Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 509

Palliatieve zorg

Nr. 61

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 mei 2016
In mijn brief van 19 oktober 2015 (Kamerstuk 29 509, nr. 51), waarbij ik u
het rapport van de evaluatie van de Regeling palliatieve terminale zorg
heb toegezonden, heb ik toegezegd u begin 2016 nader te informeren over
de verdere uitwerking van de aanpassingen in deze regeling. De regeling
loopt 1 januari 2017 af en zal met enkele wijzigingen worden verlengd met
5 jaar, tot 1 januari 2022. De regeling voorziet in het verlenen van
subsidies voor de coördinatie van de inzet van vrijwillige palliatieve
terminale zorg en voor de coördinatie van de netwerken palliatieve zorg
(een korte beschrijving van de opzet van de huidige regeling is al
opgenomen in de brief van 19 oktober 2015).
In het Algemeen Overleg van 28 januari 2016 (Kamerstuk 29 509, nr. 59)
heb ik in aanvulling hierop toegezegd te bezien hoe de regeling kan
meegroeien met de stijging van de inzet van vrijwilligers en/of het aantal
sterfgevallen in Nederland, alsook te bezien hoe de inzet van vrijwilligers
ten behoeve van palliatieve zorg in onder meer verpleeg- en verzorgingshuizen kan worden ondersteund. Ook heb ik gekeken naar de relatieve
teruggang in de tarieven voor de periode 2014–2017.
Ik ben verheugd u te kunnen melden dat er met ingang van 1 januari 2017
ruim 2 miljoen euro extra beschikbaar is voor de regeling, waarmee onder
meer de inhaalslag voor de periode na 2014 en het vergroten van het
bereik van de regeling kunnen worden gerealiseerd. Verder maak ik het
mogelijk dat de regeling in de jaren na 2017 jaarlijks met 3% kan groeien
om de voorziene groei te accommoderen.
In deze brief zet ik de aanpassingen op hoofdlijnen uiteen. Hiermee voldoe
ik tevens aan bovengenoemde toezeggingen om u te informeren over de
verdere uitwerking van de regeling en de toezeggingen uit het AO
palliatieve zorg over het meegroeien van de regeling en het uitbreiden
naar de inzet in verpleeg- en verzorgingshuizen.

kst-29509-61
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 509, nr. 61

1

Proces
Na de evaluatie heb ik intensief overleg gevoerd met de voor de regeling
relevante koepelorganisaties, zoals VPTZ Nederland, de Associatie
Hospicezorg Nederland, Fibula (organisatie voor de netwerken palliatieve
zorg) en stichting PAL (voor de kinderpalliatieve zorg). Deze organisaties
kunnen zich vinden in de voorgestelde opzet. De komende maand zal in
overleg nog verder moeten worden gekeken naar enkele punten, zoals
kleine aanpassingen in de regionale verdeling van netwerken palliatieve
zorg. De regeling wordt thans uitgeschreven en zal in de zomer worden
gepubliceerd, zodat eind augustus de nieuwe aanvraagformulieren
kunnen worden uitgezet.
Wijzigingen en opzet voor het onderdeel vrijwillige inzet
De regeling blijft op hoofdlijnen gelijk aan de oude regeling. Zo blijft de
bijdrage voor de coördinatie van vrijwillige inzet gehandhaafd evenals de
berekeningswijze op basis van het aantal geholpen cliënten in een
referentieperiode (waarbij een cliënt slechts eenmalig mee kan tellen bij
meerdere opnames). De regeling blijft betrekking hebben op palliatieve
zorg in de laatste levensfase (deze fase is voor palliatieve zorg voor
kinderen moeilijker te bepalen en kan in dat geval uitgebreid worden tot in
beginsel maximaal een jaar).
Wtzi-toegelaten instellingen blijven uitgesloten van de regeling, omdat
deze al van de reguliere zorgfinanciering gebruik kunnen maken, die in
beginsel ook voor de coördinatiekosten van vrijwillige inzet moet worden
gebruikt. De enige uitzondering die hierop zal worden gemaakt zijn twee
Wtzi-toegelaten hospices die nu geen deel uitmaken van een grote
organisatie. De reden voor deze uitzondering is dat deze hospices ook veel
gebruik maken van vrijwilligers, door hun kleinschaligheid relatief meer
kosten maken dan grotere instellingen en bovendien ook niet kunnen
terugvallen op een groter organisatorisch verband.
De inzet van vrijwilligers door VPTZ-organisaties in Wtzi toegelaten
hospices zal subsidiabel gesteld worden. De uitsluiting in de huidige
regeling (artikel 3, eerste lid, onder b) wordt daartoe opgeheven. Ik wil zo
de inzet van vrijwillige palliatieve zorg maximaal mogelijk maken. Daar
komt bij dat de controle op waar vrijwilligers precies worden ingezet bijna
onmogelijk is (bijvoorbeeld inzet thuis bij mensen met een «volledig
pakket thuis» of in kleinschalige wooninitiatieven is formeel gezien ook
inzet bij een Wtzi toegelaten instelling).
In de nieuwe regeling worden dan vier situaties onderscheiden voor
vrijwillige inzet, namelijk in bijna-thuis huizen, in high care hospices, bij
mensen thuis en – dat is nieuw – in overige instellingen. Daar horen
verschillende tarieven bij. 1
Het verschil in tarieven tussen high care hospices en bijna-thuis huizen
blijft in stand, maar wordt minder groot. In de evaluatie van HHM was al
geconcludeerd dat het verschil in inzet van vrijwillige zorg minder groot
lijkt te zijn dan het verschil in tarief rechtvaardigt. De tegemoetkoming van
de coördinatiekosten voor de inzet van vrijwilligers wordt beïnvloed door
de hoeveelheid vrijwilligers (zowel in aantal als in uren) maar ook door de
aard van hun werkzaamheden. Wanneer de vrijwilligers binnen hun werk
meer zorgtaken vervullen dan andere, dan zijn de coördinatiekosten
hoger. Op basis van cijfers uit de registratierapportage van VPTZ
1

VPTZ-organisaties die vrijwilligers thuis en in hospices inzetten, krijgen in al deze gevallen een
subsidie volgens het tarief «bij mensen thuis»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 509, nr. 61

2

Nederland die laten zien dat (relatief meer) vrijwilligers in bijna-thuis
huizen verhoudingsgewijs meer zorgtaken vervullen is besloten om het
tarief voor de high care hospices voorlopig te bepalen op 70% van het
tarief van bijna-thuis huizen.
De branche stelt voor volgend jaar een nadere evaluatie naar de omvang
en aard van de inzet van vrijwilligers uit te voeren. Op basis van deze
uitkomsten kan worden overwogen om in 2017 of 2018 de tegemoetkoming in de coördinatiekosten aan te passen. Ik vind dat een goed idee
en zal een dergelijk onderzoek volgend jaar laten uitvoeren.
Bij het tarief voor de inzet bij mensen thuis door VPTZ organisaties werd
tot nu toe onderscheid gemaakt tussen betaalde en onbetaalde coördinatie. Het tarief voor betaalde coördinatoren ligt hierbij hoger dan voor
onbetaalde krachten.
Dit onderscheid tussen betaalde en onbetaald coördinatie blijft behouden
in de nieuwe regeling, om te voorkomen dat organisaties alsnog kiezen
voor onbetaalde coördinatoren (dat levert minder goede coördinatie op zo
is de ervaring).
Het tarief voor de inzet in overige instellingen wordt gesteld op het niveau
van het tarief voor de onbetaalde coördinatie thuis. De reden is dat
coördinatiekosten voor inzet in deze instellingen lager ligt dan de inzet in
thuis en hospices, vanwege schaalvoordelen (bijvoorbeeld door het
bespreken van meerdere cases met één teamcoördinator in een
verpleeghuis en door de aanwezigheid van professionele krachten die ook
een stuk begeleiding kunnen verzorgen). Naast de inzet in verpleeg- en
verzorgingshuizen is ook inzet van vrijwillige palliatieve terminale zorg in
bijvoorbeeld instellingen voor gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg mogelijk.
In de oude regeling bestonden de tarieven voor high care hospices en
bijna-thuis huizen uit een exploitatiecomponent en een huisvestingscomponent. Ter vereenvoudiging is dit onderscheid opgeheven en wordt
sprake van één integraal tarief. Huisvestingskosten tussen hospices
verschillen aanzienlijk en de regeling is eigenlijk bedoeld als bijdrage voor
de coördinatie van vrijwillige inzet.
In het Algemeen Overleg van 28 januari 2016 heb ik toegezegd dat ik zou
bezien of de regeling kan meegroeien met de stijging van de inzet. In het
verleden is het totale bedrag diverse malen opgehoogd (voor het laatst in
2013), omdat in de jaren voorafgaande aan het moment van ophoging de
tarieven per cliënt waren gedaald. In zijn algemeenheid neemt het beroep
op de regeling toe (en daarmee dalen de tarieven per cliënt), als er een
groei van het aantal overlijdens is, als vaker vrijwilligers worden ingezet
bij deze cliënten of als relatief meer cliënten thuis of in hospices overlijden
(ten opzichte van het aandeel in intramurale instellingen, waar de regeling
tot nu toe niet geldt).
Ik heb daarom besloten om in de nieuwe regeling op te nemen dat het
totale beschikbare bedrag voor de vrijwillige palliatieve terminale zorg
jaarlijks met 3% wordt verhoogd. Dat percentage is gebaseerd op de
verwachte stijging van het aantal overlijdens met 1,5% per jaar (CBS
prognose bevolking kerncijfers 2014–2060 laten een stijging zien van
141.700 overlijdens in 2015 tot ongeveer 162.000 overlijdens in 2025).
Bovendien wil ik er voor zorgen dat het aantal gevallen en settings waarin
vrijwilligers worden ingezet de komende jaren uitgebreid kan worden. Om
dat mogelijk te maken is een extra jaarlijkse stijging van het budget met
1,5% voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 509, nr. 61

3

Omdat het tarief per instelling na de laatste verhoging van het budget in
2013 drie jaar achtereen gedaald is, verhoog ik het bedrag van de regeling
vanaf 2017 ter compensatie hiervan. Ik ga voor de berekening van het
nieuwe bedrag uit van de fictieve situatie dat de jaarlijkse verhoging van
3% in 2014 zou zijn ingegaan (dus 4 jaren 3% stijging leidt € 17,45 mln. in
2017). De eerder verstrekte subsidiebedragen zullen niet met terugwerkende kracht worden aangepast.
Wijzingen en opzet voor de netwerken palliatieve zorg
Op hoofdlijnen blijft de subsidieregeling voor de netwerken palliatieve
zorg hetzelfde. Wel zal de ondersteuning worden uitgebreid met de zeven
netwerken kinderpalliatieve zorg, met een vast bedrag per netwerk dat
niet ten koste van de bestaande netwerken zal gaan. Ook zal de regioindeling waar nodig worden aangepast. Netwerken krijgen verder grotere
mogelijkheden om samen te werken en gezamenlijk (afgestemde)
voorstellen en activiteitenplannen in te dienen.
De berekening van de subsidie wordt iets aangepast; ieder netwerk
ontvangt een vast basisbedrag, zodat ook kleine netwerken voldoende
middelen hebben om een minimaal aantal uren coördinatie te financieren.
Het restant van de middelen wordt dan op basis van het inwonertal
verdeeld over de netwerken.
Zoals aangegeven in mijn brief van 19 oktober 2015 wil ik inzetten op
verdere professionalisering en kwaliteitsverbetering van de netwerken. Ik
vind het belangrijk dat de netwerken palliatieve zorg een duidelijke rol
krijgen bij het nog beter verbinden van de verschillende partijen in de
regio. Zo draaien de netwerken volledig mee in het praktijkteam palliatieve zorg en maken ze onderdeel uit van de consortia rond palliatieve
zorg (de samenwerkingsverbanden tussen expertisecentra, IKNL en
netwerken). Ik heb Fibula verzocht om extra aandacht te besteden aan
kwaliteitsverbetering.
Fibula heeft verder aangegeven een denktank in te willen stellen voor de
periode na 2021, als deze regeling afloopt. Deze denktank zal een
toekomstvisie op de netwerken palliatieve zorg formuleren en een daarbij
passende regeling voorstellen. De jaren 2019 en 2020 kunnen dan benut
worden als overgangsperiode voor de netwerken.
Ik zal u de tekst van de nieuwe regeling ruim voor de zomer toesturen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 509, nr. 61

4