Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3080
Vragen van het lid Kröger (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over de gevolgen van een uitspraak van de Raad van State over de
overdracht van vreemdelingen aan Kroatië (ingezonden 3 mei 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 10 juni 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2843.
Vraag 1
Kent u de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State dat u er niet langer zonder nader onderzoek vanuit kan gaan dat Kroatië
zich bij de overdracht van vreemdelingen aan de eisen van het EVRM houdt?1
Kent u de berichten over aanhoudende betrokkenheid van Frontex bij illegale
pushbacks, bijvoorbeeld bij het weren van honderden migranten bij de
Griekse kust?2 Wat is uw reactie op het aftreden van Frontex-hoofd Leggeri?3
Wat vindt u van deze berichten? Bent u het eens dat operaties van Frontex
moeten worden stopgezet zolang deze pushbacks blijven doorgaan? Zo nee,
waarom niet? Aan welke voorwaarden moet wat u betreft de opvolger van
Leggeri voldoen? Bent u van plan te eisen dat het nieuwe Frontex-hoofd zo
snel mogelijke de toepassing van pushbacks beëindigt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 1
Ik ben bekend met de twee uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 13 april 2022. In de Kamerbrief van 25 mei 2022
ben ik ingegaan op de gevolgen van deze uitspraken voor in Nederland
ingediende asielverzoeken waarvoor Kroatië ingevolge de
EU-Dublinverordening de primair verantwoordelijke lidstaat is.
Ik ben ook bekend met de berichtgeving over vermeende betrokkenheid van
Frontex bij illegale pushbacks. Het kabinet neemt de berichtgeving ten
aanzien van de situatie van het Agentschap zeer serieus en benadrukt in
contacten het belang van naleven van fundamentele rechten. Dit is al
meermaals benoemd en zal de komende kabinetsperiode opgebracht blijven
1

202102939/1 en 202104072/1.
https://www.spiegel.de/ausland/frontex-in-illegale-pushbacks-von-hunderten-fluechtlingeninvolviert-a-086f0e5a-0172–4007-b59c-7bced325cc75 en https://www.theguardian.com/globaldevelopment/2022/apr/28/revealed-eu-border-agency-involved-in-hundreds-of-refugeepushbacks.
3
https://www.knack.be/nieuws/wereld/europa/frontex-topman-fabrice-leggeri-dient-ontslag-in/.
2

ah-tk-20212022-3080
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

worden, in bilaterale contacten met lidstaten of de Commissie en binnen de
daarvoor bestemde EU-gremia zoals de Frontex Management Board. Ten
aanzien van het aftreden van de Uitvoerend Directeur heeft de Frontex
Management Board een statement op de website van Frontex laten plaatsen.
De voormalig Uitvoerend Directeur heeft in een speciaal daarvoor bijeengeroepen Management Board gereageerd op het vertrouwelijke OLAF-rapport
en heeft daarbij kenbaar gemaakt zijn taken neer te leggen. De Management
Board heeft zijn ontslag geaccepteerd. Aan de opvolging van het OLAFrapport moet in EU-verband invulling worden gegeven, de Management
Board voorop, in samenwerking met de Commissie en alle lidstaten. In de
Management Board van juni 2022 wordt de Uitvoerend Directeur ad interim
gekozen. Tegelijkertijd werkt de Europese Commissie aan het wervingsproces
om een nieuwe Uitvoerend Directeur aan te stellen. De functieomschrijving,
bevoegdheden, verantwoordingsplicht en het proces van benoeming van de
Uitvoerend Directeur volgen rechtstreeks uit de Europese grens- en kustwacht
verordening 2019/18964. Het kabinet onderschrijft dat er uitdagingen zijn voor
het Agentschap, zoals beschreven in de verschillende rapporten ten aanzien
van de waarborging van fundamentele rechten, strategische sturing en het
gegroeide mandaat van Frontex. Er ligt voor de Uitvoerend Directeur, samen
met de Management Board, dus een belangrijke taak. Het is daarom van
groot belang dat het wervingsproces spoedig en adequaat plaats vindt. Uw
Kamer wordt voor het zomerreces verder uitgebreid geïnformeerd over de
Nederlandse inzet inzake Frontex middels de jaarlijkse brief.
Vraag 2 en 3
Wat vindt u van de vaststelling van de Raad van State dat pushbacks op
grote schaal en al lange tijd plaatsvinden aan de buitengrens van Kroatië en
dat het risico op pushbacks ook bestaat voor vreemdelingen die door Kroatië
opnieuw zijn toegelaten vanuit andere lidstaten en/of zich al langere tijd
dieper in het binnenland van Kroatië begeven?
Welke consequenties heeft de uitspraak van de Raad van State dat vreemdelingen niet zonder voorafgaand eigen onderzoek naar de actuele feiten en
omstandigheden op grond van de Dublinverordening mogen worden
overgedragen aan Kroatië? Bent u bereid het gevraagde onderzoek uit te
voeren en zo ja, op welke termijn? Bent u bereid in afwachting van het
gevraagde onderzoek af te zien van overdrachten aan Kroatië en betrokken
vreemdelingen in staat te stellen een asielverzoek in Nederland in te dienen?
Antwoord 2 en 3
Zoals toegelicht in de reeds genoemde Kamerbrief van 25 mei 2022, moet
nader onderzoek worden gedaan naar de actuele situatie van Dublinclaimanten in Kroatië. Om uitvoering te geven aan deze onderzoeksopdracht die de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State feitelijk heeft gegeven,
zet ik mij ervoor in voldoende aanvullende informatie hierover te verzamelen.
Vervolgens zal ik bezien of deze informatie leidt tot de conclusie dat Kroatië
zich aan zijn internationale verplichtingen ten aanzien van Dublinclaimanten
houdt. Hierbij betrek ik ook rapportages van het – in de zomer van 2021
opgerichte – onafhankelijke Kroatische grensmonitoringsmechanisme en
eventuele andere rapporten van latere datum die nog niet bij de Afdelingsuitspraken van 13 april jl. zijn betrokken. Tot die tijd worden vanuit Nederland
geen asielzoekers op grond van de Dublinverordening overgedragen aan
Kroatië. Zaken waarin de in de Dublinverordening neergelegde uiterste
overdrachtsdatum verstrijkt, zal Nederland aan zich trekken. De betreffende
vreemdelingen zullen tot de Nederlandse asielprocedure worden toegelaten
en hun zaken worden inhoudelijk behandeld door de IND.
Vraag 4
Bent u het eens dat in beginsel moet worden afgezien van een overdracht
aan een EU-lidstaat waar de toegang tot een asielprocedure wordt geweigerd? Zo ja, welke consequenties heeft deze uitspraak van de Raad van State
voor eventuele overdrachten van vreemdelingen naar andere lidstaten waar
overweldigend bewijs is voor aanhoudende en systematische pushbacks,
zoals in Griekenland?
4

Artikel 106, 107 Europese grens- en kustwacht verordening 2019/1896.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Lidstaten van de Europese Unie mogen er, op basis van het zogenoemde
interstatelijk vertrouwensbeginsel, in principe van uitgaan dat andere
lidstaten voldoen aan de verplichtingen die uit het Unierecht voorvloeien. Op
basis van dat beginsel, verankerd in de Dublinverordening, wordt o.a.
aangenomen dat de lidstaten asielzoekers niet zullen behandelen in strijd met
de rechten zoals beschermd door het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens (verder: EVRM). Toch kan er aanleiding zijn voor nader onderzoek
als wordt getwijfeld of de situatie in een andere Europese lidstaat voldoet aan
de eisen van het EVRM. Bij de beantwoording van die vraag zal eerst moeten
worden bezien of sprake is van een zogenoemde «fundamentele systeemfout» in de asielprocedure van de betrokken lidstaat in de zin van artikel 3,
tweede lid, van de Dublinverordening, die de bijzonder hoge drempel van
zwaarwegendheid bereikt. Als die vraag bevestigend wordt beantwoord, moet
vervolgens worden bezien of die fundamentele systeemfout in de asielprocedure ook relevant is voor personen die onder de Dublinverordening terug
moeten keren naar dat land. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State oordeelt in algemene zin immers dat het bestaan van pushbacks
aan de buitengrenzen op zichzelf niet maakt dat Dublinclaimanten niet
overgedragen kunnen worden. De uitspraak van de Afdeling gaat specifiek
over de relatie tussen pushbacks en de asielprocedure in Kroatië en heeft dus
geen direct gevolg voor mijn beleid ten aanzien van Dublinoverdrachten aan
andere EU-lidstaten.
Vraag 5
Bent u bereid een analyse te maken van EU-landen waar het risico bestaat
dat vreemdelingen worden uitgezet op basis van reeds bestaand onderzoek
van de VN, Human Rights Watch, nationale autoriteiten als de Ombudsman,
het Europees Parlement, onderzoeksjournalisten en non-gouvermentele
organisaties (ngo’s) naar pushbacks en deze zo spoedig mogelijk met de
Kamer te delen?
Antwoord 5
Uw vraag interpreteer ik zo dat u wilt weten ten aanzien van welke EU-landen
die gebonden zijn aan de Dublinverordening er thans niet (meer) op
voorhand van uit kan worden gegaan dat Dublinclaimanten na overdracht
geen reëel risico op een schending van artikel 3 (en artikel 5) van het EVRM
dan wel artikel 4 (en artikel 6) van het EU Handvest lopen. Op dit moment
vinden er naar aanleiding van Afdelingsuitspraken geen overdrachten in het
kader van de Dublinverordening plaats naar Griekenland5, Malta6, Hongarije7
en Kroatië. In de betreffende uitspraken heeft de Afdeling, kort gezegd,
geoordeeld dat nadere informatie noodzakelijk is om tot de conclusie te
komen dat door overdracht van de vreemdeling aan de betreffende Dublinstaat geen situatie zal ontstaan in strijd met artikel 4 (of artikel 6) van het
EU-Handvest of artikel 3 (hetzij artikel 5) van het EVRM. De door de Afdeling
geconstateerde motiveringsgebreken die tot nader onderzoek nopen, zien
onder meer op detentieomstandigheden, opvangvoorzieningen en toegang
tot rechtshulp voor vreemdelingen.
Vraag 6 en 7
Deelt u het recente oordeel van de VN Hoge Commissaris voor Vluchtelingen
dat de situatie aan de Europese buitengrenzen «juridisch en moreel onaanvaardbaar» is en dat deze systematische praktijk moet stoppen?8 Zo nee,
waarom niet?
Bent u bereid de aanhoudende illegale pushbacks aan de Europese buitengrenzen te agenderen op de komende JBZ-Raad? Zo nee, waarom niet?

5

Uitspraak van 23 oktober 2019 (no. 201904035/1/V3).
Uitspraak van 15 december 2021 (no. 2021045/1/V3).
7
Uitspraak van 26 november 2013 (no. 201507322/1 en no. 201507248/1).
8
https://www.unhcr.org/news/briefing/2022/2/62137a284/news-comment-unhcr-warnsincreasing-violence-human-rights-violations-european.html.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 6 en 7
Het kabinet acht het van wezenlijk belang dat aan de EU-buitengrenzen in lijn
met internationaal en Europees recht gehandeld wordt en benadrukt daarbij
de verplichting tot het waarborgen van fundamentele rechten. Het kabinet
neemt dan ook actief stelling tegen pushbacks, en spreekt zich daarover uit,
zowel in bilateraal verband als in diverse internationale gremia, bij (hoog)ambtelijke contacten, op ministerieel niveau en op het niveau van regeringsleiders. Lidstaten van de Europese Unie zijn zelf primair verantwoordelijk
voor de uitvoering van grensbewaking. Lidstaten bepalen dus zelf, met
inachtneming van het Unierecht zoals de Schengengrenscode, wie zij toegang
tot hun grensgebied verschaffen. Daarbij dienen zij internationale verplichtingen na te leven.
Het onderwerp grensbewaking, met inbegrip van het waarborgen van
fundamentele rechten, wordt in Europa regelmatig besproken op ministerieel
niveau in de JBZ-Raad. Wanneer dat het geval is benadrukt het kabinet de
verplichting tot het waarborgen van fundamentele rechten.
Op de JBZ-Raad van 9–10 juni wordt tijdens de lunch gesproken over
Frontex. Hierover is uw Kamer zoals gebruikelijk geïnformeerd in de
geannoteerde agenda voor de JBZ-Raad.
Vraag 8
Bent u het eens dat EU-fondsen voor grensbewaking alleen mogen worden
uitgekeerd aan EU-lidstaten die zich houden aan het EVRM en alle asielzoekers toegang verlenen tot een asielprocedure? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Regels omtrent financiering van activiteiten uit Europese fondsen voor
grenstoezicht zijn vastgesteld in verordeningen. In de verordening voor het
fonds voor geïntegreerd grensbeheer (BMVI) is reeds opgenomen dat de
activiteiten die gefinancierd worden moeten voldoen aan Europese regelgeving, waaronder op het gebied van fundamentele rechten. Het is primair aan
de lidstaten om dit op te volgen. Tegelijkertijd heeft de Europese Commissie
als hoedster van de verdragen een belangrijke rol om hierop toe te zien.
Vraag 9
Bent u het eens dat onafhankelijke monitoring aan de Europese grenzen,
zoals voorgesteld in de Verordening tot invoering van een screening van
onderdanen van derde landen aan de buitengrenzen, alleen effectief is
wanneer deze wordt uitgevoerd door actoren die onafhankelijk functioneren
van de nationale autoriteiten zoals de Nationale ombudsman? Bent u bereid
hier tijdens onderhandelingen in de Europese Raad voor te pleiten? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
In de door de Commissie voorgestelde verordening tot invoering van een
screening van onderdanen van derde landen aan de buitengrenzen9 is een
mechanisme opgenomen dat lidstaten committeert aan een onafhankelijk
toezichtsorgaan dat toezicht houdt op de uitvoering van deze verordening.
Dergelijke mechanismes kunnen alleen effectief zijn als zij daadwerkelijk
onafhankelijk van de overheid toezicht houden. Dat kan op diverse wijzen
worden ingevuld, bijvoorbeeld door het te beleggen bij de Ombudsman. Op
de onafhankelijkheid van ingestelde mechanismen dient zowel bij de
implementatie als bij de evaluatie te worden toegezien. Zoals in antwoorden
op eerdere vragen van uw Kamer aangegeven,10 steunt het kabinet dergelijke
initiatieven. Zij kunnen de rechtszekerheid vergroten en het kabinet steunt dit
dan ook in bij de onderhandelingen. Ten slotte wil ik nog wijzen op het
bestaande Schengenevaluatiemechanisme. In de nieuwe verordening, die in
oktober 2022 in werking zal treden, is een aantal verbeteringen doorgevoerd,
waaronder versterking van het element monitoring van fundamentele rechten

9

Verordening van het Europese Parlement en de Raad tot invoering van een screening van
onderdanen van derde landen aan de buitengrenzen en tot wijziging van de Verordeningen
(EG) nr. 767/2008, (EU) 2017/2226, (EU) 2018/1240 en (EU) 2019/817.
10
Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 641.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

en kortere procedures om tekortkomingen, ook op het gebied van de
buitengrenzen, op te pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5