Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 637

Bedrijfslevenbeleid

33 009

Innovatiebeleid

Nr. 276

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2017
Bijgaand bied ik u de eindrapportage aan van de evaluatie van de regeling
MKB Innovatiestimulering Topsectoren (verder: MIT)1 over de periode
2013 tot en met 20162. Ik heb opdracht gegeven voor deze evaluatie,
conform artikel 4:24 van de Algemene wet bestuursrecht en de Regeling
Periodiek Evaluatieonderzoek3. Een andere aanleiding voor de opdrachtverstrekking is het vervallen van de MIT-regeling met ingang van 1 maart
2018.4 De evaluatie zal een rol spelen bij de onderbouwing van het besluit
de MIT al dan niet te verlengen. De evaluatie is uitgevoerd door onderzoeksbureau Technopolis met ondersteuning van SEO Economisch
Onderzoek en begeleid door een commissie onder voorzitterschap van de
heer H. Schikan.5 Met deze brief en de analyses in het evaluatierapport
geef ik invulling aan de toezegging ten aanzien van de MIT die ik aan uw
Kamer heb gedaan tijdens het AO Bedrijfslevenbeleid en Innovatie op
12 oktober 2016 (Kamerstuk 32 637, nr. 267) en de daaraan gerelateerde
motie Van Veen6, die de regering verzoekt om een beleidsevaluatie op te
stellen en te onderzoeken in hoeveel gevallen van de afgewezen
aanvragen de innovatieve initiatieven toch zijn opgestart.
Voor de evaluatie is gebruik gemaakt van een combinatie van een
deskstudie, doelgroepenanalyse, econometrische analyse, surveys en
interviews. Bij deze gecombineerde aanpak zijn de richtlijnen van de
Commissie Theeuwes gevolgd.7 Alvorens in te gaan op de aanbevelingen,
schets ik de belangrijkste uitkomsten van de evaluatie volgens de
onderzoeksbureaus.
1

Titel 3.4 van de Regeling nationale EZ-subsidies.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Stcrt. 2014, nr. 27142.
4
Vastgelegd in artikel 3.4.30 van de regeling nationale EZ-subsidies.
5
H. Schikan (mkb-vertegenwoordiger Topsector Life Sciences and Health), M. Carree (Universiteit van Maastricht), W. Brandsma (provincie Zuid Holland), T. Grosfeld (MKB-Nederland),
J. de Waal (mkb-vertegenwoordiger Topsector Logistiek), L. Klomp (EZ).
6
Kamerstuk 32 637, nr. 265.
7
Uit het rapport «Durf te Meten: Eindrapport Expertwerkgroep Effectmeting» van november
2012.
2

kst-32637-276
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 637, nr. 276

1

In 2013 is de MIT geïnitieerd door het Ministerie van Economische Zaken
(EZ) om innovatie te bevorderen bij het mkb en om het mkb beter aan te
laten sluiten bij de innovatie-agenda’s van de Topsectoren. De MIT biedt
daarvoor een «koffer» met verschillende instrumenten die een ondernemer kan aanvragen: innovatie-adviesprojecten, haalbaarheidsprojecten,
kennisvouchers en R&D-samenwerkingsprojecten.8 Sinds 2015 wordt de
MIT samen met de provincies uitgevoerd en is de opzet van de MIT
fundamenteel gewijzigd9: de MIT richt zich sindsdien naast aansluiting
van het mkb op de innovatie-agenda’s van de nationale Topsectoren, ook
op aansluiting van het mkb op de Regionale Innovatiestrategieën.
Bovendien is door deze samenwerking het budget toegenomen van € 32
miljoen in 2014 naar € 55 miljoen in 2015 en verder, waarvan € 35 miljoen
is bijgedragen door het Rijk en € 20 miljoen door de provincies
1. Belangrijkste conclusies van de evaluatie
Opzet van de MIT
Uit de evaluatie blijkt dat het mkb over het algemeen tevreden is over de
opzet van de regeling en de MIT positiever beoordeelt dan vergelijkbare
subsidie-instrumenten. De regeling is toegankelijk, voorziet in een
duidelijke behoefte en ondersteunt het mkb in de eerste fase van
innovatietrajecten. De verschillende instrumenten worden gewaardeerd,
hoewel het «continuüm» dat de instrumenten samen moeten vormen nog
beter kan worden vormgegeven en outputs en effecten van de instrumenten nog scherper kunnen worden gedefinieerd. De financiële
voorwaarden lijken passend, zeker nu de maximale subsidiehoogte van
haalbaarheidsprojecten voor 2017 wordt verlaagd van € 50.000 naar
€ 25.000.
Uitvoering van de MIT
De onderzoeksbureaus concluderen dat de uitvoering van de MIT over het
algemeen goed verloopt; er zijn geen grote knelpunten. In de loop van de
jaren wordt een steeds groter beroep gedaan op de MIT: het totaal
aangevraagde bedrag loopt op van € 44 miljoen in 2014 naar € 87 miljoen
in 2015 en € 112 miljoen in 2016. Het grootste deel van het MIT-budget
(60%) wordt besteed aan R&D-samenwerkingsprojecten, die worden
geselecteerd op basis van een ranking. De instrumenten die op basis van
het First Come, First Served (FCFS) principe worden behandeld10, worden
snel overtekend; het budget is vaak al binnen 1 of 2 dagen uitgeput. Het
mogelijk maken van een doorlopende indiening of meerdere openstellingen per jaar zou volgens de onderzoekers beter aansluiten bij de
tijdshorizon van innovatieprojecten van mkb’ers. Daarbij zou gekeken
moeten worden naar de balans tussen openstelling, toegankelijkheid en
het budget van de regeling.
Doelgroep van de MIT
Uit het evaluatierapport blijkt dat de doelgroep van de MIT voornamelijk
bestaat uit kleine bedrijven uit alle verschillende Topsectoren. De
bedrijfsgrootte, -leeftijd, mate van innovativiteit en Topsector waar de
bedrijven onder vallen verschillen per instrument. Mkb’ers uit de
8

TKI-innovatiemakelaars en TKI-netwerkactiviteiten vallen ook onder de MIT-regeling. Deze
kunnen worden aangevraagd door TKI’s.
9
Dit komt voort uit de afspraken in de mkb-samenwerkingsagenda «een gezamenlijke aanpak
voor MKB-innovatieondersteuning» (Kamerstuk 29 697, nr. 18) die eind 2014 is ondertekend
door EZ, provincies, Topsectoren en MKB-Nederland.
10
Haalbaarheidsprojecten, innovatie-adviesprojecten en kennisvouchers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 637, nr. 276

2

Topsectoren Creatieve Industrie, High Tech Systems & Materialen inclusief
ICT en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen doen het vaakst een
MIT-aanvraag. Daarnaast wordt geconcludeerd dat de MIT zowel starters
als langer bestaande bedrijven trekt: ongeveer de helft van de deelnemende bedrijven is jonger dan 5 jaar.
Effectiviteit
De onderzoekers hebben het effect van de MIT onderzocht op innovatie bij
het mkb, op aansluiting van het mkb bij de innovatie-agenda’s van de
Topsectoren en de regionale innovatiestrategieën en op harmonisering
van het instrumentenlandschap gericht op het innovatieve mkb.
De onderzoekers concluderen dat dankzij de MIT publiek ontwikkelde
kennis beter wordt benut en dat de MIT het lange termijn innovatievermogen van het deelnemende mkb vergroot. Zo geeft 90% van de
respondenten in de survey aan dat hun kennis over mogelijke toekomstige innovaties is verbeterd en dat ze meer inzicht hebben gekregen in de
technische haalbaarheid en risico’s van het geplande innovatietraject. De
onderzoekers leiden uit de resultaten van het econometrische onderzoek
af dat de MIT een grotendeels redelijk effectieve regeling lijkt, omdat
haalbaarheidsstudies en R&D-samenwerkingsprojecten lijken te zorgen
voor additionele investeringen in innovatie. Hardere uitspraken over
economische effecten kunnen volgens de onderzoekers nog niet worden
gedaan. De regeling bestaat immers nog maar kort en de ondersteunde
projecten zijn nog niet of nog maar net afgerond. Voor een effectmeting
van deze projecten op de groei van de werkgelegenheid is het vaak nog te
vroeg.
Naar aanleiding van mijn toezegging in het AO Bedrijfslevenbeleid en
Innovatie op 12 oktober 2016 en naar aanleiding van de motie-Van Veen11
heb ik de afgewezen aanvragen laten onderzoeken in de evaluatie. Er is,
zoals verzocht in de motie, nagegaan in hoeveel gevallen van de
afgewezen aanvragen de innovatieve projecten toch zijn opgestart.
Daaruit blijkt dat de MIT een cruciale rol speelt in het al dan niet slagen
van een innovatietraject. Bij meer dan 84% van de gevallen is het
innovatietraject zonder subsidie niet zo uitgevoerd als voorzien: 49% is
niet uitgevoerd, 26% minder ambitieus en 9% later dan voorzien. Slechts
in 16% van de afgewezen voorstellen geven de respondenten aan dat het
project precies zo is uitgevoerd als voorzien. Ik beschouw hiermee de
toezegging als afgedaan en de motie als uitgevoerd.
De onderzoekers bevestigen de hypothese dat middels de MIT het
deelnemend mkb wordt betrokken bij de innovatie-agenda’s van de
Topsectoren en de regionale innovatiestrategieën. De aanvragen passen
goed binnen de kaders en de meer dan de helft van de surveyrespondenten geeft aan meer betrokken te zijn bij de Topsectoren door
MIT-deelname. Er is wel ruimte voor verbetering: de onderzoekers stellen
vast dat de Topsectoren nog niet erg actief zijn in het betrekken van het
mkb nadat een aanvraag is beoordeeld en een project is gestart.
Voor wat betreft de samenwerking tussen het Rijk en de provincies in de
MIT, concluderen de onderzoekers dat er een zekere mate van harmonisatie in het instrumentarium heeft plaatsgevonden en dat de samenwerking en afstemming tussen Rijk en de regio’s in algemene zin is
verbeterd. Door de creatie van één loketwijzer zijn de instrumenten beter
zichtbaar geworden voor het mkb en door de samenwerking worden meer
bedrijven sneller dan voorheen geholpen en vinden ze sneller dan
11

Kamerstuk 32 637, nr. 265.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 637, nr. 276

3

voorheen bovenregionale contacten. De onderzoekers merken op dat het
geheel van de instrumenten beschikbaar voor het innovatieve mkb nog
steeds complex is en de uniformiteit in de uitvoering van de MIT door de
koppeling met de regio’s minder is geworden.
Doelmatigheid
De evaluatie laat zien dat de regeling doelmatig is: de uitvoeringskosten
en de administratieve lasten staan in verhouding tot de effecten van de
MIT. Hoewel de gemiddelde uitvoeringskosten in de jaren 2013 tot 2015
net iets boven de norm van vijf procent lagen, lagen de uitvoeringskosten
in 2015 onder deze norm. Bijna 70% van de mkb’ers geeft aan dat de
administratieve lasten van een MIT-aanvraag in balans staan tot de
omvang van de subsidie.
Zoals ik heb aangegeven in de brief over het gebruik van intermediairs bij
de MIT-regeling en de WBSO12 is het gebruik van intermediairs nader in
kaart gebracht in deze evaluatie. Een ruime meerderheid van de mkb’ers
maakt gebruik van een intermediair en dit heeft volgens de evaluatie een
(licht) positief effect op de honoreringskans van een aanvraag. Deze
verschillen tussen aanvragen ingediend met- en aanvragen ingediend
zonder hulp van een intermediair, zijn niet significant. De onderzoekers
melden als de twee belangrijkste redenen om een intermediair in te
schakelen: 1) de perceptie dat subsidieaanvragen in het algemeen lastig
zijn en 2) een grotere honoreringskans (door meer kennis). De
complexiteit van de procedures en criteria van de MIT lijkt een kleine rol te
spelen; bij 17% van de aanvragers en 30% van de afgewezen respondenten wordt dit als reden genoemd.
Gebaseerd op de onderzoeksresultaten zijn een aantal aanbevelingen
opgenomen in het evaluatierapport. Die zijn hieronder weergegeven, ik
geef tevens aan hoe ik met deze aanbevelingen om wil gaan.
2. Aanbevelingen uit de evaluatie
Continueren van de MIT
De hoofdaanbeveling van de onderzoekers is: «Continueer de
MIT-regeling ten minste met het huidige budget: de MIT is toegankelijk en
voorziet in een duidelijke behoefte. De MIT is bovendien een doelmatige
en effectieve regeling: het heeft positieve effecten op het innovatief
vermogen van het mkb.»
Ik ondersteun bovenstaande aanbeveling, die in mijn optiek logisch volgt
uit de grotendeels positieve conclusies uit het rapport. De evaluatie wijst
immers uit dat de MIT innovatie bij het mkb stimuleert op een manier die
mkb-ondernemers waarderen. De uitvoeringskosten voor overheden en
administratieve lasten voor ondernemers staan in verhouding tot de
baten. Bovendien zijn er belangrijke stappen voorwaarts gezet door de
samenwerking tussen het Rijk en de provincies in de MIT. Ik heb mij de
afgelopen jaren actief voor de regeling ingezet om zoveel mogelijk
innovatieve mkb’ers in Nederland op een ondernemervriendelijke manier
te ondersteunen. Hoewel het aan mijn opvolger is om gevolg te geven
aan de aanbeveling en om de MIT-subsidiemodule ter verlenging voor te
leggen aan uw Kamer, gaan Rijk en provincies de komende maanden vast
aan de slag met het voorbereiden van 2018 en verder.

12

Kamerstukken 32 637 en 33 009, nr. 226.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 637, nr. 276

4

Optimaliseren van de MIT
De onderzoekers doen een aantal aanbevelingen om de MIT verder te
optimaliseren:
− «Definieer duidelijke doelstellingen per instrument en geef tevens
duidelijker aan wat het type uitkomsten zijn van de diverse projecten.»
− «Verbeter de complementariteit van de diverse MIT-instrumenten. De
MIT biedt met haar mkb-instrumenten een continuüm in het begin van
de innovatiefunnel. De diverse instrumenten voor het mkb kunnen
echter nog beter op elkaar worden afgestemd met een duidelijker
onderscheid tussen de diverse instrumenten.»
− «Zorg dat de informatie over de MIT en de MIT-projecten beter wordt
gebruikt. Breid de informatie uit (naast een korte samenvatting van de
projecten, ook informatie over afgewezen projecten en informatie over
voortgang, type uitkomsten, netwerkanalyses, etc.). Betrek naast de
Topsectoren ook de clusterorganisaties en de provincies bij de
informatievoorziening. Spreek tevens met de betrokken organisaties af
wat zij met de informatie doen (vervolgacties).»
Ik sluit mij aan bij bovenstaande aanbevelingen. Ze geven richting om de
opzet en uitvoering van de MIT in gezamenlijkheid met de provincies
verder te ontwikkelen. De Logical Framework Analysis en uitgebreide
doelgroepenanalyse uit het rapport zijn een goed startpunt voor het
kritisch bezien van de doelstellingen en uitkomsten per instrument en
voor het duiden van de complementariteit van de instrumentenkoffer. Ik
ben het er tevens mee eens dat de informatie over de MIT en
MIT-projecten uitgebreid kan worden en zie kansen om de beschikbare
informatie beter te gebruiken. Betrokkenen zoals Topsectoren (incl. TKI’s)
en provincies (incl. ROM’s) gaan hier in overleg met RVO samen mee aan
de slag.
Budgettaire overwegingen
De onderzoekers doen de volgende aanbeveling op het gebied van budget
en frequentie van de openstellingen: «Kijk met het oog op de groei van de
totale omvang van de aanvragen en de snelle overtekening van de first
come, first served-instrumenten naar de balans tussen het MIT-budget en
de toegankelijkheid (aanscherpen voorwaarden) van de regeling. Indien er
voor een verhoging van het budget wordt gekozen, lijkt een verdubbeling
van het budget beschikbaar voor de FCFS-instrumenten wenselijk (een
voorzichtige schatting is een bedrag tussen de 15–20 miljoen per jaar). Bij
een verhoging van het MIT-budget kan tevens worden overgegaan tot een
halfjaarlijkse call (dus twee keer per jaar). Een dergelijke cyclus sluit beter
aan bij de korte tijdshorizon voor innovatie van het mkb.»
Ik zal de balans tussen het budget en de toegankelijkheid van de regeling
in de toekomst betrekken bij het besluit de MIT al dan niet te verlengen en
op dit punt ook de provincies betrekken. Bij het streven naar meerdere
openstellingen per jaar is het van belang ook aandacht te hebben voor
uitvoerbaarheid in de algemene zin en hogere uitvoeringskosten in het
bijzonder.
Samenwerking met de provincies
In relatie tot samenwerking met de regio’s doen de onderzoekers de
volgende aanbeveling: «Blijf streven om de uitvoering van de MIT zo
uniform mogelijk te laten verlopen in termen van procedures, termijnen,
formulieren, etc. Verken ook de mogelijkheid van een verdere vereenvoudiging in de uitvoering, bijvoorbeeld door het verminderen van het aantal
schotten in de regio (uitvoering op het niveau van de landsdelen). Laat
wel de mogelijkheid tot inhoudelijk maatwerk voor de regio’s intact.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 637, nr. 276

5

De laatste aanbeveling gaat over de afstemming van het brede pallet aan
Europese, nationale en regionale instrumenten die beschikbaar zijn voor
het innovatieve mkb, waar de MIT deel van uitmaakt: «Stem in het kader
van de MKB-samenwerkingsagenda Rijk-regio de verschillende instrumenten gericht op innovatie bij het mkb nog beter op elkaar af en
vereenvoudig waar mogelijk (in aantal instrumenten, criteria, subsidiebedragen et cetera).»
Ik ben ingenomen met de bevestiging uit de evaluatie dat innovatieve
mkb’ers baat hebben bij het gezamenlijk optrekken van het Rijk en
provincies in de MIT. Door deze samenwerking is het budget verhoogd,
kunnen meer mkb-ondernemers worden ondersteund en zijn er stappen
gezet in het harmoniseren en afstemmen van de verschillende instrumenten. In de samenwerking wordt continu gestreefd naar een balans
tussen landelijke harmonisatie en regionaal maatwerk. Ik ben het met de
onderzoeksbureaus eens dat er nog werk verzet moet worden met
betrekking tot verdere afstemming en vereenvoudiging van het instrumentenlandschap en uniformering van de uitvoering. Het is voor mij
duidelijk dat het Rijk en de provincies alleen in goed onderling overleg het
mkb nog beter kunnen bedienen, om daarmee de innovatiekracht van het
mkb verder te versterken.
Tot slot
Ik ben ingenomen met de uitkomsten van de evaluatie, die bevestigen dat
de MIT een succesvolle regeling is die goed aansluit op de behoefte van
het innovatieve mkb. Ik ben blij bevestigd te zien dat mkb-ondernemers
die willen innoveren de MIT weten te vinden en dat de regeling vaak net
dat steuntje in de rug is waardoor een innovatief project wél van de grond
komt. De aanpak, waarin mijn ministerie en provincies over de bestuurlijke grenzen heen samenwerken, maakt het voor mkb’ers gemakkelijker
om innovaties tot stand te brengen en door te ontwikkelen. Op basis van
de evaluatie wordt de hoofdaanbeveling gedaan om de MIT te continueren. Daarnaast worden verbetermogelijkheden aangegeven. Ik zie alle
reden om daarmee aan de slag te gaan.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 637, nr. 276

6