Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 361

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 april 2018
Inleiding
Onder invloed van onder andere technologisering, automatisering en
robotisering veranderen beroepen en de vraag naar arbeid in een steeds
hoger tempo. Hoewel de aantrekkende economie er momenteel voor
zorgt dat er steeds meer vraag komt naar mbo-gediplomeerden blijft de
aansluiting van het mbo op de arbeidsmarkt voor met name bepaalde
opleidingen op niveau 2 een aandachtspunt. Door de ontwikkelingen op
de arbeidsmarkt wordt het ook steeds belangrijker voor werkenden om
zich tijdens de loopbaan op, om of bij te scholen. En voor jongeren die
moeite hebben met het behalen van een startkwalificatie is het van belang
dat het mbo optimaal samenwerkt met zijn (regionale) partners, zodat er
een sluitende aanpak ontstaat.
Over de invloed van deze ontwikkelingen op het mbo heeft de SociaalEconomische Raad (SER) onlangs het advies «Toekomstgericht beroepsonderwijs»1 opgesteld. De Commissie Macrodoelmatigheid MBO
(CMMBO) heeft in de adviezen «Arbeidsmarktperspectief niveau 2»2 en
«Aanbevelingen van CMMBO voor de Minister van OCW» (zie bijlage voor
dit advies3) eveneens een aantal aanbevelingen gedaan. In deze brief
reageer ik, namens het kabinet, op deze adviezen.
In april 2016 heeft het kabinet de SER om advies4 gevraagd hoe het
beroepsonderwijs studenten zo goed mogelijk kan voorbereiden op de
veranderende arbeidsmarkt. Vanwege de complexiteit van dit vraagstuk
heeft de SER besloten om in twee delen antwoord te geven op de vragen
1

SER (november 2017), Toekomstgericht Beroepsonderwijs Deel 2. Voorstellen voor een sterk en
innovatief beroepsonderwijs.
2
Kamerstuk 31 524, nr. 313.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
4
Ministerie van OCW (april 2016), Adviesaanvraag middensegment en praktijkleren.

kst-31524-361
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

1

van het kabinet. In oktober 2016 heeft de SER het eerste deel van zijn
advies uitgebracht over hoe praktijkleren kan worden gestimuleerd.5 Het
kabinet heeft begin 2017 op dit eerste deel gereageerd.6 In november 2017
heeft de SER het tweede deel van zijn advies uitgebracht en aan uw
Kamer aangeboden. In dit vervolgadvies gaat de SER in op de gevolgen
van de toenemende dynamiek op de arbeidsmarkt voor het mbo. De
CMMBO heeft mij daarnaast op 7 maart 2017 geadviseerd over het
arbeidsmarktperspectief van mbo niveau 2 opleidingen. Voorts heeft de
CMMBO in een advies naar aanleiding van het regeerakkoord een aantal
aanbevelingen gedaan.
Leeswijzer
Deze reactie is als volgt opgebouwd. Eerst worden de hoofdlijnen van de
adviezen van de SER en de CMMBO geschetst. Aansluitend geef ik,
namens het kabinet, mijn reactie op deze adviezen aan de hand van de vijf
prioriteiten die de SER benoemt voor een toekomstgericht beroepsonderwijs.
Hoofdlijnen van de adviezen van de SER en de CMMBO
SER: toekomstgericht beroepsonderwijs: voorstellen voor een sterk en
innovatief beroepsonderwijs
Vertrekpunt van het SER-advies is de goede uitgangspositie van het mbo.
Het Nederlandse mbo hoort internationaal gezien tot de top. Die goede
uitgangspositie moet behouden blijven. Daarom kijkt de SER vooruit naar
ontwikkelingen die op het mbo afkomen. De SER concludeert dat de
toekomstige arbeidsmarkt zich zal kenmerken door een toenemende
dynamiek. Hierdoor dreigen er meer mismatches tussen vraag en aanbod
op de arbeidsmarkt te ontstaan. Deze mismatches komen bijvoorbeeld tot
uiting in groeiende tekorten aan gekwalificeerd personeel in bepaalde
sectoren of beroepen, terwijl in andere sectoren werkgelegenheid
verdwijnt door onder meer automatisering en robotisering. Kennis en
vaardigheden raken op de toekomstige arbeidsmarkt steeds sneller
verouderd. Wendbaarheid, weerbaarheid en het vermogen jezelf te blijven
ontwikkelen zijn sleutelvaardigheden voor duurzame inzetbaarheid en
maatschappelijke participatie. Leren stopt dan ook niet bij het behalen van
een diploma in het initieel onderwijs. Iedereen zal zich tijdens het
werkzame leven moeten blijven ontwikkelen door informeel en formeel
leren. Zeker voor middelbaar opgeleiden – en met name ook voor
jongeren die moeite hebben met het behalen van een startkwalificatie – is
de uitdaging groot om duurzaam inzetbaar te blijven op de toekomstige
arbeidsmarkt.
De SER doet een groot aantal aanbevelingen. De adviezen van de raad zijn
hoofdzakelijk gericht op het verbeteren van de aansluiting van het mbo op
de arbeidsmarkt, het wegnemen van knelpunten bij overgangen tussen
opleidingen en onderwijssectoren, het verbeteren van de positie van
jongeren die moeite hebben met het behalen van een startkwalificatie en
het stimuleren van een leven lang leren en ontwikkelen.

5

SER (oktober 2016), Advies Toekomstgericht Beroepsonderwijs Deel 1. Voorstellen ter
versterking van de beroepsbegeleidende leerweg.
6
Kamerstuk 31 524, nr. 312.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

2

Commissie Macrodoelmatigheid MBO: arbeidsmarktperspectief van mbo
niveau 2 opleidingen
De CMMBO constateert dat onder invloed van baanpolarisatie de
werkgelegenheid in het middensegment van de arbeidsmarkt geleidelijk,
maar structureel, aan het afnemen is. Hoewel de arbeidsmarkt inmiddels
aantrekt en de vraag naar mbo-gediplomeerden op de arbeidsmarkt groot
is, is er nog wel sprake van druk op het arbeidsmarktperspectief van
bepaalde mbo niveau 2 opleidingen.
De CMMBO stelt vast dat ongeveer de helft van de mbo niveau 2
studenten een gemotiveerde studiekeuze weet te maken die aansluit bij
hun interesse en een basis biedt voor een goede start op de arbeidsmarkt
en/of ontwikkeling naar een vervolgopleiding. Deze groep is sterk
vertegenwoordigd in de beroeps begeleidende leerweg (bbl). De huidige
leerroutes volstaan voor deze groep. De andere helft van de mbo niveau 2
studenten twijfelt (sterk) over de te kiezen opleiding, overziet het
arbeidsmarktperspectief niet en maakt daarom «verkeerde» keuzes en/of
is voor doorstroom naar een (meer arbeidsmarktrelevante) opleiding al
beperkt door keuzes uit het verleden. Deze groep is sterker vertegenwoordigd in de beroeps opleidende leerweg (bol). De CMMBO concludeert dat deze leerroutes zijn verkokerd en weinig ruimte bieden voor
noodzakelijke (her)oriëntatie.
Commissie Macrodoelmatigheid MBO: aanbevelingen voor de nieuwe
Minister van OCW
De CMMBO heeft ook enkele overwegingen meegegeven in reactie op de
voornemens uit het regeerakkoord. De commissie constateert, op basis
van hun onderzoek in een aantal cases, dat de zorgplichten arbeidsmarktperspectief en doelmatigheid bij mbo-instellingen nog onvoldoende
worden toegepast. De vraag naar mbo-gediplomeerden is momenteel
groot en mbo-studenten vinden gemiddeld genomen snel een baan na
hun opleiding. Maar er worden ook opleidingen met weinig arbeidsmarktperspectief gestart of gehandhaafd en jongeren maken mede daardoor
verkeerde studiekeuzes. Dit is in strijd met de zorgplicht arbeidsmarktperspectief die mbo-instellingen verplicht om uitsluitend opleidingen aan te
bieden waar vraag naar is op de arbeidsmarkt. En voor het starten van
nieuwe opleidingen geldt dat mbo-instellingen dit tijdig moeten melden,
zodat regionale partners daarvan op de hoogte worden gesteld. Ook het
beoogde doelmatigheidsoverleg tussen mbo-instellingen, gericht op het
bereiken van overeenstemming, vindt niet altijd plaats. De CMMBO stelt
daarom voor om de zorgplichten expliciet te verbinden aan de nieuwe
Kwaliteitsafspraken die vanaf 2018 worden afgesloten.
De CMMBO benoemt in zijn advies ook een aantal oplossingsrichtingen
om te komen tot meer instroom in technische opleidingen door verbetering van de doorstroom van het vmbo naar het mbo, onder andere via
een doorlopende route vanuit één onderwijskundige benadering. Op dit
deel van het advies van de CMMBO komen de Minister van BVOM en ik
terug in de voortgangsbrief over sterk beroepsonderwijs die uw Kamer dit
voorjaar zal ontvangen.
Reactie op de hoofdlijnen van de adviezen van de SER en de
CMMBO
Het kabinet herkent de analyses van de SER en de CMMBO. Het mbo is
van hoge kwaliteit en de aansluiting op de arbeidsmarkt is over het
algemeen op orde, zeker nu er weer economische meewind is. De
werkloosheid onder mbo-gediplomeerden is de afgelopen jaren dan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

3

afgenomen.7 Maar er zijn ook uitdagingen. Er zijn verschillen in de mate
waarin opleidingen aansluiten op de vraag van de arbeidsmarkt, er is een
aankomende structurele daling van het aantal mbo-studenten als gevolg
van de demografische ontwikkelingen, het aantal studenten in de
beroepsbegeleidende leerweg (bbl) begint nu weer toe te nemen maar is
in de afgelopen jaren afgenomen, jongeren in een kwetsbare positie
hebben doorlopende aandacht en begeleiding nodig om een startkwalificatie en een duurzame plek op de arbeidsmarkt te behalen, en ondanks
het belang van leven lang leren en ontwikkelen investeert niet iedereen
hier voldoende in. Zoals de SER en de CMMBO adviseren neem ik dan
ook, samen met de mbo-sector, maatregelen om deze uitdagingen aan te
pakken. Aan de hand van de vijf prioriteiten die de SER in zijn advies
benoemt, geef ik een reactie.
Prioriteit: versterken van de regionale, sectorale en landelijke
samenwerking
Bestuursakkoord mbo
Mede geïnspireerd door de adviezen van de SER en de CMMBO heb ik
met de mbo-sector het «Bestuursakkoord 2018–2022 Trots, vertrouwen en
lef» afgesloten. Het Bestuursakkoord gaat over de invulling van de nieuwe
tranche Kwaliteitsafspraken en de gezamenlijke ambities voor het mbo.
Onderdeel van het bestuursakkoord zijn de Kwaliteitsagenda’s waarin de
mbo-instellingen, samen met hun regionale partners, plannen en ambities
vastleggen voor de komende vier jaar. De Kwaliteitsagenda’s worden in
oktober 2018 opgeleverd en geven in ieder geval uitwerking aan ambities
op drie landelijke speerpunten: onderwijs dat voorbereidt op de arbeidsmarkt van de toekomst, gelijke kansen in het onderwijs (waaronder goede
doorlopende leerlijnen) en jongeren en (jong)volwassenen in een
kwetsbare positie. De mbo-scholen bepalen verder zelf, met hun regionale
partners, welke ambities zij naast de landelijke speerpunten opnemen in
hun Kwaliteitsagenda’s.
De mbo-scholen gaan nu aan de slag om de landelijke speerpunten te
vertalen naar concrete plannen en acties voor de komende vier jaar. Zo
gaan de instellingen ambities formuleren om het onderwijs beter te laten
aansluiten op de vraag van de arbeidsmarkt in de regio. Dat kan
betekenen dat het aanbod van opleidingen nog meer dan nu wordt
afgestemd op wat de (toekomstige) regionale arbeidsmarkt vraagt.
Kortom, dat bepaalde opleidingen worden gestimuleerd, maar ook dat
opleidingen met een weinig (duurzaam) arbeidsmarktperspectief worden
afgebouwd of dat instellingen opleidingen uitwisselen. Aandacht en
ambities voor goede doorlopende leerlijnen en het verbeteren van de
positie van kwetsbare jongeren worden ook onderdeel van de regionale
Kwaliteitsagenda’s. Het kabinet vertrouwt op de expertise van de
mbo-instellingen en hun regionale partners om te komen tot een krachtige
aanpak voor het mbo in hun regio.
Vervolg Regionaal Investeringsfonds
Via het Regionaal Investeringsfonds (RIF) stimuleer ik de vorming van
duurzame publiek-private samenwerkingsverbanden waardoor onderwijs,
bedrijfsleven en de (regionale) overheid nauw samenwerken voor
innovatief beroepsonderwijs. Momenteel werk ik aan het vervolg van het
7

Na een piek in 2014 van 13% werkloosheid voor mbo-bol studenten, daalde de werkloosheid in
2016 verder naar 7%. Voor mbo-bbl studenten lag de werkloosheid altijd al lager, maar ook hier
is hetzelfde patroon van een piekwerkloosheid in 2014 van 6% naar een werkloosheid van 2%
in 2016. (Bron: Schoolverlatersonderzoek, CBS/ROA, 2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

4

RIF voor de jaren 2019–2022. Naast subsidie voor nieuwe projecten wil ik
het ook mogelijk maken om subsidie aan te vragen voor verbreding en
verdieping van al bestaande RIF-projecten. Ik ben voornemens uw Kamer
voor het zomerreces van 2018 over de inrichting van het RIF 2019–2022 te
informeren.
Prioriteit: een daadkrachtige integrale aanpak voor jongeren in
een kwetsbare positie
Aanpak jongeren in een kwetsbare positie
De SER constateert in zijn advies dat er aandacht nodig is voor iedereen
die moeite heeft met het behalen van een startkwalificatie. De aandacht
voor deze groep onderstreep ik van harte en op 7 maart jl. heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de stappen die we de komende tijd voor deze
jongeren gaan zetten.8 Zo is binnen de nieuwe Kwaliteitsafspraken deze
groep één van de landelijke speerpunten. Binnen dit thema is er nadrukkelijk ruimte voor mbo-instellingen om samen met partners in de regio
(waaronder gemeenten en werkgevers) maatregelen te nemen om
jongeren beter voor te bereiden op en te begeleiden naar de arbeidsmarkt, zodat zij duurzaam hun plek vinden op de arbeidsmarkt en
volwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij. Dit vermindert het
risico dat een deel van de jongeren in de problemen komt, waaronder
armoede of criminaliteit. Binnen de Kwaliteitsafspraken is er ook meer
financiële ruimte beschikbaar voor niveau 2 opleidingen. Voor studenten
op mbo niveau 2 krijgen mbo-instellingen extra geld vanuit het budget
voor de Kwaliteitsafspraken mbo, zodat zij meer mogelijkheden krijgen
om begeleiding op maat te organiseren voor deze studenten.
De motie Kwint-Özdil9 roept op om een proef te starten om studenten uit
de entreeopleiding en niveau 2 twee jaar te begeleiden bij de start op de
arbeidsmarkt. De SER pleit ook voor begeleiding van jongeren vanuit de
mbo-instelling bij hun eerste stappen op de arbeidsmarkt. Ik bekijk nu
samen met onder andere de MBO Raad, Ingrado, Divosa en SBB hoe de
proef te starten en te leren van de initiatieven die er al zijn. Ik ben
voornemens uw Kamer voor het zomerreces van 2018 nader over de
uitwerking te informeren.
Een andere maatregel die ik neem is het vormgeven van een vakcertificaat
voor jongeren waarvoor het (nog) niet mogelijk om een startkwalificatie te
halen. Bij de uitwerking die dit voorjaar start zullen ook de branches
betrokken worden, zoals aanbevolen door de SER.
Eveneens deel ik het advies van de SER dat de gegevenslevering over
deze jongeren een belangrijke randvoorwaarde is om de samenwerking
nog beter te laten verlopen tussen partijen. In het wetsvoorstel «Regionale
samenwerking voortijdig schoolverlaten en jongeren in een kwetsbare
positie» wordt hiertoe al een aantal stappen genomen. Het onderwerp
staat ook op de agenda binnen het programma «Samen, Slim,
Slagvaardig kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren». Hierin
werken ministeries, gemeenten en overige organisaties uit het domein
onderwijs, zorg en arbeidsmarkt samen om knelpunten in de samenwerking rond deze jongeren aan te pakken.

8
9

Kamerstuk 34 812, nr. 8.
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 120.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

5

Verkenning domeinprogramma’s niveau 2 (bol)
Een aantal grotere mbo niveau 2 opleidingen heeft een matig tot
onvoldoende arbeidsmarktperspectief. De CMMBO constateert dat de
functie van deze opleidingen in de praktijk aan het veranderen is. Het
accent verschuift van opleiden voor een specifiek beroep naar een
oriëntatie- en doorstroomfunctie en het voorkomen van voortijdige uitval.
Een niveau 2-opleiding als Helpende Zorg & Welzijn heeft bijvoorbeeld
een matig arbeidsmarktperspectief, terwijl het arbeidsmarktperspectief
van Pedagogisch Medewerker en Verzorgende-IG op niveau 3 voldoende
tot uitstekend is. Niveau 2 gediplomeerden Helpende Zorg & Welzijn
stromen vaak door naar deze opleidingen.
In 2012 is de mogelijkheid gecreëerd voor inschrijving van mbo-studenten
in een domeinprogramma. Inschrijving in een domeinprogramma zou
jongeren, die nog twijfelen over een studiekeuze, eerst de gelegenheid
moeten bieden een stap in hun loopbaanontwikkeling te zetten zodat zij
later in het onderwijsprogramma meer gemotiveerd voor een kwalificatie
kunnen kiezen. Door (te) strikte randvoorwaarden aan de bekostiging,
opleidingsduur, de indeling van kwalificaties in te veel smalle opleidingsdomeinen en het ontbreken van een (landelijk) ondersteuningsprogramma zijn echter nauwelijks tot geen domeinprogramma’s ontwikkeld
en ingevoerd. De CMMBO adviseert daarom om de randvoorwaarden
voor deze domeinprogramma’s te verbeteren. Ik heb de heer Van Gils
(voormalig voorzitter van het college van bestuur van het Graafschap
College) gevraagd om op dit punt een nadere verkenning uit te voeren. De
heer Van Gils gaat onderzoeken waar mogelijkheden liggen om de
randvoorwaarden voor domeinprogramma’s te verbeteren door bijvoorbeeld verbreding van de domeinen en eventuele aanpassing van de
bekostiging. Onderdeel van deze verkenning is de ontwikkeling van een
ondersteuningsprogramma voor de ontwikkeling van nieuwe domeinprogramma’s. Deze verkenning start dit voorjaar en een eerste beeld van de
opvattingen van alle betrokken partijen en wat nodig is om deze
programma’s verder te brengen, wordt dit najaar verwacht.
Afschaffing cascadebekostiging
Per 1 januari 2019 is de budget neutrale afschaffing van de cascadebekostiging gepland. Door het beëindigen van de cascadebekostiging wordt de
afnemende bekostiging voor de studenten die lang(er) in het mbo
verblijven ongedaan gemaakt. Het afschaffen van de cascadebekostiging
is een belangrijke maatregel om de kansengelijkheid in het onderwijs te
bevorderen. De afschaffing van de cascadebekostiging is ook een wens
die is geuit door de SER. Over de wijze waarop de afschaffing zal
plaatsvinden heb ik uw Kamer op 6 maart jl. geïnformeerd.10
Prioriteit: het duurzaam toerusten voor arbeidsmarkt en
samenleving
Landelijk speerpunt: onderwijs dat voorbereid voor de arbeidsmarkt van
de toekomst
De samenstelling van het portfolio aan opleidingen van mbo-scholen zal
met de nieuwe kwaliteitsafspraken sterker dan nu verbonden worden met
de sociaaleconomische kenmerken en ontwikkeling van het werkgebied.
Dit kan een bijdrage leveren aan het voorkomen dat studenten met een
incourante opleiding aan de kant komen te staan, met alle maatschappelijke kosten van dien, terwijl het sectorale en regionale bedrijfsleven in
10

Kamerstuk 31 524, nr. 353.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

6

haar ontwikkeling wordt gehinderd door een tekort aan goed opgeleide
vakmensen. Hiermee geef ik ook invulling aan het voornemen uit het
Regeerakkoord dat de eisen van het regionaal arbeidsmarktperspectief
worden aangescherpt. Van mbo-scholen wordt immers verwacht dat zij
hun opleidingsaanbod afstemmen met het bedrijfsleven en met andere
scholen in hun regio.
Experiment met regionale ruimte in de kwalificatiestructuur
Onze arbeidsmarkt kent een toenemende dynamiek als gevolg van
technologisering, robotisering, automatisering en verduurzaming.11, 12
Deze dynamiek kan er toe leiden dat de mismatch tussen het aanbod van
(mbo-)gediplomeerden en de vraag vanuit de arbeidsmarkt naar
werknemers groter wordt.13, 14 De SER heeft geadviseerd om het veld
voldoende te faciliteren om flexibiliteit in de totstandkoming van nieuwe
kwalificaties en erkenningen van leerbedrijven toe te kunnen passen.
Zodoende kan innovatie uit de beroepspraktijk snel indalen in het
onderwijs. De CMMBO beveelt hierbij aan om te komen tot een regionaal
georiënteerde innovatie-aanpak, zodat mbo-instellingen via regionaal
overleg met het werkveld kunnen komen tot permanente vernieuwing van
opleidingen. Volgens de commissie is het dan wel nodig dat de
kwalificatiestructuur voldoende ruimte biedt en flexibel is: de vrije ruimte
in de curriculumopbouw dient daarom te worden uitgebreid.
In dit kader is in het regeerakkoord het voornemen geuit om te bezien op
welke wijze er aanvullende ruimte binnen de kwalificatiestructuur
geboden kan worden, deze ruimte biedt het kabinet in een experiment.
Binnen dit experiment wordt het voor mbo-instellingen mogelijk om – in
afstemming met het regionaal bedrijfsleven – een deel van hun onderwijs
in de regio te ontwikkelen en zo dus regionaal in te kleuren. Doel van het
experiment is om te onderzoeken of beroepsopleidingen gebaseerd op
kwalificaties met een regionaal en een landelijk deel de aansluiting van
het onderwijs op de arbeidsmarkt verbeteren. Tevens is een doel om te
onderzoeken of deze beroepsopleidingen het eigenaarschap van het
onderwijs bij docenten en (regionale) werkgevers vergroten en de
kwaliteit en innovatiekracht van het onderwijs versterken. Om dit mogelijk
te maken is er een experimenteer-AMvB in voorbereiding die ik nog voor
de zomer van 2018 met uw Kamer deel.
Stimuleer praktijkleren
De SER adviseert te komen tot meer hybride leeromgevingen (zowel in de
bol als in de bbl). Praktijkleren en hybride vormen van onderwijs dragen
bij aan het vormgeven van actuele en innovatieve opleidingen en leren in
de praktijk is zeer motiverend voor veel studenten. De raad stelt voor om
dit onder andere te realiseren via (overheid)subsidies voor innovatieve
duurzame samenwerkingsverbanden en door ruimte en tijd te geven aan
professionals bij scholen en leerbedrijven zodat zij gezamenlijk invulling
kunnen geven aan het organiseren van praktijkleren.
Tevens wijst de SER op de forse daling van de bbl sinds 2012, onderzoek
van ECBO laat zien dat het aantal bbl-plekken met bijna de helft is
afgenomen. Ook valt op dat in sommige sectoren de instroom van
11

SER (2017), Toekomstgericht beroepsonderwijs Deel 2 Voorstellen voor een sterk en innovatief
beroepsonderwijs.
12
Sociaal en Cultureel Planbureau (2016), Beroep op het mbo; Betrokkenen over de responsiviteit van het middelbaar beroepsonderwijs, Den Haag.
13
ROA (2013) en (ROA 2017).
14
UWV (2017), Kansrijke beroepen: Waar is de arbeidsmarkt krap? Landelijk overzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

7

post-initiële studenten in de bbl vrijwel geheel verdwenen is. Dit is
zorgelijk, omdat juist voor werkenden de bbl een interessante route voor
op- of omscholing is. In reactie op het eerste deel van het SER-advies heb
ik samen met de SBB ingezet op een bbl-offensief, om werkgevers aan te
moedigen om (ook in sectoren waar deze leerweg minder sterk geworteld
is) bbl-plekken aan te bieden. Het aantal beschikbare leerbanen op
Stagemarkt.nl is in ruim één jaar tijd toegenomen van 13.000 naar 40.000
leerbanen. Meer dan 3.000 belangstellende bbl-studenten hebben SBB om
hulp gevraagd bij het zoeken van een leerbaan. Deze (potentiële)
studenten hebben vrijwel altijd kansrijke leerbanen aangereikt gekregen.
Tevens is er geïnventariseerd in welke (vernieuwende) sectoren er ruimte
is om studenten via de bbl-route op te leiden. SBB voert op dit moment
gesprekken met vijftien landelijke partijen om de bbl in hun sectoren een
impuls te geven. Ik heb SBB gevraagd ook in 2018 het bbl-offensief uit te
blijven voeren.
Voor het stimuleren van deelname aan de bbl is het zaak om
vmbo-afgestudeerden – juist ook op de hogere niveaus – te wijzen op de
kansen die de bbl hen biedt. Daarom zijn de ouders van vmbo-scholieren,
via de voorlichtingsbrief aan alle eindexamenkandidaten vmbo, nogmaals
gewezen op de kansen die een bbl-opleiding biedt. Uw Kamer heb ik
onlangs geïnformeerd naar aanleiding van de motie van het lid Wiersma
c.s. (Kamerstuk 31 524, nr. 326) over onderzoek naar de daling van de
instroom in de beroepsbegeleidende leerweg.15 Het CPB zal voorts een
analyse naar de kosten-batenanalyse voor werkgevers van de bbl dit
voorjaar aan mij toezenden en ik zal haar vervolgens naar uw Kamer
doorgeleiden.
Aandacht voor studenten met een migratieachtergrond
Het mbo vervult een cruciale rol voor veel jongeren met een migratieachtergrond, omdat binnen deze groepen veel jongeren een onderwijsloopbaan in de beroepskolom doorlopen. De SER vraagt extra aandacht
voor het studiekeuzegedrag van jongeren met een niet-westerse migrantenachtergrond. Vergeleken met autochtone jongeren ervaren deze
jongeren meer moeite bij het vinden van een stage en passende plek op
de arbeidsmarkt. Discriminatie speelt hierin mogelijk een rol, maar ook de
keuzes van deze jongeren. Zij kiezen relatief vaker voor opleidingen met
een beperkter arbeidsmarktperspectief. Bewustwording over vooroordelen, discriminatie en weloverwogen studiekeuzes kan de kansen op
stage van deze jongeren verbeteren.
Het project LOB – Gelijke Kansen onderstreept het belang van goede
loopbaanoriëntatie en begeleiding. Het doel van dit project is om jongeren
extra te ondersteunen bij het maken van de juiste studiekeuze, het vinden
van een stageplaats en het zoeken van werk na afronding van de
opleiding. Het project begeleidt mbo-instellingen om jongeren te helpen
met vooroordelen en discriminatie om te gaan en bevordert daardoor
gelijke kansen. Het Meldpunt Stagediscriminatie van de SBB is een goed
instrument dat breed onder de aandacht moet worden gebracht, aldus de
SER. Momenteel werkt de SBB aan de optimalisering van het meldpunt.
Zo wordt duidelijker vermeld wat er gebeurt met de meldingen en zal het
promoten van het meldpunt, zowel onder scholen als studenten, een
belangrijk aandachtspunt vormen. Bovendien zijn er ook elders in het land
goede initiatieven, zo is het College voor de Rechten van de Mens een
campagne gestart over stagediscriminatie. Voor de zomer zal ik uw Kamer,
samen met de Staatssecretaris Van Ark van Sociale Zaken en Werkgele-

15

Kamerstukken 31 524 en 33 650, nr. 352.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

8

genheid, een brief sturen over het voorkomen van discriminatie op de
arbeidsmarkt, waaronder stages.
Prioriteit: het stimuleren van scholen om lerende organisaties te
worden met ruimte voor professionals
Ruimte in de regels en professionalisering
Om ervoor te zorgen dat de ambities van onder andere het bestuursakkoord worden gerealiseerd is het essentieel dat er voldoende en kwalitatief goed onderwijzend personeel is dat zich kan richten op de juiste
dingen en daarbij maximaal gebruik maakt van de ruimte die hiervoor is.
Om onduidelijkheid over wet- en regelgeving weg te nemen beveelt de
SER aan om een servicedesk in te richten voor bedrijven, mbo-instellingen
en docenten die problemen hebben met regelgeving die innovatie in de
weg staat. Ook adviseert de raad om een werkgroep in het leven te roepen
om de werkdruk onder mbo-docenten te verminderen en dat regionale
partners (onderwijsinstellingen, gemeenten en beroepspraktijk) samen
actief op zoek te gaan naar aanknopingspunten om de regeldruk te
verminderen.
In het bestuursakkoord is afgesproken dat er meer duidelijkheid komt over
wet- en regelgeving. Hier wordt mede invulling aan gegeven door
inrichting van een brigade die goede voorlichting over wet- en regelgeving gaat geven, regels gaat doorlichten en voorstellen doet voor
eventuele aanpassing. De brigade wordt gevormd door docenten,
studenten en andere experts. Met de MBO Raad werk ik de komende
periode de aanpak van deze brigade nader uit. Om ervoor te zorgen dat de
aanpak en inrichting van de brigade aansluit bij de behoeften van het
mbo-veld organiseer ik dit voorjaar een bijeenkomst voor docenten,
studenten en andere betrokkenen om hierover mee te denken. Voornemen
is om de brigade na de zomer van 2018 te laten starten.
Om duidelijkheid over regels te geven zal ik, zoals toegezegd tijdens de
begrotingsbehandeling, onder meer ook voor het mbo een brochure
Ruimte in regels maken. Hierbij betrek ik ook de motie Van Meenen die
het kabinet oproept om de urennorm in het mbo zo toe te passen dat
docenten voldoende tijd hebben om hun onderwijs en zichzelf zo te
kunnen ontwikkelen dat de kwaliteit van het onderwijs is gewaarborgd.16
In dit traject trek ik onder andere samen op met de BVMBO, de Aob, de
MBO Raad, de NRTO en het JOB.
Als uit bovenstaande trajecten naar voren komt dat er wet- en regelgeving
is die het verzorgen van kwalitatief goed onderwijs in de weg staat, dan
bezie ik of die regels kunnen worden weggenomen. Hierover blijf ik de
komende periode in gesprek met het veld.
De SER doet ook aanbevelingen ter bevordering van professionalisering
van docenten en de raad adviseert te onderzoeken of er maatregelen
mogelijk zijn om het docentschap in het mbo aantrekkelijker te maken
voor studenten en zij-instromers, zonder concessies te doen aan de
kwaliteit en het niveau van docenten en aanvullend op de (subsidie)regeling die er al is voor zij-instromers in het onderwijs.
Ik onderschrijf het belang van deze adviezen en maak dan ook werk van
het vergroten van de mogelijkheden voor zij-instromers om aan de slag te
gaan in het mbo. Zo bezie ik, zoals afgesproken in het bestuursakkoord,
op het moment of ik binnen de huidige financiële kaders de (financiële)
16

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 86.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

9

mogelijkheden voor het verruimen van de zij-instroom en het opleiden in
de school kan vergroten. Conform de motie Westerveld/Van der Hul bezie
ik daarbij ook of het subsidieplafond voor zij-instromers in het mbo kan
worden verhoogd.17
Prioriteit: een grote rol van het mbo bij een leven lang
ontwikkelen
De SER doet in zijn advies verschillende aanbevelingen om een leven lang
ontwikkelen te stimuleren en heeft hier ook eerder advies18 over uitgebracht. De Commissie Vraagfinanciering MBO heeft het kabinet op dit
punt ook geadviseerd.19 Leven lang ontwikkelen is ook een speerpunt in
het bestuursakkoord mbo. Zoals aangekondigd in de brief over leven lang
ontwikkelen van 13 maart jl.20 informeren Minister Koolmees van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en ik uw Kamer voor de zomer nader over de
uitwerking van de maatregelen uit het Regeerakkoord, in het bijzonder de
voortgang van het overleg met sociale partners, onderwijsinstellingen en
andere stakeholders over de uitwerking van de individuele leerrekening
en de wijze waarop de randvoorwaarden voor leven lang ontwikkelen
worden versterkt, zoals een digitaal overzicht dat inzichtelijk maakt welke
scholingsmogelijkheden een individu heeft. In deze brief wordt tevens
ingegaan op de aanbevelingen uit de adviezen van de SER en de
Commissie Vraagfinanciering mbo.
Conclusie
Technologisering, robotisering en automatisering zorgen onder andere
voor steeds snellere ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Het beroepsonderwijs staat aan de lat om op deze veranderingen in te spelen en
studenten zo goed mogelijk voor te bereiden voor een duurzame positie
op de arbeidsmarkt. Het mbo heeft een goede uitgangspositie om deze
ontwikkelingen het hoofd te bieden. De adviezen van de SER en de
CMMBO bieden belangrijke bouwstenen om het mbo verder te versterken.
De komende jaren gaan de mbo-instellingen, hun partners en ik, zoals
weergegeven in deze brief, voortvarend met deze adviezen aan de slag.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

17

Kamerstuk 31 524, nr. 350.
SER (maart 2017), Leren en ontwikkelen tijdens de loopbaan.
19
Commissie Vraagfinanciering MBO (april 2017), Doorleren werkt.
20
Kamerstuk 30 012, nr. 77.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 361

10