Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2011

Nr. 210

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2011
Met deze brief informeren wij u over de uitvoering van het Stabiliteitsfonds in het jaar 2010. De brief bevat een analyse van alle uitgaven die in
het afgelopen jaar uit dit fonds zijn gedaan en een interpretatie van de
ontwikkelingen ten opzichte van 2009. Wij hebben gewacht met het u
toesturen van deze brief om de gevolgen op het Stabiliteitsfonds van de
Focusbrief Ontwikkelingssamenwerking en de ontwikkelingen in de
Arabische Regio op te kunnen nemen in deze brief.
Eerst wordt ingegaan op de algemene uitvoering en de zichtbare trends.
Daarna volgt een overzicht van de geografische en thematische verdeling
van de programma’s die in 2010 werden gefinancierd. Tot slot wordt kort
vooruit gekeken naar de inzet van het fonds in 2011.
Algemeen
De gecombineerde inzet van ODA (Official Development Aid) fondsen en
non-ODA fondsen maakt het mogelijk om programma’s op het snijvlak
van veiligheid en ontwikkeling op flexibele wijze te financieren. Met een
bijdrage aan activiteiten op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling, was het fonds in 2010 opnieuw een belangrijk instrument van het
Nederlandse ontwikkelings- en veiligheidsbeleid en werd door inzet van
het fonds een bijdrage geleverd aan grotere veiligheid, stabiliteit en een
sterkere internationale rechtsorde.
In 2010 is in totaal 83.3 miljoen euro besteed, waarmee het gehele
beschikbare budget werd benut. Het vraaggestuurde karakter van het
fonds blijkt voor voldoende kwalitatief goede voorstellen te zorgen. Net
als in voorgaande jaren werd een intensief beroep op het fonds gedaan en
bleek dat niet alle voorstellen gehonoreerd konden worden. In 2010

kst-32500-V-210
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

1

heeft het fonds in totaal 81 programma’s financieel ondersteund;
28 nieuwe projecten (34.5% van het totaal) en 53 lopende projecten.
De trend, waarbij in de jaren 2004–2008 gedurende het lopende jaar extra
budget voor het financieren van activiteiten op het gebied van vrede,
veiligheid en ontwikkeling beschikbaar kwam, werd in 2009 doorbroken.
Ook in 2010 was er – als gevolg van de daling van het BNP waaraan het
ODA budget direct gekoppeld is – minder budget beschikbaar dan het
voorgaande jaar. Het Stabiliteitsfonds was hiermee dus geen uitzondering
op andere fondsen voor ontwikkelingssamenwerking en buitenlands
beleid. Met 83,3 miljoen euro, zijn de totale uitgaven met bijna 12%
gedaald ten opzichte van 2009. Dit betreft zoals gezegd voornamelijk
het ODA gedeelte van het fonds, aangezien de component non-ODA ten
opzichte van 2009 juist is toegenomen. Onderstaande grafiek geeft deze
cijfers weer.

Geografische verdeling
De ruim 83 miljoen euro werd voornamelijk uitgegeven aan programma’s
die zich richten op de prioritaire regio’s – de Afrikaanse Grote Meren
regio, de Hoorn van Afrika (inclusief nieuw opgezette activiteiten in
Somalië waarover meer in het laatste deel van deze brief), Afghanistan, de
Westelijke Balkan en de Palestijnse Gebieden – en op fragiele staten zoals
Colombia. Bijna 64 miljoen euro (77% van het totaal) werd aan
programma’s in deze prioritaire gebieden besteed, waarmee de
richtlijn van 75% werd gehaald. Buiten de prioritaire regio’s werden in
2010 onder andere activiteiten in Irak, Tadzjikistan en Georgië gefinancierd
vanuit het fonds.
Hieronder wordt een overzicht gegeven van de bestedingen vanuit het
Stabiliteitsfonds in 2010, uitgesplitst naar de prioritaire regio’s. De
categorie «Westelijke Balkan» bestaat uit programma’s in Kosovo en
Bosnië-Herzegovina. De categorie «Overig prioritair» bestaat uit bijdragen
aan programma’s in de overige landen binnen de prioritaire regio’s die
hier niet apart benoemd zijn, of uit een mix van landen in prioritaire
gebieden. In deze laatste categorie vallen bijvoorbeeld ook de bijdragen
aan ontmijningsprogramma’s die zich op een (groot) aantal landen richten
en dus niet aan een specifieke regio kunnen worden toebedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

2

Een aantal van de grootste bijdragen in deze regio’s betreft programma’s
die in 2009 qua omvang eveneens belangrijk waren. Een aantal grotere
activiteiten per regio wordt hieronder genoemd.
–

–

–

–

–

–

Afghanistan: financiering van civiele experts en opleiding en
uitrusting van het Afghaanse leger en de Afghaanse politie met
bijdragen aan trust funds beheerd door respectievelijk de NAVO en
UNDP, alsook financiering van een politietrainingscentrum in Uruzgan.
Hiermee levert het Stabiliteitsfonds een belangrijke bijdrage aan de
hervorming van de Afghaanse veiligheidssector. Daarnaast is vanuit
dit fonds substantieel bijgedragen aan de bouw van de civiele terminal
en aan het aanleggen van de toegangsweg voor het civiele deel van
het vliegveld in Uruzgan.
DRC: financiering civiele experts, bijdrage aan de VN missie in
Oost-Congo en aan een programma gericht op het opsporen en
vernietigen van oude en/of illegale voorraden kleine en lichte wapens.
Burundi: financiering van activiteiten binnen het Security Sector
Development (SSD) programma op het gebied van hervorming politie
en leger, alsook activiteiten ter ondersteuning van de politieke dialoog.
Net als in Afghanistan richten de grootste programma’s die vanuit het
Stabiliteitsfonds worden ondersteund zich op de hervorming van de
veiligheidssector.
Westelijke Balkan: bijdrage aan programma’s gericht op het
tegengaan van illegale handel in kleine en lichte wapens evenals
financiering van civiele experts op gebied van Rule of Law in Kosovo
en Bosnië-Herzegovina. Ook is een nieuwe bijdrage geleverd aan het
internationaal toezicht op de uitvoering van het Ahtisaariplan, waarbij
met name aandacht is voor zaken als rechten van minderheden,
decentralisatie en andere facetten van het Ahtisaariplan.
Palestijnse gebieden: uitbreiding en renovatie van het trainingscentrum voor de Palestijnse politie en bijdrage aan de Europese financiering van de bouw van een gevangenis in Jericho. Het Stabiliteitsfonds
financiert daarnaast ook de Nederlandse civiele experts die naar de
Europese trainingsmissie in de Palestijnse Gebieden worden uitgezonden.
Colombia: algemene ondersteuning van de «OAS Mission to Support
the Peace Process in Colombia (MAPP/OAS)» en twee specifieke
projecten in het Macarena gebied die ondersteunend zijn aan de
Nederlandse inzet aldaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

3

Financiering in prioritaire regio’s: belangrijkste ontwikkelingen
ten opzichte van 2009
Ten opzichte van het jaar ervoor springen voor 2010 de volgende
ontwikkelingen in het oog voor wat betreft financiering van programma’s
in de prioritaire regio’s:
– Met ruim 30 miljoen euro in 2010 is de totale bijdrage vanuit het fonds
voor programma’s in Afghanistan afgenomen ten opzichte van 2009.
Met 37.3% van het totaal is Afghanistan in 2010 echter nog steeds de
grootste ontvanger van fondsen uit het Stabiliteitsfonds.
– De categorie «Overig prioritair» is ten opzichte van 2009 sterk gegroeid
in omvang. Deze groei wordt vooral veroorzaakt door de relatief grote
bijdrage aan de gecombineerde ontmijningsprogramma’s in 2010 (wel
prioritaire gebieden, maar niet toe te bedelen aan een specifieke
prioritaire regio).
– In 2010 werd iets meer dan 2 miljoen euro aan programma’s in de
Palestijnse Gebieden bijgedragen, voornamelijk binnen Europese
kaders voor training van politie en het ondersteunen van de justitiële
sector en het gevangeniswezen. Het Stabiliteitsfonds heeft daarnaast
ook de Nederlandse bijdrage aan de training van de Palestijnse
veiligheidseenheden financieel ondersteund.
Inzet buiten de prioritaire regio’s
In 2010 is voor ruim 19 miljoen euro bijgedragen aan programma’s buiten
de genoemde prioritaire regio’s. Dit betrof voor een groot deel ontmijningsprogramma’s die zich bijvoorbeeld richten op landen als Irak en
Angola. Ook de Nederlandse steun aan het Rule of Law programma van
UNDP-BCPR (Bureau for Crisis Prevention and Recovery) valt deels
hieronder. Dit programma richt zich onder andere op de versterking van
de Rule of Law door een combinatie van programma’s in het veld en door
capaciteitsversterking. Het programma beslaat projecten in 19 fragiele
staten en landen in transitie.
Buiten de prioritaire regio’s is ook in landen als Georgië en Tadzjikistan
bijgedragen aan programma’s om de veiligheid van de landen zelf, of de
regio als geheel, te vergroten. Net als in voorgaande jaren is in Georgië
bijgedragen aan de uitzending van waarnemers in EU-verband. Ook
financiert het Stabiliteitsfonds de uitzending van Nederlandse civiele
experts naar de Europese monitoringsmissie in Georgië. In Tadzjikistan
werd bijgedragen aan een programma dat zich richt op de vernietiging
van oude munitievoorraden in de grensregio met Afghanistan. Na een
relatief kleine Nederlandse bijdrage aan dit programma steunen inmiddels
ook de VS en de NAVO deze activiteit (katalytische werking), die de
illegale handel en smokkel van wapens naar Afghanistan vanuit
deze grensregio tegengaat. Ook de politieke dialoog met de overheid
van Tadzjikistan is hierdoor verbeterd.
Thematische verdeling
Het totaal besteedde bedrag van 83,3 miljoen euro is in te delen in een
aantal categorieën naar thema, te weten:
– Ontmijning;
– Kleine wapens, wapen/munitievernietiging (SALW);
– Security Sector Reform (SSR);
– Disarmament, Demobilisation and Reintegration (DDR);
– Rule of Law en Transitional Justice;
– Vredesmissies en conflictpreventie;
– Overige.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

4

De verdeling van bestedingen uit het Stabiliteitsfonds in 2010 naar thema
laat het volgende beeld zien.

Financiering naar thema; belangrijkste ontwikkelingen ten opzichte van
2009
In 2010 springen de volgende ontwikkelingen in het oog voor wat betreft
de financiering van programma’s ingedeeld naar thema.
– De totale bijdrage aan ontmijningsprogramma’s was met nog geen zes
miljoen euro in 2009 relatief laag. In 2010 komt de totale bijdrage
aan ontmijningsactiviteiten een stuk hoger uit op ruim 16
miljoen euro. Dat bedrag valt uiteen in bijdragen aan de programma’s van een aantal grote internationale ontmijnings-NGO’s en de
jaarlijkse bijdrage aan het VN ontmijningsprogramma (UNMAS).
– De totale bijdrage aan programma’s op het gebied van de bestrijding
van kleine wapens is in 2010 met ruim 2 miljoen euro toegenomen ten
opzichte van het jaar ervoor en komt in 2010 daarmee uit op 2,7
miljoen euro. In deze categorie vallen nationale en regionale
programma’s gericht op het vernietigen van kleine wapens en
munitie, alsook capaciteitsopbouw van toezichthoudende en
uitvoerende instanties op dit gebied. Naast het eerder genoemde
programma in Tadzjikistan is in samenwerking met de University of
Sydney geïnvesteerd in het meetbaar maken van de voortgang van
nationale overheden op het gebied van wet- en regelgeving met
betrekking tot kleine wapens en wapenbezit.
– Met bijna 30 miljoen euro vormt de categorie Security Sector Reform
(SSR), net als in 2009, de grootste thematische groep activiteiten.
Opnieuw maken de activiteiten op het gebied van het hervormen van de veiligheidssector het grootste deel van het totale
fonds uit. De uitgaven in Afghanistan, zoals eerder al vermeld bij de
analyse naar regio, maken met ruim 25 miljoen euro het grootste deel
van deze categorie uit. Naast deze bijdragen aan de VN- en NAVOprogramma’s voor training en uitrusting van de Afghaanse politie en
het leger, zijn activiteiten gefinancierd in Burundi, op de Westelijke
Balkan en is een bijdrage geleverd aan training van de Palestijnse
veiligheidseenheden en politie in Jericho (waarbij ook de bouw van
een gevangenis in diezelfde regio is bekostigd).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

5

–

–

–

De component «Vredesmissies en conflictpreventie» is weliswaar
kleiner dan in 2009, maar met ruim 10 miljoen euro nog steeds
substantieel. In deze categorie valt een aantal grote bijdragen aan
internationale vredesmissies onder VN vlag, zoals in DRC, maar ook
programma’s die gericht zijn op reconciliatie en het voorkomen van
een (nieuw) conflict. Ook de eerder genoemde inzet in EU-verband met
betrekking tot het bestrijden van de crisis in Georgië, valt binnen deze
categorie. In 2010 is ook substantieel bijgedragen aan het verbeteren
van de inzet van Afrikaanse militairen in vredesmissies in
Afrika. Een voorbeeld hiervan is de meerjarige Nederlandse steun
voor het ACOTA (African Contingency Training and Assistance)
programma, waarbij Afrikaanse militairen worden getraind voor inzet
in missies onder leiding van de VN, de AU of regionale veiligheidsorganisaties, bijvoorbeeld in Sudan en DRC. Hiermee levert het
programma een constructieve bijdrage aan de vrede en veiligheid in
Afrika en draagt het bij aan «Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse
problemen». In het kader van het ACOTA programma zijn begin 2011
twee Nederlandse militairen voor korte tijd uitgezonden om Rwandese
militairen te trainen. Het betreffende Rwandese bataljon zal in de loop
van 2011 worden ingezet in de VN-vredesmissie in Darfur (UNAMID).
De categorie «Overig» is in 2010 afgenomen ten opzichte van 2009. In
deze categorie zijn een aantal activiteiten op het gebied van
capaciteitsopbouw m.b.t. bestrijding van piraterij opgenomen,
zoals hieronder toegelicht in de vooruitblik op 2011 onder de tekst over
Somalië.
Ten opzichte van 2009 is in 2010 meer gebruik gemaakt van het
Stabiliteitsfonds ter bevordering van gender & participatie van
vrouwen in vredes- en wederopbouwprocessen, o.a. voor opleiding
van troepenzendende landen op het gebied van conflictgerelateerd
seksueel geweld. Er wordt gestreefd naar gendermainstreaming
binnen projecten. Deze benadering wordt bijvoorbeeld toegepast in
Burundi door het integreren van gendertraining in de context van de
Security Sector Development (SSD), in de DRC door het integreren van
seksueel geweld componenten in de Nederlandse ondersteuning aan
de Congolese veiligheidssector en in Soedan door het bevorderen van
politieke participatie van vrouwen. Daar een tweetal moties over VNVR
1 325 zijn aangenomen tijdens de begrotingsbehandeling, zal naar
verwachting ook in 2011 het fonds worden ingezet voor soortgelijke
initiatieven.

Uitgangspunten in 2011 en verder
Het Stabiliteitsfonds zal de komende jaren nauw aansluiten bij de
beleidslijnen voor ontwikkelingssamenwerking zoals neergelegd in de
Focusbrief Ontwikkelingssamenwerking van 18 maart 2011. Het thema
«veiligheid en rechtsorde» krijgt hierbij prioriteit. Het Stabiliteitsfonds zal
zich daarom in eerste instantie richten op projecten in prioritaire landen
benoemd in de Focusbrief Ontwikkelingssamenwerking van 18 maart
2011, inclusief voormalige «Categorie 2» partnerlanden waarmee het
partnerschap beëindigd is, zoals Pakistan en Kosovo. Daarbuiten zal
ruimte blijven voor projecten op het snijvlak van veiligheid en ontwikkeling waarbinnen Nederland specifieke toegevoegde waarde kan bieden
of waarmee Nederlandse veiligheidsbelangen gediend worden.
In 2011 zal het Stabiliteitsfonds worden geconfronteerd met een
beperkter budget dan in voorgaande jaren. Daarom zullen duidelijke
keuzes voor zowel thematische als regionale invulling gemaakt moeten
worden. Door een aantal van de grootste bijdragen uit het fonds (voornamelijk aan multilaterale initiatieven en trust funds), te verkleinen, moet
voldoende ruimte beschikbaar blijven voor de flexibele inzet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

6

katalytische programma’s op het gebied van vrede, veiligheid en
ontwikkeling.
Het streven blijft om door een (landen)specifieke combinatie van
defensie-, diplomatie- en ontwikkelingsinstrumenten de onderliggende
oorzaken van instabiliteit, conflicten en daaraan gerelateerde stagnatie in
ontwikkeling tegen te gaan. Bij defensie gaat het bijvoorbeeld om
hervorming van de krijgsmacht; bij diplomatie onder meer om conflictpreventie, ondersteuning van politieke- en vredesprocessen, verzoening en
het tegengaan van straffeloosheid; bij ontwikkelingssamenwerking om
opbouw van bestuur en rechtsorde. Nederland wil hiermee op onderwerpen inzetten die direct of indirect het Nederlandse veiligheidsbelang
dienen, internationaal relatief onderbelicht zijn en waarin Nederland
relatief goed is:
– Het uitzenden van civiele experts naar EU- en VN-missies en andere
multilaterale kaders, voornamelijk gericht op hervorming van en
opleiding binnen de veiligheidssector en de Rule of Law sector
in fragiele staten;
– Conflictpreventie: onder meer door ondersteuning van inclusieve
politieke- en vredesprocessen en de bevordering van dialoog,
verzoening en community-based approaches, maar ook door het
aanpakken van onderliggende oorzaken van conflict, bijvoorbeeld door
het bevorderen van conflictsensitieve ontwikkelingssamenwerking;
– Het verder ondersteunen van internationale inspanningen gericht op
de oorzaken en het beheersen en terugdringen van de dreiging van
internationaal terrorisme;
– Het verder versterken van de Afrikaanse rol bij crisisbeheersing in
Afrika, waarbij vooral het trainen van Afrikaanse troepen voor de
inzet binnen AU/VN-missies in Afrika van belang is. Ook capaciteitsopbouw en steun voor de opbouw van de Afrikaanse Peace and Security
Architecture (bijvoorbeeld via de AU), valt hieronder;
– Aandacht voor Transnational Organised Crime (TOC), waarmee de
opkomende grensoverschrijdende georganiseerde misdaad
wordt aangeduid, die in bepaalde gebieden in steeds belangrijker mate
het overheidsgezag totaal ondermijnt. TOC is in grote delen van de
wereld een groeiend probleem, met in sommige landen zelfs vergaande destabiliserende gevolgen. De drugshandel is door zijn hoge
organisatiegraad, grote omzet en intercontinentaal bereik ongetwijfeld
de meest omvangrijke vorm van georganiseerde criminaliteit maar ook
mensensmokkel, illegale wapenhandel, georganiseerde fraude
en piraterij vallen hieronder.
Het is goed hierbij de kanttekening te maken dat door het vraaggestuurde
karakter van het fonds er ook voldoende (kwalitatief goede) voorstellen uit
het veld moeten komen, om daadwerkelijk invulling te kunnen geven aan
nieuwe accenten.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 210

7