Landelijke bevindingen

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting .......................................................................................................... 4
Inleiding............................................................................................................................................... 4
Onderzoeksresultaten......................................................................................................................... 4
Aanbevelingen .................................................................................................................................... 6
Inleiding ...................................................................................................................................... 7
Uitkomsten 2-meting OM-strafbeschikking ................................................................................... 8
1.

Onderzoek ................................................................................................................................... 8

2.

Relevante ontwikkelingen........................................................................................................... 8

3.

Afdoeningsmix en strafmodaliteiten ........................................................................................ 10

4.

Dossiervorming ......................................................................................................................... 13

5.

De schuldvaststelling................................................................................................................. 18

6.

Straftoemeting .......................................................................................................................... 19

7.

Horen van verdachte................................................................................................................. 21

8.

Doorlooptijden .......................................................................................................................... 24

Uitkomsten 1-meting verzet ....................................................................................................... 27

3

1.

Onderzoek ................................................................................................................................. 27

2.

Aandeel verzet .......................................................................................................................... 27

3.

Dossiervorming ......................................................................................................................... 28

4.

Herbeoordeling ......................................................................................................................... 29

5.

Afdoening na verzet .................................................................................................................. 30

6.

Doorlooptijden .......................................................................................................................... 35

7.

Onvoltooide executie ................................................................................................................ 39

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

Managementsamenvatting
Inleiding
In dit rapport wordt verslag gedaan van de 2-meting OM-strafbeschikking en 1-meting verzet.
Deze zijn verricht door de officierenpool en het Team Juridische Kwaliteitsontwikkeling en
–toetsing (TJK). De beide metingen zijn een vervolg op eerdere metingen naar de
toepassingspraktijk van de OM-strafbeschikking en het verzet. Evenals de vorige metingen
beperken de landelijke bevindingen en aanbevelingen zich tot de afdoening van misdrijven.
In vele opzichten heeft de ingezette kwaliteitsontwikkeling zich voortgezet. Dat geldt in het
bijzonder voor de dossiervorming en de kwaliteit van de schuldvaststelling. Op het punt van de
schuldvaststelling is het aantal zaken waarin de reviewers de schuldvaststelling niet deelden en
ook geen bewijs aanwezig zagen voor een ander feit minimaal (daarvan was slechts in 5 van de
613 onderzochte zaken sprake, dat is minder dan 1%). Dat beeld vindt bevestiging in het dalende
percentage vrijspraken in verzetzaken en het lage percentage vrijspraken in zaken die het CJIB na
een onvoltooide executie aan het OM heeft overgedragen en waarin tot dagvaarding is
overgegaan.
Het onderzoek geeft weinig aanleiding om te veronderstellen dat de rechter meestal lager straft in
zaken waarin verzet wordt ingesteld. Uit het onderzoek volgt evenmin dat in de OMstrafbeschikking meestal hoger wordt gestraft dan de LOVS-oriëntatiepunten voorschrijven (LOVS
staat voor Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht waarin alle afdelingen strafrecht van de
rechtbanken en de gerechtshoven zijn verenigd).
De toekomst zou zich moeten richten op het bestendigen van deze positieve ontwikkelingen en het
nog dichter bij elkaar brengen van de straf in de OM-strafbeschikking en de straf die door de
rechter wordt opgelegd. Daarbij is van belang dat de motivering van de straf door het Openbaar
Ministerie (hierna: OM) in de OM-systemen wordt vastgelegd. Dit is verbeterd, maar kan nog
beter. Verder zou helpen wanneer het OM ook voorwaardelijke straffen zou mogen opleggen. Ten
slotte verdienen de doorlooptijden en de voorraad zaken (in het bijzonder waarvan de executie
niet is voltooid en door het CJIB aan het OM zijn overgedragen) onverminderd aandacht. De
doorlooptijden zouden aanzienlijk verbeterd kunnen worden wanneer direct na het uitvaardigen
van de OM-strafbeschikking het ondertekende proces-verbaal van opsporing bij de politie wordt
opgevraagd. Met het oog op het terugdringen van de voorraad en verbetering van de
doorlooptijden is verder noodzakelijk dat de rechtspraak voldoende zittingscapaciteit beschikbaar
stelt.

Onderzoeksresultaten
OM-strafbeschikking
De OM-strafbeschikking wordt vaker ingezet en ook steeds meer benut voor andere straffen dan
de geldboete. Het aandeel transacties daalt.
De ID-staat en het proces-verbaal van opsporing zijn in bijna alle onderzochte zaken in de OMsystemen aanwezig. Daar waar geen ID-staat aanwezig is, is in bijna alle zaken op andere
manieren de identiteit van de verdachte vastgesteld. De aanwezigheid van het registratieformulier
kent landelijk ook een positieve ontwikkeling. Tussen parketten zijn de verschillen echter groot,
zodat lokale aandacht nodig blijft. De motivering van de straf wordt bij de meeste parketten in
meer zaken in de OM-systemen vastgelegd dan ten tijde van de 1-meting, maar dat neemt niet
weg dat op dit punt nog winst valt te behalen. Dat is in het bijzonder van belang wanneer wordt
afgeweken van de LOVS-oriëntatiepunten en de OM-strafvorderingsrichtlijnen.
Het dossieronderzoek laat een verdere verbetering zien van het percentage zaken waarin door de
reviewers het oordeel over de schuldvaststelling in de OM-strafbeschikking werd gedeeld. In bijna
alle zaken werd het oordeel over de schuld van de verdachte door de reviewer gedeeld.

4

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
Het dossieronderzoek wijst er niet op dat bij OM-strafbeschikkingen meestal hoger wordt gestraft
dan de LOVS-oriëntatiepunten aangeven. Daarbij moet erop worden gewezen dat een hogere straf
dan in de LOVS-oriëntatiepunten is voorgeschreven niet altijd betekent dat anders wordt gestraft
dan een rechter zou doen. Zo kunnen er bijvoorbeeld gegronde redenen zijn om een hogere straf
op te leggen en bijvoorbeeld te kiezen voor een taakstraf in plaats van een geldboete. De korte
tijd waarin de praktijk met deze nieuwe beleidslijn te maken heeft doet vermoeden dat het
percentage zaken waarin hoger wordt gestraft dan de LOVS-oriëntatiepunten kan dalen.
Voorafgaand aan het uitvaardigen van een OM-strafbeschikking wordt in steeds meer gevallen de
verdachte gehoord. Die stijging is er ook wanneer er geen verplichting bestaat om de verdachte te
horen. Het is de vraag of horen daadwerkelijk uitzondering is in die gevallen. Er lijkt dan ook
ruimte te zijn om de praktijk in te richten overeenkomstig de bedoeling van de wetgever en de
Aanwijzing OM-strafbeschikking.
In de loop van de tijd is het aandeel zaken waarvan de doorlooptijd tussen 1e verhoor en 1e
beoordeling minder dan een maand bedraagt afgenomen. Het aandeel zaken met een langere
doorlooptijd is toegenomen. De meeste parketten laten deze ontwikkeling zien.
Er is één parket (
dat in 2019 laat zien dat een aanzienlijk aandeel van de zaken waarin
een OM-strafbeschikking wordt uitgevaardigd binnen 1 maand kan worden afgedaan. In 2017 gold
dat nog voor meer parketten (
en
en deed
zelfs nog een
groter aandeel van de zaken binnen 1 maand af. Dat wijst erop dat de parketten waarvan de
doorlooptijd op dit moment achterblijft, die kunnen verbeteren.
Verzet
Het verzetspercentage was in 2018 iets hoger dan de jaren ervoor. Van grote verschuivingen is bij
de meeste parketten geen sprake. Het verzetspercentage is vergelijkbaar met het appelpercentage
in politierechterzaken.
De dossiervorming in verzetszaken bleek bij de 0-meting al op orde, maar is nadien nog verder
verbeterd. De wijze waarop verzetschriften in de dossierboom in GPS worden opgeslagen zou
landelijk met een eenduidige naamgeving en op dezelfde manier dienen te geschieden.
In het dossieronderzoek naar de herbeoordeling deelden de reviewers in het overgrote deel van de
zaken de beslissing die de herbeoordelaar heeft genomen.
Het vrijspraakpercentage na verzet is gedaald van 27 naar 20%. Dat vormt een sterke aanwijzing
dat de kwaliteit van de zaken die na verzet aan de rechter zijn voorgelegd is verbeterd. Voor dit
percentage is gekeken naar het aantal vrijspraken in de zaken die na verzet aan de rechter zijn
voorgelegd. In de zaken die na een onvoltooide executie van de OM-strafbeschikking bij de
strafrechter terecht komen volgt in 4% van de zaken een vrijspraak.
Er kan ook gekeken worden naar het aandeel vrijspraken en sepots in alle zaken waarin een OMstrafbeschikking is uitgevaardigd (los van de vraag of er verzet is gevolgd). Dan volgt bij
benadering bij elke 100 zaken in 2 zaken een vrijspraak en in 4 zaken een sepot.
Het voorgaande laat onverlet dat het aandeel sepot vanwege de ouderdom van het feit zou kunnen
worden teruggedrongen als doorlooptijden worden bekort. Dat hangt sterk af van de
zittingscapaciteit bij de rechtbanken.
Daarnaast valt mogelijk kwaliteitswinst te behalen door het achterhalen van de reden waarom
wordt geseponeerd vanwege bewijsproblemen.
Wanneer het tot bestraffing door de rechter komt, is het aandeel zaken waarin de rechter een
lagere straf oplegt beperkt. De conclusie van het dossieronderzoek is dat de wijze waarop de door
de rechter opgelegde straf zich verhoudt tot de eerder in de OM-strafbeschikking opgelegde straf
zeer wisselend is. De besproken percentages geven dan ook geen aanleiding om te veronderstellen
dat een lagere straf door de rechter eerder regel dan uitzondering is. De straf in de OMstrafbeschikking kan nog meer toegroeien naar de rechterlijke straftoemeting wanneer de wet de
mogelijkheid zou bieden om ook met de OM-strafbeschikking voorwaardelijk te straffen.
De doorlooptijd tussen de registratie van het verzet en de herbeoordeling (akkoord
herbeoordeling) is ten opzichte van 2016 verbeterd. De verschillen tussen de parketten zijn groot.

5

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
Het direct na uitvaardiging van de OM-strafbeschikking door de politie en de andere
opsporingsdiensten laten insturen van het proces-verbaal van opsporing brengt een aanzienlijke
verbetering van deze doorlooptijd met zich mee.
De voorraad verzetszaken dat wacht op een vonnis is bij de meeste parketten teruggebracht.
Hetzelfde geldt voor het aandeel oude zaken. Bij een aantal parketten loopt die ontwikkeling
achter en vergt de voorraad in het algemeen alsmede de voorraad van oude zaken aandacht. Het
tekort aan zittingscapaciteit leidt tot een grote voorraad zaken die door het CJIB aan het OM zijn
overgedragen nadat de executie niet is voltooid.

Aanbevelingen
Op grond van het onderzoek wordt in ieder geval aanbevolen dat parketten de kwaliteit van de
OM-strafbeschikking vasthouden alsmede de OM-strafbeschikking als afdoeningsvorm vaker
inzetten. De stappen die zijn gezet bieden kans thans te investeren op het nog dichter bij elkaar
brengen van de straf in de OM-strafbeschikking en de straf die door de rechter wordt opgelegd,
het verbeteren van de doorlooptijden en het terugdringen van de verzetten.
Buiten de reeds genoemde aandachtspunten die het OM deels zelf maar voor een deel niet zelf in
de hand heeft (strafmotivering in OM-systemen, voorwaardelijke straf mogelijk maken, verhogen
zittingscapaciteit), kunnen de volgende concrete aanbevelingen worden gedaan (in ieder geval
voor de afhandeling van misdrijven waarop de landelijke bevindingen zien):









Gebruik van het registratieformulier;
Administratieve ondersteuning bij OM-horen;
Horen overeenkomstig de bedoeling van de wetgever en de Aanwijzing OM-strafbeschikking.;
Betekening van OM-strafbeschikkingen waarin een geldboete wordt opgelegd;
Na het uitvaardigen van een OM-strafbeschikking direct opvragen van het proces-verbaal van
opsporing bij de politie of andere opsporingsdiensten;
Nadrukkelijke aandacht voor de OM-strafbeschikking binnen het parket. Dat kan collectief:
door het bespreken van de resultaten van de metingen, casuïstiek, richtlijnen en
zittingservaringen en individueel: door terugkoppeling van nagekeken registratieformulieren,
door de OM-strafbeschikking aan de orde te laten komen bij de functionerings/plangesprekken en door de OM-strafbeschikking onderdeel te laten zijn van de opleiding van
nieuwe medewerkers;
Het in kaart brengen van de oordelen van rechters na verzet tegen OM-strafbeschikkingen en
interne bespreking van de uitkomsten daarvan;
Het voeren van overleg met de rechtbank over de straftoemeting;
Het herbeoordelen van de verzetten door een vaste groep medewerkers en het noteren van de
reden waarom wordt afgeweken van de oorspronkelijke (eerste) beslissing (als daarvan sprake
is);
Het op een vast en regelmatig moment (dagelijks, wekelijks) oppakken, (laten) herbeoordelen
en direct doorplannen van verzetzaken;
Verbetering standaardteksten niet-feitgecodeerde zaken op de OM-strafbeschikking;
Het onderbrengen van de OM-strafbeschikking in een proceskring.

6

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020








Landelijke bevindingen

Inleiding
De 2-meting OM-strafbeschikking en 1-meting verzet zijn een vervolg op de eerdere metingen
naar de toepassingspraktijk van de OM-strafbeschikking en het verzet. Dat betekent dat in de
aanpak is voortgebouwd op deze eerdere metingen. Daar waar is gekozen voor een andere aanpak
of het om onderdelen gaat die in eerdere metingen niet aan de orde zijn geweest, zal dit
nadrukkelijk worden aangegeven.
De uitkomsten van de 2-meting en 1-meting zijn gebaseerd op dossieronderzoek uitgevoerd door
de officierenpool, een schriftelijke vragenlijst, data (vooral uit GPS) en de operationele gesprekken
die op de parketten hebben plaatsgevonden. Ze geven een beeld van de kwaliteitsontwikkeling die
het OM landelijk en lokaal met betrekking tot de OM-strafbeschikking en het verzet heeft
doorgemaakt. De uitkomsten kunnen vervolgens weer worden benut voor vervolgstappen. Zonder
al te veel vooruit te lopen op de conclusies is het beeld dat uit de metingen naar voren komt
positief. Tegelijkertijd is er voldoende ruimte om de kwaliteit van de uitvoeringspraktijk verder te
ontwikkelen. Zeker wanneer de stand van zaken binnen de verschillende parketten tegen elkaar
worden afgezet.
Hierna zullen eerst de uitkomsten van de 2-meting OM-strafbeschikking worden besproken en
daarna de uitkomsten van de 1-meting verzet. Dit rapport met de landelijke bevindingen beperkt
zich tot de afdoening van misdrijven. Bij het parket
is ook gekeken naar OMstrafbeschikkingen die voor overtredingen zijn uitgevaardigd. De achtergrond daarvan is dat bij
het parket
het overgrote deel van de zaak overtredingen betreft. Omdat het parket
daarin een uitzondering is en dit rapport ziet op de landelijke bevindingen, hebben de uitkomsten
van het
in dit rapport louter betrekking op misdrijven.

7

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

Uitkomsten 2-meting OM-strafbeschikking
1. Onderzoek
Het dossieronderzoek richtte zich op zaken waarin de OM-strafbeschikking is uitgevaardigd in de
periode 1 januari 2019 tot 1 september 2019. In de data-analyse is gekeken naar de jaren 2016
tot en met 2018 en 2019 (tot 1-9).
In het door de officierenpool verrichte dossieronderzoek zijn 613 voor misdrijven uitgevaardigde
OM-strafbeschikkingen onderzocht. In het dossieronderzoek hebben de reviewers gekeken naar de
dossiervorming, de schuldvaststelling en of de strafmaat is gemotiveerd. Daarnaast is onderzocht
hoe de bij OM-strafbeschikking uitgevaardigde straffen zich verhouden tot de LOVSoriëntatiepunten en de OM-strafvorderingsrichtlijnen (indien van toepassing).

2. Relevante ontwikkelingen
Landelijk heeft het projectteam OMSB verschillende acties in gang gezet om het proces rond het
opleggen van de OM-strafbeschikking verder te ontwikkelen, de kennis over OMstrafbeschikkingen te vergroten en de toepassing ervan te vergemakkelijken:










In GPS zijn verschillende aanpassingen doorgevoerd. Onder meer zijn in het veld
‘omschrijving’ meer tekens mogelijk gemaakt. De tekst in dit veld wordt weergegeven op de
OM-strafbeschikking. Indien deze tekst niet voldoende leesbaar wordt gevonden voor de
ontvanger of als er geen standaardtekst is, kan de tekst handmatig worden verbeterd. In de
tussentijd wordt gewerkt aan de verbetering van de standaardteksten voor niet-feitgecodeerde
zaken. Verder is het nu mogelijk om te selecteren op verzetszaken in de werkbak
zittingsvoorbereiding.
Er zijn regiobijeenkomsten georganiseerd over het toepassen van de OM-strafbeschikking.
Factsheets en instructies zijn opgesteld en op ZoOM geplaatst.
Verschillende brieven en formats zijn aangepast. Daarbij zijn de aanbevelingen van de
Procureur-Generaal bij de Hoge Raad meegenomen.
Met het Centraal Justitieel IncassoBureau (CJIB) is veelvuldig overleg gevoerd over
gezamenlijke procesverbeteringen. Medio 2018 is het berichtenverkeer met het CJIB
aangepast. Daardoor wordt de OM-strafbeschikking automatisch aan het dossier toegevoegd
bij verzet en wanneer een zaak na een onvoltooide executie door het CJIB aan het OM is
overgedragen.
De wensen met betrekking tot wijziging van wetgeving zijn geïnventariseerd en voorgelegd
aan het Ministerie van Justitie en Veiligheid.
In verschillende regio’s is gestart met afdoeningsbijstand op ZSM en het streven is om daar in
alle regio’s een start in te maken waardoor direct betalen en afstand van verzet mogelijk wordt

Verder is met ingang van 1 januari 2019 de Aanwijzing OM-strafbeschikking gewijzigd.
Uitgangspunt is dat bij OM-strafbeschikking een gunstiger straf wordt opgelegd dan de te
verwachten strafeis op zitting en dat rekening wordt gehouden met de rechterlijke
straftoemetingspraktijk. Door de Landelijke Commissie Strafvorderingsrichtlijnen (LCS) wordt
samen met de afdelingshoofden interventies gekeken hoe hier aan de praktijk handvatten voor
kunnen worden geboden.
Om ook voor de toekomst procesaanpassingen alsmede aanpassingen in brieven, formats en GPS
landelijk uniform te kunnen borgen is het van belang dat het proces OMSB wordt ondergebracht in
een proceskring.
Lokaal zijn ook talrijke initiatieven ontplooid om de kwaliteit van de OM-strafbeschikking verder te
ontwikkelen. Het voert in dit landelijk rapport te ver om iedere lokale inspanning te benoemen,
maar duidelijk is dat de kwaliteit van de OM-strafbeschikking binnen de parketten de aandacht
heeft. Dit neemt niet weg dat er nog ontwikkelpunten zijn. Die zullen in dit rapport aan de orde
komen.
Zonder af te doen aan hetgeen lokaal is en wordt gerealiseerd, verdienen met het oog op de
verdere kwaliteitsontwikkeling de volgende lokale ontwikkelingen in het bijzonder vermelding:

8

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen














9

Medewerkers van het parket
hebben aangegeven dat sinds het
registratieformulier wordt gebruikt de kwaliteit van de beoordeling is verbeterd omdat alles
moet worden nagelopen en gemotiveerd. Beoordelaars worden met het invullen van dit
formulier gedwongen om hun gedachtegang te formuleren. Als de beoordelaar een en ander
niet goed op papier krijgt, wordt dat gezien als een signaal dat de gekozen afdoening wellicht
niet de juiste is en komt het voor dat dan voor een andere afdoening wordt gekozen.
In een aantal parketten ondersteunt de administratie bij OM-horen.
Het
parket is de geldboete opgelegd bij OM-strafbeschikking op ZSM gaan
betekenen met als doel de verzetstermijn terug te brengen tot een termijn van twee weken.
Het parket heeft dit proces zelf ontworpen en ontwikkeld en hierover zijn ook afspraken
gemaakt met de politie. De betekeningsakte wordt meegestuurd aan de politie. De betekening
gebeurt vervolgens in persoon aan de bestrafte en de akte wordt daarna aan het dossier
toegevoegd. Of met deze proef daadwerkelijk positief resultaat is geboekt, kan nog niet
worden vastgesteld.
Gerichte sturing en aandacht in bijvoorbeeld het lokale kwaliteitsoverleg heeft in parket
geleid tot intensiever gebruik van de OM-strafbeschikking en een sterke verbetering
van de doorlooptijden.
Verder is vlak voor of na de 1-meting binnen verschillende parketten (onder andere
en
de afspraak gemaakt om na het uitvaardigen van een OMstrafbeschikking direct het proces-verbaal van opsporing bij de politie op te vragen. Daarvoor
werd dit stuk pas opgevraagd op het moment dat verzet werd ingesteld. Deze parketten laten
een substantiële verbetering van de doorlooptijden zien.
Parket
bespreekt regulier casuïstiek, richtlijnen en zittingservaring met
degenen die op OM-horen strafbeschikkingen uitvaardigen. Parket
doet dat ook,
onder andere door met de medewerkers de metingen te bespreken. Binnen Parket
krijgt de OM-strafbeschikking ook individueel aandacht: door terugkoppeling van nagekeken
zaken op het punt van bijvoorbeeld de volledigheid van het registratieformulier en de
motivering van de straftoemeting en door de OM-strafbeschikking aan de orde te laten komen
bij de functionerings-/plangesprekken. Ook is de OM-strafbeschikking vast onderdeel van de
opleiding van nieuwe medewerkers.
Verschillende parketten doen onderzoek naar de oordelen van rechters na verzet tegen OMstrafbeschikkingen en bespreken de uitkomsten daarvan intern. Dit is van belang voor het
lerend vermogen. Ook zorgt deze zittingsterugkoppeling ervoor dat iedereen op de hoogte is
van de opdrachten/werkzaamheden die uit een zitting komen, denk daarbij bijvoorbeeld aan
beslag en executie. Daarnaast is er overleg met de rechtbank over het onderwerp
straftoemeting.
Verschillende parketten hebben goede ervaringen met het op een vast en regelmatig moment
(dagelijks, wekelijks) herbeoordelen van de verzetten door een vaste groep medewerkers en
het direct doorplannen op zitting van de verzetten. In
is de werkafspraak dat in het
‘gele telefoontje’ in GPS of in het registratieformulier wordt genoteerd waarom er al dan niet
wordt afgeweken van de oorspronkelijke (eerste) beslissing. Deze werkafspraak is ingevoerd
omdat de motivering van de beslissing van de herbeoordelaar niet herleidbaar was.

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
3. Afdoeningsmix en strafmodaliteiten
Afdoeningsmix
Figuur 1 laat de afdoeningsmix zien van alle misdrijfzaken van de arrondissementsparketten, die
zijn afgedaan met een OM-strafbeschikking, een dagvaarding of een transactie.1 Het aandeel OMstrafbeschikking is gegroeid.

Figuur 1: Afdoeningsmix dagvaarden-OM-strafbeschikking-transactie bij misdrijfzaken
arrondissementsparketten 2016-2017-2018-2019 (tot 1-9)

Het aandeel dagvaarden is licht gedaald en het aandeel transactie is relatief gehalveerd in de loop
van de jaren. Deze ontwikkeling past bij het verder terugdringen van het aantal transacties
overeenkomstig de bedoeling van de wetgever.
In absolute zin legde het OM in 2018 32.082 strafbeschikkingen op voor misdrijven, dat is
nagenoeg gelijk aan het aantal OM-strafbeschikkingen dat in 2017 werd opgelegd (31.902), maar
lager dan het aantal OM-strafbeschikkingen dat in 2016 werd opgelegd (34.206). In de eerste 8
maanden van 2019 werden in totaal 21.488 OM-strafbeschikkingen opgelegd. Op basis van de
gesprekken met medewerkers van de parketten bestaat de indruk dat in de laatste maanden van
2019 de OM-strafbeschikking relatief meer is benut ten koste van het aantal dagvaardingen. De
achtergrond daarvan is de krappe zittingscapaciteit bij de rechtbanken.

De afdoening door middel van sepot is niet in deze grafiek opgenomen. De reden daarvan is dat de wijze van
registratie vanaf 2019 is gewijzigd, waardoor een vertekend beeld van de verhouding tussen de
afdoeningsmodaliteiten zou ontstaan als de sepots wel worden meegenomen.
1

10

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
5. De schuldvaststelling
In het dossieronderzoek hebben de reviewers in 613 zaken bekeken of zij het oordeel deelden dat
in het dossier voldoende wettig en overtuigend bewijs aanwezig was voor het feit waarvoor de OMstrafbeschikking is opgelegd. In figuur 9 is het resultaat hiervan op landelijk niveau weergegeven.

Figuur 9: Oordeel reviewers schuldvaststelling in dossieronderzoek

In de 2-meting deelden de reviewers in 599 van de 613 onderzochte zaken (98%) het oordeel dat
voldoende wettig en overtuigend bewijs in het dossier aanwezig was voor het feit waarvoor de OMstrafbeschikking is opgelegd. In de overige 14 zaken kwamen de reviewers niet altijd tot een
ander oordeel over de schuldvraag. In 5 zaken ontbrak tijdens de review het proces-verbaal van
opsporing zodat de reviewers geen oordeel konden geven over de schuldvaststelling. In 4 zaken
waren de reviewers van oordeel dat er bewijs aanwezig was voor een ander strafbaar feit, dan
waarvoor de OM-strafbeschikking was opgelegd. In de resterende 5 zaken deelden de reviewers
niet het oordeel dat sprake was van voldoende bewijs voor enig strafbaar feit. Het gaat om kleine
absolute aantallen ten opzichte van het geheel van 613 zaken en procentueel telkens om minder
dan 1% van de zaken.
Deze resultaten vormen een verdere verbetering ten opzichte van de 1-meting waarin in 94% van
de onderzochte dossiers sprake was van een schuldvaststelling die door de reviewers werd
gedeeld. In 3% van de zaken ontbrak destijds het proces-verbaal van opsporing. Het huidige
percentage (van 98%) laat niet alleen zien dat de schuldvaststelling verder is verbeterd maar ook
de dossiervorming. Het percentage zaken waarin de reviewers in de 1-meting oordeelden dat er
bewijs aanwezig was voor een ander strafbaar feit en het percentage zaken waarin de reviewers in
de 1-meting het oordeel niet deelden dat sprake was van voldoende bewijs voor enig strafbaar feit
was destijds al laag (resp. 1 en 2%). Die percentages hebben zich dus eveneens verder in
positieve richting ontwikkeld. Figuur 10 maakt deze positieve ontwikkeling per parket inzichtelijk.

18

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
hebben de bij OM-strafbeschikking opgelegde straf vergeleken met de straf die volgens de LOVSoriëntatiepunten en de OM-strafvorderingsrichtlijnen passend zou zijn. Bij beantwoording van de
vraag of een straf hoger of lager is dan het LOVS-oriëntatiepunt of de OM-strafvorderingsrichtlijn,
is de volgorde gehanteerd van de hoofdstraffen in artikel 9 Sr. Dat betekent bijvoorbeeld dat een
taakstraf als zwaardere straf is aangemerkt dan een geldboete. Vergelijking tussen de LOVSoriëntatiepunten en de OM-strafvorderingsrichtlijnen is als niet mogelijk aangemerkt in die
gevallen waarin de LOVS-oriëntatiepunten een (voorwaardelijke) gevangenisstraf noemen. Een
(voorwaardelijke) gevangenisstraf kan niet bij OM-strafbeschikking worden opgelegd.
In figuur 11 zijn de resultaten van het dossieronderzoek weergegeven voor de feiten waarop een
LOVS-oriëntatiepunt van toepassing is.

Figuur 11: Resultaten dossieronderzoek opgelegde straf in vergelijking tot LOVS-oriëntatiepunten

In 427 onderzochte zaken was een LOVS-oriëntatiepunt van toepassing. In 55% van de gevallen
werd bij OM-strafbeschikking eenzelfde of lagere straf opgelegd ten opzichte van de LOVSoriëntatiepunten. In 35% van de gevallen is de bij OM-strafbeschikking uitgevaardigde straf hoger
dan het van toepassing zijnde LOVS-oriëntatiepunt. In 10% van de gevallen was een vergelijking
niet mogelijk. Omdat dit onderdeel in vorige metingen niet is onderzocht, ontbreekt een
referentiekader en kunnen niet al te verstrekkende conclusies aan deze percentages worden
verbonden. Het onderzoek wijst er in ieder geval niet op dat meestal hoger wordt gestraft dan de
LOVS-oriëntatiepunten. Integendeel: in het merendeel van de gevallen volgt een straf
overeenkomstig of lager dan de LOVS-oriëntatiepunten. Daarbij komt dat de LOVSoriëntatiepunten een belangrijk richtsnoer voor de rechter zijn maar dat daarmee nog niet gezegd
is dat rechters daadwerkelijk zo straffen.
Opvallend is dat in bijna de helft van de gevallen waarin hoger of lager wordt gestraft dan de
LOVS-oriëntatiepunten de strafmaat niet is gemotiveerd. Vooral in die gevallen is het van belang
te weten wat de reden voor het afwijken van het oriëntatiepunt is. In sommige gevallen kan het
bijvoorbeeld zo zijn dat een verdachte gelet op zijn financiële situatie liever een taakstraf heeft
dan een geldboete. Er wordt dan weliswaar hoger gestraft dan de (voorgeschreven) geldboete
maar daarmee is zeker niet gezegd dat hoger is gestraft dan de rechter zou doen. Integendeel, er
valt veeleer te verwachten dat ook een rechter in een dergelijk geval een taakstraf zou opleggen.
Er kan dan niet worden gezegd dat de hogere straf strijdig is met de Aanwijzing OMstrafbeschikking. In 49 van de 149 zaken waarin is geconcludeerd dat hoger was gestraft dan de
LOVS-oriëntatiepunten is een taakstraf opgelegd terwijl de LOVS-oriëntatiepunten een geldboete in
overweging gaven.
Verder is sprake van een betrekkelijk nieuwe beleidslijn waarvoor enige tijd nodig is voordat de
praktijk zich daarop goed heeft ingesteld, zeker nu de rechterlijke straftoemetingspraktijk niet
vaststaat. Logischerwijs is op dit punt in de praktijk ruimte voor verdere ontwikkeling. Daarbij past
het voornemen van de Landelijke Commissie Straftoemeting (LCS) om in samenspraak met de
afdelingshoofden interventies te kijken hoe meer handvaten kunnen worden gegeven voor de
straftoemeting bij OM-strafbeschikkingen.

20

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
Bij feiten waarvoor geen LOVS-oriëntatiepunten beschikbaar zijn, is gekeken naar de verhouding
met de strafvorderingsrichtlijnen van het OM. Dat was in 171 zaken het geval. De resultaten zijn
te zien in figuur 12.

Figuur 12: Resultaten dossieronderzoek opgelegde straf in vergelijking tot OM-strafvorderingsrichtlijnen

In 84% van de gevallen werd eenzelfde of lagere straf opgelegd ten opzichte van de OMstrafvorderingsrichtlijnen. In 3% van de gevallen was een vergelijking niet mogelijk. In 13% van
de gevallen is in de OM-strafbeschikking hoger gestraft dan de strafvorderingsrichtlijnen. Van de
22 zaken waarin hoger is gestraft dan de OM-strafvorderingsrichtlijnen, zijn 10 zaken (43%)
voorzien van een motivering van de strafmaat. In 73 zaken is lager gestraft dan de OMstrafvorderingsrichtlijnen en in 36 van die zaken (49%) is een motivering van de strafmaat
aangetroffen. Ook bij deze cijfers geldt dat een opgelegde taakstraf als een hogere straf is
aangemerkt dan een in de richtlijn in overweging gegeven geldboete (dat was in 7 van de 22
zaken waarin de straf als hoger is aangemerkt het geval).
Conclusie straftoemeting
Het dossieronderzoek wijst er niet op dat bij OM-strafbeschikkingen meestal hoger wordt
gestraft dan de LOVS-oriëntatiepunten aangeven. Daarbij moet erop worden gewezen dat
een hogere straf dan in de LOVS-oriëntatiepunten is voorgeschreven niet altijd betekent dat
anders wordt gestraft dan een rechter zou doen. Zo kunnen er bijvoorbeeld gegronde
redenen zijn om een hogere straf op te leggen en bijvoorbeeld te kiezen voor een taakstraf
in plaats van een geldboete. De korte tijd waarin de praktijk met deze nieuwe beleidslijn te
maken heeft doet vermoeden dat het percentage zaken waarin hoger wordt gestraft dan de
LOVS-oriëntatiepunten kan dalen.

7. Horen van verdachte
Het horen van de verdachte dient volgens de Aanwijzing OM-strafbeschikking in gevallen waarin
geen wettelijke hoorplicht bestaat uitzondering te zijn. Uit de verzamelde data volgt dat het
percentage zaken waarin wordt gehoord in de loop van de jaren is gestegen.

21

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
Voorafgaand aan het uitvaardigen van een OM-strafbeschikking wordt in steeds meer gevallen de
verdachte gehoord. Die stijging is er ook wanneer er geen verplichting bestaat om de verdachte te
horen. Het is de vraag of horen daadwerkelijk uitzondering is in die gevallen. Er lijkt dan ook
ruimte te zijn om de praktijk in te richten overeenkomstig de bedoeling van de wetgever en de
Aanwijzing OM-strafbeschikking.
Conclusie horen van verdachte
Voorafgaand aan het uitvaardigen van een OM-strafbeschikking wordt in steeds meer
gevallen de verdachte gehoord. Die stijging is er ook wanneer er geen verplichting bestaat
om de verdachte te horen. Het is de vraag of horen daadwerkelijk uitzondering is in die
gevallen. Er lijkt dan ook ruimte te zijn om de praktijk in te richten overeenkomstig de
bedoeling van de wetgever en de Aanwijzing OM-strafbeschikking.

8. Doorlooptijden
Het aandeel zaken waarin de doorlooptijd tussen het 1e verhoor en de 1e beoordeling minder dan 1
maand bedroeg is in de loop van de tijd afgenomen. Zoals figuur 15 laat zien is na 2016 het
aandeel OM-strafbeschikkingen opgelegd voor misdrijven waarbij de doorlooptijd minder dan 1
maand bedraagt langzaam maar zeker gedaald: van 60% in 2016, naar 59% in 2017, naar 57% in
2018 en 53% in de eerste 8 maanden van 2019. Het aandeel zaken waarin de doorlooptijd tussen
1 maand en 3 maanden lag is gegroeid. Hetzelfde geldt voor het aandeel zaken waarin die
doorlooptijd langer was dan 3 maanden. Omdat het parket
en het
andere typen zaken
afdoen, zijn deze parketten in figuur 15 buiten beschouwing gelaten.

Figuur 15: Doorlooptijd 1e verhoor – 1e beoordeling totaal arrondissementsparketten bij
OM-strafbeschikkingen opgelegd voor misdrijven in 2016-2017-2018 en 2019 (tot 1-9)

Figuur 16 laat de ontwikkelingen voor deze doorlooptijd op parketniveau zien terzake van OMstrafbeschikkingen opgelegd voor misdrijven in respectievelijk 2017 en 2019 (tot 1-9). Hier zijn
het parket
en het
wel in opgenomen.

24

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
(5,1%). Voor het overige laat het aandeel verzet op parketniveau geen verschuivingen groter dan
3% zien.
Conclusie aandeel verzet
Het verzetspercentage was in 2018 iets hoger dan de jaren ervoor. Van grote verschuivingen
is bij de meeste parketten geen sprake. Het verzetspercentage is vergelijkbaar met het
appelpercentage in politierechterzaken.

3. Dossiervorming
In het dossieronderzoek is nagegaan of de volgende stukken in GPS aanwezig waren: het procesverbaal van opsporing, de OM-strafbeschikking en het verzetschrift. De resultaten zijn
buitengewoon goed. In figuur 18 zijn de resultaten gevisualiseerd.

Figuur 18: Resultaten dossieronderzoek aanwezigheid in dossier van PV-opsporing, verzetschrift, afschrift
definitieve OM-strafbeschikking

Proces-verbaal
In slechts 1 van de 760 dossiers ontbrak het proces-verbaal van opsporing. In de 0-meting was
het percentage dossiers waarin het proces-verbaal van opsporing aanwezig al hoog (98%) maar
dat is nog verder gestegen (bijna 100%).
OM-strafbeschikking
De OM-strafbeschikking was aanwezig in 84% van de dossiers. Dat is een verbetering ten opzichte
van de 0-meting (66%). Daarbij moet worden aangetekend dat medio 2018 het berichtenverkeer
met het CJIB is aangepast. Daardoor wordt de OM-strafbeschikking automatisch aan het dossier
toegevoegd bij verzet en wanneer een zaak na een onvoltooide executie door het CJIB aan het OM
is overgedragen. In het merendeel van de zaken die in het dossieronderzoek betrokken zijn en
waar de OM-strafbeschikking ontbrak, was er verzet ingesteld voor die aanpassing.
Verzetschrift
Het verzetschrift was in 97% van de dossiers aanwezig. Bij de 0-meting bedroeg dat percentage
96%. Bij een aantal parketten worden de verzetschriften op verschillende manieren (niet in de
map ‘Verzet’ in GPS en onder verschillende bestandsnamen) opgeslagen.
Conclusie dossiervorming
De dossiervorming in verzetszaken bleek bij de 0-meting al op orde, maar is nadien nog
verder verbeterd. De wijze waarop verzetschriften in de dossierboom in GPS worden
opgeslagen zou landelijk met een eenduidige naamgeving en op dezelfde manier dienen te
geschieden.

28

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen
4. Herbeoordeling
In het dossieronderzoek hebben de reviewers bekeken of zij zich konden vinden in de beslissing
die bij herbeoordeling na verzet is genomen. De uitkomsten hiervan zijn vervat in figuur 19.

Figuur 19: Resultaten dossieronderzoek herbeoordeling

De reviewers zouden in 5% van de zaken tot een andere herbeoordeling zijn gekomen. De
redenen hiervoor zijn zeer divers: het niet delen van het schuldoordeel, het wenselijk vinden dat
de verdachte alsnog werd gehoord, het gewenst achten dat een betalingsregeling was
aangeboden, redenen zien om de OM-strafbeschikking te wijzigen, het wenselijk vinden dat een
nieuwe strafbeschikking voor een ander strafbaar feit was uitgevaardigd of een sepot aangewezen
achten omdat het een oud feit betreft. Bij de 0-meting bedroeg het percentage zaken waarin de
reviewers een andere beslissing zouden hebben genomen 13%. Het is lastig om een waardering te
geven aan het percentage van 5%. Vaststaat dat er altijd zaken zullen zijn waarin verschillend kan
worden gedacht over het schuldoordeel, maar bijvoorbeeld ook over de vraag of het zinvol is
verdachte te horen of een betalingsregeling aan te bieden. Benaderingen kunnen verschillen
zonder dat gezegd kan worden dat de ene benadering beter is dan de andere. Hoog is het
percentage van 5% dus niet te noemen.

Conclusie herbeoordeling
In het dossieronderzoek naar de herbeoordeling deelden de reviewers in het overgrote deel
van de zaken de beslissing die de herbeoordelaar heeft genomen.

29

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

5. Afdoening na verzet
Op basis van data van de Fact Factory is op het totaal bekeken welke beslissingen zijn genomen
na herbeoordeling van verzet tegen OM-strafbeschikkingen opgelegd voor misdrijven.5 In figuur 20
zijn de verhoudingen over de jaren te zien.

Figuur 20: Beslissing OM na herbeoordeling verzet tegen strafbeschikkingen opgelegd voor misdrijven –
herbeoordeling in 2016-2017-2018.

Net als uit de 0-meting blijkt dat het OM in het grootste deel van de verzetszaken besluit om de
zaak aan de rechter voor te leggen. Dit aandeel daalde in 2018 naar 74,2%. Het aandeel
verzetszaken waarin het OM na herbeoordeling besloot tot een onvoorwaardelijk sepot groeide in
2018 naar 17,7%. Het aandeel verzetszaken waarin na herbeoordeling een andere beslissing6 dan
dagvaarden of sepot werd genomen groeide in 2018 naar 8,1%. De redenen voor deze
beslissingen (sepot of andere beslissing dan dagvaarden of sepot) kunnen verschillend van aard
zijn. Er kan sprake zijn van gewijzigde omstandigheden of het beschikbaar zijn van nieuwe
informatie. Het hoeft dus niet te betekenen dat het aanvankelijke oordeel over de schuld door de
herbeoordelaar niet wordt gedeeld.

In de figuren 20 en 21 zijn de cijfers over 2019 niet weergegeven. Hiervoor is gekozen omdat parketten
dikwijls aan het eind van het jaar hun voorraad herwaarderen. Dat leidt dan tot relatief veel sepots ‘oud feit’
vanwege het gebrek aan zittingsruimte bij de rechtspraak. Gegevens over een deel van het jaar zouden een
vertekend beeld geven en leveren dus ook weinig informatie op met het oog op de kwaliteitsontwikkeling.
6
Opleggen van een gewijzigde OM-strafbeschikking, afdoening met een transactie, administratieve beëindiging
van de zaak of overheveling naar COMPAS.
5

30

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

Figuur 21: Gronden voor sepot na verzet tegen strafbeschikkingen opgelegd voor
misdrijven - herbeoordeling in 2015-2016-2017-2018

Een aanzienlijk deel van de geseponeerde zaken is geseponeerd op grond van het tijdsverloop
(oud feit, bestaande uit sepotcodes 03, 43, 77 en 90). In 2018 ging het om meer dan de helft van
de sepots. Uiteraard is dit vanuit het oogpunt van rechtshandhaving niet het meest ideale
scenario. Het gebrek aan zittingsruimte is hier vaak debet aan. Het komt er op aan dat ook dit
aandeel (en in het bijzonder het absolute aantal zaken dat om die reden wordt geseponeerd) in de
toekomst wordt teruggebracht.
Ten opzichte van eerdere jaren is het percentage zaken waarin wordt geseponeerd vanwege
gebreken in de bewijsvoering (bewijsproblemen, bestaande uit sepotcodes 01, 02 en 07)
teruggelopen. Wanneer we dit percentage afzetten tegen de positieve resultaten die het
dossieronderzoek liet zien op het punt van de schuldvaststelling (zie pagina 18), dan geldt echter
nog steeds dat het hoge percentage niet lijkt te kunnen worden verklaard doordat de
schuldvaststelling bij het opleggen van de strafbeschikking niet heeft gedeugd. Een mogelijke
verklaring is dat bij herbeoordeling het ondertekende proces-verbaal van opsporing niet
voorhanden was en om die reden werd geseponeerd. Bij een rechter is immers een ondertekend
proces-verbaal van opsporing nodig. Voor het dossieronderzoek voldeed echter ook een procesverbaal van opsporing dat nog niet was ondertekend, aangezien wettelijk het proces-verbaal van
opsporing ten tijde van het uitvaardigen van de OM-strafbeschikking nog niet hoeft te zijn
ondertekend). Nader onderzoek zou meer zicht kunnen geven of dit inderdaad de verklaring is
voor het verschil of dat andere oorzaken moeten worden aangewezen. Hierna (in paragraaf 6) zal
blijken dat de doorlooptijd van instellen van verzet tot aan de herbeoordeling sterk verband houdt
met de keuze om de politie of een andere opsporingsdienst direct het (ondertekende) procesverbaal te laten insturen in plaats van pas op het moment dat verzet is ingesteld. Wanneer dit ook
bevorderlijk zou zijn voor het laten dalen van het percentage zaken dat vanwege bewijsproblemen
wordt geseponeerd zou dat een extra reden vormen om deze werkwijze op alle parketten in te
voeren.
Als gezegd wordt in de meeste zaken na verzet overgegaan tot oproepen ter terechtzitting. In
figuur 22 is weergegeven tot welke beslissingen de strafrechter komt.

31

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

Figuur 22: Vonnis na verzet in 2015-2016-2017-2018 en 2019 (tot 1-9)

Positief is dat het aandeel vrijspraken in de loop van de jaren is gedaald. Van 27% in 2015 tot
20% in de eerste 8 maanden van 2019. Dit vormt een sterke aanwijzing dat in de loop van de
jaren de kwaliteit van de zaken die na verzet aan de strafrechter worden voorgelegd is verbeterd.
Dat dit vrijspraakpercentage hoger is dan het vrijspraakpercentage in politierechterzaken waarin
direct wordt gedagvaard en in de zaken die in hoger beroep door het gerechtshof worden
behandeld7, is goed verklaarbaar. Bij verzetszaken is de kans groter op zaken waarin anders over
het bewijs wordt gedacht dan bij alle zaken die in eerste aanleg aan de strafrechter worden
voorgelegd. Bevestiging voor deze veronderstelling kan worden gevonden in het percentage
vrijspraken in zaken die het CJIB na een onvoltooide executie aan het OM heeft overgedragen en
waarin tot dagvaarding is overgegaan. In die categorie zaken is geen sprake van een verhoogde
kans op zaken waarin anders over het bewijs kan worden gedacht. En dat blijkt (zo valt hierna te
zien in paragraaf 7) uit het veel lagere vrijspraakpercentage van 4%. Het percentage vrijspraken
in hoger beroep biedt geen goed referentiekader omdat in die fase al een behoorlijk aantal
vrijspraken in eerste aanleg eruit is gefilterd.
Een betere vergelijking zou zijn om het percentage vrijspraken en sepots over alle OMstrafbeschikkingen te vergelijken met het percentage vrijspraken in politierechterzaken waarin
direct wordt gedagvaard. Het percentage vrijspraken en sepots over alle OM-strafbeschikkingen is
bij benadering als volgt af te leiden aan de hand van de landelijke cijfers uit 2018.
Van 100 uitgevaardigde OM-strafbeschikkingen gaat gemiddeld 13,7% in verzet.
Dat betekent dat 14 zaken worden herbeoordeeld.
Ten aanzien van die 14 zaken volgt na herbeoordeling in 74,2% een oproeping ter terechtzitting.
Dat betekent dat 10 zaken bij de rechter terecht komen; in 4 zaken volgt een sepot.8

In politierechterzaken bedroeg dat vrijspraakpercentage in 2015 10%, in 2016 10%, in 2017 9%, in 2018 8%
en in 2019 7%. In zaken die in hoger beroep worden behandeld bedroeg het vrijspraakpercentage in 2015 4%,
in 2016 5%, in 2017 4%, in 2018 5% en in 2019 5%. Het verschil met de vrijspraakpercentages na verzet is in
de loop van de tijd kleiner geworden.
8
Dit is gebaseerd op het percentage zaken waarin na verzet hetzij een sepot hetzij een andere beslissing
(zoals een gewijzigde strafbeschikking volgt). Voor het gemak is van dit aantal uitgegaan. In werkelijkheid is
7

32

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

De wijze waarop de straf in de OM-strafbeschikking zich verhoudt tot de uiteindelijk door de
rechter opgelegde straf is in het dossieronderzoek in kaart gebracht (figuur 24).

Figuur 24: Resultaten dossieronderzoek straf in vonnis in vergelijking tot straf bij
OM-strafbeschikking.

In 483 van de onderzochte verzetszaken is door de rechter een straf opgelegd. In 29% van de
zaken is door de rechter lager gestraft. In 70% van de zaken is de straf gelijk of hoger dan de
straf die in de OM-strafbeschikking was opgelegd. Voor een deel van die zaken geldt dat de straf
(deels) voorwaardelijk is opgelegd. In 27% van de zaken was daarvan sprake terwijl de straf gelijk
was aan de straf in de OM-strafbeschikking en in 3% van de zaken was daarvan sprake terwijl de
straf hoger was dan de straf in de OM-strafbeschikking. Vooralsnog is het niet mogelijk om in een
OM-strafbeschikking een voorwaardelijke straf op te leggen. De verkenning daarvan door de
minister moet worden toegejuicht omdat op die manier de mogelijkheden worden vergroot om een
straf op te leggen die een rechter ook zou opleggen. De conclusie van het dossieronderzoek moet
zijn dat dat wijze waarop de door de rechter opgelegde straf zich verhoudt tot de eerder in de OMstrafbeschikking opgelegde straf zeer wisselend is. De besproken percentages geven dan ook geen
aanleiding om te veronderstellen dat een lagere straf door de rechter eerder regel dan
uitzondering is.

34

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

Conclusie afdoening na verzet
Het vrijspraakpercentage na verzet is gedaald van 27% naar 20%. Dat vormt een sterke
aanwijzing dat de kwaliteit van de zaken die na verzet aan de rechter zijn voorgelegd is
verbeterd. Voor dit percentage is gekeken naar het aantal vrijspraken in de zaken die na
verzet aan de rechter zijn voorgelegd.
Er kan ook gekeken worden naar het aandeel vrijspraken en sepots in alle zaken waarin
een OM-strafbeschikking is uitgevaardigd (los van de vraag of er verzet is gevolgd). Dan
volgt bij benadering bij elke 100 zaken in 2 zaken een vrijspraak en in 4 zaken een sepot.
Het voorgaande laat onverlet dat het aandeel sepot vanwege de ouderdom van het feit
zou kunnen worden teruggedrongen als doorlooptijden worden bekort. Dat hangt sterk af
van de zittingscapaciteit bij de rechtbanken.
Daarnaast valt mogelijk kwaliteitswinst te behalen door het achterhalen van de reden
waarom wordt geseponeerd vanwege bewijsproblemen.
Wanneer het tot bestraffing door de rechter komt, is het aandeel zaken waarin de rechter
een lagere straf oplegt beperkt. De conclusie van het dossieronderzoek is dat de wijze
waarop de door de rechter opgelegde straf zich verhoudt tot de eerder in de OMstrafbeschikking opgelegde straf zeer wisselend is. De besproken percentages geven dan
ook geen aanleiding om te veronderstellen dat een lagere straf door de rechter eerder
regel dan uitzondering is. De straf in de OM-strafbeschikking kan nog meer toegroeien
naar de rechterlijke straftoemeting wanneer de wet de mogelijkheid zou bieden om ook
met de OM-strafbeschikking voorwaardelijk te straffen.

6. Doorlooptijden
De doorlooptijd tussen de registratie van het verzet en de beslissing op herbeoordeling (akkoord
herbeoordeling) laat ten opzichte van 2016 een verbetering zien. Het aandeel zaken waarvan de
doorlooptijd 1 maand is, is groter geworden en het aandeel zaken waarvan de doorlooptijd meer
dan 3 maanden is, is kleiner geworden (figuur 25).

Figuur 25: Doorlooptijd registratie verzet – akkoord herbeoordeling OM totaal bij zaken
herbeoordeeld in 2016-2017-2018 en 2019 (tot 1-9)

Ten opzichte van 2016 is het aandeel zaken waarin binnen 3 maanden het akkoord herbeoordeling
volgde telkens groter geworden: 51% in 2016, 60% in 2017, 56% in 2018 en 69% in de eerste 8
maanden van 2019. Vooral dit laatste resultaat vormt een aanzienlijke verbetering ten opzichte
van 2016.

35

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020

Landelijke bevindingen

Figuur 31: Vonnis na onvoltooide executie OM-strafbeschikking in 2017-2018 en 2019 (tot 1-9)

Opvallend aan deze cijfers is dat in 4% van de gevallen in 2019 een vrijspraak is gevolgd. Dat is
een belangrijk percentage omdat hier geen sprake is van de vertekening die plaatsvindt in
verzetszaken (zie paragraaf 5). Dit lage percentage past dan ook bij de eerder gedane bevinding
dat de kwaliteit van de schuldvaststelling bij het uitvaardigen van de OM-strafbeschikking op orde
is.

Conclusie onvoltooide executie
Het tekort aan zittingscapaciteit leidt tot een grote voorraad zaken die nadat de executie niet
is voltooid door het CJIB aan het OM zijn overgedragen. In de zaken die na onvoltooide
executie bij de strafrechter terecht komen volgt in 4% van de zaken een vrijspraak.

40

05-06-2020 TJK/OMSB SV2020