Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 399

Regels voor het kunnen verlenen van verplichte
zorg aan een persoon met een psychische
stoornis (Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg)

Nr. 78

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 februari 2017
In de plenaire behandeling van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg van donderdag 2 februari jl. (Handelingen II 2016/17, nr. 48, Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg) heb ik toegezegd om jurisprudentie van de Hoge Raad («HR») en het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens («EHRM») toe te sturen waaruit volgt dat een crisismaatregel
alleen genomen mag worden als er onmiddellijk ernstig nadeel dreigt.
Ook zou ik u Nederlandse jurisprudentie doen toekomen over de
reikwijdte van het begrip onmiddellijk. Hierbij treft u deze jurisprudentie
aan1. In deze brief zal ik een korte toelichting bij de relevante jurisprudentie van de HR en het EHRM geven. In de bijlage vindt u de volledige
teksten van de zaken2.
Allereerst is het arrest Winterwerp van het EHRM van belang. Dat arrest
stelt algemene eisen aan het gedwongen opnemen van psychiatrische
patiënten of verstandelijk gehandicapten. De eerste eis is dat de stoornis
van de geestesvermogens op grond van betrouwbare en objectieve
medische gegevens moet zijn aangetoond, tenzij sprake is van een
noodgeval.3
De Hoge Raad oordeelde later op basis van het arrest Winterwerp: »Uit de
(...) rechtspraak van het EHRM valt af te leiden dat vrijheidsbeneming van
geesteszieken in beginsel slechts toelaatbaar is indien op deugdelijke
wijze is aangetoond dat de betrokkene geestesziek is. Niettemin heeft het
EHRM aanvaardbaar geacht dat iemand voor korte tijd onvrijwillig in een

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
ECLI:CE:ECHR:1981:1127JUDO000630173. Zie par. 39.
2

kst-32399-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 78

1

psychiatrisch ziekenhuis wordt opgenomen opdat kan worden onderzocht
of hij aan een geestesziekte lijdt, maar alleen in spoedeisende gevallen
(...).»4
Dit betekent dat buiten een crisissituatie iemand niet mag worden
opgenomen, ook niet voor korte tijd, tenzij vaststaat dat diegene een
psychische stoornis heeft. Voor de goede orde, dit staat los van detentie in
het kader van het strafrecht.
Naar aanleiding van de genoemde HR-zaak werd later ook nog een
uitspraak gedaan door het EHRM. In die zaak (S.R. tegen Nederland)
bevestigde het EHRM de bovenstaande redenering.5
Het EHRM en de HR stellen dus de hoofdregel dat iemand vanwege
ernstig nadeel alleen mag worden opgenomen als is vastgesteld dat
diegene een psychische stoornis heeft. Spoedeisende gevallen zien ze als
een uitzondering op die hoofdregel. De crisismaatregel is gericht op deze
spoedeisende gevallen. Daarom is de term onmiddellijk zo cruciaal. Door
de eis dat de crisismaatregel alleen wordt opgelegd als er onmiddellijk
dreigend gevaar is, kan de crisismaatregel alleen in spoedgevallen
worden opgelegd en valt het opleggen van de crisismaatregel altijd
binnen de uitzondering die het EHRM en de HR bieden.
Door het woord «onmiddellijk» bij de crisismaatregel te schrappen zoals
GGZ Nederland voorstelt, zou de wet toestaan om ook buiten spoedgevallen mensen op te nemen terwijl niet is vastgesteld dat ze een
psychische stoornis hebben. Dat zou strijdig zijn met bovengenoemde
jurisprudentie.
De norm ten aanzien van de vraag wanneer een geval spoedeisend is, dus
wanneer er sprake is van «onmiddellijk» dreigend ernstig nadeel, wil ik
met het veld nader invullen. Bij de invulling van die norm zal mede
gebruik worden gemaakt van bestaande jurisprudentie, die hierbij is
bijgevoegd.6 Ook praktijkervaringen van het veld kunnen bij de invulling
van de norm worden meegenomen, het gaat hierbij ook een risico-taxatie.
Ik wil uw Kamer voor de zomer berichten over de voortgang bij de
invulling van deze norm.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

4

ECLI:NL:HR:2006:AZ1112, par. 4.4.
ECLI:NL:XX:2012:BY3195, zie par. 29–31.
6
Zie voor een eerste indicatie: ECLI:NL:RBMNE:2014:1867, ECLI:NL:RBSGR:2007:BB9757,
ECLI:NL:RBUTR:2008:BH3052, ECLI:NL:RBAMS:2011:BW7232.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 78

2