Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense
niet-EU studenten

Datum
Status

18 december 2019
Definitief

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

Inhoudsopgave
Inhoudsopgave .................................................................... 2
Inleiding .............................................................................. 3
1.

Onderzoeksopzet ........................................................... 4

1.1.

Doel en vraagstelling evaluatie ...................................... 4

1.2.

Betrokken partijen ....................................................... 4

1.3.

Methodiek ................................................................... 5

2.

Achtergrond pilot ........................................................... 6

2.1.

Beginsituatie ............................................................... 6

2.2.

Randvoorwaarden en afspraken convenanten .................. 6

3.

Bevindingen ................................................................... 9

3.1.

Resultaten .................................................................. 9

3.2.

Verloop pilot ............................................................... 9

3.3.

Doelstellingen pilot .................................................... 12

4.

Conclusie en vervolg .................................................... 14

4.1.

Resultaten ................................................................ 14

4.2.

Verloop pilot ............................................................. 14

4.3.

Doelstellingen pilot .................................................... 14

4.4.

Vervolg van de pilot ................................................... 15

5.

Bijlage ......................................................................... 17

5.1.

Bijlage 1. Lijst met gesprekspartners. .......................... 17

Pagina 2 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

Inleiding

Dit rapport bevat de uitkomsten van de tussenevaluatie van de pilot
“Huisvesting Akense niet-EU studenten”.
Aanleiding
Op 1 april 2016 is de pilot “Huisvesting voor Akense niet-EU studenten”
voor een periode van vijf jaar van start gegaan. Deze pilot maakt de
huisvesting van Akense niet-EU studenten in de regio Parkstad Limburg
mogelijk.
In 2012 heeft de stad Aken een beroep gedaan op haar buurgemeenten in
Nederland om huisvesting te bieden aan studenten van de RheinischWestfälische Technische Hogeschool (RWTH) en de Fachhochschule (FH) in
Aken. Dit is nodig doordat de studenten vanwege een grote kamernood
geen woonruimte kunnen vinden in Aken zelf en in de directe regio. In
Parkstad Limburg is er juist sprake van woningleegstand. Op verzoek van
de regio Parkstad Limburg en de provincie Limburg is er door het Rijk een
verkenning gestart naar de haalbaarheid van de huisvesting van Akense
niet-EU studenten in de regio Parkstad1. Huisvesting is in eerste instantie
niet zomaar mogelijk, omdat het volgens de wet niet is toegestaan om als
niet-EU student in Nederland te wonen en in Duitsland te studeren. Nadat
de haalbaarheid was vastgesteld, heeft de Minister voor Wonen en
Rijksdienst, mede namens de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
op 22 januari 2016 een brief naar de Tweede Kamer gestuurd met de
aankondiging van een pilot2. Op 1 april 2016 is de pilot uiteindelijk van
start gegaan. Binnen de pilot is het mogelijk jaarlijks maximaal 75 niet-EU
studenten per jaar te huisvesten in te transformeren leegstaande panden
in de regio Parkstad Limburg. Door huisvesting van de Akense niet-EU
studenten wordt het mogelijk een verbinding te leggen tussen de
woningleegstand in de regio Parkstad en het tekort aan woonruimte voor
studenten in Aken.
In de brief die op 22 januari 2016 naar de Tweede Kamer is gestuurd is
toegezegd de pilot na twee jaar te evalueren. In deze brief staat ook
beschreven dat de pilot voortijdig kan worden beëindigd als zich tijdens de
looptijd problemen voordoen.
Leeswijzer
In dit rapport wordt in hoofdstuk 2 de onderzoeksopzet van de
tussenevaluatie kort beschreven. In hoofdstuk 3 wordt een beschrijving
gegeven van de pilot. Hoofdstuk 4 gaat in op de bevindingen van het
onderzoek die zijn opgedeeld in 3 onderdelen: de doelstellingen, het
verloop en het resultaat van de pilot. Daarna wordt er in hoofdstuk 5
antwoord gegeven op de vraagstelling van de evaluatie (de conclusies) en
ingegaan op het vervolg van de pilot.

1

Parkstad Limburg (22-01-2014), Wijziging inzake projectsubsidie (Zaaknummer
SAS-2013-01631).
2
Tweede Kamer (22-01-2016), Kamerstuk, Pilot huisvesting Akense niet-EU
studenten in krimpregio Parkstad Limburg.
Pagina 3 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

1.

Onderzoeksopzet

In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de doelstellingen die aan het
begin van de pilot zijn benoemd. Daarnaast wordt er ingegaan op de doelen vraagstelling van de tussenevaluatie en worden de betrokken partijen
en de gebruikte methodieken van het onderzoek benoemd.
De pilot kent twee doelstellingen die vooraf zijn vastgelegd in de brief die
aan de Tweede Kamer is gestuurd3:
1.
Bijdrage aan het verminderen van de leegstandsproblematiek
in de regio Parkstad Limburg. Wanneer de Akense niet-EU
studenten huisvesting wordt geboden is het mogelijk een
match te maken tussen de leegstandproblematiek in de regio
Parkstad en het tekort aan woonruimte voor studenten in
Aken.
2.
Aansluiten op het beleid om de (administratieve)
belemmeringen aan de EU-binnengrenzen zoveel mogelijk op
te heffen.
In diezelfde Kamerbrief is toegezegd dat er na twee jaar een
tussenevaluatie zou plaatsvinden om te monitoren hoe de
pilot verloopt, en om mogelijke problemen te signaleren en op
te lossen.
1.1.
Doel en vraagstelling evaluatie
Het doel van deze evaluatie is inzichtelijk maken hoe de pilot tot nu toe is
verlopen en om te leren van de ervaringen die zijn opgedaan.
De vraagstelling voor deze evaluatie is:

Hoe verloopt de pilot “Huisvesting Akense niet-EU studenten”
en hoe draagt het bij aan het verminderen van
leegstandsproblematiek en opheffen van administratieve
belemmeringen aan de Nederlands- Duitse grens?

1.2.
Betrokken partijen
Het ministerie van BZK heeft een coördinerende rol op het gebied van
bevolkingsdaling en grensoverschrijdende samenwerking. Om die reden is
in overeenstemming met de betrokken partijen besloten dat de
tussenevaluatie door het ministerie van BZK zal worden uitgevoerd. De
betrokken partijen bij de pilot zijn: de niet-EU studenten, de gemeente
Kerkrade, Parkstad Limburg, de provincie Limburg, de RWTH, de FH, de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), het ministerie van JenV en het
ministerie van BZK.

3

Tweede Kamer (22-01-2016), Kamerstuk, Pilot huisvesting Akense niet-EU
studenten in krimpregio Parkstad Limburg.
Pagina 4 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

1.3.
Methodiek
In dit onderzoek is door middel van document- en dossieronderzoek en
interviews met verschillende betrokken partijen naar een antwoord
gezocht op de vraagstelling. De bevindingen uit de interviews en het
documentonderzoek zijn geanalyseerd en de uitkomsten hiervan zijn in dit
rapport beschreven.
De partijen waarmee is gesproken voor de tussenevaluatie zijn: de niet-EU
studenten, de gemeente Kerkrade, Parkstad Limburg, de IND, het
ministerie van JenV en het ministerie van BZK. In overleg met deze
partijen zijn vooraf ook de belangrijkste onderwerpen voor de
tussenevaluatie bepaald. Een lijst met gesprekspartners is opgenomen in
bijlage 1.

Pagina 5 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

2.

Achtergrond pilot

In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de pilot. Eerst wordt
de beginsituatie van de pilot geschetst. Daarnaast benoemt dit hoofdstuk
de twee doelstellingen en randvoorwaarden die vooraf zijn gesteld en
worden de afspraken uit twee van toepassing zijnde convenanten
toegelicht.
2.1.
Beginsituatie
In de brief die op 22 januari 2016 aan de Tweede Kamer is gestuurd wordt
de pilot beschreven. De pilot voorziet in de huisvesting van niet-EU
studenten die aan de Rheinisch-Westfaelisch Technische Hochschule
(RWTH) in Aken studeren, en door het tekort aan studentenwoningen in
Aken moeilijk aan huisvesting kunnen komen. Binnen de pilot wordt het
mogelijk om gedurende de looptijd van de pilot maximaal 75 niet-EU
studenten per jaar te huisvesten in te transformeren leegstaande panden
in de regio Parkstad Limburg. Hierbij is, mede in overleg met de betrokken
woningcorporatie HEEMWonen in eerste instantie gekozen voor huisvesting
in de gemeente Kerkrade.
Doelstelling pilot
Zoals eerder genoemd kent de pilot twee belangrijke doelstellingen die
vooraf zijn vastgelegd4:
1.
Bijdrage aan het verminderen van de leegstandsproblematiek
in de regio Parkstad Limburg.
2.
Aansluiten op het beleid om de (administratieve)
belemmeringen aan de EU-grenzen zoveel mogelijk op te
heffen.
2.2.

Randvoorwaarden en afspraken convenanten

Randvoorwaarden
Voorafgaand aan de pilot zijn verschillende randvoorwaarden vastgelegd
tussen de betrokken partijen, in twee convenanten 5en als werkafspraken.
Hieronder worden de belangrijkste randvoorwaarden benoemd.
1.

Inrichting voorportaal
Voorafgaand aan de pilot is afgesproken dat er een
voorportaal moet worden ingericht bij de gemeente Kerkrade
om de IND te ontlasten. Het voorportaal heeft als taken de
communicatie met de aanvrager, het controleren op
volledigheid van de aanvraag en het doen van een eerste
beoordeling. Hierdoor wordt het IND zo veel als mogelijk

4

Tweede Kamer (22-01-2016), Kamerstuk, Pilot huisvesting Akense niet-EU
studenten in krimpregio Parkstad Limburg.
5
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (22-01-2016), Convenant
tussen IND en de gemeente Kerkrade inzake de pilot huisvesting Akense niet-EU
studenten.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (22-01-2016), Convenant
tussen RWTH en de gemeente Kerkrade inzake de pilot huisvesting Akense niet-EU
studenten.
Pagina 6 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

ontlast bij de beoordeling en de uiteindelijke goed- of
afkeuring van de aanvraag van de verblijfsvergunning.
2.

Studenten hebben geen aanspraak op sociale zekerheid
Vanuit de Rijksoverheid is als harde randvoorwaarde gesteld,
dat de niet-EU studenten geen aanspraak kunnen maken op
sociale zekerheid. Hieronder vallen de bijstand, huurtoeslag,
zorgtoeslag en andere voorzieningen. Als iemand in Nederland
werkt of stage loopt heeft diegene hier recht op. Daarom
mogen de niet-EU studenten die deelnemen aan deze pilot
niet werken/stage lopen in Nederland.

3.

Verkrijgen van Grenzgängerkarte door student
Een Grenzgängerkarte is een document dat vereist is om
dagelijks vanuit Nederland naar Duitsland te mogen reizen en
wordt afgegeven door de Duitse overheid. Er kan pas een
Grenzgängerkarte worden afgeven door de Duitse overheid als
er kan worden aangetoond dat je in Nederland rechtmatig
mag verblijven op grond van een verblijfsvergunning.
Wanneer de IND voor deze pilot een verblijfvergunning
afgeeft is het noodzakelijk dat het zeker is dat na afgifte van
de verblijfsvergunning ook een Grenzgängerkarte kan worden
afgegeven. Anders kan de niet-EU student niet over de grens
naar de RWTH. Om dit te voorkomen zijn de toetsingscriteria
voor de Grenzgängerkarte gelijkgetrokken met de
toetsingscriteria van de IND gelijkgetrokken met de
toetsingscriteria voor de Grenzgängerkarte, zodat het vrij wel
zeker is dat wanneer de student een verblijfsvergunning krijgt
vanuit de pilot hij ook een Grenzgängerkarte krijgt. Dit is aan
het begin van de pilot afgesproken en blijkt onder andere uit
de Mid Term Review pilot studentenhuisvesting 2018 van
Parkstad Limburg.

4.

Machtiging de Rheinisch-Westfaelisch Technische Hochschule
(RWTH)
De RWTH mag wegens de privacywetgeving in Duitsland
zonder machtiging van de student geen informatie uitwisselen
met bijvoorbeeld de IND. Dit betekent dat de student voor
deze pilot de RWTH moet machtigen zodat zij de nodige
informatie voor (blijvende6) deelname aan de pilot kan
doorsturen aan het voorportaal Kerkrade.

5.

Machtiging voorportaal
De student machtigt bij zijn deelname aan de pilot het
voorportaal om namens hem de aanvraag te doen bij de IND.
Via het voorportaal loopt ook de verdere communicatie met
de niet-EU studenten.

Convenanten
In 2016 heeft de gemeente Kerkrade twee convenanten gesloten (zie
voetnoot nummer 6); één met de RWTH en één met de IND om de

6 . Om de verblijfsvergunning na de ingangsdatum te behouden, dient halfjaarlijks
de studievoortgang te worden aangetoond.
Pagina 7 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

bovenstaande doelen te bereiken. Hieronder wordt kort ingegaan op de
belangrijkste zaken die zijn vastgelegd in de convenanten.
Convenant: Kerkrade en de IND

In dit convenant zijn afspraken vastgelegd over de rol en de
taken van het voorportaal Kerkrade. Bijv. dat het voorportal
halfjaarlijks de studievoortgang van de student controleert, en
bij welke veranderingen het voorportaal de IND op de hoogte
stelt van veranderingen.

In dit convenant zijn afspraken vastgelegd over de
samenwerking en informatie-uitwisseling tussen het
voorportaal Kerkrade en de IND. Bijv. hoe het voorportaal de
aanvraag namens de student in moet dienen, en de termijn
waarin de IND de aanvraag afdoet.

De twee partijen die de convenanten ondertekenen stellen dat
er wederzijds draagvlak is voor de pilot en dat er
overeenstemming is over de uitvoering van de pilot.
Convenant: Kerkrade en RWTH

In dit convenant zijn afspraken vastgelegd over de informatieuitwisseling tussen het voorportaal Kerkrade en de RWTH.
Bijv. dat de RWTH het voorportaal halfjaarlijks informeren
over de echtheid van documenten, en het voorportaal
informeert de RWTH als de verblijfsvergunning van een
student wordt beëindigd.
De twee partijen die het convenanten ondertekenen stellen
dat er wederzijds draagvlak is voor de pilot en dat er
overeenstemming is over de uitvoering van de pilot.

Pagina 8 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

3.

Bevindingen

In dit hoofdstuk worden de bevindingen beschreven uit de gesprekken die
zijn gevoerd. Aan de hand van een driedeling worden de bevindingen
gepresenteerd. Eerst wordt ingegaan op de resultaten van de pilot,
hoeveel studenten hebben bijvoorbeeld deelgenomen? Daarna wordt
ingegaan op het verloop van de pilot. Tot slot is beschreven in hoeverre de
pilot tot nu toe heeft bijgedragen aan de doelstellingen.
3.1.
Resultaten
In de periode 1 april 2016 tot 1 januari
Jaar
Aantal
2019 hebben in totaal 28 niet-EU
studenten gebruik gemaakt van de pilot
2016
1
7. De nationaliteit van deze studenten
2017
11
varieert; ze zijn afkomstig uit China,
Iran, Zuid-Korea, India en Thailand. De
2018
16
verblijfsduur van deze studenten
verschilt van een half jaar tot twee jaar.
Er is een lichte stijging te zien in het totaalaantal deelnemers van de pilot.
De verwachte groei tot 75 nieuwe aanvragen per jaar is tot nu toe niet
realistisch gebleken.
Op 31 december 2018 maken 16 niet-EU studenten gebruik van de pilot
“Huisvesting Akense niet-EU studenten”. Ze wonen in Kerkrade verspreid
over twee locaties. Deze niet-EU studenten zijn erg tevreden over de
huisvesting in de gemeente Kerkrade en zijn van plan hun gehele
studietijd daar te blijven8.
Er zijn geen signalen van illegaal verblijf door de niet-EU studenten
volgens de IND en het ministerie van JenV. Daarnaast zijn er ook geen
signalen van illegale arbeid bekend bij de inspectie van SZW 9. De
randvoorwaarde die stelt dat de niet-EU studenten geen recht hebben op
sociale zekerheid wordt hiermee gewaarborgd.
3.2.
Verloop pilot
Hieronder worden de bevindingen van de tussenevaluatie over de
samenwerking tussen de betrokken partijen, de gemaakte kosten en
aanpalende ontwikkelingen toegelicht.
Samenwerking
Een van de bevindingen is dat de samenwerking tussen de IND (de twee
vestigingen in Den Haag en Den Bosch) en het voorportaal Kerkrade goed
verloopt volgens beide partijen. Er is regelmatig contact tussen de IND en
het voorportaal, en er is een vast contactpersoon bij de IND in Den Haag
voor de gemeente Kerkrade. Daarnaast heeft de gemeente Kerkrade ook
twee contactpersonen bij de IND Den Bosch die de aanvragen behandelen.
7

Gegevens afkomstig van Parkstad Limburg en Gemeente Kerkrade.

8

Dit blijkt o.a. uit een gesprek met enkele niet-EU studenten die deelnemen aan de
pilot.
9
Dit blijkt uit navraag bij de betrokken partijen, te weten Inspectie van SZW (op
28 november 2018) en ministerie van JenV (op 23 november 2018; registratie van
fraude en handhavingssignalen)
Pagina 9 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

De IND heeft aan het begin van de pilot een reader opgesteld voor het
voorportaal Kerkrade. Hierin staat beschreven welke taken en
verantwoordelijkheden het voorportaal heeft, welke procedures moeten
worden gevolgd en hoe het voorportaal daarbij te werk dient te gaan.
Daarnaast staat daarin ook beschreven hoe de stukken die bij het
voorportaal binnen komen, moeten worden beoordeeld.\
In de gesprekken met de gemeente Kerkrade komt wel naar voren dat de
afgesproken behandelingsperiode van 4 weken in 2018 niet is gehaald en
dat de wettelijke periode ook een aantal keer is overschreden. De IND
geeft aan dat dit komt doordat er toen “herstel verzuim” is aangevraagd,
omdat documenten niet compleet waren of meer informatie vereist was.
Bij de start van de pilot was er ook sprake van ‘gewenning’ van de
procedure, zoals het volledig goed indienen van aanvragen.
Een andere bevinding is dat de samenwerking tussen de RWTH en de
gemeente Kerkrade vaak via Parkstad Limburg verloopt, en niet direct
tussen de gemeente en universiteit. Desondanks verloopt samenwerking
volgens RWTH, gemeente Kerkrade en Parkstad Limburg naar
tevredenheid. Met betrekking tot de pilot is er volgens Parkstad nog wel
winst te behalen op de samenwerking. Volgens hen kan de samenwerking
worden verbeterd door de juiste medewerker bij de RWTH te kennen die
de informatie over de pilot het best kunnen delen met de gekozen
doelgroep.
Kosten
Uit de gesprekken blijkt dat het bedrag van de verblijfsvergunningen voor
de pilot vooraf niet bekend was. Dat kon ook nog niet, omdat deze
afhingen van het in hoofdstuk één genoemde advies van de
landsadvocaat. Tijdens de voorbereiding was er een vergelijking gemaakt
met de legeskosten in Duitsland en met de kosten van een
verblijfsvergunning met het verblijfsdoel studie in Nederland. In
vergelijking met deze verblijfvergunningen valt de verblijfvergunning op
grond van de discretionaire bevoegdheid, die in deze pilot wordt gebruikt,
hoog uit. Deze bedragen waren vooraf dus niet ingecalculeerd, daarom
hebben de gemeente Kerkrade en Heerlen in 2016 besloten middelen
beschikbaar te stellen om de opstart van de pilot mogelijk te maken.
Kerkrade stelde €40.000 beschikbaar voor de eerste 40 studenten en
Heerlen €10.000 voor de eerste 10 studenten.
Uit de resultaten van de verschillende gesprekken blijkt dat de gemeente
Kerkrade het meeste investeert in de pilot. Ze hebben naast de €40.000
euro die ze hebben vrijgemaakt voor de legeskosten ook kosten gemaakt
voor de inrichting van het voorportaal en de inzet van het personeel.
Ook blijkt dat de IND aan het begin van de pilot veel tijd heeft
geïnvesteerd in de opzet en inrichting van het voorportaal. Daarnaast is de
pilot geïmplementeerd in het beleid van de IND. De IND heeft hierbij
vooral kosten gemaakt voor de inzet van personeel. Nu de pilot loopt zijn
er geen hoge kosten voor de IND verbonden aan de pilot. Voor de
behandeling van een aanvraag om een verblijfsvergunning in het kader
van de pilot “Huisvesting voor Akense niet-EU studenten” staat 210
minuten, blijkt uit een gesprek met een uitvoeringsmedewerker van de
IND. Dit is de normale verwerkingstijd voor de afhandeling van een
aanvraag. Deze personeelskosten worden gedekt door prijs maal q

Pagina 10 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

financiering vanuit de opdrachtgever. Dit gebeurt op basis van een
vastgestelde kostprijs en het daadwerkelijke aantal aanvragen van de
betreffende vergunning.
De resultaten laten ook zien dat de kosten voor het ministerie van JenV en
BZK minimaal zijn, er zijn alleen kosten gemaakt voor de inzet van
personeel.
Ontwikkelingen pilot
Tijdens de pilot zijn op verschillende onderwerpen mogelijkheden
onderzocht om de pilot aan te passen of te verbeteren:

Uit de gesprekken komt ook naar voren dat er midden 2018
problemen waren met het openbaar vervoer voor de niet-EU
studenten die meedoen aan de pilot. Hierdoor konden de
studenten geen gebruik maken van het gratis openbaar
vervoer tussen Kerkrade en Aken. Het gratis reizen met het
openbaar vervoer is onderdeel van de pilot, omdat dit het
wonen in Kerkrade aantrekkelijker maakt. De provincie
Limburg zorgt vanaf de start van de pilot dat de niet-EU
studenten door middel van tickets gratis kunnen reizen tussen
Parkstad en de RWTH. De pilot liep bij de provincie Limburg
midden 2018 af waardoor dit niet meer mogelijk was.
Hierdoor liepen de niet-EU studenten elke dag naar de Duitse
grens (ongeveer 20 min) om daar op de bus te stappen. De
studenten konden namelijk nog wel gratis reizen in Duitsland.
Nadat het probleem bekend was heeft er overleg
plaatsgevonden tussen Arriva, de provincie Limburg en de
RWTH waardoor deze groep vanaf begin 2019 weer gratis met
het openbaar vervoer kon reizen van Kerkrade naar Duitsland.

De gemeente Kerkrade, Parkstad Limburg en de provincie
Limburg onderzochten de mogelijkheden voor lagere
legeskosten voor de verblijfsvergunning die de niet-EU
studenten nodig hebben. Het ministerie van JenV geeft aan
dat er voor een vergunning op grond van de discretionaire
bevoegdheid een vaste kostprijs is opgesteld. Aan deze soort
aanvragen heeft de IND meer werk dan normale aanvragen
vandaar dat de prijs hoger is. Echter geeft de IND aan dat
deze specifieke aanvragen van de pilot veel minder werk
kosten, omdat het voorportaal bij de gemeente Kerkrade alle
informatie verwerkt en aanlevert aan de IND. Toch is de prijs
hetzelfde voor alle andere discretionaire aanvragen, omdat de
prijs wordt berekend over alle aanvragen. Hierdoor kan
volgens JenV geen uitzonderingen worden gemaakt.
Daarnaast is de discretionaire bevoegdheid van de
staatssecretaris van Justitie en Veiligheid afgeschaft sinds 1
mei 2019. Gelijktijdig met de afschaffing van de discretionaire
bevoegdheid is de hoofddirecteur van de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND) gemandateerd om tijdens de eerste
aanvraagprocedure in Nederland ambtshalve te beoordelen of
er sprake is van een schrijnende situatie. De IND krijgt de
mogelijkheid om naar aanleiding van deze beoordeling een
verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd te verlenen.
Per deze datum ontvangen de Akense niet-EU studenten een
verblijfsvergunning op grond van artikel 3.4, vierde lid van

Pagina 11 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |







het Vreemdelingenbesluit 2000. De hoogte van de leges voor
de verblijfsvergunning is evenwel ongewijzigd.
De gemeente Kerkrade, Parkstad en de IND hebben samen
gezocht naar een makkelijker aanvraagprocedure voor niet-EU
studenten met een Duitse verblijfsvergunning. Aanvankelijk
moesten de studenten die wilden verhuizen naar Parkstad
eerst terug naar hun thuisland om daar een nieuwe
aanvraagprocedure op te starten en de MVV-sticker
(Machtiging Voorlopig Verblijf) op te halen. Na overleg met de
IND mogen de studenten het proces op te starten in Duitsland
of Nederland en hun MVV-sticker ophalen in Berlijn bij het
consulaat. Wanneer de niet-EU student zijn aanvraag afwacht
in Nederland moet dit binnen 90 dagen worden goedgekeurd
omdat de Machtiging Voorlopig Verblijf afloopt na 90 dagen.
Daarmee is de procedure vergemakkelijkt voor de studenten.
De gemeente Kerkrade heeft daarnaast ook de mogelijkheden
om de aanvraagprocedure te vergemakkelijken voor de nietEU studenten met een Duits visum onderzocht. Dit is in
tegenstelling tot de niet-EU studenten met een Duitse
verblijfsvergunning juridisch niet mogelijk. Dit komt omdat
het visum niet kan worden omgezet in een
verblijfsvergunning, omdat het omzetten van een Duits visum
naar een Duitse verblijfvergunning pas kan als men staat
ingeschreven in een woning in Duitsland. De niet-EU
studenten willen juist deelnemen aan de pilot, en in Nederland
wonen, omdat er een huisvestingstekort is in Aken. Door
juridisch afspraken over verblijfsvergunningen moeten de
niet-EU studenten met een Duits visum eerst naar hun
thuisland om de procedure opnieuw op te starten als ze willen
deelnemen aan de pilot.
In 2018 heeft de gemeente Kerkrade onderzocht of het proces
voor de aanvraag van de verblijfsvergunningen niet digitaal
ingericht zou kunnen worden. Dit omdat nu alles nog via de
post verloopt. De IND gaf aan dat dit niet mogelijk is, omdat
het om een te klein verblijfsdoel gaat. Bij de digitalisering van
de processen wordt voorrang gegeven aan de verblijfsdoelen
die meer prioriteit hebben.

3.3.
Doelstellingen pilot
In dit onderdeel wordt beschreven in hoeverre de twee doelstellingen van
de pilot volgens de betrokkenen (deels) zijn behaald gedurende de huidige
looptijd van de pilot.
Doel 1: Bijdrage aan de leegstandproblematiek in de regio Parkstad.
De betrokken partijen kijken verschillend naar de tot nu toe behaalde
resultaten van de eerste doelstelling van de pilot.
Volgens de gemeente Kerkrade en de regio Parkstad Limburg draagt de
pilot bij aan het voorkomen van leegstand in de gemeente Kerkrade. Het
aantal deelnemers aan de pilot neemt toe, waardoor de leegstand
afneemt. De gemeente Kerkrade richt zich nu op niet-EU studenten tussen
de 20 en 30 jaar en die in hun thuisland al een studie hebben afgerond.
Dit is volgens hun een doelgroep die hun gehele studieduur in Kerkrade wil
blijven, en het niet als een tijdelijke oplossing ziet. Hierdoor kan dit een

Pagina 12 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

nog grotere bijdrage leveren aan het verminderen van de
leegstandproblematiek in Kerkrade.
Het ministerie van BZK ziet de pilot als een positief voorbeeld van
regionaal maatwerk wat door middel van samenwerking met betrokken
partijen is gerealiseerd. Hierbij is BZK blij om te zien dat de gemeente
Kerkrade en Parkstad de pilot als positief ervaren. BZK ziet ook de
genoemde groei, maar vindt het aantal deelnemers nog summier. BZK
vraagt zich af of de stijgende lijn in aantal deelnemers kan worden
doorgezet en hoe de pilot verder verloopt. Het ministerie van JenV en de
IND betwijfelen of de pilot het juiste middel is om de
leegstandsproblematiek aan te pakken, gezien de grote
leegstandsproblematiek in Kerkrade gecombineerd met de hoge kosten
voor de gemeente Kerkrade, en de geringe belangstelling bij studenten.
Doel 2: Een oplossing vinden voor knellende wet- en regelgeving bij
grensoverschrijdende samenwerking.
De gemeente Kerkrade en Parkstad Limburg zijn zeer positief over het feit
dat de pilot tot stand is gekomen. Ze vinden het fijn dat er regionaal
maatwerk kan worden geleverd om zo oplossingen te vinden voor
belemmerende wet- en regelgeving waardoor nieuwe kansen in de regio
kunnen worden benut. De pilot zelf is dan ook een tijdelijke oplossing voor
belemmerende wet- en regelgeving, die de Nederlands-Duitse grens
vormt. Wanneer de pilot er niet is, kunnen de niet-EU studenten niet
wonen in Nederland en studeren in Duitsland. Tijdens de looptijd van de
pilot hebben de gemeente Kerkrade en Parkstad Limburg een aantal
andere zaken gesignaleerd waarbij ze last hebben van belemmerende weten regelgeving als gevolg van de landsgrens. Voorbeelden hiervan zijn de
aanvraagprocedure vergemakkelijken voor niet-EU studenten met een
Duits visum. Een ander voorbeeld is dat de niet-EU studenten geen stage
mogen lopen in Nederland. Naast dat er belemmerende wet- en
regelgeving is gesignaleerd, constateren Kerkrade en Parkstad dat de pilot
helpt bij het verbeteren van de grensoverschrijdende samenwerking. Dit
komt volgens hen doordat er vaker contact is, zowel met de RWTH als de
buurgemeenten.
Ook volgens de ministeries JenV en BZK en de IND draagt de pilot
mogelijk bij aan het verminderen van knellende regelgeving, maar de
partijen hebben binnen dit traject nog geen concreet voorbeeld gezien
waarbij knellende wetgeving is veranderd. Toch is er vanuit de gemeente
Kerkrade en Parkstad Limburg wel vraag naar het oplossen van een aantal
van deze knellende wet- en regelgeving. De ministeries en het IND zien
wel dat de pilot bijdraagt aan een betere grensoverschrijdende
samenwerking tussen de regio Parkstad Limburg en de Städteregion
Aachen.

Pagina 13 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

4.

Conclusie en vervolg

In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op de vraagstelling van de
evaluatie, ‘Hoe verloopt de pilot huisvesting Akense niet-EU studenten, en
hoe draagt het bij aan de twee doelstellingen?’. Daarnaast wordt er aan de
hand van de twee vooraf gestelde doelstelling van de pilot een conclusie
getrokken.
Uit de resultaten van deze evaluatie blijkt dat de pilot naar tevredenheid
verloopt, maar helaas zijn de aantallen studenten die meedoen met de
pilot lager dan verwacht. Het proces verloopt in de basis goed, maar er is
ook ruimte voor verdere verbetering zowel in de samenwerking als in de
verdeling van de kosten. De resultaten van de pilot zijn lager dan
verwacht, maar de lokale partijen verwachten dat de groei doorzet. De
doelen van de pilot zijn tot nu toe deels behaald. De grensoverschrijdende
samenwerking verbetert maar de pilot draagt nog niet in grote omvang bij
aan de leegstandproblematiek in Parkstad Limburg.
4.1.
Resultaten
De resultaten van de pilot zijn lager dan verwacht, maar er is een groei te
zien in de cijfers en naar verwachting zet dat door. In de periode 1 april
2016 tot 1 januari 2019 hebben in totaal 28 niet-EU studenten gebruik
gemaakt van de pilot. Op 31 december 2018 maken 16 niet-EU studenten
gebruik van de pilot “Huisvesting Akense niet-EU studenten”.
4.2.
Verloop pilot
Binnen de pilot is er sprake van een goede samenwerking en wordt er
samen naar verbeteringen gezocht binnen de pilot. Zo is het ten eerste
door de convenantpartijen mogelijk gemaakt dat niet-EU studenten met
een Duitse verblijfsvergunning die mee willen doen aan de pilot niet meer
terug hoeven naar hun thuisland maar dat ze de procedure mogen
opstarten in Duitsland. Ten tweede is een tijdelijke oplossing gevonden
voor de hoger uitgevallen kosten van de verblijfsvergunningen. In de
voorbereiding van de pilot was uitgegaan van lagere kosten. Om de pilot
toch een kans te geven heeft de gemeente Kerkrade een bedrag
beschikbaar gesteld. Ten derde was er midden 2018 een probleem
ontstaan met het gratis openbaar vervoer van Kerkrade naar Duitsland
voor de niet-EU studenten (zie paragraaf 4.2). Dit is begin 2019 weer
opgelost door de Parkstad Limburg.
Toch is er ook ruimte voor verbetering. Zo wordt bijvoorbeeld de
afgesproken behandelingsperiode van vier weken niet (altijd) gehaald, dit
geeft grote onzekerheid voor de niet-EU studenten. Daarnaast kan de
samenwerking met de RWTH nog worden verbeterd door meer in te zetten
op het onderdeel waar de doelgroep zit.
4.3.
Doelstellingen pilot
Aan het begin van de pilot zijn twee doelstellingen geformuleerd.
Hieronder wordt geconcludeerd hoe het nu staat met deze doelstellingen.

Pagina 14 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

1. Bijdrage aan de leegstandsproblematiek in de regio Parkstad.
In beperkte mate draagt de pilot bij aan de leegstandsproblematiek in de
regio Parkstad Limburg. Twee successen die in de tussenevaluatie naar
voren komen kunnen in de toekomst gaan zorgen voor een snellere groei.
Ten eerste is de juiste doelgroep voor de pilot gevonden. Kerkrade geeft
aan zich meer te willen richten op niet-EU studenten tussen de 20 en 30
jaar die in hun thuisland al een studie hebben afgerond. Dit is volgens de
gemeente de doelgroep die voor langere tijd in Kerkrade blijft wonen en
dus voor langere tijd zal bijdrage aan het oplossen van de leegstand. Ten
tweede geven een aantal niet-EU studenten zelf aan dat ze het erg naar
hun zin hebben en merken dat andere niet-EU studenten vaak
belangstelling tonen.
Gezien de grote leegstandsproblematiek in Kerkrade, het beperkte aantal
studenten, gecombineerd met de hoge kosten voor de gemeente Kerkrade
betwijfelt het ministerie van BZK of de pilot het juiste middel is om de
leegstandsproblematiek aan te pakken. JenV en de IND sluiten zich hierbij
aan.

2. Een oplossing vinden voor knellende wet- en regelgeving bij
grensoverschrijdende samenwerking.
De grensoverschrijdende samenwerking lijkt te verbeteren op regionaal
niveau, maar het is nog niet concreet inzichtelijk in hoeverre de pilot
hieraan bijdraagt. Daarnaast signaleert de gemeente Kerkrade een aantal
zaken waarbij ze last heeft van belemmerende wet- en regelgeving. Ten
eerste mogen de niet-EU studenten die deelnemen aan de pilot niet
werken in Nederland. Ook mogen ze tijdens de pilot geen stagelopen in
Nederland. Dit heeft allemaal te maken met de randvoorwaarden die aan
het begin van de pilot zijn gesteld. De studenten willen eventueel in
Nederland stagelopen en willen weten of er toch een mogelijkheid is om
dit te doen. Ten tweede is er een belemmering voor niet-EU studenten
met een Duits visum. Als niet-EU studenten met een Duits visum in
Nederland willen deelnemen aan de pilot moeten ze eerst naar hun eigen
land, om het aanvraag proces opnieuw op te starten. Door goede
samenwerking hebben de convenantpartijen dit probleem al opgelost voor
niet-EU studenten met een Duitse verblijfsvergunning.
4.4.
Vervolg van de pilot
Zoals in voorgaande beschreven blijkt dat de pilot in beginsel naar
tevredenheid verloopt. De partijen werken naar eigen zeggen goed samen
en blijven telkens zoeken naar oplossingen om de pilot te verbeteren. De
legeskosten voor de aanvraag van de vergunning worden vooralsnog
gefinancierd door de gemeente Kerkrade. Het proces van de pilot kan nog
verder worden verbeterd, maar de basis is goed. De resultaten van de
pilot zijn lager dan verwacht, maar de lokale partijen (regio Parkstad
Limburg en gemeente Kerkrade) verwachten een groei. De doelen van de
pilot zijn tot nu toe deels behaald. De grensoverschrijdende samenwerking
verbetert, maar de pilot draagt nog niet in grote omvang bij aan de
leegstandproblematiek in Parkstad Limburg.
Het advies is om de pilot door te laten lopen voor de afgesproken periode.
Dit omdat er zich geen grote problemen voordoen tijdens de pilot
waardoor de partijen genoodzaakt zijn de pilot te stoppen. Daarnaast is er
een groei te zien in het aantal deelnemers, en de verwachting is dat dit

Pagina 15 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

verder doorzet. Tot slot hebben de betrokken partijen geen bezwaren als
de pilot de afgesproken termijn (t/m april 2021) doorloopt.
Voordat de pilot afloopt is het aan te bevelen om een eindevaluatie van de
pilot te doen. Deze evaluatie zou ongeveer een jaar voor het einde van de
pilot opgestart moeten worden, zodat de input van de evaluatie
meegenomen kan worden in de beoordeling of de pilot een vervolg moet
krijgen en zo ja, op welke manier. Daarnaast is het aan te raden om het
aantal niet-EU studenten die per jaar aan de RWTH studeren in beeld te
brengen om een realistische inschatting te maken van het aantal
potentiele deelnemers aan de pilot.

Pagina 16 van 17

Definitief | Tussenevaluatie pilot huisvesting Akense niet-EU studenten |

5.

Bijlage

5.1.
Bijlage 1. Lijst met gesprekspartners.
In onderstaande tabel is opgenomen met wie gesproken is in het kader
van gegevensverzameling voor de evaluatie.
Functie
Medewerker ministerie van BZK
Medewerker ministerie van JenV
Medewerker gemeente Kerkrade
Twee Iraanse studenten
Medewerker IND
Medewerker Parkstad Limburg

Datum contact
03-12-2018
04-12-2018
06-12-2018
06-12-2018
19-12-2018
Februari 2019 (hiervan is geen
gespreksverslag gemaakt) Alle
informatie staat beschreven in de
Midterm review die op 4 december 2018
is opgeleverd.

Ook zijn via de e-mail en telefoon contactmomenten geweest in het kader
van gegevensverzameling voor de evaluatie. Deze contacten zijn
opgenomen in onderstaande tabel.
Functie
Medewerker IND
Medewerker inspectie SZW
Medewerker IND
Medewerker uitvoering IND Den
Bosch

Datum contact
23-11-2018
02-11-2018
10-01-2019
Februari 2019 (telefonisch contact)

Pagina 17 van 17