Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 620 X

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2016
(wijziging samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 december 2016
De vaste commissie voor Defensie, belast met het voorbereidend
onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te brengen in
de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 9 december 2016 voorgelegd aan de Minister van
Defensie. Bij brief van 15 december 2016 zijn ze door de Minister van
Defensie beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-34620-X-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

1

1
Heeft u na de «tijdelijke maatregelen» ter grootte van € 85
miljoen in de loop van 2016 nog meer «tijdelijke maatregelen»
genomen? Zo ja, welke en om welk bedrag gaat het in totaal?
Nee. De met de eerste suppletoire begroting aangekondigde maatregelen
zijn tijdelijk en brengen geplande activiteiten in overeenstemming met het
budget voor 2016. Van bezuinigingen was en is geen sprake. Het
budgettaire kader wijzigt door deze maatregelen niet.
2
Worden alle in 2016 voor de pilots reservisten bestemde
middelen daadwerkelijk voor de pilots aangewend of wordt een
deel ingezet voor reguliere reservistenuitgaven?
De in 2016 voor reservistenpilots bestemde middelen worden niet ingezet
voor reguliere reservistenuitgaven. De middelen zijn specifiek bestemd
voor de pilots.
3
Hoeveel bespaart u met ondervulling in 2016, afgemeten tegen de
eerste ramingen voor vulling, bij de begroting 2016? Worden alle
middelen die daarmee vrijkomen ingezet voor het oplossen van
de Defensiebrede problematiek?
Bij een aantal Defensieonderdelen heeft zich gedurende 2016 ondervulling
voorgedaan. Het betreft CLAS, KMar, DMO en de Bestuurstaf, waaruit een
vrijval van ongeveer € 18 miljoen voortkwam. De vrijval is deels herschikt
binnen het eigen Defensieonderdeel voor bijvoorbeeld uitgaven aan
instandhouding bij CLAS en munitie bij DMO. Voorts is een deel van de
vrijval bij de KMar en de Bestuursstaf ingezet voor Defensiebrede
problematiek.
4
Hoe wordt de uitdeling van het budget voor de pilot reservisten
gefinancierd? Is dit ten koste van reguliere reservistenuitgaven?
Het budget dat voor de reservistenpilots is uitgedeeld, is afkomstig van
artikel 12 (Nominaal en onvoorzien) en komt uit de algemene onderrealisatie in 2015. Dit is dus niet ten koste gegaan van reguliere reservistenuitgaven.
5
Is de compensatie vanuit het brandstofbudget van DMO aan
CLSK en CZSK het gevolg van de bij de eerste suppletoire
begroting aangekondigde tijdelijke maatregelen of komt het
aantal vlieguren en vaardagen vanwege een andere reden lager
uit?
26
Is de compensatie vanuit het brandstofbudget van DMO aan
CLSK en CZSK het gevolg van de bij de eerste suppletoire
begroting aangekondigde tijdelijke maatregelen of komt het
aantal vlieguren en vaardagen vanwege een andere reden lager
uit?
De compensatie is onderdeel van de bij de eerste suppletoire begroting
(Voorjaarsnota) genomen tijdelijke maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

2

6
Kunt u aangeven waarom er al jaren minder aanvragen van reders
zijn voor VPD’s? Kunt u de aantallen aanvragen per jaar
weergeven voor de jaren 2014, 2015 en 2016?
In 2014 zijn er 75 aanvragen voor VPD-inzet ingediend en zijn er 54 VPD’s
ingezet. In 2015 waren er dit respectievelijk 62 en 46. Tot en met
2 december jl. zijn er in 2016 35 aangevragen ingediend. Het verschil
tussen het aantal aanvragen en het aantal maal dat een VPD is ingezet,
komt vooral doordat reders om verschillende redenen aanvragen
intrekken. Tussen 2014 en 2016 zijn slechts vier aanvragen voor een VPD
afgewezen. Het is niet mogelijk om vast te stellen wat de reden is dat de
aanvragen voor VPD’s afnemen omdat hierover geen gegevens kunnen
worden bijgehouden.
7
Wat zijn de gevolgen van de overheveling van € 10 miljoen aan
budget van instandhouding binnen het CZSK naar formatie?
Welke maatregelen treft u en zijn deze van tijdelijke aard?
CZSK heeft met de eerste suppletoire begroting tijdelijke maatregelen
aangekondigd om geplande activiteiten in overeenstemming te brengen
met het budget voor 2016. Als gevolg van deze maatregelen heeft CZSK
budget overgeheveld en geplande onderhoudsactiviteiten voor 2016
doorgeschoven naar 2017. Zoals bekend zal door deze maatregelen het
herstel van de basisgereedheid tijdelijk vertragen.
8
Betreft de compensatie voor de hogere instandhoudingsuitgaven
van de NH-90 een tijdelijke maatregel, of vallen deze uitgaven
structureel hoger uit?
Zoals in de memorie van toelichting bij de eerste suppletoire begroting en
in de beantwoording van vragen daarover is toegelicht (Kamerstuk
34 485-X, nr. 1 en 3), heeft de NH-90 te maken met structureel hogere
onderhoudskosten dan begroot. De raming van de onderhoudskosten van
de NH-90 helikopter was gebaseerd op gegevens van de Lynx helikopter
(de voorganger van de NH-90). De NH-90 is inmiddels in gebruik en op
grond van ervaring met het onderhoud van deze helikopter is het onderhoudsbudget herijkt en vervolgens vanaf 2017 structureel verhoogd. Dit is
nodig om de materiële gereedheid van de NH-90 te kunnen garanderen. In
2016 is tevens incidenteel € 10 miljoen toegevoegd om de materiële
gereedheid van de NH-90 op voldoende niveau te houden.
9
Kunt u de vrijval van budget binnen het CLSK voor gereedstelling
(€ 1,3 miljoen) als gevolg van geannuleerde oefeningen, nader
toelichten? Komen deze geannuleerde oefeningen bovenop de bij
de Voorjaarnota genomen «tijdelijke maatregelen»?
CLSK heeft met de eerste suppletoire begroting tijdelijke maatregelen
aangekondigd om geplande activiteiten in overeenstemming te brengen
met het budget voor 2016. Het beperken van het aantal vlieguren is
onderdeel van deze tijdelijke maatregelen.
10
Kunt u de achterblijvende vulling als gevolg van «begrensde
opleidingscapaciteit» nader toelichten? Stuurt u met de
begrenzing van opleidingscapaciteit bewust op ondervulling,
waarmee u vervolgens gaten binnen uw begroting vult?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

3

11
Is de begrenzing van opleidingscapaciteit, met als gevolg
achterblijvende vulling, een «tijdelijke maatregel» bovenop de
«tijdelijke maatregelen» die u bij de Voorjaarsnota 2016 al heeft
genomen?
De begrenzing van de opleidingscapaciteit is geen sturingsinstrument en
ook geen tijdelijke maatregel. De opleidingscapaciteit is afgestemd op de
voorziene instroom. In dit geval was door de uitbreiding van vte’n voor de
Hoog Risico Beveiligingsteams sprake van een hogere instroom dan
voorzien en schoot de opleidingscapaciteit tijdelijk tekort.
12
Welke verplichtingen voor de F-35 worden later aangegaan?
Betreft dit de resterende verplichtingen van de contractering van
toestellen van productieserie 11 of andere verplichtingen?
13
Houden de aanpassingen van het verplichtingenbudget verband
met de (mogelijke) block buy?
14
Hoeveel is het verplichtingenbudget voor het project F-35 voor
2016 verlaagd?
De contracttekening van de acht F-35 toestellen die in 2019 worden
geleverd (inclusief bijkomende middelen), was oorspronkelijk eind 2016
voorzien, maar verschuift naar begin 2017. Daarom worden ook de
verplichtingen in dat jaar vastgelegd. De raming van het verplichtingenbudget voor het project F-35 voor 2016 is door deze verschuiving
aangepast van ongeveer € 900 miljoen bij de begroting 2016 naar
ongeveer € 70 miljoen bij de tweede suppletoire begroting 2016. De
aanpassingen van het verplichtingenbudget hangen niet samen met de
block buy. Toestellen in de block buy worden in 2020, 2021 en 2022
geleverd.
15
Kunt u de incidentele vrijval bij de Kmar nader toelichten? Hoe is
dit te verklaren, gezien het capaciteitsgebrek bij de Kmar?
De toegekende middelen voor onder meer uitbreiding van de opleidingscapaciteit leiden niet meteen tot capaciteitsuitbreiding en uitgaven. Eerst
moeten instructeurs worden aangetrokken en opgeleid. Ook moeten
voorzieningen zoals infra en materieel in orde worden gemaakt. Dat kost
tijd.
16
Kunt u het probleem in de begrensde opleidingscapaciteit bij de
Kmar nader toelichten? Hoe groot is dit probleem, en wanneer
wordt dit opgelost?
Het opleidings- en trainingscommando KMar (OTCKMar) is ingericht op
de reguliere opleidingsbehoefte van de KMar. De instroom van de Hoog
Risico Beveiligingsteams vergde een tijdelijke niet geplande extra
inspanning. Deze maand wordt het laatste peloton gereedgesteld, waarna
het OTCKMar terugkeert naar het reguliere proces. Het eenmalig
toegekende geld voor 135 vte’n voor de grensbewakingstaak van de KMar
(Kamerstuk 30 176, nr. 32) vergt werderom een tijdelijke extra inspanning
van het OTCKMar.
17
Wat is de reden en het doel van de nieuwe beleidslijn vastgoed?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

4

22
Wat is de reden en het doel van de nieuwe beleidslijn vastgoed?
In het kader van financiële duurzaamheid is gekeken op welke wijze
Defensie de uitgaven van het vastgoed vastlegt in de administratie. Uit
een analyse bleek dat eenduidige administratieve regels voor het
vastleggen van het investeringsdeel bij huur(koop)constructies ontbraken.
De nieuwe beleidslijn vastgoed legt deze vast.
De nieuwe beleidslijn heeft betrekking op vastgoedcomplexen van
Defensie, waarbij gebruik wordt gemaakt van een DBFMO-constructie
(Design Build Finance Maintain Operate). Hierbij worden de uitgaven voor
DBFMO gedurende een vastgestelde periode aan een consortium betaald.
Defensie verantwoordde tot 2016 deze uitgaven volledig als exploitatie.
Echter, deze uitgaven bevatten ook investeringsuitgaven. Bij de nieuwe
beleidslijn is het eigenaarschap bepalend voor de vastlegging in de
administratie. Van het vastgoed dat na de periode van DBFMO eigendom
wordt van het Ministerie van Defensie wordt de investeringscomponent in
de uitgaven verantwoord op beleidsartikel 6 (Investeringen). Het betreft de
Kromhoutkazerne (KHK) en het Nationaal Militair Museum (NMM).
Complexen of panden die geen eigendom worden van het Ministerie van
Defensie zullen volledig als exploitatieuitgaven worden verantwoord. Dat
betreft het Plein-Kalvermarktcomplex (PKC).
18
Betreffen de uitgaven voor «het investeringsdeel bij huurkoopconstructies» uitgaven voor exploitatie en onderhoud of gaat het
om andere uitgaven?
23
Betreffen de uitgaven voor «het investeringsdeel bij huurkoopconstructies» uitgaven voor exploitatie en onderhoud of gaat het
om andere uitgaven?
Het betreft uitgaven voor investeringen, zoals ontwerp en nieuwbouwkosten.
19
In welke jaren zullen de verplichtingen van € 755,7 miljoen tot
uitgaven leiden?
20
Kunt u een meerjarig overzicht geven van de investeringsuitgaven behorend bij de verplichtingen van € 755,7 miljoen als
gevolg van de nieuwe beleidslijn vastgoed?
24
In welke jaren zullen de verplichtingen van € 755,7 miljoen tot
uitgaven leiden?
25
Kunt u een meerjarig overzicht geven van de investeringsuitgaven, behorend bij de verplichtingen van € 755,7 miljoen als
gevolg van de nieuwe beleidslijn vastgoed?
Als gevolg van de nieuwe beleidslijn is het (toekomstig) eigenaarschap
bepalend voor de verantwoording. Daarom wordt de investeringscomponent van de Kromhoutkazerne en het Nationaal Militair museum nu
verantwoord op artikel 6 (Investeringen) en wordt de beschikbaarheidsvergoeding van het Plein Kalvermarktcomplex niet langer verantwoord op dit
artikel, maar op artikel 8 (CDC). De verplichtingenmutatie van per saldo
€ 755,7 miljoen is als volgt opgebouwd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

5

Investeringscomponent Kromhoutkazerne
Investeringscomponent Nationaal Militair Museum
Beschikbaarheidsvergoeding Plein Kalvermarktcomplex
Totaal

€ 623,9 miljoen
€ 136,2 miljoen
– € 4,5 miljoen
€ 755,7 miljoen

Bijbehorende investeringsuitgaven zijn gemiddeld € 31,2 miljoen per jaar
in de periode tot 2036 voor de Kromhoutkazerne en gemiddeld € 5,7
miljoen per jaar tot 2040 voor het Nationaal Militair Museum.
21
Hoe groot is de problematiek bij huisvesting en infrastructuur, in
het licht ook van de aanwending van vrijgevallen middelen als
gevolg van ondervulling bij het CDC? In hoeverre heeft u de
Kamer tot dusver over deze problematiek geïnformeerd?
In dit geval betreft het een vordering van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)
van € 11,5 miljoen. In 2015 was de verwachting dat het RVB wegens
capaciteitsgebrek niet volledig het voor Defensie bestemde instandhoudingsprogramma kon uitvoeren. Daarom heeft Defensie in 2015 met de
tweede suppletoire begroting het instandhoudingsbudget met € 18
miljoen verlaagd. Achteraf is gebleken dat het RVB in 2015 alsnog € 11,5
miljoen heeft gerealiseerd. Daarom is een deel van de vrijgevallen
middelen bij het CDC en budget uit artikel 12 (Nominaal en onvoorzien)
gebruikt om dit bedrag aan het RVB terug te betalen.
22
Wat is de reden en het doel van de nieuwe beleidslijn vastgoed?
Zie het antwoord op vraag 17.
23
Betreffen de uitgaven voor «het investeringsdeel bij huurkoopconstructies» uitgaven voor exploitatie en onderhoud of gaat het
om andere uitgaven?
Zie het antwoord op vraag 18.
24
In welke jaren zullen de verplichtingen van € 755,7 miljoen tot
uitgaven leiden?
25
Kunt u een meerjarig overzicht geven van de investeringsuitgaven, behorend bij de verplichtingen van € 755,7 miljoen als
gevolg van de nieuwe beleidslijn vastgoed?
Zie het antwoord op vraag 19.
26
Is de compensatie vanuit het brandstofbudget van DMO aan
CLSK en CZSK het gevolg van de bij de eerste suppletoire
begroting aangekondigde tijdelijke maatregelen of komt het
aantal vlieguren en vaardagen vanwege een andere reden lager
uit?
Zie het antwoord op vraag 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

6

27
Waarom zijn de betalingen uit Jordanië, Griekenland en Estland
voor het verkochte materieel later ontvangen? (Kamerstuk 34 620
X, nr. 2 , p. 21–22)
De verlate ontvangsten worden in één geval veroorzaakt door de
liquiditeitspositie van het betreffende land. In een ander geval zijn met het
betrokken land afspraken gemaakt dat de betaling niet in 2015, maar in
2016 wordt gedaan. In het geval van het derde land betreft het niet een
verlate betaling zoals in de toelichting van de tweede suppletoire begroting staat vermeld, maar een vooruitbetaling. Per saldo is met deze
mutaties € 14,1 miljoen gemoeid.
28
Zullen de extra investeringsuitgaven van € 36 miljoen, als gevolg
van het besluit om niet-operationele dienstauto’s na twee jaar te
vervangen, nog in 2016 worden gedaan of op een later moment?
De investeringsuitgaven voor de niet-operationele dienstauto’s van € 36
miljoen zijn opgenomen in de begroting 2016. De uitgaven zullen naar
verwachting in 2016 hun beslag krijgen.
29
Waardoor wordt de vrijval vanuit formatie bij de Bestuursstaf
(€ 5,3 miljoen) veroorzaakt? Heeft u bewust gestuurd op ondervulling, om zo gaten elders te kunnen vullen?
De onverwachte vrijval op formatie is ontstaan door de vertraging van de
reorganisatie van de Bestuursstaf, nieuwe betalingsafspraken met de NS
die gunstig uitpakken voor Defensie en een onvoorziene vertraagde
vulling van functies door de duur van de veiligheidsonderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 620 X, nr. 3

7