Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 127

Regels met betrekking tot versnelde
ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke
en infrastructurele projecten (Crisis- en
herstelwet)

Nr. 242

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 december 2020
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over de brief van 7 februari 2020 over het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet (eenentwintigste tranche) (Kamerstuk 32 127, nr. 237).
De vragen en opmerkingen zijn op 21 februari 2020 aan Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voorgelegd. Bij brief van
11 juni 2020 zijn een deel van de vragen beantwoord (Kamerstuk 32 127,
nr. 239). Bij brief van 21 december 2020 zijn de resterende vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De griffier van de commissie,
Roovers

kst-32127-242
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

1

Inleiding
Met deze brief beantwoord ik de vragen van de fracties van VVD, CDA,
D66 en SP over het experiment met aardgasvrije wijken in de gemeente
Utrecht dat was opgenomen in de eenentwintigste tranche van het Besluit
uitvoering Crisis- en herstelwet.
In mijn brief van 11 juni 2020 inzake de beantwoording van vragen over
de inhoud van de eenentwintigste tranche van het Besluit uitvoering
Crisis-en herstelwet (Kamerstuk 32 127, nr. 239), heb ik uw Kamer
meegedeeld de vragen over het experiment met aardgasvrije wijken van
de gemeente Utrecht (artikel 7ag) nog niet te kunnen beantwoorden. Naar
aanleiding van de motie van de leden Koerhuis en Krol (Kamerstuk 32 813,
nr. 467) is het experiment geschrapt uit de eenentwintigste tranche. Ik zag
mij genoodzaakt mij verder te buigen over deze motie, ook gelet op de
samenhang met het Klimaatakkoord. Naar aanleiding van deze motie is er
veelvuldig overleg geweest met de gemeente Utrecht. De gemeente heeft
de voorgenomen uitvoering van het experiment op onderdelen aangepast
in de geest van de motie en een flink aantal toezeggingen gedaan. De
gemeente wil het experiment graag doorzetten, zij wil extra waarborgen
realiseren. De brief van het college van burgemeester en wethouders van
de gemeente Utrecht waarin zij antwoord geeft op de vragen die door mij
gesteld zijn naar aanleiding van de motie Koerhuis, Krol, is bijgevoegd1.
Gelet daarop denk ik tegemoet te kunnen komen aan de zorgen van uw
Kamer die ten grondslag liggen aan de motie. Ik wil in overweging nemen
om dit experiment op te nemen in een nieuwe tranche van het Bu Chw. In
dat geval zal de toelichting op het experiment naar aanleiding van de
motie worden aangescherpt met gebruikmaking van de nieuwe inzichten
en toezeggingen van de gemeente Utrecht.
Hieronder is de beantwoording van de vragen per fractie opgenomen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het bij bestemmingsplan
instellen van een verbod op het hebben van een kookgasaansluiting zich
verhoudt tot het kabinetstandpunt in de paragraaf «Wat betekent het
Klimaatakkoord voor mensen?» in de brief «voorstel voor een klimaatakkoord» (Kamerstuk 32 813, nr. 342).
In de brief «voorstel voor een Klimaatakkoord» van de Minister van
Economische Zaken en Klimaat van 28 juni 2019 staat dat niemand zijn
huis meteen hoeft aan te passen. Ook staat daarin dat er niet van
vandaag-op-morgen actie hoeft te worden ondernomen. We nemen dertig
jaar de tijd voor de transitie. In die periode moeten we – in een gecontroleerde setting met alle waarborgen voor bewoners – veel leren. We
kunnen niet dertig jaar wachten met beginnen te leren. Voor de betaalbaarheid van de energietransitie is het van belang om waar mogelijk
natuurlijke momenten aan te grijpen om meer duurzame keuzes te maken.
Met dit experiment grijpt de gemeente Utrecht een natuurlijk moment aan
om in Overvecht-Noord huishoudens over te laten gaan op elektrisch
koken. Een aantal gasleidingen in de wijk moet om veiligheidsredenen
worden vervangen; doordat nu de bewoners kunnen overstappen op
elektrisch koken wordt een deel van die vervanging, en dus een desinvestering, voorkomen.
Uit de motie van de leden Koerhuis en Krol (Kamerstuk 32 813, nr. 467)
blijkt dat de Tweede Kamer zorgen had over de gevolgen van het
experiment voor bewoners en over de handhaving. Naar aanleiding van
deze motie is er veelvuldig overleg geweest met de gemeente Utrecht. De
gemeente heeft aangegeven met welke extra waarborgen het experiment
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

2

uitgevoerd zou kunnen worden, rekening houdend met de geest van deze
motie. Het college van burgemeester en wethouders (hierna: het college
van B&W) van de gemeente Utrecht heeft mij per brief laten weten alleen
gebruik te zullen maken van de bevoegdheden die de gemeente krijgt op
basis van het experiment als:
– het beëindigen van kookgasaansluitingen daadwerkelijk leidt tot het
voorkomen van vervanging van gasleidingen die uitsluitend worden
gebruikt voor kookgas; en
– een ruime meerderheid van de huishoudens aan de betreffende
afsluitbare leiding vrijwillig op het aanbod ingaat; en
– de bewoner geen kosten als gevolg van deze overstap heeft; en
– de onafhankelijke partijen die de belangen van huurders en woningeigenaren vertegenwoordigen positief adviseren over het aanbod en de
gestelde randvoorwaarden; en
– de bewoner (indien gewenst) volledig ontzorgd wordt bij de overstap.
– De brief van de gemeente Utrecht ontvangt u bijgaand.
De komende maanden werkt de gemeente Utrecht een aanbod uit voor
alle huishoudens in Overvecht-Noord met een kookgasaansluiting en die
gebruikmaken van verouderde gasleidingen. De gemeente, netbeheerder
en woningcorporaties hebben verschillende partijen gevraagd een
consortium te vormen, een aanbod te ontwikkelen en dit aan te bieden
aan bewoners. Dit aanbod wordt allereerst in de vorm van een pilot met
een beperkt aantal woningen, aangeboden aan bewoners. Een klankbordgroep van bewoners denkt en helpt mee bij de ontwikkeling van het
aanbod. Met de pilot toetsen de gemeente Utrecht, netbeheerder en
woningbouwcorporaties of zij tot een haalbaar en opschaalbaar kostenplaatje kunnen komen met de garantie van kostenneutraliteit voor
bewoners. Als in de pilot blijkt dat het aanbod aan de gestelde
voorwaarden voldoet, besluit het college van B&W, in overleg met de
partners (corporaties en netbeheerder), en na een toets van een onafhankelijke partij op het aanbod, vervolgens of het de inzet van de
bevoegdheid een verantwoorde maatregel vindt. In dat geval wordt een
ontwerpbestemmingsplan ter inzage gelegd waarin de afsluiting van
kookgas daadwerkelijk wordt geregeld en vervolgens aan de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd.
Gezien het voorgaande heb ik het vertrouwen dat de gemeente Utrecht
uitsluitend van de bevoegdheid gebruik zal maken indien dit in lijn is met
het kabinetsstandpunt in voornoemde brief.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie wat de bestuursrechtelijke
consequenties zijn van het voorgestelde verbod op het hebben van een
kookgasaansluiting. Zij vragen op welke wijze de gemeente een dergelijk
verbod bestuursrechtelijk kan handhaven en hoe dit zich verhoudt tot de
hiervoor genoemde brief «voorstel voor een Klimaatakkoord».
De gemeente Utrecht krijgt met dit experiment de mogelijkheid om in een
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte gebieden aan te wijzen
waarbinnen het verboden is te beschikken over een kookgasaansluiting
vanaf een in dat bestemmingsplan gestelde datum. Op basis van artikel
7ag, derde lid, van het Bu Chw wordt degene die over een kookgasaansluiting beschikt geacht de netbeheerder te hebben verzocht om beëindiging van die aansluiting op de dag volgend op de in het bestemmingsplan gestelde datum. Blijkens de bijgevoegde brief van de
gemeente Utrecht worden bewoners hierover uitgebreid geïnformeerd en
meegenomen in het proces.
De gemeente neemt in dit experiment ruim de tijd om de burger te
verleiden met een voldoende aantrekkelijk aanbod en desgewenst
volledig te ontzorgen. Uit de brief van het college van B&W van Utrecht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

3

aan de Utrechtse gemeenteraad van 7 februari 20202 blijkt dat de
gemeente tot eind 2022 uittrekt voor het vrijwillige gedeelte van het
traject. De gemeente heeft bovendien aangegeven alleen gebruik te zullen
maken van het experiment als aan de hiervoor genoemde randvoorwaarden wordt voldaan. In de beantwoording op mijn vragen, alsmede in
de beantwoording op vragen van de gemeenteraadsfractie van D66 heeft
het college van B&W dit ook aan de gemeenteraad aangegeven3.
De netbeheerder zal op de dag volgend op de in het bestemmingsplan
genoemde datum de levering van gas beëindigen op grond van het
bepaalde in artikel 7ag, derde lid. Daarmee is vanaf dat moment invulling
gegeven aan het verbod genoemd in het bestemmingsplan. Handhavend
optreden door de gemeente is dan niet meer nodig. Het opleggen van een
dwangsom aan bewoners zal niet aan de orde zijn.
Verder vragen de leden van de VVD-fractie hoe het voorgestelde artikel
7ag zich verhoudt tot de vereisten die gesteld worden in artikel 2.4, derde
lid, sub b en c Crisis- en Herstelwet. Daarmee vragen deze leden hoe in dit
experiment de ten hoogste toegestane tijdsduur van de afwijkingen, die
het experiment mogelijk maakt, zijn geregeld en hoe wordt vastgesteld of
het experiment aan haar doel beantwoordt, en of de tijdsduur daarvan
aanpassing behoeft.
Wat betreft het bepalen van de ten hoogste toegestane tijdsduur van de
afwijkingen, is voor dit experiment geen tijdsduur opgenomen, omdat dit
experiment is gekoppeld aan het experiment met het bestemmingsplan
met verbrede reikwijdte (artikel 7c van het Bu Chw). Daarom geldt de
tijdsduur van dat experiment. Verder geldt dat jaarlijks wordt gekeken in
hoeverre experimenten beantwoorden aan de in de Crisis- en herstelwet
genoemde doelen. Dit experiment wordt daarbij uiteraard ook betrokken.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie hoe het instellen van een
verbod voor bewoners op het hebben van een kookgasaansluiting, past
bij mijn antwoord in de brief van 19 februari 2020 (Kamerstuk 32 813, nr.
449) dat de focus van gemeenten ligt op het «stimuleren en verleiden van
bewoners om hun woning te verduurzamen en op termijn aardgasvrij te
maken».4
In de wijkgerichte aanpak wordt beoogd dat er wordt overgegaan van
verwarming en koken met fossiel aardgas naar een duurzaam alternatief.
De focus van gemeenten ligt daarbij op het stimuleren en verleiden van
bewoners zodat zij vrijwillig meewerken aan de transitie. Ook een
succesvolle wijkaanpak, waarbij het grootste deel van de wijk vrijwillig
meewerkt, kan stuiten op het dilemma dat een relatief klein aantal
bewoners niet wil overgaan. Het is niet wenselijk om hoge kosten te
maken voor het (vervangen en) in stand houden van een gasnet voor een
relatief kleine groep bewoners die om hen moverende redenen, die ook
gelegen kunnen zijn buiten een voorkeur voor gas, niet hebben gekozen
voor een tijdig aangekondigd, redelijk en betaalbaar (duurzaam) alternatief. Dit leert ook de casus Purmerend, waarin voor zes bewoners een
nieuw gasnet moest worden aangelegd.5 Indien het gasnet voor een
kleine groep in stand gehouden moet worden, zou in het uiterste geval
één niet-instemmende bewoner ervoor zorgen dat extra werkzaamheden
en kosten ten behoeve van het gasnet nodig zijn. Daarnaast speelt mee

2

Gemeente Utrecht, Raadsbrief Elektrisch Koken Overvecht-Noord van 7 februari 2020 met
kenmerk 7264623/20200127/NH
3
Gemeente Utrecht, Beantwoording schriftelijke vragen jaargang 2020 nummer 036 van
raadsleden Schreuder (D66) en Te Hoonte (VVD) van 11 februari 2020 over Raadsbrief Elektrisch
Koken Overvecht-Noord
4
Kamerstuk 32 813, nr. 449.
5
Binnenlands Bestuur dd. 7-11-2019, «Purmerend onderzoekt stappen tegen gasklevers»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

4

dat deze extra werkzaamheden voor overlast zorgen in de buurt. Deze
overlast raakt ook bewoners die het aanbod hebben geaccepteerd.
Stimulering en verleiding heeft in Utrecht de vorm van de randvoorwaarde dat de bewoner geen extra kosten heeft als gevolg van deze
overstap, een goed duurzaam alternatief en volledige ontzorging bij het
beëindigen van kookgasaansluitingen en de overgang naar een andere,
elektrische kookvoorziening. De inzet van de gemeente Utrecht is dat op
deze manier een voldoende aantrekkelijk aanbod ontstaat om de grote
meerderheid van bewoners te verleiden om elektrisch te gaan koken en
op deze manier een bijdrage te leveren aan de energietransitie. De
gemeente, de netbeheerder en de corporaties hebben verschillende
partijen gevraagd een consortium te vormen, een aanbod te ontwikkelen
en dit, in de vorm van een pilot, aan te bieden aan bewoners.Een
klankbordgroep van bewoners denkt en helpt mee bij de ontwikkeling van
het aanbod. Het aanbod moet in ieder geval een totaalpakket zijn én er
moeten meerdere opties zijn waaruit bewoners kunnen kiezen. Onderdeel
van dit pakket is onder meer dat bewoners op verschillende manieren,
zowel collectief als individueel, worden geïnformeerd. Ze krijgen de
mogelijkheid het elektrisch koken uit te proberen en kookles te volgen.
Bewoners kunnen daarnaast kiezen uit verschillende opties als het gaat
om de apparatuur. Ook worden desgewenst de noodzakelijke aanpassingen in de woning verricht. Het consortium biedt ook nazorg: hulp en
service bij de overstap zelf, bij het leren gebruiken van de kookplaat, bij
een kapot apparaat, et cetera. Hoewel partijen streven naar een aanbod
waar alle bewoners op instappen, houden zij er rekening mee dat een
relatief beperkt aantal dat niet doet. Om te voorkomen dat de verouderde
gasleidingen voor een relatief klein aantal bewoners toch vervangen
moeten worden met de overlast die daarmee gepaard gaat, terwijl ze over
een paar jaar niet meer nodig zijn, krijgt de gemeente met het experiment
in artikel 7ag van het Bu Chw de mogelijkheid om onder voorwaarden een
verbod om te beschikken over een kookgasaansluiting in een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte op te nemen.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie hoe is voldaan aan de
voorwaarden die de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in haar brief van 19 februari 2020 noemt, te weten (1) het voorzien in
voldoende waarborgen voor burgers, (2) een haalbaar en betaalbaar
transitiepad naar alternatieve warmtevoorziening en (3) van verdeling van
kosten, waaronder kosten voor verwijderen van gasaansluitingen, afbouw
van het gebruik van gasnetten en verwijderen van netten.
In mijn brief van 19 februari 2020 heb ik aandachtspunten genoemd voor
de uitwerking van doorzettingsmacht voor gemeenten in het kader van de
wijkgerichte aanpak. Dit is de uitwerking van het Klimaatakkoord. In het
Klimaatakkoord is voorts opgenomen dat vooruitlopend op de regeling
van doorzettingsmacht in landelijke wet- en regelgeving wordt gezorgd
voor voldoende experimenteerruimte. Voor (ingediende) proeftuinen en
herstructurerings- en transformatiegebieden is het mogelijk om onder de
Crisis- en herstelwet bij wijze van experiment af te wijken van de Gaswet.
Bij het vormgeven van een experiment wordt aan de hand van de
betreffende casus bekeken of en hoe waarborgen opgenomen moeten
worden in de regeling voor het betreffende experiment. Dat is bij dit
experiment ook gebeurd. Deze ervaringen met de experimenteerruimte
worden betrokken bij de ontwikkeling van de in het Klimaatakkoord
aangekondigde wet- en regelgeving.
Wat betreft de eerste twee voorwaarden verwijs ik u allereerst naar het
antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe het bij
bestemmingsplan instellen van een verbod op het hebben van een
kookgasaansluiting zich verhoudt tot de brief «voorstel voor een klimaatakkoord» en naar het antwoord op de vraag van de leden hoe het instellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

5

van een verbod past bij mijn antwoord dat de focus van gemeenten ligt
op het «stimuleren en verleiden van bewoners om hun woning te
verduurzamen en op termijn aardgasvrij te maken». Ten aanzien van
tweede voorwaarde over een haalbaar en betaalbaar transitiepad naar
alternatieve warmtevoorziening kan ik aanvullend melden dat dit
experiment is beperkt tot aansluitingen, die zijn aangesloten op gastransportleidingen die uitsluitend worden gebruikt voor kookgas. De woningen
in Overvecht-Noord beschikken reeds over een aansluiting op een
warmtenet. In artikel 7ag, vierde lid, onder b, is de aansluiting op een
warmtenet als eis opgenomen alvorens in een bestemmingsplan
gebieden kunnen worden aangewezen waarbinnen het verboden is te
beschikken over een kookgasaansluiting. Een aantal gasleidingen in de
wijk moet om veiligheidsredenen worden vervangen; doordat nu de
bewoners kunnen overstappen op elektrisch koken wordt een deel van die
vervanging, en dus een desinvestering, voorkomen. Ten aanzien van de
derde voorwaarde die de verdeling van de kosten betreft, is het zo dat de
gemeente Utrecht, de netbeheerder en de woningcorporaties al geruime
tijd samenwerken aan de uitfasering van de gasstructuur in OvervechtNoord. Zij zijn voor dit experiment onder meer in overleg over een
verdeling van de totale kosten (bijvoorbeeld kooktoestel, eventuele geiser,
verzwaring van de elektriciteitsaansluiting, aanpassingen in de meterkast
zoals het bijplaatsen van een extra groep) minus besparingen (bijvoorbeeld vervallen vastrecht). Daartoe hebben zij de huidige kosten voor
bewoners die wegvallen (het vastrecht en gasverbruik) en kosten die
gemaakt moeten worden voor onder meer de verzwaring van de
elektriciteitsaansluiting, apparatuur en installatie in beeld gebracht.
Vooralsnog is voor toekomstige kosten die worden meegenomen in de
berekening uitgegaan van een periode van vijf jaar. Via een pilot met een
beperkt aantal woningen wordt getoetst of een haalbare businesscase
ontwikkeld kan worden, waarbij kostenneutraliteit voor bewoners een
harde randvoorwaarde is voor de gemeente Utrecht. Als in deze pilot blijkt
dat geen haalbare businesscase ontwikkeld kan worden dat voldoet aan
de gestelde harde randvoorwaarden, zal de gemeente Utrecht niet
overgaan tot het opnemen van een verbod op het beschikken over een
kookgasaansluiting in een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte. In
dit experiment kan bij de verdeling van de kosten vanzelfsprekend niet
worden afgeweken van de wettelijke kaders die gelden voor gemeente,
netbeheerder en woningcorporaties. Dat valt buiten de reikwijdte van dit
experiment. Wel worden de uitkomsten van dit experiment meegenomen
in de bredere discussie over de vraag hoe de kosten van de energietransitie moeten worden verdeeld.
De leden van de CDA-fractie constateren dat ten aanzien van onderdeel
A, experimenten aardgasvrije wijken, de discussies nog niet uitgekristalliseerd zijn. Zij vragen zich af of in een later stadium wellicht een betere
afweging van alle belangen gemaakt kan worden voor het experiment met
aardgasvrije wijken. Voorts vragen deze leden of besluitvorming die
parallel wordt gevoerd in de Kamer wordt betrokken bij de verdere
verwerking van het experiment met aardgasvrije wijken.
Voor de beantwoording van deze vragen verwijs ik naar het antwoord op
de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe het bij bestemmingsplan
instellen van een verbod zich verhoudt tot het kabinetstandpunt in de brief
«voorstel voor een klimaatakkoord». Aanvullend kan ik u melden dat met
het toevoegen van de Gaswet in 20196 de Crisis- en herstelwet ruimte
biedt aan gemeenten om de bevoegdheid te krijgen om in het bestemmingsplan verbrede reikwijdte per wijk of gebied een datum op te nemen
waarop de gasaansluitingen van bestaande gebouwen afgekoppeld
(kunnen) worden en daarmee de wijk of het gebied aardgasvrij wordt. Op
6

Kamerstuk 35 013, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

6

die manier kan worden geëxperimenteerd aan de hand van concrete
voorbeelden met de afbouw van de afhankelijkheid van aardgas in de
gebouwde omgeving. Experimenten geven inzicht in hoe de energietransitie het beste kan worden vormgegeven en tegen welke wettelijke en
andere belemmeringen daarbij wordt aangelopen. De gemeente Utrecht is
de eerste gemeente die van deze mogelijkheid gebruik wenst te maken.
Het gaat hier om een experiment waarbij doorgaans alleen een overgang
naar elektrisch koken nodig is en daarmee het minst ingrijpende
experiment binnen de reikwijdte van deze bevoegdheid is. Voor de
gemeente Utrecht is dit experiment in dit stadium van het proces een
noodzakelijke stap. Het is voor de gemeente noodzakelijk om een
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte, met daarin een verbod op het
hebben van een kookgasaansluiting al tijdens deze fase van ontzorgen en
verleiden vast te stellen. Als de gemeente zou wachten tot dit proces is
afgerond, dan zou het procedureel niet mogelijk zijn om, indien noodzakelijk, van het verbod gebruik te kunnen maken voordat de gasleidingen in
de wijk om veiligheidsredenen vervangen moeten zijn. Ook vanuit
rechtsbescherming is het vaststellen van een bestemming met daarin een
verbod een gewenste stap.
Voorts vernemen de leden van de CDA-fractie graag wat exact de
criteria zullen zijn om tot gedwongen afsluiting van gas over te gaan en
hoe die criteria zich verhouden met eerder gemaakte afspraken.
In de brief van 19 februari 2020 heb ik in antwoord op de vraag van de
heer Koerhuis over doorzettingsmacht aangegeven dat een bevoegdheid
voor gemeenten uitgewerkt wordt die ze als laatste redmiddel aan het
einde van het proces kunnen gebruiken om een einddatum voor de
beschikbaarheid van aardgas vast te stellen.7 De exacte criteria voor deze
doorzettingsmacht zijn daarmee nog niet bekend. Vooruitlopend op de
doorzettingsmacht in landelijke wet- en regelgeving, zoals aangekondigd
in het Klimaatakkoord, is het voor (ingediende) proeftuinen en
herstructurerings- en transformatiegebieden mogelijk om onder de Crisisen herstelwet bij wijze van experiment af te wijken van de Gaswet. Met dit
experiment krijgt de gemeente Utrecht de mogelijkheid om in een
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte gebieden aan te wijzen
waarbinnen het verboden is te beschikken over een kookgasaansluiting
vanaf een in dat bestemmingsplan gestelde datum. Bij de uitwerking van
dit experiment zal de gemeente Utrecht rekening moeten houden met de
randvoorwaarden in artikel 7c en 7ag van het Bu Chw en daarnaast de
genoemde eigen randvoorwaarden hanteren alvorens gebruik te maken
van de bevoegdheid om een verbod in het bestemmingsplan op te
nemen. De gemeente Utrecht heeft aangegeven dit alleen te zullen doen
indien de bewoner geen kosten als gevolg van deze overstap heeft,
(indien gewenst) volledig ontzorgd wordt bij de overstap en indien de
overstap op elektrisch koken daadwerkelijk leidt tot het niet hoeven
vervangen van een gasleiding. Het gaat dan om bewoners van woningen
aan gasleidingen die uitsluitend worden gebruikt om die woningen te
voorzien van kookgas en niet ook worden gebruikt voor de gasvoorziening
in andere delen van de stad of wijk, of ook worden gebruikt voor
verwarming van die woningen.
Bij de vaststelling van het bestemmingsplan zal de gemeente Utrecht
moeten onderbouwen dat voldaan wordt aan het bepaalde in de artikelen
7c en 7ag van het Bu Chw, alsmede de relevante bepalingen in de Wet
ruimtelijke ordening en het Besluit ruimtelijke ordening. Specifiek voor dit
experiment is artikel 7c, negende lid, onder a, onder 2°, van het Bu Chw
niet van toepassing. Daarmee is geregeld dat bij vaststelling van het
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte waarin gebieden worden
7

Kamerstuk 32 813, nr. 449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

7

aangewezen waarin het verboden is te beschikken over een kookgasaansluiting, anders dan bij overige bestemmingsplannen met verbrede
reikwijdte, duidelijk moet zijn dat en op welke wijze het bestemmingsplan
financieel, technisch en maatschappelijk uitvoerbaar is. Het vaststellen
van een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte met daarin een verbod
op het hebben van een kookgasaansluiting tijdens de fase van ontzorgen
en verleiden is een passende en vanuit rechtsbescherming gewenste stap.
Met het vaststellen van het bestemmingsplan wordt de redelijke termijn
als bedoeld in het tweede lid van artikel 7ag van het Bu Chw bestuursrechtelijk geborgd. Daarbij dient de gemeente inzicht te geven in de
financiële, technische en maatschappelijke uitvoerbaarheid. Dit vormt
daarmee een bestuursrechtelijke onderbouwing en borging van het
aanbod. Voor de gemeente Utrecht is het bovendien noodzakelijk om het
bestemmingsplan al tijdens de fase van ontzorgen en verleiden vast te
stellen. Als de gemeente zou wachten tot dit proces is afgerond, dan zou
het procedureel niet mogelijk zijn om, indien noodzakelijk, van het verbod
gebruik te kunnen maken voordat de gasleidingen in de wijk om veiligheidsredenen vervangen moeten zijn met de eerder genoemde
ongewenste effecten tot gevolg.
De leden van de D66-fractie geven aan content zijn met het experiment
om ruimte te geven aan de gemeente Utrecht om het aantal gasaansluitingen terug te brengen. Zij vragen op welke wijze de bewoners onder het
experiment met aardgasvrije wijken worden begeleid en ondersteund bij
het vrijwillig beëindigen van kookgasaansluitingen.
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar het antwoord op
de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe het bij bestemmingsplan
instellen van een verbod zich verhoudt tot het kabinetstandpunt in de brief
«voorstel voor een Klimaatakkoord».
Voorts vragen de leden van de D66-fractie of de Minister de Kamer op
de hoogte wil stellen van de uitkomsten van de experimenten met
aardgasvrije wijken en daarbij in te gaan op welke lessen hieruit te trekken
zijn voor de grote duurzaamheidsopgaven in de gebouwde omgeving.
De voortgang van de experimenten wordt geëvalueerd en gemonitord in
de verschillende Voortgangsrapportages over de Chw die sinds 2011
jaarlijks naar de Kamers der Staten-Generaal worden gestuurd. Hierin zal
ook het experiment met aardgasvrije wijken worden gemonitord en
geëvalueerd. Daarnaast wordt dit experiment ook gemonitord via de
monitor van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW), waarover uw
Kamer regelmatig wordt geïnformeerd.8 Via het PAW wordt reeds in 46
proeftuinen ervaring opgedaan met het haalbaar en betaalbaar
aardgasvrij maken van wijken met als doel te leren op welke wijze de
wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald. Utrecht
Overvecht-Noord is één van deze proeftuinen. Het PAW volgt de ontwikkelingen in de proeftuinen, waaronder die in Overvecht-Noord, nauwgezet.
De leden van de SP-fractie vragen om een toelichting op de voorgestelde verbrede reikwijdte van het bestemmingsplan met betrekking tot
het experiment aardgasvrije wijken en daarbij aan te geven wat onder
deze zogenaamde verbreding gaat vallen.
Een bestemmingsplan mag op grond van de Wet ruimtelijke ordening
alleen regels bevatten die zuiver vanuit een ruimtelijk perspectief relevant
zijn. Deze restrictie heft het experiment met het bestemmingsplan met
verbrede reikwijdte op. In een dergelijk bestemmingsplan mogen
bijvoorbeeld ook regels worden opgenomen die betrekking hebben op
energie en duurzaamheid. Een groot aantal gemeenten experimenteert
8

Zie laatstelijk mijn brief van 22 januari 2020, Kamerstuk 32 847, nr. 587 alsmede mijn brief van
26 juni 2020, Kamerstuk 32 847, nr. 673.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

8

reeds, vooruitlopend op de komst van het omgevingsplan, met een
dergelijk bestemmingsplan.
De leden van de SP-fractie maken kritische opmerkingen over het
experiment met aardgasvrije wijken en vragen waarom is gekozen om het
experiment met aardgasvrije wijken via de Crisis- en herstelwet te regelen
en vragen waarom dit experiment via de Crisis- en herstelwet zou moeten
lopen.
Voor de beantwoording van deze vragen verwijs ik naar het antwoord op
de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe het bij bestemmingsplan
instellen van een verbod zich verhoudt tot het kabinetstandpunt in de brief
«voorstel voor een klimaatakkoord» alsmede naar het antwoord op de
vraag van de leden van de CDA-fractie of in een later stadium wellicht een
betere afweging van alle belangen gemaakt kan worden voor het
experiment met aardgasvrije wijken.
Voorts vragen de leden van de SP-fractie hoe wordt vastgelegd dat
kookgasaansluitingen niet meer altijd mogelijk zijn. Dit lijkt middels een
verbod te gaan, zij vragen of dit klopt en willen hier graag een toelichting
op.
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar het antwoord op
de vraag van de leden van de VVD-fractie over de bestuursrechtelijke
consequenties van het voorgestelde verbod op het hebben van een
kookgasaansluiting.
De leden van de SP-fractie stellen een terechte vraag of een dergelijk
verbod niet in strijd is met andere wetgeving, zoals het eigendomsrecht
waar het particuliere woningen betreft en huurwetten waar het huurders
betreft. Daar heb ik nadrukkelijk naar laten kijken.
Het opnemen van een verbod op het hebben van een kookgasaansluiting
in een bestemmingsplan is een inperking van het eigendomsrecht, in die
zin dat middels een dergelijk verbod het gebruik van het eigendom wordt
gereguleerd. Een eigenaar wordt immers verboden een kookgasaansluiting te hebben. De met dit experiment geïntroduceerde bevoegdheid
om in een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte een verbod op het
hebben van een kookgasaansluiting op te nemen, dient ertoe om het
gebruik van aardgas te verminderen in relatie tot de klimaatdoelstelling en
een betaalbare infrastructuur te borgen.
De mogelijke inbreuk op het eigendomsrecht is noodzakelijk en proportioneel, omdat alleen door middel van regulering geborgd kan worden dat
daadwerkelijk alle bewoners stoppen met het gebruiken van gas. Het
inzetten van (uitsluitend) alternatieven, zoals stimulering en financiering,
kan ertoe leiden dat een klein aantal bewoners gas blijft gebruiken,
waardoor de gasleidingen alsnog vervangen moeten worden. De
proportionaliteit van de inbreuk wordt verder versterkt door de harde
randvoorwaarden van de gemeente Utrecht dat bewoners geen extra
kosten als gevolg van deze overstap hebben en desgewenst volledig
ontzorgd worden bij dit proces en er een positief advies ligt van de
onafhankelijke partijen die de belangen van huurders en woningeigenaren
vertegenwoordigen over het aanbod en de gestelde randvoorwaarden.
Omdat de regulering van het eigendom in overeenstemming is met het
algemeen belang en de vereisten van noodzakelijkheid en proportionaliteit, is deze gerechtvaardigd en is er derhalve geen sprake van strijd met
het eigendomsrecht.
Zoals reeds hierboven uiteengezet, brengt een dergelijk verbod de
verplichting met zich mee de kookgasaansluiting te beëindigen. Voor de
huurder betekent dit dat daaruit voortvloeiende werkzaamheden gelden
als dringende werkzaamheden in de zin van artikel 7:220, eerste lid, van
het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW). Dit houdt in dat de huurder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

9

werkzaamheden moet gedogen. Tegelijkertijd leiden de werkzaamheden
niet tot een hogere huurprijs op grond van artikel 7:255 van het BW als
gevolg van dit experiment. Verder leidt het verbod op het hebben van een
kookgasaansluiting ertoe dat de kookgasaansluiting moet worden
beëindigd. Omdat een werkende opstelplaats voor een kooktoestel een
noodzakelijk onderdeel in een woning is, zal de opstelplaats voor een
kooktoestel moeten worden aangepast. Eventuele noodzakelijke
werkzaamheden, bijvoorbeeld aanpassingen in de meterkast, om aan die
verplichting te kunnen voldoen, zijn daarom ook te kwalificeren als
dringende werkzaamheden in de zin van artikel 7:220 van het BW. Indien
de woning is verhuurd met een kooktoestel geldt ook voor eventuele
noodzakelijke werkzaamheden om het kooktoestel veilig en goed te laten
functioneren dat die te kwalificeren zijn als dringende werkzaamheden in
de zin van artikel 7:220 van het BW. De verhuurder moet de huurder het
ongestoorde genot van het gehuurde verschaffen. Indien het kooktoestel
tot het gehuurde behoort, geldt die verplichting ook daarvoor. Ook voor
huurders is er aldus geen sprake van strijdigheid met andere (huur)wetgeving.
De leden van de SP-fractie vragen wat dit in de praktijk gaat betekenen.
Hoe wordt het benodigde draagvlak gecreëerd, is er sprake van een
instemmingsvereiste? Hoe kunnen huishoudens tot de benodigde
verbouwing van hun keuken en aanschaf van nieuwe apparatuur worden
gedwongen? Door wie worden de kosten betaald? Of wordt geaccepteerd
dat wie dit niet wil of kan betalen geen kookvoorziening heeft? Wat gaat
de voorgestelde «redelijke termijn» zijn? Hoe en met wie worden de
afsluitkosten verrekend?
Voor de beantwoording van deze vragen verwijs ik allereerst naar het
antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe het bij
bestemmingsplan instellen van een verbod zich verhoudt tot het
kabinetstandpunt in de brief «voorstel voor een klimaatakkoord».
Aanvullend meld ik u het volgende. In antwoord op de vraag van de leden
van de SP-fractie of sprake is van een instemmingsvereiste kan ik u
melden dat het instemmingsrecht van de huurder richting de verhuurder
in dit geval niet aan de orde is. Werkzaamheden bij huurwoningen die
voortvloeien uit het in het bestemmingsplan opgenomen verbod om te
beschikken over een kookgasaansluiting zijn, zoals in het antwoord op de
vorige vraag uiteengezet, aan te merken als dringende werkzaamheden.
Voor die werkzaamheden is geen sprake van een instemmingsvereiste.
Ook werkzaamheden in de keuken zijn aan te merken als dringende
werkzaamheden. De verhuurder moet deze werkzaamheden (laten)
uitvoeren en mag voor deze werkzaamheden geen huurverhoging
rekenen. In het aanbod dat de gemeente Utrecht, de netbeheerder en de
woningbouwcorporaties voorbereiden, wordt de aanschaf van nieuwe
apparatuur en pannen betrokken. Wat betreft de vraag van de leden van
de SP-fractie over de betaalbaarheid, verwijs ik naar het antwoord op de
vraag van de leden van de VVD-fractie over hoe is voldaan aan de
voorwaarden van een haalbaar en betaalbaar transitiepad naar alternatieve warmtevoorziening. In antwoord op de vraag van de leden van de
SP-fractie wat de voorgestelde redelijke termijn zal zijn, verwijs ik naar de
beantwoording van de vragen van de leden van de VVD-fractie hoe het bij
bestemmingsplan instellen van een verbod zich verhoudt tot het
kabinetstandpunt in de brief «voorstel voor een Klimaatakkoord».
Aanvullend kan ik hierop melden dat de gemeente Utrecht bij het
vaststellen van het bestemmingsplan zal moeten onderbouwen dat ook in
juridische zin sprake is van een redelijke termijn tussen het moment van
vaststellen van het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte en het
moment dat het verboden is te beschikken over een kookgasaansluiting.
Die termijn is casuïstisch en hangt onder meer af van de wijze waarop de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

10

gemeente Utrecht, de netbeheerder en de woningbouwcorporaties de
bewoners faciliteren en ontzorgen, en het aanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 127, nr. 242

11