Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 597

Werkprogramma Rijksuitgaven

Nr. 15

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2018
Periodiek brengt de vaste commissie voor Financiën verslag uit aan de
Kamer over de uitvoering van haar werkzaamheden op het terrein van
Rijksuitgaven. Bijgaand treft u de actualisatie van het werkprogramma
aan, waarin staat aangegeven wat de commissie sinds de vorige
actualisatie op 15 maart 2018 (Kamerstuk 31 597, nr. 14) heeft ondernomen en welke doelstellingen de commissie heeft voor de komende
periode. De commissie neemt haar activiteiten op het gebied van de
rijksuitgaven jaarlijks op in de jaarplanning van de commissie.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De griffier van de commissie,
Weeber

kst-31597-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 597, nr. 15

1

BIJLAGE:

ACTUALISATIE WERKPROGRAMMA RIJKSUITGAVEN VOOR HET
JAAR 2019
De commissie stelt in de periode 2018–2021 de volgende prioriteiten:
1.
2.
3.
4.

de open data ten behoeve van de verantwoording;
het evaluatiestelsel van de rijksoverheid;
het verslaggevingsstelsel van de rijksoverheid;
de aansluiting van begrotingsinformatie op de behoefte van de Kamer.

In de paragrafen 1 tot en met 4 wordt ingegaan op ontwikkelingen voor
deze prioriteiten, de uitgevoerde acties in 2018 en de voor 2019 voorgenomen uitvoering. Overige activiteiten en de acties rondom verantwoordingsdag worden genoemd in paragraaf 5.
1. Open data ten behoeve van de verantwoording
Open data bieden zowel de Kamer als de samenleving nieuwe mogelijkheden bij de verantwoording van de overheid. De beschikbare open data
zijn mede als gevolg van de inzet van de achtereenvolgende kabinetten
sterk toegenomen. De commissie neemt zich voor bij te dragen aan
initiatieven die beogen de concrete toepassing van open data te bevorderen.
Uitgevoerd/ontwikkelingen in 2018:
In juni 2018 is een symposium georganiseerd in samenwerking met de
Algemene Rekenkamer, de Open State Foundation en de Ministeries van
Financiën en OCW. In drie workshops zijn succesvolle toepassingen van
open data verkend, waarna plenair door Kamerleden Van der Linde (VVD)
en Van der Lee (GroenLinks) en collegelid Giskes van de Algemene
Rekenkamer is gereflecteerd op mogelijke vervolgstappen.
De commissie geeft in 2019 op de volgende wijze invulling aan deze
prioriteit.
– in gesprek gaan met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om
bij het gebruik van open data de Kamer te ondersteunen. Het CBS is
een voorname leverancier van open data, maar ook als leverancier van
bewerkte data is er meer ondersteuning mogelijk voor de Kamer;
– rijksfinanciën.nl ontsluit de rijksfinanciën op basis van open data uit de
rijksbegroting en -verantwoordingscyclus. Deze site is nog in ontwikkeling, de commissie is voornemens de ontwikkelingen te volgen;
– De commissie gaat een accountability hack organiseren in 2019. Een
accountability hack is een evenement waarbij developers en dataanalisten uitgedaagd worden om toepassingen en tools te maken die
bijdragen aan verantwoording van geldstromen en prestaties van de
overheid. De commissie streeft er bij deze accountability hack naar dat
ook verder voortgebouwd wordt op de resultaten van eerdere
hackatons.1
2. Evaluatiestelsel van de rijksoverheid
Inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van overheidsbeleid is
een essentiële basis voor de besluitvorming van de Kamer. Het kabinet
onderwerpt het gevoerde beleid geregeld aan evaluaties en beleidsdoorlichtingen. De commissie constateert dat inzicht in doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid essentieel zijn voor de besluitvorming door de
Kamer. Daarom besteedt de commissie aandacht aan de Operatie Inzicht
in Kwaliteit, waarmee rijksbreed een verbetering van het evaluatiestelsel
1

https://accountabilityhack.nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 597, nr. 15

2

wordt beoogd, en aan de uitvoering van artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 (CW2016), die sinds 1 januari 2018 voorschrijft dat bij alle
voorstellen, voornemens en toezeggingen aan de Kamer wordt ingegaan
op de doelstellingen, doeltreffendheid en doelmatigheid.
Uitgevoerd/ontwikkelingen in 2018:
De Minister van Financiën heeft een brief verstuurd over de uitwerking
van de operatie Inzicht in Kwaliteit. 2 De brief is 25 april 2018 behandeld in
het algemeen overleg over rijksbrede ontwikkelingen in begroten en
verantwoorden. Daarna heeft de Minister een nadere uitwerking van de
operatie aan de Kamer verstuurd.3 In reactie heeft de commissie vragen
gesteld over de navolgbaarheid van de operatie en verzocht de
commissies separaat door de bewindspersonen te laten informeren over
de departementale initiatieven.4 In zijn antwoord verduidelijkt de Minister
de navolgbaarheid en geeft hij aan de Kamer centraal via halfjaarlijkse
voortgangsrapportages te informeren.5
Met betrekking tot artikel 3.1 CW2016 heeft de commissie gevraagd naar
de reikwijdte van de bepaling. Het antwoord is door de Minister meegenomen in de eerste brief over de uitwerking van de operatie, waarin hij
aangeeft dat de monitoring van artikel 3.1 CW2016 onderdeel van de
operatie uitmaakt. De commissie heeft alle vaste en algemene commissies
ingelicht over artikel 3.1 CW2016.
De commissie geeft in 2019 op de volgende wijze invulling aan deze
prioriteit:
De commissie heeft de leden Sneller (D66) en Snels (GL) gevraagd een
voorstel te doen voor de betrokkenheid van de Kamer bij de operatie. De
commissie heeft 7 november 2018 besloten:
– Vanaf februari 2019 jaarlijks een algemeen overleg te houden over
rijksbrede ontwikkelingen in begroten en verantwoorden, waar de
halfjaarsrapportages worden besproken.
– Bij ontvangst van de halfjaarsrapportages te besluiten over inzet van
andere instrumenten, zoals doorgeleiden naar betrokken commissies
of het verzoeken van een technische briefing.
– De leden Sneller en Snels blijven de operatie volgen als rapporteurs en
brengen wanneer wenselijk verslag uit of doen de commissie andere
voorstellen.
3. Verslaggevingsstelsel van de rijksoverheid
Het verslaggevingsstelsel is in hoge mate bepalend voor de informatie die
de Kamer gebruikt om haar budgetrecht uit te oefenen. De Algemene
Rekenkamer heeft in verschillende rapporten aandacht gevraagd voor de
mogelijkheden die het baten-lastenstelsel kan bieden om deze informatie
te verbeteren.6 Het Ministerie van Financiën en de Algemene Rekenkamer
hebben met een gezamenlijke ambtelijke adviescommissie de voor- en
nadelen van het toevoegen van meer baten-lasteninformatie aan het
huidige verslaggevingsstelsel onderzocht.7 De commissie zal de
voorstellen van de adviescommissie en de gevolgen daarvan voor de
informatievoorziening aan de Kamer onderzoeken. Indien dit leidt tot
aanpassingen in het huidige verslaggevingsstelsel zal de commissie de

2

Kamerstuk 31 865, nr. 110.
Kamerstuk 31 865, nr. 118.
4
Brief commissie d.d. 13 september 2018: kenmerk 2018Z16017.
5
Kamerstuk 31 865, nr. 121.
6
Kamerstuk 31 865, nr. 93.
7
Kamerstuk 31 865, nr. 93.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 597, nr. 15

3

voortgang en de resultaten nauwgezet volgen en waar nodig de Kamer
ondersteunen met voorlichting.
Uitgevoerd/ontwikkelingen in 2018:
De commissie heeft 14 maart 2018 de leden Sneller en Snels aangesteld
als rapporteurs. Deze rapporteurs verdiepen zich namens de commissie in
de voor- en nadelen van aanpassing van het verslaggevingsstelsel. De
rapporteurs hebben ondersteund door de staf een groot aantal
gesprekken gevoerd met betrokkenen en deskundigen. De rapporteurs
streven ernaar het verslag in 2018 af te ronden.
Aanvullend heeft de commissie, ondersteund door een stafnotitie,
feitelijke vragen gesteld over het rapport van de adviescommissie en de
kabinetsappreciatie,8 alsmede de visie van de Algemene Rekenkamer op
de kabinetsappreciatie.9
De commissie geeft in 2019 op de volgende wijze invulling aan deze
prioriteit:
– In februari 2019 agenderen van het verslag van de rapporteurs bij het
algemeen overleg over rijksbrede ontwikkelingen in begroten en
verantwoorden
4. Aansluiting van begrotingsinformatie op de behoefte van de
Kamer
De commissie is van mening dat het budgetrecht van de Kamer afhankelijk is van accurate, vergelijkbare en bruikbare begrotingsinformatie,
waarbij financiële informatie wordt voorzien van context zonder de
gebruiker te overladen met informatie. Daarom zal de commissie
aandacht besteden aan de aansluiting van de informatie in begrotingen en
jaarverslagen bij de behoefte van de Kamer.
Meer specifiek zal de commissie reflecteren op de begrotingsopzet van
Verantwoord Begroten naar aanleiding van een te publiceren rapport van
de Algemene Rekenkamer. Daarnaast noemt de commissie als aandachtspunten de verplichtingen, de niet-belastingontvangsten en de ramingen
ten behoeve van de inkomsten en uitgaven.
Uitgevoerd/ontwikkelingen in 2018:
Het voor 2018 verwachte rapport van de Algemene Rekenkamer over
Verantwoord Begroten is vertraagd en staat nu gepland voor april 2019.
De Minister van Financiën en de Algemene Rekenkamer hebben aandacht
aan de verplichtingen besteed in het Financieel Jaarverslag van het Rijk
en het verantwoordingsonderzoek over 2017. Beide concluderen onder
andere dat het in de rede zou liggen dat de Kamer meer op verplichtingen
zou sturen, gezien de beperkte flexibiliteit van de uitgaven. De rapporteurs
over het jaarverslag 2017 en de begroting 2019 van het Ministerie van
Financiën, de leden Sneller en Snels, hebben de Minister gevraagd
rijksbreed de informatie over verplichtingen te verbeteren in respectievelijk het wetgevingsoverleg van 24 mei 2018 en de commissiebrief van
8 november 2018.10

8

Kabinetsappreciatie d.d. 23 februari 2018: Kamerstuk 31 865, nr. 107. Antwoorden op feitelijke
vragen d.d. 2 juli 2018: Kamerstuk 31 865, nr. 117.
Visie van de Algemene Rekenkamer d.d. 6 april 2018: Kamerstuk 31 865, nr. 109. Antwoorden
op feitelijke vragen d.d. 11 juni 2018: Kamerstuk 31 865, nr. 116.
10
Brief commissie d.d. 8 november 2019: kenmerk 2018Z20460.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 597, nr. 15

4

In relatie tot niet-belastingontvangsten heeft de Algemene Rekenkamer
14 september 2017 gesignaleerd dat de realisaties structureel hoger zijn
dan de ramingen, wat erop kan duiden dat (te) behoudend wordt
geraamd.11 De commissie heeft de andere commissies op dit onderzoek
gewezen ten behoeve van de behandeling van de begrotingen 2018.
Vervolgonderzoek door het Ministerie van Financiën wijst echter uit dat de
afwijking grotendeels wordt verklaard door desalderingen.12
De commissie heeft 25 september 2018 een seminar «goed geraamd»
georganiseerd, waarin ten behoeve van Kamerleden en fractiemedewerkers door het Ministerie van Financiën en het Centraal Planbureau
(CPB) uitleg is gegeven over de totstandkoming van de cijfers in de
begroting, met de raming van zorguitgaven als specifieke casus.
De commissie geeft in 2019 op de volgende wijze invulling aan deze
prioriteit:
– Na publicatie van het rapport van de Algemene Rekenkamer over
Verantwoord Begroten zal de commissie dit rapport actief behandelen;
– De commissie heeft de ramingen van inkomsten en uitgaven aangewezen als focusonderwerp voor de verantwoording over 2018. De
Minister van Financiën13 en de Algemene Rekenkamer14 hebben
aangegeven dat zij hier invulling aan zullen geven. Ramingen vormen
focusonderwerp van het verantwoordingsonderzoek 2018 van de
Algemene Rekenkamer en in het Financieel Jaarverslag van het Rijk
door de Minister van Financiën.
– De commissie zal de mogelijkheden verkennen voor een inventariserend onderzoek naar ramingen door het CPB.
5. Overige acties
De commissie Financiën heeft het verbeteren van de bekendheid en
kwaliteit van de verantwoording aangemerkt als één van haar prioriteiten.
Ter invulling van deze ambitie organiseert de commissie Financiën onder
andere enkele activiteiten rond de verantwoording.
Uitgevoerd/ontwikkelingen in 2018:
In 2018 zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:
– Het verantwoordingsontbijt;
– Technische briefings door de Algemene Rekenkamer (AR) over de
rijksbrede resultaten van het verantwoordingsonderzoek en het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de Monitor Brede
Welvaart;
– De V-100. Hierbij werden honderd mensen uit de samenleving
uitgenodigd bij de Kamer. Deze «V-100» onderzochten de jaarverslagen
op het terrein van acht commissies en formuleerden hierover vragen.
De commissie geeft in 2019 op de volgende wijze invulling aan deze
prioriteit:
Rondom Verantwoordingsdag 2019 zal de commissie een aantal activiteiten (mede) organiseren.
– Op verantwoordingsdag zelf zal wederom een «verantwoordingsontbijt» worden gehouden;
– Technische briefings van het CBS en de AR zullen opnieuw georganiseerd worden;

11

Kamerstuk 34 550, nr. 45.
Kamerstuk 34 775, nr. 83.
13
Kamerstuk 31 865, nr. 122.
14
Kamerstuk 31 865, nr. 120.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 597, nr. 15

5

–

Ook zal in 2019 een V-100 georganiseerd worden, waarbij de beoogde
doelgroep bestaat uit scholieren. De leden Leijten (SP) en Sneller (D66)
vormen samen met ambtelijke staf de projectgroep.

Overige werkzaamheden
In het werkprogramma 2018–2012 staat een korte opsomming van de
overige werkzaamheden van de commissie op het terrein van rijksuitgaven. Voor de volledigheid is deze opsomming onderstaand overgenomen.
«De commissie vervolgt haar reguliere werkzaamheden op het gebied van
rijksuitgaven ongewijzigd ten opzichte van de periode 2014–2017. De
activiteiten van de commissie komen voort uit de taakopdracht zoals
vastgelegd in het Reglement van Orde van de Tweede Kamer en betreffen
op hoofdlijnen het volgende:
– De behandeling van aangelegenheden van rechtmatigheid en
doelmatigheid van de besteding van collectieve middelen, waaronder
wijzigingen van comptabele wet- en regelgeving.
– Het adviseren van de Kamer bij de uitoefening van het budgetrecht en
de financiële controle, onder meer door behandeladviezen inzake de
begrotingscyclus en beleidsdoorlichtingen en het gebruik van de
handreiking controle begroting en verantwoording. Ten behoeve van
haar advisering aan de Kamer stelt de commissie jaarlijks een
rapportage op over de begrotingscyclus.
– Het adviseren over en ondernemen van activiteiten rondom de
jaarlijkse verantwoording, onder meer door het organiseren van
activiteiten, het bevorderen van de inzet van rapporteurs en de
handreiking controle begroting en verantwoording en ondersteunen
van de Kamer met voorlichting. Ten behoeve van de verantwoording
stelt de commissie jaarlijks focusonderwerpen voor aan de Kamer.
Overigens zal de commissie bij de evaluatie van de verantwoording
over het jaar 2017 aandacht besteden aan de huidige werkwijze van de
commissie bij de verantwoording en eventuele mogelijkheden om de
effectiviteit daarvan verder te verhogen.
– Het adviseren van de Kamer in het kader van de Regeling Grote
Projecten. Met betrekking tot de Regeling Grote Projecten voorziet de
commissie tevens in een jaarlijkse rapportage.
– Aangelegenheden met betrekking tot de Algemene Rekenkamer,
waaronder het adviseren bij verzoeken tot het doen van onderzoek en
het vervullen van vacatures in het college, alsmede het voeren van
periodiek overleg met het college van de Algemene Rekenkamer.
– Het voorlichten van de Kamer, haar leden en commissies en de
medewerkers van de fracties over rijksuitgaven, bijvoorbeeld door het
(doen) organiseren van cursussen.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 597, nr. 15

6