Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2022

Nr. 7

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2021
Op 24 maart jl. heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OvV) zijn
onderzoek naar de aanpak van stalbranden gepubliceerd. De conclusies
van de OvV waren stevig. Het onderzoek laat zien dat de aanpak van
stalbranden niet heeft geleid tot de gewenste resultaten. Het aantal
stalbranden is tussen 2012 en 2020 niet afgenomen en het aantal dieren
dat jaarlijks bij een stalbrand om het leven komt is volgens de OvV zelfs
toegenomen.
Zoals ik ook in mijn eerste reactie op het onderzoek heb aangegeven1,
onderschrijf ik de conclusies en aanbevelingen van de OvV. Iedere
stalbrand is verschrikkelijk en ik vind het van groot belang dat het aantal
stalbranden fors wordt teruggedrongen. Daarom is een betere aanpak ter
voorkoming van stalbranden nodig. In deze brief informeer ik uw Kamer,
mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
over de stappen die ik de komende jaren zet om tot een nieuwe en betere
aanpak te komen. Mijn reactie op de aanbevelingen aan de OvV vindt u in
de bijlage bij deze brief2. Daarnaast vindt u ook de voortgangsrapportage
van het Actieplan «Brandveilige Veestallen» van 2020 in de bijlage van
deze brief3.
Aan de hand van het onderzoek van de OvV kom ik met een aangescherpte aanpak om het aantal stalbranden terug te brengen en het aantal
dodelijke dierlijke slachtoffers dat daarbij valt snel te verkleinen. We
stellen hierin een ambitieus doel, zoals de OvV ook aanbevolen heeft. Het
streefdoel is een halvering van het aantal dodelijke stalbranden en

1

Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 11.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-35925-XIV-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 7

1

dodelijke dierlijke slachtoffers per sector in 2026.4 Hoewel de oorzaken
van stalbranden tot op heden nog niet volledig inzichtelijk zijn, acht ik
deze ambitie realistisch. De aanpak richt zich namelijk onder meer op het
minimaliseren van het risico op brand door elektra wat een belangrijke
oorzaak is van brand.5 Als de risico’s die samenhangen met elektra
drastisch worden ingeperkt komt het streefdoel per 2026 in beeld. Mocht
blijken dat de genomen maatregelen niet het gewenste effect hebben of
wanneer meer inzicht over stalbranden hierom vraagt zullen tussentijds
aanvullende maatregelen worden genomen om de risico’s verder te
minimaliseren en het doel te behalen. Uiteraard is het doel van mijn
beleid het aantal stalbranden te minimaliseren en uiteindelijk helemaal te
voorkomen. Daar streven we naar, maar tegelijkertijd is helaas nooit uit te
sluiten dat zich een calamiteit voordoet. De voortgang wordt gemonitord
en uw Kamer wordt hier jaarlijks over geïnformeerd.
Afgelopen maanden is er overleg geweest met verschillende partijen zoals
verzekeraars en LTO om tot een goede set aan maatregelen te komen.
Hieronder neem ik uw Kamer mee in de maatregelen die ik voornemens
ben te treffen en de stappen die tot dusver zijn gezet, en nog gezet
worden om het aantal stalbranden te verminderen.
Wet- en regelgeving
In lijn met de aanbevelingen van de OvV worden hogere brandveiligheidseisen gesteld aan grotere veehouderijen.6 Wanneer branden
uitbreken bij een veestal met grote brandcompartimenten, is het risico op
veel dierlijke slachtoffers groot. Dat risico moet verkleind worden. Het is
daarom van belang dat er een norm wordt gesteld voor het aantal dieren
dat in een brandcompartiment mag staan. Deze norm moet worden
uitgewerkt in samenhang met andere relevante aspecten daarbij zoals de
bedrijfsvoering op de veehouderij, dierenwelzijn en diergezondheid. Dit
kan eveneens worden betrokken bij de omgang met het amendement op
de Wet dieren van het lid Vestering7 over huisvesting waarvan ik
momenteel werk aan de juridische analyse en de impactanalyse. In dit
kader zal ik samen met mijn collega van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties ook de mogelijkheid bekijken om een
maximum grens te stellen aan de grootte van brandcompartimenten in
nieuw te bouwen en te verbouwen veestallen.
Om te zorgen dat het risico op brand door slecht onderhouden elektra of
slecht gelegde zonnestroominstallaties geminimaliseerd wordt ga ik
regelgeving in procedure brengen die verplicht tot elektrakeuringen van
inpandige elektra en zonnestroominstallaties volgens de beste
beschikbare norm.8 Slecht geïnstalleerde of slecht onderhouden
elektrische installaties en elektrisch materieel vormen een risico voor de
brandveiligheid van stallen, bijvoorbeeld door het ontstaan van
kortsluiting, oververhitting of spontane ontbranding van stof. Daarom
bevat de aangekondigde ontwerpregelgeving een plicht tot jaarlijkse
visuele keuring voor alle veehouderijen, waarbij onder andere gekeken
wordt naar het onderhoud van elektra. Deze jaarlijkse keuring geeft zicht
op de grootste risico’s en draagt bij aan bewustwording hiervan.
Daarnaast ben ik voornemens voor de grote veehouderijen een uitge4

Ten opzichte van 2020.
Een groot ander gedeelte komt door werkzaamheden in de stal (Risicomonitor Stalbranden van
Verbond voor Verzekeraars (2021)).
6
Onder grote veehouderijen wordt verstaan bedrijven met meer dan (>) dieren; melkvee > 100,
vleeskalveren > 1000, melkgeiten >500, vleesvarkens > 2500, zeugen > 500, legkippen > 50,000,
vleeskuikens > 100.000.
7
Kamerstuk 35 398, nr. 23.
8
Hieronder wordt de strengste en meest uitgebreide norm bedoeld.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 7

2

breide elektrakeuring iedere drie jaar te verplichten, voor de overige
veehouderijen iedere vijf jaar. Uiterlijk in 2028 zijn alle veehouderijen op
de bovengenoemde aspecten gecontroleerd, en alle grote veehouderrijen
in 2026 uitgaande dat wetgeving in 2023 gerealiseerd is. Ook gaan we in
gesprek met de verantwoordelijke partijen om tot een oplossing te komen
om het ondeugdelijk leggen van zonnestroominstallaties tegen te gaan,
omdat de consequenties nu vaak onterecht bij veehouders worden
gelegd.
Als er toch een brand ontstaat in de technische ruimte van veestallen, is
het belangrijk zo goed als mogelijk te voorkomen dat de brand overslaat
op de dierverblijven. Daarom ben ik voornemens om compartimentering
van de technische ruimte(s) met tenminste 60-minuten brandwerend
materiaal en mogelijk een preventief branddetectiesysteem verplicht te
stellen voor de bestaande stallen van grotere veehouderijen. Dit is een
schadebeperkende maatregel, die ervoor zorgt dat de brand zich minder
snel verplaatst naar de dierverblijven en er hierdoor een grotere kans is de
brand tijdig te bedwingen. Om deze maatregel verder vorm te geven
onderzoek ik op dit moment de financiële gevolgen, uitvoerbaarheid en
eventuele ongewenste neveneffecten, bijvoorbeeld voor het stalklimaat. Ik
verwacht uw Kamer eind van dit jaar over de uitkomsten daarvan te
kunnen informeren en mee te kunnen nemen in het tijdspad van het
bijbehorende regelgevingstraject.
Ook stelt de OvV dat er hogere eisen gesteld moet worden aan ondernemers ten aanzien van veiligheidsmanagement naar mate de schaal van
de onderneming, de mate van technologisering en de risico’s die zich
kunnen voordoen toenemen. Daarom ga ik regelgeving in procedure
brengen die voorziet in een verplichting om een (brand)veiligheidsmanagement cursus te volgen voor grote veehouderijen. In 2024 dient op
iedere grote veehouderij iemand werkzaam te zijn die deze cursus
gevolgd heeft. Bij deze cursus staan omgang met brandrisico’s, orde en
netheid van het pand, en onderhoud van technische apparatuur centraal.
Op 21 april jl. is door uw Kamer een amendement van het lid Vestering
(PvdD)9 aangenomen, dat in de Wet dieren een grondslag creëert om bij
of krachtens algemene maatregel van bestuur brandveiligheidsbepalingen
vast te stellen. Dit was tevens een aanbeveling van de OvV en biedt de
mogelijkheid om op grond van de Wet Dieren verplichtingen te stellen ten
aanzien van brandveiligheid. In het kader van deze grondslag zullen de
hierboven aangekondigde verplichtingen nader worden uitgewerkt.
Innovaties en onderzoek
Sinds een aantal jaar zet ik onder andere via de Subsidiemodules
brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv) in op
het stimuleren van stalinnovaties, met als doel om verschillende
problemen aan te pakken. Het uitgangspunt is brongerichte en integrale
emissiereductie. Brandveiligheid is hierbij een belangrijk aspect. In dat
kader wordt momenteel gewerkt aan de invulling van de motie van
voormalig lid Futselaar10 om het verbeteren van dierenwelzijn en de
brandveiligheid van stallen als harde voorwaarde te stellen om in
aanmerking te komen voor subsidie bij de Sbv. Het streven is om de
Sbv-innovatiemodule te publiceren en open te stellen in het vierde
kwartaal van 2021.

9
10

Kamerstuk 35 398, nr. 22.
Kamerstuk 28 286, nr. 1162.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 7

3

Daarnaast laat ik in kaart brengen welke technologische innovaties en
bedrijfsmatige ontwikkelingen de stalbrandveiligheid kunnen verslechteren, en welke eventuele beheersmaatregelen hier tegenover zouden
moeten staan. Een door de OvV genoemd voorbeeld is bijvoorbeeld de
luchtwasser, die een grote rol speelt bij de verspreiding van brand.
Daarom wordt per 1 januari 2022 de luchtwasser voor alle diercategorieën
uitgesloten van fiscaal voordeel binnen de regelingen MIA/Vamil. Hiermee
wordt uitvoering gegeven van de motie van de Partij voor de Dieren.11
waarin de regering wordt verzocht luchtwassers te schrappen uit de
Maatlat Duurzame Veehouderij.
Ook kijk ik welke (wettelijke) eisen innovaties en ontwikkelingen stimuleren die brandveiligheid kunnen verslechteren om dit gericht tegen te
kunnen gaan. Dit gebeurt in overleg met LTO en het Verbond van
Verzekeraars, aan wie de aanbeveling tevens is gericht. Ook onderzoek ik
hoe de overlevingskans van dieren bij brand vergroot kan worden. Dit
onderzoek is belangrijk, omdat het inzicht kan bieden in mogelijke
maatregelen die het aantal dodelijke dierlijke slachtoffers, wanneer er tóch
brand uitbreekt, nog verder kan verkleinen. Dit onderzoek start dit jaar. Op
basis hiervan zal ik waar nodig aanvullende maatregelen nemen.
Actieplan «Brandveilige veestallen»
Als laatste wil ik uw Kamer informeren over de nieuwe sturing van het
Actieplan «Brandveilige veestallen». De Stuurgroep van het Actieplan
heeft mij per brief laten weten de Stuurgroep op te heffen, vanwege hun
beperkte doorzettingsmacht (zie bijlage). De acties in het Actieplan die
geen onderdeel zijn van de bovengenoemde maatregelen zullen wel
doorgang vinden, middels nieuw ingerichte werkgroepen. De nauwe
contacten tussen de partijen van het Actieplan en de overheid worden
door de partijen als zeer waardevol ervaren. Dit contact zal in een nieuw
overlegorgaan voortgang vinden. Ik neem de regie en de eerste verantwoordelijkheid in de aanpak van stalbranden, en blijf in overleg met de
relevante partners om tot de meest optimale aanpak te komen.
In deze brief heb ik de hoofdlijnen voor een aangescherpte aanpak van
stalbranden uiteengezet. Met de nadere uitwerking zijn we al volop bezig
en dit moet grondig gebeuren. De genoemde maatregelen werk ik de
komende tijd verder uit. Ik zal uw Kamer hierover begin volgend jaar
nader informeren.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

11

Kamerstuk 32 670, nr. 134.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIV, nr. 7

4