Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 88

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2010
Op 22 januari 2009 heeft de behandeling van mijn brief van 23 oktober
2008 over de examens in het voortgezet onderwijs1 plaatsgevonden. Ik
heb toen beloofd dat ik u zou informeren over de manier waarop de
inspectie het begrip leerwinst2 toepast. Met deze brief kom ik die
toezegging na.
De inspectie gebruikt op dit moment al een aantal elementen van de
leerwinst bij het beoordelen van de opbrengsten van een school. Die
beoordeling wordt momenteel nog verder ontwikkeld. De inspectie gaat
meer gegevens gebruiken voor een nog betere bepaling van leerwinst.
Doel is het vergroten van het zicht van de inspectie op de voor de
bepaling van leerwinst relevante zaken, te weten:
• het startniveau van de leerlingen;
• de duur van de opleiding;
• het eindniveau van de leerlingen.
De inspectie zal hierover eerst pilots uitvoeren en daarna overleggen met
de vertegenwoordigers van de sector.
Een beter beeld wat scholen doen om leerwinst te boeken, en wat dat
oplevert voor hun leerlingen doet recht aan de inspanningen van scholen,
en geeft ouders en leerlingen zicht op de prestaties van scholen.
Hoe leerwinst nu wordt bepaald

Kamerstukken 2008–2009, 31 289, nr. 44.
Onder leerwinst versta ik de «waarde» die de
school weet toe te voegen. De vraag is hierbij
welk deel van de leerresultaten is toe te
schrijven aan inspanningen van de school.
3
Conform het Toezichtskader VO 2009.

Voor de bestaande bepaling van de leerwinst beoordeelt de inspectie de
«opbrengsten» van een school.3 Om die vast te stellen, kijkt de inspectie
nu naar de volgende vier zaken:
1. Zitten de leerlingen in het derde leerjaar op het niveau dat het advies
van de basisschool aangaf (startpunt) in de tijd die er voor staat (duur
opleiding)? Dit is het onderbouwrendement.
2. Halen de leerlingen hun diploma zonder te blijven zitten (duur
opleiding)? Dit is het bovenbouwrendement.

kst-31289-88
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 88

1
2

1

3.
4.

Het gemiddelde eindexamencijfer (eindniveau).
Het verschil tussen het gemiddelde eindexamencijfer en het
schoolexamencijfer (eindniveau).

De eerste drie indicatoren kennen een relatieve normering, omdat de
inspectie – gelijksoortige – scholen met elkaar vergelijkt. Bij de beoordeling van het bovenbouwrendement en de examenresultaten wordt
rekening gehouden met leerlingen in het leerwegondersteunend
onderwijs (lwoo) en met de sociaal-economische achtergrond van de
leerlingen.
De vierde indicator is absoluut genormeerd, omdat elke school aan
dezelfde norm moet voldoen. Het verschil tussen het eindexamencijfer en
het schoolexamencijfer mag niet meer dan 0,5 punt zijn. Deze norm
garandeert dat scholen hun schoolexamens op het juiste niveau afnemen
en dat diploma’s een bepaalde waarde hebben.
Bij het beoordelen van de indicatoren gebruikt de inspectie de gegevens
van drie schooljaren. De inspectie vindt de opbrengsten van een onderwijssoort van een school onvoldoende als die op meer dan één indicator
onvoldoende scoort.
Deze manier om de opbrengsten te bepalen – door een school af te zetten
tegen vergelijkbare scholen – heeft twee nadelen:
1. Het kan zijn dat het niveau van het gehele Nederlandse voortgezet
onderwijs langzaam afneemt, zonder dat het uit deze indicatoren af te
lezen is.
2. Als een school vooruitgang boekt, maar dat geldt voor alle vergelijkbare scholen, dan is de vooruitgang van de individuele school niet
zichtbaar.
Om deze nadelen te ondervangen, gaat de inspectie meer indicatoren een
absolute norm geven en voegt de inspectie een aantal indicatoren toe.
Kanttekeningen
Niet iedereen is het met de huidige methode van beoordeling eens.
Sommige scholen zijn van mening dat hun leerlingen al beginnen met een
achterstand, waardoor het bijna onmogelijk is om goede opbrengsten te
halen. Het gaat om scholen met veel leerlingen met meerdere problemen,
zoals sociaalemotionele problemen in combinatie met leerachterstanden.
Ook leerlingen die pas kort in Nederland wonen, kunnen de examencijfers
negatief beïnvloeden.
De inspectie heeft daar begrip voor en is bereid tot maatwerk. Als een
school aan kan tonen dat vergelijking met andere scholen door de
afwijkende leerlingenpopulatie niet reëel is, kan de inspectie daar
rekening mee houden. Overigens is de inspectie in overleg met een aantal
scholen die veel leerlingen met meervoudige problematiek hebben, om
eventueel te komen tot een aangepaste bepaling van de opbrengsten.
Ook zijn er scholen die bang zijn dat hun inspanningen zich tegen hen
zullen keren. Ze doen namelijk hun best om leerlingen op een hoger
niveau te laten uitstromen, maar vrezen ervoor te worden «gestraft» als
een leerling dit niveau niet haalt of er langer dan gebruikelijk over doet.
Dat gebeurt bijvoorbeeld als een mavo-leerling blijft zitten nadat hij
tussentijds is «opgestroomd» naar het havo. Het bovenbouwrendement
zou dan volgens de school ten onrechte te laag uitvallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 88

2

Omdat ik opstroom belangrijk vind, heb ik de inspectie verzocht na te
gaan of opstroom zo gewaardeerd kan worden dat ook sprake is van een
positief effect als leerlingen een keer blijven zitten. De inspectie onderzoekt deze mogelijkheid en kijkt wanneer ze daarmee kan beginnen.
Aanvullende indicatoren
De inspectie zal, na overleg met de sector, de volgende punten toevoegen
aan de beoordeling van de opbrengsten. Doordat die nieuwe elementen
niet gebaseerd hoeven te zijn op de vergelijking van scholen, en nieuwe
gegevens introduceren, wordt de bepaling van de leerwinst objectiever en
vollediger. Het gaat om de volgende aanvullingen:
A. Startpunt:
• Het zicht op het beginniveau van de leerling wordt verbeterd door,
naast het advies van de basisschool, ook de resultaten van de
eindtoets in het basisonderwijs mee te nemen. Dit is mogelijk als
het onderwijsnummer in het primair onderwijs geheel is
ingevoerd.
• Op de langere termijn zullen daarnaast de in te voeren referentieniveaus rekenen en taal een rol gaan spelen in de beoordeling.
B. Eindpunt:
• De invoering (op termijn) van een indicator «rendement uitstroom». Hiervoor vergelijkt de inspectie de uitstroom naar het
vervolgonderwijs. Verder kijkt de inspectie naar het opleidingsniveau dat leerlingen van een school bereiken, twee jaar nadat ze
hun diploma in het voortgezet onderwijs haalden.
• De invoering van een nieuwe absolute indicator voor het
gemiddelde eindexamencijfer. Los van de schoolsoort en de
sociaaleconomische positie van leerlingen worden de gemiddelde
eindexamencijfers van scholen vergeleken. De inspectie doet dat
in 2010 bij wijze van pilot. In het schooljaar 2010/2011 wil de
inspectie de scholen zo gaan beoordelen.
Kwaliteitsgarantie
De betere beoordeling van leerwinst wordt aangevuld met maatregelen
om de kwaliteit van examens en de waarde van diploma’s te garanderen.
In mijn brief van 20 augustus 20091 had ik deze maatregelen al
aangekondigd.
Om te beginnen kan de examenlicentie tijdelijk worden ingetrokken als
het verschil tussen school- en centraal examen lange tijd te groot is.
Verder wordt de slaag-zakregeling aangescherpt voor de examens die
plaatsvinden in 2011. Dat gebeurt op twee manieren:
1. Leerlingen mogen voor het eindexamen – gemiddelde schoolexamen
én centraal examen – maximaal één vijf hebben voor één van de
vakken Nederlands, Engels en wiskunde.
2. Leerlingen kunnen alleen slagen als het eindcijfer voor het centraal
examen gemiddeld een voldoende is.
Transparantie
Door de nieuwe, meer complete manier om leerwinst te bepalen, wordt
beter duidelijk wat de toegevoegde waarde is van scholen. Daarmee
wordt recht gedaan aan zowel de inspanningen van scholen, als aan de
behoefte van ouders en leerlingen aan inzicht in de prestaties van
scholen. Bovendien draagt het zicht op de toegevoegde waarde bij aan

1

Kamerstukken 2009–2010, 31 289, nr. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 88

3

effectiever onderwijs. Ook mijn aanvullende maatregelen om vanaf 2011
de waarde van examens en diploma’s te garanderen, zijn een verdere stap
in die richting.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 88

4