1

Bijlage I: vergelijking lidstaten

Nederland heeft, in tegenstelling tot andere EU-lidstaten, een éénstatusstelsel waarbij personen
die onder subsidiaire bescherming vallen, dezelfde rechten krijgen als personen die een
vluchtelingenstatus krijgen. Om een beeld te krijgen over welke verschillen gemaakt kunnen
worden tussen de twee statussen is in de tabel hieronder weergegeven hoe meerdere EU lidstaten
dit doen. Zo is voor Zweden, Duitsland, België, Frankrijk en Oostenrijk in dit rapport gekeken naar
welk onderscheid ze maken tussen de twee statussen op het gebied van: geldigheidsduur
vergunning, recht op sociale bijstand, reisdocumenten en gezinshereniging.
De belangrijkste punten die uit de vergelijking volgen zijn:

De onderzochte lidstaten verlenen in eerste instantie vergunningen met een kortere
verblijfsduur aan personen met subsidiaire bescherming in vergelijking met de
verblijfsduur van eerste aanvragen voor vluchtelingschap.

Alle onderzochte lidstaten geven een ander reisdocument af voor personen met
subsidiaire bescherming. In sommige gevallen (Duitsland, Frankrijk) heeft dit
reisdocument een kortere geldigheidsduur dan een reisdocument voor vluchtelingen. Bij
subsidiaire bescherming wordt in eerste instantie vaak uitgegaan van de reisdocumenten
(paspoort etc.) uit het land van herkomst mochten ze deze nog in hun bezit hebben. Als
deze ontbreken wordt er een apart reisdocument afgegeven. Vluchtelingen krijgen vaak
een reisdocument alleen bestemd voor vluchtelingen, soms zijn daar dan ook meer
rechten aan verbonden.

Met betrekking tot sociale bijstand, gezondheidszorg en huisvesting maken de meeste
lidstaten geen onderscheid tussen de twee statussen (Zweden, Duitsland, België en
Frankrijk). Oostenrijk maakt op dit gebied een klein onderscheid tussen de twee
statussen. Zo worden vluchtelingen daar geassisteerd met het vinden van huisvesting,
waarbij dat voor personen met subsidiaire bescherming niet gebeurt.

Wat betreft nareis verschilt het per lidstaat of er onderscheid wordt gemaakt tussen de
twee statussen. Sommige lidstaten maken niet of nauwelijks onderscheid tussen de twee
statussen op het gebied van nareis (Zweden, België). Frankrijk maakt onderscheid tussen
de geldigheidsduur van de vergunning van familieleden van vluchtelingen en de
familieleden van subsidiair beschermden, waarbij de tweede een vergunning krijgen met
een kortere geldigheidsduur. Opvallend is dat Duitsland gezinshereniging voor personen
met subsidiaire bescherming toestaat, maar daarbij wel een quotum hanteert van 1.000
personen per maand. De autoriteiten selecteren in welke situaties gezinshereniging
prioriteit heeft. Daarnaast zijn er in Oostenrijk wel grote verschillen tussen de twee
statussen op het gebied van gezinshereniging. Subsidiaire beschermden moeten daar drie
jaar wachten voordat zij een aanvraag kunnen indienen voor hun familieleden. Tevens
moeten zij aan bepaalde voorwaarden voldoen namelijk; voldoende inkomen,
ziektekostenverzekering en stabiele huisvesting. In bijna alle lidstaten geldt dat als de
periode van drie maanden na het verstrekken van de vergunning is verstreken en men
niet om overkomst heeft gevraagd van familieleden, ook voorwaarden worden gesteld aan
de gezinshereniging.

Tabel 1: Onderscheid tussen vluchtelingen en subsidiair beschermden op het gebied van geldigheidsduur
vergunning, recht op sociale bijstand, reisdocumenten en nareis in verschillende EU lidstaten. Bron: EUAA
Laatste update: Zweden (17/11/2022) Duitsland (08/02/2023) België (19/10/2022) Frankrijk (21/02/2023)
Oostenrijk (08/02/2023).

Geldigheidsduur
vergunning

Zweden

Vluchtelingen

Subsidiair Beschermden

Eerste aanvraag: tijdelijke
verblijfsvergunning voor 3 jaar en
verlengbare verblijfsvergunning kaart
geldig voor 3 jaar
Verlenging: 2 jaar

Eerste aanvraag: tijdelijke verblijfsvergunning
voor 13 maanden en verlengbare
verblijfsvergunning kaart geldig voor 2 jaar.
Verlenging: 2 jaar (minimaal 1 jaar)

Duitsland

Eerste aanvraag: Verblijfsvergunning voor
3 jaar
Daarna: Een vestigingsvergunning
(Niederlassungserlaubnis) kan na vijf jaar
worden afgegeven als aan de vereiste
voorwaarden is voldaan.

Eerste aanvraag: Verblijfsvergunning voor 1 jaar
Indien verlengd: met twee jaar
Na 5 jaar (inclusief de duur van de
asielprocedure): Een vestigingsvergunning
(Niederlassungserlaubnis) kan op aanvraag
worden verleend als aan verdere voorwaarden is
voldaan.

België

Eerste aanvraag: 5 jaar
Daarna: voor onbepaalde tijd

Eerste aanvraag: 1 jaar.
Verlenging: 1 jaat en 2 jaar.
Automatisch verlengd, tenzij de DVZ van
mening is dat de situatie die de status motiveert,
gewijzigd is.

Reisdocument

Frankrijk

Eerste aanvraag: 10 jaar, Carte de resident
Verlenging: op het moment van de
verlenging van de Carte de resident kan
de vluchteling de status van permanent
ingezetene worden toegekend.

Eerste aanvraag: 4 jaar.
Verlenging: de vergunningen kunnen met 10 jaar
worden verlengd.

Oostenrijk

Eerste aanvraag: 3 jaar
Daarna: verblijfsrecht voor onbepaalde
tijd op voorwaarde dat er geen
nietigheidsprocedure wordt ingesteld.

Eerste aanvraag: 1 jaar
Verlenging: Telkens met 2 jaar.

Zweden

Reisdocument van Genève (normaal
gesproken geldig voor 5 jaar en
verlengbaar; geldig voor alle landen
behalve het land van herkomst van de
houder)

Als personen die subsidiaire bescherming
genieten hun nationale paspoort niet kunnen
verkrijgen of verlengen, hebben ze het recht om
een vreemdelingenpaspoort aan te vragen
(geldig voor maximaal 5 jaar en verlengbaar;
geldigheid kan worden beperkt tot bepaalde
landen na een individuele beoordeling door het
Migratiebureau ).
Als begunstigden geen normaal
vreemdelingenpaspoort kunnen krijgen of geen
tijd hebben om erop te wachten, kan hij/zij/hen
een noodpaspoort voor vreemdelingen
aanvragen (geldig voor maximaal 7 maanden;
kan worden beperkt tot een enkele reis van en
naar Zweden of een terugreis)

Duitsland

Reisdocument voor vluchtelingen:
automatisch afgegeven bij de
verblijfsvergunning of op aanvraag.
Geldigheidsduur: maximaal 3 jaar, of als
voorlopig reisdocument maximaal 1 jaar.

Nationaal paspoort van het land van herkomst,
of een vervangend document, of
Een “reisdocument voor vreemdelingen” als ze
niet in het bezit zijn van een paspoort of
vervangend document en het niet te verwachten
is dat ze er een krijgen uit hun land van
herkomst. Geldigheidsduur: 1 jaar, verlengbaar
(tweemaal) met 2 jaar.

België

Vreemdelingenpaspoort; 2 jaar geldig

Reisdocument voor buitenlanders: 2 jaar geldig.
Als de persoon geen paspoort heeft en er geen
kan krijgen bij zijn consulaat of ambassade, kan
een “vreemdelingenpaspoort” verstrekt worden.

Frankrijk

Biometrisch reisdocument; 5 jaar geldig.

Reisdocument: 1 jaar voor begunstigden van
subsidiaire bescherming.

Oostenrijk

Reisdocument van Genève: maximaal 5
jaar, tenzij er dwingende redenen zijn in
verband met de nationale veiligheid en de

Vreemdelingenpaspoort: tot 5 jaar, afhankelijk
van de aanvraag van de begunstigde, en altijd op
voorwaarde dat hij/zij/hen niet in staat blijkt te

Sociale bijstand

openbare orde tegen de afgifte van een
document.

zijn om een reisdocument uit zijn/haar/hen land
van herkomst te krijgen.

Zweden

Onder dezelfde voorwaarden en hetzelfde
niveau van uitkeringen als voor Zweedse
burgers..

Onder dezelfde voorwaarden en hetzelfde niveau
van uitkeringen als voor Zweedse burgers..

Duitsland

Gezondheid: hetzelfde niveau als voor
onderdanen.

Gezondheid: hetzelfde niveau als voor
onderdanen.
Huisvesting: Zelfde voorwaarden als voor
vluchtelingen.

Huisvesting: Als ze zich geen appartement
kunnen veroorloven, wordt de huur tot een
adequaat niveau gedekt door de
plaatselijke sociale dienst of
arbeidsbureaus.
Woonplaats: sinds augustus 2016 zijn zij
verplicht om zich te vestigen in de
federale staat, en soms in een bepaalde
gemeente daarbinnen, waar hun
asielaanvraag is behandeld. Hetzelfde
geldt voor degenen die nog in de opvang
zijn.
België

Gezondheid: begunstigden van
internationale bescherming kunnen een
ziektekostenverzekering afsluiten zodra
hun status is bevestigd.

Dezelfde voorwaarden gelden als voor
vluchtelingen.

Huisvesting: vreemdelingen aan wie
internationale bescherming of een andere
vorm van legaal verblijf is verleend,
mogen twee maanden in de
opvangvoorziening verblijven. De opvang
kan worden verlengd in gevallen waarin
de begunstigde kan bewijzen dat hij
effectief heeft geprobeerd huisvesting te
vinden, maar wordt geconfronteerd met
uitdagingen die hij niet kan beheersen
(bijvoorbeeld ziekte, kwetsbaarheid of het
hebben van een zeer groot gezin).
Na deze “overgangsperiode” heeft de
vluchteling recht op sociale bijstand.
Frankrijk

Gezondheid: Dezelfde rechten als voor
Franse burgers.
Huisvesting: Opvangcentra, begunstigden
van Internationale bescherming mogen 3
maanden in de opvangcentra blijven
(onder voorwaarde te verlengen).
Begunstigden worden daarna ondersteund
bij het vinden van accommodatie. Ze
kunnen ook worden doorgesluisd naar
tijdelijke opvangcentra. Ze mogen daar
dan 9 maanden blijven. Dit verblijf kan
verlengd worden voor een periode van 3
maanden.

Dezelfde voorwaarden gelden als voor
vluchtelingen.

Oostenrijk

Op behoeften gebaseerd
minimumuitkeringssysteem, Maandelijkse
basiszorg en uitkering verschilt per

Op behoeften gebaseerd
minimumuitkeringssysteem,

Nareis

Zweden

deelstaat. (ook van toepassing op
onderdanen). In sommige federale
provincies zijn echter aanvullende eisen
ingevoerd voor personen die internationale
bescherming genieten.
Gezondheid: recht op basiszorg gedurende
4 maanden na erkenning:
Huisvesting: Vluchtelingen kunnen ook
een sociale huurwoning aanvragen
wanneer ze dakloos dreigen te worden,
maar de wachtlijsten zijn lang.

Basiszorg: maandelijkse basiszorg verschilt per
deelstaat. In sommige federale staten hebben
begunstigden er toegang toe, in andere niet,
maar in plaats daarvan hebben ze toegang tot
voorzieningen voor basiszorg (of
welzijnsondersteuning) De belangrijkste
voorwaarde voor het stelsel van
minimumuitkeringen is de behoefte aan bijstand
(ook van toepassing op onderdanen), maar in
sommige federale provincies zijn de afgelopen 2
jaar aanvullende eisen ingevoerd voor personen
die internationale bescherming genieten.
Gezondheid: recht op basiszorg zonder
tijdslimiet (de enige voorwaarde is noodzaak).
Huisvesting: Begunstigden van subsidiaire
bescherming hebben recht op toegang tot
huisvesting, net als andere legale onderdanen
van derde landen die in Oostenrijk verblijven. Er
zijn geen specifieke regelingen of programma's
om de toegang ertoe te ondersteunen.

Er is een respijtperiode voor personen met
een vluchtelingenstatus van drie maanden
voordat de huisvestings- en
onderhoudsvereisten worden toegepast. In
de praktijk betekent dit dat om vrijgesteld
te worden van het materiële vereiste, een
aanvraag voor gezinshereniging moet
worden ingediend binnen drie maanden na
de datum waarop de referent een
verblijfsvergunning heeft gekregen. Deze
respijtperiode kan niet worden verlengd.

Vanaf 20 juli 2021 hebben personen met
subsidiaire bescherming ook het recht om
gezinshereniging aan te vragen.
Voor de begunstigden van subsidiaire
bescherming die eerder waren uitgesloten van
gezinshereniging op grond van de Tijdelijke wet,
werd drie maanden de tijd gegeven om
gezinshereniging aan te vragen zonder te hoeven
voldoen aan inkomens- en huisvestingseisen.

Daarna gelden de volgende vereisten:
• voldoende financiële middelen om
zichzelf en hun gezinsleden te
onderhouden (tenzij de gezinshereniger
een minderjarig is)
• passende huisvesting die geschikt is voor
de gezinsleden.
Voor gezinshereniging gelden geen zorg-,
taal- en inburgeringseisen.

Duitsland

Personen aan wie het recht op asiel of de
vluchtelingenstatus is verleend, hebben
recht op bevoorrechte gezinshereniging.
De passende aanvraag hiervoor moet
binnen drie maanden na de toekenning van
het recht op bescherming worden
ingediend. Na het verstrijken van de drie
maanden kunnen er voorwaarden gelden.

Sinds augustus 2018 is gezinshereniging van
naaste familieleden om zich bij subsidiaire
beschermingsgerechtigden te voegen weer
mogelijk in Duitsland, maar wel voor een
beperkte groep van 1.000 personen per maand.
De nieuwe bepaling houdt geen wettelijk recht
op gezinshereniging in. De bevoegde autoriteiten
beslissen wie een verblijfsvergunning krijgt op
humanitaire gronden. De gehanteerde criteria
zijn: de duur van de scheiding, de leeftijd van de

kinderen, eventuele ernstige ziekten en de
specifieke bedreiging in het land van herkomst.
Echtgenoten, minderjarigen en ouders van
minderjarigen kunnen in principe
gezinshereniging aanvragen, maar broers en
zussen hebben niet hetzelfde recht.
Gezinshereniging is ook uitgesloten in geval van
een huwelijk tijdens de vlucht.
België

Gezinsleden van personen die
internationale bescherming genieten en
gezinshereniging aanvragen, hoeven de
retributie (vergoeding) niet te betalen en
zijn uitgesloten van de inburgeringseisen
(voor en na toelating).

Dezelfde voorwaarden gelden als voor
vluchtelingen.

Als de aanvraag voor gezinshereniging
niet binnen het termijn van één jaar wordt
ingediend, of indien de familieband of
relatie niet bestond in het land van
herkomst, moeten de algemene
voorwaarden voor gezinshereniging
worden gerespecteerd. (onder andere
huisvesting en zorgverzekering)
Frankrijk

Binnen het kader van gezinshereniging
van vluchtelingen worden geen vereisten
van tijd, middelen, huisvesting of
gezondheidszorg gesteld.

Voor gezinsleden van personen die subsidiaire
bescherming genieten, geldt dezelfde procedure
als voor gezinsleden van personen die
internationale bescherming genieten. Wel krijgt
een gezinslid van een subsidiaire
beschermingsgerechtigde een
verblijfsvergunning voor maximaal vier jaar, en
na vier jaar legaal verblijf kan het gezinslid een
verblijfsvergunning voor tien jaar krijgen.

Oostenrijk

Gezinsleden van vluchtelingen kunnen
direct na de statuserkenning van de
referent een inreisvisum aanvragen.

Gezinsleden van personen aan wie subsidiaire
bescherming is verleend, hebben pas drie jaar na
toekenning van de status toegang tot
gezinshereniging.

Indien de aanvraag binnen 3 maanden bij
een Oostenrijkse vertegenwoordiging
wordt ingediend, worden geen verdere
eisen gesteld.
Aan bijzondere eisen moet worden
voldaan als de aanvraag wordt ingediend
nadat de termijn van 3 maanden is
verstreken:
(a) voldoende financiële middelen/
(b) ziektekostenverzekering.
(c) stabiele accommodatie.
Voor gezinshereniging is geen talenkennis
vereist.

Gezinsleden van personen die subsidiaire
bescherming genieten, kunnen pas een
inreisvisum aanvragen na 3 jaar vanaf het
moment van de statusherkenning.
Aan de volgende voorwaarden moet worden
voldaan:
(a) voldoende inkomen:
b) ziektekostenverzekering:
(c) stabiele huisvesting
Gezinsleden van een vreemdeling aan wie de
subsidiaire beschermingsstatus is verleend,
moeten ongeacht het tijdstip van aanvraag aan
de vereisten voldoen.

Eerste inbreng uitvoeringsconsequenties herzien 1 statusstelsel
JenV/DGM heeft opdracht gegeven om in een quick scan te komen tot een (eerste) inschatting van
de mogelijke uitvoeringsconsequenties en –kosten van de eventuele opheffing van het 1 status
stelsel. Met deze uitvoeringstoets is de IND al begonnen. Het navolgende komt daarvoor niet in de
plaats en wordt gezegd onder expliciet voorbehoud van die toets.
1.

De IND is geen principieel tegenstander van het herzien en zo nodig afschaffen van het 1
statusstelsel
2. Ook de IND vindt het passend dat zoveel als mogelijk conform de Europese regels en
afspraken wordt gewerkt en dat waar we afwijken we toch nog eens kijken of dat zo moet
blijven.
3. Met het 1-status stelsel wijken we af van de Europese regels en van de meeste (weet even
niet zeker of wij inderdaad helemaal uniek op dit punt zijn) van de ons omringende landen.
4. Het herzien van dat 1 status stelsel is overigens geen beslissing die lichtzinnig genomen
moet worden. De invoering ervan vormt de kern van de Vw2000 en de uitwerking van die
keuze voor 1 status komt in de hele wet terug, in tal van aanpalende wetsartikelen. Indien
dat niet goed genoeg gebeurd, ontstaat aanvullende complexiteit in de regelgeving.
5. Het is voorzienbaar dat het afschaffen van het 1 statusstelsel voor meer werk bij (een deel
van) de IND gaat zorgen. Dat is overigens nog erg afhankelijk van allerlei keuzes die
daarin nog gemaakt kunnen worden. De belangrijkste bron van extra werk zal de behoefte
zijn van vreemdelingen om voor een hogere status te gaan procederen. Dat eindeloos
doorprocederen was een belangrijke reden voor de wijziging van de Vw naar de Vw2000.
6. Het is te kort door de bocht om te denken dat die ervaringen uit het verleden zonder meer
doorgetrokken kunnen worden naar het heden toe. Via zowel de kwalificatie als ook de
procedure richtlijn is meer dan voorheen gekanaliseerd hoe je tot een beoordeling van een
asielstatus komt. Die grenzen tussen een individuele vluchtelingenstatus en de meer
categorale tijdelijke beschermingsstatus was voor deze richtlijnen veel diffuser en dus
aanvechtbaarder in de rechtspraktijk.
7. Voorstelbaar is wel dat als het statusverschil relevant wordt, in de zin dat er minder sterke
rechten aan de ene versus de andere status zijn verbonden, de mogelijkheden voor de IND
om met een minder uitgebreide procedure te beslissen in zaken die op grond van
categoriaal beleid kansrijk zijn, gaan afnemen. Een project als BAA zou onder
omstandigheden dan in de toekomst wellicht minder goed mogelijk zijn (denk aan inkorten
van procedurestappen of minder intensief horen op het individuele relaas e.d.)
8. Of het ook tot meer procedures bij de rechtbank zal leiden, is nog steeds afhankelijk van
de keuzes bij de uiteindelijke uitwerking maar is in hoge mate voorstelbaar (gaat er iets
veranderen aan het stelsel van rechtsbijstand, hoe groot is het verschil in rechten, etc.)
9. Als bij de inrichting van een nieuw 2 statusstelsel ervoor gekozen wordt om de Europese
ruimte te gebruiken om dan ook te differentiëren bij het recht op nareis, concreet dus een
minder ruim recht toe te kennen bij de lagere asielstatus dan verhoog je de kans op
procedures (daar hebben ze immers een belang bij). Tegelijkertijd verlaag je het aantal
nareisprocedures. Hoe de uiteindelijke balans voor de IND eruit komt te zien, kan ik nu
niet goed inschatten. Kan aan beide kant om substantiële aantallen gaan.
10. De beslissing om het 1 statusstelsel op te geven, zal denk ik eerder genomen worden op
basis van de al dan niet redelijkerwijs te verwachten effecten op de asielstroom naar
Nederland dan vanuit een uitvoeringsperspectief. Er is geen dwingende noodzaak gelegen
in de werkprocessen bij de IND om tot een wijziging te komen. Als tot zo’n wijziging wordt
besloten dan zal dat verschillende consequenties hebben voor de uitvoeringspraktijk. Het
gaat tot extra inspanningen leiden en het zal wellicht op onderdelen ook minder werk
opleveren.
11. Onder voorbehoud van de uitkomsten van de gevraagde quick scan, zien wij op dit
moment geen consequenties die zo onuitvoerbaar of anderszins ongewenst zijn dat op
voorhand dit idee van tafel af zou moeten.
12. Belangrijk is wel dat als je al wil overwegen om het 1 status stelsel af te schaffen, je heel
goed moet letten op de samenloop met de veranderingen op grond van het migratie-pact
dat binnenkort wel of niet tot een afronding gaat komen. Je kent onze zorgen over dat
pact. De stapeling van veel meer werk op grond van het migratie-pact en eventueel (veel)
extra werk op grond van zo’n voorgestelde wijziging van de vreemdelingwet, kan zeker als
die twee bewegingen gaan samenlopen meer zijn dan wij in de dan beschikbare
tijdsperiode kunnen absorberen.