Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1285
Vragen van het lid Bergkamp (D66) aan de Minister voor Rechtsbescherming
over de vervolgstappen omtrent bevallen onder pseudoniem (ingezonden
18 december 2018).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 24 januari
2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 1196.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Bevallen onder valse naam voorlopig niet
toegestaan»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het, dat in de brief van 3 december 2018 onder het kopje «vervolgstappen en verkenning» veelal gekeken wordt naar bevallen onder geheimhouding?2 Kunt u ingaan op de huidige situatie van bevallen onder geheimhouding? Welke specifieke afspraken moeten er met welke (overheids)instanties
gemaakt worden teneinde de geheimhouding te realiseren? Welke (overheids)instanties worden op de hoogte gesteld van de geboorte van een kind, ook
wanneer sprake is van geboorte onder geheimhouding?
Antwoord 2
Bij bevallen onder geheimhouding komen de gegevens van de moeder te
staan op de geboorteakte van het kind. Deze worden vervolgens opgenomen
in de Basisregistratie Personen (BRP) en verstrekt aan de (overheids)instanties die hierover moeten kunnen beschikken ter uitoefening van hun taken.
Fiom heeft op grond van jarenlange ervaring een werkwijze bij geheimhouding ontwikkeld en vastgelegd in een werkdocument. In dit werkdocument
staan alle specifieke acties en afspraken beschreven die nodig zijn om
geheimhouding te regelen. Het document wordt regelmatig aangevuld naar
aanleiding van nieuwe ervaringen. Fiom en Siriz hebben aangegeven dat het
regelen van geheimhouding vanwege het grote aantal betrokkenen uiterst
bewerkelijk is. Met verscheidene instanties moeten specifieke afspraken

1
2

ah-tk-20182019-1285
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://nos.nl/artikel/2261911-bevallen-onder-valse-naam-voorlopig-niet-toegestaan.html
Kamerstuk 32 279 nr. 131

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

worden gemaakt. Het kan gaan om afspraken met onder meer de gemeente
waar de moeder woont, waar het kind geboren is en waar het kind bij het
pleeggezin verblijft, met gecertificeerde instellingen, de Raad voor de
Kinderbescherming, de rechtbank, met het RIVM, Sociale Verzekeringsbank,
het ziekenhuis, de zorgverzekering, de GGD, de huisarts, de apotheek en
soms met de immigratie- en naturalisatiedienst en de Belastingdienst.
Een aantal instanties moet altijd op de hoogte gesteld worden van de
geboorte van een kind, ook als er sprake is van een «beperking gegevensverstrekking aan derden» (de zogenoemde geheimhouding in de BRP). Zo krijgen
RIVM, de Belastingdienst en de Sociale Verzekeringsbank altijd bericht.
Daarnaast verschilt het per casus welke instantie de informatie krijgt, dit is
afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden van de moeder.
De toepassing van de geheimhouding is in deze gevallen mensenwerk,
daarom valt geheimhouding niet voor de volle honderd procent te garanderen.
Vraag 3
Kunt u voorts ingaan op de (financiële) gevolgen van een «beschermde
bevalling» die Stichting Beschermde Wieg in samenwerking met een aantal
ziekenhuizen aanbiedt? Hoe worden de kosten die samenhangen met een
bevalling in dit soort gevallen vergoed?
Antwoord 3
Een beschermde bevalling is vanwege het anonieme karakter onverzekerde
zorg waarvoor geen declaratietitel bestaat. Ziekenhuizen die een beschermde
bevalling aanbieden nemen deze kosten daarom voor eigen rekening. Voor
declaratie bij een zorgverzekeraar is immers nodig dat kan worden vastgesteld dat iemand verzekerd is. Dat gebeurt aan de hand van het burgerservicenummer.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat ziekenhuizen de kosten van zo’n
beschermde bevalling declareren via de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden. Hoewel deze regeling een uitzondering kent als
iemand verzekerd is, speelt hierbij hetzelfde probleem. Als niet kan worden
vastgesteld of iemand verzekerd is, bijvoorbeeld omdat betrokkene weigert
toestemming te geven om haar gegevens te verstrekken, kunnen de kosten
desondanks onder deze regeling worden vergoed.3
Vraag 4 en 8
Kunt u ingaan op de in de brief genoemde «samenwerking met Stichting
Beschermde Wieg en de andere partners»? Welke andere partners zijn dat?
Hoe gaat u pogen «een adequate bescherming» te bieden? Kunt u daarnaast
ingaan op «adequate bescherming»? Wat acht u adequaat?
Wat is de planning van de gesprekken die u de komende tijd aangaat met de
betrokken organisaties? Hoe gaat u deze gesprekken aanpakken en wat is de
gewenste uitkomst van deze gesprekken? Wanneer verwacht u de Kamer te
informeren over de uitkomsten van de gesprekken? Met welke betrokken
organisaties gaat u spreken?
Antwoord 4 en 8
Mijn inzet is tweeledig. Ik wil voorkomen dat een ongewenst zwangere vrouw
anoniem afstand doet van haar kind en óók dat een kind door de moeder in
een hulpeloze toestand wordt achtergelaten omdat de moeder haar identiteit
hoe dan ook verborgen wil houden.
Op 15 januari 2019 heb ik met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK), Fiom, Stichting Beschermde Wieg (SBW) en Siriz
verkend op welke wijze de bescherming van moeder en kind het meest
effectief geboden kan worden. Daarbij hebben de drie organisaties hun
werkwijze toegelicht, is een inventarisatie van de ervaren knelpunten gemaakt
bij bevallen onder geheimhouding en zijn mogelijke oplossingsrichtingen
verkend. Deze oplossingsrichtingen zien op het versterken van de procedure
3

Overigens is bij dit soort regelingen en ook bij de zorgverzekeringen het uitgangspunt dat
indien iemand niet verzekerd is of anoniem wil blijven, de kosten van zorg door betrokkene zelf
betaald moeten worden. Omdat de meeste mensen de kosten voor medische zorg niet zelf
kunnen dragen is er een verzekeringsplicht en de mogelijkheid zich tegen de betaling van deze
kosten te verzekeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

bij geheimhouding en het de facto onder bepaalde omstandigheden mogelijk
maken van het bevallen onder pseudoniem.
De drie organisaties bereiken vrouwen in verschillende omstandigheden:
Fiom en Siriz hebben vooral te maken met vrouwen die doorverwezen
worden vanuit de hulpverlening, huisarts of het ziekenhuis. De vrouwen die
SBW benaderen, willen liever helemaal geen bemoeienis vanuit de hulpverlening. Een reden waarom vrouwen toch SBW benaderen is dat SBW een
verdergaande vorm van geheimhouding biedt. Door in haar communicatieuitingen de mogelijkheid om anoniem te bevallen niet uit te sluiten, tracht
SBW die vrouwen over de streep trekken die anders iedere vorm van hulp
zouden mijden. Als een vrouw zich meldt, is de hulpverlening vanuit SBW
erop gericht de vrouw te bewegen alsnog de zorg voor haar kind op zich te
nemen of in ieder geval in te stemmen met achterlating van gegevens over
haar identiteit (bevallen onder geheimhouding met vermelding op de
geboorteakte). Als de vrouw ook dit niet wil, kunnen de gegevens van de
moeder met haar instemming elders worden bewaard op zodanige wijze dat
de toegang op termijn voor het kind verzekerd is. De gegevens van de
moeder worden dan niet in de geboorteakte van het kind opgenomen. In het
uiterste geval heeft de moeder de mogelijkheid om geen enkel gegeven
achter te laten. In de afgelopen jaren bleek slechts één moeder zich te hebben
gemeld die uiteindelijk haar gegevens niet wilde delen. Deze vrouw is
destijds door Siriz naar SBW verwezen. In dat geval biedt SBW de moeder de
mogelijkheid om het kind anoniem achter te laten in een kamer in een
ziekenhuis. De zorg voor het kind is daarmee geborgd. In de kamers worden
vrouwen door het beschikbaar stellen van materiaal uitgenodigd alsnog
contact te zoeken met de hulpverlening en om in ieder geval enige gegevens
over haar persoon achter te laten.
Tijdens het overleg hebben Fiom en Siriz aangegeven de dilemma’s te delen
die SBW gebracht hebben tot deze werkwijze. Ze zouden zelf ook graag meer
ruimte willen hebben om zorgmijdende vrouwen pro-actiever tegemoet te
treden. De komende maand ga ik met deze partijen en met het Openbaar
Ministerie (OM), de ziekenhuizen die een vondelingenkamer hebben ingericht,
de Raad voor de Kinderbescherming en de ministeries van BZK en VWS
nader onderzoeken hoe we de bestaande knelpunten bij het bevallen onder
geheimhouding zoveel mogelijk kunnen wegnemen waarbij we tegelijkertijd
kijken naar de mogelijkheid van het de facto invoeren van bevallen onder
pseudoniem. Daarbij zal ik nadrukkelijk aandacht besteden aan de mogelijke
strafrechtelijke aspecten die hieraan verbonden zijn. Ik verwacht uw Kamer
daarover vóór 1 maart te kunnen informeren.
Met de te nemen acties zal ook aangesloten worden bij de maatregelen in
preventieve sfeer die de Staatssecretaris van VWS in zijn brief aan uw Kamer
van 11 september 2018 heeft aangekondigd. Een belangrijk element daarin is
de invoering van een gratis telefonische hulplijn die dag en nacht bereikbaar
is. Tijdens het eerdergenoemd overleg bleek dat de hulplijn in een daadwerkelijke behoefte voorziet.
Vraag 5
Kunt u ingaan op de positie van de Stichting Beschermde Wieg, als onafhankelijke private stichting? Hoe wordt de kwaliteit van de dienstverlening
geborgd?
Antwoord 5
SBW is een private stichting en ontvangt geen subsidie van de overheid. Haar
werkprocessen staan in haar protocollen beschreven. SBW streeft erkenning
door de overheid na en is voornemens om de overheid om subsidie te
vragen. Daartoe zal SBW moeten voldoen aan de voorwaarden en kwaliteitsvereisten die de overheid voor de verlening van subsidie stelt.
Vraag 6
Deelt u de mening van het Wetenschappelijk Bureau Openbaar Ministerie dat
wanneer een kind in een vondelingenkamer wordt neergelegd, diegene die de
vondelingenkamer in staat houdt medeplichtig is aan verduistering van staat,
ex artikel 236 Wetboek van Strafrecht?4 Ziet u het risico van een verdiepende
4

Strafrechtelijke aspecten van de vondelingenkamer in een babyhuis, WBOM, 27 juni 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

samenwerking aangegaan met een organisatie die, indien een civiele rechter
uitspraak heeft gedaan over de staat van het kind, mogelijk vervolgd kan
worden door het openbaar ministerie (OM)?
Antwoord 6
In het voormelde advies concludeert het Wetenschappelijk Bureau van het
OM dat er voor het beschikbaar houden van een vondelingenkamer sprake
van medeplichtigheid kan zijn aan verduistering van staat in het geval dat er
een kind in de vondelingenkamer wordt neergelegd. Het in artikel 236, derde
lid, Wetboek van Strafrecht neergelegde vervolgingsbeletsel kan vervolging
alleen plaatshebben nadat een verzoek tot inroeping of tot betwisting van
staat is gedaan en de burgerlijke rechter daarop een eindbeslissing heeft
gegeven of, ingeval het verzoek door het stilzitten van partijen onvoldoende
voortgang vindt, nadat de burgerlijke rechter heeft beslist dat er een begin
van bewijs is. Of er in een concrete situatie daadwerkelijk sprake is van
medeplichtigheid als bedoeld, hangt af van de specifieke omstandigheden
van het geval. Het is dan aan het OM om te beslissen of er aanleiding is tot
vervolging.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de evaluatie van de in 2014 in Duitsland in werking
getreden wettelijke regeling «Gesetz zum Ausbau der Hilfen für Schwangere
und zur Regelung der vertraulichen Geburt», waarmee bevallen onder
pseudoniem werd geïntroduceerd, positief of in ieder geval bemoedigend is?
Erkent u dat door deze wettelijke regeling de adviesbureaus erin zijn geslaagd
de vrouwen in het zorgstelsel te laten instromen zodat zij er ook voor konden
kiezen hun anonimiteit op te geven teneinde een reguliere adoptieprocedure
mogelijk te maken of om het kind zelf op te voeden?
Antwoord 7
De evaluatie van de wet laat een positief beeld zien. Meer vrouwen zijn
bereid de hulpverlening te benaderen en geven aan dat de mogelijkheid van
bevallen onder pseudoniem en de gelijktijdige beschikbaarstelling en
intensivering van de hulpverlening daaraan hebben bijgedragen. De evaluatie
maakt ook duidelijk dat deze vorm van bevallen niet voor alle gevallen een
oplossing biedt.
Een aanmerkelijk aantal vrouwen doet geen beroep op de mogelijkheden die
de wet biedt en kiest toch voor anoniem bevallen: de zorgmijders.
Ik neem uiteraard goede notie van de ontwikkelingen en ervaringen in
Duitsland en zal deze, waar mogelijk, als input gebruiken om de Nederlandse
procedure te optimaliseren.
Vraag 9
Klopt het, dat er geen sprake kan zijn van volledige bescherming van de
vrouw bij bevallen onder geheimhouding, zelfs wanneer het proces verbeterd
wordt? Acht u het daarom verstandig parallel aan de voorgenomen stappen,
ook het traject van wetswijzigingen in te zetten die bevallen onder pseudoniem mogelijk maken, omdat deze wetswijzigingen tijd kosten?
Antwoord 9
Zoals in het antwoord op de vragen 2 en 4 is aangegeven, kan er geen
absolute garantie gegeven worden voor volledige bescherming van de vrouw
onder alle omstandigheden. Het risico op bijvoorbeeld een menselijke fout
kan niet in absolute zin worden uitgesloten. Dit is niet anders bij wetswijziging. Mijn inzet is daarom nu gericht op het bereiken van de hoogst haalbare
vorm van bescherming voor de vrouw in een praktische aanpak die flexibel is
en het maatwerk kan bieden waar voor deze complexe materie behoefte aan
is.
Vraag 10
Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden voor het algemeen overleg
Personen- en familierecht van 24 januari 2019?
Antwoord 10
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4