Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 315

Wijziging van de Gemeentewet, de Provinciewet
en de Waterschapswet in verband met de
verruiming van de bevoegdheid van de raad,
provinciale staten en het algemeen bestuur om
kwijtschelding van belastingen te verlenen

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 12 juli 2010
1. Inleiding
De leden van de fracties van het CDA, PvdA, SP en ChristenUnie hebben
met belangstelling kennisgenomen van dit voorstel. De leden van de
fracties van de VVD en PVV hebben kennisgenomen van dit voorstel. De
leden van de fracties van de PvdA en de SP zijn positief over de
verruiming van de mogelijkheden tot kwijtschelding door decentrale
overheden. De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven
het uitgangspunt van het wetsvoorstel. De leden van de genoemde
fracties hebben behoefte nog enige vragen te stellen.
Het doet de regering genoegen dat haar voorstel in het algemeen positief
is ontvangen. De in het verslag gestelde vragen zal ik hieronder mede
namens de minister van Verkeer en Waterstaat beantwoorden.
2. De huidige regeling en knelpunten
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel mensen in 2009, uitgesplitst
per decentrale overheid, kwijtschelding van de decentrale belastingen
kregen. Daarnaast zijn zij benieuwd naar het aantal mensen dat geen
kwijtschelding van decentrale belastingen kreeg wegens overschrijding
van de vermogensnorm en hoeveel van deze mensen na de onderhavige
wetswijziging aanspraak kunnen maken op kwijtschelding van gemeentelijke belastingen bij decentrale overheden.
De gegevens over kwijtschelding worden niet centraal verzameld, omdat
het een onderdeel is van het lokale minimabeleid. In de jaarrekening van
gemeenten wordt het totaalbedrag van de kwijtschelding geboekt op
dezelfde functie als de overige maatregelen uit hoofde van het minimabeleid. Daardoor is het niet mogelijk uit de cijfers te achterhalen hoeveel
mensen kwijtschelding kregen. De VNG heeft aan de gemeenten die deel
nemen aan het invorderingsoverleg van het Belastingoverleg Grote
Gemeenten gevraagd om inzicht te geven in hun kwijtscheldingsge-

kst-32315-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

1

gevens. Dit zijn de zogenaamde 100 000 plus gemeenten en de provinciehoofdsteden.
Gemiddeld kregen in deze gemeenten 7742 mensen in 2009 kwijtschelding. Omdat van de kleinere gemeenten geen gegevens bekend zijn
kan hieruit geen landelijk gemiddelde worden geaggregeerd. De waterschappen hebben in 2009 aan ruim 368 000 mensen kwijtschelding van
belastingen verleend. Een verzoek om kwijtschelding kan om diverse
redenen afgewezen worden. De reden van afwijzing wordt lang niet altijd
bijgehouden. In een deel van de bevraagde gemeenten is in 2009
gemiddeld 9% van het totaal aantal kwijtscheldingsaanvragen afgewezen
in verband met een te hoog vermogen. Bij de waterschappen heeft het
vermogen in 2009 in ruim 58 000 van de gevallen aan kwijtschelding in de
weg gestaan.
Na de totstandkoming van de onderhavige wetswijziging kan in principe
een ieder (ook de kleine zelfstandige ondernemer) van wie de betalingscapaciteit en het vermogen onder de daarvoor geldende normen blijft,
aanspraak maken op kwijtschelding. Voor zover de gemeenteraad dit toe
staat. Uit gegevens van een onderzoek van de Belastingdienst over 2005
blijkt dat er in dat belastingjaar ongeveer 40 000 zelfstandige ondernemers waren die een dermate laag inkomen uit werk en woning hadden
opgegeven, dat kwijtschelding aan de orde zou kunnen zijn. In een heel
aantal van die gevallen zal het vermogen nog aan kwijtschelding in de
weg kunnen staan. Verdere gegevens zijn niet bekend. De huidige
economische situatie leidt normaliter tot een toename van het aantal
kwijtscheldingsverzoeken.
De deelnemers aan het invorderingsoverleg hebben becijferd dat mogelijk
ongeveer 45% van de personen waaraan in 2009 geen kwijtschelding is
verleend bij een verruiming van de vemogensnorm wél voor kwijtschelding in aanmerking zou komen. Ik benadruk opnieuw dat dit alleen
het geval zal kunnen zijn als de desbetreffende gemeente besluit om
gebruik te maken van de ruimere vermogensnorm zoals deze in dit
wetsvoorstel wordt voorgesteld.
De leden van de SP-fractie begrijpen het zo dat de vermogensnorm met
onderliggend wetsvoorstel minimaal de in de Uitvoeringsregeling
Invorderingswet 1990 (hierna: de Uitvoeringsregeling) opgenomen
vrijstelling wordt, en maximaal het in artikel 34 Wet werk en bijstand
(hierna: WWB) opgenomen maximum. De leden vragen zich af of de
regering het wenselijk acht dat decentrale overheden worden verplicht om
de norm in artikel 34 WWB te gebruiken. Zo nee, waarom niet en zo ja, is
de regering voornemens om dit voorstel op dit punt te wijzigen.
De bevoegdheid tot het voeren van een ruimer kwijtscheldingsbeleid is
onderdeel van de lokale autonomie. Daarbij past het niet om decentrale
overheden te verplichten een ruimere kwijtscheldingsnorm te hanteren,
omdat dit direct financiële gevolgen heeft voor de decentrale overheid die
daartoe beslist. De lokale autonomie wordt zo buiten werking gesteld.
Juist op lokaal niveau kan de afweging tussen een ruimer kwijtscheldingsbeleid en de (financiële) gevolgen het beste worden gemaakt.
Daarnaast willen de leden van de SP-fractie weten hoe de regering het feit
beoordeelt dat maatschappelijke organisaties (o.a. in Zwolle en Nijmegen)
mensen adviseren om geld in een oude sok te stoppen, zodat ze verzekerd
zijn van kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Zij vragen zich af
hoe de regering een concreet aantal voorbeelden beoordeelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

2

Het onderhavige wetsvoorstel ziet op het verruimen van de vermogensnorm tot maximaal de normen zoals deze gelden op grond van artikel
34 WWB. Het vermogen dat al of niet meetelt voor de beoordeling van de
kwijtscheldingsaanvraag is neergelegd in de Uitvoeringsregeling
Invorderingswet 1990. Ook hier worden bepaalde vermogensbestanddelen in aanmerking genomen en bepaalde bestanddelen buiten
beschouwing gelaten voor een beoordeling van het vermogen. De
normen van de WWB zijn ruimer dan de landelijke kwijtscheldingsnormen
zoals vastgelegd in de Uitvoeringsregeling. Rijksbelastingen zijn, anders
dan de decentrale belastingen, gerelateerd aan het inkomen en kennen
het probleem niet dat zich voordoet bij de decentrale belastingen. Omdat
decentrale belastingen niet gerelateerd mogen zijn aan het inkomen
kunnen zij onevenredig drukken op het besteedbaar inkomen van de
individuele burger.
Het is overigens zo dat er voor diverse problemen die de SP-fractie noemt
een oplossing is of wordt gezocht door de regering. Zo is er voor ouderen
die geen begrafenisverzekering hebben een extra vrijstelling opgenomen
in de Uitvoeringsregeling.
De leden van de VVD-fractie vragen met welke problemen decentrale
overheden te maken hebben bij het kwijtschelden van belastingen.
Zoals in paragraaf 2.2 van de memorie van toelichting is aangegeven is er
een aantal knelpunten. Allereerst hebben gemeenten en waterschappen
thans niet de mogelijkheid om ondernemers te betrekken in de kwijtscheldingsregeling. Ondernemers komen daarom, ook als zij onvoldoende
betalingscapaciteit en vermogen hebben, niet in aanmerking voor
kwijtschelding. Daarnaast is er door de VNG en enkele gemeentebesturen
aan de orde gesteld dat vermogensbezit bij particulieren aan kwijtschelding in de weg kan staan, ook als sprake is van relatief geringe
waarde. Het kan onder meer voorkomen dat iemand op grond van de
vermogenstoets uit de Uitvoeringsregeling niet voor kwijtschelding in
aanmerking komt, terwijl hij op grond van de vermogenstoets uit de WWB
wel in aanmerking komt voor (bijzondere) bijstand. Wij achten het dan ook
gewenst dat decentrale overheden de mogelijkheid hebben om kwijtschelding te verlenen naar de maatstaven van de WWB, zodat deze
ongelijkheid kan worden opgeheven als het desbetreffende decentrale
overheid dat wenst. Op rijksniveau zijn deze problemen niet aanwezig
omdat deze belastingen, anders dan de decentrale belastingen, wel
worden gerelateerd aan het inkomen.
De leden van de VVD-fractie willen verder weten in hoeverre het reëel is
dat andere belastingplichtigen de ruimere kwijtschelding opbrengen.
Zoals is aangegeven in paragraaf 4 van de memorie van toelichting zullen
de overige belastingplichtigen de kwijtschelding meestal financieren. Dat
is de systematiek die meestal bij de kwijtschelding wordt toegepast. Bij de
waterschappen is dit zelfs de enige mogelijkheid. Het gaat hier overigens
meestal om een marginale verhoging. Daar staat tegenover dat het innen
van belastingen bij de groep die in aanmerking komt voor kwijtschelding
vaak op problemen stuit en dus extra kosten met zich zou brengen. De
kosten van de taakuitoefening van de waterschappen worden nagenoeg
geheel via het heffen van belastingen verhaald. De waterschappen zijn
functionele overheden die niet beschikken over extra middelen om
bijvoorbeeld via een potje voor lokale armoedebestrijding het kwijtscheldingsbeleid (deels) te bekostigen. Bij de keuze voor een ruimere kwijtscheldingsregeling zullen decentrale overheden het kostenaspect en het
effect van de verruiming van de kwijtschelding op de overige belasting-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

3

plichtigen moeten afwegen. Het is uiteindelijk aan hen om te komen tot
een evenwichtig lastenbeeld.
Voorts willen de leden van de VVD-fractie graag weten wanneer thans
iemand kwijtschelding van decentrale belastingen krijgt als het gaat om
de hoogte van het vermogen en wat de hoogte wordt van het bedrag als
de wet in werking treedt. Hanteren gemeenten verschillende waarden als
het gaat om het bepalen van de hoogte van het vermogen, zo vragen zij.
De huidige vermogensnorm is uniform en opgenomen in artikel 12 van de
Uitvoeringsregeling. Deze norm is ook van toepassing op de kwijtschelding die decentrale overheden verlenen. Op dit moment is het voor
decentrale overheden niet mogelijk om een andere vermogensnorm te
hanteren, omdat de wet dat niet toestaat. Het onderhavige wetsvoorstel
maakt het mogelijk een ruimere vermogensnorm te hanteren tot
maximaal de normen zoals deze gelden op grond van artikel 34 WWB. Het
precieze bedrag van de vermogensnorm hangt af van de omstandigheden
in het individuele geval en de vermogensbestanddelen die bij de
aanvrager aanwezig zijn. Globaal kan worden gesteld dat het gat tussen
de thans geldende vermogensnorm in het kader van de kwijtschelding en
die in het kader van de bijzondere bijstand behoorlijk groot is. Voor een
alleenstaande gaat het om ruim € 4 000,–. Voor gehuwden kan dit ruim
€ 9 000,– zijn. Het wetsvoorstel maakt het voor decentrale overheden
mogelijk om beide vermogensnormen wel gelijk te laten lopen, zodat
slechts één toets voor het inkomen en het vermogen van de belastingplichtige plaats hoeft te vinden, maar indien gewenst kan er ook een
vermogensnorm tussen deze twee normen in worden gekozen.
De leden van de PVV-fractie vernemen graag hoeveel belastinggeld er
gemiddeld wordt kwijtgescholden door gemeenten, provincies en
waterschappen, en hoe deze kwijtschelding verhoudingsgewijs wordt
toegekend aan allochtonen ten opzichte van het autochtone deel van de
bevolking.
Er zijn geen gegevens bekend over de bedragen die gemeenten jaarlijks
aan belasting kwijtschelden. Wel is er van een aantal deelnemers aan het
eerder aangehaalde invorderingsoverleg van het Belastingoverleg Grote
Gemeenten gegevens bekend. Gemiddeld bedroeg de kwijtschelding in de
desbetreffende gemeenten in 2009 € 2 396 912,–. Als we daarbij de vier
grote steden buiten beschouwing laten komen we op een gemiddelde
voor 2009 van € 1 217 712,– voor de 100 000 plus gemeenten. Er zijn
evenmin landelijke gegevens over de verleende kwijtschelding bij de
waterschappen bekend. Bij de waterschappen van wie dit gegeven wel
bekend is, ging het in 2009 gemiddeld om een bedrag van € 1 960 410,–.
3. De inhoud van het voorstel
Het verheugt de regering dat het de leden van de CDA-fractie aanspreekt
dat op decentraal niveau maatwerk kan worden geleverd en dat zij
onderkennen dat er een wezenlijk verschil is tussen het voeren van
kwijtscheldingsbeleid en het voeren van lokale inkomenspolitiek.
Verheugend is evenzeer dat de leden van de CDA-fractie het een goede
zaak vinden dat ook ondernemers aanspraak kunnen gaan maken op
kwijtschelding van decentrale belastingen.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering aan te geven of zij
mogelijkheden ziet de bevoegdheden van kwijtschelding van lokale
belastingen ook te verruimen waar het gaat om mensen die in de
schulden zitten. De leden willen graag weten hoe hieromtrent de
Uitvoeringsregels luiden en of er mogelijkheden zijn voor decentrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

4

overheden om die ruimer toe te passen. Zij vragen of de regering met
deze leden van mening is dat decentrale overheden, naast de vermogenstoets en kosten van bestaan, ook ten aanzien van mensen met schulden
meer vrijheid moeten hebben om lokale belastingen kwijt te kunnen
schelden en of de regering bereid is het wetsvoorstel in die zin aan te
passen. Een mogelijke voorwaarde zou volgens deze leden kunnen zijn
dat iemand zich in een schuldhulptraject bevindt. Daarnaast willen deze
leden weten of het mogelijk is om bij het bepalen van de kosten van
bestaan, de maandelijks af te lossen schulden mee te tellen, waardoor een
reëler beeld ontstaat van iemands betaalcapaciteit. De leden willen graag
weten of de regering een overzicht kan geven van de voor- en nadelen van
het meetellen van de schulden bij de mogelijkheid van kwijtschelding van
lokale belastingen. De leden van de SP-fractie vragen of mensen met
problematische schulden én een inkomen boven de kwijtscheldingsnorm
voor decentrale belastingen ook aanspraak kunnen maken op kwijtschelding van decentrale belastingen. Ook vragen zij of de regering het
wenselijk acht dat mensen met problematische schulden, die via een
minnelijk traject of een traject via de Wet schuldsanering natuurlijke
personen (verder WSNP) schuldenvrij willen worden en moeten leven van
de beslagvrije voet, ook aanspraak kunnen maken op kwijtschelding van
decentrale belastingen.
De regering vindt het van groot belang dat problematische schulden
worden voorkomen dan wel opgelost. Schulden kunnen immers een
belemmerende factor zijn om (volwaardig) te participeren. Daarom wordt
een groot aantal maatregelen ingezet die bijdragen aan het oplossen of
het tegengaan van schuldenproblematiek. Dat betekent echter niet dat
iedereen met problematische schulden een beroep kan doen of aanspraak
kan maken op dezelfde maatregelen/voorzieningen. Dit wordt bepaald
door de individuele situatie en omstandigheden.
Kosten die de afbetaling van schulden betreffen, kunnen, behoudens de
hieronder genoemde verruimde mogelijkheid om met betalingsverplichtingen rekening te houden, over het algemeen niet worden aangemerkt
als noodzakelijke bestaanskosten en kunnen om die reden niet bij het
bepalen van de betalingscapaciteit in aanmerking worden genomen. De
overheid biedt via de sociale zekerheid, met de WWB als vangnet, iedere
burger immers de zekerheid van toereikende middelen om in de noodzakelijke kosten van bestaan te voorzien en neemt daarmee in principe de
noodzaak weg tot het maken van schulden louter om in die noodzakelijke
bestaanskosten te kunnen voorzien. Het gaat daarom niet aan mensen die
een inkomen hebben dat (ruim) boven de kwijtscheldingsnorm ligt, toch
in aanmerking te laten komen voor kwijtschelding van lokale heffingen
omdat zij schulden hebben die niet hoeven te worden gemaakt om in het
noodzakelijke bestaan te voorzien. Als de maandelijks af te lossen
schulden mee zouden worden geteld bij de berekening van de betalingscapaciteit raakt dit verwijderd van de bijstandswetgeving. Bovendien zou
op die manier de fiscale vordering een achtergestelde vordering worden
bij gewone crediteuren.
Overigens sluiten aflossingsverplichtingen aan andere crediteuren niet
altijd de mogelijkheid uit om in aanmerking te komen voor kwijtschelding.
Sinds 1 januari 2007 zijn de mogelijkheden verruimd om met betalingsverplichtingen uit schulden rekening te houden. Met ingang van die datum is
artikel 17 van de Uitvoeringsregeling vervallen, dat bepaalde dat alleen in
zeer bijzondere omstandigheden kwijtschelding kon worden verleend in
de situatie dat meer dan € 136 werd afgelost op andere schulden dan
fiscale schulden.
Als er sprake is van mensen die in de schulden zitten dan kan sinds het
vervallen van artikel 17 artikel 19a van de Uitvoeringsregeling uitkomst
bieden door middel van de schuldsaneringsregeling. Art. 19a is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

5

opgenomen om te bevorderen dat zoveel als mogelijk een buitengerechtelijk akkoord tot stand komt. Decentrale overheden zijn ook aan deze
bepalingen in de Uitvoeringsregeling gehouden.
Voorts merkt de regering op dat lokale overheden voldoende bevoegdheden hebben om het eigen beleid te bepalen in het geval van een
minnelijke schuldregeling, dus naast of apart van de kwijtschelding.
Als iemand in de WSNP zit, dan kunnen gedurende de WSNP nieuwe
schulden ontstaan. Hiervan kan ook kwijtschelding worden verzocht
volgens de normale regels, maar de afdracht aan de in de sanering
betrokken boedel mag niet in mindering worden gebracht als de
betalingscapaciteit berekend wordt. Is er geen betalingscapaciteit dan kan
kwijtschelding verleend worden. Is er wel betalingscapaciteit, dan zou de
schuld moeten worden voldaan. Immers schulden die ontstaan gedurende
de WSNP vallen niet onder de regeling en moeten gewoon worden
voldaan. De huidige werkwijze in dit soort gevallen is om het bedrag dat
de schuldenaar wordt gegund om in zijn onderhoud te voorzien (het vrij te
laten bedrag) te verhogen, zodat de schulden die ontstaan gedurende de
schuldregeling kunnen worden betaald.
De leden van de PvdA- en de SP-fractie willen weten of de mogelijkheid
bestaat om de decentrale overheden de verruimde bevoegdheid te geven
om lokale belastingen kwijt te schelden tot een maximum van de kosten
van bestaan van 120% van de bijstandsnorm, zoals ook bij andere
inkomensondersteunende maatregelen mogelijk is. Zij vragen zich af of de
regering bereid is het wetsvoorstel in die zin aan te passen en of er een
overzicht kan worden gegeven van de voor- en nadelen van een
verruiming. Deze leden vragen ook of de regering hun opvatting deelt dat
de armoede en de problematiek van de «werkende armen», zeker in
crisistijd, verkleind kan worden als zij ook aanspraak kunnen maken op
kwijtschelding van decentrale belastingen en de kwijtscheldingsnorm
wordt verhoogd.
De 100%-norm houdt kort gezegd in dat personen met een inkomen op
bijstandsniveau geacht worden onvoldoende betalingscapaciteit te
hebben, omdat de kosten van bestaan gelijk zijn aan het inkomen. Een
verruiming van de norm naar 120% zou derhalve betekenen dat de
bijstand niet meer toereikend wordt geacht om een bestaansminimum te
garanderen. De regering ziet geen aanleiding voor discussie daarover en
die gaat overigens de reikwijdte van dit wetsvoorstel te buiten. Een
dergelijke verhoging van de kwijtscheldingsnorm zou bovendien leiden
tot een aanzienlijke uitholling van de heffingsgrondslag. De kwijtschelding
van lokale belastingen wordt in de regel gefinancierd doordat de gederfde
inkomsten worden omgeslagen in het tarief van de desbetreffende
belasting voor burgers die de heffingen wel moeten betalen. Als meer
mensen in aanmerking komen voor kwijtschelding moeten minder
mensen, vooral de middeninkomens, zorgen voor dezelfde belastingopbrengst.
De leden van de SP-fractie vragen wat de precieze doelstelling van de
wetswijziging is. Deze leden willen graag weten welke waterschappen en
gemeenten nog geen kwijtscheldingsbeleid voeren voor mensen met een
inkomen op de 100% bijstandsnorm. Zij weten dat er nog steeds waterschappen in Nederland zijn die de kwijtscheldingsnorm van 90% van de
bijstandsnorm hanteren. De leden vragen of de regering de mening deelt
dat dergelijke verschillen in regio’s leiden tot verschillen in rechtsposities
van mensen en hoe de regering het bestaan van dergelijke verschillen
beoordeelt. De leden van de SP-fractie vragen of het waar is dat de
regering dergelijke verschillen tussen rijke en arme gemeenten als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

6

ongewenst betitelt gezien het antwoord op eerdere schriftelijke vragen.
Daarom vragen de leden of de regering voornemens is om decentrale
overheden te verplichten om kwijtschelding te verlenen aan mensen met
een inkomen tot en met 100% van de bijstandsnorm en zo nee, waarom
niet.
Op grond van de huidige regeling is het reeds mogelijk dat decentrale
overheden besluiten om in ruimere mate dan bij de rijksbelastingen het
geval is kwijtschelding te verlenen. Dit kan door bij het bepalen van de
betalingscapaciteit rekening te houden met een hogere norm voor de
kosten van bestaan. De betalingscapaciteit is het verschil tussen de te
verwachten netto-inkomsten en de te verwachten kosten van bestaan. In
de Uitvoeringsregeling is voor rijksbelastingen een maximum van 90%
van de bijstandsnorm gesteld voor de kosten van bestaan. De verruiming
zoals deze in 1995 wettelijk is vastgelegd in onderscheidenlijk de
Provinciewet, Gemeentewet en Waterschapswet en die is uitgewerkt in de
Nadere regels houdt in dat decentrale overheden kunnen besluiten om uit
te gaan van 100% van de bijstandsnorm als kosten van bestaan. De
onderhavige wetswijziging wil de bestaande mogelijkheden verbreden
door decentrale overheden ook de bevoegdheid geven om rekening te
houden met ruimere vermogensnormen bij de beoordeling van een
kwijtscheldingsaanvraag, namelijk de normen zoals deze ook gelden voor
de bijstand conform artikel 34 WWB. Zodoende kan door gemeenten een
eenduidig sociaal beleid gevoerd worden, op zowel het vlak van de
kwijtschelding als ook die van de bijstand, waarbij tegelijkertijd de
administratieve lasten kunnen worden verminderd omdat er nog maar
één toets nodig is voor het aanvragen van bijstand en kwijtschelding.
Daarnaast zal met de wijziging van de Nadere regels ook de mogelijkheid
worden geschapen voor decentrale overheden om ondernemers te
kunnen betrekken in het kwijtscheldingsbeleid.
Op basis van informatie van het Coelo uit de Atlas van de lokale lasten
2010 blijkt dat voor slechts 1 gemeente kwijtschelding van de reinigingsheffing onmogelijk is. Daarnaast kennen 8 gemeenten een op kwijtschelding gelijkende regeling die onder het armoedebeleid valt. Verreweg
de meeste gemeenten staan in principe volledige kwijtschelding toe. 23
procent van de gemeenten stelt een plafond aan het kwijt te schelden
bedrag. Dit komt vooral voor bij gemeenten die het tarief hebben
gekoppeld aan de hoeveelheid aangeboden afval (diftar). Voor de
rioolheffing van de gebruiker is op 4 gemeenten na kwijtschelding
mogelijk. Zes gemeenten verlenen geen kwijtschelding maar kennen wel
een soortgelijke tegemoetkoming in het kader van het armoedebeleid. In
8 gemeenten kan hooguit een gedeelte van de aanslag worden kwijtgescholden.
Alle gemeenten die kwijtschelding verlenen hanteren de maximale
kwijtscheldingsnorm van 100 procent. De huishoudens met een
minimuminkomen komen dus voor kwijtschelding in aanmerking, mits zij
de vermogenstoets doorstaan. Gegevens over kwijtschelding ten aanzien
van de andere gemeentelijke heffingen zijn niet beschikbaar.
Bij alle waterschappen bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de
ingezetenenheffing en de zuiveringsheffing (of verontreinigingsheffing)
voor woonruimten. Van de 26 waterschappen gebruiken 24 de 100% norm
ten aanzien van de kosten van bestaan. Bij het waterschap Veluwe geldt
op dit moment een norm van 90% en bij het waterschap De Dommel een
norm van 95%.
Het onderhavige wetsvoorstel is evenals het wetsvoorstel dat in 1995 een
ruimere norm ten aanzien van de kosten van bestaan toeliet, gebaseerd
op de gedachte dat het aan de decentrale overheden zelf is om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

7

besluiten al dan niet in ruimere mate kwijtschelding te verlenen. Dit
wetsvoorstel handhaaft dit uitgangspunt. Het bestaan van verschillen
wordt dan ook gezien als onderdeel van de lokale autonomie. De regering
wil daar niet in treden op het gebied van de kwijtschelding.
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie op welke wijze ondernemers
worden geïnformeerd over de onderhavige wetswijziging.
Het wetsvoorstel kent geen plicht voor decentrale overheden maar een
mogelijkheid tot verruiming. Decentrale overheden kunnen dus zelf
beslissen om al dan niet een ruimere norm te hanteren voor de kwijtschelding dan wel kwijtschelding te verlenen aan ondernemers. Voor
communicatie over het bestaan van de regeling zijn de decentrale
overheden de aangewezen organen. Aan de VNG en de Unie van
Waterschappen zal worden verzocht om de regeling bekendheid te geven
bij de decentrale overheden.
4. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie willen graag meer inzicht in de financiële
gevolgen van het wetsvoorstel, zowel als het gaat om de algemene
verruiming als ten aanzien van de toepassing van de regeling op
ondernemers. Zij vragen hoeveel personen in de toekomst, naar
verwachting, een beroep zullen doen op de ruimere kwijtscheldingsregeling (algemeen en ondernemers). En in hoeverre zullen de gemeenten
gebruik maken van de verruiming. De leden vragen wat de financiële
gevolgen zullen zijn voor de gemeenten en of gemeenten, gelet op de
slechtere situatie van de overheid, in staat zijn om deze meerkosten op te
brengen. De leden vragen zich af in hoeverre het wetsvoorstel betekent
dat de diverse decentrale belastingen voor andere belastingplichtigen
omhoog zullen gaan. Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie wat de
gevolgen zullen zijn van de verruiming voor de financiële administraties
van de gemeenten.
Uit een analyse van de belastingdienst van inkomensgegevens van 2005
blijkt dat landelijk ongeveer 40.000 ondernemers een inkomen uit werk en
woning heeft opgegeven dat dermate laag is dat kwijtschelding aan de
orde zou kunnen zijn. In een aantal van deze gevallen zal vermogen aan
de kwijtschelding in de weg staan. De ambtelijke werkgroep inkomens en
kwijtscheldingsbeleid (WIK) verwachtte in haar advies van maart 2008 ten
aanzien van de toekomst van de lokale kwijtscheldingsregeling geen grote
aantallen nieuwe aanvragen naar aanleiding van de voornoemde
wijzigingen. Een aantal leden van het invorderingsoverleg van het
Belastingoverleg Grote Gemeenten heeft geprobeerd na te gaan om
hoeveel personen het gaat voor de eigen gemeente. Gemiddeld gaat het
om 92 ondernemers per gemeente in 2009. Laten we de vier grote
gemeenten buiten beschouwing dan gaat het om gemiddeld 42 ondernemers in 2009. De deelnemers aan het invorderingsoverleg achten het
aantal dus beperkt.
Overigens is het niet bekend welke personen die straks door een ruimere
vermogensnorm wel in aanmerking komen voor kwijtschelding nu geen
aanvraag hebben ingediend omdat zij zelf al wisten dat het vermogen aan
kwijtschelding in de weg stond.
Tot nu toe hebben diverse gemeenten aangegeven gebruik te willen gaan
maken van de verruiming om ondernemers te gaan betrekken in de
kwijtscheldingsregeling. Ook de verruiming ten aanzien van de vermogensnorm wordt door diverse gemeenten positief tegemoet gezien. De
VNG heeft, samen met Amsterdam, Groningen, Roermond en Tilburg
verzocht om verruiming van de vermogensnorm ten behoeve van de
kwijtschelding. De financiële gevolgen zijn afhankelijk van het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

8

kwijtscheldingsverzoeken dat extra binnen zal gaan komen naar
aanleiding van de verruiming. Zoals reeds eerder is aangegeven zijn
decentrale overheden vrij om al dan niet gebruik te maken van de
verruiming en om daarbij de ruimte geheel of slechts gedeeltelijk te
benutten. Bij dit besluit zullen ook de financiële consequenties een rol
spelen en de afweging inzake de vast te stellen normen mede bepalen. Op
lokaal niveau kan men op basis van de bekend zijnde gegevens het beste
inschatten wat de daadwerkelijke gevolgen kunnen zijn van een
verruiming van de kwijtschelding.
5. Advisering VNG/IPO/UVW
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de relatie die de Unie van
Waterschappen legt tussen kwijtscheldingsmogelijkheden en tariefstelling
reëel is en zij willen graag van de regering vernemen hoe zij inschat wat
maximaal de gevolgen van deze maatregel voor de tariefstelling zouden
kunnen zijn.
Zoals al eerder in antwoord op vragen van de VVD-fractie is aangegeven
ontvangen waterschappen, anders dan gemeenten en provincies, geen
middelen uit een fonds van het Rijk dat vergelijkbaar is met het gemeenteof provinciefonds. De inkomsten voor een waterschap bestaan uitsluitend
uit de heffingen die het waterschap op mag leggen. Voor waterschappen
is daarom de enige methode om de financiële gevolgen van kwijtschelding op te vangen om deze te verwerken in de heffingen. Een
schatting van de gevolgen van deze maatregel is niet eenvoudig te
maken, te meer omdat de decentrale overheden zelfstandig kunnen
beslissen of en in welke mate zij gebruik maken van de mogelijkheid tot
verruiming.
6. Overige onderwerpen
De leden van de PvdA-fractie vragen op welk moment de wet in werking
treedt, nu het wetsvoorstel daarover geen duidelijkheid biedt. De leden
vragen of de regering de mening van deze leden deelt dat het
wetsvoorstel met terugwerkende kracht moet ingaan op 1 januari 2010,
zoals eerder door leden van de PvdA-fractie in de Kamer is bepleit.
Inwerkingtreding van het wetsvoorstel kan het beste plaats vinden
tegelijkertijd met de start van een nieuw belastingjaar. Dit om onduidelijkheid en rechtsonzekerheid te voorkomen. Decentrale overheden
kunnen dan anticiperend op deze nieuwe wetgeving besluiten om een
nieuwe regeling voor de kwijtschelding vast te stellen. Het biedt
bovendien de mogelijkheid om een afgewogen beleidsbeslissing voor te
bereiden voor decentrale overheden. Het met terugwerkende kracht in
werking laten treden van dit wetsvoorstel zou er toe leiden dat decentrale
overheden ook met terugwerkende kracht een regeling kwijtschelding
moeten vaststellen die ruimere normen mogelijk maakt. Daarna zouden al
afgehandelde kwijtscheldingsverzoeken voor dit belastingjaar opnieuw
moeten worden bekeken, wat een dubbele werklast betekent.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th .B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 315, nr. 6

9