Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

701
Vragen van de leden Vermeij en Mei Li Vos (beiden PvdA) aan de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht
«Zzp’er te karig voor pensioen» (ingezonden 11 november 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 7 december 2016).
Vraag 1
Kent u het bericht «Zzp’er te karig voor pensioen»?1 Bent u daarnaast op de
hoogte van het rapport van Netspar dat aanleiding was voor dit bericht?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe kijkt u naar de bevindingen van het rapport van Netspar waaruit blijkt dat
ruim een miljoen zelfstandigen veel te weinig sparen voor hun pensioen om
later aan hun verplichtingen te kunnen voldoen?
Antwoord 2
Ik vind het van belang dat alle werkenden – dus ook de zelfstandigen –
voldoende reserveren voor hun pensioen. Zo wordt na pensionering een te
grote terugval in levensstandaard voorkomen. Zoals ik heb beschreven in de
Perspectiefnota Toekomst Pensioenstelsel (Kamerstukken II, 32 043, nr. 337),
kan het grootste deel van de zelfstandigen uitzien naar een toereikend
oudedagsinkomen. Van een deel van de zelfstandigen zijn de besparingen
echter zodanig beperkt dat zij, gezien hun huidige inkomen, na beëindiging
van hun werkzame leven zullen worden geconfronteerd met een aanzienlijke
inkomensdaling.
Vraag 3
In hoeverre deelt u de mening dat het zeer zorgwekkend is dat deze mensen
straks volledig afhankelijk worden van hun AOW, zeker gezien het feit dat zij
nu een laag bedrijfsvermogen kennen en kwetsbaar zijn op de huizenmarkt
doordat zij weinig aflossen? Deelt u de vrees dat – mede door deze kwets-

1
2

ah-tk-20162017-701
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.telegraaf.nl/dft/nieuws_dft/26980461/__Zzp_er_te_karig_voor_pensioen__.html
https://www.netspar.nl/assets/uploads/D20161108_NetsparBrief7_Mastrogiacomo.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

baarheden – zelfstandigen in hun werkende leven maar ook na pensionering
een groter risico lopen om in armoede te vervallen en daardoor vaker een
beroep zullen moeten doen op ons sociale zekerheidsstelsel? In hoeverre
komt het stelsel van sociale voorzieningen hierdoor onder druk te staan?
Antwoord 3
Doel van het (aanvullend) pensioen is het voorkomen van een grote terugval
in levensstandaard na pensionering. Dit is niet alleen in het belang van de
betrokkenen zelf, maar ook van de samenleving als geheel. De AOW is een
basisinkomen. Degene die uitsluitend de AOW als inkomen heeft, komt veelal
in aanmerking voor collectieve voorzieningen, zoals de zorg- en huurtoeslag.
Degene die, gezien zijn huidige inkomen, een passende reservering voor de
oude dag doet, voorkomt dat hij of zij in de toekomst een dergelijk beroep op
collectieve voorzieningen moet doen. Het is een maatschappelijk belang dat
werkenden sparen voor hun pensioen als hun inkomen dat toelaat. Daarom
schets ik in de brief Perspectiefnota Toekomst Pensioenstelsel mogelijkheden
om het pensioenstelsel inclusiever te maken.
Vraag 4
Vindt u het in dit licht ook zorgelijk dat twee derde van deze miljoen
zelfstandigen geen aanvullend particulier pensioenplan heeft? Welke
maatregelen heeft u tot nu toe genomen om dit te stimuleren? Welke
(andere) mogelijkheden ziet u om deze mensen te stimuleren zodat zij een
aanvullend particulier pensioenplan zullen opstellen?
Antwoord 4
Pensioenopbouw wordt fiscaal ondersteund, ook voor zelfstandigen. Als
onderdeel van het zogeheten Witteveenakkoord heeft het kabinet een aantal
aanvullende maatregelen genomen die specifiek gericht zijn op de stimulering van pensioenopbouw door zelfstandigen. In de belastingwetgeving is
vanaf 1 januari 2015 geregeld dat lijfrenten ook kunnen worden opgenomen
in geval van arbeidsongeschiktheid. Daarmee is een pensioenreservering een
alternatief geworden voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Vanaf
1 april 2016 blijven lijfrenten in hoge mate buiten beschouwing bij de
middelentoets van de Participatiewet. De verrichte besparingen behouden
daarmee hun bestemming voor de oude dag.
In de Perspectiefnota is een eerste analyse gegeven van de oudedagsreserveringen van groepen zelfstandigen. Een werkgroep van de SER buigt zich
momenteel over de pensioenpositie van zelfstandigen. Deze werkgroep zal de
pensioensituatie van verschillende groepen zelfstandigen nader in kaart
brengen en de pensioenbehoeften van groepen zelfstandigen inventariseren.
De werkgroep laat momenteel aanvullend onderzoek doen om meer
specifieke informatie over de pensioensituatie van zelfstandigen te verkrijgen.
Verwacht wordt dat de verkenning van de SER in het eerste kwartaal van
2017 beschikbaar komt.
In de Perspectiefnota is een globale schets gegeven van een breed scala aan
mogelijke maatregelen om de pensioenopbouw van zelfstandigen te
verbeteren.
• Uitbreiding van de vrijwillige voortzetting van pensioenopbouw in de
tweede pijler;
• Vanaf drie jaar na het starten als ondernemer, wordt een minimale
pensioenopbouw als voorwaarde gesteld voor gebruik van fiscale
ondernemersfaciliteiten, waaronder de zelfstandigenaftrek.
• Opt-out regeling voor zelfstandigen: alle zelfstandigen worden ingeschreven bij een pensioenuitvoerder voor deelname aan een standaard
pensioenregeling. De zelfstandige kan kiezen voor gehele of gedeeltelijke
opt-out.
• Opt-in regeling voor zelfstandigen: alle zelfstandigen krijgen een voorstel
om een pensioenvoorziening te treffen. Zij hebben hierin een vrije keuze.
• Zelfstandigen worden wettelijk verplicht deel te nemen aan het bedrijfstakpensioenfonds in hun sector.
Ook wordt een aantal meer algemene oplossingen genoemd, zoals een
algemene pensioenplicht voor alle werkenden en een vergroting van de
betekenis van de eerste pijler.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 5
In hoeverre deelt u de mening van Netspar dat een opt-out variant voor
zelfstandigen waaraan zij automatisch deelnemen, tenzij hij zelf aangeeft hier
uit te willen stappen, een eerste stap in de goede richting zou kunnen zijn om
zelfstandigen meer pensioen op te laten bouwen? Bent u bereid om te
onderzoeken of dit zou kunnen leiden tot een toename van het aantal
zelfstandigen dat pensioen opbouwt? Bent u bereid om daar ook de
algemene verplichtstelling in mee te nemen? Zo ja, wanneer kunnen wij deze
resultaten verwachten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Een opt-out systeem is een van de mogelijkheden die voldoet aan de
specifieke omstandigheden van zelfstandigen. Het is aan een volgend kabinet
om beslissingen hierover te nemen. Daarvoor kan het de hiervoor genoemde
studie van de SER-werkgroep benutten.
Vraag 6
Kunt u voorts nader toelichten welke maatregelen er tot op heden zijn
genomen om de schuldenlast bij zelfstandigen te verkleinen? Welke middelen
staan er voor hen ter beschikking om zo snel mogelijk uit de schulden te
komen, in het bijzonder wanneer zij de pensioengerechtigde leeftijd naderen?
Antwoord 6
Aan zelfstandigen die te maken hebben met een gedwongen bedrijfsbeëindiging kunnen gemeenten via het Bijstandsbesluit zelfstandigen 2004 (BBZ
2004) ondersteuning bieden. Ook de Wet Inkomensvoorziening oudere en
gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) kan zelfstandigen vanaf 55 jaar met een laag inkomen helpen bij het voorkomen of zo klein
mogelijk houden van de schuldenlast bij het stoppen met de onderneming.
Ook die ondersteuning van zelfstandigen is een verantwoordelijkheid van
gemeenten. Dat geldt ook voor de schuldhulpverlening. In dat kader stimuleer
ik de samenwerking tussen beide vormen van dienstverlening3, juist om tot
passende dienstverlening aan de (ex-)zelfstandige met een schuldenproblematiek te komen. Steeds meer gemeenten geven die verbinding tussen BBZ
2004 en schuldhulpverlening vorm. Ik blijf deze initiatieven ook onder de
aandacht van gemeenten brengen.

3

Zie onder meer de binnen het mede door het Ministerie van SZW gefinancierde programma
vakmanschap ontwikkelde werkwijzer voor dienstverlening aan zelfstandigen met schulden:
https://www.divosa.nl/publicaties/werkwijzer-dienstverlening-voor-zelfstandigen-met-schuldeninrichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3