Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

648
Vragen van het lid Bouwmeester (PvdA) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het gebruik van medische gegevens
voor de aanbieding van commerciële screeningstesten (ingezonden
11 november 2016).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 2 december 2016)
Vraag 1
Kent u het bericht «Bedrijf achter NIPT-test misbruikt medische gegevens»?1
Antwoord 1
Ja, ik heb kennisgenomen van het bericht.
Vraag 2
Wat vindt u van het feit dat het Belgische bedrijf Gendia, dat voor veel
Nederlandse vrouwen de Niet Invasieve Prenatale Test (NIPT) uitvoert,
persoonlijke medische gegevens voor commerciële doeleinden gebruikt?
Antwoord 2
Dat vind ik onwenselijk en ik keur dit dan ook af.
De NIPT als eerste test is in Nederland vanaf 1 april 2017 beschikbaar met
alle kwaliteitswaarborgen (bijvoorbeeld wat betreft counseling, informatievoorziening aan de zwangeren en uitvoering van de NIPT) die hiervoor in
Nederland gelden. Om NIPT nu al als eerste test te kunnen krijgen, nemen
vrouwen op eigen initiatief de zogenaamde België-route. Zij gaan fysiek naar
Gendia of laten bij een Nederlands ziekenhuis bloed afnemen om dat via
Gendia te laten testen. Iedereen die zich laat behandelen of testen in het
buitenland valt onder de wetgeving en het toezicht van het betrokken land.
Vrouwen moeten echter op grond van de Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst (WGBO) – door de zorgverleners in Nederland die
bloed afnemen en dit voor de vrouwen opsturen naar België – wel gewezen
worden op het feit dat zij door het gebruik van de België-route niet onder de
Nederlandse wet- en regelgeving vallen voor het uitvoeren van de NIPT.

1

ah-tk-20162017-648
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

BNR, 10 november 2016: «Bedrijf achter NIPT-test misbruikt medische gegevens»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat op commerciële basis kankerscreeningstesten
aanbieden per brief ongepast is, dat het mensen bang kan maken en dat het
misleidend kan zijn, omdat het schijnzekerheid kan bieden?
Antwoord 3
Ik deel deze mening.
Vraag 4, 5 en 6
Wat vindt u ervan dat wanneer mensen gegevens afstaan voor een NIPT,
deze gegevens zonder toestemming worden gebruikt door een commercieel
bedrijf voor de verkoop van een andere test? Bestempelt u dit als koppelverkoop? Zo ja, wat is uw oordeel hierover? Zo nee, waarom niet?
Wanneer mensen medische gegevens aanleveren die voor de NIPT benodigd
zijn, en deze gegevens vervolgens zonder gesprek en toestemming worden
gebruikt om schriftelijk een kankertest aan te bieden, valt dit dan volgens u
onder oneigenlijk gebruik van medische gegevens?
Vindt u dergelijk gebruik van medische gegevens ook onwenselijk en kunt u
dit voorkomen? Hoe verhoudt deze gang van zaken zich volgens u met
Europese en Nederlandse privacywetgeving?
Antwoord 4, 5 en 6
In Nederland is de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) van toepassing op de verwerking van (medische) persoonsgegevens. De Wbp is van
toepassing als de verantwoordelijke van de gegevensverwerking een
vestiging in Nederland heeft.
De privacywetgeving van de lidstaten van de EU is de uitwerking van de
Europese Privacyrichtlijn1995 die op dit moment geldt. Vanaf 25 mei 2018 zal
de nieuwe Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming van
toepassing zijn. Deze verordening is rechtstreeks van toepassing in de
lidstaten.
De nu nog geldende Privacyrichtlijn bevat belangrijke beginselen over de
verwerking van persoonsgegevens, zoals het principe van doelbinding.
Persoonsgegevens mogen alleen voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven
en gerechtvaardige doeleinden worden verwerkt en mogen vervolgens niet
verder worden verwerkt op een wijze die onverenigbaar is met die doeleinden. Daarnaast mogen persoonsgegevens alleen worden verwerkt voor zover
zij – gelet op de doeleinden waarvoor zijn verzameld – toereikend, terzake
dienend en niet bovenmatig zijn. Deze beginselen zijn in de Nederlandse Wbp
neergelegd.2
Verder gelden op grond van de Privacyrichtlijn en de Wbp voor het verwerken van bijzondere persoonsgegevens (zoals medische gegevens) extra zware
eisen.
Uit de Privacyrichtlijn en de Wbp volgt dat alleen die medische gegevens van
de zwangere in de vragenlijst mogen worden verzameld die noodzakelijk zijn
voor het verkrijgen van een juiste uitslag op de test en dat zij alleen daarvoor
gebruikt mogen worden. Voor het gebruik van de medische gegevens voor
een ander doel is uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene nodig. Deze
toestemming moet een vrije, specifieke en op informatie berustende
wilsuiting zijn. Deelnemers aan de test moeten gewezen worden op vragen
die met een ander doel gesteld worden en moeten dus uitdrukkelijke
toestemming geven voor gebruik voor dat andere doel. Zonder deze
toestemming mogen de gegevens niet voor een ander doel gebruikt worden.
Van koppelverkoop is sprake als de verkoop van een bepaald product of
dienst afhankelijk wordt gesteld van de koop van een ander product of dienst.
Waar het hier om gaat is of de vrouwen van tevoren zijn ingelicht en
uitdrukkelijke toestemming hebben gegeven voor het gebruik van hun
medische gegevens voor andere doeleinden dan de NIPT test.
Het niet naleven van de privacyregels en oneigenlijk gebruik van gevoelige
gegevens als medische gegevens acht ik onwenselijk.
Bedrijven en organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor de naleving van
privacywetgeving. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is in Nederland
belast met toezicht op de naleving van die wetgeving. In België is er een
2

Artikelen 7, 9 en 11 Wbp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

vergelijkbare autoriteit die toezicht houdt, de Privacycommissie. Zij zijn van
deze casus op de hoogte gebracht. De Belgische Privacycommissie onderneemt, in overleg met de AP, actie op de eventuele privacyschending door
Gendia.
Vraag 7
Kunt u een toelichting geven op de exacte link tussen de gegevens die door
mensen worden verstrekt voor de NIPT en het gebruik hiervan door Gendia?
Kunt u uiteenzetten hoe dit precies verloopt?
Antwoord 7
In de bijlage3 treft u het aanvraagformulier aan dat door Gendia is gebruikt
(formulier van mei 2015). Hoe het proces bij Gendia verloopt is mij niet
bekend.

3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3