onderzoek in het kader van de milieueffectrapportage en aan het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage. Daarom acht zij het voorgestelde artikel 1.11 een ernstige
verslechtering van de kwaliteit van de besluitvorming. Deze leden wijzen
erop dat de voorgestelde vereenvoudigingen op dit punt lijnrecht ingaan
tegen het advies van de Commissie Elverding, die juist voor complexe
projecten ervoor pleitte een integrale brede afweging van alternatieven te
maken met intensieve participatie van maatschappelijke partijen en onafhankelijke kwaliteitsborging in het begin van het planproces. Alleen zo zou
draagvlak en daarmee tempoversnelling gecreëerd kunnen worden. Door
het schrappen van alternatievenonderzoek wordt het creëren van draagvlak juist ondermijnd, waardoor de kans op juridische procedures (en
daarmee vertragingen) juist groter wordt.
Naar de mening van de leden van de GroenLinks-fractie is het voorstel
ook risicovol. Het uitsluiten van onderzoek naar alternatieven bij een planmer, waar dit wetsvoorstel óók over lijkt te gaan, is in strijd met de Europese mer-wetgeving, waarin dergelijk onderzoek expliciet wordt voorgeschreven. Aldus zou pas aan het einde van een besluitvormingstraject
kunnen blijken dat een redelijk alternatief ten onrechte buiten beschouwing is gebleven, waardoor dat alsnog gedaan moet worden, met alle
vertraging van dien. Kan de regering een reactie geven op dit scenario?
De leden van de fractie van GroenLinks merken op, dat de afgelopen tijd
veel wetten flink zijn veranderd, waarmee in de praktijk nog niet of nauwelijks ervaring is opgedaan. Denk aan de vereenvoudigde regels voor de
milieueffectrapportage., de nieuwe Tracéwet en de nieuwe Wet ruimtelijke
ordening. Waarom concludeert de regering kennelijk nu al dat deze wetswijzigingen onvoldoende soelaas bieden? Is het niet verstandiger eerst
ervaring op te doen met deze nieuwe regels?
Het heeft de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hoogst
verbaasd dat er geen verplicht advies van de commissie voor de milieueffectrapportage meer hoeft te komen, en tevens dat het alternatievenonderzoek niet meer verplicht wordt gesteld. Het niet beschouwen van
alternatieven en het niet meer verplicht stellen van het advies van de
commissie voor de milieueffectrapportage doet ernstig afbreuk aan de
zorgvuldigheid van de besluitvorming. Ook de voorzitter van de
commissie voor de milieueffectrapportage en meerdere onafhankelijke
deskundigen geven aan dat het advies van de commissie voor de milieueffectrapportage en het onderzoek naar alternatieven juist besluitvorming
kan verbeteren en dus versnellen. Waarom is de regering van mening dat
het afschaffen van deze verplichtingen tot versnelling en verbetering van
besluitvorming kan leiden? En is deze afschaffing wel te verenigen met de
Europese mer-richtlijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

38

Artikel 1.12: lex silencio positivo
De leden van de fractie van het CDA vragen of het juist is dat de invoering
van het lex silencio positivo beginsel eenvoudigweg voortvloeit uit artikel
13, lid 4 van de Dienstenrichtlijn.
De leden van de fractie van de PvdA lezen dat de lex silencio positivo van
toepassing wordt verklaard op wettelijke voorschriften die in bijlage III van
onderhavig wetsvoorstel zijn opgenomen. Volgens dit wetsvoorstel wordt
de lex silencio positivo nu nog alleen van toepassing verklaard voor
aanlegvergunningen (artikel 3.16 Wro). Kan concreet worden aangegeven
welke versnelling van procedures en realisering van projecten wordt
verwacht door toepassing van de lex silencio positivo in dit geval? Betekent het niet binnen de wettelijke beslistermijn verlenen van een aanlegvergunning dat bijvoorbeeld het risico bestaat dat bodembewerkingen op
terreinen met archeologische waarde worden toegestaan indien na
verloop van de wettelijke beslistermijn de vergunning van rechtswege
wordt verleend? Gaat de toepassing van de lex silencio positivo dan niet
voorbij aan de bescherming van dit belang en mogelijk andere belangen?
Wordt hiermee voorbij gegaan aan de verplichtingen die voortvloeien uit
het Verdrag van Valletta? Zo ja, welke? Hoe verhoudt de lex silencio positivo zich tot het voorzorgsbeginsel en het zorgvuldig beoordelen van
effecten met name op natuur en het voorkomen van aantasting daarvan?
Hoe en wanneer wordt bij een aanlegvergunning beoordeeld of ook een
vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 noodzakelijk
is? Bestaat het risico dat op enig moment de verplichting ontstaat om een
eenmaal aangelegd object alsnog te verwijderen?
De lex silencio positivo is nu nog alleen van toepassing op aanlegvergunningen, maar zou kunnen worden uitgebreid. Indien dit wordt
overwogen zijn de leden van de fractie van de PvdA van mening dat hierin
een rol voor de Staten-Generaal is weggelegd. Kan de regering aangeven
op welke andere vergunningen de lex silencio positivo mogelijk ook wordt
toegepast? Op welke termijn wordt bijlage III aangevuld?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de lex
silencio positivo overheden stimuleert om binnen de gestelde termijn te
antwoorden. Het is volgens genoemde leden in die zin alleen een stok
achter de deur maar leidt op zichzelf niet tot versnelling. Volgens de leden
van de fractie van de ChristenUnie moet bij het toepassen daarvan
daarom zorgvuldig worden afgewogen of andere belangen niet onnodig
kunnen worden geschaad. Genoemde leden vragen of dit bij de aanlegvergunning het geval is. Aanlegvergunningenstelsels zijn immers ingesteld om kwetsbare belangen, zoals die van gebieden met landschappelijke en cultuurhistorische waarde, te beschermen. Genoemde leden
vragen daarom of er ook andere mogelijkheden zijn om te bewerkstelligen
dat overheden binnen de gestelde termijn antwoorden, zonder dat een
vergunning conform lex silencio positivo van rechtswege wordt verleend,
zonder publicatie van het besluit en zonder motivering. Ook vragen
genoemde leden in hoeverre het lex silencio positivo beginsel verplicht is
conform de Dienstenrichtlijn.
De leden van de fractie van de ChristenUnie begrijpen dat met de Nota
van Wijziging wordt voorgesteld dat voor de datum van inwerkingtreding
van een vergunning volgens artikel 1.12 de regeling uit de Wet ruimtelijke
ordening voor de aanlegvergunning prevaleert, juist omdat het gebruik
van de aanlegvergunning kan leiden tot onomkeerbare gevolgen voor
landschappelijke waarden. Hiermee wordt de vergunning pas na zeven
weken van kracht, in plaats van de kortere periode uit de Algemene wet
bestuursrecht. De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden dit een
verbetering ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel. Zij constateren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

39

dat met de opschortende termijn de inspecteur, de betrokken rijksdienst
en (andere) belanghebbenden de kans wordt gegeven om bezwaar te
maken zonder dat er sprake kan zijn van een fait accompli. Zij vragen
echter in hoeverre deze belanghebbenden op de hoogte kunnen zijn van
de stilzwijgend afgegeven vergunning en welke mogelijkheden voor
bezwaar en het intrekken van de vergunning er op dat moment nog zijn.
De leden van de fractie van GroenLinks delen de bezwaren die de Raad
van State heeft uitgesproken tegen de lex silencio positivo, zoals geregeld
in artikel 1.12. Het belangrijkste bezwaar is dat de eventuele negatieve
consequenties van het «afstraffen» van een gebrek aan voortvarendheid
bij een bestuursorgaan rond de aanleg van (bijvoorbeeld) een weg niet bij
het nalatige bestuursorgaan zelf terecht komen, maar elders. Bijvoorbeeld
bij omwonenden, die zelf geen invloed hebben op het handelen van dat
bestuursorgaan. Dat vinden deze leden onrechtvaardig: aanlegvergunningenstelsels worden juist ingesteld om kwetsbare belangen te
beschermen. Het geeft wat de leden van de fractie van GroenLinks betreft
dus geen pas om de gevolgen van eventuele vertraging neer te laten
komen op die te beschermen belangen.
Naast de meer principiële bezwaren wijst de Raad van State op het feit dat
de voorgestelde procedure, waarbij een besluit niet zorgvuldig is voorbereid, niet op schrift is gesteld en dus ook niet bekend wordt gemaakt, met
zich meebrengt dat onduidelijk blijft wanneer de termijn voor bezwaar en
beroep begint. Dat kan leiden tot rechtsongelijkheid. De leden van de
fractie van GroenLinks vragen hoe de regering dat probleem denkt op te
lossen.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering stelt dat het voor
de hand ligt dat de bevoegdheid om bij Algemene Maatregel van Bestuur
wettelijke voorschriften aan bijlage 3 toe te voegen alleen wordt gebruikt
voor die wettelijke voorschriften die van belang zijn voor projecten die
onder de werking van de wet vallen. Wanneer deze leden het advies van
de Raad van State goed lezen, is juist de mogelijkheid dat op grond van
artikel 1.2 tal van projecten toegevoegd kunnen worden aan de bijlagen
van deze wet, het belangrijkste bezwaar. De redering is dan dat een
project eerst kan worden toegevoegd en dat er vervolgens ook nog wordt
besloten om de lex silentio positivo van toepassing te verklaren. In feite
ligt het wettelijke systeem hierdoor helemaal open, zonder dat de StatenGeneraal of medeoverheden hier nog zeggenschap over hebben. Zou de
regering hier nog nader op in kunnen gaan?
3.1 Ontwikkelingsgebieden
De leden van de CDA-fractie waarderen het dat het advies van de VROMraad «Dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid» al zo snel na publicatie
tot wetgeving leidt. Zij vragen hierbij wel helder aan te geven welke
verschillen er bestaan tussen het advies van de VROM-raad en het voorstel voor ontwikkelingsgebieden. Ook zouden zij graag een toelichting zien
op de keuze om de ontwikkelingsgebieden door de regering te laten
aanwijzen, in plaats van door lokale of regionale overheden, wat meer
voor de hand ligt gezien de decentrale systematiek van de ruimtelijke
ordening.
Wat is de reactie van de regering, zo vragen de leden van de CDA-fractie,
op de zienswijze van professor mr. N. Koeman, zoals hieronder geciteerd,
op het voorstel voor ontwikkelingsgebieden en hoe reageert zij op de
hierin gedane voorstellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

40

«Het voorstel om te komen tot een wettelijke regeling m.b.t. ontwikkelingsgebieden waarin ruimtelijke ontwikkelingen en maatregelen tot
behoud of verbetering van de milieukwaliteit zijn opgenomen en tegelijkertijd worden vastgelegd, stemt in hoofdlijnen overeen met de voorstellen zoals gedaan in het recente VROM-raad-advies (juli 2009) getiteld
«Dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid; ontwikkelen door herschikken». Ook de VROM-raad is van mening dat het mogelijk is bij een
gebiedsgerichte benadering nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen te faciliteren onder het gelijktijdig vastleggen van een maatregelenpakket. In
beginsel blijven daarbij de geldende milieunormen intact en wordt dus
geen afbreuk gedaan aan de milieukwaliteit. De aanpak zoals die voor de
luchtkwaliteit is gekozen met het NSL (Nationaal Samenwerkingsprogramma Lucht) wordt daarmee verbreed naar andere milieucomponenten
en voor een concreet gebied toegepast.
De VROM-raad heeft voorgesteld te komen tot een experimenteerartikel in
de Wet op de ruimtelijke ordening (Wro) voor de hier bedoelde ontwikkelingsplannen. Het wetsvoorstel wil ook een experimenteerartikel, doch
brengt dat niet onder in de Wro, maar in de Crisis- en herstelwet. Dat
verschil is op zichzelf nog niet zo principieel. Wel principieel is de vraag of
het gebiedsontwikkelingsplan als bedoeld in art. 2.3. een nieuwe planfiguur buiten de Wro wordt dan wel aansluit bij een bestaande planfiguur.
Het wetsvoorstel gaat uit van een eigen,nieuwe planfiguur, die vaak weer
moet worden vertaald in een bestemmingsplan of beheersverordening
(art 2.3. lid 2). Die oplossing is weinig aantrekkelijk: in veel gevallen zal
sprake zijn van twee planprocedures ( eerst een gebiedsontwikkelingsplan
en vervolgens een bestemmingsplan) ieder met de eigen beroepsprocedure bij de Raad van State.
Beter lijkt het dan ook het gebiedsontwikkelingsplan deel te laten
uitmaken van het bestemmingsplan dan wel met een bestemmingsplan
gelijk te stellen. Er ontstaat dan een resultaat dat sterk lijkt op het
exploitatieplan dat in de nieuwe Wro onderdeel uitmaakt van het bestemmingsplan. Het gebiedsontwikkelingsplan bestaat dan enerzijds uit een
ruimtelijk plan waarin een ruimtelijke ontwikkeling is neergelegd en
anderzijds uit een maatregelenpakket, waarin de te treffen maatregelen
zijn vastgelegd.
Indien ervoor gekozen wordt geen nieuwe planfiguur tot stand te brengen
en het gebiedsontwikkelingsplan aan te merken als een bijzonder soort
bestemmingsplan (immers met maatregelenpakket) worden dubbele
procedures voorkomen. Dan ligt het ook voor de hand de regeling betreffende de ontwikkelingsgebieden onder te brengen in de Wet op de ruimtelijke ordening.»
En wat is de reactie van de regering, zo vragen de aan het woord zijnde
leden, op de zienswijze van eerder genoemde heer Nijmeijer, te weten:
De introductie van weer een nieuwe planvorm naast de in de Wro
bestaande planvormen verdient géén aanbeveling. Allerlei afstemmingsconstructies moeten dan (opnieuw) in het leven worden geroepen (art. 2.3
lid 2 Crisis- en herstelwet) die met de Wro nu juist zijn geschrapt wegens
gebrekkig functioneren. Ook de herintroductie van een soort beschrijving
in hoofdlijnen is niet wenselijk (art. 2.3 lid 3 onder e). De precieze reikwijdte van het milieuontwikkelingsplan wordt in art. 2.3 overigens niet
goed duidelijk (wat is bijv. een milieukwaliteitseis?). En wat is bijv. de
relatie met het exploitatieplan van art. 6.12 Wro?
De leden van de fractie van de PvdA hebben met interesse kennisgenomen van de wijze waarop het advies van de VROM-Raad is vertaald in
een wettelijke regeling voor het toestaan van tijdelijke milieuoverschrijdingen. De koppeling van verslechtering enerzijds aan verbetering anderzijds in de vorm van een milieuontwikkelingsplan wordt door de leden van
de fractie van de PvdA gewaardeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

41

Met de Nota van Wijziging is de termijn waarbinnen na vaststelling van
het plan alsnog wordt voldaan aan de bij of krachtens de wet gestelde
milieukwaliteitsnormen verlengd van tien naar vijftien jaar. In de ogen van
de leden van de fractie van de PvdA zou hierbij wel moeten gelden dat de
ambitie realistisch in tien jaar gehaald zou moeten worden en uitstel met
nogmaals vijf jaar alleen bij uitzondering wordt toegestaan.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet mogelijk is het
besluit over een milieuontwikkelingsgebied gelijk te laten zijn aan een
bestemmingsplanwijziging of projectbesluit, waarbij het uitvoeringsprogramma met mitigerende maatregelen als appendix wordt meegenomen, om zo een aparte planfiguur te voorkómen.
In het voorstel van de commissie Elverding ten aanzien van de oplevertoets is er vanuit gegaan dat reserveringen zouden moeten worden opgenomen voor extra mitigerende maatregelen, voor het geval bij oplevering
zou blijken dat de normen niet gehaald blijken te worden. Is overwogen
deze voorwaarde ook op te nemen in het kader van het milieuontwikkelingsplan? Zo neen, waarom niet?
De leden van de fractie van de PvdA wijzen op de bestaande regeling stad
en milieu. Hierin is het mogelijk beargumenteerd af te wijken van een
aantal landelijk vastgestelde normen voor bijvoorbeeld geluid, als het
totale plan, eventueel op termijn, tot verbetering van het leefklimaat leidt.
Kan de regering uitleggen wat de meerwaarde van de milieuontwikkelingszones is ten opzichte van hetgeen reeds mogelijk is op grond van de
Interimwet Stad en Milieu?
Om onduidelijkheid te voorkomen vragen de leden van de fractie van de
PvdA de regering een voorziening te treffen voor het betrekken van de
beide Kamers der Staten-Generaal bij het vaststellen van de Algemene
Maatregel van Bestuur waarmee een gebied wordt aangewezen als
ontwikkelingsgebied.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet zinvol zou zijn in
artikel 2.3 een verband te leggen met het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. De problemen op lokaal niveau met luchtkwaliteit zijn immers vaak dezelfde als waarvoor middels het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit een oplossing is gevonden.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe gehandeld wordt indien
met een in het gebiedsontwikkelingsplan opgenomen maatregel, waarvoor de rijksoverheid verantwoordelijk is, bijvoorbeeld Anders Betalen
voor Mobiliteit, niet de in het plan opgenomen doelen worden bereikt,
waardoor de milieuambities voor het gebied niet worden bereikt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie begrijpen dat met het experimenteel aanwijzen van ontwikkelingsgebieden een aanpak vergelijkbaar
met de aanpak in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit mogelijk wordt ten aanzien van de milieugebruiksruimte in
een groter gebied. Genoemde leden constateren echter dat het bij het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit draait om het verbeteren van de luchtkwaliteit door generieke en plaatsspecifieke maatregelen terwijl de maatregelen binnen ontwikkelingsgebieden meer gericht
lijken te zijn op saldering en het opvullen van milieugebruiksruimte.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke waarborgen het
voorgestelde experiment biedt op een snelle verbetering van de milieukwaliteit in de aan te wijzen ontwikkelingsgebieden. Zij vragen of het
milieuprobleem hiermee niet te veel naar de toekomst wordt verplaatst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

42

Zijn de extra maatregelen voor bedrijven echt afdwingbaar, zo vragen de
leden van de fractie van de ChristenUnie. Aan de andere kant vragen zij of
de voorgestelde regels voldoende rechtszekerheid bieden voor bedrijven
in een ontwikkelingsgebied. Deze leden vragen tevens hoe groot de
afwijkingsruimte is gezien de Europese milieuregels. Deelt de regering de
mening dat deze ruimte zeer beperkt is? Voorts vragen deze leden hoe
moet worden omgegaan met compensatie die buiten het plangebied van
het ontwikkelingsplan is gelegen. Ook hebben deze leden de indruk dat de
reikwijdte van lid 6 van dit artikel erg ruim is. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vragen daarom dit nader te motiveren.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of regels aangaande
de rapportage van de voortgang aan de gemeenteraad en aan de minister
van VROM van toegevoegde waarde zouden kunnen zijn.
Ook vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie of tijdelijke normoverschrijding al toegestaan is als de aanpak c.q. het openbreken van
bestaande vergunningen nog niet onherroepelijk is geworden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie trekken ten aanzien van het
omgaan met milieugebruiksruimte een parallel met de gekozen aanpak
voor de lange termijn op Schiphol waarbij een 50–50 verdeling is gehanteerd voor het gebruik van de te behalen milieuwinst. Zij geven in overweging om een dergelijke aanpak ook toe te passen in ontwikkelingsgebieden zodat er een win-win situatie ontstaat voor zowel de beoogde
ruimtelijke- en economische ontwikkelingen en het milieu.
Voorts geven de leden van de fractie van de ChristenUnie in overweging
om ontwikkelingsgebieden alleen mogelijk te maken binnen bestaand
stedelijk gebied en voor bestaande bedrijventerreinen en dus niet voor
nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de aanwijzing
van het ontwikkelingsgebied niet open staat voor beroep conform artikel
5.2. Deze leden begrijpen dit in het licht van het feit dat het gebiedsontwikkelingsplan wel voor beroep vatbaar is. Genoemde leden gaan er
echter vanuit dat het instellen van beroep tegen de aanwijzing geen
opschortende werking hoeft te hebben voor het opstellen van een
gebiedsontwikkelingsplan. Door reeds de aanwijzing vatbaar te maken
voor beroep wordt gezorgd dat reeds in een eerder stadium beoordeeld of
de aanwijzing op goede gronden is gebeurd waardoor verdere vertraging
bij een beroep op basis van het gebiedsontwikkelingsplan kan worden
voorkomen als het ten principale om de vraag gaat of een gebied wel
voldoet aan de criteria voor een ontwikkelingsgebied. Voorts wijzen deze
leden op de langjarige gevolgen van de aanwijzing van een ontwikkelingsgebied. De leden van de fractie van de ChristenUnie geven daarom in
overweging om de aanwijzing wel vatbaar te maken voor beroep.
Een gebiedsontwikkelingsplan kan worden gekoppeld aan een bestemmingsplan. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom
er niet voor is gekozen om dit in alle gevallen te doen door het deel te
laten uitmaken van het bestemmingsplan dan wel met een bestemmingsplan gelijk te stellen. Genoemde leden wijzen er in dit kader op dat een
verankering in een gelijktijdig te wijzigen bestemmingsplan en in het
exploitatieplan ook regel is bij het afwijkingsbesluit van de Interimwet
Stad en Milieu.
Deze leden constateren dat bij een gebiedsontwikkelingsplan beroep
mogelijk is conform afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht. Indien een
bestemmingsplan daar niet aan gekoppeld is dan gelden aparte proce-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

43

dures. Zij vragen of in dat geval niet onnodig er twee keer op basis van
twee verschillende procedures een inhoudelijke afweging van beroepsgronden moet worden gemaakt. Voorts wijzen deze leden er op dat door
het inroepen van een nieuwe planvorm allerlei afstemmingsconstructies
(opnieuw) in het leven moeten worden geroepen (artikel 2.3, tweede lid)
die met de Wet ruimtelijke ordening juist zijn geschrapt wegens gebrekkig
functioneren. Genoemde leden vragen of de regering verwacht dat deze
afstemmingsconstructies in het geval van het gebiedsontwikkelingsplan
wel afdoende zullen werken. Deze leden vragen ook wat de precieze reikwijdte is van het gebiedsontwikkelingsplan en welke milieukwaliteitseisen
daarbij worden betrokken. Voorts vragen de leden van de fractie van de
ChristenUnie naar de relatie met het exploitatieplan van artikel 6.12 van
de Wet ruimtelijke ordening.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat de aanpak met
ontwikkelingsgebieden betekent voor de uitleg van het ruimtelijke
ordeningsbegrip «goede ruimtelijke ordening» waarin ook leefbaarheidaspecten zitten. Wordt beoogd dat er in ontwikkelingsgebieden ook wordt
gestreefd naar een «gemiddeld» goede ruimtelijke ordening of geldt de
middeling alleen voor milieuaspecten en moet sowieso worden voldaan
aan het genoemde ruimtelijke ordeningsbegrip?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat bij afwijking
op grond van de Interimwet Stad en Milieu ministeriele toestemming
nodig is met marginale toetsing. Zij vragen waarom hiervoor niet gekozen
is bij tijdelijke normoverschrijding in een ontwikkelingsgebied.
Bij Nota van Wijziging zijn de tijdelijke verruimingen en afwijkingen van
het bestuursprocesrecht (afdeling 2 hoofdstuk 1) ook van toepassing
verklaard voor gebiedsontwikkelingsplannen/ ontwikkelingsgebieden uit
hoofdstuk 2. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat dit
betekent voor het relativiteitsbeginsel uit artikel 1.9 voor ontwikkelingsgebieden. Deelt de regering de mening dat een belanghebbende bij een
project in een ontwikkelingsgebied gezien de beoogde saldering ook
voldoet aan het criterium van artikel 1.9 voor andere plannen en projecten
in het ontwikkelingsgebied?
Bij Nota van Wijziging wordt ruimte gecreëerd aan het einde van de planperiode om deze eenmalig met vijf jaar te verlengen. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen om een nadere onderbouwing ten
aanzien van de vraag waarom nu al verwacht wordt dat een dergelijke
verlenging nodig zal zijn en welke situaties zich hiervoor kwalificeren. Ook
vragen deze leden hoe de verlenging van de looptijd zich verhoudt met de
beperkte ruimte binnen Europese milieuregels. Deze leden vragen welke
waarborgen er worden gesteld dat deze verlenging alleen wordt gebruikt
als dat noodzakelijk is en dat voorkomen wordt dat al op deze verlenging
wordt geanticipeerd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe er met ontwikkelingsgebieden wordt omgegaan als een ontwikkelingsgebied meerdere
gemeenten beslaat. Zij vragen hoe dan de besluitvorming wordt afgestemd tussen de betrokken gemeenteraden en colleges.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten hoe de regering het
begrip «goed uitgevoerde saldering» definieert. Deze leden willen ook
weten in hoeverre deze wijziging conform de Europese regels is. Voorziet
de regering in de toekomst, bij de uitvoering van de opgenomen
projecten, geen problemen op het gebied van milieuregelgeving?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

44

De leden van de fractie van de SP begrijpen dat het tijdelijk mogelijk
wordt om af te wijken van milieunormen. De onderbouwing hiervan – in
het licht van de milieuproblemen – ontgaat de leden van de SP-fractie
geheel. Het accepteren van extra geluidruimten voor perioden tot wel tien
jaar is voor deze leden ook onbegrijpelijk en komt de kwaliteit van het
bestuur niet ten goede.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben aarzelingen bij de aanpak
rond ontwikkelingsgebieden. In de eerste plaats is de looptijd erg ruim. Is
het echt de bedoeling dat een project in principe, gerekend vanaf 2014 tot
maximaal 2027 vrijgesteld kan worden van het halen van milieunormen?
Om te garanderen dat de bestaande milieugebruiksruimte niet helemaal
wordt opgevuld, maar de milieukwaliteit ook expliciet verbetert vragen
deze leden of de regering bereid is daartoe te waarborgen dat ontwikkelingsgebieden alleen in bestaand stedelijk gebied liggen, de aanwijzing
van ontwikkelingsgebieden voor beroep vatbaar is, de gebiedsontwikkelingsplannen worden verankerd in bestemmingsplannen, voor
tijdelijke normoverschrijdingen ministeriële toestemming nodig is, extra
door bedrijven te nemen maatregelen afdwingbaar zijn en de normoverschrijdingen maximaal vijf jaar duren.
Eén van de bijzondere voorzieningen die het wetsvoorstel bevat, is het
gebiedsontwikkelingsplan. De leden van de SGP-fractie vinden het positief
dat met een gebiedsontwikkelingsplan nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen
kunnen worden gefaciliteerd onder voorwaarde dat maatregelen ter
behoud of verbetering van de milieukwaliteit worden vastgelegd. Dit is in
lijn met het recente advies van de VROM-raad over dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid (juli jl.). De regering lijkt echter aan te sturen op een
nieuwe planfiguur die weer doorvertaald moet worden in een bestemmingsplan of een beheersverordening. Dan is er sprake van dubbele planprocedures, inclusief dubbele beroepsprocedures. Dat zal bevordering van
gebiedsontwikkeling in de weg staan. Wat vindt de regering van het voorstel om het gebiedsontwikkelingsplan deel uit te laten maken van het
bestemmingsplan en de Wet ruimtelijke ordening dienovereenkomstig
aan te passen?
De leden van de SGP-fractie waarderen als het positief dat de regering
inzet op versnelling van de uitvoering van (woning)bouwprojecten. De
bouwsector is relatief zwaar getroffen door de economische crisis en kan
een steuntje in de rug goed gebruiken. De leden willen hierbij echter wel
wijzen op de interferentie van de Crisis- en herstelwet met de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en de Nota van Wijziging. Bij Nota van
Wijziging wordt de bestaande koppeling tussen het projectbesluit en het
bestemmingsplan uit de Wet ruimtelijke ordening geschrapt. De
bestaande koppeling zorgde ervoor dat gemeenten terughoudend waren
met de inzet van het projectbesluit. Bouwprojecten werden hierdoor
vertraagd. De leden hebben al eerder op deze problematiek gewezen en
zijn blij dat de koppeling uit de Wet ruimtelijke ordening wordt gehaald.
De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht zal naar verwachting uiterlijk in juli 2010 in werking treden. Op grond van deze wet hoeven projectontwikkelaars en anderen nog maar één vergunning aan te vragen, de
omgevingsvergunning. Het projectbesluit zal in deze omgevingsvergunning opgenomen worden. Als de ontkoppeling tussen projectbesluit c.q. omgevingsvergunning en het bestemmingsplan doorgevoerd
wordt, zal de met de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht beoogde
stroomlijning en versnelling van bouwprocedures aan effectiviteit winnen.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af welke tijdswinst dan nog
geboekt kan worden met de voorgestelde bijzondere voorzieningen voor
versnelde uitvoering van bouwprojecten (Hoofdstuk 2, afdeling 6).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

45

3.2 Innovatie
De leden van de fractie van de PvdA achten het toepassingsbereik van de
innovatieregeling erg ruim. Deze leden onderkennen dat het niet wenselijk
is de voorwaarden aan te scherpen, juist omdat van innovaties van te
voren geen voorspelling kan worden gemaakt, en deze juist vaak buiten
de bestaande kaders vallen. Deze leden vragen de regering wel om de
effecten van innovatieve projecten zichtbaar te maken en stellen voor een
monitoringverplichting op te nemen.
Om onduidelijkheid te voorkomen vragen de leden van de fractie van de
PvdA de regering om de Algemene Maatregel van Bestuur waarmee de
experimenten worden benoemd, bij de beide Kamers der Staten-Generaal
voor te hangen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat met het voorgestelde artikel 2.4 bij experiment kan worden afgeweken van bij of krachtens meerdere wetten bepaalde regels. Deze leden vragen hoe en door
wie wordt getoetst of de ontwikkelingen die hiermee mogelijk worden
gemaakt daadwerkelijk innovatief zijn en daadwerkelijk voldoen aan
milieukwaliteitsnormen en geen schadelijke milieugevolgen hebben
conform lid 2.
De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat de uiteenzetting in de
Memorie van Toelichting over innovatie erg kort en algemeen is. Op welke
innoverende praktijken doelt de regering wanneer zij refereert aan tijdelijke experimenten waarbij innovatie, crisisbestrijding en bevordering van
duurzaamheid hand in hand gaan?
3.4 Beperking belemmeringen radarzonering voor windturbines
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre het probleem met
radarverstoring niet al is opgelost door middel van het Besluit algemene
regels ruimtelijke ordening (Kamerstukken II 2008/09, 31 500, nr. 15)?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat uit het Besluit
indieningsvereisten blijkt dat dermate gedetailleerde gegevens nodig zijn
voor de aanvraag van een bouwvergunning voor windturbines, dat voor
een aanvraag met marges geen plaats is. In de bouwpraktijk ontstaan wel
regelmatig knelpunten door afwijking van de aanvraag om een bouwvergunning. Genoemde leden vragen in hoeverre de huidige eisen aansluiten
bij de huidige bouwpraktijk. Zij vragen op welke gevolgen wordt gedoeld
dat marges niet voor elk type bouwwerk afzonderlijk zijn te regelen.
De leden van de fractie van GroenLinks zijn teleurgesteld over het feit dat
de regering de kans laat lopen de crisis aan te grijpen om een omslag te
bewerkstelligen in onze energievoorziening en Nederland weer voorloper
te laten worden in zonne- en windenergie. Waarom heeft de regering bij
haar wetsvoorstel geen gebruik heeft gemaakt van de gelegenheid om de
goede elementen uit het succesvolle Duitse systeem voor stimulering van
duurzame energie over te nemen en groene stroom te subsidiëren uit een
heffing op grijze stroom? Dit zou ook economisch gezien een zeer verstandige keuze zijn, die veel werk oplevert.
3.5 Energiebesparingsinvesteringen
Kan de regering, zo vragen de leden van de CDA-fractie, ingaan op de
kritiek van de Woonbond op artikel 2.7 van dit wetsvoorstel in relatie tot
het convenant Energiebesparing corporatiesector?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

46

De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van het
voornemen de 70% draagvlakregeling te laten vervallen bij het doen van
grootschalige energie-investeringen in woningen. Zoals de Raad van State
betoogt, is het maar in een klein percentage van de gevallen zo dat dit
criterium belemmerend werkt. In het merendeel van de gevallen wordt de
70% instemming van de huurders gehaald. De leden van de fractie van de
PvdA spreken de vrees uit dat het laten vervallen van het 70% criterium
leidt tot meer frictie tussen huurder en verhuurder en daarmee tot
averechtse effecten. Zij verwijzen daarbij ook naar de brief van de Woonbond d.d. 30 september 20091 die de Kamer heeft ontvangen, waarin de
Woonbond waarschuwt dat de maatregel juist averechts zal werken door
vervallen van draagvlak. De leden van de fractie van de PvdA geven de
regering in overweging dit onderdeel te laten vervallen.
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven de inzet van het
kabinet om te komen tot een ambitieus programma voor energiebesparing in huurwoningen. Zij constateren echter dat het voorstel om de 70%
draagvlakregeling te schrappen, niet wordt gesteund door zowel de
Woonbod als Aedes. De Woonbond stelt dat de 70% eis tot op heden geen
grote belemmering is geweest voor het uitvoeren van complexmatige
woningverbetering en dat het schrappen van deze eis ten koste kan gaan
van het draagvlak onder huurders voor energiebesparing. Woonbond en
Aedes pleiten er voor om in plaats daarvan een interventieteam van
Aedes en Woonbond in te schakelen als tijdens het proces dreigt dat de
70% instemming niet gehaald wordt. Genoemde leden vragen of de regering dit voorstel als een reëel alternatief ziet.

1

Brief van de Woonbond te Amsterdam d.d.
30 september 2009 inzake «Crisis- en herstelwet, afdeling 4, energiebesparingsinvesteringen in huurwoningen (artikel 2.7)»,
kenmerk V091426.

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben voorts de volgende vragen
over de uitwerking van het voorgestelde artikel:
– Deze leden constateren dat de huurder in dit voorstel 8 weken de tijd
heeft na ontvangst van het voorstel om bezwaar te maken. Zij constateren dat op dat moment het oordeel over de redelijkheid (goedkeuring
EIA, mate van overlast, lagere woonlasten, draagvlakmeting) nog
gevormd moet worden. Deze leden vragen daarom of hiermee de
juridische positie van huurders niet te veel geschaad wordt.
– Hoe hangt het voorstel samen met de bestaande procedures in het
geval er naast energiebesparing ook sprake is van gewone renovatiewerkzaamheden? Genoemde leden vermoeden dat – met twee
verschillende procedures waarvoor een termijn van acht weken geldt –
dit erg verwarrend kan zijn voor de huurders.
– Hoe moet de verhuurder aantonen dat de woonlasten werkelijk dalen?
Hoe kan de huurder beoordelen of de voorgestelde huurverhoging
lager is dan de gemiddelde geraamde besparing op de energielasten?
Wie maakt deze raming? Deelt de regering de mening dat met de
regels die de huurcommissie moet hanteren een huurverhoging mogelijk is die hoger is dan energiebesparing? Genoemde leden vragen hoe
de huurcommissie een voorstel tot toetsing van de huurverhoging na
een renovatie ex artikel 2.7 moet toetsen. Zij vragen ook hoe dit moet
in geval van een gecombineerde renovatie als hierboven omschreven.
Deze leden vragen of de regering bereid is nadere voorwaarden ter
zaken objectiviteit en professionaliteit aan deze raming te stellen.
– Welke garantie heeft de huurder dat de werkzaamheden niet langer
dan drie weken zullen duren? Genoemde leden constateren dat
renovatiewerkzaamheden meestal langer duren dan verwacht. Zij
vragen wat de gevolgen zijn voor de verhuurder en huurder als de
werkzaamheden veel langer duren dan drie weken. Zij vragen waarom
geen boeteclausule als voorwaarde is opgenomen.
– Is de verhuurder verplicht om in het schriftelijke voorstel de mogelijkheid van toetsing binnen acht weken op te nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

47

Tenslotte vragen de leden van de ChristenUnie-fractie om een vergelijking
met de procedures die gelden voor appartementscomplexen met één of
meerdere verenigingen van eigenaren. In hoeverre is daar sprake van
meer of minder soepelere procedures dan de huidige en voorgestelde
situatie van complexen met huurwoningen?
De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de regering heeft
afgezien van de mogelijkheid een bindende energienorm voor bestaande
en nieuwe woningen in het wetsvoorstel op te nemen. Juist in deze sector
gaan duurzaamheid en werkgelegenheid hand in hand, erkent ook de
Raad van State. Is de regering bereid alsnog een verplichte Energie Prestatie Coëfficiënt in het wetsvoorstel op te nemen?
De regering stelt wel voor de zogenaamde 70%-regeling, die een
minimum stelt aan het aantal huurders dat moet instemmen met een
renovatie in een complex, te schrappen. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen wat hiermee beoogd wordt, omdat uit onderzoek van
Cebeon uit februari 2008 al gebleken is dat deze regeling geen grote
belemmering is geweest voor het uitvoeren van woningverbetering. Voor
welk probleem vormt dit voorstel eigenlijk een oplossing? En is de regering niet bang dat de situatie juist onduidelijker en complexer wordt als
een simpele en redelijke norm wordt afgeschaft, waarmee elke huurder
die zich zou willen verzetten tegen een wooncomplexverbetering, zich
daar individueel tegen gaat verzetten?
3.7 Versnelde uitvoering woningbouwprojecten
De leden van de fractie van de PvdA onderkennen dat bouwprojecten veel
werkgelegenheid bieden. Deze leden vrezen dat in het kader van de
Crisisen herstelwet vooral bouwprojecten in het buitengebied zullen
worden opgevoerd, terwijl binnenstedelijk bouwen juist een impuls nodig
heeft. Deze leden willen de toepassing van afdeling 6 van hoofdstuk 2 van
het wetsvoorstel daarom beperken tot projecten binnen de bebouwde
contour, zoals opgenomen in de Nota Ruimte. Het zijn juist de binnenstedelijke projecten die ook het meest te maken hebben met ingewikkelde
procedures vanwege de complexiteit van de projecten. In het buitengebied speelt dit minder. Daarnaast willen de leden van de fractie van de
PvdA de zorgvuldigheid niet opofferen gezien het belang dat zij hechten
aan behoud van de openheid van het landschap en de landschappelijke en
natuurwaarden.
In het projectuitvoeringsbesluit moet rekening worden gehouden met alle
betrokken belangen die gemoeid zijn met alle wettelijke voorschriften
krachtens welke normaal gesproken een vergunning, ontheffing, vrijstelling of enig ander besluit is vereist, zoals een kapvergunning, bouwvergunning et cetera. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat van tevoren alle te
verlenen «vergunningen» te overzien zijn. Hoe moet een gemeente
omgaan met een niet voorziene extra activiteit, bijvoorbeeld extra grondverzet, als de noodzaak daartoe zich tijdens het project openbaart?
Met het projectuitvoeringsbesluit wordt de besluitvorming rond
woningbouwprojecten in één hand gelegd waarbij bestaande wetten en
regels buiten werking worden gesteld. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vragen hoe de gemeente dit allemaal kan overzien en beoordelen vanuit de specifieke kaders van de betreffende vergunningstelsels.
Hoe ziet de regering het voor zich dat kennis en coördinatieproblemen
voorkomen worden zodat daardoor juridisch kwetsbare besluiten worden
voorkomen? Genoemde leden vragen waarom er geen gebruik wordt
gemaakt van de reeds bestaande coördinatieregeling uit de Wet ruimtelijke ordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

48

De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de regeling
voor alle woningbouwprojecten van de aangegeven omvang kan worden
ingezet, ongeacht of er een relatie is met de economische crisis. Zij vragen
waarom er niet is gekozen voor een beperking van het toepassingsbereik
gerelateerd aan de doelstellingen van dit wetsvoorstel. Zij vragen in dit
kader welke eisen aan de motiveringsplicht zijn verbonden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de afdeling
bestuursrechtspraak binnen vier maanden na afloop van de beroepstermijn moet beslissen, waar elders zes maanden geldt. Genoemde leden
vragen of deze termijn voldoende is voor een zorgvuldige uitspraak.
Bij nota van wijziging is de versnelde uitvoering van woningbouwprojecten verruimd tot combinaties van woningbouw met andere soorten
bouwprojecten zoals winkelcentra, zorginstellingen etc. Tevens wordt de
mogelijkheid geboden om bij Algemene Maatregel van Bestuur deze
afdeling ook van toepassing te verklaren op categorieën projecten met
een maatschappelijke betekenis. De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat een definitie van maatschappelijke betekenis hierbij
ontbreekt. Wel worden enkele voorbeelden gegeven. Deze leden vragen
waarom niet gekozen is voor een meer exacte afbakening van deze categorieën in de wet zoals ook is gedaan met woningbouwprojecten in lid 1 a
in de wet. Deze leden geven in overweging om hier een voorhangprocedure toe te passen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat bij het
aanwijzen van dergelijke categorieën andere projecten erop zal worden
gelet dat de toepasselijke drempels inzake luchtkwaliteit niet worden
overschreden. Deze leden vragen of dit wel op categorieniveau kan
worden bepaald. Zij vragen of dit niet projectafhankelijk is en hoe daarom
kan worden geborgd dat deze drempels niet worden overschreden.
Bij nota van wijziging zijn de tijdelijke verruimingen en afwijkingen van
het bestuursprocesrecht (afdeling 2 hoofdstuk 1) ook van toepassing
verklaard op projectuitvoeringsbesluiten. De leden van de fractie van de
ChristenUnie constateren dat hiermee de verplichte advisering door de
Commissie voor de milieueffectrapportage en het verplichte alternatievenonderzoek buiten toepassing worden verklaard. Deze leden vragen in
hoeverre dit voor de categorieën andere projecten van maatschappelijke
betekenis in overeenstemming is met Europese mer-wetgeving. Deze
leden constateren dat de toelichting bij de nota van wijziging hierover
stelt, dat bij het aanwijzen van dergelijke categorieën andere projecten,
erop zal worden gelet dat de toepasselijke drempels inzake de milieueffectrapportage niet worden overschreden. Zij vragen of dit op categorieniveau kan worden bepaald. Of is het zo dat voor elk project uit deze categorieën eerst moet worden afgewogen hoe dit «project» in Europees licht
moet worden beschouwd? De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen voor de in de toelichting genoemde voorbeelden (zorginstellingen,
ziekenhuizen en dergelijke) aan te geven of hier sprake is of kan zijn van
een plicht tot opstellen van alternatieven voor de MER.
In artikel 2.9 lid 3 uit de nota van wijziging wordt de afdeling buiten
toepassing verklaard binnen bepaalde zones langs infrastructuur, gezien
de nog tot stand te komen afspraken over de basisnetten. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vinden dit een goede keuze. Wel vragen deze
leden waarom bij wegen een zone van 100 meter wordt aangehouden,
gemeten vanuit de as van de weg, en bij spoor 30 meter wordt gemeten
vanuit het hart van het buitenste spoor. Deze leden wijzen er op dat bij
drukke verkeersknooppunten met parallelstructuren het meten vanuit de
as van de weg wel eens ongewenste effecten zou kunnen hebben. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

49

vragen daarom waarom bij wegen niet ook vanaf de buitenste rijbaan
wordt gemeten?
Bij nota van wijziging zijn enkele aanscherpingen toegevoegd voor
projectuitvoeringsbesluiten die betrekking hebben op archeologische
monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen hoe deze extra bevoegdheden zich
verhouden tot de bevoegdheden van de minister van OCW die gelden in
de huidige wetgeving. Deze leden constateren namelijk dat de minister
van OCW in het voorgestelde artikel alleen een adviserende rol krijgt bij
rijksmonumenten en alleen wordt geïnformeerd over beschermde stadsen dorspgezichten. Klopt de conclusie van de leden van de fractie van de
ChristenUnie dat deze minister dus niet een projectuitvoeringsbesluit op
deze gebieden kan blokkeren?
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welk probleem de regering
beoogt op te lossen met het vergemakkelijken van de ontwikkeling van
nieuwe woningbouwlocaties. Immers: door de economische recessie
neemt de vraag naar woningen af, waardoor zelfs geplande projecten in
gevaar komen, een ander probleem dat met de aanpak van de regering
niet direct aangepakt wordt.
De leden van de fractie van GroenLinks maken zich wel degelijk zorgen
over de voortgang van de verstedelijkingsopgave. Dat is echter niet zozeer
een kwestie van de afwezigheid van locaties, maar de afwezigheid van
geld. Daar zijn echter niet zozeer wetswijzigingen voor nodig, maar vooral
geld voor nodig. Welke initiatieven onderneemt het kabinet nog op dat
vlak?
De leden van de fractie van GroenLinks zijn benieuwd waarom de regering bij haar ambitie om woningbouwprojecten versneld uitgevoerd te
krijgen, geen vertrouwen heeft in de coördinatieregeling in de Wet ruimtelijke ordening, waarmee nog nauwelijks ervaring is opgedaan. Deze regeling biedt volgens de leden een betere garantie tegen slordige en juridisch
kwetsbare besluiten.
Artikel 2.18–2.23: Versnelde uitvoering lokale projecten met
nationale betekenis
Bij Nota van Wijziging is afdeling 7 toegevoegd aangaande de versnelde
uitvoering van lokale projecten met nationale betekenis. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen op welke termijn de regering deze
projecten zal selecteren en of het zo is dat er gezien het experimentele
karakter eenmalig een selectie zal plaatsvinden. Gezien het experimentele
karakter pleiten deze leden voor het aantal te kiezen projecten beperkt te
houden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het een goed
uitgangspunt dat in een vroeg stadium wordt gewerkt aan bestuurlijk
committment dat uitmondt in een politiek breed gedragen principebesluit
en herkennen hierin de aanpak zoals de Commissie Elverding die voorstelt. Hierbij passen ook de gevraagde aanvullende voorzieningen in de
structuurvisie. Wel missen deze leden een brede afweging van alternatieven wat kan bijdragen aan het draagvlak voor het voorkeursbesluit.
Deze leden vragen daarom waarom dit aspect van de aanpak, zoals de
Commissie Elverding die voorstelt, niet is meegenomen.
Artikel 2.22 biedt de mogelijkheid om bepalingen die al dan niet krachtens
de wet, bij of krachtens een gemeentelijke verordening zijn gesteld, om
dringende reden buiten toepassing te verklaren indien deze bij het nemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

50

en uitvoeren van besluiten voor deze projecten onevenredig belemmerend werken. De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben de
indruk dat er in combinatie met afdeling 6 wel erg ruime afwijkingsmogelijkheden worden geboden. Deze leden vragen daarom of het mogelijk is
de bepalingen, die buiten toepassing kunnen worden verklaard, nader te
specificeren. Voorts vragen deze leden om concrete voorbeelden van
bepalingen waarop dit betrekking zou kunnen hebben en om een nadere
uitwerking van wat dringende redenen kunnen zijn voor het toepassen
van dit artikel. Deze leden vragen of deze regeling niet oproept tot
discussie over de dringendheid en daarmee tot extra beroepsprocedures.
Voorts vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie hoe deze ruime
regeling zich verhoudt tot Europese (milieu) regelgeving.
4.1 Provinciale coördinatie voor windenergie
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom de toepassing van de
Rijksprojectenprocedure beperkt wordt tot hoogspanningsnetten van
220/500 kV en hoger en hogedruknetten van 40 bar en hoger? Waarom is
de Rijksprojectenprocedure niet van toepassing op de (ruimtelijke inpassing van) alle activiteiten van TenneT en Gasunie Transport? Is het juist
dat de regering al langer had beoogd de bepalingen uit de voorgestelde
artikelen 3.2 en 3.3 in te voeren?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een nadere onderbouwing van de keuze om de provinciale coördinatieregeling van toepassing
te laten zijn op windenergieprojecten tussen 10MW en 100MW. Waarom is
voor deze marge gekozen? Waarom acht de regering het van belang dat
de rijkscoördinatieregeling in werking treedt vanaf 100MW? Hoe krijgt de
serieschakeling van procedures vorm en hoe wordt dit inzichtelijk?
4.2 Interimwet stad-en-milieubenadering
De leden van de fractie van de PvdA zien in de Interimwet stad-enmilieubenadering een goed instrument om gemotiveerd af te kunnen
wijken van bepaalde milieunormen. Deze leden vragen of de wet wel
(goed) gebruikt wordt; de indruk bestaat dat de toepassing van de bepalingen uit deze interimwet minimaal is. Deze leden vragen of de regering
deze indruk ook heeft en zo ja, of dit verholpen kan worden, bijvoorbeeld
door gemeenten begeleiding te bieden bij de uitvoering, zoals gebeurd is
bij de eerste experimentele toepassing van deze wet?
4.3 Natura 2000
De problemen met de Natuurbeschermingswet 1998 in relatie tot de
(aangewezen) Natura 2000 gebieden zijn erg groot. De leden van de
CDA-fractie zijn dan ook op zich ingenomen met de grote aandacht die de
regering geeft aan de oplossing van de problemen. Wordt het wetsvoorstel op dit punt door de regering gezien als een vertaling van de zogenaamde «rek en ruimtebrief» van de minister van LNV van 29 juni 2009
(31 700 XIV, nr. 160)? Belangrijk element van het voorstel is de introductie
van een ministeriële regeling waarin materieel een doorvertaling en
verdere uitwerking komt van de genoemde brief. De inhoud van deze
regeling is wat de leden van de CDA-fractie betreft dermate van belang,
zelfs cruciaal. De leden van de CDA-fractie vragen de regering of de
Kamer een concept van de ministeriële regeling, zoals genoemd in artikel
19kb, tegemoet kan zien. Heeft de regering overwogen om dit in de
formele wet op te nemen?
Als peildatum voor bestaand gebruik geldt het feitelijk gebruik op
7 december 2004, de datum waarop de Nederlandse Natura 2000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

51

gebieden bij de Europese Commissie zijn aangemeld. Hoe verhoudt die
datum zich tot het gegeven dat ook nadien nog aan tal van bedrijven
milieu- en bouwvergunningen zijn verleend zonder beoordeling in het
kader van de Natuurbeschermingswet, omdat dit in de periode tot aan het
van kracht worden van de gewijzigde Natuurbeschermingswet in veel
gevallen niet nodig was en hierover tot voor kort in talloze situaties op zijn
minst onduidelijkheid bestond? Wanneer daarbij ook in acht wordt
genomen dat het dikwijls moeilijk is vast te stellen wat het feitelijk gebruik
op die datumbijna 5 jaar geleden- omvatte, vragen deze leden of deze
projecten, zoals uitbreidingen van veehouderijbedrijven, alsnog voor
«legalisatie» in aanmerking kunnen komen.
De leden van de CDA-fractie zijn ingenomen met het principe van saldering. Kan de regering een reactie geven op de volgende zienswijze van de
leden van de CDA-leden op saldering? «De voorziening om activiteiten die
niet leiden tot een toename van stikstofemissie buiten de beoordeling van
een vergunningaanvraag te laten, doorbreekt de huidige impasse in
ontwikkeling. Bedrijfsontwikkeling wordt weer mogelijk. Dat is dringend
noodzakelijk niet alleen voor versterking van de structuur van het bedrijf
maar ook om te kunnen voldoen aan welzijn en milieueisen. Ontwikkeling
zorgt dan voor minder stikstofemissies. Uitbreiding van de veehouderij is
hierbij niet aan de orde door het stelstel van quota, dierrechten en de
mestregelgeving. Uitbreidende veehouderijbedrijven benutten quota en
dierrechten van stoppende bedrijven, door dieren te houden in moderne
stallen met lagere emissies per dier. Een voorbeeld is de toepassing van
emissiebeperkende luchtwassers».
Wordt, zo vragen deze leden zich af, in het wetsvoorstel en de Memorie
van Toelichting, voldoende duidelijk gemaakt wanneer sprake is van een
goed uitgevoerde saldering?
Saldering wordt uitdrukkelijk als belangrijk instrument toegestaan in de
Vogel en Habitatrichtlijn. Deze leden vragen zich af of de marges waarbinnen saldering mag plaatsvinden in dit voorstel ten volle worden benut.
Hoe wordt, in reactie op de kritiek van de Raad van State over dit voorstel,
het wetsvoorstel ingebed in een aanpak die met zekerheid resulteert in
een lagere stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden, volgens een zogenoemde programmatische aanpak zoals de adviesgroep Huys die heeft
voorgesteld? Die afgesproken dalende lijn kan in Noord-Brabant en
Limburg alleen met zekerheid behaald worden als de extra technische
maatregelen die in het plan zitten ook afgedwongen kunnen worden.
Deelt de regering de zienswijze van de leden van de CDA-fractie dat hier
sterke overeenkomsten bestaan met de uiteindelijke oplossing van de
juridische problematiek met luchtkwaliteitsnormen? Biedt een aanpak
vergelijkbaar met het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
een aantrekkelijk perspectief?
Het voorzorgsbeginsel vereist dat de hierdoor te bereiken afname wordt
onderbouwd, zodat een aanvullende juridische borging van de afspraken
in de Natuurbeschermingswet behulpzaam is om juridische risico’s te
beperken. Met betrekking tot de te nemen maatregelen in de beheerplannen zijn intussen concrete resultaten geboekt in Noord Brabant en
Limburg door de overeenstemming tussen partijen over een convenant
stikstof en Natura 2000. Waarom wordt dit maatschappelijk akkoord over
Natura 2000, zoals dat in Noord-Brabant en Limburg is gesloten, niet in
zijn geheel in de wet opgenomen?
Deelt de regering de volgende zienswijze van de CDA-fractie? Uit het
advies van de Raad van State en de rapportages van achtereenvolgens de
Taskforce Trojan (juni 2008) en de commissie Huys (juni 2009) blijkt een
opmerkelijk verschil in benadering van de stikstofproblematiek. In ons
land is de aanwezige stikstof (achtergronddepositie) voor een aantal
habitattypen hoger dan de ideale laboratoriumsituatie (kritische depositiewaarde). De Raad van State stelt zich op het standpunt dat in deze situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

52

iedere toename van stikstof, hoe gering ook bijvoorbeeld door een
bedrijfsuitbreiding, mogelijk significante gevolgen kan hebben en daarom
in beginsel niet vergunbaar is. De omgekeerde bewijslast in deze situaties
verplicht individuele aanvragers het tegendeel aan te tonen. Dit is praktisch onmogelijk. Daarbij moet in aanmerking worden genomen dat de
Raad van State op 1 april 2009 heeft geconcludeerd dat bestaande
bedrijven met een geldige milieuvergunning bij de beoordeling van de
Natuurbeschermingswet moeten worden gezien als een nieuw bedrijf.
Hierdoor zouden deze bedrijven volgens de wet een stikstoftoename
veroorzaken, terwijl dat feitelijk absoluut niet het geval is. Opmerkelijk is
dat de Raad van State in het advies stelt dat een afname van de stikstofdepositie nodig is tot het niveau van de kritische depositiewaarde. Zowel
de Taskforce Trojan als de adviesgroep Huys menen dat dit niet noodzakelijk is. Zij adviseren de kritische depositiewaarde te relativeren omdat de
Habitatrichtlijn vereist dat een samenstel van maatregelen wordt
genomen ter instandhouding van de te beschermen habitats. Het realiseren van de instandhoudingdoelen is niet hetzelfde als het realiseren van
de kritische depositiewaarde. De richtlijn vraagt om maatregelen in de
breedte, dus zowel ten aanzien van luchtkwaliteit als water. Ook gaat het
niet alleen om stikstofemissies. Ook andere tot verzuring leidende emissies, waaronder veroorzaakt door autoverkeer en industrie, moeten in de
aanpak worden betrokken. De agrarische sector heeft in de afgelopen
jaren veel bijgedragen aan vermindering van de stikstofemissies door
grote investeringen in onder meer emissiearme uitrijdmethoden en stalsystemen. De stikstofemissie is hierdoor in de afgelopen 20 jaar meer dan
gehalveerd. In de komende jaren zal een verdere reductie plaats vinden
als, naar verwachting komend jaar, de Europese NEC emissienormen 2020
worden vastgesteld. Dit zal resulteren in een aanscherping van onder
meer de normstelling in het Besluit huisvesting. Daarmee kan op landelijk
niveau invulling worden gegeven aan de noodzakelijke juridische borging.
Op gebiedsniveau zullen aanvullende afspraken in de beheerplannen
worden vastgelegd.
Is de regering met de leden van de CDA-fractie van mening dat de
Natuurbeschermingswet wellicht wat complexer wordt, maar dat deze
voor burgers/ondernemers een stuk gemakkelijker wordt, omdat bij
bestaand gebruik of gebruik dat strijdig zou kunnen zijn met de Vogel- en
Habitatrichtlijnen, de bewijslast bij de overheid komt te liggen en niet
meer bij ondernemers, zoals in de huidige situatie het geval is?
Agrarische bedrijven waarbij de stikstofuitstoot gelijk blijft of niet
toeneemt (via intern of extern salderen) hebben straks volgens deze leden
geen vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 meer
nodig. Volgens de leden van de CDA-fractie kunnen bedrijven, die wat
verder van de Natura 2000 gebieden liggen en bedrijven die de mogelijkheid hebben om techniek toe te passen, daarmee vooruit, wat een enorme
lastenverlichting oplevert en duidelijkheid schept. Deelt de regering deze
zienswijze?
Is het juist dat het opschuiven van voorgestelde aanpassingen aan de
Natuurbeschermingswet 1998 naar de integrale herziening van de natuurwetgeving, zoals door sommige maatschappelijke partijen wordt voorgesteld, tot een jarenlange vertraging kan leiden, waarop veehouders dan
zouden moeten wachten? Hoeveel veehouders zou dit treffen? Deelt de
regering de mening dat een integrale herziening een aanzienlijke vertraging zou opleveren?
De leden van de CDA-fractie geven de regering in overweging om het
wetsvoorstel nog op deze punten voor te leggen aan de leden van de
adviesgroep Huys met de vraag of met de voorgestelde wijzigingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

53

voldoende mate wordt aangesloten bij hun – breed gedragen – voorstellen («Meer dynamiek bij de uitvoering van nationale en Europese
natuurwetgeving», Adviesgroep Huys, 19 juni 2009, 31 700 XIV, nr. 160) De
leden van de fractie van de PvdA merken op dat de Raad van State wijst
op de diverse onvolkomenheden in de voorgestelde aanpassingen in de
Natuurbeschermingswet 1998, die niet voldoen aan de voorwaarden uit
de Vogel- en Habitatrichtlijnen. Deze leden vrezen voor vertraging op alle
andere onderdelen als deze voorstellen in de wet worden opgenomen.
Met de Raad van State zijn de leden van de fractie van de PvdA van
mening dat het beter is dit onderdeel uit de Crisis- en herstelwet te verwijderen als de onvolkomenheden niet gerepareerd worden.
De leden van de fractie van de PvdA zien het onderdeel van het wetsvoorstel dat ziet op een herziening van de Natuurbeschermingswet 1998 niet
als essentieel voor de versnelling van besluitvorming zoals beoogd met
dit wetsvoorstel. Mocht een aanpak op het terrein van de ammoniakproblematiek, die vergelijkbaar is met de aanpak in het kader van het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit, meer voeten in
aarde hebben, dan prefereren de leden van de fractie van de PvdA het uit
de Crisis- en herstelwet lichten van dit onderdeel en het doorvoeren van
de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet bij de integratie
van de natuurwetgeving die is voorzien in 2010.
In het advies van de adviesgroep Huys wordt een programmatische
aanpak voorgesteld, waarbij enerzijds depositieruimte wordt toegestaan,
terwijl aan de andere kant een programma van activiteiten wordt opgenomen waarin de effecten worden weggenomen, op termijn. De leden van
de fractie van de PvdA achten een dergelijke evenwichtige aanpak te
prefereren boven de eenzijdige aanpak die wordt voorgesteld. Zij vragen
waarom hiervoor niet gekozen is. De leden van de fractie van de PvdA
geven de voorkeur aan een aanpak die vergelijkbaar is met de aanpak in
het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
waarbij een pakket van emissieverlagende maatregelen juridisch wordt
verankerd, waarmee de uitbreiding van veehouderijen verantwoord kan
worden toegestaan, als er een verbeterplan ligt waarmee de gunstige
staat van instandhouding van de natuur binnen een realistische, maar
gelimiteerde termijn gehaald wordt.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de omkering van de
bewijslast zich verhoudt tot de plicht van de initiatiefnemer om door
middel van een passende beoordeling aan te tonen dat geen significante
effecten optreden.
In het voorstel wordt uitgegaan van 7 december 2004 als peildatum voor
bestaand gebruik. Sindsdien heeft echter ook een aantal bedrijven haar
bezigheden gestaakt, waardoor een natuurlijke daling is opgetreden. Alle
voorheen vergunde activiteiten weer toestaan, zou een toename betekenen van de emissie anno nu. Dit lijkt in strijd met de Vogel- en Habitatrichtlijnen, die geen verdere verslechtering toelaten. De leden van de
fractie van de PvdA stellen daarom voor de bestaande emissie als
uitgangspunt te nemen.
De vergunningplicht voor activiteiten die niet in het beheerplan zijn opgenomen vervalt. Behalve voor die activiteiten die een mogelijk significant
effect hebben. Onduidelijkheid zit in de huidige wetgeving ten aanzien van
bestaand gebruik. De fracties van de PVDA en de ChristenUnie hebben er
daarom op aangedrongen duidelijkheid te verschaffen omtrent welke
activiteiten wel vergunningplichtig zijn. Voor bodemberoerende visserij is
dit helder, maar ook voor uitbreiding van ammoniakemissies is dit noodzakelijk. Het is voor ondernemers van groot belang zekerheid hieromtrent
te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

54

De leden van de fractie van de PvdA vrezen dat het aantrekkelijk lijkt voor
bedrijven om nu buiten het beheerplan te blijven. Zo ontstaat er minder
zicht op cumulatie, en zijn die bedrijven straks nog steeds onderhevig aan
een individuele toetsing als zij bijvoorbeeld willen uitbreiden, waarbij wel
rekening moet worden gehouden met cumulatie. De leden van de fractie
van de PvdA achten dit onwenselijk en vragen de regering dit probleem te
ondervangen.
De leden van de fractie van de PvdA zien het beheerplan, zoals dat nu ook
wordt gemaakt voor alle Natura 2000-gebieden, als een goed instrument
om alle voorziene ontwikkelingen in een keer te bezien, waardoor ook de
cumulatieve effecten in beeld komen. De leden van de fractie van de PvdA
gaan er vanuit dat voor een beheerplan met activiteiten met mogelijk
significante effecten, natuurlijk een passende beoordeling moet worden
gemaakt. Ziet de regering dit ook zo?
De leden van de fractie van de PvdA vragen voor welk gebiedsniveau een
programmatische aanpak het meest geschikt is: het gebied, dus aansluitend bij het beheerplan, de provincie, of een verzameling van gebieden.
Zou in dit laatste geval niet één beheerplan kunnen worden gemaakt voor
bijvoorbeeld heel Noord-Limburg en Brabant, waarin dan tegelijkertijd de
mitigerende maatregelen worden opgenomen die ontwikkelingen weer
ruimte geven?
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af waarom de datum van
december 2004 gekozen is voor de bepaling van stikstofuitstoot. Was de
uitstoot in 2004 in en rond de voor ammoniak gevoelige gebieden in 2004
niet hoger dan in 2009? Hoe wordt voorkomen dat de in 2004 door middel
van een vergunning op grond van de Wet Milieubeheer verleende
ammoniakruimte, die inmiddels door bedrijfsstakingen is verdwenen,
opnieuw wordt opgevuld? De leden van de fractie van de PvdA zouden
willen voorkomen dat een verhoging van de ammoniakdepositie zou
worden toegestaan en daarmee een verslechtering optreedt in de Natura
2000 gebieden ten aanzien van het op termijn bereiken van de goede staat
van instandhouding.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe verzekerd is dat de
minister ook daadwerkelijk van zijn bevoegdheden gebruik zal maken om
een aanwijzing te geven indien bestaand gebruik, dat niet vergunningplichtig meer is, toch significante effecten blijkt te hebben. De leden van
de fractie van de PvdA vragen of het begrip «kan gebruik maken van zijn
bevoegdheden» niet vervangen zou moeten worden door «zal gebruik
maken van zijn bevoegdheden».
De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat de opname
van voorstellen tot wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 suggereert dat er een link is tussen de economische crisis en de voorgestelde
aanpassing van de Natuurbeschermingswet 1998. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen de regering nader in te gaan op deze relatie.
Kan de regering aangeven voor welke projecten en plannen de aanpassingen met name bedoeld zijn? Welke projecten, anders dan de uitbreiding of aanpassing van veebedrijven, liggen nu stil door problemen met
het verkrijgen van een vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998?
De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven de noodzaak
om snel tot een oplossing voor de problemen met vergunningverlening te
komen maar vragen of de Crisis- en herstelwet hiervoor de geëigende
weg is. Waarom is hiervoor gekozen, ook gelet op het feit dat de Natuurbeschermingswet 1998 nog geen jaar geleden is herzien om ontwikkelingen uit de praktijk in de wet te kunnen vertalen, en pas afgelopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

55

februari in werking is getreden en het feit dat in tussentijd ook een traject
is ingezet voor een integrale natuurwet, waarin ook de natuurbeschermingswet zal worden gevoegd?
Eén van de doelen van de Crisis- en herstelwet is vereenvoudiging van
regelgeving, zodat besluiten sneller genomen kunnen worden en vergunningen sneller verleend kunnen worden. De voorstellen voor wijziging van
de Natuurbeschermingswet 1998 lijken echter niet in dit streven te passen:
er is sprake van uitzondering op uitzondering en de regelgeving lijkt
eerder complexer te worden dan eenvoudiger. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vragen de regering daarom of besluiten uiteindelijk wel
sneller genomen kunnen worden, gelet op de toenemende mate van
complexiteit? Is in het opstellen rekening gehouden met de beschikbare
lokale kennis met betrekking tot oplossingsrichtingen voor de problemen
rondom vergunningverleningen en de beschikbare kennis capaciteit om
uitvoering te geven aan een herziene, ingewikkelder natuurbeschermingswet?
Met de wijzigingsvoorstellen van de Natuurbeschermingswet 1998 in
artikel 3.8 wordt door de regering sterk ingezet op het wettelijke spoor. De
leden van de fractie van de ChristenUnie hebben echter de indruk dat de
knelpunten zich juist ook voordoen op het bestuurlijke vlak. Immers, de
kritiek van de Raad van State bij recente uitspraken richtte zich sterk op
het feit dat bij vergunningverlening onvoldoende onderbouwd werd wat
de gevolgen voor de instandhoudingsdoelen waren van plannen en
projecten. Is de regering het met deze leden eens dat er veel winst te
behalen is door versterkte inzet op onderbouwing van vergunningverlening? Is hiermee niet meer en sneller tijdswinst te behalen dan
inzetten op ingewikkelde wetsherziening waarvan het de vraag is hoe het
in de praktijk uitpakt? Zeker nu de Raad van State erg kritisch is over de
inpasbaarheid van de voorstellen in het Europese kader. Op welke manier
wordt er ingezet op verbetering van de onderbouwing van vergunningverlening?
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
het feit dat voor nationale natuurmonumenten een andere behandeling
wordt voorgesteld dan voor Europese Natura 2000 gebieden. Kan de
regering aangeven wat hiervoor de reden is? Deden zich in de praktijk
problemen voor die deze wijziging rechtvaardigen? Kan de regering
ingaan op de veronderstelling van deze leden dat door deze scheiding de
complexiteit van de Natuurbeschermingswet 1998 en de vergunningverlening eerder toeneemt dan afneemt, omdat voor één gebied nu twee
verschillende regimes kunnen gelden?
Een van de belangrijke wijzigingsvoorstellen in art. 3.8 heeft betrekking op
het invoegen van projecten en handeling van nationaal belang in de
beheerplannen. De leden van de fractie van de ChristenUnie zien hiervoor
in de Memorie van Toelichting slechts een summiere motivatie en vragen
de regering daarom nader in te gaan op de achterliggende redenen voor
en gewenste effect van opname van plannen en handelingen van nationaal belang in de beheerplannen.
Bij het opstellen van de beheerplannen wordt van de plannen en
projecten, die ingevoegd worden, een zo concreet mogelijke inschatting
gemaakt van de effecten van de plannen, of het in het gebied past gelet
op de instandhoudingsdoelstellingen, en of het samen kan gaan met de
andere plannen, projecten en handelingen in het beheerplan. Voor veel
projecten en handelingen is het lastig om alle details te kennen en de
effecten in te schatten, zeker als het gaat om grote projecten zoals wegen,
spoorwegen of luchthavens. Genoemde leden vragen de regering of het
verplicht invoegen van dergelijke grote projecten in het beheerplan daar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

56

door juist niet vooral tijdverlies oplevert? Immers, een beheerplan kan pas
vastgesteld worden indien het coherent en adequaat is voor het, op
termijn, behalen van de instandhoudingsdoelen. Is de regering het met de
inschatting van deze leden eens dat juist verplichte opname van complexe
projecten dat proces complexer maakt? Weegt het voordeel van het niet
hoeven verkrijgen van een vergunning door opname in het beheerplan op
tegen de vertraging die op kan treden bij het opstellen en vaststellen van
het beheerplan?
Kan de regering, gelet hierop, een inschatting geven van de effecten van
verplichte opname van dergelijke grote projecten voor andere projecten
en handelingen in en rondom het gebied, zo vragen deze leden. Heeft de
regering zich er zeker van gesteld dat deze verplichting geen negatieve
effecten heeft op projecten en plannen van lokale ondernemers, doordat
bijvoorbeeld vertraging optreedt in het beheerplanproces of dat er door
opname van projecten van nationaal belang, lokale projecten en handelingen in de knel komen die anders doorgang konden vinden?
Ten slotte op dit punt: kan de verplichte opname van projecten of handelingen van nationaal belang ook betekenen dat beheerplannen tussentijds
moeten worden herzien in verband met nieuwe projecten die opgenomen
dienen te worden, zo vragen deze leden? En zo ja, is hierbij voldoende het
belang van lokale betrokkenen, zowel qua zekerheid over eigen plannen
en projecten als wel over benodigde tijdsbesteding, meegewogen, zo
vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie kunnen zich in principe
vinden in de gedachte dat bestaand gebruik, wat eigenlijk in het beheerplan had moeten staan maar daarin niet is terecht gekomen, vrij kan zijn
van de vergunningplicht. Zij hebben over de mogelijke gevolgen van deze
wijziging echter nog wel een aantal vragen. Allereerst vragen deze leden
de regering in te gaan op de beheerplanprocessen die nu gaande zijn en
op de opname van bestaand gebruik daarin.
Heeft de regering vanuit de opstellers van de beheerplannen of van
betrokkenen uit de verschillende Natura 2000-gebieden signalen
ontvangen waaruit de onmogelijkheid zou blijken van het volledig
opnemen van het bestaande gebruik in de betreffende regio? Kan de
regering aangeven om welke soorten bestaand gebruik het zou kunnen
gaan? Verdient het niet de voorkeur, gelet op de redering dat het gaat om
bestaand gebruik wat «vergeten» is in het beheerplanproces, om in het
wetsvoorstel toe te voegen dat het moet gaan om «abusievelijk niet
meegenomen en aantoonbaar bestaand gebruik», zo vragen de leden van
de fractie van de ChristenUnie.
Ook vragen deze leden de regering nader in te gaan op het risico van deze
wijziging van het beheerplanproces, gelet op het uitgangspunt dat
bestaand gebruik zoveel mogelijk moet worden opgenomen. Hoe wordt
verzekerd dat bestaand gebruik alsnog zoveel mogelijk in het beheerplan
wordt opgenomen? Er is immers geen nadelig effect voor betrokkenen als
bepaalde vormen van bestaand gebruik niet worden opgenomen? Hoe
wordt aan deze zorg tegemoet gekomen?
Deze leden vragen de regering ook in te gaan op het mogelijke negatieve
effect van deze wijziging op de werking van het beheerplan. Het beheerplan in de huidige vorm omvat een integraal pakket van maatregelen voor
het behalen van de instandhoudingsdoelen, juist omdat er inzicht is in alle
activiteiten en effecten hiervan. Kan het vergunningsvrij laten zijn van
bestaand gebruik buiten het beheerplan niet als effect hebben dat maatregelen onvoldoende zijn toegesneden op het feitelijke gebruik in en
rondom het Natura 2000 gebied, zo vragen zij.
Ten slotte op dit punt: kan de regering aangeven in hoeverre dit voorstel
bijdraagt aan de juridische zekerheid voor ondernemers? In eerste
instantie zal een ondernemer baat hebben bij deze regeling, omdat hij niet
het ingewikkelde en onzekere traject van vergunningverlening hoeft in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

57

gaan. Maar hoe lang duren deze baten, zo vragen deze leden? Immers,
van bestaand gebruik dat niet is opgenomen kan altijd gevraagd worden
of het geen significante gevolgen heeft. Dit in tegenstelling tot bestaand
gebruik dat wel is opgenomen in het beheerplan.
In artikel 3.8 onder D wordt tevens voorgesteld de aanschrijvingsbevoegdheid niet langer voor bestaand gebruik te laten gelden. De leden
van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering kan aangeven
wat hiervoor de reden is. Heeft de regering de indruk dat de aanschrijvingsbevoegdheid voor bestaand gebruik in de praktijk problemen op zou
leveren, en zo ja welke? Geeft de regering hiermee niet een instrument uit
handen waarmee maatregelen genomen zouden kunnen worden, mocht
onverhoopt blijken dat het bestaand gebruik toch negatieve effecten
heeft? Past het schrappen van deze aanschrijvingsbevoegheid wel in het
idee van de Habitatrichtlijn, namelijk dat er zekerheid moet zijn dat de
doelen, op termijn, gehaald worden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie begrijpen dat de regering
zoekt naar mogelijkheden om uit de onzekerheid en onduidelijkheid met
betrekking tot stikstof rondom Natura 2000 gebieden te komen. Deze
leden zijn met de regering van mening dat er meer ruimte zou moeten zijn
voor ontwikkelingen rondom Natura 2000 gebieden, maar wenst daarbij
wel aan te tekenen dat het aanwijzen van een Natura 2000 gebied als
zijnde een gebied met bijzondere soorten of habitat, ook beperkingen met
zich kan brengen en dat ontwikkelingen binnen het kader van de
instandhoudingsdoelen moeten plaatsvinden. Dat dit mogelijk is blijkt uit
het akkoord dat recent tot stand is gekomen in Noord-Brabant en
Limburg. Daarin worden beide belangen gediend: uitbreiding van
bedrijven rondom Natura 2000 gebieden lijkt onder voorwaarden goed
mogelijk, terwijl er een dalende lijn is van de stikstofdepositie. Wat deze
leden betreft is dat de juiste lijn, zeker omdat ontwikkeling van bedrijven
en het bouwen van nieuwe stallen met minder emissie, hierdoor bij kan
dragen aan de kwaliteit van een gebied. Redenerend vanuit dit evenwichtige akkoord, dat gedragen wordt door een groot aantal betrokkenen,
hebben deze leden een aantal vragen over het door de regering voorgestelde stikstofregime.
In het voorstel van de regering onder G blijft stikstofdepositie buiten de
beoordeling voor een vergunning indien duidelijk is dat de stikstofdepositie door de handeling niet toeneemt of toe zal nemen. Hoe wordt
met deze bepaling voorzien in een dalende lijn, die ook de regering nodig
acht (Memorie van Toelichting pag. 25) zo vragen de leden van de fractie
van de ChristenUnie. Brengt de wijze van salderen zoals voorgesteld niet
met zich dat vermindering van de emissie vanuit de ene activiteit of vanuit
generiek beleid, weer opgevuld wordt met uitbreiding bij de andere activiteit, waardoor afname van stikstofdepositie in feite nihil is? Is de gewenste
dalende lijn in stikstofdepositie in het voorstel niet te veel afhankelijk van
maatregelen buiten het wetsvoorstel, zoals generiek beleid? De leden van
de fractie van de ChristenUnie menen dat een dalende lijn eerder onder
handbereik is als slechts een uitzonderingspositie wordt gecreëerd voor
handelingen of projecten die een daling van stikstofdepositie bewerkstelligen, zeker wanneer het gaat om toekomstige projecten. Kan de regering
aangeven waarom niet gekozen is voor deze optie? Dat zou immers direct
in lijn zijn met de motie Koopmans/Van der Vlies (31 920, nr. 4) waarin
gevraagd wordt om maatregelen zodat bedrijfs- en projectontwikkelingen,
die per saldo het milieu verbeteren, mogelijk blijven.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering kan
aangeven wat de randvoorwaarden zijn voor de mogelijkheid om te
salderen? Is dit, gelet op artikel 6 derde lid van de Vogel- en Habitatrichtlijnen, beperkt per gebied en per soort, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

58

Deze leden vragen de regering ook in te gaan op de duidelijkheid en
rechtszekerheid van het voorstel voor een stikstofregime voor betrokken
ondernemers. Is het voor betrokkenen voldoende mogelijk om duidelijkheid te krijgen over het effect van een voorgenomen handeling op de
stikstofdepositie en de ruimte die er is om te salderen? En hebben zij,
gelet hierop, voldoende rechtszekerheid onder het voorgenomen stikstofregime? Wat is bijvoorbeeld het gevolg voor een ondernemer die een
nieuwe stal heeft laten bouwen, waarbij in de vergunningverlening de
stikstofdepositie buiten beschouwing is gelaten, en vervolgens blijkt toch
dat er een toename is? Voor wiens rekening zijn de gevolgen zoals in dit
geval bijvoorbeeld de noodzaak om de stal aan te passen? Brengt dit
voorstel niet met zich mee dat een ondernemer zich alsnog door middel
van grondig onderzoek moet verzekeren dat de handeling geen toename
van de stikstofdepositie met zich meebrengt? Is er in dat geval wel een
voordeel ten opzichte van het meewegen in de vergunningverlening,
waarvoor immers ook geldt dat slechts bij toename van de stikstofdepositie er een probleem ontstaat?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering ook nader
in te gaan op de uitzonderingspositie voor stikstof die door de voorstellen
gecreëerd wordt, gelet op de wens om juist een eenzijdige focus op
stikstofdepositie te voorkomen. Zorgt het voorstel onder G juist niet voor
meer aandacht voor de gevolgen van handelingen of projecten op de
stikstofdepositie, in plaats van een meer integrale beoordeling van de
effecten van projecten en plannen op de kwaliteit van een gebied, zoals de
Taskforce Trojan en adviesgroep Huys voorstelden?
Ten slotte op dit punt. De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben
aangegeven zich te kunnen vinden in de benadering zoals die is gekozen
in Noord-Brabant en Limburg. Biedt het voorgestelde ten aanzien van een
speciaal stikstofregime voldoende mogelijkheden om dit plan met bijbehorende maatregelen een dusdanige juridische basis te bieden dat de
uitvoering daarvan mogelijk is? Kan de regering aangeven of met de
voorstellen onder G het bevoegde gezag nog voldoende mogelijkheden
heeft om een plan, zoals het plan van Noord-Brabant en Limburg, uit te
voeren en op lokaal niveau ondernemers bij te sturen en aan te spreken
op de gewenste stikstofdepositie, zo vragen deze leden. De regering geeft
aan met voorrang onderzoek te verrichten naar de programmatische
aanpak zoals de adviesgroep Huys die schetste. Het heeft de voorkeur van
deze leden om voorstellen voor juridische verankering in samenhang te
bezien met de voorstellen in voorliggende wet, om zo te voorkomen dat
wijziging op wijziging plaatsvindt van de Natuurbeschermingswet 1998,
en te voorkomen dat wijzigingen in het voorliggende wetsvoorstel uitvoer
van de programmatische aanpak zoals voorzien door de adviesgroep
Huys, en uitgewerkt in Noord-Brabant en Limburg, belemmerd wordt.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de regering niet kiest
voor een structurele aanpassing en herziening van de Natuurbeschermingswet 1998.
De leden van de SP-fractie vragen welk effect er te verwachten is van het
vrijstellen van het bestaand gebruik van de vergunningplicht op grond
van de Natuurbeschermingswet 1998. Deze leden betwijfelen of dit wel
een effectieve maatregel is.
Verder hebben de leden van de SP-fractie zorgen over de nieuwe regels
voor stikstofdepositie. Deze zullen wellicht niet worden toegestaan door
de Europese Commissie en leveren ook geen milieuwinst op. Deze regel
kan beter niet aangepast worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

59

De regering stelt voor de Natuurbeschermingswet 1998 te wijzigen, die
momenteel overigens herzien en geïntegreerd wordt tot een nieuwe
Natuurwet. De leden van de fractie van GroenLinks zien niet in welke
winst de regering met deze gang van zaken denkt te boeken en kan zich
vinden in het advies van de Raad van State om het voorstel tot aanpassing van de Natuurbeschermingswet 1998 niet op te nemen in deze Crisisen herstelwet. Wat is de reactie van het kabinet op het harde oordeel van
de Raad van State dat deze wijzigingen in strijd zijn met de Europese
Vogel- en Habitatrichtlijnen en onvoldoende effectief zijn?
De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat het wetsvoorstel
zich richt op het regelen van «bestaand gebruik» in plaats van op het
versnellen van nieuwe ruimtelijke projecten en dus alleen al daarom niet
past binnen het doel van de Crisis- en herstelwet, die gericht is op nieuwe
werkgelegenheid. Kan de regering aangeven waarom met de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 zodanig veel haast
gemaakt wordt dat deze niet meegenomen kan worden in het opstellen
van de nieuwe Natuurwet?
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met belangstelling de
ontwikkelingen in Noord-Brabant gevolgd, waar allerlei belanghebbenden
samen via een programmatische aanpak ervoor zorgen dat boeren
kunnen blijven boeren, ellenlange juridische procedures worden voorkomen en natuur- en milieudoelen binnen afzienbare tijd gehaald worden.
Technologische vooruitgang wordt daarbij niet alleen ingezet om groei
mogelijk te maken, maar ook om de schade aan de natuur en het milieu te
beperken en de instandhoudingsdoelen te halen. Waarom kiest de regering er niet voor deze programmatische aanpak rustig de kans te geven
zich te bewijzen en kiest zij voor haar eigen aanpak, die hier dwars tegenin
gaat?
De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat in het wetsvoorstel wordt gekozen voor 7 december 2004 als referentiedatum. Het voorstel heeft tot gevolg dat gebruik, dat is gestart in de periode na het van
kracht worden van de Europese beschermingsregimes, maar vóór de
referentiedatum en waarvoor geen habitattoets heeft plaatsgevonden, de
toepassing van het stikstofregime als een bestaande activiteit wordt
aangemerkt. Het wetsvoorstel leidt er toe dat de toetsing van dat gebruik
aan de beschermingsregimes niet meer van toepassing is. De Raad van
State is van mening dat ook dit gebruik aan deze beschermingsregimes
had moeten worden onderworpen. Volgens de leden van de fractie van
GroenLinks gaat dit voorstel voorbij aan het feit dat ook vóór 7 december
2004 sprake was van een overbelaste situatie met significante effecten.
Hoe verhoudt de stikstofbelasting op de referentiedatum zich tot de kritische depositiewaarde en de instandhoudingsdoelen?
In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998 is
geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van
stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden en
soorten indien die handeling per saldo niet leidt tot een toename van de
depositie.
De Raad van State is van mening dat deze benadering juist nieuwe depositie mogelijk maakt en een «contraproductieve impuls» geeft aan de
terugdringing van stikstofdepositie. Uit de Memorie van Toelichting blijkt
dat vanaf 1994 de stikstofdepositie geleidelijk is afgenomen tot gemiddeld
2 200 mol/ha/jaar, «sindsdien bleef zij op dat niveau». Zowel gebiedsgericht als generiek beleid hebben blijkbaar niet tot een verdere daling
van de depositie geleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

60

Op basis van het artikel 19ia, derde lid kan het bevoegd gezag, teneinde
verslechtering van kwaliteit van stikstofgevoelige habitats te voorkomen,
de veroorzaker van stikstofdepositie opleggen preventieve of herstelmaatregelen te treffen, de handeling te staken of te beperken.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke mogelijkheden
belanghebbenden hebben wanneer het bevoegd gezag het treffen van
maatregelen, zoals geformuleerd in artikel 19ia, derde lid teneinde
verslechtering van kwaliteit van stikstofgevoelige habitats te voorkomen,
achterwege laat?
Waarom is in het wetsvoorstel het bevoegd gezag – gezien de huidige veel
te hoge stikstofdeposities – niet verplicht de veroorzaker van stikstofdepositie op te leggen preventieve of herstelmaatregelen te treffen, de
handeling te staken of te beperken, teneinde verslechtering van kwaliteit
van stikstofgevoelige habitats te voorkomen?
Het schrappen van artikel16, derde lid leidt er toe dat het op het voorzorgbeginsel gebaseerde regime van Habitatrichtlijn artikel 6, derde lid niet
meer van toepassing is op de natuurlijke kenmerken van beschermde
natuurmonumenten. Daarbij kan worden gedacht aan natuurschoon,
stilte, openheid, ruimtelijke kwaliteit, etc. De leden van de fractie van
GroenLinks zijn van mening dat juist deze kenmerken kunnen worden
beschouwd als beschermingsdoelen, die niet alleen aan de intrinsieke
waarde van natuur ten goede komen, maar juist ook aan de recreatiewaarde van natuur.
De structurele wijzigingen voor alle soorten plannen, projecten in de
Natuurbeschermingswet 1998 passen naar de mening van de leden van
de fractie van D66 niet binnen het doel van de Crisis- en herstelwet. De
wijzigingen behoren volgens deze leden volgens een normale procedure
aan de Kamer te worden voorgelegd zoals zal gebeuren met de voorgenomen nieuwe Natuurwet. Naast dit principiële punt, roept de huidige
wetstekst vragen op die maken dat het beter zou zijn mogelijke wijzigingen helder te regelen in de Natuurwet.
Op grond van artikel 6.2 Vogel- en Habitatrichtlijnen is de regering
verplicht passende maatregelen te treffen om verslechtering en verstoring
tegen te gaan. De aanschrijvingsbevoegdheid zoals voorgesteld in artikel
19c geldt niet voor bestaand gebruik dat is opgenomen in het Beheerplan
(artikel 19c, derde lid). Maar ook bestaand gebruik dat is opgenomen in
het beheerplan zou onverhoopt kunnen leiden tot verslechtering of verstoring. De Raad van State oordeelde dat dit in strijd is met de Habitatrichtlijn. De leden van de fractie van D66 vragen hoe de regering denkt te
kunnen optreden als sprake is van een zodanige verslechtering of verstoring ten gevolge van in het beheerplan opgenomen bestaand gebruik, dat
het terstond opleggen van aanvullende verplichtingen noodzakelijk is?
In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998 is
geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van
stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden en
soorten indien die handeling per saldo niet leidt tot een toename van de
depositie. De leden van de fractie van D66 vragen of in artikel 19ia onder
het begrip «handeling» ook «projecten» worden verstaan.
In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998 is
geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van
stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige NATURA 2000 gebieden en
soorten indien die handeling per saldo niet leidt tot een toename van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

61

depositie. De leden van de fractie van D66 vragen bij wie de bewijslast ligt
dat een voorgenomen handeling niet tot gevolg heeft dat deze per saldo
niet leidt tot een toename van de depositie?
In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998 is
geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van
stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden en
soorten indien die handeling per saldo niet leidt tot een toename van de
depositie. De leden van de fractie van D66 vragen of, indien een agrariër
van mening is dat zijn beoogde handeling per saldo niet leidt tot een
toename van de depositie en er volgens hem ook geen andere milieuaspecten in het geding, hij dan geen vergunning behoeft aan te vragen?
Als dat zo is, hoe kan het bevoegd gezag dan zicht houden op eventuele
cumulatieve effecten?
Verder willen de leden van de fractie van D66 weten of er contact is
geweest met de Europese Commissie over de mate waarin de bepalingen
uit de Crisis- en herstelwet stroken met de Vogel- en Habitatrichtlijnen.
Kan de regering toelichten op welke manier en wanneer er contact is
geweest? Wat zijn de uitkomsten van deze correspondentie of overleg?
De leden van de SGP-fractie waarderen het dat in de Crisis- en herstelwet
enkele toegezegde wijzigingen van de Natuurbeschermingswet 1998 zijn
opgenomen. Er is veel onduidelijkheid en onzekerheid bij het bevoegd
gezag en bij bedrijven over ontwikkelingsmogelijkheden in en nabij
Natura 2000 gebieden, mede naar aanleiding van enkele uitspraken van
Raad van State. Snelle besluitvorming is daarom geboden. De leden
betwijfelen echter of de voorgestelde wijzigingen voldoende tegemoet
komen aan de gerezen bezwaren.
Uit het advies van de Raad van State en de reactie van het kabinet blijkt
dat saldering alleen van toepassing kan zijn als het gaat om activiteiten
die invloed hebben op één Natura 2000 gebied en één habitattype. De
leden van de SGP-fractie vragen zich af wat de effectiviteit is van saldering
als deze randvoorwaarden gelden? Welk deel van de gesignaleerde knelgevallen zou hiermee naar schatting opgelost kunnen worden? In welke
mate is voornoemde saldering een oplossing voor bijvoorbeeld de
huidige problematiek rond de uitbreiding van veehouderijbedrijven in- en
nabij de Natura 2000 gebieden Mariapeel en Deurnsche peel en De grote
peel, daar deze gebieden dicht bij elkaar liggen en een overlappende
externe werking hebben? Voldoet het recent gesloten bestuursakkoord
«Stikstof en Natura 2000» in Noord-Brabant/Limburg?
De Raad van State wijst in haar advies in bijlage 1, paragraaf 4, e.2., op
gebruik dat is aangevangen na het van kracht worden van de hierop van
toepassing zijnde regimes van artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn,
onderscheidenlijk artikel 4, vierde lid, van de Vogelrichtlijn, maar voor
inwerkingtreding van het Natura 2000 beschermingsregime, en waarvoor
bij aanvang geen habitattoets heeft plaatsgehad. De leden van de
SGP-fractie vragen of de regering van mening is dat de Raad van State
hierbij doelt op gebruik waarvoor ten onrechte geen habitattoets is
verricht.
De leden van de SGP-fractie maken zich zorgen naar aanleiding van de
opmerkingen van Raad van State in bijlage 1, paragraaf 4, e.3. Deze leden
maken hieruit op dat zolang er sprake is van (stikstof)overbelasting voor
een Natura 2000 gebied, ondanks maatregelen in het kader van generiek
en gebiedsgericht beleid, geen enkele toename van stikstofdepositie per
activiteit of gebruik mag worden toegestaan. De leden vinden dat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

62

stelling in de reactie van de regering onvoldoende wordt weerlegd. Het
zou betekenen dat saldering niet mogelijk is bij Natura 2000 gebieden
waar bijvoorbeeld met alleen de achtergronddepositie al sprake is van
(ruime) overbelasting. Gelet op bijlage 1, paragraaf 4, e.5., en de reactie
van de regering hierop, doet piekbelasting de deur nog verder dicht. De
leden erkennen dat met de voorgestelde wijziging van de
Natuurbeschermingswet een wettelijke basis wordt gelegd voor saldering,
maar betwijfelen of het in de praktijk daadwerkelijk oplossing biedt.
Volgens deze leden is er meer nodig.
De minister van LNV heeft al eerder aangegeven dat zij de voorziening
voor een specifiek beoordelingsregime voor stikstofemissies zou
bespreken met de Europese Commissie (31 700 XIV, nr. 160). De leden van
de SGP-fractie vragen of dit overleg al heeft plaatsgevonden en zijn
benieuwd naar het oordeel van de Europese Commissie. Zijn naast het
stikstofregime ook de andere voorliggende voorstellen tot wijziging van
de Natuurbeschermingswet aan de Europese Commissie voorgelegd? Wat
was het oordeel van de Commissie in dezen? De Europese Commissie
komt in het najaar naar Nederland om te kijken hoe wij de stikstofaanpak
in de Peelgebieden vormgeven, en hoe we in dat verband omgaan met de
begrippen significantie en kritische depositiewaarde. Is dit bezoek al afgelegd? Wat was het oordeel van de Commissie over de Nederlandse
aanpak?
Zowel de Taskforce Trojan als de adviesgroep Huys hebben aangegeven
dat de kritische depositiewaarde in het beleid te stringent is geformuleerd
en toegepast en de stikstofdepositie daardoor teveel aandacht krijgt. De
minister van LNV heeft in reactie hierop aangegeven dat de kritische
depositiewaarden richtinggevend zijn voor de langere termijn en dat zij
voor de korte termijn zal uitgaan van tussenwaarden. Hoewel de leden
van de SGP-fractie zich afvragen of dit voldoende recht doet aan de kritiek
van Trojan en Huys, maken de leden zich nog meer zorgen over de waarde
die de Raad van State lijkt te hechten aan de stikstofdepositie en de kritische depositiewaarde, ook op de korte termijn. Blijkbaar is regelgeving en
beleid nog onvoldoende aangepast na de kritiek van Trojan en Huys. Is de
regering bereid uitvoeringsregelgeving bij voorliggende wetswijzigingen
expliciet aan te passen? De leden denken hierbij aan het voorgestelde
artikel 19kb. Het is dan wel van belang dat de «kan» bepaling in het voornoemde artikel weggenomen wordt.
In april jl. veroorzaakten enkele uitspraken van de Raad van State (met
name 200802600/1/R2 en 20087857/1/R2) onrust bij provincies en agrarische sector. Bestaande en vergunde ammoniakemissie op grond van de
milieuvergunning bleek geen bestaand recht. Voor de bepaling of er
sprake is van een mogelijk negatief significant voor een nabijgelegen
Natura 2000 gebied moest de gehele bedrijfsemissie als uitgangspunt
genomen worden, en niet een uitbreiding van de bedrijfsemissie. Mogen
de leden van de SGP-fractie op grond van het voorgestelde artikel 19ia,
eerste lid, onderdeel a, concluderen dat de bestaande ammoniakemissie
op de referentiedatum op grond van de milieuvergunning wordt vastgelegd als bestaand recht en de ammoniakemissie op de referentiedatum
daarom niet meer meegerekend mag worden bij eventuele beoordelingen
in het kader van vergunningverlening of beheerplannen?
De regering heeft 7 december 2004 gekozen als referentiedatum. De leden
van de SGP-fractie begrijpen deze keuze. Zij verwachten echter dat deze
datum verwarring en onduidelijkheid zal scheppen bij het bevoegd gezag
en bedrijven, omdat in de definiëring van bestaand gebruik de peildatum
1 oktober 2005 is opgenomen. In hoeverre bestaan er Europeesrechtelijke
bezwaren tegen de keuze voor 1 oktober 2005 als referentiedatum?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

63

De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich ernstige
zorgen over de permanente wijzigingen van de Natuurbeschermingswet
1998, en stellen voor deze wijzigingen te schrappen uit de Crisis- en
herstelwet. Deze wijzigingen maken het onmogelijk om de doelen voor de
natuurgebieden in Nederland te behalen en om het voortgaande verlies
aan biodiversiteit te stoppen. De gestelde doelen voor het toeroepen van
een halt aan het verlies van biodiversiteit zullen al bij lange na niet
gehaald worden, en het wordt tijd dat de regering zich realiseert dat dit
zeer ernstig is. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren menen
dat een economische crisis niet gebruikt mag worden om de ecologische
crisis te verergeren, en zijn van mening dat dit wel de uitwerking zal zijn
van het wetsvoorstel. De stikstofdepositie zal als gevolg van de Crisis- en
herstelwet toenemen, in plaats van afnemen. Bedrijven mogen namelijk
de eventuele ruimte tussen de depositie van 2004 en nu «opvullen».
Bovendien hoeft door de Crisis- en herstelwet de depositiedruk op een
gebied in ieder geval tot 2014 niet te dalen. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren zien niet hoe hiermee een gunstige staat van
instandhouding binnen bereik komt, en zijn van mening dat dit dus strijdig
is met de Vogel- en Habitatrichtlijnen. Deze leden vragen de regering hoe
zij garandeert dat de gunstige staat van instandhouding bereikt zal
worden vragen de regering om een inschatting te geven van de termijn
waarbinnen dit zal gebeuren. Het opnemen van plannen en projecten
binnen beheerplannen om vergunningverlening te omzeilen, is tevens in
de ogen van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren een
ernstige verslechtering ten opzichte van het huidige beleid, dat ook al op
veel punten te kort schiet. De impact van plannen en projecten zal nooit
van te voren precies bekend zijn, en ook de dynamiek van de natuur zelf
kan natuurlijk niet al jaren van te voren ingeschat worden in de beheerplannen. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren schatten in
dat deze praktijk strijdig is met de Vogel- en Habitatrichtlijnen die een
passende beoordeling voorschrijven. Deze leden vragen wat de visie van
de regering hierop is.
4.4 Onteigening
De leden van de CDA-fractie hechten aan een zorgvuldige onteigeningsprocedure, maar ook aan het reduceren van nodeloze vertragingen en van
de mogelijkheden daartoe. Tegen die achtergrond vragen zij de regering
in te gaan op de reactie van de Vereniging van Onteigeningsadvocaten in
relatie tot het voorliggende wetsvoorstel, onder meer waar het gaat over
artikel 3.4 Wet ruimtelijke ordening, de capaciteit van de Kroon, de vrijwillige toepassing van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure, het
cassatieberoep tegen vonnis tot vervroegde onteigening, de ontkoppeling
van de onteigeningsprocedure en de planologische procedure.
De leden van de CDA-fractie vragen of een verkorting van de termijn voor
onteigening door de Kroon van negen naar zes maanden van art. 86
Onteigeningswet in de vigerende wetgeving ook met behoud van de
huidige wetsystematiek een even grote als of zelfs grotere versnelling
kunnen opleveren dan het voorgestelde.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de voorgestelde wijzigingen van de Onteigeningswet zich verhouden tot het amendement Van
Heugten, Linhard, Neppérus (31 750, nr. 11) strekkende tot verruiming van
de mogelijkheden voor een versnelde dagvaarding in een onteigeningsprocedure, dat recent door de Tweede Kamer is aanvaard en door de
Eerste Kamer is bekrachtigd, waarmee het onderdeel uitmaakt van de
gewijzigde Wet ruimtelijke ordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

64

De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat wordt voorgesteld voor artikel IV onteigeningen (bestemmingsplanonteigeningen) de
Kroon in plaats van de gemeenteraad het onteigeningsbesluit te laten
nemen waarbij de beslistermijn voor de Kroon wordt verkort van negen
naar zes maanden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe dit voorstel zich
verhoudt tot het uitgangspunt «decentraal wat kan, centraal wat moet».
Zij vragen daarom of deze ingekorte beslistermijn niet ook bereikt zou
kunnen worden als de bevoegdheid bij de gemeenteraad blijft, en zo ja,
wat de dringende reden is om de onteigening over te hevelen naar de
Kroon. Zij merken daarbij op dat het de gemeente zelf is die, als planologisch wetgever, de grondslag legt voor de latere onteigening.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de gemeente
bij de voorbereiding van een besluit om de Kroon tot onteigening te
verzoeken de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van titel 3.4
Algemene wet bestuursrecht kan openstellen, waarbij belanghebbenden
hun zienswijzen bij het bestuursorgaan kunnen indienen. Genoemde
leden vragen of de regering de mening deelt dat veel gemeenten vanuit
het oogpunt van zorgvuldige voorbereiding daarvoor zullen kiezen. Zij
vragen of het klopt dat in dit het geval de extra tijdwinst van zeven weken
vrijwel zal zijn verdwenen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat het voorstel betekent voor de werklast van de Kroon, die bovendien het werk moet
afronden in een kortere tijd. Zij constateren dat, ingeval de Kroon de
beslistermijn van zes maanden overschrijdt, het Koninklijk Besluit niet
rechtsgeldig is en de procedure opnieuw moet worden doorlopen. Zij
vragen of de regering de mening deelt dat dit aanzienlijk meer tijd kost
dan de nu te winnen drie maanden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat een loskoppeling van de planologische grondslag van de onteigening en de onteigening wordt beoogd. Zij vragen in dit kader of het niet zo zal zijn dat doorgaans rond het moment van afgifte van het Koninklijk Besluit ook wel de
onherroepelijkheid – of vernietiging – van het onderliggende planologische besluit aanstaande is. Zij constateren dat het mogelijke voordeel in
tijd, als nadeel het risico heeft dat het planologische besluit niet ongeschonden de eindstreep haalt. Welke werkzaamheden kunnen er in de
tussentijd gebeuren? Is het denkbaar dat hiermee schade wordt veroorzaakt die niet meer terug te draaien is?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat tegen het
onteigeningsvonnis van de rechtbank cassatieberoep openstaat, een
procedure die gemiddeld ruim een jaar duurt. Deze leden vermoeden dat
zeker in gevallen waarin inderdaad onteigening wordt uitgesproken,
terwijl het plan nog onder de Raad van State is, de kans groot is dat de
onteigende, teneinde zijn eigendom nog niet te verliezen, zal grijpen naar
dit instrument, al was het maar om daarmee tijd te winnen. Zij vragen of
is nagegaan wat de mogelijke extra belasting hiervan is voor de Hoge
Raad.
De leden van de fractie van de ChristenUnie stelt dat het wachten op het
gereedkomen van de meer fundamentele herziening van de onteigeningswet, niet opportuun wordt geacht. De leden van de fractie van de
ChristenUnie constateren echter dat een herziening van het onteigeningsrecht al tien jaar wordt onderzocht. Deze leden vragen de regering naar de
stand van zaken met betrekking tot de ingrijpende herziening van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

65

onteigeningswetgeving. Wanneer kunnen zij de voorstellen tot een fundamentele herziening van de onteigeningswet tegemoet zien?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een vergelijking
van de lengte van de huidige onteigeningsprocedures in relatie tot de
normale civielrechtelijke en bestuursrechtelijke procedures. Deze leden
hebben namelijk de indruk dat vertragingen in de procedure ook kunnen
worden bestreden door het sneller toepassen van de bestaande
onteigeningsinstrumenten en het wegwerken van werkachterstanden. Ook
zou kunnen worden gedacht aan sanctionering van wettelijke termijnen
(zie algemeen deel).
De leden van de VVD-fractie willen meer weten over de wijzigingen in de
onteigeningswetgeving, waarbij de regering terecht aangeeft dat onteigening de meest ingrijpende inbreuk is die de overheid kan doen op particuliere eigendomsrechten. Door de ontkoppeling tussen de planologische
procedure en de onteigeningsprocedures ontstaat een mogelijkheid dat
het voorgenomen project (om welke reden dan ook) geen doorgang kan
vinden, nadat er onteigend is. Is het zeker dat de betrokkenen van een
dergelijk besluit, na de onteigening, geen aanvullende negatieve effecten
zullen ondervinden?
De leden van de fractie van de SP begrijpen dat de procedures omtrent
onteigening eenduidiger worden gemaakt en worden versneld. De
versnelling is echter dusdanig dat onteigening al plaats kan vinden terwijl
het planologische besluit nog niet onherroepelijk is. Het is onduidelijk wat
er gebeurt indien dit planologisch besluit dan alsnog herroepen wordt.
Ook is onduidelijk welke tijdwinst er met dit voorstel te verwachten is.
De leden van de fractie van GroenLinks zijn geen voorstander van het
voorstel om de onteigenings-procedure en de planologische procedure
van elkaar los te koppelen. Los van de twijfels die er bestaan ten aanzien
van de versnelling die dit voorstel zou opleveren, vinden de leden het ook
niet wenselijk dat al tot onteigening zou kunnen worden overgegaan,
voordat een planologische procedure helemaal doorlopen is en een
bouwplan onherroepelijk doorgang vindt. Dat is nu eenmaal de volgorde
der dingen, waar de leden van de fractie van GroenLinks niet aan wensen
te tornen, om niet in de situatie verzeild te raken dat mensen ten onrechte
gedwongen worden huis en haard te verlaten, omdat een bepaald plan
bijvoorbeeld sneuvelt bij de bestuursrechter. Ook de Raad van State is
kritisch op dit punt en stelt dat het zo nodig terug aanbieden van onteigende gronden niet toereikend is om de rechtszekerheid te waarborgen.
Wat is de reactie van de regering op die kritiek?
De leden van de fractie van GroenLinks zijn bovendien van mening, dat
het lokale niveau zich er bij uitstek voor leent om onteigeningen, per definitie gevoelige kwesties, tot een goed einde te brengen, omdat raadleden
veel dichter bij de burger staan dan de Kroon. Ook de Raad van State
constateert dat deze bevoegdheid bij de gemeente zouden moeten blijven.
Kan de regering beargumenteren hoe de bevoegdheid om bestemmingsplannen te maken los kan worden gezien van de onteigeningsbevoegdheid van gemeenten?
De leden van de SGP-fractie zetten grote vraagtekens bij de voorgestelde
wijzigingen van de onteigeningswet. Zij vinden dat de rechtsbescherming
onevenredig wordt aangetast en betwijfelen de verwachte versnelling van
onteigeningsprocedures. Gesteund door het advies van de Raad van
State, vragen zij de regering de voorgestelde wijzigingen van de onteigeningswet uit de Crisis- en herstelwet te halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

66

De leden van de SGP-fractie vinden dat de regering met de voorgestelde
herziening van de onteigeningsprocedure op grond van titel IV van de
onteigeningswet geen recht doet aan het principe «decentraal wat kan,
centraal wat moet» uit de Nota Ruimte en de Wet ruimtelijke ordening.
Het onteigeningsbesluit ligt nu bij de gemeente(raad). Met de voorgestelde herziening wordt dit besluit bij de Kroon gelegd. Dat doet geen
recht aan de gevoeligheid van het instrument, de lokale betrokkenheid en
het feit dat de gemeente verantwoordelijk is voor de planologische basis.
Ook de Raad van State maakt enkele opmerkingen in deze richting. De
regering rechtvaardigt deze ingreep in de bestuurlijke verhoudingen door
te wijzen op één van de maatschappelijke belangen die gediend zijn bij
een versnelling van de onteigeningsprocedures, het bestrijden van de
economische crisis. Dat vinden de leden van de SGP-fractie onvoldoende.
Een tijdelijk belang is onvoldoende argumentatie voor een structurele
wetswijziging. Welke andere maatschappelijke opgaven zijn met voornoemde centralisering gediend? Welke rol speelt bijvoorbeeld de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur?
De leden van de SGP-fractie vinden de voorgestelde ontkoppeling van de
ruimtelijke procedure en de onteigening onwenselijk. Met de voorgestelde
wijziging van de onteigeningswet kan het eigendom al overgaan voordat
het planologische besluit onherroepelijk is. De regering rechtvaardigt de
ontkoppeling door te wijzen op de onteigeningsprocedure op grond van
de Titels II, IIa en IIc van de onteigeningswet. Voor deze procedures zou de
voorgestelde ontkoppeling al van toepassing zijn. De leden zijn van
mening dat deze stellingname geen recht doet aan de werkelijkheid. De
leden willen hierbij wijzen op later en recent tot stand gekomen projectwetgeving, als de Tracéwet en de spoedwet wegverbreding. Bij deze
projectwetgeving is expliciet gekozen voor het opnemen van de koppeling
tussen de ruimtelijke procedure en onteigening, en is niet aangesloten bij
de reguliere onteigeningsprocedure. Blijkbaar zag de wetgever toen wel
de noodzaak om de koppeling expliciet vast te leggen. Het is opmerkelijk
dat de projectwetgeving destijds juist ook bedoeld was om procedures te
versnellen. Waarom wordt de rechtsbescherming van (grond)eigenaren
nu van minder belang geacht dan bij de totstandkoming van de voornoemde projectwetgeving? De regering geeft in reactie op het advies van
Raad van State aan dat het in de praktijk wenselijk kan zijn om in bepaalde
gevallen van deze ontkoppeling gebruik te maken en dat dit met name zal
gelden voor situaties waarin met de uitvoering van een project grote
spoed is geboden. De leden van de SGP-fractie vragen de regering dit
laatste toe te lichten. Spoed en spoed is twee. De noodzaak tot spoedige
wegverbreding (spoedwet wegverbreding) is van een andere orde van
grootte dan de noodzaak tot het opheffen van levensbedreigende situaties, als mogelijke overstromingen.
De voorgestelde ontkoppeling van de ruimtelijke procedure en onteigening biedt initiatiefnemers de gelegenheid voorbereidende handelingen
voor het realiseren van een nieuwe bestemming al voor afronding van de
planologische procedure te starten. De leden van de SGP-fractie vinden
dat de rechtsbescherming van eigenaren hierdoor onevenredig wordt
aangetast. Voorbereidende handelingen voor het realiseren van bijvoorbeeld nieuwe infrastructuur of woningbouw betreffen vaak fysieke handelingen. Een deel van deze handelingen kan in de praktijk moeilijk teruggedraaid worden.
De leden van de SGP-fractie zetten vraagtekens bij de veronderstelde
versnelling van de onteigeningsprocedure. Welke consequenties hebben
de voorgestelde wijzigingen voor de werklast van de Kroon, als de Kroon
meer zal moeten doen in een korter tijdsbestek? Hoe reëel is het risico dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

67

de Kroon de beslistermijn van zes maanden overschrijdt en procedures
opnieuw doorlopen moeten worden, met het tijdsverlies van dien?
Is er aanleiding te veronderstellen dat veel gemeenten bij de voorbereiding van een besluit om de Kroon tot onteigening te verzoeken de
uniforme openbare voorbereidingsprocedure van de Algemene Wet
Bestuursrecht (afdeling 3.4) open zullen stellen, omdat zij zorgvuldig te
werk willen blijven gaan? Wat blijft er dan nog over van de veronderstelde
tijdswinst, zo vragen leden van de SGP-fractie.
Tegen het onteigeningsvonnis van de rechtbank staat het cassatieberoep
open. Het cassatieberoep biedt de onteigende een laatste strohalm om
onteigening te voorkomen, of in ieder geval te vertragen. De cassatieprocedure kan ruim een jaar duren. Onteigening kan dan niet plaatsvinden. Wat blijft er dan nog over van de voorgestane versnelling van de
onteigeningsprocedure?
De regering benadrukt het belang van versnelling van de onteigeningsprocedure. De voorgestelde wijzigingen van de onteigeningswet moeten
hiertoe leiden. De leden van de SGP-fractie vragen zich af of de regering
niet impliciet een verruiming van de mogelijkheden om het onteigeningsintrument in te zetten, voorstaat. Door de voorgestelde wijzigingen wordt
de rechtsbescherming van eigenaren immers in meer of mindere mate
aangetast. Welke consequenties hebben de voorgestelde wijzigingen
bijvoorbeeld voor de inzet van het onteigeningsinstrument voor de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur?
Voor de leden van de SGP-fractie is het niet duidelijk welke kant de regering op wil met een integrale herziening van de onteigeningswet. In de
Memorie van Toelichting wordt opgemerkt dat na de voorgestelde wijzigingen onvoldoende noodzaak bestaat voor een integrale herziening. In
reactie op het advies van Raad van State geeft de regering echter aan dat
zij voorstander is van verder onderzoek naar een meer integraal en in de
basis herzien van de onteigeningswetgeving. Welke route heeft de regering voor ogen?
De regering wijst erop dat de voorgestelde wijzigingen stappen in de
goede richting zijn. De regering geeft hierbij aan dat er al langere tijd de
behoefte is om onteigeningsprocedures te versnellen en noemt in dit
kader de brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer van
november 2001 (24 036, nr. 239). De leden van de SGP-fractie vinden dit
een onjuiste weergave van zaken. De stappen die de regering nu wil
zetten, lijken juist een andere kant op te gaan dan de richting zoals
beschreven in de brief uit 2001 en in het voorliggende advies van Raad
van State wordt beoogd. In de genoemde brief wordt aangestuurd op het
verleggen van de toetsing van onteigeningsbesluiten van de Kroon naar
de Afdeling bestuursrechtspraak. In de voorliggende voorstellen krijgt de
Kroon juist meer bevoegdheden. Raad van State draagt een alternatief
voor versnelling van de onteigeningsprocedures aan: wettelijke coördinatie van de planologische procedure en de administratieve onteigeningsprocedure. Met haar voorstellen koppelt de regering de procedures echter
verder los. De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering een en
ander met elkaar rijmt.
Artikel 3.10: Wijziging van de Spoedwet wegverbreding
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat met het amendement
Cramer/Roefs (Kamerstukken II 2008/09, 31 721, nr. 21) de toepassing van
de spoedwet wegverbreding is beperkt tot 30 met name genoemde
projecten. Wordt deze beperking nu losgelaten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

68

4.5 Gemeentelijke deelname in aanleg glasvezelnetten
De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke manier de voorgestelde wijziging van artikel 5.14 van de Telecommunicatiewet de totstandkoming van openbare elektronische communicatienetwerken bevordert?
Deelt de regering de mening van deze leden dat eventuele bevoordeling
van overheidsbedrijven al wordt tegengegaan door de Wet markt en overheid? Deelt de regering de mening dat de Crisis- en herstelwet juist
belemmeringen zou moeten wegnemen, in plaats van opwerpen?
De Telecommunicatiewet sluit uit dat gemeenten onder marktconforme
condities deelnemen in de aanleg van netwerken, waarbij het kabinet
benadrukt dat de Europese staatssteunregels geen beletsel vormen.
Anderzijds acht het kabinet het wel van belang dat maatregelen in het
kader van de aanleg van breedbandnetten moeten worden gemeld bij de
Europese Commissie. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
of nu niet een verkeerde indruk wordt gewekt. Acht de regering de kans
aanwezig dat gemeenten achteraf voor vervelende verrassingen komen te
staan? Genoemde leden vragen nader specificeren in hoeverre de Europese staatssteunregels een beletsel vormen voor deelname van
gemeenten in de aanleg van netwerken. Ook vragen zij of een gemeente
verplicht is het door haar aangelegde net te verkopen op het moment dat
een commerciële partij besluit alsnog een eigen concurrerend net aan te
leggen.
4.8 Burgerluchthaven Twente en wijziging van de Wet luchtvaart
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom een luchthavenbesluit ten aanzien van de luchthaven Twente niet wordt vastgesteld bij
Algemene Maatregel van Bestuur, maar bij ministerieel besluit. Waarom
wordt voor deze specifieke luchthaven een uitzondering gemaakt, en niet
voor de andere (nationale) luchthavens? Heeft dit gevolgen voor de
rechtsbescherming? Heeft het voorgestelde artikel 8a.50a gevolgen voor
de rechtsbescherming?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat voor
luchthavenbesluiten de houdbaarheid van onderzoeksgegevens wordt
bevroren. Indien gegevens ouder dan twee jaar zijn, kan worden gemotiveerd dat deze gegevens toch voldoende actueel zijn. Genoemde leden
vragen welke eisen er worden gesteld ten aanzien van deze motivering.
Deze leden vragen of deze motivering kan leiden tot extra discussie en
beroepsprocedures.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren eveneens dat
wordt voorgesteld het luchthavenbesluit voor de luchthaven Twente niet
bij Algemene Maatregel van Bestuur vast te stellen maar bij besluit van de
minister van Verkeer en Waterstaat. Deze leden vragen in hoeverre de
tijdwinst die hiermee kan worden geboekt (vijf maanden) nodig is, gezien
de in artikel 8a.50a voorgestelde bevoegdheid tot het geven van een tijdelijke vrijstelling. Deze leden vragen of er daarom een dringende reden is
om niet te kiezen voor de procedure tot het slaan van een Algemene
Maatregel van Bestuur waarbij ook de Raad van State ter advisering wordt
betrokken.
Artikel 3.20: Wijziging van de Wet Regelgeving burgerluchthavens en militaire luchthavens
De leden van de fractie van de PvdA hebben ten aanzien van de voorgestelde wijziging van de Wet Regelgeving burgerluchthavens en militaire
luchthavens (RBML) de volgende vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

69

Waarom werd tot nu toe, bij de vaststelling van het aanwijzingsbesluit (op
basis van de Luchtvaartwet) of luchthavenbesluit (op basis van de Wet
RBML), of een wijziging daarvan, geen gebruik gemaakt van:
a. de gegevens met betrekking tot het verkeer over wegen en daarop
gebaseerde onderzoeken,
b. de krachtens artikel 5.20, eerste lid, van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteit) bekendgemaakte gegevens en daarop gebaseerde onderzoeken, en
c. de inventarisatie van en de gevolgen voor de aanwezige flora en fauna
en daarop gebaseerde onderzoeken?
d. Welke eisen worden gesteld aan de actualisatie van gegevens ouder
dan twee jaar?
Artikel 4.1: Wijziging van lagere regelgeving
In Hoofdstuk 4 doet de regering een voorstel tot wijziging van lagere
regelgeving. De leden van de SGP-fractie begrijpen dat het wetsvoorstel
een reactie is op bijzondere omstandigheden. Zij willen er echter ook op
wijzen dat het opnemen van (wijzigingen van) lagere regelgeving niet de
normale gang van zaken is. Daar geldt een eigenstandige procedure voor.
Schept dit voorstel geen ongewenst precedent?
Artikel 5.1 Regels voor verdere versnelling
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat in artikel 5.1
de mogelijkheid wordt geboden om bij Algemene Maatregel van Bestuur
nadere regels te stellen, gericht op de versnelling van de ontwikkeling en
verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten uit bijlage I
en II. In de Memorie van Toelichting wordt een aantal regeldomeinen
genoemd waarop dit van toepassing zou kunnen zijn. Genoemde leden
vragen om voorbeelden van waar aan wordt gedacht. Genoemde leden
missen een clausulering van de zeer ruime bevoegdheden die dit artikel
biedt.
Bijlage I
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een onderbouwing
van de selectie van categorieën uit bijlage I in het licht van de doelstellingen van deze wet.
Bijlage II
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen voor alle projecten in
bijlage II wat de status is van de besluitvorming, welke beoogde versnelling kan worden bereikt en in hoeverre de financiering rond is.
Recent is bekend geworden dat het project OV-SAAL met circa twee jaar is
vertraagd. In het debat daarover werd door de minister van Verkeer en
Waterstaat gesteld dat versnelling niet mogelijk was. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen daarom om een nadere onderbouwing
van de versnelling die dit wetsvoorstel voor dit specifieke project mogelijk
maakt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering de
mening van de gemeente Schiedam deelt, dat de voorkeursvariant voor
de A4 Midden-Delfland waarvoor nu gekozen is, sterk afwijkt van de eisen
van de bestuurlijke afspraken die zijn gemaakt in het kader van het IODS
over het stedelijke gebied, bijvoorbeeld als het gaat om het doorlopen van
de landtunnel in Schiedam tot het Kethelplein. Genoemde leden vragen of
het in het licht van het IODS-convenant en de benodigde zorgvuldigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

70

in dit dossier, het niet voor de hand ligt dat deze gemeente in verweer
mag komen tegen de gekozen voorkeursvariant. Klopt het dat het volgen
van de procedure niet tot vertraging hoeft te leiden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke versnelling
mogelijk is met het project Almere Weerwaterzone. Zij hebben de indruk
dat dit project zich nog in een beginstadium bevindt en zal worden onderworpen aan een brede MIRT-verkenning conform het advies van de
Commissie Elverding. Zij vragen daarom of dit project wel voldoet aan de
criteria van bijlage II van de Crisis- en herstelwet.
Bijlage III
De leden van de CDA-fractie merken op dat bijlage III (artikel 1.11 Crisisen
herstelwet) tot op heden is beperkt tot artikel 3.16 Wet ruimtelijke ordening (aanlegvergunning). Onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht gaan bijvoorbeeld ook binnenplanse en buitenplanse kruimelgevallen (art. 3.6 jo art. 3.23 Wet ruimtelijke ordening) onder de lex
positivo vallen. Waarom thans alleen beperkt tot art. 3.16 Wet ruimtelijke
ordening?
Nota van wijziging
De CDA-fractie staat in beginsel positief tegenover het feit dat bij Nota van
Wijziging de bestaande koppeling tussen het projectbesluit en het bestemmingsplan uit de Wet ruimtelijke ordening wordt geschrapt (onderdeel Y).
Deelt de regering in dit verband de volgende observatie en mening? «De
huidige Wet ruimtelijke ordening geeft gemeenten de mogelijkheid om
ten behoeve van bouwprojecten die niet passen binnen het vigerende
bestemmingsplan, een projectbesluit te nemen (art. 3.10 e.v. Wet ruimtelijke ordening). Dit projectbesluit moet namelijk binnen een jaar worden
gevolgd door een bestemmingsplan (art. 3.13 Wet ruimtelijke ordening).
Daarnaast moet een bestemmingsplan eenmaal per tien jaar worden
geactualiseerd (art. 3.1 lid 2) of moet een verlengingsbesluit worden
genomen (art. 3.1, lid 3 Wro). Het niet nakomen van een van deze verplichtingen heeft als sanctie dat gemeenten geen leges meer kunnen invorderen voor het betreffende project (art. 3.1, lid 4 respectievelijk art. 3.13,
lid 4). In de praktijk heeft de strakke koppeling in de tijd tussen projectbesluit en bestemmingsplan en de aan overschrijding verbonden sanctie
geleid tot grote terughoudendheid bij gemeenten om het projectbesluit te
gebruiken. Veel gemeenten gebruiken het projectbesluit helemaal niet.
Voor een snelle besluitvorming bij veel bouwprojecten is dat jammer,
omdat het projectbesluit en de verlening van bouwvergunning wel
kunnen worden geïntegreerd, maar het verlenen van bouwvergunning en
het vaststellen van een bestemmingsplan niet. Bovendien worden
gemeenten die het projectbesluit wel gebruiken opgezadeld met dubbel
werk».
Deze leden vragen voorts welke meerwaarde afdeling 6 van hoofdstuk 2
van het wetsvoorstel nog heeft nu omgevingsvergunning en bestemmingsplan na invoering van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht worden ontkoppeld. Deze vraag is actueel voor de periode nadat
zowel de Crisis- en herstelwet, als de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht is ingevoerd. Voor de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht wordt nu gedacht aan invoering per 1 juli 2010.
Deze vraag concentreert zich op artikel 2.10, de leden 2 en 5. Lid 2 bepaalt
dat op een project waarvoor een projectuitvoeringsbesluit wordt
genomen, de wettelijke voorschriften krachtens welke daarvoor een
vergunning, ontheffing, vrijstelling of enig ander besluit is vereist, niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

71

van toepassing zijn, met uitzondering van de Flora- en faunawet. Met die
«wettelijk voorschriften» worden de procedurele bepalingen bedoeld en
niet de toepasselijke materiële normen. Lid 5 bepaalt immers: «Bij een
projectuitvoeringsbesluit worden de bij of krachtens wet of verordening
vastgestelde toetsingskaders toegepast en normen in acht genomen. Voor
zover de wet of verordening afwijking van die toetsingskaders toestaat,
kan het projectbesluit daarin voorzien». Is dit iets anders of efficiënter dan
wat er bij een omgevingsvergunning gebeurd, zo vragen deze leden? Ook
daar worden alle bestaande procedures vervangen door één – weliswaar
vergunning – procedure en dienen alle toepasselijke de materiële normen
te worden toegepast. Het feitelijke toetsingswerk is dus hetzelfde en de
inhoudelijke rechtelijke toetsing van de uitkomst verschilt evenmin.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de effecten van de Nota van Wijziging. De wijzigingen hierin zijn in
de ogen van de leden dermate groot, dat zij de regering willen verzoeken
om opnieuw advies van de Raad van State te vragen over dit wetsvoorstel, inclusief de Nota van Wijziging. Is de regering hiertoe bereid?
Leegstand kantoren
Het verbaast de leden van de fractie van GroenLinks dat het kabinet de
grote leegstand van kantoren kennelijk niet ziet als een ernstig gevolg van
de economische crisis en in dit wetsvoorstel geen voorstellen heeft geformuleerd om deze situatie aan te pakken. De leden van de fractie van
GroenLinks denken dat de economie een impuls kan krijgen als eigenaren
van lege kantoren geprikkeld worden alternatieve bestemmingen voor
lege kantoorruimten te ontwikkelen. Bovendien passen dergelijke prikkels
goed binnen de duurzaamheidsambitie van de Crisis- en herstelwet: de
open ruimte wordt gespaard door bestaande bebouwing goed te
gebruiken. Wat de leden van de fractie van GroenLinks betreft wordt in het
wetsvoorstel ook een wijziging van de Gemeentewet en de Wet Waardering Onroerende Zaken opgenomen, die het mogelijk maakt het
gebruikersdeel Onroerend Zaak Belasting bij eigenaren van leegstaande
panden te kunnen heffen. In het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en
Duitsland is dat al gebruikelijk. Wat is de reactie van de regering op deze
suggestie?
Evaluatie van de Crisis- en herstelwet
De leden van de fractie van de PvdA kunnen zich voorstellen dat onderdelen van de wet verbreding en verlenging van toepassing daarvan
zouden verdienen bij gebleken succes daarvan. Het gaat dan bijvoorbeeld
om het beperken van het beroep van andere overheden en het relativiteitsvereiste. Om dit te beoordelen is een degelijke evaluatie wenselijk,
waarin wordt bezien in hoeverre deze onderdelen bijdragen aan versnelling en behoud van gedegen besluitvorming. De leden van de fractie van
de PvdA denken aan het opnemen van een evaluatiebepaling na 4 jaar.
Welke termijn heeft de regering voor ogen?
De leden van de VVD-fractie horen graag meer over hoe u te werk zal
gaan met de Crisis- en herstelwet. Wanneer zal er verantwoording afgelegd worden over deze wet? Hoe zullen de effecten gemeten worden?
De voorzitter van de commissie,
Jager
De griffier van de commissie,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 127, nr. 6

72