Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

34 735

Wijziging van onder meer de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek met
het oog op het optimaliseren van het
accreditatiestelsel (Wet accreditatie op maat)

Nr. 661

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP

Ontvangen ter Griffie op 12 oktober 2018.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

De goedkeuring van de wijziging van het
accreditatiekader kan niet eerder plaatsvinden
dan op 14 november 2018.

Den Haag, 12 oktober 2018
Hierbij zend ik u het accreditatiekader1. Deze toezending geschiedt in het
kader van de procedure, bedoeld in artikel 5.3, vierde lid, van de Wet
accreditatie op maat. Dit artikel noemt een termijn van vier weken. Indien
meer dan een vierde deel van die termijn binnen een recesperiode van uw
Kamer valt, wordt de termijn zodanig verlengd dat drie vierde deel
daarvan buiten die recesperiode van uw Kamer valt. Er wordt gestreefd
naar vaststelling van het Accreditatiekader met ingang van 1 februari
2019.
Accreditatie op maat
Op 12 juni jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Wet accreditatie op
maat.2
Het accreditatiekader is aangepast naar aanleiding van de wetswijziging,
een aantal aanbevelingen van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: de
inspectie), en mijn toezegging aan uw Kamer ten aanzien van de
onderwijstaal. Met de Wet accreditatie op maat wordt het accreditatiestelsel van het hoger onderwijs meer gericht op het stimuleren van een
sterke kwaliteitscultuur bij opleidingen en instellingen. De wet beoogt
meer vertrouwen in het stelsel te brengen, het eigenaarschap over
kwaliteitszorg te versterken, en meer evenwicht te brengen in de ervaren
baten en lasten, met behoud van de kwaliteitsborging. Het accreditatiekader, als uitwerking van de wet, dient daarom op enkele punten te
worden gewijzigd.
In de wet is het voorschrift opgenomen dat panels worden ondersteund
door onafhankelijke en deskundige secretarissen. De eisen waaraan een
secretaris moet voldoen zijn daarom beschreven in het accreditatiekader.
1
2

kst-31288-661
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Stb. 2018, nr. 209.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 661

1

Hiermee worden secretarissen sterker gepositioneerd ten behoeve van
een meer consistente toepassing van het kader, zoals ik heb aangekondigd in mijn reactie op het tussentijdse bericht van de inspectie.3
Met de wet wordt bij de opleidingsbeoordeling niet langer het oordeel
«goed» of «excellent» gegeven.4 Tegelijkertijd heeft elke opleiding die aan
de kwaliteitseisen voldoet haar sterke en minder sterke punten. Die
verschillen mogen wel zichtbaar blijven, zoals ook de inspectie heeft
aanbevolen in haar tussenbericht. Van visitatiepanels wordt daarom
gevraagd om over die punten van een opleiding te rapporteren in het
visitatierapport. In een separaat document doet het panel aanbevelingen
aan de opleiding. Dat document wordt niet bij de NVAO ingediend. Ook
moet het visitatierapport een bondige samenvatting bevatten, gericht op
een breder lezerspubliek. Daarnaast zal Studiekeuze123 in elke opleidingspagina een directe verwijzing opnemen naar het meest actuele visitatierapport van de opleiding. Hiermee wordt de kwaliteit van een opleiding
zowel betrouwbaar als transparant en toegankelijk weergegeven. Hiermee
geef ik uitvoering aan de motie van het Kamerlid Tielen, die mij heeft
gevraagd om een alternatief voor gedifferentieerde oordelen.5
Evaluatie inspectie
Voor het zomerreces heb ik uw Kamer het eindrapport van de inspectie
over de kwaliteit van het Nederlandse accreditatiestelsel aangeboden.6
Het rapport bevat de resultaten van de evaluatie die zij in 2017 en het
voorjaar van 2018 heeft uitgevoerd. Over de eerste en tevens belangrijkste
resultaten heeft de inspectie eind 2017 een tussenbericht uitgebracht. De
aanbevelingen uit het tussenbericht heb ik met uw Kamer besproken
tijdens de behandeling van de Wet accreditatie op maat.7 Die aanbevelingen hebben ook geleid tot aanpassing van het wetsvoorstel, bijvoorbeeld ten aanzien van secretarissen. Het eindrapport spitst zich toe op de
toets nieuwe opleiding (TNO) en de instellingstoets kwaliteitszorg (ITK) en
bevat daarnaast aanbevelingen die ook voor de accreditatie van
bestaande opleidingen van toepassing zijn. Met dit evaluatierapport heeft
de inspectie een waardevolle en constructieve bijdrage geleverd aan de
kwaliteitsborging en verbetering van het Nederlandse accreditatiestelsel.
De inspectie concludeert dat het accreditatiestelsel adequaat functioneert
en zijn belangrijkste maatschappelijke taak vervult. De TNO werkt in grote
lijnen naar behoren. De onafhankelijkheid en deskundigheid van de
oordeelsvorming is geborgd, en de instellingen ervaren de lasten als
behoorlijk zwaar maar wel opwegend tegen de baten. De TNO wordt over
het algemeen als stimulerend ervaren. De ervaringen met de nieuwe
ITK’s, die gestart zijn in 2017, zijn positief. De zes instellingen die een ITK
hebben doorlopen ervaren die over het algemeen als stimulerend; de
toets draagt bij aan hun kwaliteitscultuur. In het bijzonder de open
houding en de deskundigheid van de panelleden worden gewaardeerd. Er
wordt volgens de meeste instellingen een goede balans ervaren tussen
ruimte en regels.
De inspectie ziet ook ruimte voor verbetering en doet daartoe enkele
aanbevelingen. De NVAO heeft het accreditatiekader aangepast mede naar

3

Kamerstuk 34 735, nr. 8.
Amendement van het lid Bisschop c.s., Kamerstuk 34 735, nr. 19. Met het schrappen van de
mogelijkheid tot het accreditatie-oordeel «excellent» zijn de moties van de Kamerleden
Mohandis (Kamerstuk 33 519, nr. 32), Van Meenen (Kamerstuk 33 519, nr. 47) en Essers c.s.
(Kamerstuk 33 519, E) onuitvoerbaar dan wel overbodig geworden.
5
Kamerstuk 34 735, nr. 15.
6
Kamerstuk 34 735, nr. 24.
7
Voor de kabinetsreactie, zie Kamerstuk 34 735, nr. 8.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 661

2

aanleiding van de aanbevelingen. Bijgevoegd is de reactie van de NVAO
op het rapport8. Op de aanbevelingen ga ik hieronder in.
a. Informatievoorziening en lerend vermogen
De transparantie en informatievoorziening over procedures, in het
bijzonder ten aanzien van de TNO, verdient verbetering. Ook beveelt de
inspectie aan om het lerend vermogen van het stelsel te versterken,
bijvoorbeeld door het uitvoeren van analyses. Om die reden is nu in het
accreditatiekader meer toelichting gegeven over de processen die een
instelling dient te doorlopen. Ook zal de NVAO extra inzetten op
voorlichting over het accreditatiestelsel, overzichtelijk gebundeld en
rekening houdend met de informatiebehoefte bij instellingen, zodanig dat
hiermee de ervaren lasten verder beperkt kunnen worden. Waar van
toepassing werkt de NVAO hierop samen met OCW en de CDHO. Dit kan
opleidingen meer houvast geven in de TNO-procedure, maar hier ligt ook
een verantwoordelijkheid voor de instellingen zelf. De inspectie merkt
immers op dat sommige instellingen hun interne expertise rond kwaliteitszorg en accreditatie beter kunnen benutten. Ook is meer kennisdeling
tussen onderwijsinstellingen op dit punt gewenst. Deze zomer heb ik alle
instellingen daartoe ook opgeroepen. Daarnaast onderschrijf ik de
wenselijkheid van analyses van beschikbare data voortkomend uit
beoordelingen. Ik heb de NVAO en de inspectie daarom gevraagd, in het
kader van de samenwerking tussen de toezichthoudende organisaties in
het stelsel, met een gezamenlijk plan te komen voor dergelijke analyses.
b. Openheid en regulering
Ten behoeve van meer betrouwbare en valide beoordelingen beveelt de
inspectie aan om enkele «basisspelregels» voor panels te verhelderen en,
in het geval van de TNO, duidelijker te omschrijven wat er van een
informatiedossier verwacht wordt. Daarom biedt het accreditatiekader nu
op enkele punten meer houvast. Tegelijkertijd ben ik met de NVAO van
oordeel dat terughoudendheid gepast is bij het introduceren van meer en
specifiekere voorschriften. Er is winst te boeken in de wijze waarop panels
en secretarissen worden voorbereid op de visitaties ten behoeve van een
meer consistente toepassing van het beoordelingskader, zowel bij nieuwe
als bestaande opleidingen. Daarbij wil ik wel het uitgangspunt van de Wet
accreditatie op maat benadrukken: de instellingen verdienen ons
vertrouwen. Dit uitgangspunt vereist een attitude van de panelleden,
passend bij collegiale toetsing, en voldoende zelfvertrouwen bij de
opleidingen. Dat daarbij permanent gezocht moet worden naar de juiste
balans tussen openheid en regulering, is eigen aan een systeem van peer
review. Om die balans te behouden stelt de NVAO een nadere uitwerking
op waarin de werkwijze van panels in beperkte mate wordt omschreven.
c. Beoordeling eindwerken
Een van de basisspelregels waarover de inspectie adviseert om deze
expliciet vast te leggen, is de selectie en beoordeling van eindwerken. Het
accreditatiekader bevat hiervoor reeds voorschriften, maar in het nieuwe
kader zijn deze nu verduidelijkt. De inspectie wijst verder op de tussentijdse beoordeling van het gerealiseerde niveau na een TNO. Ze merkt op
dat sommige panels in dat geval onduidelijkheid ervaren over de te
beoordelen eindwerken. Ik ga daarom met de NVAO in gesprek over de
mogelijkheden om deze toets beter uitvoerbaar te maken.

8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 661

3

d. Flexibilisering en dekking
De inspectie beveelt aan om overheidssturing en definities van voltijd- en
deeltijdonderwijs opnieuw te doordenken. Op dit moment is niet
eenduidig vastgelegd wat een deeltijdopleiding is en hoe deze zich
verhoudt tot een voltijdopleiding, bijvoorbeeld ten aanzien van het aantal
studiepunten per jaar. De inspectie stelt dat dit de besluitvorming bij de
CDHO en de NVAO bemoeilijkt. Deeltijdonderwijs richt zich op een
specifieke doelgroepen, en daarvoor is juist enige mate van flexibiliteit
passend ten aanzien van de jaarlijkse studielast. Daarom wil ik die ruimte
niet verder inperken door wettelijke definities op te leggen in termen van
studiepunten per jaar. Wel zal ik in de Strategische agenda hoger
onderwijs aandacht besteden aan de bredere ontwikkeling die de
inspectie hier ten aanzien van flexibilisering schetst. Ook kan de evaluatie
van het experiment leeruitkomsten (gepland in 2021) nieuwe inzichten
geven in de wijze waarop het deeltijdonderwijs kan worden vormgegeven.
Tot slot adviseert de inspectie te expliciteren dat een onderwijsinstelling
alle bijzondere afstudeerroutes en locaties van de opleiding onder de
aandacht van het panel moet brengen, met daaraan gekoppeld een
genuanceerd sanctie-instrumentarium. De NVAO heeft dit als informatieplicht nu geëxpliciteerd in het nieuwe accreditatiekader. Met de inspectie
en de NVAO wil ik nader bespreken of het huidige instrumentarium
voldoet.
Onderwijstaal
Zoals ik heb aangekondigd in mijn brief Internationalisering in evenwicht9
en met uw Kamer heb besproken tijdens het AO internationalisering van
21 juni (Kamerstuk 22 452, nr. 66) zijn in het accreditatiekader nieuwe
voorschriften voor de beoordeling van anderstalig onderwijs opgenomen.
Deze beoordeling zal, bij zowel nieuwe als bestaande opleidingen, op
twee onderdelen betrekking hebben. Indien de taal van de opleiding
anders dan het Nederlands is, beoordeelt het visitatiepanel of de
opleiding overtuigend heeft onderbouwd hoe zij tot deze keuze is
gekomen. De opleiding dient inhoudelijk te beargumenteren hoe de
gekozen taal bijdraagt aan het realiseren van datgene waartoe studenten
worden opgeleid. Dit geldt ook indien de opleiding een anderstalige naam
hanteert.10 Bovendien beoordeelt het visitatiepanel of de docenten de taal
waarin zij doceren voldoende beheersen. Zo hebben universiteiten met
elkaar afgesproken dat docenten de taal op minimaal C1-niveau
beheersen. Voor hogescholen geldt in principe hetzelfde niveau, met
aandacht voor de beroepspraktijk en vaktaal.
Indien de onderbouwing van de taalkeuze of de taalbeheersing tekortschiet, kan de NVAO besluiten om accreditatie onder voorwaarden te
verlenen of, in het uiterste geval, de accreditatie in te trekken. In het geval
van nieuwe bekostigde opleidingen heeft de CDHO een adviserende rol
ten aanzien van anderstalig onderwijs; de NVAO zal dit advies meewegen
in haar beoordeling.
Met deze toevoegingen aan het accreditatiekader, die vooruitlopen op het
wetsvoorstel dat ik in mijn brief Internationalisering heb aangekondigd,
onderstreep ik dat de taal van een opleiding een wezenlijk aspect van
onderwijskwaliteit is. Met de aanpassing van het accreditatiekader wordt
de NVAO in staat gesteld om op basis van de rapporten van de visitatiepanels te oordelen of de kwaliteit ook in dat opzicht aan de maat is, en
9
10

Kamerstuk 22 452, nr. 59.
Hiermee geef ik uitvoering aan de motie van het lid Van der Molen, Kamerstuk 22 452, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 661

4

wordt ook de onderwijsgemeenschap ertoe bewogen om zichzelf
(opnieuw) die vraag te stellen.
Ruimte voor verdere verbetering
Mijn voornemen is om het gewijzigde accreditatiekader goed te keuren en
in werking te laten treden per februari 2019, gelijktijdig met de Wet
accreditatie op maat en, in verband hiermee, het Besluit tot wijziging van
het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 en enige andere besluiten in verband
met de Wet accreditatie op maat, waarvan ik het ontwerp op 17 september
jl. aan uw Kamer heb verzonden (Kamerstuk 31 288, nr. 654).
De wet vormt een belangrijke mijlpaal voor de doorontwikkeling van het
accreditatiestelsel zoals deze in 2014 in gang is gezet. Graag blijf ik samen
met de instellingen zoeken naar ruimte voor verdere verbeteringen. Met
het experiment instellingsaccreditatie met lichtere opleidingsaccreditatie
zoeken drie zeer verschillende, maar even ambitieuze hogescholen die
ruimte verder op. Daarnaast heb ik, in het kader van de sectorakkoorden,
met de VSNU en de Vereniging Hogescholen afgesproken om verder te
verkennen hoe een betere balans gevonden kan worden tussen kwaliteitsborging van opleidingen enerzijds en regeldruk anderzijds, en of
instellingsaccreditatie daartoe een middel kan zijn. Ook de voortgang van
de samenwerking tussen de NVAO, CDHO en de inspectie zal onderwerp
zijn van die verkenning.11
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

11

Zoals aangekondigd in de Kamerbrief over de organisaties verantwoordelijk voor externe
beoordeling en advisering in het hoger onderwijs, Kamerstuk 31 288, nr. 595.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 661

5