Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 227

Wijziging van de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren en enige andere wetten in verband
met de flexibilisering en verduidelijking alsmede
enkele aanvullingen van de regeling van de
rechtspositie van rechterlijke ambtenaren en
rechterlijke ambtenaren in opleiding

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 3 juli 2008
1. Algemeen
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Justitie over dit wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel strekt ten
eerste inderdaad tot flexibilisering van de regeling van de rechtspositie
van rechterlijke ambtenaren. Daartoe bevat dit wetsvoorstel zowel wijzigingen die betrekking hebben op het niveau waarop rechtspositionele
onderwerpen worden geregeld als wijzigingen die de inhoud van de regeling van onderwerpen betreffen. Vanwege de voorgestelde overheveling
van de regeling van bepaalde onderwerpen van wet naar algemene maatregel van bestuur (amvb) wordt het, zoals de leden van de CDA-fractie ook
aangeven, in ruimere mate dan thans het geval is mogelijk om wijzigingen
in de rechtspositie waarover overeenstemming is bereikt sneller te formaliseren. Hierbij is nadrukkelijk in ogenschouw genomen of deze overheveling mogelijk is binnen de (grond)wettelijke kaders. Het verheugt mij dat
de leden van CDA-fractie ook van mening zijn dat deze kaders in dit wetsvoorstel zorgvuldig in acht zijn genomen. Ten tweede strekt dit wetsvoorstel, bijvoorbeeld ten aanzien van de attributie van rechtspositionele
bevoegdheden en de toepassing van de begrippen salaris en bezoldiging,
tot verduidelijking van de rechtspositie van rechterlijke ambtenaren.
Tenslotte voorziet het wetsvoorstel in aanvulling van de regeling van de
rechtspositie van rechterlijke ambtenaren met enkele onderdelen waarvan
geconstateerd is dat die nu ten onrechte ontbreken. Bij de beantwoording
van de in het verslag gestelde vragen houd ik zoveel mogelijk de indeling
en volgorde van het verslag aan.
De leden van de SP-fractie merken op dat de procedure voor schorsing en
ontslag van voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren bij
disfunctioneren moet worden vereenvoudigd en dat de onafhankelijkheid
van rechters niet mag uitmonden in feitelijke onaantastbaarheid. In reactie
hierop merk ik het volgende op. Artikel 117, tweede en derde lid, van de
Grondwet bepaalt dat voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren
alleen in bij de wet bepaalde gevallen en door een tot de rechterlijke
macht behorend gerecht kunnen worden geschorst en ontslagen, tenzij
het gaat om ontslag op eigen verzoek of wegens het bereiken van een bij
de wet te bepalen leeftijd. Met deze bepaling wordt er (mede) in voorzien

KST120853
0708tkkst31227-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

1

dat de onafhankelijkheid van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast wordt gewaarborgd. In de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren (Wrra) is geregeld op welke gronden rechterlijke ambtenaren met
rechtspraak belast kunnen worden geschorst of ontslagen alsmede dat
ontslag of schorsing ten aanzien van deze rechterlijke ambtenaren door de
Hoge Raad geschiedt. Hierdoor geldt dat de procedure voor ontslag of
schorsing van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast met de
grondwettelijk vereiste waarborgen is omkleed, maar ook dat zij, net als
niet voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren, kunnen worden
ontslagen of geschorst in geval van bijvoorbeeld ongeschiktheid voor het
vervullen van hun ambt. Naar mijn oordeel zijn er geen aanwijzingen dat
de huidige regeling voor ontslag en schorsing de facto leidt tot onaantastbaarheid van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast. Voor een
vereenvoudiging van de procedure voor ontslag of schorsing van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast, voor zover al mogelijk zonder
afbreuk te doen aan bovenbedoelde grondwettelijke waarborgen, is door
mij ook hierom derhalve geen aanleiding gezien.
De leden van de SP-fractie geven aan geen bezwaar te hebben tegen het
vervallen van het vereiste van een koninklijk besluit bij overplaatsingen
zonder wijziging van functie of rang. Wel merken zij daarbij op dat een
grotere flexibiliteit niet mag leiden tot overplaatsing als belonings- of
bestraffingsmaatregel en geen obstakel mag vormen voor opbouw van
specialistische kennis. Deze leden vragen ook of de regering bereid is om
beroep mogelijk te maken tegen plaatsingsbesluiten. Naar aanleiding
hiervan merk ik op dat dit wetsvoorstel inderdaad een aanpassing behelst
van de procedure voor gevallen waarin sprake is van de overgang van een
rechterlijk ambtenaar naar een ander gerecht of parket, zonder dat zich
daarbij een wijziging van functie of rang voordoet. Voor deze gevallen
wordt uit een oogpunt van flexibilisering voorgesteld om voortaan in
plaats van met een koninklijk benoemingsbesluit te volstaan met een
(over)plaatsingsbesluit van de Raad voor de rechtspraak of de minister
van Justitie. Daarbij hecht ik er zeer aan te benadrukken dat deze versoepeling van de procedure alleen gevallen betreft waarin een rechterlijk
ambtenaar op eigen verzoek overstapt van het ene gerecht of parket naar
het andere gerecht of parket. Dit is ook uitdrukkelijk vastgelegd in het
(nieuwe) artikel 5b, vierde lid, van de Wrra. Overplaatsing in bovenbedoelde zin zal slechts kunnen plaatsvinden als een rechterlijk ambtenaar
hierom in geval van een vacature bij een ander gerecht of parket zelf
verzoekt en zal derhalve niet bij wijze van bijvoorbeeld strafmaatregel aan
een rechterlijk ambtenaar kunnen worden opgelegd. Dit laat onverlet dat
tegen een besluit tot (over)plaatsing voor de betrokken rechterlijk ambtenaar op grond van artikel 47 van de Wrra de mogelijkheid van beroep
openstaat. Mede omdat voornoemde versoepeling van de procedure
betrekking heeft op de gevallen van horizontale overgang die zich ook
thans al voordoen, verwacht ik niet dat hierdoor obstakels zullen ontstaan
met betrekking tot de opbouw van specialistische kennis bij de gerechten
en parketten.
De leden van de SP-fractie merken op er tegenstander van te zijn dat aan
(niet voor het leven benoemde) rechterlijke ambtenaren voor uitstekend
functioneren prestatiebonussen kunnen worden toegekend en pleiten
voor maatregelen om het uitstekende niveau standaard te laten zijn.
Voorts vragen zij of de regering bereid is om onderzoek te doen naar de
mogelijkheid van beoordeling van de kwaliteit van vonnissen door middel
van een periodieke toetsing door een onafhankelijke commissie. In reactie
hierop merk ik graag het volgende op. Met het nieuwe artikel 16 van de
Wrra wordt ten aanzien van niet voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren voorzien in een verdere invoering van de mogelijkheid van
bewust belonen. In geval van uitstekend functioneren kunnen zij op grond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

2

van dit artikel in aanmerking worden gebracht voor toekenning van een of
meer extra periodieken in de voor hen geldende salarisschaal dan wel
verhoging van hun salaris tot een bedrag in de naasthogere salarisschaal.
Dit vormt een aanvulling op de thans reeds in het op de Wrra berustende
Besluit rechtspositie rechterlijke ambtenaren (Brra) geregelde mogelijkheid om niet voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren bij uitstekend functioneren een eenmalige toeslag toe te kennen. Met de in het
nieuwe artikel 16 opgenomen regeling wordt aangesloten bij datgene wat
op het punt van bewust belonen in geval van uitstekend functioneren nu
al is geregeld voor burgerlijke rijksambtenaren, waaronder niet-rechterlijke ambtenaren bij de parketten. Net als bij burgerlijke rijksambtenaren
draagt de mogelijkheid om uitstekend functioneren expliciet te waarderen
en te belonen ertoe bij dat rechterlijke ambtenaren gestimuleerd en gemotiveerd worden om hun werkzaamheden op een kwalitatief hoogstaand
niveau te (blijven) verrichten. Ook kan de mogelijkheid van bewust
belonen als onderdeel van het personeelsbeleid worden aangemerkt als
een omstandigheid die het vervullen van een rechterlijke functie bij
bijvoorbeeld het openbaar ministerie aantrekkelijker maakt.
De introductie van de mogelijkheid van bewust belonen is vanzelfsprekend niet de enige maatregel ter verhoging van de kwaliteit van het functioneren van rechterlijke ambtenaren. Binnen het openbaar ministerie
worden, mede in het kader van het programma Versterking Opsporing en
Vervolging, in dit opzicht verschillende maatregelen getroffen, zoals het
herbeoordelen van onderzoeken die nog niet tot een rechterlijke uitspraak
hebben geleid door deskundigen van buiten het parket (review), permanente educatie van bij de parketten werkzame rechterlijke ambtenaren, en
het organiseren van tegenspraak bestaande uit het intern georganiseerd
en op gestructureerde wijze doorlopend toetsen van beslissingen door
niet bij het onderzoek betrokken functionarissen. Door de Raad voor de
rechtspraak en de gerechten worden eveneens verschillende maatregelen
getroffen ter bevordering van een hoog kwaliteitsniveau, zoals het in
enkelvoudige zaken met de rechterlijk ambtenaar door anderen mee laten
lezen, het in meer gevallen houden van meervoudige zittingen, projecten
ter verbetering van de motivering van (straf)vonnissen, en het in het kader
van de deskundigheidsbevordering vaststellen van een landelijke norm
voor permanente educatie. Voor het onderzoeken van de mogelijkheid van
een periodieke toetsing van vonnissen door een onafhankelijke commissie
zie ik geen aanleiding. Thans wordt immers reeds voorzien in de mogelijkheid om rechterlijke uitspraken ter toetsing voor te leggen aan een andere
rechterlijke instantie door het aanwenden van rechtsmiddelen hiertegen
(hoger beroep, cassatie). Bovendien is er de mogelijkheid om eventueel
onjuiste rechterlijke uitspraken te corrigeren door middel van een herzieningsprocedure. Ik heb uw Kamer bij brief van 10 april 2008 (Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VI, nr. 129) ervan in kennis gesteld dat op dit
moment een wetsvoorstel wordt voorbereid dat strekt tot aanpassing van
deze herzieningsprocedure en onder meer inhoudt dat vaker dan thans
een feitelijk onderzoek naar de (on)juistheid van een rechterlijke uitspraak
zal kunnen plaatsvinden.
2. Overheveling van wet naar amvb
De leden van de CDA-fractie stellen terecht vast dat dit wetsvoorstel er
mede toe strekt een aantal rechtspositionele onderwerpen, die thans nog
in de Wrra worden geregeld, voortaan bij of krachtens amvb te kunnen
regelen. Met name voor onderwerpen waarvan de regeling regelmatig
aanpassing behoeft (salarishoogten, etc.), is het in de afgelopen jaren
knellend gebleken dat die regeling nog bij wet moet geschieden en de
formalisering van wijzigingen in de rechtspositie van rechtelijke ambtenaren derhalve, zeker ook in vergelijking met andere ambtenaren, lang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

3

duurt. Hierdoor komt het inderdaad niet alleen voor dat aan een met de
Sectorcommissie rechterlijke macht overeengekomen wijziging van de
rechtspositie pas na langere tijd toepassing kan worden gegeven, maar
ook dat in bepaalde gevallen praktijk en regelgeving niet meer overeenstemmen omdat vooruitlopend op wetswijziging al uitvoering wordt
gegeven aan een overeengekomen wijziging van de rechtspositie. In
antwoord op de vraag hiernaar van de leden van de CDA-fractie noem ik
als voorbeeld van dit laatste de periodieke salariswijzigingen voor rechterlijke ambtenaren, waaraan in de praktijk met ingang van de hiervoor afgesproken data al materieel uitvoering wordt gegeven. Naar aanleiding van
de vraag van deze leden, wat de regering gaat ondernemen om praktijk en
regelgeving op elkaar aan te sluiten, merk ik op dat juist met de thans
voorgestelde overheveling van de regeling van onder meer de salarishoogten van wet naar amvb zal worden bewerkstelligd dat de formalisering van overeengekomen wijzigingen van de rechtspositie op verschillende onderdelen sneller kan plaatsvinden en de huidige verschillen
tussen praktijk en regelgeving derhalve kunnen worden voorkomen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering ook van mening is dat
op dit moment ten aanzien van rechterlijke ambtenaren reeds sprake is
van delegatie van regelgevende en beschikkingsbevoegdheden binnen
centraal overheidsverband. Deze vraag kan ik bevestigend beantwoorden.
Zoals in de memorie van toelichting ook is uiteengezet, geldt thans al dat
de rechtspositie van rechterlijke ambtenaren op verschillende onderdelen
volledig of nader is geregeld in de op de Wrra berustende regelgeving.
Daarbij gaat het om onderwerpen als voorzieningen in verband met
ziekte, rechten en plichten bij reorganisaties en beëdiging. Voorts komt de
uitoefening van rechtspositionele bevoegdheden ingevolge de Wrra en de
daarop berustende regelgeving ook nu al meermalen toe aan organen als
de gerechtsbesturen en de hoofden van de parketten. Op de vraag van
deze leden, in hoeverre de regering meent dat er nog winst kan worden
behaald met dit wetsvoorstel, antwoord ik graag het volgende. Hierboven
is in antwoord op eerdere vragen van deze leden al toegelicht waarom het
uit een oogpunt van flexibilisering wenselijk is om de rechtspositie van
rechterlijke ambtenaren in nog ruimere mate dan nu het geval is bij of
krachtens amvb te kunnen regelen. Voorgesteld wordt daarom om de
regeling van verschillende rechtspositionele onderwerpen, die nu nog in
de Wrra geschiedt, volledig (salarishoogten, vakantie, verlof, arbeidsduur,
etc.) of in belangrijke mate (aanstelling, aanwijzing, etc.) over te hevelen
naar de op de Wrra berustende regelgeving (Brra, etc.). Hierdoor zullen
voortaan ook voor deze onderwerpen wijzigingen van de rechtspositie
voor rechterlijke ambtenaren sneller kunnen worden geformaliseerd.
Daarnaast bevat dit wetsvoorstel een aantal wijzigingen die strekken tot
verduidelijking van de in de Wrra geregelde attributie van rechtspositionele bevoegdheden ten aanzien van rechterlijke ambtenaren. Voorgesteld
wordt om voor al deze bevoegdheden uitdrukkelijk te bepalen wie tot
uitoefening hiervan bevoegd is alsmede om de toekenning van deze
bevoegdheden volgens vaste uitgangspunten te laten geschieden. Dit
laatste zorgt er onder meer voor dat de toedeling van rechtspositionele
bevoegdheden voortaan in alle gevallen in overeenstemming is met de
overheveling van verantwoordelijkheden in het kader van de modernisering van de rechterlijke organisatie per 1 januari 2002. Vanwege de voorgestelde toedeling van rechtspositionele bevoegdheden worden dergelijke bevoegdheden bijvoorbeeld in nog ruimere mate dan thans het geval
is aan de gerechtsbesturen toegekend. Voor de voorgestelde ruimere
delegatie van zowel regelgevende bevoegdheden als beschikkingsbevoegdheden geldt nadrukkelijk dat hiermee binnen de grondwettelijke
kaders wordt gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

4

3. Toedeling van rechtspositionele bevoegdheden
In reactie op eerdere vragen van de leden van de CDA-fractie is hierboven
al aangegeven dat dit wetsvoorstel onder meer enige wijzigingen bevat
die de attributie van rechtspositionele bevoegdheden ten aanzien van
rechterlijke ambtenaren verduidelijken. Voorgesteld wordt om telkens
expliciet te maken welk orgaan tot uitoefening van een rechtspositionele
bevoegdheid bevoegd is en de toedeling van rechtspositionele bevoegdheden volgens vaste uitgangspunten te laten geschieden. Deze uitgangspunten komen er in hoofdzaak op neer dat de bevoegdheden waarvan de
uitoefening financiële consequenties heeft worden toegekend aan het
orgaan dat budgetverantwoordelijk is en dat de overige bevoegdheden
worden toegekend aan de functionele autoriteit. Hantering hiervan heeft
ten aanzien van de bij de rechtbanken en gerechtshoven werkzame rechterlijke ambtenaren inderdaad tot gevolg dat in de Wrra in beginsel alle
rechtspositionele bevoegdheden aan het gerechtsbestuur worden toegekend. Dit geldt niet voor de bevoegdheden die ook nu al aan de Hoge
Raad toekomen (ontslag, schorsing, herplaatsing) en de bevoegdheden
die terzake van benoeming en (over)plaatsing worden toebedeeld aan de
Kroon en de Raad voor de rechtspraak. Met de toekenning van de overige
rechtspositionele bevoegdheden ten aanzien van de bij rechtbanken en
gerechtshoven werkzame rechterlijke ambtenaren aan de gerechtsbesturen wordt met name ook recht gedaan aan de overheveling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de minister naar de besturen van
de gerechten in het kader van de modernisering van de rechterlijke organisatie per 1 januari 2002. Hierdoor zijn de gerechtsbesturen niet alleen
functionele autoriteit van laatstgemelde rechterlijke ambtenaren, zoals de
hoofden van parketten dat zijn ten aanzien van de bij hun parketten werkzame rechterlijke ambtenaren, maar ook het orgaan dat met de algemene
leiding, organisatie en bedrijfsvoering van het gerecht is belast, in dat
verband onder meer zorg draagt voor personeelsaangelegenheden en ook
over het hiervoor bestemde budget beschikt. Daarbinnen past het dat de
gerechtsbesturen ten aanzien van de bij hun gerecht werkzame rechterlijke ambtenaren vrij zijn om te bepalen op welke wijze toepassing wordt
gegeven aan de aan hen toekomende rechtspositionele bevoegdheden.
Daarbij merk ik overigens wel op dat voor verschillende in de Wrra geregelde bevoegdheden voor gerechtsbesturen geen discretionaire ruimte
bestaat (bv. inschaling bij opvolgende benoemingen). In antwoord op de
vraag van de leden van de CDA-fractie, of en hoe eenheid tussen de
verschillende gerechtsbesturen wordt gegarandeerd, merk ik voorts op
dat de besturen ervoor kunnen kiezen gemeenschappelijk beleid te
ontwikkelen met betrekking tot de uitoefening van hen toekomende
bevoegdheden en dat de Raad voor de rechtspraak daarbij een ondersteunende rol kan vervullen. Daarnaast is in de Wrra voor enkele bevoegdheden (artikel 13, tweede lid; artikel 46, derde lid) uitdrukkelijk geregeld
dat een gerechtsbestuur een voorgenomen besluit voor advies aan de
Raad voor de rechtspraak moet voorleggen, dit om te bevorderen dat niet
al te uiteenlopend toepassing wordt gegeven aan de betrokken bevoegdheden. In het uiterste geval kan de Raad voor de rechtspraak nog aanleiding zien om een besluit van een gerechtsbestuur op grond van artikel 37
van de Wet op de rechterlijke organisatie te vernietigen wegens kennelijke
strijd met het recht of het belang van een goede bedrijfsvoering van het
gerecht.
4. Aanpassing van de benoemingsprocedure
Dit wetsvoorstel behelst ook, zoals hierboven in antwoord op vragen van
de leden van de SP-fractie al is toegelicht, een aanpassing van de procedure voor gevallen waarin een rechterlijk ambtenaar op eigen verzoek
overstapt naar een ander gerecht of parket, zonder dat zich daarbij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

5

wijziging van functie of rang voordoet. Voor deze gevallen wordt voorgesteld om uit een oogpunt van flexibilisering in plaats van met een koninklijk benoemingsbesluit te volstaan met een overplaatsingsbesluit van de
minister van Justitie (als het een overgang binnen het openbaar ministerie betreft) of de Raad voor de rechtspraak (als het een overgang van het
ene naar het andere gerechtshof of de ene naar de andere rechtbank
betreft). De leden van de CDA-fractie vragen of het, mede met het oog op
recente gebeurtenissen bij de rechtbank te ’s-Hertogenbosch, verstandig
is om in geval van horizontale overgang het vereiste van een koninklijk
besluit te laten vervallen. In antwoord hierop wil ik graag benadrukken dat
dit wetsvoorstel ongewijzigd laat dat ingevolge de Wrra voor het functioneren als rechterlijk ambtenaar telkens een koninklijk benoemingsbesluit
is vereist. Bij het voor het eerst gaan functioneren in een rechterlijke
functie of rang alsmede bij elke opvolgende overgang naar een andere
rechterlijke functie of rang geldt onverminderd dat er sprake moet zijn van
een benoeming bij koninklijk besluit. Daarnaast komt te gelden dat in
geval van benoeming in een rechterlijke functie of rang bij een rechtbank,
een gerechtshof of een tot het openbaar ministerie behorend parket door
de Raad voor de rechtspraak of de minister een afzonderlijk besluit wordt
genomen, dat strekt tot vaststelling van het gerecht of parket waar de
rechterlijke functie wordt vervuld. Bij een overgang van het ene naar het
andere gerecht of parket, zonder enige wijziging van functie of rang,
wordt het door voormeld onderscheid tussen benoeming en plaatsing
inderdaad mogelijk om met een besluit door de Raad voor de rechtspraak
of de minister te volstaan en derhalve een aanmerkelijk kortere procedure
te volgen. Juist voor deze gevallen van horizontale overgang acht ik
verkorting van de procedure in bovenvermelde zin niet alleen uit een
oogpunt van flexibilisering wenselijk, maar ook geenszins bezwaarlijk,
aangezien er in deze gevallen strikt genomen slechts sprake is van een
wijziging van de standplaats. De beoordeling of een rechterlijk ambtenaar
op zich geschikt is om zijn rechterlijk ambt te vervullen heeft al eerder in
het kader van de voor benoeming in dat ambt gevolgde procedure, die is
uitgemond in een koninklijk besluit, plaatsgevonden. Voor de situatie die
zich vorig jaar voordeed bij de rechtbank te ’s-Hertogenbosch, waaraan de
leden van de CDA-fractie refereren, geldt dat zij duidelijk verschilt van de
situatie die zich voordoet wanneer er sprake is van horizontale overgang
in bovenbedoelde zin. In eerstbedoelde situatie was er als gevolg van een
ernstig misverstand ten onrechte van uitgegaan dat een van de leden van
een meervoudige kamer, die in een aantal strafzaken vonnis had gewezen,
al bij koninklijk besluit als rechter-plaatsvervanger was benoemd, terwijl
dat in werkelijkheid nog niet het geval bleek te zijn. In geval van horizontale overgang daarentegen is er altijd al een koninklijk benoemingsbesluit
voorhanden en blijft de wijziging beperkt tot overplaatsing van het ene
gerecht of parket, waar de betrokkene het ambt van bijvoorbeeld rechter
of officier van justitie eerste klasse al vervulde, naar het andere gerecht of
parket.
Anders dan de leden van de CDA-fractie kennelijk veronderstellen, strekt
dit wetsvoorstel er niet toe om in gevallen van horizontale overgang,
waarin om de hierboven toegelichte redenen geen koninklijk besluit meer
nodig is, het afleggen van de eed of belofte vereist te stellen. Dit vereiste
blijft op grond van het voorgestelde artikel 5g van de Wrra namelijk
beperkt tot gevallen waarin er sprake is van een benoeming in een andere
rechterlijke functie of rang. Als uitzondering op de hoofdregel, dat een
rechterlijk ambtenaar in geval van benoeming beëdigd dient te worden,
geldt thans al ingevolge artikel 1g van de Wrra dat beëdiging in geval van
een opvolgende benoeming binnen hetzelfde gerecht of parket achterwege blijft. Dit blijft ook zo gelden ingevolge het nieuwe artikel 5g van de
Wrra. Een en ander betekent derhalve dat het vereiste van het afleggen
van de eed of belofte alleen geldt voor gevallen waarin er sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

6

zowel een overgang naar een ander gerecht of parket als een benoeming
in een andere functie of rang. Op de vraag van de leden van de CDA-fractie, of beëdiging niet beperkt zou moeten blijven tot gevallen waarin naar
een ander gerecht of parket wordt overgegaan, kan ik derhalve antwoorden dat het wetsvoorstel hiertoe met inachtneming van het voorgaande
ook strekt. Voor het antwoord op de vraag van deze leden, waarom in
gevallen van horizontale overgang niet meer een koninklijk besluit wordt
verlangd, verwijs ik naar de beantwoording hierboven van eerdere vragen
van deze leden en de leden van de SP-fractie over de verkorting van de
voor deze gevallen geldende procedure.
De leden van de CDA-fractie vragen, onder verwijzing naar het vervallen
van het vereiste van het afleggen van de eed of belofte bij horizontale
overgang, waarom ervoor gekozen is om deze plechtigheid te schrappen.
In antwoord hierop verwijs ik allereerst naar mijn beantwoording hierboven van de eerdere vraag van deze leden hierover voor een nadere
toelichting op het voorstel om in geval van horizontale overgang het
afleggen van de eed of belofte niet meer vereist te stellen. Daarnaast merk
ik nog op dat dit wetsvoorstel er mede toe strekt het onderwerp installatie
van rechterlijke ambtenaren voortaan volledig bij of krachtens amvb te
kunnen regelen. Dit is vastgelegd in het nieuwe artikel 54, aanhef en
onderdeel h, van de Wrra. Met het schrappen van de nu nog in artikel 1g
van de Wrra hierover opgenomen bepalingen wordt derhalve niet beoogd
om de installatie van rechterlijke ambtenaren die een overgang naar een
ander gerecht of parket maken af te schaffen.
5. Bezwaar en beroep
Thans geldt ingevolge artikel 1:1, tweede en derde lid, van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) dat onder meer gerechtsbesturen niet als
bestuursorgaan worden aangemerkt, tenzij zij beslissingen nemen of
handelingen verrichten ten aanzien van niet voor het leven benoemde
ambtenaren. Met de in dit wetsvoorstel opgenomen wijziging van artikel
1:1, derde lid, wordt erin voorzien dat de in het tweede lid genoemde
organen, personen en colleges, zoals de besturen en de presidenten van
de rechtbanken en de gerechtshoven, de president van de Hoge Raad en
de procureur-generaal bij de Hoge Raad, ook als bestuursorgaan worden
aangemerkt als zij beslissingen nemen ten aanzien van voor het leven
benoemde ambtenaren. Hiermee wordt bereikt dat voortaan ook alle
rechtspositionele beslissingen ten aanzien van voor het leven benoemde
rechterlijke ambtenaren besluiten in de zin van Awb zijn en voor deze
rechterlijke ambtenaren dientengevolge, net als voor andere rechterlijke
ambtenaren, telkens de mogelijkheid bestaat om bezwaar te maken tegen
rechtspositionele beslissingen. In antwoord op de vragen van de leden
van de CDA-fractie naar de consequenties van voormeld wijzigingsvoorstel merk ik op dat dit voorstel tot gevolg heeft dat (met name) de
gerechtsbesturen, de presidenten van de gerechten en de procureurgeneraal bij de Hoge Raad alleen als bestuursorgaan worden aangemerkt
voor zover zij beslissingen nemen of handelingen verrichten ten aanzien
van ambtenaren. Voor deze rechtspositionele beslissingen (en handelingen) van onder meer de gerechtsbesturen geldt dus, voortaan ook als
het voor het leven benoemde ambtenaren betreft, dat zij als enige onder
het bereik van de Awb vallen. De in die wet uitgewerkte eisen van zorgvuldigheid zijn hierop dus van toepassing. Nu gerechtsambtenaren ook al
onder het bereik van de Awb vallen, zal bovenvermeld wijzigingsvoorstel
naar verwachting in de praktijk zonder problemen kunnen worden ingevoerd.
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie, of de regering het wenselijk
acht om de regelgeving met betrekking tot de sanctionering van niet goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

7

functionerende leden van de rechterlijke macht aan te passen, antwoord ik
het volgende. Ten aanzien van de voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren wordt in de Wrra geregeld dat aan hen de disciplinaire maatregelen van schriftelijke waarschuwing en ontslag kunnen worden opgelegd (artikel 46c e.v.). Voorts kunnen zij worden geschorst bij onder meer
een ernstig vermoeden voor het bestaan van feiten of omstandigheden
die tot ontslag zouden kunnen leiden (artikel 46f e.v.) en ontslagen in
geval van ongeschiktheid voor het vervullen van hun ambt anders dan
wegens ziekte (artikel 46m). Voor de niet voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren wordt in het op de Wrra berustende Brra geregeld dat
ten aanzien van hen disciplinaire maatregelen kunnen worden opgelegd
alsook schorsing en ongeschiktheidsontslag mogelijk zijn. Thans zijn er
naar mijn oordeel geen aanwijzingen dat ten aanzien van rechterlijke
ambtenaren in geval van disfunctioneren in onvoldoende mate maatregelen kunnen worden genomen of dat de regelgeving over eventuele
sanctionering bij disfunctioneren anderszins aanpassing behoeft.
6. Artikelsgewijs
Artikel I (Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren)
C
Met het oog op de nu al bestaande praktijk wordt in (het nieuwe) artikel 2,
vijfde lid, van de Wrra bepaald dat de minister van Justitie een (voordracht voor) benoeming van een gerechtsauditeur telkens doet op voorstel van (in plaats van: na overleg met) de betrokken functionele autoriteit.
Deze bepaling betreft ook de benoemingen tot gerechtsauditeur voor de
periode van een jaar van de rechterlijke ambtenaren in opleiding, die hun
opleiding met gunstig resultaat hebben beëindigd en een voorkeur voor
het vervullen van een rechtsprekende functie kenbaar hebben gemaakt.
Naast hun benoeming tot gerechtsauditeur zijn laatstbedoelde functionarissen tevens benoemd als rechter-plaatsvervanger in de rechtbank
waarbij zij gedurende het auditeursjaar werkzaam zijn. Op de vraag van de
leden van de CDA-fractie, of dit auditeursjaar voor rechterlijke ambtenaren
in opleiding wordt gehandhaafd en of handhaving recht doet aan hun
opleidingsperiode, antwoord ik bevestigend. Voorafgaand aan het auditeursjaar hebben de betrokken rechterlijke ambtenaren in opleiding alleen
gedurende de laatste deelstage van de binnenstage van hun opleiding op
basis van een plaatsvervangerschap kunnen deelnemen aan de rechtspraak. Eerst nadat zij hun opleiding hebben afgerond worden rechterlijke
ambtenaren in opleiding, die hebben gekozen voor een functie binnen de
rechtspraak, volledig belast met het verrichten van rechtsprekende taken.
Met het oog hierop is er nog steeds reden om genoemde functionarissen
gedurende het eerste jaar na hun opleiding te benoemen als gerechtsauditeur, zodat het nog mogelijk is om in uitzonderlijke gevallen een betrokkene eventueel niet voor een voordracht tot benoeming als rechter in
aanmerking te brengen, en eerst na dat jaar tot rechter te benoemen.
I
De leden van de CDA-fractie vragen of de in (het gewijzigde) artikel 13,
tweede lid, van de Wrra neergelegde mogelijkheid om af te wijken van de
in het eerste lid vastgelegde inschaling bij een eerste benoeming alleen
ten gunste van de betrokken rechterlijk ambtenaar kan zijn. Ook vragen
deze leden of het wenselijk is dat de bevoegdheid om te beslissen over
een eventueel afwijkende inschaling in bovenvermelde zin bij de gerechtsbesturen komt te liggen. In antwoord merk ik op dat de in dit wetsvoorstel
opgenomen wijziging van artikel 13, tweede en derde lid, alleen een
aanpassing behelst van de toedeling van de bevoegdheid om bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

8

eerste benoeming van de reguliere inschaling af te wijken. Met deze wijziging wordt derhalve niet beoogd om de strekking van deze afwijkingsmogelijkheid een andere te laten zijn dan die in het huidige tweede en
derde lid van artikel 13. Van de reguliere inschaling ingevolge het eerste
lid kan met betrekking tot zowel het aanvangssalaris (inschaling op een
hoger salarisnummer) als de wijze waarop de salarisschaal in de daaropvolgende jaren wordt doorlopen (bepaald kan worden dat een salarisnummer wordt overgeslagen) worden afgeweken. Bij de introductie
van deze afwijkingsmogelijkheid is destijds benadrukt dat hiermee de
wervingskracht op de arbeidsmarkt wordt bevorderd (Kamerstukken I
1992/93, 23 223, nr. 3, p. 11). Zoals hierboven in antwoord op eerdere
vragen van de leden van de CDA-fractie is toegelicht, bevat dit wetsvoorstel enige wijzigingen, waaronder die van artikel 13, die ertoe strekken de
toedeling van rechtspositionele bevoegdheden ten aanzien van rechterlijke ambtenaren volgens vaste uitgangspunten te laten geschieden.
Daarmee wordt met name ook bereikt dat de toekenning van bevoegdheden voortaan telkens in overeenstemming is met de overheveling van
verantwoordelijkheden en bevoegdheden naar de gerechtsbesturen in het
kader van de modernisering van de rechterlijke organisatie per 1 januari
2002. Voor zover het de bij de rechtbanken en de gerechtshoven werkzame rechterlijke ambtenaren betreft heeft hantering van voormelde vaste
uitgangspunten tot gevolg dat juist ook de bevoegdheden waarvan de
uitoefening budgettaire consequenties heeft, worden toegekend aan het
gerechtsbestuur, dat immers het orgaan is dat beschikt over het voor
personeelsaangelegenheden bestemde budget. Dit geldt derhalve ook
voor de bevoegdheid in artikel 13, tweede lid, met dien verstande dat een
voorgenomen besluit tot afwijkende inschaling telkens voor advies aan de
Raad voor de rechtspraak moet worden voorgelegd. Ten aanzien van
andere rechterlijke ambtenaren wordt over een eventuele afwijkende
inschaling bij een eerste benoeming beslist door de minister van Justitie.
L
In het nieuwe artikel 16 van de Wrra wordt geregeld dat niet voor het
leven benoemde rechterlijke ambtenaren in geval van uitstekend functioneren bewust kunnen worden beloond. Dit artikel is echter nadrukkelijk
niet van toepassing ten aanzien van de voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren. De vraag van de leden van de CDA-fractie, of het
gerechtsbestuur op basis van dit artikel beslissingen van rechters zou
kunnen beïnvloeden, kan ik derhalve alleen al hierom ontkennend beantwoorden.
W
De leden van de CDA-fractie stellen enkele vragen over de verhouding
tussen de toedeling aan de Raad voor de rechtspraak van bepaalde rechtspositionele bevoegdheden ten aanzien van rechterlijke ambtenaren in
opleiding en de (mede)verantwoordelijkheid van het College van procureurs-generaal voor de opleiding van rechterlijke ambtenaren in opleiding.
Hierop antwoord ik graag het volgende. Zoals hierboven in antwoord op
eerdere vragen van deze leden is opgemerkt, bevat dit wetsvoorstel onder
meer wijzigingen die ertoe strekken voortaan telkens expliciet te maken
wie bevoegd is tot de uitoefening van bij wet geregelde rechtspositionele
bevoegdheden en de toedeling van deze rechtspositionele bevoegdheden
volgens vaste uitgangspunten te laten geschieden. Deze wijzigingen
hebben betrekking op de attributie van rechtspositionele bevoegdheden
ten aanzien van zowel rechterlijke ambtenaren als rechterlijke ambtenaren
in opleiding. Voormelde vaste uitgangspunten komen er in hoofdzaak op
neer dat de bevoegdheden, waarvan de uitoefening financiële consequenties heeft, worden toegekend aan het orgaan dat budgetverantwoordelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

9

is en dat de overige bevoegdheden worden toegekend aan de functionele
autoriteit. In het geval van rechterlijke ambtenaren in opleiding geldt dat
de Raad voor de rechtspraak en het College van procureurs-generaal
weliswaar gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de aansturing van het
studiecentrum rechtspleging, dat met de uitvoering van de opleiding van
rechterlijke ambtenaren in opleiding is belast, maar tevens dat de verantwoordelijkheid voor het budget dat bestemd is voor deze opleiding, met
inbegrip van onder meer de salariskosten van rechterlijke ambtenaren in
opleiding, in hoofdzaak bij de Raad voor de rechtspraak berust. Met het
oog hierop is in het wetsvoorstel opgenomen dat rechtspositionele
bevoegdheden waarvan de uitoefening financiële consequenties heeft ten
aanzien van rechterlijke ambtenaren in opleiding aan de Raad voor de
rechtspraak worden toegekend. Daarbij wijs ik er overigens op dat de
Raad voor de rechtspraak te kennen heeft gegeven met betrekking tot
deze bevoegdheden mandaat te zullen verlenen aan de raad van
opdrachtgevers van het studiecentrum rechtspleging, bestaande uit een
lid van de Raad voor de rechtspraak en een lid van het College van
procureurs-generaal. Voor andere bevoegdheden geldt dat zij ook ten
aanzien van rechterlijke ambtenaren in opleiding volgens bovengenoemde vaste uitgangspunten worden toegekend aan de functionele
autoriteit. Dit betekent dus onder meer dat deze bevoegdheden gedurende het deel van de opleiding dat de rechterlijk ambtenaar in opleiding
bij een arrondissementsparket doorbrengt, worden uitgeoefend door het
hoofd van dat parket.
AA
In reactie op de opmerking van de leden van de CDA-fractie, dat het
gevoelsmatig meer recht doet aan het ambt om in artikel 46h, derde lid,
van de Wrra niet te kiezen voor de bewoording «ontslagen» maar voor
«ontslag verleend», merk ik het volgende op. Artikel 117, tweede lid, van
de Grondwet bepaalt dat de voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren op eigen verzoek en wegens het bereiken van een bij de wet te
bepalen leeftijd worden ontslagen. Daarnaast bepaalt het derde lid van dit
artikel dat zij in overige bij de wet bepaalde gevallen kunnen worden
(geschorst of) ontslagen door een tot de rechterlijke macht behorend
gerecht. In lijn hiermee is thans in de Wrra al in vrijwel alle hierop betrekking hebbende artikelen bepaald dat een voor het leven benoemde rechterlijk ambtenaar op een bepaalde grond door de Hoge Raad dan wel bij
koninklijk besluit wordt of kan worden ontslagen. Met dit wetsvoorstel
wordt de formulering van de in ar-tikel 46h, derde lid, van de Wrra opgenomen ontslagbepaling derhalve in overeenstemming gebracht met die
van de overige (grond)wettelijke artikelen over ontslag van voornoemde
rechterlijke ambtenaren. Abusievelijk was overigens verzuimd om
tenslotte ook de artikelen 46i, vijfde lid, en 46l, tweede lid, van de Wrra in
gelijke zin aan te passen. Dit wordt met de bij deze nota gevoegde nota
van wijziging hersteld.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 227, nr. 7

10