Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 938

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag 25 juli 2012
Hierbij zend ik u het verslag van de vergadering van de telefonische
vergadering van de Eurogroep van 20 juli 2012. In deze brief zal tevens
worden ingegaan op het verzoek van de Tweede Kamer van 23 juli 2012
om opheldering te geven over de berichtgeving in Der Spiegel dat het
International Monetair Fonds (IMF) steun aan Griekenland wil stopzetten.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

kst-21501-07-938
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 938

1

Verslag van de telefonische vergadering van de Eurogroep van
20 juli 2012
Op de agenda van de telefonische vergadering van de Eurogroep van
20 juli 2012 stond de steun van het EFSF/ESM voor herstructurering en
herkapitalisatie van Spaanse banken, in het bijzonder het Memorandum of
Understanding (MoU), waarin de voorwaarden aan de Spaanse bankensector en Spaanse overheid voor steun staan opgenomen, en de Financial
Assistance Facility Agreement (FFA), waarin de financiële voorwaarden
zijn vastgelegd. Verder heeft de Eurogroep kort gesproken over de stand
van zaken in Griekenland en Cyprus. In deze brief zal tevens worden
ingegaan op het verzoek van de Tweede Kamer van 23 juli 2012 om
opheldering te geven over de berichtgeving in Der Spiegel dat het
International Monetair Fonds (IMF) steun aan Griekenland wil stopzetten.
Spanje
Na goedkeuring van verschillende nationale parlementen kon tijdens de
Eurogroep formeel ingestemd worden met het Memorandum of Understanding (MoU) voor Spanje. Nederland kon zijn goedkeuring geven na
het Algemeen Overleg van 12 juli jl. met de Tweede Kamer (Kamerstuk
21 501-07, nr. 936). In een eerdere brief is uitgebreid op het MoU ingegaan
(zie brief Spaanse programma voor bankensteun met Kamerstuk
21 501-07, nr. 932). In het proces naar de telefonische Eurogroep vergadering heeft Nederland benadrukt dat monitoring van het programma zich
ook moet uitstrekken tot de ten uitvoerlegging van de bepalingen
aangaande de beloningen van bestuurders van banken die steun
ontvangen in het kader van het bankenprogramma en de bepalingen die
specifiek zien op governance en integriteit van de Spaanse financiele
sector zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg van 12 juli.
Ook heeft de Eurogroep ingestemd met de Financial Assistance Facility
Agreement (FFA), die ik volledigheidshalve nu meestuur1. De FFA is het
contract op basis van het MoU waarin de financiële voorwaarden voor
steun aan Spanje juridisch worden vastgelegd, en waarvan de uitgangspunten aan de orde zijn geweest in bovengenoemd Algemeen Overleg
met de Tweede Kamer.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Spanje heeft daarnaast in vervolg op de afspraken in de Eurogroep van
9 juli in deze Eurogroep aangegeven dat het Spaanse parlement een
consolidatiepakket heeft goedgekeurd, om te voldoen aan de doelstellingen met betrekking tot het begrotingstekort die aan Spanje gesteld zijn
in het kader van de buitensporigtekortprocedure (zie brief Spaanse
programma voor bankensteun met Kamerstuk 21 501-07, nr. 932). Het
pakket bevat maatregelen aan zowel de inkomstenkant als aan de
uitgavenkant voor de periode 2012–2014. De maatregelen voorzien aan de
inkomstenkant in een verhoging van de opbrengst van de vennootschapsbelasting, de inkomstenbelasting, de accijnzen en de BTW. Aan de
uitgavenkant zal bezuinigd worden door het herzien van het systeem van
de werkloosheidsuitkeringen en sociale zekerheidsbijdragen. Daarnaast
wordt ingezet op het verbeteren van de efficiëntie in de publieke sector en
het verminderen van de loonkosten in de publieke sector. Tot slot heeft de
Spaanse overheid een liquiditeitsmechanisme voor de regio’s opgericht.
Het mechanisme behelst een fonds van maximaal € 18 miljard beheerd
door de centrale overheid (ICO). Autonome regio’s kunnen hier vrijwillig
een beroep op doen onder strikte budgettaire en financiële voorwaarden.
Een aantal Spaanse regio’s heeft recent een beroep op dit fonds gedaan.
Nadere details van de maatregelen zijn tijdens deze Eurogroep niet
besproken, maar zullen nauwgezet worden gevolgd parallel aan het
banken programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 938

2

Zekerstelling
In de onderhandelingen in de Eurogroep van 9 juli jl. over de bankensteun
aan Spanje is uitgebreid gesproken over de zekerstelling van de terugbetaling van de lening door Spanje. Op aandringen van Nederland is in de
verklaring van de afgelopen Eurogroep (bijgevoegd)1 opnieuw de
bevestiging opgenomen dat het FROB als agent optreedt van de Spaanse
overheid en dat de Spaanse overheid de volle verantwoordelijkheid houdt
voor de financiële steun. De discussie heeft verder geleid tot het opnemen
van een bepaling in de FFA die het EFSF/ESM eerste aanspraak geeft bij
eventuele claims die het EFSF/ESM heeft op het FROB. Dit geeft de
lidstaten zekerstelling dat het EFSF in voorkomende gevallen als eerste
aanspraak kan maken op de bezittingen van het FROB en daarin niet gelijk
staat aan andere schuldeisers bij de Spaanse overheid.
Finland
Finland heeft desondanks gevraagd additioneel onderpand te verkrijgen
op de bankensteun. Deze eis vindt zijn oorsprong in het Finse regeerakkoord waarin is opgenomen dat het land om onderpand zal vragen in ruil
voor steun aan het aanvullende programma voor Griekenland en
eventuele daaropvolgende programma’s zolang er geen sprake is van een
preferred creditor status (zie ook de Kamerbrief met het kenmerk Tweede
Kamer vergaderjaar 2010–2011, 21 501-07, nr. 834). De omvang van het
onderpand is gerelateerd aan het Finse aandeel in het EFSF/ESMprogramma aan Spanje. Tijdens de Eurozonetop van 28-29 juni jl. is
overeengekomen dat de steun verstrekt zal worden door het EFSF, totdat
het ESM in werking is getreden. Deze steun zal vervolgens worden
overgeheveld naar het ESM zonder dat hiermee senioriteit verkregen
wordt. Er is derhalve geen Preferred Creditor Status voor het onderhavige
programma. Het Finse onderpand heeft daarom betrekking op zowel het
deel van de lening dat door het EFSF wordt verstrekt als het deel dat door
het ESM wordt verstrekt.
De Eurogroep van 20 juli jl. heeft ingestemd met een onderpandregeling,
waarvan Finland gebruik heeft gemaakt en daartoe een aparte overeenkomst met Spanje heeft gesloten. De onderpandregeling heeft, zo is
bevestigd tijdens de Eurogroep, geen betrekking op de eventualiteit van
directe bankensteun vanuit het ESM zoals besproken tijdens de eerder
genoemde Eurozonetop, mocht hier in de toekomst toe worden besloten
nadat effectief Europees bankentoezicht tot stand is gebracht. Dan
ontstaat een nieuwe situatie en zou er eventueel opnieuw onderhandeld
moeten worden.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Nederland is geen voorstander van additionele onderpandregelingen en
heeft steeds het standpunt ingenomen dat alleen onder voorwaarden kon
worden ingestemd met een dergelijke regeling. Zoals ook besproken met
de Tweede Kamer tijdens het Algemeen Overleg van 12 juli jl. heb ik
tijdens de Eurogroep aangegeven dat, waar het gaat om het verkrijgen
van onderpand, er sprake moet zijn van gelijke behandeling van alle
lidstaten van de eurozone. Concreet wil dat zeggen dat als één land
beroep doet op onderpand, de andere lidstaten het recht moeten hebben
eenzelfde onderpandsregeling te verkrijgen. Daarnaast is het van belang
dat voor het onderpand een reële prijs wordt betaald. Tenslotte mag een
onderpand niet leiden tot het verhogen van het programma. Dit zijn
dezelfde drie criteria die Nederland eerder heeft gesteld ten tijde van het
aanvullende leningenpakket voor Griekenland (zie ook verslag Eurogroep
3 oktober 2011 met Kamerstuk 21 501-07, nr. 843). De onderpandregeling
tussen Spanje en Finland voldoet aan deze criteria.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 938

3

Inhoud overeenkomst Spanje en Finland
De overeenstemming tussen Spanje en Finland houdt het volgende in.
Spaanse banken zullen geld inleggen in het Spaanse deposito garantie
fonds (DGS) naar rato van hun aandeel hierin. Vanuit het DGS wordt
vervolgens een bedrag gestort op het moment dat een lening wordt
uitgekeerd op een geblokkeerde bankrekening ter grootte van nominaal
40% van het Finse aandeel in de hoofdsom van de betreffende lening aan
Spanje. Dit betekent dat, als het gehele bedrag van 100 miljard euro voor
de financiële steun aan de Spaanse bankensector nodig zou blijken te zijn,
het onderpand ongeveer 770 miljoen euro zal bedragen.
Het bedrag dat gestort wordt op deze rekening wordt vervolgens belegd
in obligaties van eurolanden met een hoge kredietwaardigheid. De
opbrengsten van die beleggingen worden teruggestort aan het Spaanse
DGS, en komen dus niet ten goede aan het onderpand. In de Eurogroep is
bevestigd dat deze vorm van onderpand niet leidt tot een ophoging van
de programmagelden. Hierbij is met name van belang dat de liquiditeitsverstrekking op deze wijze en in deze omvang marginale gevolgen heeft
voor de kapitaalsbehoefte van de banken onder het programma.
Als prijs voor het verkrijgen van onderpand heeft Finland eerder al de
verplichting op zich genomen zijn aandeel in het ESM gestorte kapitaal in
een keer vol te storten in plaats van in termijnen. Voor het Spaanse
onderpand moet Finland verder afzien van zijn gehele aandeel in de
marge van het EFSF en het ESM en eventuele winsten op het financiële
steunprogramma aan Spanje voor de herkapitalisatie van de banken. Voor
het EFSF geldt geen marge, in lijn met andere EFSF programma’s. Het
grootste deel van het bankenprogramma zal naar verwachting vanuit het
ESM plaatsvinden. Daarnaast kunnen eventueel verstrekte EFSF obligaties
omgezet worden naar het ESM. Voor het ESM geldt wel een marge. De
richtlijn voor beprijzing van leningen uit het ESM wordt op dit moment
uitgewerkt met oog op de inwerkingtreding van het ESM; daarbij wordt
voor een bankenprogramma uitgegaan van een marge van 30 basispunten (0,3%-punt) per jaar bovenop de financierings- en operationele
kosten. Verder moet in de prijs worden meegewogen dat het onderpand
slechts betrekking heeft op nominaal 40% van de hoofdsom en de marge
van 30 basispunten over de hele hoofdsom wordt berekend. Ook kan het
onderpandsrecht pas aan het einde van de looptijd van de lening door
Finland worden uitgeoefend als Spanje ten tijde van het programma
onverhoopt niet in staat zou zijn de lening aan het EFSF/ESM terug te
betalen.
Nederlands standpunt ten aanzien van aanvullende zekerstelling
Nederland heeft uiteindelijk afgezien van het eisen van een onderpand op
het EFSF/ESM-programma aan Spanje. De kosten voor Nederland voor
een onderpand op de leningen aan Spanje voor de herkapitalisatie van de
banken wegen volgens het kabinet niet op tegen de marginale additionele
zekerheid van het onderpand. Het kabinet heeft hiertoe de volgende
overweging gemaakt.
In de eerste plaats is het kabinet van mening dat de eerder genoemde
zekerheid in de Financial Assistance Facility Agreement (FFA) tussen het
EFSF/ESM en het FROB al extra zekerheid biedt, zoals hierboven aangegeven, temeer omdat deze zekerheid gesteund wordt door de Spaanse
overheid die volle verantwoording houdt voor de aangegane verplichtingen.
In de tweede plaats is de extra zekerheid die Finland krijgt slechts
marginaal. Het onderpand dekt slechts 40% nominaal van de door Finland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 938

4

ingelegde hoofdsom en het onderpand heeft geen betrekking op de
rentebetalingen. Het onderpandrecht kan bovendien pas aan het einde
van de looptijd worden uitgeoefend. De reële waarde van de hoofdsom
neemt daarmee in de tijd af. Bovendien geldt dat, mocht onverhoopt de
Spaanse overheid zijn verplichtingen niet nakomen, de leningen geherstructureerd kunnen worden in de Club van Parijs. Dit verkleint de
toegevoegde waarde van het onderpand verder omdat de Club van Parijs
het totaal van vorderingen en verplichtingen weegt. Het is daarbij niet
ondenkbeeldig dat het voordeliger zal zijn om geheel af te zien van het
onderpand en de volledige vordering (inclusief rente) in te brengen bij de
Club van Parijs. Gezien de resultaten in het verleden, is namelijk ook in
netto contante waarden termen de verwachting dat in de Club van Parijs
meer kan worden gerecupereerd dan de eventuele opbrengst van het
onderpand van 40% van de nominale hoofdsom aan het eind van het
programma. Immers, het is überhaupt nog nooit voorgekomen dat de
Club van Parijs bij een hoog inkomensland tot kwijtschelding is
overgegaan.
In de derde plaats moet voor deze zekerstelling een niet onaanzienlijke
prijs betaald worden. Nederland zou als zij ook voor onderpand in
aanmerking zou willen komen, het volgestorte kapitaal van het ESM
vervroegd moeten storten en af moeten zien van het aandeel in de
winsten en marge die EFSF/ESM maakt op de leningen.
Daarmee weegt de prijs niet op tegen het relatief geringe additionele
onderpand van minder dan nominaal 40% van de totale lening, waarbij
het onderpand bovendien pas aan het eind van de looptijd uitoefenbaar
is, terwijl de Club van Parijs op dat moment zicht op een hogere recuperatie biedt.
Griekenland en Cyprus
De Eurogroep heeft ook kort stil gestaan bij de stand van zaken in
Griekenland en Cyprus. In Griekenland zijn de leiders van de drie
coalitiepartijen, Samaras, Venizelos en Kouvelis, het eens geworden over
de manier waarop de komende twee jaar de 11,6 miljard euro aan
bezuinigingen ingevuld zal worden. De Trojka zal terugkeren naar
Griekenland om deze plannen te beoordelen. Ook wordt beoordeeld in
hoeverre het huidige programma geïmplementeerd is. In de Eurogroep
heeft het IMF bij monde van managing director Lagarde aangegeven op
dit moment nog geen conclusies te kunnen verbinden aan de situatie in
Griekenland en eerst de missie moet worden afgewacht. Ook heeft het
IMF afgelopen maandag laten weten dat het IMF Griekenland steunt bij
het overwinnen van zijn economische problemen en dat op 24 juli
gesprekken met de autoriteiten van het land beginnen om te zien hoe het
economische programma van Griekenland weer op de rails kan worden
gezet. In reactie op het verzoek van de Kamer om opheldering over de
berichtgeving in Der Spiegel dat het IMF steun aan Griekenland wil
stopzetten, kan ik dus aangegeven dat het kabinet geen aanleiding ziet om
te concluderen -anders dan in de berichtgeving van Der Spiegel wordt
gesuggereerd- dat het IMF al conclusies getrokken zou hebben. Het
kabinet is het met managing director Lagarde eens dat eerst het oordeel
van de Trojka afgewacht moet worden. Zodra dat oordeel bekend is zal het
kabinet de Tweede Kamer daar nader over informeren, maar zo’n oordeel
wordt in ieder geval niet binnen de komende twee tot drie weken
verwacht. Tot die tijd zal Nederland uiteraard niet instemmen met nieuwe
uitbetalingen aan Griekenland.
Op korte termijn zal de Trojka verder gaan met de missie naar Cyprus om
de stand van zaken op te nemen. Er is nogmaals bevestigd dat over de
vormgeving van een programma pas wordt gesproken als de resultaten
van de missie bekend zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 938

5