Personeels
rapportage
midden 2019

1

Personeelsrapportage midden 2019

Inleiding

2

Personeelsrapportage midden 2019

Voor u ligt de personeelsrapportage over de eerste helft van 2019.
De informatie hierin biedt inzicht in de personele capaciteit van
Defensie. Dit inzicht is van belang voor een beeld van de personele
gereedheid van Defensie. Tevens geeft de personeelsrapportage
inzicht in de wijze waarop de genomen maatregelen effecten
hebben op (delen van) het personeelsbestand.
Een aantal bevindingen over de eerste helft van 2019 breng ik
hier alvast onder uw aandacht.

Werving
In de eerste helft van 2019 solliciteerden er minder personen bij
Defensie dan in voorgaande jaren. De cijfers representeren de
huidige krapte op de arbeidsmarkt en laten zien dat Defensie
het in periodes van hoogconjunctuur lastig heeft om te
concurreren met commerciële partijen. Met name in specifieke
functiegebieden zoals techniek, ICT en zorg is de spanning op de
arbeidsmarkt voelbaar.

Instroom
In absolute aantallen zijn er in de eerste helft van 2019
1846 personen ingestroomd voor een militaire loopbaan en 990
personen ingestroomd bij het burgerpersoneel van Defensie.
Zowel de instroom van militairen als die van burgermedewerkers
is hoger dan de voorgaande jaren, terwijl de arbeidsmarkt
steeds meer onder spanning komt te staan. Wel moeten we
constateren dat de gerealiseerde instroom ondanks de positieve
wervingsresultaten achterblijft bij de gewenste instroom.
Daarom dat gekeken wordt naar de vorm en inhoud van de
gewenste instroom en de daaraan gerelateerde reële(re)
aanstellingssopdracht.

nieuwe arbeidsvoorwaarden willen we deze groep stimuleren
langer bij Defensie te blijven. Defensie biedt namelijk voor
alle onderofficieren en officieren in FPS fase 2 (bij voldoende
functioneren) de garantie op een vaste aanstelling.

Vulling
Over heel Defensie bezien is de vulling ten opzichte van de vorige
rapportage licht gestegen van 84,8 naar 86,0 procent. Naast
het stabiele beeld van de vulling van de militaire functies wordt
een groot deel van de stijging veroorzaakt door de toename aan
burgermedewerkers die in sommige gevallen, al dan niet tijdelijk,
een militaire functie bekleden.

Tot slot
Met het recent gesloten arbeidsvoorwaardenakkoord
is deze periode afgesloten. Het akkoord kent een stevig pakket
aan nieuwe arbeidsvoorwaarden en is essentieel om samen
met onze mensen stap voor stap te werken aan herstel van de
krijgsmacht. Bovendien is het akkoord een positieve ontwikkeling
in de forse moderniseringsslag waar we op het personele domein
voor staan.
Door de maatregelen uit het programma behoud en werving
verwachten we ondanks de krapte op de arbeidsmarkt en de
daaraan verbonden terugloop aan sollicitanten, een groter aantal
aanstelbare militairen te genereren. De omvang van het Team
Defensie, bestaande uit militairen (FPS 1, 2, 3 en reservisten) en
burgermedewerkers, is in het afgelopen halfjaar gegroeid met
802 medewerkers. Het komende jaar zal vooral in het teken staan
van de aanpak van een nieuw personeelsmodel en loongebouw,
zodat we beter tegemoet kunnen komen aan de wensen van ons
personeel.

Doorstroom
Tot op heden zijn er in 2019 322 militairen doorgestroomd naar
een contract voor onbepaalde tijd (FPS-3). Dit aantal laat een
positieve trend zien waarbij er meer militairen een contract voor
onbepaalde tijd krijgen en hierdoor worden behouden voor de
toekomst.

De Staatssecretaris van Defensie
Drs. B. Visser

Uitstroom
In de eerste helft van 2019 stroomden er 2059 militairen uit.
De helft van dit aantal werd veroorzaakt door irreguliere
uitstroom. Niet alle irreguliere uitstroom komt voor Defensie
onverwacht. Vooral militairen met een FPS fase 2 contract, die na
het ontvangen van een negatief doorstroombesluit, er voor kiezen
om voor het einde van het contract Defensie te verlaten. Met de

Personeelsrapportage midden 2019

3

Leeswijzer

4

Personeelsrapportage midden 2019

Voor u ligt de personeelsrapportage over de eerste helft van 2019.
De peildatum van deze rapportage is 1 juli 2019, tenzij anders vermeld.
De personeelsrapportage wordt twee keer per jaar opgesteld.
Vanaf 1 januari 2019 is de indeling van reguliere en irreguliere uitstroom enigszins
aangepast, waardoor de geplande en ongeplande uitstroom een realistischer beeld
geeft. Opleidingsverloop valt bijvoorbeeld nu onder regulier verloop.
De rapportage bestaat uit vier delen.
Deel 1 geeft inzicht in de personele samenstelling, de werkbeleving en kerncijfers,
(zoals de verdeling leeftijd, contracten en het aantal mannen en vrouwen).
Deel 2 toont de werving, instroom, doorstroom en uitstroom.
Deel 3 geeft informatie over de adaptieve krijgsmacht.
Deel 4 geeft informatie over Diversiteit & Inclusiviteit.

Kleurgebruik
Militair				Man		Vrouw
Burger				Man		Vrouw
Reservist				Man		Vrouw
Defensie (Totaal)

Personeelsrapportage midden 2019

5

Deel 1
Personele samenstelling,
de werkbeleving
en kerncijfers

6

Personeelsrapportage midden 2019

Personele samenstelling
Militair

Burger

Reservist

Defensie

32.063

13.159

5.022

53.884

4.187

764

8.971

5.786

62.855

3.433

3.640

587

In opleiding

In opleiding

39.723

17.346

Bovenstaande afbeelding toont de personele samenstelling binnen Defensie (in Vte’n).
Hierbij zijn alle werknemers die een contract met Defensie hebben meegenomen, gespecificeerd naar
contractsoort (militair, burger en reservist).
Van het burgerpersoneel hebben 379 burgers eveneens een contract als reservist. De gegevens per
defensieonderdeel (DO) zijn te vinden op pagina 25.

Verdeling man/vrouw

14,3

10,1

24,1

13,2
12,1

%

%

%

85,7

89,9

75,9

86,8

Totaal

Militair personeel

Burgerpersoneel

Reservisten

%

Personeelsrapportage midden 2019

7

Verdeling militairen per rang

23,8

32,8

%

23,0

33,2

30,5

%

%

43,8

43,5

29,0

40,5

Totaal militair

Militair

Manschappen
Onderofficier
Officier

0

29,6

% 48,5

21,9

29,3

31,7

21,9

22,3

% 48,9

Totaal reservist

% 46,1

Reservist

Verdeling burgers per schaal

42,3

31,3

%

26,4

43,4

33,2

41,9

%

%

31,1

24,9

Totaal burgers

25,5

Schaal 1-5
Schaal 6-8
Schaal >9

Burgers

Verdeling militairen per contract

0,2

12,7

22,6

FPS fase 3

40,8

%

23,7

8

Personeelsrapportage midden 2019

FPS fase 2
FPS fase 1
BBT
Reservisten 0

Als gevolg van afrondingen
kunnen er afwijkingen in de
totalen ontstaan.

Verdeling leeftijdsopbouw

Militair personeel
gemiddelde leeftijd: 35,3 jaar

0

8,1
36,3

% 55,6

t/m 34 jaar
35 jaar t/m 54 jaar
55 jaar en ouder

Burgerpersoneel

Reservisten

gemiddelde leeftijd: 47,7 jaar

gemiddelde leeftijd: 40,2 jaar

35,5

17,3

%

47,2

12,5
t/m 34 jaar
35 jaar t/m 54 jaar
55 jaar en ouder

%

50,5

37,0

t/m 34 jaar
35 jaar t/m 54 jaar
55 jaar en ouder

Als gevolg van afrondingen
kunnen er afwijkingen in de
totalen ontstaan.

Personeelsrapportage midden 2019

9

Werkbeleving Defensie
80
70
60

68%

75%

71%

67%

63%

50

62%
48%

% 40
30

Gemotiveerd
Tevreden
Vertrouwen in de toekomst
Gesolliciteerd buiten Defensie

47%

31%

20

16%

10
0

17%

15%
0

midden 2017

0

midden 2019

midden 2018

Bovenstaande grafiek toont de trend van de werkbeleving binnen Defensie over de afgelopen
drie jaar (midden standen). Daarnaast wordt in onderstaande afbeeldingen de werkbeleving
gespecificeerd naar militair- en burgerpersoneel. De meest motiverende aspecten en de redenen van
vertrek zijn gemiddelden van al het militair- en burgerpersoneel.

Werkbeleving militair personeel
midden 2019

Werkbeleving burgerpersoneel
midden 2019
Gemotiveerd

Gemotiveerd

58%

68%

76%
20%

Vertrouwen in
de toekomst

70%

Tevreden

Gesolliciteerd
buiten Defensie

Tevreden

12%

41%

Gesolliciteerd
buiten Defensie

56%

Vertrouwen in
de toekomst

Tevreden

Meest motiverende aspecten 2018

Deze informatie is verkregen van werknemers die daadwerkelijk
de organisatie hebben verlaten.

%

Sfeer/collegialiteit

23
BBT

1+2 3
FPS

31

%

Uitdaging die ik
uit mijn werk haal

10

BBT

1+2 3
FPS

33

%

Personeelsrapportage midden 2019

30
17

BBT

1+2 3
FPS

43
29

BBT

1 2 3
FPS

Zekerheid van baan
en inkomsten

Werkinhoud

54

29

%

%

Balans tussen
werk en thuis

29

21 20 23

BBT

1+2 3
FPS

%

Ruimte voor
persoonlijke groei
en ontwikkeling

29 27
BBT

1 2 3
FPS

30
18

Arbeidsvoorwaarden

30 29 32

1 2 3
FPS

46

30

29

36

BBT

Wijze waarop de
organisatie wordt
bestuurd

41

BP
Totaal

35 35

BP
Totaal

BBT

1+2 3
FPS

BP
Totaal

BBT

1+2 3
FPS

BP
Totaal

32 29

38

47

%

%

36

43
30

27
14

BBT

1 2 3
FPS

%

BP
Totaal

52

Balans tussen
Gebrek aan loopbaan/
ontwikkelingsmogelijkheden werk en thuis

50
36

29 25
BBT

25 23
8

1 2 3
FPS

Onvoldoende
nuttig en zinvol
werk

%

26

35

BBT

1 2 3 0
FPS

24
Totaal

42

BP
Totaal

59 56

BP
Totaal

%

BP
Totaal

62

BP
Totaal

57

BP
Totaal

63

Totaal

68

0
12
24
36
48
60

Vertrekredenen (ongepland verloop)

%

Functietoewijzingssysteem

Ziekteverzuim

7
6

6,4%

6,2%

5

5,3

5,4

4

% 3

3,5%

3,9

4,3%

3,7%

4,0

6,2%
4,3%

4,6%
3,4%

2
1
Totaal

0

Totaal

Totaal

midden 2018

midden 2017

midden 2019

Benchmark Overheid *
Benchmark Nederland *
* Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS),
de verzuimpercentages voor Q1 en Q2 2019 zijn nog niet bekend.

Deze grafiek toont het ziekteverzuimpercentage voor militair-, burgerpersoneel en Defensie totaal over de
afgelopen drie jaar (midden standen). De berekeningswijze is conform de norm van het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS). Tevens zijn als benchmark het ziekteverzuimpercentage van Nederland (het landelijk
gemiddelde van alle bedrijfstakken) en de overheid opgenomen. Deze benchmarkgegevens zijn afkomstig
van het CBS.

Ziekteverzuim benchmark
6

5

%

4

%

3

2013

2014

Alle economische activiteiten
Openbaar bestuur en
overheidsdiensten

2015

2016
Rijk
Defensie

2017

2018

100 of meer werknemers

Personeelsrapportage midden 2019

11

Deel 2
Werving,
instroom,
doorstroom en
uitstroom

12

Personeelsrapportage midden 2019

1. Werving

18 jaar vrouw
18 jaar man

Beroepsbevolking 18 jarigen

18 jaar TOTAAL

250000
200000
150000
100000
50000

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bron: Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS)

Deze CBS-cijfers laten zien dat vanaf 2020 het totaal aantal 18 jarigen in
Nederland gaat teruglopen (rond de 3.500 per jaar).

Wervingsketen militair personeel trend midden 2017-midden 2019
10.000
9.000
8.000
7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0

8.672

64,0%

6.909

63,0%

59,0%
6.083

4.035

4.650
2.585

5.182

2.930

midden 2018

midden 2017

3.068

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

%

midden 2019

Sollicitaties
Actuele externe wervingsopdracht
Aanstelbaren
Realisatie externe wervingsopdracht
Bron: DPOD/DCPL, juli 2019

Wervingsketen militair personeel per KMD midden 2019
10.000
9.000
8.000
7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0

83,0%
56,0%

7398 62,0%
2.990

42,0%

2.363
1.460

978 1.160 647

KM

KL

969 1.024 434

KLu

1.146

635

KMar

527

200
180
160
140
120
6.083
100
5.182
80
59,0% 60
3.068
40
20
0

%

Defensie

Sollicitaties
Actuele externe wervingsopdracht
Aanstelbaren
Percentage realisatie wervingopdracht

Als gevolg van afrondingen kunnen er
afwijkingen in de totalen ontstaan.

Bron: DPOD/DCPL, juli 2019

Personeelsrapportage midden 2019

13

Wervingsketen reservisten trend midden 2017-midden 2019
200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0

1400
1200

1.214

1000
800
600
400

836
597

36,0%

200

17,0%

424

304

102

0

35,0%

midden 2017

midden 2018

%

midden 2019

Actuele externe wervingsopdracht
Aanstelbaren
Percentage realisatie wervingopdracht
Bron: DPOD/DCPL, juli 2019

Wervingsketen reservisten per KMD midden 2019
1400
1200

1.214

1000

57,0%

800

801

600
400
200

28,0%
254

0

282

72

KM

43,0%

35,0%

KL

35,0%
424

62

145

KLu

14

KMar

8

Defensie

Actuele externe wervingsopdracht
Aanstelbaren
Realisatie externe wervingsopdracht
Bron: DPOD/DCPL, juli 2019

Als gevolg van afrondingen
kunnen er afwijkingen in de
totalen ontstaan.

14

Personeelsrapportage midden 2019

De instroom van reservisten bestaat enerzijds uit
instroom vanuit de arbeidsmarkt en anderzijds
instroom vanuit de andere krijgsmachtdelen.

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

%

2. Instroom
Instroom militair personeel
6.000

5.000

5.248
4.424

4.000

3.941
3.000

3.747
3.110

2.000

1.704
1.000

1.846

1.469

0

2017

2018

midden 2019

Geplande instroom
Realisatie instroom

Deze grafiek toont de gerealiseerde instroom (cumulatief) van militair personeel over afgelopen drie jaar (midden
standen), afgezet tegen de jaarplanning (bron: IDU-plan 2019-2023) voor heel Defensie. Het betreft de instroom van
personeel dat in de eerste helft van 2019 een dienstverband met Defensie is aangegaan.

1.846

Instroom militair personeel
per KMD midden 2019
852

327
KM

278
KL

KLu

389
KMar

Defensie

564

Instroom reservisten
per KMD midden 2019

308

132
KM

KL

93

31

KLu

KMar Defensie
Personeelsrapportage midden 2019

15

2500

Instroom burgerpersoneel

2000

1.988
1500

1.540
1.296

1.198

1000

500

990

977

900
498

0

2017

midden 2019

2018

Geplande instroom

Deze grafiek toont de gerealiseerde instroom (cumulatief)
van burgerpersoneel over de afgelopen drie jaar (midden
standen), afgezet tegen de jaarplanning (bron: IDU-plan
2019-2023) voor heel Defensie. Het betreft de instroom van
personeel dat in de eerste helft van 2019 een dienstverband
met Defensie is aangegaan. Als gevolg van afrondingen
kunnen er afwijkingen in de totalen ontstaan.

Realisatie instroom

990

Instroom burgerpersoneel per
defensieonderdeel midden 2019

301
112

162
88

CZSK

CLAS

CLSK

46
KMAR

187
93
BS

DOSCO

DMO Defensie

Als gevolg van afrondingen kunnen er
afwijkingen in de totalen ontstaan.

16

977

Personeelsrapportage midden 2019

876

242

225

1704

3. Vulling
Vulling reguliere functies Defensie midden 2019
80,3%
101,8%

midden 2019

86,0%

Totaal

84,4%
100,6%

midden 2018

88,3%

Totaal

87,9%
93,9%

midden 2017

89,4%

Totaal

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110

%
Deze grafiek toont de trend van het vullingspercentage (zonder het huidige personeel in opleiding)
over de afgelopen drie jaar. Het betreft de vulling van de reguliere functies binnen Defensie. Dit zijn
de functies die belast zijn met de uitvoering van de kerntaken van Defensie. De grafiek toont zowel
de vulling voor Defensie totaal als specifiek voor militair- en burgerpersoneel. Het vullingspercentage
is niet alleen het resultaat van instroom en uitstroom, maar wordt tevens beïnvloed door de
wijzigingen in de omvang van Defensie. Doordat de krijgsmacht in 2018 en 2019, als gevolg van de
uitbreiding van het aantal arbeidsplaatsen sterk is gegroeid, is het vullingspercentage bij vooral de
militairen gedaald. Daarnaast worden de effecten van de wervingsresultaten pas later zichtbaar
omdat deze mensen in opleiding zijn en niet worden meegeteld bij de berekening van de vulling.

Personeelsrapportage midden 2019

17

Vulling reguliere arbeidsplaatsen per defensieonderdeel midden 2019

81,1%

81,3%
98,0%

CZSK

85,2%

Totaal

93,1%

BS
Totaal

76,9%

76,5%
98,5%

CLAS

DOSCO

79,1%

Totaal

104,0%
Totaal

85,1%

101,2%

DMO
Totaal

89,2%

Totaal

92,7%

87,9%

123,1%

CLSK

87,8%

98,9%

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120

%

84,7%
80,3%

104,5%

KMAR

Defensie
Totaal

101,8%

86,2%

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120

%

Totaal

86,0%

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120

%

Instroom versus uitstroom van militair personeel 2011-2019
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0

midden 2012

midden 2013 midden 2014 midden 2015 midden 2016 midden 2017 midden 2018 midden 2019

instroom militair personeel
uitstroom militair personeel

18

Personeelsrapportage midden 2019

Bovenstaande grafiek geeft de fluctuaties aan in de instroom en uitstroom
van militairen bij Defensie over de afgelopen 8 jaar (midden standen).

4. Doorstroom
Doorstroom van militair personeel per contract midden 2019

midden

midden

midden

midden

midden

Van FPS 1 naar FPS 2

904

779

681

807

816

Van FPS 2 naar FPS 3

161
876

216

242

197

Van BBT / FPS 1 naar FPS 3

16

24

24

19

17

Van BBT naar FPS 1 / FPS 2

122

28

13

14

4

Totaal

1.193

1.047

915

1.614

1.142

2015

2016

2017

2018

2019

305
225774 1704

Deze tabel toont het aantal militairen dat is doorgestroomd naar
een nieuw FPS-contract. In midden 2019 zijn er 322 militairen
doorgestroomd naar een FPS fase 3 contract. Dat is 32% van het
geplande aantal voor heel 2019 (997).
In eerste helft van 2019 zijn tevens 184 militairen doorgestroomd
naar het reservistenbestand. Eén reservist is doorgestroomd naar
het bestand militairen.

Personeelsrapportage midden 2019

19

4. Uitstroom
Uitstroom militair personeel
4500
4000

3.945

3500

3.468

3.656

3.625

3.608

3000
2500
2000

1.915

1500

2.059

1.670

1000
500
0

2017
Geplande uitstroom
Realisatie uitstroom

2018

midden 2019

84%

(40%,
N=1363)

Deze grafiek toont de gerealiseerde uitstroom (totale uitstroom) van militair personeel in de afgelopen
drie jaar (midden standen), afgezet tegen de jaarplanning over heel Defensie.

1.444

20

Personeelsrapportage midden 2019

Uitstroom militair personeel per KMD midden 2019
2000

1500

1.071

1000

429

513
500

0

259

249

73
132

226

KM

KL

559

203
127

56

KLu

96
74

51

KMar

Defensie

Irregulier
Opleidingsverloop (regulier)
Regulier

Bovenstaande tabel toont de uitstroom uitgesplitst naar regulier (waaronder opleidingsverloop) en irregulier verloop.
De reguliere uitstroom bestaat voornamelijk uit militairen met een FPS fase 3 contract (44 procent), vanwege
leeftijdsontslag en militairen met een FPS fase 1 contract (41 procent). Het overgrote deel van de irreguliere uitstroom
bestaat uit militairen met een FPS fase 2 contract (68 procent), gevolgd door militairen met een FPS fase 3 contract
(24 procent). Per contracttype zijn de redenen van de reguliere uitstroom bekeken. Bij militairen met een FPS fase 1
contract betreft het hoofdzakelijk opleidingsverloop. Bij militairen met een FPS fase 2 contract is dit voornamelijk
‘ontslag op eigen verzoek vooruitlopend op een (voorzien) negatief doorstroombesluit.’

Uitstroom
reservisten per
KMD midden
2019

300

276

250
200

196

150
100

Zie pagina 31 voor
een overzicht van
de vertrekredenen
reservisten.

50
0

35

26
KM

KL

KLu

19
KMar Defensie
Personeelsrapportage midden 2019

21

Uitstroom burgerpersoneel
1400

1200

1.204

1.141

1000

910

800

906

939

418

414

600

400

416

200

219

0

2017

1.444

midden 2019

2018

1.696

Deze grafiek toont de gerealiseerde uitstroom (regulier en irregulier cumulatief)
van burgerpersoneel over de afgelopen drie jaar (midden standen), afgezet tegen
de jaarplanning (bron: IDU-plan 2019-2023) over heel Defensie. Als gevolg van
afrondingen kunnen er afwijkingen in de totalen ontstaan.

Geplande uitstroom
Realisatie uitstroom

Uitstroom burgerpersoneel per defensieonderdeel midden 2019
84%

(40%,
N=1363)

450
400

128

350
300
250
200

100
50
0

288

43

150

28
24

18
22

14
21

9
23

7
29

CZSK

CLAS

CLSK

KMAR

BS

122

9
Regulier

47
DOSCO

Irregulier

DMO Defensie

Als gevolg van afrondingen kunnen er
afwijkingen in de totalen ontstaan.

22

Personeelsrapportage midden 2019

Overzicht militaire topfunctionarissen midden 2019

Werkzaam bij
CZSK

CLAS

CLSK

KMAR

BS

DOSCO

DMO
Internationaal
functiebestand
(waaronder NAVO, EU)

Defensie

Rang

CZSK

***
**
*
***
**
*
***
**
*
***
**
*
****
***
**
*
***
**
*
***
**
*
***
**
*
****
***
**
*

1
1
6

Totaal

CLAS

2
2
9

CLSK

KMar

1
1
1
4
1
1
4

1
3
1
1
1
1
2
1
1
1
2
6
10 +1
19 + 1

1
3
4

3
4
1

1
2

1

1
2
2
1
5

1

5
8
22
35

2
4
10 +1
16 + 1

1
1
4
6

Totaal

1
1
6
2
2
9+1
1
1
4
1
1
4
1
1
9
9
1
2
4
1
1
4
2
2
6 +1
1
10
19
46 + 2
76 + 2

Deze tabel toont het aantal militaire topfunctionarissen. Van het totaal vervullen twee
topfunctionarissen een projectfunctie. Twee militaire topfunctionarissen vervullen een functie die
ten laste komt van derden, een functie in het kader van de internationale samenwerking (HGIS).
Hoogleraren zijn conform de definitie uitgesloten.

Vrouwelijke topfunctionaris

Personeelsrapportage midden 2019

23

Overzicht aantal burger topfunctionarissen midden 2019

Schaal

Werkzaam bij:

KMAR

BS

DOSCO

DMO

Totaal

TMG*

3+2

3+2

18

1

1

17

3+1

1

4+1

16

1

4+1

2+1

2

9+2

Totaal

1

11 + 4

2+1

3

17 + 5

Deze tabel toont het aantal burger topfunctionarissen. Naast de burger topfunctionarissen vallend
onder het Defensie personeelsbestand, kent Defensie ook de Top Management Groep (TMG). De
TMG, bestaande uit de Secretaris-generaal, plaatsvervangend Secretaris-generaal,
Hoofddirecteur Financiën en Control en Directeur-generaal Beleid, maakt deel uit van het
personeelsbestand van Binnenlandse Zaken, maar zijn wel opgenomen in het overzicht. Daarnaast
vallen de Minister en de Staatssecretaris onder de Algemene Bestuurdienst (ABD) van Binnenlandse
Zaken (niet opgenomen). Eén topfunctionaris vervult een projectfunctie. Hoogleraren zijn conform de
definitie uitgesloten.

Vrouwelijke topfunctionaris

24

Personeelsrapportage midden 2019

Teamplaat Defensie
Contracttype

CZSK

CLAS

CLSK

KMAR

BS

DOSCO

DMO

DEFENSIE

Man

Vrouw

Totaal

Personen

VTE

Personen

VTE

Personen

VTE

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

5.707
2.098
729

5.707
2.037
729

626
354
137

626
315
137

6.333
2.452
866

6.333
2.351
866

Subtotaal CZSK

8.534

8.473

1.117

1.078

9.651

9.550

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

12.709
2.313
3.418

12.709
2.139
3.418

862
482
376

862
425
376

13.571
2.795
3.794

13.571
2.564
3.794

Subtotaal CLAS

18.440

18.266

1.720

1.663

20.160

19.929

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

5.063
790
563

5.063
735
563

494
258
113

494
218
113

5.557
1.048
676

5.557
953
676

Subtotaal CLSK

6.416

6.361

865

825

7.281

7.186

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

4.812
376
207

4.812
345
207

830
346
73

830
309
73

5.642
722
280

5.642
654
280

Subtotaal KMAR

5.395

5.364

1.249

1.212

6.644

6.576

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

776
874
15

776
846
15

88
476
3

88
451
3

864
1.350
18

864
1.297
18

Subtotaal BS

1.665

1.637

567

542

2.232

2.179

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

2.292
4.149
87

2.292
4.052
87

501
2.109
62

501
1.788
62

2.793
6.258
149

2.793
5.840
149

Subtotaal DOSCO

6.528

6.431

2.672

2.351

9.200

8.782

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

704
3.050
3

704
3.005
3

32
744
0

32
682
0

736
3.794
3

736
3.687
3

Subtotaal DMO

3.757

3.712

776

714

4.533

4.426

MILITAIR
BURGER
RESERVIST

32.063
13.650
5.022

32.063
13.159
5.022

3.433
4.769
764

3.433
4.187
764

35.496
18.419
5.786

35.496
17.346
5.786

Totaal

50.735

50.244

8.966

8.384

59.701

58.628

Man

Vrouw

Totaal

In opleiding

Personen

VTE

Personen

VTE

Personen

VTE

CZSK

776

776

153

153

929

929

CLAS

1.593

1.593

176

176

1.769

1.769

CLSK

705

705

119

119

824

824

KMAR

566

566

139

139

705

705

Totaal in opleiding

3.640

3.640

587

587

4.227

4.227

Totaal Defensie

54.375

53.884

9.553

8.971

63.928

62.855

Reservisten zijn in deze tabel opgenomen als VTE, echter maken zij niet het volledig aantal uren.

Personeelsrapportage midden 2019

25

Deel 3
Adaptieve
krijgsmacht

26

Personeelsrapportage midden 2019

Adaptieve krijgsmacht
In de personeelsraportage 2018 is voor het eerst meer inzicht gegeven over de vorderingen in het
personele functiegebied op het gebied van de adaptieve krijgsmacht. Toen is vooral ingezoomd
op de kwantitatieve data over de ontwikkeling van het reservistendomein. Er worden in deze
rapportage, op verzoek van de Kamer, nu voor het eerst ook data gedeeld over de inhuur. Inhuur is
geen nieuwe samenwerkingsvorm die samenhangt met de adaptieve krijgsmacht, maar wordt ten
behoeve van het overzicht wel hier meegenomen. De nu gehanteerde aantallen zijn gebaseerd op de
rapportagemethodiek van de sector Rijk.
De krijgsmacht beoogt, met het oog op het worden van een adaptieve krijgsmacht, de flexibiliteit
in haar arbeidspotentieel te vergroten. We streven naar meer uitwisseling met de civiele omgeving,
onder andere door het concept ‘wisselstroom’ (tijdelijke uitstroom naar een civiele werkgever om
daarna terug te keren naar Defensie). De gedachte daarbij is dat Defensie, de rest van de publieke
sector en het bedrijfsleven elkaar in tijden van krapte op de arbeidsmarkt – waar mogelijk niet
moeten beconcurreren, maar actief de samenwerking moeten zoeken. Dit om schaarse kennis
en capaciteiten slim in te zetten en mensen in de gelegenheid te stellen om zich gedurende een
werkzaam leven duurzaam te verbinden aan meerdere werkgevers. Dit draagt ook actief bij aan de
toename van het aantal reservisten, die als militair betrokken worden en blijven dankzij positieve
ervaringen in samenwerkings- en uitwisselingsprogramma’s.
Een personeelsbestand waarin naast het vaste bestand via allerlei hybride contractvarianten ook een
flexibel bestand (met onder meer reservisten) beschikbaar is, is cruciaal. Het ondersteunt de transitie
naar een robuustere en wendbaardere krijgsmacht en versterkt de innovatiekracht maatschappelijke
verankering. Medio 2019 is het reservistenbestand t.o.v. 2018 defensiebreed 6% gegroeid en is het
aantal uitbetaalde uren opnieuw met 14% toegenomen. De uitstroom blijft stabiel en de instroom
van reservisten is sterk verbeterd. Nadat we in 2017 en 2018 eerst hebben ingezet op groei van de
inzet en verbreding van taken van reservisten, wordt vanaf nu defensiebreed ook ingezet op de
groei van de omvang van het reservistenbestand. Hoewel de instroom van reservisten achterblijft
op de aanstellingsbehoefte, zijn de resultaten positief en ondersteunen de haalbaarheid van een
personeelsbestand waarin steeds meer reservisten in de breedte van alle hoofdtaken actief bijdragen
aan defensie.
Het aantal inhuurmedewerkers stijgt sinds 2015 ieder jaar. Na een grote stijging van circa
800 medewerkers in 2018, steeg het aantal inhuurmedewerkers afgelopen jaar met circa 300
medewerkers naar 2826. De groei aan inhuurmedewerkers is vooral terug te vinden bij de
Defensie Materieelorganisatie. Dit hangt samen met de investeringen die Defensie na jarenlange
bezuinigingen weer kan doorvoeren. De inhuurmedewerkers leveren een cruciale bijdrage aan het
functioneren van Defensie. Van deze inhuurmedewerkers is niet vast te stellen hoeveel uren zij
maken, omdat hun contracten enorm variëren. Zo werken sommigen via prestatiecontracten of op
afroep wanneer het nodig is. Het aandeel inhuurkrachten maakt wel duidelijk dat er inmiddels volop
gebruik wordt gemaakt van het potentieel uit de markt als dat in een behoefte voorziet. Defensie kan
niet alle mogelijk benodigde expertise en capaciteit in haar organisatie inbedden dus huurt zij deze
in als dat nodig is.

Personeelsrapportage midden 2019

27

Om de ontwikkeling naar een adaptieve krijgsmacht door te zetten, zijn ook een aantal wijzigingen
in de personeelssystemen nodig. Zoals benoemd in de Defensienota 2018, zal het huidige Flexibel
Personeel Systeem (FPS) worden vervangen door een nieuw, modern en toekomstbestendig
personeelsmodel dat recht doet aan de persoonlijke ontwikkeling van medewerkers maar ook
de benodigde flexibiliteit van de organisatie faciliteert. Er is een HR model in ontwikkeling die
instrumenten zal bevatten die handvatten biedt op het gebied van talentmanagement, uitwisseling
van personeel en moderne aanstellingsvormen. De instrumenten kunnen naar behoefte van het
defensieonderdeel of de medewerker worden ingezet. Denk hierbij concreet aan flexibiliteit in
aanstellingsvormen, maar ook aan een betere balans tussen in-, door- en uitstroom van personeel,
zowel binnen de organisatie als ook naar buiten en van buiten naar binnen. Er is onderzoek
gedaan naar het invoeren van aanstellingsvormen die passen bij de behoefte van militairen en
burgermedewerkers in de verschillende levensfasen en die aansluiten bij de interne defensiebehoefte
en de arbeidsmarkt. De ontwikkeling van het nieuwe personeelsmodel en de daarbij behorende
instrumenten gebeurt in nauwe afstemming met de Centrales van overheidspersoneel.
In 2018 is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden en levensvatbaarheid van een stelsel
bestaande uit verschillende organisaties waarbinnen personeel kan rouleren om verschillende
ervaringen op te doen. Inmiddels zijn ongeveer 50 organisaties bij dit initiatief aangesloten en het
samenwerkingsverband groeit door. De eerste samenwerkingsovereenkomsten Pilot HR-Ecosysteem
zijn begin september verstuurd naar zes organisaties. Met deze organisaties kunnen we in de praktijk
beproeven hoe het is om personeel uit te wisselen (detacheren). De eerste getekende exemplaren zijn
retour.
Er vinden zo steeds meer proeven en pilots plaats om nieuwe samenwerkingsvormen en afspraken
te testen. Meer dan 150 WO-studenten zijn als reservist werkzaam bij de krijgsmacht via het
Defensity College. Zij stromen na hun afstuderen door binnen defensie of andere werkgevers in
het samenwerkingsverband. Ook bereidden we de gezamenlijke regionale warehousing voor op
Woensdrecht voor de F35-onderdelen en werken de landmacht en de marine aan initiatieven om
de transportcapaciteit op land en op zee uit te breiden door samenwerking met civiele partijen.
Met sectoren die ook tekorten kennen, zoals de bouwsector, lopen ook verkenningen voor
samenwerking. Het Platform Defensie Bedrijfsleven (een samenwerking tussen VNO- NCW en
Defensie) vervult een belangrijke, stimulerende rol bij het zoeken naar en totstandbrengen van
samenwerkingsmogelijkheden.

28

Personeelsrapportage midden 2019

Overzicht inhuur per
defensieonderdeel
midden 2019

137
Totaal inhuur man/vrouw

2.346

18% van de inhuur (=500) heeft
in het verleden een aanstelling
gehad bij Defensie.

222

20

Totaal

34

202

146

CZSK

CLAS

222

180

18
86
CLSK

876

104

19
49
KMAR

242

68

30

1.273

480

470

120

225

BS

150

DOSCO

DMO

692

1.410

1704

Vrouw
Man

Leeftijdscohorten inhuur in aantallen
Aantallen
00-20

1

20-25

53

25-30

222

30-35

226

35-40

271

40-45

305

45-50

426

50-55

470

55-60

428

60+

424

Totaal

2826

Personeelsrapportage midden 2019

29

Overzicht inhuur in aantallen
1500

1200

900

600

300

0

2015/Juli

2016/Juli

CZSK
CLAS

CLSK
KMar

2017/Juli
BS
DOSCO

2018/Juli

2019/Juli

DMO

Overzicht inhuur in aantallen (totalen)
3000
2826

2500

2525

2000
1737

1500
1000

1271

1349

2015/Juli

2016/Juli

500
0

30

Personeelsrapportage midden 2019

2017/Juli

2018/Juli

2019/Juli

Reservisten op uitzending

Litouwen 2

Afghanistan 8

Syrie 1
Irak 1
Israel 1

Jordanie 10

Soedan 1

Mali 3

Ethiopië 1
Activiteiten reservisten
midden 2019

Aantallen reservisten op uitzending
per KMD midden 2019
Gedurende het eerste half jaar 2019 waren er gemiddeld 28
reservisten in diverse functies op uitzending. De verdeling van de
krijgsmachtdelen is als volgt.

0,1

2,9
KM: 4

KL: 23

KLu: 1

KMar: 0

8,5

9,2

12,3

21,2

%

23,9

10,3
0,0

10,7
0,9

Aantal
reservisten

Backfill
Basisgereedstelling
Bedrijfsvoering
Ceremonieel en protocol
Civiele bijstand 0
Frontfill
Niet Operatie inzet en ondersteuning
Oefen/Train hoger basisgereed
Operationele inzet
Opleiding
Projectmatige inzet

12
2.578
2.908
1.306
105
2
1.257
1.502
352
1.033
1.120

Personeelsrapportage midden 2019

31

Vertrekredenen reservisten midden 2019

60%

Combinatie
civiele werkzaamheden/Defensie/
thuissituatie

Manschap 44%
Onderofficier 38%
Officier 33%

42%

37%

Manschap 30%
Onderofficier 14%
Officier 67%

30%

23%

Balans
Wijze waarop Onvoldoende Onvoldoende
benutten
tussen werk de organisatie nuttig en
zinvol werk
civiele
en thuis
wordt
kwaliteiten
bestuurd
Manschap 33%
Onderofficier 57%
Officier 33%

Manschap 70%
Onderofficier 38%
Officier 25%

Manschap 24%
Onderofficier 0%
Officier 67%

Inzeturen reservisten per defensieonderdeel 2017, 2018 en 2019 (midden standen)
BS

CZSK
midden 2019

155.000

midden 2019

4.857

midden 2018

132.828

midden 2018

5.271

midden 2017

89.225

midden 2017

6.131

CLAS

DOSCO

midden 2019

663.195

midden 2019

17.397

midden 2018

607.727

midden 2018

12.376

midden 2017

14.968

541.109

midden 2017

CLSK

DMO

midden 2019

190.630

midden 2019

3.063

midden 2018

143.040

midden 2018

534

midden 2017

104.077

midden 2017

2.098

Totaal

KMAR
midden 2019

42.024

midden 2018

42.406

midden 2017

26.612

midden 2019
midden 2018
midden 2017

32

Personeelsrapportage midden 2019

1.076.166
944.183
784.221

81,5%
96,8%
85,0%

Deel 4
Diversiteit
en inclusiviteit

Personeelsrapportage midden 2019

33

Doel programma Diversiteit & Inclusiviteit (D&I)
Defensie streeft naar een werk- en leefklimaat waarin gelijke en eerlijke kansen voor een ieder
centraal staan. In dit kader is Defensie betrokken bij het Europese Charter Diversiteit en de resolutie
1325 van de Verenigde Naties.
Zoals bekend mag een werkgever en dus ook Defensie geen registratie bijhouden op het gebied van
etnische achtergrond of seksuele voorkeur. Hierover kan dus ook niets opgenomen worden in de
statistieken van de personeelsrapportage.
De uitvoering van het programma D&I vindt plaats aan de hand van zogenaamde routekaarten. In
deze personeelsrapportage focussen we op de actiepunten uit het programma.

Instroom – om de wervingsactiviteiten meer te richten op een diverse populatie jongeren is een
training ‘diversiteit en inclusiviteit voor recruiters’ gestart. Uit de ‘lessons identified’ is gebleken dat
een training over D&I in combinatie met werving gewenst is, praktisch en meteen toepasbaar moet
zijn. Samen met het Dienstencentrum Personeelslogistiek (DCPL) worden deze lessen nu in de nieuwe
trainingsopzet geïmplementeerd.

Doorstroom - om ‘(on)zichtbare barrières doorstroom’ te achterhalen wordt informatie hierover
achterhaald via focusgroepen die in november 2018 van start zijn gegaan. De resultaten, verwoord
in een rapport worden komend kwartaal verwacht. Daarnaast is de Landmacht samen met TNO een
onderzoek gestart naar ‘Binden en Boeien van Vrouwelijke militaire medewerkers’. De eerste fase is
recent afgerond. De tweede fase zal, na overleg met TNO, vermoedelijk eind 2019 starten. Verwacht
wordt dat het onderzoek rond de zomer 2020 wordt afgerond.

Opleiding en Training - om het bewustzijn over diversiteit en inclusiviteit binnen Defensie
te vergroten, wordt bestaande casuïstiek in initiële en loopbaanopleidingen aangepast met een
diversiteitsaspect. Defensie richt zich daarbij in eerste instantie op de werknemers die opleidingen
ontwikkelen die vanaf eind 2019 de workshop ‘Waarderen van Verschillen’ volgen, waarna de andere
doelgroepen volgen. Defensie heeft daarbij per 1 april 2019 extra subsidie ontvangen vanuit het
Arbeidsmarkt- en Scholingsfonds Defensie (ASD) die wordt gebruikt om bewustwordingstrainingen
te implementeren via een bestaande cursus van het Expertise Centrum Leiderschap Defensie (ECLD);
‘Waarderen van Verschillen’. De totale project periode waarvoor de subsidie is verleend loopt tot juni
2021.
Verder is binnen het CLAS het theaterstuk, genaamd ‘Vuurdoop’, gelanceerd. De voorstelling maakt
deel uit van een programma dat medewerkers van de Landmacht aanzet tot reflectie op de dagelijkse
praktijk en de cultuur binnen Defensie. In de voorstelling komen onder andere thema’s rondom
sociale veiligheid (m.n. ongewenste omgangsvormen) en integriteit aan de orde. Alle medewerkers
van de Landmacht krijgen hiervoor een uitnodiging. Aan het theaterstuk zijn gesprekken gekoppeld
waar bezoekers met elkaar over verbeterpunten kunnen spreken en op kazernes kunnen uitwerken.

Leiderschap - Zoals ook in de vorige rapportage is gemeld heeft Defensie een cursus ‘Waarderen
van Verschillen’ ontwikkeld voor leidinggevenden. Gezien het belang van de materie blijft Defensie
deze cursus aanbieden.
Meldingsbereidheid - de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) heeft de aanbevelingen
uit het rapport van de commissie Giebels vertaald in D&I-activiteiten. De aanbevelingen worden
opgenomen in folders, workshops, trainingen en symposia van de COID. De producten en activiteiten
die hieruit voortvloeien zijn dit voorjaar reeds genoemd in de personeelsrapportage. Desalniettemin
is het van belang om ze ook in deze rapportage op het netvlies te houden.

34

Personeelsrapportage midden 2019

• Defensie heeft sinds 2019 de zogenaamde Toolbox Aanspreken in gebruik. Deze Toolbox is via
het intranet bekend gemaakt bij leidinggevenden. Hiermee kunnen teams en leidinggevenden
zelfstandig onderling afspraken maken over gewenst gedrag en is de verantwoordelijkheid van de
leidinggevenden om, in het kader van ‘commandant in zijn kracht’ hiervan gebruik te maken;
• De Gedragscode Defensie is eind 2018 herzien en wordt stapsgewijs sinds dit voorjaar bij het
defensiepersoneel geïntroduceerd. Naast verbondenheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid
is veiligheid een van de vier kernwaarden. Elkaar aanspreken op gedrag en ongewenst of onveilig
gedrag melden hoort daarbij;
• Het Meldpunt Integriteit Defensie krijgt dit jaar een kwalitatieve en kwantitatieve uitbreiding
om de meldingen vanuit het personeel te vergemakkelijken en een verbeterslag te maken bij de
afhandeling van de meldingen;
• Eind 2018 is Defensie gestart met de vertrouwenspersonen van Defensie aanvullend op te leiden
op het gebied van zakelijke integriteit. Gelijktijdig worden in het derde en vierde kwartaal van 2019
de vertrouwenspersonen bijgeschoold in de meldingsprocedure en meldingsmogelijkheden. Waar
het gaat over de rol en positie van interne en externe vertrouwenspersonen, verwijs ik naar de brief
van de minister van BZK (Kamerstuk 28844 nr. 184, dd. 20 juni 2019).

Exitgesprekken – Deze gesprekken zijn relevant voor D&I omdat Defensie daar eventueel uit kan
opmaken of een medewerker als gevolg van discriminatie de organisatie verslaat. In september jl. is
bij diverse defensieonderdelen een proeftuin gestart. We testen dan de visie op een nieuw HR Model
in de praktijk en onderzoeken wat wel en wat niet werkt. Binnen de ‘proeftuin’ op de vliegbasis
Volkel wordt het gehele proces rondom uitstroom bezien. Met iedereen die uitstroomt wordt onder
meer een exitgesprek gevoerd. Deze exitinterviews worden gehouden door een persoon die niet
verbonden is met de eenheid. De eerste resultaten van deze combinatie van gesprek met vragenlijst,
wijzen uit dat de respons verhoogt van 20% naar 80%. Afhankelijk van de uitkomsten zal worden
bezien of en hoe deze proef de komende jaren eventueel stap voor stap kan worden uitgebreid.

Stichting Giving Back - Om leidinggevenden via jongeren met een migratieachtergrond te laten
leren over diversiteit en inclusiviteit is in 2016 het mentorprogramma via de Stichting Giving Back
opgezet. Vanwege de positieve resultaten heeft Defensie besloten om het project met ingang van
september 2019 voor drie jaar te continueren.
75 jaar vrouwen bij Defensie - In 2019 is het 75 jaar geleden dat de eerste vrouwen bij de
Nederlandse krijgsmacht kwamen werken. Defensie zal gedurende dit jaar extra aandacht geven
aan de positie van vrouwen bij Defensie en organiseert in dat kader meerdere (inter)nationale
activiteiten.
VN-resolutie 1325 over Vrouwen, Vrede en Veiligheid - Voor het implementeren van het
Defensie Actieplan 1325 wordt het huidige aantal ambtelijk functionarissen opgehoogd. In fases
wordt een team opgezet dat vanaf medio 2019 (tot 2021) onder meer moet zorgen voor (interne)
trainingen over VN-resolutie 1325.
ELSIE - Het ‘Elsie initiative on women in peace operations’ is een Canadees initiatief dat zich richt op
het trainen en het vergroten van het aantal vrouwelijk militairen en politie in VN-vredesmissies. Het
initiatief is vernoemd naar de Canades Elsie MacGill, de eerste vrouwelijk luchtvaart ingenieur. Tijdens
de ministeriële week van de AVVN op 24 september 2018, heeft de Nederlandse Krijgsmacht zich
gecommitteerd aan het ‘Elsie Initiatief’. Daarbij hebben de Canadese en Nederlandse Minister van
Defensie de intentie uitgesproken om van elkaar te leren over de problematiek omtrent instroom,
behoud en doorstroom van vrouwen in de krijgsmacht. Nederland en Canada zijn momenteel in de
verkennende fase over de concrete invulling van deze gezamenlijke intentie.

Personeelsrapportage midden 2019

35

Definities
Instroom:
De gerealiseerde instroom (cumulatief) van militair- en burgerpersoneel betreft het aantal personen
in voltijds equivalenten (VTE’n) dat een dienstverband met Defensie is aangegaan.

Topfunctionarissen:
Bij het Rijk worden als topfunctionarissen aangemerkt: secretarissen-generaal, de directeurengeneraal, de inspecteurs- generaal, de overige leden van de topmanagementgroep, de viceadmiraals, de generaals, de luitenant-admiraals en de luitenant-generaals, degene(n) belast met de
dagelijkse leiding van het kabinet van de Koning, de Staten-Generaal, de Hoge Colleges van Staat
en de Kabinetten van de Gouverneurs en de Commissie toezicht betreffende de veiligheids- en
inlichtingendiensten. De volgende categorieën zijn uitgesloten in deze rapportage: hoogleraren en
wetenschappelijke onderzoekers.

Uitstroom:
De gerealiseerde uitstroom (cumulatief)van militair- en burgerpersoneel betreft het aantal personen
(in VTE’n) waarvan het dienstverband met Defensie is beëindigd.
• Reguliere uitstroom: uitstroom dat vanuit het oogpunt van Defensie als gepland/verwacht kan
worden beschouwd, zoals bijvoorbeeld pensioenontslag, overtolligheidsontslag en ontslag vanuit
de initiële opleiding (opleidingsverloop).
• Irreguliere uitstroom: uitstroom dat vanuit het oogpunt van Defensie als ongepland/onverwacht
kan worden beschouwd, zoals bijvoorbeeld ‘ontslag op verzoek’, waaronder de militairen met een
FPS fase 2 contract met een (voorzien) negatief doorstroombesluit en alle vormen van ontslag
vanwege een disciplinaire maatregel.

Vulling:
Het aantal militairen en burgers dat geplaatst is op een reguliere functie afgezet tegen het dynamisch
formatieplan uit de BPB-nota.

Ziekteverzuim:
Het totaal aantal ziektedagen van de werknemers, in procenten van het totaal aantal beschikbare
kalenderdagen van de werknemers in de verslagperiode. Het ziekteverzuimpercentage is inclusief het
verzuim langer dan een jaar en exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof.

36

Personeelsrapportage midden 2019

Afkortingen
CZSK:

KMAR:

Commando Zeestrijdkrachten

Koninklijke Marechaussee

CLAS:

KMD:

Commando Landstrijdkrachten

Krijgsmachtdeel

CLSK:

KM:

Commando Luchtstrijdkrachten

Koninkelijke Marine

KMar:

KL:

Koninklijke Marechaussee

Koninklijke Landmacht

BS:

KLu:

Bestuursstaf

Koninklijke Luchtmacht

DOSCO:

VTE:

Defensie Ondersteuningscommando

Voltijds equivalent

DMO:
Defensie Materieel Organisatie

DO:
Defensieonderdeel

OPCO:
Operationeel Commando

FPS:
Flexibel Personeelssysteem

IDU:
In-, door- en uitstroom

BPB:
Beleid Plannen en Begroten

BBT:
Beroeps Bepaalde Tijd

Personeelsrapportage midden 2019

37