Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 74

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 februari 2013
Hierbij bied ik u een reactie aan op het verzoek van het lid Omtzigt over de
«ranglijst christenvervolging» van Open Doors. De heer Omtzigt vroeg om
een reactie ten aanzien van de tien landen waar – volgens deze ranglijst –
christenen het strengst worden vervolgd. Dit verzoek werd gedaan tijdens
de Regeling van Werkzaamheden van 15 januari j.l.
De onlangs gepubliceerde «ranglijst christenvervolging» van Open Doors
is een nuttig instrument om een indruk te krijgen van de mate waarin
christenen wereldwijd met vervolging te maken hebben. De lijst maakt
inzichtelijk waar de situatie relatief is verbeterd of verslechterd ten
opzichte van voorgaande jaren. Het is zorgwekkend dat de vervolging van
christenen in een groot aantal Afrikaanse landen lijkt te zijn toegenomen.
Anderzijds laat de lijst zien dat de situatie in bijvoorbeeld China, waar
volgens Open Doors het aantal huiszoekingen en arrestaties van christenen is afgenomen, licht zou zijn verbeterd.
De regering onderschrijft een inclusieve mensenrechtenbenadering,
waarbij per regio en per land wordt gekeken naar het respect voor
specifieke individuele mensenrechten, waaronder bijvoorbeeld de vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging. De lijst van Open Doors besteedt
exclusief aandacht aan de schending van mensenrechten van de leden
van één specifieke groep. Het feit dat christenen in grote delen van de
wereld worden vervolgd heeft niet noodzakelijkerwijs, of uitsluitend, te
maken met hun religieuze identiteit. Deze lijst kan daarom niet zonder
meer worden gezien als lijst van landen waar de vrijheid van godsdienst
en levensovertuiging onder druk staat. Daarnaast is het van belang te
voorkomen dat het uitzonderen van één bepaalde groep, in dit geval
christenen, een beroep op de universaliteit van mensenrechten onderuit
zou kunnen halen. Nederland benadrukt daarom graag dat mensenrechten overal, voor iedereen en altijd gelden. Op basis van deze
uitgangspunten zet de regering zich in voor het wereldwijd bevorderen
van de vrijheid van elk individu om zijn of haar religieuze of levensbeschouwelijke identiteit te bepalen en vorm te geven; ik zal uw Kamer in

kst-32735-74
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 735, nr. 74

1

meer detail informeren over de uitgangspunten, de strategische inzet ten
aanzien van de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, en de
bilaterale en multilaterale instrumenten die de regering tot haar
beschikking heeft, door middel van een brief over het mensenrechtenbeleid die ik uw Kamer dit voorjaar zal aanbieden.
Op verzoek van uw Kamer ga ik hieronder in op de tien landen waar
volgens Open Doors christenen het meest worden vervolgd.
De Nederlandse regering is bezorgd over de systematiek en de ernst van
mensenrechtenschendingen van het Noord-Koreaanse regime. Zowel de
burgerlijk-politieke als de economische, sociale en culturele rechten van
de inwoners van Noord-Korea (nummer 1 op de lijst) worden geschonden.
Samenwerking van Noord-Korea via VN-mechanismen, zoals de Speciaal
Rapporteur terzake, blijft uit en de mensenrechtenproblematiek en het
bestaan van strafkampen worden ontkend door het Noord-Koreaanse
regime. Dit maakt het aangaan van een betekenisvolle dialoog en het
doen van onderzoek naar de mensenrechtensituatie en mate van
godsdienstvrijheid in Noord-Korea uiterst lastig. Daarom ondersteunt de
regering het pleidooi voor een internationaal onderzoek naar mensenrechtenschendingen in Noord-Korea en beziet in het kader van de pilot
godsdienstvrijheid welke mogelijkheden er zijn om aandacht te vestigen
op het ontbreken van geloofsvrijheid in het land. Tijdens de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties vragen diverse landen, waaronder
Nederland, ieder jaar aandacht voor de schrijnende mensenrechtensituatie in Noord-Korea. Ook bilateraal roept Nederland Noord-Korea
steevast op om de mensenrechtensituatie te verbeteren.
De Mensenrechtenambassadeur bezocht in februari 2012 Saudi-Arabië (2)
en besprak godsdienstvrijheid met tal van gesprekspartners, waaronder
de Saudische autoriteiten. De Mensenrechtenambassadeur sprak zijn zorg
uit over het gebrek aan vrijheid van godsdienst en levensovertuiging,
waaronder de beperkte geloofsvrijheid van christenen in het land.
Bovendien besprak hij het specifieke geval van de Saudische journalist
Kashgari, die werd beschuldigd van blasfemie naar aanleiding van
controversiële tweets over de profeet Mohammed. Kashgari, wiens
executie in Saudi-Arabië dreigde, ontvluchtte het land en werd later
aangehouden in Maleisië. Op aandringen van Nederland heeft de EU bij
de Maleisische autoriteiten zorgen overgebracht over de arrestatie en
getracht uitlevering aan Saudi-Arabië te voorkomen. Tevens heeft
Nederland in EU-verband opgeroepen om protest aan te tekenen bij de
Saudische autoriteiten.
Nederland probeert onder andere door steun aan de onafhankelijke
mensenrechtencommissie en bewustwordingsprogramma’s de algemene
mensenrechtensituatie, waaronder de vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging, in Afghanistan (3) te verbeteren. Nederlandse
mensenrechtenexperts bij de EUPOL- en ISAF-missies en de EU hebben
specifieke aandacht voor (religieuze) minderheden. In Afghanistan is
godsdienstvrijheid een speerpunt van het EU-mensenrechtenbeleid, dat
vorm krijgt door onder andere op gepaste momenten aandacht voor het
onderwerp te vragen bij de Afghaanse autoriteiten. Verder gebeurt dit
door het gesprek aan te gaan op verschillende niveaus, demarches uit te
voeren en verklaringen af te geven. Bovendien vindt een dialoog plaats
met mensenrechtenverdedigers en wordt er nadruk gelegd op de
capaciteitsopbouw van het maatschappelijk middenveld.
In Irak (4) zet Nederland zich zowel bilateraal als via de EU in voor de
bevordering van rechten van (religieuze) minderheden. Nederland
ondersteunt projecten van het United Nations Development Programme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 735, nr. 74

2

(UNDP) gericht op de bevordering van dialoog en het verminderen van
interreligieuze spanningen in de etnisch en religieus diverse Ninevehprovincie. Bovendien ondersteunt Nederland projectactiviteiten vanuit het
centrale Mensenrechtenfonds, gericht op de bevordering van godsdienstvrijheid in Irak.
Nederland oefent voornamelijk in EU-verband druk uit op de Somalische
(5) autoriteiten om de mensenrechten in dat land te bevorderen, en steunt
de EU-mensenrechtenstrategie voor Somalië waarin ook op vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging wordt ingegaan. In december 2012 heeft
Nederland deelgenomen aan donormissies naar Mogadishu, Puntland en
Somaliland, die specifiek gericht waren op de bevordering van mensenrechten. Door de recente politieke ontwikkelingen en de verbeterde
veiligheidssituatie is er meer ruimte voor discussie over mensenrechten
met de Somalische autoriteiten.
De bevordering van godsdienstvrijheid wordt opgebracht in het kader van
de EU-mensenrechtendialoog met de Maldiven (6) waarmee Nederland
geen bilateraal mensenrechtenprogramma heeft. Deze mensenrechtendialoog verloopt moeizaam sinds de machtswisseling van februari 2012.
Voor wat betreft Mali (7) probeert Nederland een bijdrage te leveren aan
een stabielere politieke situatie waarbij ook uitdrukkelijk aandacht wordt
besteed aan de mensenrechtensituatie in het land. Nederland wil
bovendien in EU-verband de Malinese autoriteiten aanspreken op hun
verantwoordelijkheid mensenrechtenschendingen te onderzoeken en
straffeloosheid tegen te gaan (zie Kamerstuk 33400-V nr. 94 over het
recente bezoek van Minister Ploumen aan Mali en mijn brief aan de Kamer
van 29 januari over mensenrechtenschendingen in Mali).
Nederland zet in op het bevorderen van mensenrechten, waaronder
godsdienstvrijheid, in Iran (8). Dit actieve profiel heeft geleid tot een
aantal verklaringen van Hoge Vertegenwoordiger Ashton ten aanzien van
vrijheid van godsdienst en levensovertuiging (ten behoeve van o.a.
christenen en de bahá’í-gemeenschap). Mede op Nederlands initiatief zijn
in 2011 en 2012 78 Iraanse mensenrechtenschenders, waaronder een
aantal verantwoordelijken voor de schending van godsdienstvrijheid, op
de EU-sanctielijst geplaatst. Nederland drong bilateraal en in EU-verband
aan op de vrijlating van de christelijke predikant Nadarkhani toen diens
executie dreigde. Ten slotte pleit Nederland elk jaar met succes voor
opname van vrijheid van godsdienst en levensovertuiging in de «traditionele» Iran-resolutie in de derde commissie van de AVVN.
In Jemen (9) sprak voormalig staatssecretaris Knapen in maart 2012 over
de noodzaak van bescherming van religieuze minderheden met de
premier en de Ministers van Mensenrechten en Justitie (Kamerstuk 32 623
nr. 61). De autoriteiten verzekerden de staatssecretaris van de Jemenitische toewijding ten aanzien van godsdienstvrijheid. In het kader van de
bredere mensenrechteninzet ondersteunt Nederland bovendien het
kantoor van de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten in Jemen
en speelt Nederland een voortrekkersrol binnen de Mensenrechtenraad
ten aanzien van het land.
Eritrea (10) was één van de eerste vijf landen van de pilot godsdienstvrijheid in het kader waarvan de toenmalige post in Asmara heeft
geprobeerd concrete activiteiten te ondernemen. Als gevolg van het zeer
repressieve bewind, de ernstige beknotting van NGOs en de sluiting van
deze ambassade heeft Nederland onderzocht of via multilaterale kanalen
een bijdrage kan worden geleverd aan de algemene bevordering van
mensenrechten, en meer specifiek de bevordering van godsdienstvrijheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 735, nr. 74

3

in Eritrea. Aangezien ook het werk van internationale organisaties door de
Eritrese autoriteiten aan banden wordt gelegd heeft dat tot dusver niet tot
concrete mogelijkheden voor interventies geleid. In december 2012 heeft
de EU godsdienstvrijheid in het kader van reguliere politieke dialoog met
de Eritrese autoriteiten opgebracht. De problematiek op dit beleidsterrein
werd tot op zekere hoogte door de autoriteiten erkend.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 735, nr. 74

4