Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 966

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 20 december 2019
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 9 oktober 2019 over reactie
op CPB onderzoek «Inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond»
(Kamerstuk 29 544, nr. 951).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 november 2019 aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 19 december
2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Rog
Adjunct-griffier van de commissie,
Kraaijenoord

kst-29544-966
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW) met zijn reactie op het onderzoek «Inkomensongelijkheid naar
migratieachtergrond» van het Centraal Planbureau (CPB). De leden van de
VVD-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de inkomensachterstanden bij mensen met een niet-westerse migratieachtergrond, die naar
de mening van deze leden een belangrijk symptoom zijn van gebrekkige
integratie en gebrekkige arbeidsmarktparticipatie van een te groot deel
van Nederlanders met een migratieachtergrond. Wat deze leden betreft
zijn het spreken van de Nederlandse taal, het hebben van werk en het
volledig inburgeren de essentie om volwaardig mee te kunnen doen in de
Nederlandse maatschappij.
De leden van de VVD-fractie maken zich grote zorgen over de mate van
deelname aan de arbeidsmarkt van Nederlanders met een migratieachtergrond en over het feit dat het bij een deel van deze groep over generaties
heen niet lijkt te lukken om daar een significante verandering in te
brengen. Het aandeel personen met betaald werk is ruim 10 tot 20%-punt
lager bij mannen met een migratieachtergrond (in Turkije, Marokko,
Suriname of de Antillen) dan zonder migratieachtergrond. Bij vrouwen
bedraagt de achterstand zelfs 15 tot 35%-punt. Wat is volgens de Minister
de oorzaak van deze beperktere deelname aan de arbeidsmarkt? Is het
waar dat een van de redenen is dat de sociale zekerheid niet activerend
genoeg blijkt te zijn? Is de Minister bekend hoe het staat met de arbeidsparticipatie van mensen met een migratieachtergrond in gemeenten waar
de taaleis en tegenprestatie streng worden uitgevoerd ten opzichte van
gemeenten waar dit niet gebeurt?
Wat kan de Minister zeggen over andere redenen? In hoeverre is er een
correlatie en een causaliteit tussen het niet spreken van de taal en het niet
ingeburgerd zijn en de achtergestelde positie qua inkomen en werk?
Hoeveel van de inburgeringsplichtigen voldoet niet aan het afronden van
de inburgering of heeft een vrijstelling gekregen en zit momenteel in de
bijstand? Hoeveel van zowel de eerste, tweede als derde generatie
mensen met een migratieachtergrond zit in de bijstand?
Verder vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre arbeidsdiscriminatie een rol speelt in de inkomensongelijkheid en of daar nog verschil in
zit tussen generaties. Welke knelpunten worden geconstateerd en welke
acties zet het Minister hiertegenover?
Uit het rapport blijkt dat de participatie van vrouwen met een migratieachtergrond niet in gelijke trend meestijgt vergeleken met die van Nederlandse vrouwen. De leden van de VVD-fractie maken zich hard voor de
participatie van vrouwen, juist ook met een migratieachtergrond, en
constateren dat ook een recent rapport van het Kennisplatform Integratie
& Samenleving (KIS)1 weer laat zien dat gemeenten bij een gezin dat in de
bijstand zit, vrouwen nog steeds onvoldoende bemiddelen naar werk. Te
vaak wordt alleen de man opgeroepen om te solliciteren. Is de Minister
bereid hier niet alleen in het programma Verdere Integratie op de
Arbeidsmarkt (VIA) aandacht aan te besteden, maar ook de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) hierop aan te spreken en zelf te
monitoren of gemeenten hier verbetering in aanbrengen?
De leden van de VVD-fractie zien een aantal beleidsmaatregelen die de
Minister neemt om de achterstandspositie van mensen met migratieachtergrond aan te pakken. Zij vinden het belangrijk dat de Minister verder
1

Kennisplatform Inburgering & Integratie (2019) Monitor gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding
vluchtelingen 2019. Succes en stagnatie bij arbeidstoeleiding van statushouders, https://
www.kis.nl/sites/default/files/monitor-gemeentelijk-beleid-2019.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

2

gaat met de aanpak. Deze leden vragen hoe de extra investering van
€ 170 miljoen aan vroeg- en voorschoolse educatie (VVE) zich concreet
verhoudt tot de praktische moeilijkheden die de Minister benoemt als
redenen van geen deelname aan de VVE. Ook wordt gesproken over een
beperkte kennis van de arbeidsmarktperspectieven van specifieke
opleidingsrichtingen die een rol spelen bij slechte uitkomsten op de
arbeidsmarkt. In hoeverre is dat aan de orde bij mensen met een
migratieachtergrond? De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van
doelmatig opleiden en dus vragen zij hoe verhoging van doelmatige
opleidingskeuzes zou kunnen bijdragen aan het terugdringen van deze
achterstandspositie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de resultaten van het
CPB-onderzoek «Inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond» laten
zien dat er helaas nog steeds sprake is van forse inkomensachterstanden
bij personen met een niet-westerse migrantenachtergrond. De arbeidsmarktachterstanden zijn hardnekkig en niet eenvoudig weg te werken.
Deze leden vinden het positief dat de Minister zich inzet om deze
arbeidsmarktachterstand tegen te gaan en dat de Minister de kansrijke
beleidsrichtingen die het CBP in het rapport meegeeft, omarmt en
daarmee aan de slag is en/of gaat. Maatregelen van de Minister op het
gebied van VVE, minder voortijdig uitval van school, het meer en beter
kunnen stapelen, hulp bij het vinden van stages, het bieden van betere
informatie over studiekeuzes en het bestrijden van discriminatie op de
arbeidsmarkt worden door de leden van de CDA-fractie uiteraard van
harte ondersteund. Zij hebben hierbij nog wel een aantal vragen.
Om voortijdig schoolverlaten te voorkomen wordt in elke Regionale Melden Coördinatiefunctie (RMC)-regio een regionaal programma met
maatregelen opgesteld. Op welke manier richt dit programma zich
specifiek op de doelgroep mensen met een migrantenachtergrond? Zoals
aangegeven vinden de leden van de CDA-fractie het positief dat er ook
wordt ingezet op betere informatievoorziening wat betreft studiekeuze om
te bewerkstelligen dat een studiekeuze wordt gemaakt in een richting
waarin ook volop vraag naar arbeidskrachten is. Dit is hard nodig, immers
ook uit eerdere onderzoeken blijkt dat een verkeerde studiekeuze met
name voor migranten kan leiden tot inkomensongelijkheid. Kan de
Minister aangeven of en in hoeverre mensen met een migrantenachtergrond oververtegenwoordigd zijn in de zogenaamde krimpberoepen/
sectoren?
Welke kansen ziet de Minister in het programma Leven Lang Ontwikkelen
(LLO) om aan deze doelgroep eventueel handreikingen te bieden zich om
te scholen naar sectoren waar grote vraag is naar arbeidskrachten? Welke
kansen ziet de Minister in het kader van LLO om eventuele achterstanden
bij mensen met een migrantenachtergrond te overbruggen? Kan de
Minister hier nader op ingaan?
De leden van de CDA-fractie vinden het positief dat de Minister de gelijke
kansen van jongeren met een niet-westerse achternaam bij het zoeken
naar stages wil bevorderen. De Minister zet in op bewustwording van
vooroordelen en stereotypen, het bieden van ondersteuning aan
studenten om negatieve beeldvorming te overbruggen, het versterken van
netwerken en op het vergroten van de bekendheid van het meldpunt
stagediscriminatie.
Allemaal mooi, maar dit betreft of achteraf bestraffen (meldpunt), of vrij
algemene preventie waarvoor een lange adem nodig is (bewustwording/
overbruggen negatieve beeldvorming).
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister nader aan te geven wat
concreet wordt verstaan onder het bieden van ondersteuning aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

3

studenten om negatieve beeldvorming te overbruggen. Waar bestaat deze
ondersteuning uit? Wat hebben studenten in individuele gevallen hieraan?
Tenslotte hebben deze leden vernomen dat er op initiatief van de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) dit schooljaar honderden
bedrijfsbezoeken worden georganiseerd waarbij studenten en bedrijven
elkaar ontmoeten. Ook krijgen bedrijven trainingen aangeboden over hoe
ze studenten onbevooroordeeld kunnen selecteren. In hoeverre wordt hier
door het Ministerie van SZW aan meegewerkt? Zijn er al resultaten over te
melden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de reactie op het
CPB-onderzoek «Inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond». Deze
leden hebben met zorgen het rapport van het CPB gelezen, maar staan
over het algemeen positief tegenover de reactie van de Minister. Deze
leden hebben hier enkele vragen bij.
De leden van de D66-fractie vragen of er meer inzicht kan worden
gegeven in hoe de verschillende mogelijke verklaringen voor inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond, zoals studiekeuze, sociale
netwerken, culturele verschillen en discriminatie zich verhouden tot
elkaar. Zou dit nog nader kunnen worden onderzocht om het belang van
verschillend beleid beter in beeld te krijgen?
De leden van de D66-fractie vragen op welke manier de Minister kijkt naar
het belang van onderwijs in het verminderen van de inkomensongelijkheid. Het rapport toont dat investeringen in onderwijs van groot belang
zijn voor het verminderen van de inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond. Het CPB geeft specifiek aan dat meer (gerichte) VVE en minder
voortijdig schoolverlaten kansrijke beleidsrichtingen zijn. De Minister
geeft hier als reactie op dat hij € 170 miljoen extra in de VVE investeert en
dat onderwijsinstellingen en gemeenten aanvullende financiering
ontvangen voor het voorkomen van voortijdig schoolverlaten. De leden
van de D66-fractie vragen op welke manier deze middelen tot besteding
komen, en of bekend is bij welke groepen extra investeringen in VVE het
beste werken. Zijn er onderzoeken beschikbaar die ook op lange termijn
laten zien wat de baten van investeringen in VVE zijn? Is op buurtniveau
binnen gemeenten ook bekend waar de middelen heengaan? Voor welke
groepen en in welke buurten zouden extra investeringen in VVE- of
voortijdig schoolverlaten (VSV)-middelen nog kunnen leiden tot het
verminderen van de inkomensongelijkheid?
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister deelt dat arbeidsmarktdiscriminatie een hardnekkig probleem is en een belangrijke rol speelt in
het verklaren van het verschil van inkomensmobiliteit naar migratieachtergrond. Zij vragen of de Minister denkt dat het genoemde actieplan
arbeidsmarktdiscriminatie hier materieel verschil kan maken. Deze leden
zijn stellig dat het probleem van arbeidsdiscriminatie goed moeten
worden aangepakt en willen dus ook dat dit plan slaagt. Zij vragen of er al
eerste resultaten bekend zijn van het actieplan. Daarnaast vragen deze
leden wat andere landen aan beleid hebben om arbeidsmarktdiscriminatie
te bestrijden. Richten andere landen zich ook vooral op discriminatie op
de werkvloer, of bijvoorbeeld ook op de fase daarvoor bij werving en
selectie? Deze leden vragen of bekend is waar de drempel zit voor
toegang tot de arbeidsmarkt voor mensen met een migratieachtergrond.
Vindt er al een selectie plaats bij stageplekken of opleidingsplekken, of
gaat het vooral om sollicitaties bij de eerste baan na afstuderen?
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister de analyse deelt dat het
probleem van arbeidsmarktdiscriminatie extra lastig is in de werving- en
selectiefase, omdat de benadeelde dan moeilijk aangifte kan doen of kan
aantonen dat er discriminatie plaatsvindt. Wat is er bekend over de
meldingsbereidheid van mensen die mogelijk gediscrimineerd worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

4

Waar kunnen zij op dit moment terecht als het vermoeden bestaat dat een
sollicitatieprocedure niet eerlijk verloopt?
Het rapport van het CPB stelt ook dat Nederlanders met een migratieachtergrond een lager uurloon verdienen dan Nederlanders zonder een
migratieachtergrond, ook bij dezelfde opleiding. De leden van de
D66-fractie vinden dit zeer onwenselijk en stellen dat dit tegen alle
principes van kansengelijkheid ingaat. Hoe zou de Minister deze pay gap
concreet kunnen oplossen? Wat zijn internationale voorbeelden van
wetgeving om mensen tegen ongelijke beloning te beschermen? Wat is er
bekend over de werking van dit beleid?
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister nader kan ingaan op de
verschillen tussen mannen en vrouwen bij het arbeidsinkomen tussen de
30–40 jaar naar migratieachtergrond. Wat zou de verklaring kunnen zijn
dat vrouwen met een Turkse en Marokkaanse migratieachtergrond zoveel
minder arbeidsinkomen hebben dan vrouwen met een Nederlandse
achtergrond? Speelt hier de opleidingskeuze een rol of juist niet? Is er
specifiek beleid om deze groep te bereiken?
De leden van de D66-fractie zien diversiteit binnen bedrijven en de
overheid als een principiële kwestie, omdat iedereen dezelfde kansen
moet hebben. Maar zij zien ook dat diversiteit een aangetoonde
meerwaarde heeft voor bedrijven2. Is de Minister van mening dat die visie
ook bij de meeste bedrijven heerst? Zo nee, hoe zou de Minister dit meer
kunnen uitdragen naar bedrijven? In het Sociaal Economische Raad
(SER)-advies «Diversiteit in de top»3 wordt aangegeven dat er te weinig
culturele diversiteit is op hoge posities. De leden van de D66-fractie
betreuren dit, omdat zij vinden dat dit goed zou zijn voor bedrijven en dat
iedereen dezelfde kansen zou moeten hebben. In het SER-advies worden
verschillende oplossingsrichtingen voor meer diversiteit gegeven. De SER
geeft aan dat het belangrijk is om meer inzicht en transparantie te hebben
over diversiteit. De leden van de D66-fractie zijn het daarmee eens en
zouden graag willen dat instrumenten, zoals de Barometer culturele
diversiteit, beter worden ontwikkeld, zodat het duidelijker wordt hoe het
staat met de culturele diversiteit binnen een bedrijf en haar top. Alleen op
deze manier wordt het mogelijk om in de toekomst eventuele stappen te
nemen om culturele diversiteit op hoge posities binnen bedrijven en de
overheid te bevorderen. Hoe staat de Minister tegenover de oplossingsrichtingen gegeven door de SER met betrekking tot culturele diversiteit? Is
de Minister bereid om verdere concrete stappen te nemen om meer
inzicht en transparantie over culturele diversiteit te krijgen, bijvoorbeeld
door de Barometer culturele diversiteit verder te ontwikkelen?
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie of de Minister inzicht kan
geven in de voortgang van de pilots uit het programma VIA. Zijn er al
eerste resultaten uit deze pilots beschikbaar over wat goed werkt en niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de reactie op het CPB-onderzoek «Inkomensongelijkheid naar
Migratie-achtergrond». Deze leden zijn blij dat de Minister in zijn
beleidsinzet meegaat met verschillende door het CBP genoemde
voorstellen. Toch hebben zij nog enkele vragen bij deze inzet.
Bevordering van de kansengelijkheid in het onderwijs is ook voor de leden
van de GroenLinks-fractie een van de speerpunten. In de huidige tijd van
hoogconjunctuur zien zij een tendens vanuit werkgevers om aan
2

TNO Kwaliteit van Leven. (2009). De meerwaarde van etnische diversiteit: goed voor de
business, https://kennisopenbaarbestuur.nl/media/255613/de-meerwaarde-van-etnischediversiteit-goed-voor-de-business.pdf
3
SER. (2019). Diversiteit in de top: Tijd voor versnelling, https://www.ser.nl/-/media/ser/
downloads/adviezen/2019/diversiteit-in-de-top.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

5

«groenpluk» te doen, dat wil zeggen het rekruteren van studenten vanuit
bijvoorbeeld het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), voordat zij hun
opleiding met diploma hebben afgerond. De leden van de GroenLinksfractie zien dit niet per se als een negatieve ontwikkeling, omdat zowel de
student als werkgever profijt kunnen hebben. Een betaalde baan waarin
werkervaring wordt opgedaan voor de student en een gemotiveerde
werknemer voor de werkgever. Toch kleven hier ook gevaren aan. In tijden
van (plotselinge) laagconjunctuur kan de werknemer op straat komen te
staan zonder diploma. Wat is de inzet van de Minister wanneer hij
hierover in gesprek gaat met werkgevers? Welke concrete steun biedt de
Minister werkgevers om deze studenten structureel te begeleiden in het
behalen van een (eind-)kwalificatie?
Ook met de inzet van de Minister op het gebied van stagediscriminatie zijn
de leden van de GroenLinks-fractie verheugd. Bewustwording vanuit
werkgevers van vooroordelen en stereotypen is hierbij een belangrijke
eerste stap. Tegelijkertijd horen deze leden vanuit het veld steeds luider de
roep om laagdrempeligere manieren voor de student om (gevoelens van)
discriminatie bespreekbaar te maken. Vaak wordt van (vermoede)
discriminatie geen melding gemaakt, omdat dergelijke vermoedens
moeilijk hard te maken zijn en men het gevoel heeft in de slachtofferrol
geduwd te worden. Het meldpunt Stagediscriminatie dekt daarom
waarschijnlijk slechts zeer ten dele de daadwerkelijke gevoelens van
uitsluiting. Is de Minister zich hiervan bewust en zo ja, wat doet hij om
deze meer onzichtbare vorm van (ervaren) stagediscriminatie tegen te
gaan?
De leden van de GroenLinks-fractie staat in principe positief ten opzichte
van het bevorderen van studiekeuzes die leiden tot grotere arbeidsmarktkansen. Toch vragen zij zich wel af in hoeverre de vrije studiekeuzeruimte
hierdoor al dan niet ingeperkt wordt. Kan de Minister aangeven welke
studiegebieden extra onder de aandacht gebracht worden en op welke
manier?
De leden van de GroenLinks-fractie juichen toe dat met behulp van
nieuwe wetgeving de Inspectie SZW meer ruimte krijgt om wervings-en
selectiebeleid bij werkgevers mogelijk te maken. Dat in zichzelf zal echter
niet voldoende zijn om een mentaliteitsverandering bij werkgevers
teweeg te brengen. Kan de Minister concreet aangeven welke handvatten
werkgever op dit moment hebben om een inclusief wervings- en
selectiebeleid te voeren?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn het met de Minister eens dat de
achterstanden vaak te maken hebben met een ingewikkelde combinatie
van problematieken. Zij zijn daarom benieuwd naar de uitkomsten van de
evidence-based aanpak eind dit jaar. Wel vragen deze leden op welke
manier de uitkomsten van dit onderzoek geïntegreerd zullen worden in de
ambitie om inkomensverschillen van personen met een niet-westerse
migratie-achtergrond weg te werken. Immers dat arbeidsmarktachterstanden eventueel weggewerkt worden, betekent nog niet automatisch
dat daarmee ook de inkomensverschillen verdwijnen. Deze leden
ontvangen graag een beschouwing van de Minister hierop.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief
CPB-onderzoek «Inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond». Zij
hebben hier nog enkele vragen over.
Welk beleid werd toegepast tussen 2003 en 2017 om de verschillen in
inkomen tussen mensen met een niet-westerse achtergrond en personen
zonder migratieachtergrond te verkleinen? Neemt de Minister nu afstand
van dit beleid nu in deze periode de achterstanden ongeveer gelijk zijn
gebleven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

6

In het rijtje beleidsmaatregelen in het onderwijs noemt de Minister het
voorkomen van voortijdig schoolverlaten. Welke verklaringen zijn er te
vinden voor het voortijdig schoolverlaten van jongeren met een migratieachterstand? In datzelfde rijtje beleidsmaatregelen in het onderwijs
benoemt de Minister gelijke kansen bij het zoeken naar stages. Welk effect
heeft de aan- of afwezigheid van een stagemakelaar op het vinden van
een stageplaats? Ook het bevorderen van studiekeuzes die leiden tot
grotere arbeidsmarktkansen is een beleidsmaatregel uit het pakket VIA.
Wordt in dit programma ook gekeken naar de effecten die uitstel van
studiekeuze naar een later moment kunnen hebben? Zo nee, waarom
niet?
In het rijtje beleidsmaatregelen op de arbeidsmarkt noemt de Minister de
aankomende Wet Arbeidsmarkt in Balans. Als een van de risico’s van deze
wet wordt het uitwijken naar meer zelfstandigen zonder personeel
(zzp)-constructies genoemd. In hoeverre is in beeld of dit risico in
meerdere mate terecht zal komen bij mensen met een niet-westerse
achtergrond?
In het programma VIA wordt een evidence base over effectieve oplossingen verzamelt, omdat «er zo goed als geen harde inzichten zijn in wat
echt werkt». Kunnen de leden van de SP-fractie dan concluderen dat alle
voorgaande activiteiten om arbeidsmarktachterstanden weg te werken
zonde van inzet, tijd en geld zijn geweest?
Hoe denkt de Minister te voorkomen dat de voordelen van de hoogconjunctuur, namelijk sneller afnemende werkloosheid, bij een daling van de
conjunctuur weer ongedaan gemaakt worden om vervolgens weer bij
dezelfde groep terechtkomt?
In hoeverre baseert de Minister zich op het Panteia-onderzoek4 dat meldt
dat er nog steeds sprake is van discriminatie? De onderzoekers melden in
dit onderzoek namelijk dat het moeilijk was om data uit twee perioden
met elkaar te vergelijken vanwege veranderingen in de ICT.
De Minister vertrouwt erop dat met het ingezette beleid gelijke kansen
verwezenlijkt zullen worden. In hoeverre zijn de ontwikkelingen in
onderwijsland (lerarentekort, lesuitval, onbevoegden voor de klas,
enzovoort) een doorkruising van dit beleid?
Het CPB adviseert dat de overheid het goede voorbeeld kan geven. In
hoeverre lukt dit? Wat zijn daarbij de belemmeringen?
II Antwoord/ Reactie van de Minister
Vragen over inkomensverschillen of positie op de arbeidsmarkt
1. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: Hoeveel van
zowel de eerste, tweede als derde generatie mensen met een migratieachtergrond zit in de bijstand?
Antwoord op vraag 1:
Het CBS publiceert de statistieken over personen met een niet-westerse
migratieachtergrond en de personen met een westerse migratieachtergrond los van elkaar.
De meest recente cijfers van het CBS laten zien dat van de eerste
generatie met een niet-westerse migratieachtergrond 18,3 procent in de
bijstand zit, voor de tweede generatie met een niet-westerse migratieachtergrond geldt een percentage van 4,3. Van de eerste generatie met een
westerse migratieachtergrond zit 3,5 procent in de bijstand, voor de
4

Panteia (2019) Eindrapportage «Herhaling virtuele praktijktests arbeidsmarktdiscriminatie,
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/10/09/herhaling-virtuele-praktijktestsarbeidsmarktdiscriminatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

7

tweede generatie met een westerse migratieachtergrond geldt een
percentage van 3,15.
Volgens de definitie van CBS heeft een persoon een migratieachtergrond
als deze persoon in het buitenland geboren is (eerste generatie), of als een
of beide ouders van deze persoon in het buitenland geboren zijn (tweede
generatie). Personen die zelf in Nederland geboren zijn, en waarvan de
ouders ook in Nederland geboren zijn worden gerekend tot de mensen
zonder migratieachtergrond in de CBS-statistieken. Hier vallen ook de
personen waarvan een of meerdere grootouders in het buitenland
geboren zijn, de «derde generatie», deze behoren volgens de definitie van
het CBS niet tot de groep personen met een migratieachtergrond en
worden niet onderscheiden in de statistieken van het CBS.
2. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: Het aandeel
personen met betaald werk is ruim 10 tot 20%-punt lager bij mannen met
een migratieachtergrond (in Turkije, Marokko, Suriname of de Antillen)
dan zonder migratieachtergrond. Bij vrouwen bedraagt de achterstand
zelfs 15 tot 35%-punt. Wat is volgens de Minister de oorzaak van deze
beperktere deelname aan de arbeidsmarkt? Is het waar dat een van de
redenen is dat de sociale zekerheid niet activerend genoeg blijkt te zijn?
Antwoord op vraag 2
Een groot aantal factoren leidt tot de arbeidsmarktachterstanden van
mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. Het gaat onder meer
over een gemiddeld lager opleidingsniveau, het kiezen van studies die
leiden tot kleinere arbeidsmarktkansen, stagediscriminatie, arbeidsmarktdiscriminatie en beperkte relevante netwerken en rolmodellen. Bij een
deel van de personen met migratieachtergrond speelt ook zaken als
taalachterstand een rol, evenals problemen met waardering van in het
buitenland behaalde diploma’s, gezondheidsklachten en een traditionele
rolverdeling in het gezin. De combinatie van deze factoren maakt dat er
geen eenvoudige oplossing bestaat om de arbeidsmarktkansen en
arbeidsmarktpositie van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond te verbeteren. Dit geldt ook voor het activeren van diegenen die
momenteel geen betaald werk hebben. Dit is terug te zien in de cijfers,
waar de leden van de VVD-fractie terecht op wijzen. De mensen met een
niet-westerse migratieachtergrond zijn vaker afhankelijk van de bijstand
dan de mensen zonder migratieachtergrond. Ze stromen ook minder
makkelijk vanuit de bijstand en WW naar werk.
Het kabinet wil de arbeidsmarktpositie van mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond verbeteren. Daartoe werkt het kabinet binnen het
programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) onder meer
samen met verschillende gemeenten, werkgevers en UWV aan de
ontwikkeling van effectieve interventies om deze groep beter richting werk
te begeleiden, zoals ik Uw Kamer onlangs geïnformeerd heb middels de
voortgangsbrief over dit programma6. Naast inzichten uit VIA ontwikkelt
het kabinet breder arbeidsmarktbeleid, dat ook bij zal dragen aan de
activering van deze groep. In mijn reactie op het CPB-onderzoek
Inkomensverschillen naar migratieachtergrond informeerde ik Uw Kamer
bijvoorbeeld al over de bijdrage van het Actieplan Arbeidsmarkdiscriminatie. Daarnaast is de Kamer op 20 november door de Staatssecretaris
van SZW geïnformeerd over de taaleis, tegenprestatie en de uitvoering
van de motie van het lid Raemakers c.s.7 waarin het kabinet verzocht is
5

Dit betreft percentages van de potentiële beroepsbevolking, per september 2018
Kamerstuk 29 544, nr. 960
7
Kamerstuk 34 352, nr. 173
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

8

om, binnen de bij gemeenten voor participatie beschikbare middelen, te
verkennen hoe gemeenten mensen in de bijstand een niet-vrijblijvend
aanbod kunnen doen dat bij hen past.
3. De leden van de D66-fractie vragen of er meer inzicht kan worden
gegeven in hoe de verschillende mogelijke verklaringen voor inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond, zoals studiekeuze, sociale
netwerken, culturele verschillen en discriminatie zich verhouden tot
elkaar. Zou dit nog nader kunnen worden onderzocht om het belang van
verschillend beleid beter in beeld te krijgen?
Antwoord op vraag 3
Bij de beantwoording van vraag 2 ben ik ingegaan op verschillende
factoren die van invloed zijn op de arbeidsmarktpositie van mensen met
een niet-westerse migratieachtergrond. Hun inkomenspositie hangt
hiermee samen. Het gaat daarbij om een groot aantal factoren, die elkaar
over en weer beïnvloeden. Deze factoren zijn niet allemaal even goed te
kwantificeren. Daarom is het niet mogelijk om voor alle individuele
factoren onderbouwde uitspraken te doen over de mate waarin ze
verantwoordelijk zijn. Bovendien is er relatief veel kennis over de
oorzaken van de inkomensongelijkheid, maar is er zo goed als geen
inzicht in wat effectieve aanpakken zijn om deze oorzaken aan te pakken.
Daarom legt het kabinet in deze periode prioriteit bij het ontwikkelen van
inzichten in wat werkt, in het bijzonder in het eerdergenoemde
programma VIA.
4. Het rapport van het CPB stelt ook dat Nederlanders met een migratieachtergrond een lager uurloon verdienen dan Nederlanders zonder een
migratieachtergrond, ook bij dezelfde opleiding. De leden van de
D66-fractie vinden dit zeer onwenselijk en stellen dat dit tegen alle
principes van kansengelijkheid ingaat. Hoe zou de Minister deze pay gap
concreet kunnen oplossen?
5. De leden van de GroenLinks-fractie zijn het met de Minister eens dat de
achterstanden vaak te maken hebben met een ingewikkelde combinatie
van problematieken. Zij zijn daarom benieuwd naar de uitkomsten van de
evidence-based aanpak eind dit jaar. Wel vragen deze leden op welke
manier de uitkomsten van dit onderzoek geïntegreerd zullen worden in de
ambitie om inkomensverschillen van personen met een niet-westerse
migratie-achtergrond weg te werken. Immers dat arbeidsmarktachterstanden eventueel weggewerkt worden, betekent nog niet automatisch
dat daarmee ook de inkomensverschillen verdwijnen. Deze leden
ontvangen graag een beschouwing van de Minister hierop.
Antwoord op de vragen 4 en 5
De inkomensverschillen en de lagere uurlonen hebben voor een belangrijk
deel te maken met zwakkere positie op de arbeidsmarkt van de mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond.
Net als u vindt het kabinet de geconstateerde inkomensverschillen en de
pay gap zeer onwenselijk. Daarom zet het kabinet in op de versterking van
de arbeidsmarktpositie van deze groep, hetgeen de basis biedt voor
gelijkere inkomensposities en lonen. Dit doet het kabinet via maatregelen
in het onderwijs, maatregelen op de arbeidsmarkt en het programma VIA,
waarover ik u in mijn reactie op het CPB-onderzoek geïnformeerd heb8.

8

Kamerstuk 29 544, nr. 951

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

9

Als concrete voorbeelden noem ik de pilots «Behoud en Doorstroom» en
«Nudging in Werving en Selectie» van het Programma VIA. In de pilot
«Nudging in Werving en Selectie» wordt samen met TNO en werkgevers
gezocht naar aanpassingen in de werving en selectie die ervoor kunnen
zorgen dat onbewuste vooroordelen minder bepalend zijn. Hiermee
nemen de kansen op het vinden van een passende baan toe voor mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond. In de pilot «Behoud en
Doorstroom» wordt gezocht naar HR-interventies om de werknemers met
een niet-westerse migratieachtergrond te behouden voor de werkgever en
beter te laten doorstromen naar beter betaalde functies. Het makkelijker
kunnen vinden van een passende baan, het beter kunnen behouden van
die baan en verder doorstromen naar beter betaalde banen zal op termijn
leiden tot kleinere verschillen in uurlonen en inkomens.
6. De leden van de D66-fractie vragen het volgende: Wat zijn internationale voorbeelden van wetgeving om mensen tegen ongelijke beloning
te beschermen? Wat is er bekend over de werking van dit beleid?
Antwoord op vraag 6
Binnen Europa is in een aantal landen wetgeving ingevoerd gericht op het
tegengaan van ongelijke beloning. Deze wetgeving richt zich op de gelijke
beloning van mannen en vrouwen. Bij deze wetgeving staat transparantie
veelal centraal: de werkgever moet inzichtelijk maken hoe mannen en
vrouwen binnen de organisatie beloond worden en hierover rapporteren.
Voorbeelden van landen waar dit van kracht is zijn het VK, Duitsland,
IJsland en Oostenrijk. In Duitsland wordt daarnaast aan werknemers van
bedrijven met meer dan 200 medewerkers de mogelijkheid geboden om
een interne inkomensvergelijking uit te laten voeren. Deze wetgeving is in
veel gevallen nog vrij recent ingevoerd en daarom nog niet geëvalueerd.
Wel is duidelijk dat de wetgeving bijdraagt het bij aan het aanjagen van
een maatschappelijke discussie over gelijke beloning. In Nederland
kunnen werknemers als zij beloningsdiscriminatie vermoeden hun zaak
aanhangig maken bij het College voor de Rechten van de Mens.
7. De leden van de SP-fractie vragen het volgende: Hoe denkt de Minister
te voorkomen dat de voordelen van de hoogconjunctuur, namelijk sneller
afnemende werkloosheid, bij een daling van de conjunctuur weer
ongedaan gemaakt worden om vervolgens weer bij dezelfde groep
terechtkomt?
Antwoord op vraag 7
In het verleden leidde een verslechtering van de economische situatie
telkens tot een verslechtering van de arbeidsmarktpositie van mensen met
een niet-westerse migratieachtergrond.
Het kabinet wil dit doorbreken. Juist daarom zet het kabinet met het
Programma VIA in op ontwikkeling van inzichten in wat echt werkt in het
aanpakken van de achterstanden en het structureel versterken van de
arbeidsmarktkansen van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. VIA richt zich daarbij op cruciale momenten in de loopbaan waarop
achterstanden (kunnen) ontstaan en waar effectieve oplossingen een
groot verschil kunnen maken. Hierbij wordt vooral ook gezocht naar
oplossingen die zich richten op duurzame verbetering van de arbeidsmarktpositie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

10

Vragen over programma VIA en eerder arbeidsmarktbeleid
8. De leden van de D66-fractie vragen het volgende: of de Minister inzicht
kan geven in de voortgang van de pilots uit het programma VIA. Zijn er al
eerste resultaten uit deze pilots beschikbaar over wat goed werkt en niet?
Antwoord op vraag 8
Op 12 november jl. heb ik Uw Kamer de tweede voortgangsbrief van
Programma VIA gestuurd9. Over de eerste tussenresultaten ten aanzien
van de effectiviteit van de pilots kan ik Uw Kamer in het najaar van 2020
informeren. Voor een nadere toelichting op de aanpak van VIA zal in
februari 2020 een technische briefing plaatsvinden voor de Vaste
Kamercommissie van SZW.
9. De leden van de SP-fractie vragen het volgende: In het programma VIA
wordt een evidence base over effectieve oplossingen verzamelt, omdat
«er zo goed als geen harde inzichten zijn in wat echt werkt». Kunnen de
leden van de SP-fractie dan concluderen dat alle voorgaande activiteiten
om arbeidsmarktachterstanden weg te werken zonde van inzet, tijd en
geld zijn geweest?
Antwoord op vraag 9
Dat er geen inzicht is in wat echt werkt voor mensen met een
niet-westerse migratieachtergrond hoeft niet te betekenen dat alle
voorgaande activiteiten niet werkten voor deze groep. Het is simpelweg
onbekend of, en zo ja in hoeverre, ze effectief waren. Dit komt omdat bij
evaluaties van beleid zelden onderzocht is in hoeverre bepaalde activiteiten en initiatieven effectief waren specifiek voor mensen met een
niet-westerse migratieachtergrond.
Binnen het Programma VIA wordt daarom in 8 pilots inzichtelijk gemaakt
wat effectief is voor het aanpakken van de arbeidsmarktkansen van
mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. Daarnaast wordt
binnen VIA onderzocht welke aanpakken uit het verleden effectief waren
voor hen en welke niet. Dit gebeurt door bestaand onderzoek waarin
alleen effectiviteit van beleid onderzocht is voor de totale populatie in
retrospectief uit te splitsen naar migratieachtergrond. Het eerste rapport
in deze reeks, heb ik op 12 november jl. samen met de voortgangsbrief
van Programma VIA naar Uw Kamer gestuurd10. Dit onderzoek laat zien
dat de interventies die in dat rapport onderzocht werden ook effectief
waren voor mensen met een migratieachtergrond.
10. De leden van de SP-fractie vragen het volgende: Welk beleid werd
toegepast tussen 2003 en 2017 om de verschillen in inkomen tussen
mensen met een niet-westerse achtergrond en personen zonder migratieachtergrond te verkleinen? Neemt de Minister nu afstand van dit beleid nu
in deze periode de achterstanden ongeveer gelijk zijn gebleven?
Antwoord op vraag 10
De voorbije jaren zijn verschillende beleidsinitiatieven ontplooid die
(mede) als doel hadden om de arbeidsmarktpositie van verschillende
groepen te verbeteren, waaronder die van mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond. Hoewel het onderzoek van CPB laat zien dat
inkomensachterstanden ongeveer gelijk zijn gebleven, hoeft het niet te
9
10

Kamerstuk 29 544, nr. 960
Kamerstuk 29 544, nr. 960

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

11

betekenen dat het beleid dat in de afgelopen jaren gevoerd is niet effectief
is geweest. Dit blijkt ook uit het onderzoek dat ik bij de beantwoording van
vraag 9 heb aangehaald. Daaruit blijkt dat verschillende
re-integratietrajecten die in de WW en bijstand zijn ingezet tussen 2003 en
2006 effectief zijn geweest voor de mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond. Het ging daarbij onder meer om arbeidsbemiddeling, scholing en Individuele Re-integratieovereenkomsten.
Tegelijkertijd constateert het kabinet, mede op basis van het
CPB-onderzoek, dat meer nodig is om de hardnekkige arbeidsmarktachterstanden van de mensen met een niet-westerse migratieachtergrond
structureel aan te pakken. Om dit echt goed te kunnen doen is het van
belang om maatregelen te kunnen inzetten die bewezen effectief zijn. Om
die reden werkt het kabinet binnen Programma VIA aan ontwikkeling van
die inzichten.
Vragen met betrekking tot culturele diversiteit
11. De leden van de D66-fractie stellen de volgende vraag: Hoe staat de
Minister tegenover de oplossingsrichtingen gegeven door de SER met
betrekking tot culturele diversiteit?
Antwoord op vraag 11
In februari 2020 komt het kabinet met een reactie op het SER-advies
Diversiteit in de Top.
12. De leden van de D66-fractie stellen de volgende vraag: Is de Minister
bereid om verdere concrete stappen te nemen om meer inzicht en
transparantie over culturele diversiteit te krijgen, bijvoorbeeld door de
Barometer culturele diversiteit verder te ontwikkelen?
Antwoord op vraag 12
Het kabinet deelt de noodzaak om culturele diversiteit in organisaties
beter te kunnen meten, zodat werkgevers op feiten gebaseerd diversiteitsbeleid kunnen maken en evalueren. De Barometer Culturele Diversiteit is
samen met het CBS en enkele werkgevers succesvol getest. Momenteel
worden, samen met het CBS, de wettelijke grondslag en kaders voor het
beschikbaar maken van de Barometer Culturele Diversiteit voor middelgrote en grote werkgevers onderzocht. Bij positieve uitkomst hiervan kan
de barometer begin 2020 beschikbaar komen voor werkgevers.
13. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: Het CPB
adviseert dat de overheid het goede voorbeeld kan geven. In hoeverre lukt
dit? Wat zijn daarbij de belemmeringen?
Antwoord op vraag 13
Het kabinet hecht aan een inclusieve organisatiecultuur. Om aantrekkelijk
te blijven als werkgever en voldoende gekwalificeerd personeel binnen te
halen én te behouden, mede bij een toenemende krapte op de arbeidsmarkt, blijft het Rijk daarom komende jaren actief inzetten op diversiteit en
inclusie. De grote lijnen van het beleid op dit thema zijn door de Minister
van BZK vormgegeven in het Strategisch Personeelsbeleid 2025. Ieder
departement is als werkgever verantwoordelijk voor verdere invulling van
haar eigen beleid op het vlak van diversiteit en inclusie. Elk departement
kent hierin eigen aandachtspunten en uitdagingen, die passen bij de
eigenheid van het departement. De departementen wisselen de verschillende aanpakken onderling uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

12

Binnen de rijksoverheid is er een lichte maar consequente groei van
medewerkers met een niet-westerse migratieachtergrond. Er is extra
aandacht voor het bevorderen van culturele diversiteit in managementfuncties. Om de culturele diversiteit in topfuncties te bevorderen, is het
belangrijk dat er voldoende instroom en doorgroei is. Daartoe zijn er
maatregelen als het divers samenstellen van selectiecommissies, het laten
volgen van trainingen om selectiegesprekken te verbeteren, een open
selectieproces waarbij vacatures via netwerken actief onder de aandacht
komen personen met een migratieachtergrond. Ook bestaan verschillende
mentorprogramma’s waarin leidinggevenden een mentorrol vervullen ten
behoeve van de inclusieve organisatie.
Verder verkent het kabinet in hoeverre diversiteit bij bedrijven in aanbestedingstrajecten van het Rijk meegenomen kan worden. Dit is in lijn met
de toezegging van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
tijdens het AO Emancipatie van 18 juni 2019 en het regeerakkoord
«Vertrouwen in de toekomst» (Kamerstuk 30 420, nr. 329). In het regeerakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) is afgesproken dat de overheid
zijn inkoopkracht beter gaat benutten voor het versnellen van duurzame
transities, inschakelen van kwetsbare groepen en om innovatief in te
kopen.
Vragen m.b.t. arbeidsmarktdiscriminatie
14. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister denkt dat het
genoemde actieplan arbeidsmarktdiscriminatie hier materieel verschil kan
maken. Deze leden zijn stellig dat het probleem van arbeidsdiscriminatie
goed moet worden aangepakt en willen dus ook dat dit plan slaagt. Zij
vragen of er al eerste resultaten bekend zijn van het actieplan.
15. De leden van de GroenLinks-fractie stellen de volgende vraag: De
leden van de GroenLinks-fractie juichen toe dat met behulp van nieuwe
wetgeving de Inspectie SZW meer ruimte krijgt om wervings-en selectiebeleid bij werkgevers mogelijk te maken. Dat in zichzelf zal echter niet
voldoende zijn om een mentaliteitsverandering bij werkgevers teweeg te
brengen. Kan de Minister concreet aangeven welke handvatten
werkgevers op dit moment hebben om een inclusief wervings- en
selectiebeleid te voeren?
16. De leden van de D66-fractie stellen de volgende vraag: Is de Minister
van mening dat die visie («diversiteit biedt aangetoonde meerwaarde
voor bedrijven») ook bij de meeste bedrijven heerst? Zo nee, hoe zou de
Minister dit meer kunnen uitdragen naar bedrijven?
Antwoord op de vragen 14, 15 en 16
De resultaten van de maatregelen van het Actieplan worden zoveel
mogelijk meetbaar en inzichtelijk gemaakt en hierover wordt gerapporteerd aan de Kamer. In juli 2019 is de eerste voortgangsrapportage van
het Actieplan aan de Kamer verzonden met daarin een tussentijdse stand
van zaken11. Ook in 2020 zal gerapporteerd worden over de voortgang van
het Actieplan.
Het toezicht door de Inspectie SZW zal, als onderdeel van een integrale
aanpak van arbeidsmarktdiscriminatie, een extra stimulans voor de
werkgevers zijn om zich in het thema arbeidsmarktdiscriminatie te
verdiepen en om een discriminatievrij werving- en selectiebeleid op te
stellen. Er zijn op dit moment al veel instrumenten en inzichten
beschikbaar om hier werk van te maken. Voorbeelden zijn de scan voor

11

Kamerstuk 29 544, nr. 923

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

13

bedrijven die in opdracht van de Inspectie SZW is ontwikkeld door TNO12
en de kennisdocumenten van Diversiteit in Bedrijf.
Onder bedrijven zijn voorlopers die de meerwaarde van diversiteit op de
werkvloer onderkennen en hier actief werk van maken. Dit zijn bijvoorbeeld de ondertekenaars van het Charter Diversiteit van Diversiteit in
Bedrijf. Recentelijk bleek uit onderzoek van het SCP dat de inclusieve
arbeidsmarkt voor veel bedrijven nog geen prioriteit is13. Daarom is van
belang dat de groep voorlopers zich steeds verder uitbreidt. Hier wordt
binnen de pijler kennis & bewustwording van het actieplan op ingezet. Zo
is er in november 2019 een drietal bijeenkomsten georganiseerd met
werkgevers en wordt samengewerkt met BNR Nieuwsradio in de
campagne Verderkijkers.nl.
17. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister deelt dat arbeidsmarktdiscriminatie een hardnekkig probleem is en een belangrijke rol
speelt in het verklaren van het verschil van inkomensmobiliteit naar
migratieachtergrond.
18. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister de analyse deelt dat
het probleem van arbeidsmarktdiscriminatie extra lastig is in de wervingen selectiefase, omdat de benadeelde dan moeilijk aangifte kan doen of
kan aantonen dat er discriminatie plaatsvindt.
19. Verder vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre arbeidsdiscriminatie een rol speelt in de inkomensongelijkheid en of daar nog verschil
in zit tussen generaties. Welke knelpunten worden geconstateerd en welke
acties zet het Minister hiertegenover?
20. De leden van de D66-fractie stellen de volgende vraag: Deze leden
vragen of bekend is waar de drempel zit voor toegang tot de arbeidsmarkt
voor mensen met een migratieachtergrond. Vindt er al een selectie plaats
bij stageplekken of opleidingsplekken, of gaat het vooral om sollicitaties
bij de eerste baan na afstuderen?
Antwoord op de vragen 17, 18, 19, 20
Nederlanders met een migratieachtergrond zijn 2 tot 3 maal vaker
werkloos dan autochtone Nederlanders. Deze achterstand kan slechts
beperkt worden verklaard door harde kenmerken als opleidingsniveau,
studierichting of werkervaring. De rest wordt onverklaarde achterstand
genoemd en wordt volgens het ROA en SCP waarschijnlijk veroorzaakt
door minder effectief zoekgedrag, discriminatie en (onbewuste) vooroordelen.
Deze onverklaarde achterstand geldt breed voor Nederlanders met een
migratieachtergrond. Dus 1e en 2e generatie, oud en jong, man en vrouw.
Ook geldt onverklaarde achterstand voor zowel de zoektocht naar een
stage, 1e werkplek als de doorstroom naar een andere functie.
Dit beeld wordt bevestigd door talloze zogenoemde CV-studies waarbij
met gelijkwaardige CV’s waarbij alleen de naam verschilt, wordt gesolliciteerd op echte vacatures. Kandidaten met een migratieachtergrond
hebben stelselmatig minder kans op een uitnodiging. Op basis van deze
onderzoeken is het waarschijnlijk dat arbeidsmarktdiscriminatie een rol
speelt bij het verklaren van verschillen in inkomensmobiliteit en/of
inkomensongelijkheid.
Arbeidsmarktdiscriminatie moet daarom stevig aangepakt worden. Dit
doet het kabinet door een inclusieve arbeidsmarkt te stimuleren en
nieuwe instrumenten te laten ontwikkelen binnen het programma Verdere
12
13

https://www.inspectieszw.nl/publicaties/publicaties/2019/09/30/checklist-arbeidsdiscriminatie
https://digitaal.scp.nl/arbeidsmarkt-in-kaart-werkgevers-editie-2/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

14

Integratie op de Arbeidsmarkt. Daarnaast investeert het kabinet in het
toezicht op het voorkomen en tegengaan van arbeidsmarktdiscriminatie
door de Inspectie SZW, om zo effectief op te kunnen treden tegen deze
vorm van discriminatie.
21. De leden van de D66-fractie stellen de volgende vraag: Daarnaast
vragen deze leden wat andere landen aan beleid hebben om arbeidsmarktdiscriminatie te bestrijden. Richten andere landen zich ook vooral op
discriminatie op de werkvloer, of bijvoorbeeld ook op de fase daarvoor bij
werving en selectie?
Antwoord op vraag 21
Bij de ontwikkeling van de wetswijziging van de Arbowet en de Waadi,
waarmee de Inspectie SZW bevoegd wordt om toezicht te houden op
arbeidsmarktdiscriminatie, is uitgevraagd of andere Europese landen hier
reeds toezicht op hebben ingericht. Dit bleek niet het geval. Wel is het in
veel landen gemeengoed om toezicht te houden op discriminatie op de
werkvloer.
22. De leden van de D66-fractie stellen de volgende vraag: Wat is er
bekend over de meldingsbereidheid van mensen die mogelijk gediscrimineerd worden? Waar kunnen zij op dit moment terecht als het vermoeden
bestaat dat een sollicitatieprocedure niet eerlijk verloopt?
Antwoord op vraag 22
Bij vermoedens van discriminatie kunnen mensen terecht bij een
antidiscriminatiebureau. Men kan tevens een verzoek indienen bij het
College voor de Rechten van de Mens om de discriminatieklacht te
beoordelen. Ieder jaar verschijnt er een cijferrapportage met daarin alle
meldingen van discriminatie bij ADV, het College voor de Rechten van de
Mens en de registratie van incidenten bij de politie. Hieruit blijkt dat 28%
van de meldingen bij de ADV in 2018 betrekking hadden op een ervaring
met discriminatie op de arbeidsmarkt. Ook 54% van de verzoeken om een
oordeel aan het College voor de Rechten van de Mens hadden betrekking
op arbeid. Tegelijkertijd bleek uit het SCP-onderzoek «Ervaren discriminatie in Nederland» uit 2014 dat van de bevraagde mensen die discriminatie op de arbeidsmarkt hadden ervaren, slechts 5% hier melding van
deed. Een herhaling van dit onderzoek verschijnt in maart 2020.
Momenteel geeft antidiscriminatiebureau RADAR als onderdeel van de
onderzoeksagenda van het Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie
uitvoering aan de Monitor Discriminatie Arbeidsmarkt. Doel van deze
monitor is om op gestructureerde wijze inzicht te verkrijgen en te
verdiepen in de voorkomende ongelijke behandeling en discriminatie op
de arbeidsmarkt, zowel kwantitatief als door het uitwerken van veelvoorkomende casuïstiek. Deze monitor wil daarbij verder reiken dan slechts
een weergave van de geregistreerde meldingen en incidenten. De monitor
kan na afronding gebruikt worden voor het vergroten van de meldingsbereidheid. Hier zal in 2020 middels communicatie op ingezet worden
binnen de aanpak van arbeidsmarktdiscriminatie.
23. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: In hoeverre
baseert de Minister zich op het Panteia-onderzoek14 dat meldt dat er nog
steeds sprake is van discriminatie? De onderzoekers melden in dit

14

Panteia (2019) Eindrapportage «Herhaling virtuele praktijktests arbeidsmarktdiscriminatie,
Kamerstuk 29 544, nr. 591

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

15

onderzoek namelijk dat het moeilijk was om data uit twee perioden met
elkaar te vergelijken vanwege veranderingen in de ICT.
Antwoord op vraag 23
Tijdens de uitvoering van dit herhalingsonderzoek naar discriminatie bij
werving en selectie liepen de onderzoekers tegen het probleem aan dat bij
het plaatsen van CV’s op CV-banken veel profielen werden geblokkeerd.
Dat leidde tot een kleiner aantal waarnemingen dan oorspronkelijk
beoogd. Op grond van de geringere aantallen kon bij een aantal analyses
niet het detailniveau worden gerealiseerd dat in de bedoeling lag en die
ontbreken dan ook in de rapportage.
Niettemin levert het onderzoek wel een aantal inzichten op, waarvoor het
bereikte aantal waarnemingen wel voldoende was om robuuste
conclusies te trekken. Eén daarvan was «Hoewel hiervan ten opzichte van
2015 minder sprake lijkt, blijft de discriminatie naar migratieachtergrond
in 2019 nog steeds bestaan.»
Vragen met betrekking tot Wet Arbeidsmarkt in Balans
24. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: In het rijtje
beleidsmaatregelen op de arbeidsmarkt noemt de Minister de aankomende Wet Arbeidsmarkt in Balans. Als een van de risico’s van deze wet
wordt het uitwijken naar meer zelfstandigen zonder personeel (zzp)constructies genoemd. In hoeverre is in beeld of dit risico in meerdere
mate terecht zal komen bij mensen met een niet-westerse achtergrond?
Antwoord op de vraag 24
Het kabinet erkent dat het risico van een zogenoemd waterbed-effect
aanwezig is en een uitdaging vormt bij het bijstellen van het arbeidsmarktbeleid. Dit risico op een eventueel waterbed-effect zal naar
verwachting zwaarder wegen voor groepen waar flexibele arbeid relatief
vaker voorkomt. Dat geldt o.a. voor mensen met een niet-westerse
achtergrond: uit cijfers van het CBS blijkt dat zij in 2017 relatief vaker in
een flexibele arbeidsrelatie werkten dan werkenden zonder een migratieachtergrond (resp. 34% en 21%). Het is echter niet bekend in hoeverre het
risico op uitwijking naar zzp-constructies verschilt tussen groepen met een
groot aandeel flexibele arbeid.
Overigens is het, zoals reeds in de nota naar aanleiding van het verslag bij
Kamerbehandeling van de WAB is aangegeven, de verwachting van het
kabinet dat een eventueel waterbed-effect beheersbaar zal zijn. Juist
omdat de WAB onderdeel uitmaakt van een breder pakket aan arbeidsmarktmaatregelen (waaronder ook maatregelen die zien op het werken als
zelfstandige) dat nog deze kabinetsperiode in zijn geheel in werking zal
treden. De verwachting is dan ook niet dat mensen met niet-westerse
migratieachtergrond onevenredig risico lopen als gevolg van de invoering
van de WAB.
Vragen met betrekking tot Participatiewet
25. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: Is de Minister
bekend hoe het staat met de arbeidsparticipatie van mensen met een
migratieachtergrond in gemeenten waar de taaleis en tegenprestatie
streng worden uitgevoerd ten opzichte van gemeenten waar dit niet
gebeurt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

16

Antwoord op vraag 25
Over het verband tussen de taaleis als tegenprestatie en de arbeidsparticipatie van mensen met een migratieachtergrond is geen informatie
beschikbaar uit registraties. Gemeenten gaan ook verschillend om met de
taaleis en de tegenprestatie en voeren deze niet altijd volledig conform de
wet uit15.
In het evaluatierapport van de taaleis dat op 20 november aan de Kamer is
aangeboden wordt geconcludeerd dat uitstroom uit de bijstand als direct
gevolg van de taaleis niet kan worden aangetoond16. Dat kan niet geheel
geweten worden aan de werkwijze van de taaleis. Om uitstroom te
bereiken spelen namelijk ook vaak andere belemmeringen (zoals
gezondheid, scholing en schulden) een rol. Bovenal is het van belang
mensen te kennen en op maat te ondersteunen.
Vragen met betrekking tot Inburgering
26. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: In hoeverre is
er een correlatie en een causaliteit tussen het niet spreken van de taal en
het niet ingeburgerd zijn en de achtergestelde positie qua inkomen en
werk?
Antwoord op vraag 26
Regioplan Beleidsonderzoek heeft in 2013 in een kwantitatief effectonderzoek naar de bijdrage van de inburgering aan de mate van participatie
vastgesteld dat inburgering een positief effect heeft op de arbeidsparticipatie17. Regioplan concludeerde destijds dat de groep die de inburgering
succesvol afgerond had na het behalen van het inburgeringsdiploma
vaker een betaalde baan had dan vergelijkbare groepen zonder inburgeringsdiploma en dat er dus een zelfstandig (causaal) effect is van
inburgering op arbeidsparticipatie. In het experimentele onderzoek
presteerde de experimentgroep (zij die hun inburgering hadden afgerond)
significant beter dan de (vergelijkbare) controlegroep. In eerder onderzoek
(SCP, 2011) was al aangetoond dat inburgering leidt tot een betere
taalbeheersing en dat het effect van de inburgering op de arbeidsparticipatie onder meer via die verbeterde taalbeheersing verloopt (Regioplan
2013).
27. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: Hoeveel van de
inburgeringsplichtigen voldoet niet aan het afronden van de inburgering
of heeft een vrijstelling gekregen en zit momenteel in de bijstand?
Antwoord op vraag 27
Uit de gegevens van DUO blijkt dat van de ca. 94.000 asielmigranten die
tussen 1 januari 2013 en 1 november 2019 de inburgeringsplicht opgelegd
hebben gekregen, er in deze periode 12.967 een ontheffing hebben
gekregen. Van de circa 50.000 gezins- en overige migranten die in deze
periode inburgeringsplichtig zijn geworden, zijn er 1.209 ontheven. Van de
inburgeraars onder de Wet Inburgering 2013 die nog moeten voldoen aan
de inburgeringsplicht, hebben op peildatum 1 november 1625 asielmigranten en 2233 gezins- en overige migranten hun inburgeringstermijn
overschreden18. Het is niet bekend hoeveel mensen uit bovengenoemde
15

Kamerstuk 34 352, nr. 143
Bijlage bij Kamerstuk 32 824, nr. 34
Zie ook de brief van mijn ambtsvoorganger uit 2013 (Kamerstuk 32 824, nr. 34).
18
In deze aantallen zijn niet meegeteld de inburgeringsplichtigen die hun termijn hebben
overschreden, maar daarna alsnog zijn geslaagd, ontheven of vrijgesteld.
16
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

17

groepen een bijstandsuitkering hebben. In algemene zin is een relatief
groot deel van de asielmigranten in de eerste jaren na vestiging in een
gemeente nog bijstandsgerechtigd, terwijl de meeste gezinsmigranten
vanwege het inkomen van de partner niet in aanmerking komen voor een
bijstandsuitkering.
Vragen met betrekking tot de inkomens- en arbeidsmarktpositie
van de vrouwen met een migratieachtergrond
28. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister nader kan ingaan op
de verschillen tussen mannen en vrouwen bij het arbeidsinkomen tussen
de 30–40 jaar naar migratieachtergrond. Wat zou de verklaring kunnen zijn
dat vrouwen met een Turkse en Marokkaanse migratieachtergrond zoveel
minder arbeidsinkomen hebben dan vrouwen met een Nederlandse
achtergrond? Speelt hier de opleidingskeuze een rol of juist niet? Is er
specifiek beleid om deze groep te bereiken?
29. Uit het rapport blijkt dat de participatie van vrouwen met een
migratieachtergrond niet in gelijke trend meestijgt vergeleken met die van
Nederlandse vrouwen. De leden van de VVD-fractie maken zich hard voor
de participatie van vrouwen, juist ook met een migratieachtergrond, en
constateren dat ook een recent rapport van het Kennisplatform Integratie
& Samenleving (KIS)19 weer laat zien dat gemeenten bij een gezin dat in
de bijstand zit, vrouwen nog steeds onvoldoende bemiddelen naar werk.
Te vaak wordt alleen de man opgeroepen om te solliciteren. Is de Minister
bereid hier niet alleen in het programma Verdere Integratie op de
Arbeidsmarkt (VIA) aandacht aan te besteden, maar ook de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) hierop aan te spreken en zelf te
monitoren of gemeenten hier verbetering in aanbrengen?
Antwoord op de vragen 28 en 29
Een groot aantal factoren leidt tot de arbeidsmarktachterstanden van
mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. Voorbeelden zijn een
gemiddeld lager opleidingsniveau, studiekeuze, discriminatie op de
stagemarkt, beperktere netwerken, (ervaren) gezondheid en discriminatie
op de arbeidsmarkt. Deze factoren gelden voor zowel mannen als
vrouwen. Voor vrouwen met een (niet-westerse) migratieachtergrond
speelt daarnaast in sommige gevallen ook de (traditionele) rolverdeling
tussen mannen en vrouwen een rol. Dit geldt ook voor een deel van de
vrouwen zonder migratieachtergrond.
Het kabinet vindt het onwenselijk als groepen mensen in de Nederlandse
samenleving minder kansen krijgen, of minder gestimuleerd wordt om te
participeren. Dit geldt zo ook voor de vrouwen met een niet-westerse
migratieachtergrond.
Om deze reden heeft het kabinet verschillende activiteiten ondernomen
om beter inzichtelijk te krijgen hoe de vrouwen met een niet-westerse
migratieachtergrond beter bereikt kunnen worden en hoe ze het beste
naar werk begeleid kunnen worden:
– binnen de VIA pilots wordt waar mogelijk gekeken naar verschil in
effectiviteit van de onderzochte maatregelen tussen vrouwen en
mannen. Binnen een van de pilots is er specifieke aandacht voor
vrouwen met een Somalische migratieachtergrond20
19

Kennisplatform Inburgering & Integratie (2019) Monitor gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding
vluchtelingen 2019. Succes en stagnatie bij arbeidstoeleiding van statushouders, https://
www.kis.nl/sites/default/files/monitor-gemeentelijk-beleid-2019.pdf.
20
Dit betreft het project binnen de VIA-pilot «Intensieve Begeleiding van Langdurig Werkzoekenden» die samen met gemeente Amsterdam wordt uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

18

–

KIS zal volgend jaar, samen met een drietal gemeenten, een project
opstarten over actievere en betere toeleiding van vrouwen met een
niet-westerse migratieachtergrond naar werk
– de NWO zal in de Nationale Wetenschapsagenda binnen het thema
«Economische veerkracht van vrouwen» specifiek aandacht besteden
aan de vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond;
– ZonMw zal een nieuwe subsidieronde binnen het programma
Vakkundig aan het werk invoegen die zich richt op deze thematiek;
– Ten slotte zal het nieuwe inburgeringsstelsel voor élke inburgeraar,
man of vrouw, een brede intake worden afgenomen, en een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) worden opgesteld.
De resultaten van deze activiteiten worden ingebracht in overleg met
relevante partijen als de VNG, de G40, Divosa, BVK, Programmaraad
Sociaal Domein, de Sociale Partners, en UWV. Dit zal gebeuren in het
kader van verspreiding van lessen van VIA. zoals ik Uw Kamer heb
geïnformeerd in de voortgangsbrief over dit programma21. Ik neem uw
suggestie voor monitoring mee in deze verkenning.
Vragen met betrekking tot LLO
30. De leden van de CDA-fractie stellen de volgende vraag: Welke kansen
ziet de Minister in het programma Leven Lang Ontwikkelen (LLO) om aan
deze doelgroep eventueel handreikingen te bieden zich om te scholen
naar sectoren waar grote vraag is naar arbeidskrachten? Welke kansen ziet
de Minister in het kader van LLO om eventuele achterstanden bij mensen
met een migrantenachtergrond te overbruggen? Kan de Minister hier
nader op ingaan?
Antwoord op vraag 30
Met de invoering van het STAP-budget per 1 januari 2022 wordt iedereen
met een band met de Nederlandse arbeidsmarkt in de gelegenheid
gesteld om een subsidie van maximaal € 1.000 aan te vragen voor het
volgen van een scholingsactiviteit. Het STAP-budget kan worden ingezet
voor omscholing richting sectoren met tekorten. Voor specifieke groepen
die minder aan scholing doen wordt er flankerend aan het STAP-budget
scholingsadvies beschikbaar gesteld. Onder deze groepen bevinden zich
ook veel recente nieuwkomers en lager geschoolde mensen met een
migratieachtergrond. Het scholingsadvies kan bijdragen aan het inzichtelijk maken het belang van scholing, ontwikkelmogelijkheden en kansen
op de arbeidsmarkt, juist ook voor de genoemde groepen.
Vragen met betrekking tot bedrijfsbezoeken
31. De leden van de CDA-fractie stellen de volgende vraag: Tenslotte
hebben deze leden vernomen dat er op initiatief van de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) dit schooljaar honderden
bedrijfsbezoeken worden georganiseerd waarbij studenten en bedrijven
elkaar ontmoeten. Ook krijgen bedrijven trainingen aangeboden over hoe
ze studenten onbevooroordeeld kunnen selecteren. In hoeverre wordt hier
door het Ministerie van SZW aan meegewerkt? Zijn er al resultaten over te
melden?
Antwoord op vraag 31
In de pilot oriënterende bedrijfsbezoeken, die in samenwerking tussen de
Ministeries van OCW en SZW wordt uitgevoerd, wordt bezien of kortdurende bedrijfsbezoeken kunnen bijdragen aan verbetering van de kansen
21

Kamerstuk 29 544, nr.960

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

19

op de arbeidsmarkt. Uw Kamer zal begin volgend jaar over de resultaten
van deze pilot worden geïnformeerd.
Op verzoek van de Minister van OCW heeft SBB, in samenwerking met het
College voor de Rechten van de Mens, webinars ontwikkeld en verzorgd
voor leerbedrijven over het zonder vooroordelen selecteren van stagiairs
en ten behoeve van gelijke behandeling van hun stagiairs. Er zijn drie
webinars die via de website van SBB beschikbaar zijn. Daarnaast biedt het
College voor de Rechten van de Mens voor werkgevers de cursus
«Selecteren zonder oordelen» aan. Deze is gericht op HR-professionals en
focust op het vergroten van het bewustzijn rondom stereotypering bij de
werving en selectie van medewerkers en stagiairs.
Vragen met betrekking tot studiekeuzes
32. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: Ook wordt
gesproken over een beperkte kennis van de arbeidsmarktperspectieven
van specifieke opleidingsrichtingen die een rol spelen bij slechte
uitkomsten op de arbeidsmarkt. In hoeverre is dat aan de orde bij mensen
met een migratieachtergrond?
33. De leden van de GroenLinks-fractie staat in principe positief ten
opzichte van het bevorderen van studiekeuzes die leiden tot grotere
arbeidsmarktkansen. Toch vragen zij zich wel af in hoeverre de vrije
studiekeuzeruimte hierdoor al dan niet ingeperkt wordt. Kan de Minister
aangeven welke studiegebieden extra onder de aandacht gebracht
worden en op welke manier?
34. De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van doelmatig opleiden
en dus vragen zij hoe verhoging van doelmatige opleidingskeuzes zou
kunnen bijdragen aan het terugdringen van deze achterstandspositie?
35. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: Ook het
bevorderen van studiekeuzes die leiden tot grotere arbeidsmarktkansen is
een beleidsmaatregel uit het pakket VIA. Wordt in dit programma ook
gekeken naar de effecten die uitstel van studiekeuze naar een later
moment kunnen hebben? Zo nee, waarom niet?
36. Zoals aangegeven vinden de leden van de CDA-fractie het positief dat
er ook wordt ingezet op betere informatievoorziening wat betreft
studiekeuze om te bewerkstelligen dat een studiekeuze wordt gemaakt in
een richting waarin ook volop vraag naar arbeidskrachten is. Dit is hard
nodig, immers ook uit eerdere onderzoeken blijkt dat een verkeerde
studiekeuze met name voor migranten kan leiden tot inkomensongelijkheid. Kan de Minister aangeven of en in hoeverre mensen met een
migrantenachtergrond oververtegenwoordigd zijn in de zogenaamde
krimpberoepen/sectoren?
Antwoord op de vragen 32, 33, 34, 35 en 36
Jongeren met migratieachtergrond kiezen vaker voor opleidingen met
minder kansen op de arbeidsmarkt zoals economie of administratie (de
krimpsectoren). Voor verbetering van de studiekeuze speelt loopbaan
oriëntatie en begeleiding (LOB) door het onderwijs een belangrijke rol. We
zien dat LOB een plek heeft gekregen in het onderwijs. Denk bijvoorbeeld
aan de wettelijke verankering van LOB in het vmbo en de ondersteuning
van scholen door het Expertisepunt LOB. Het Expertisepunt LOB heeft
versterking van de arbeidsmarktvoorlichting als speerpunt opgepakt.
OCW zal de subsidie voor het Expertisepunt LOB verlengen tot medio
2022. Zo kunnen scholen in het voortgezet onderwijs en het MBO
ondersteuning behouden bij de kwaliteitsverbetering van LOB. Ook het
HBO zal hierbij aansluiten. Binnen deze subsidie is ruimte om invulling te
geven aan maatregelen gericht op het realiseren van gelijke kansen. Zoals
het versterken van het arbeidsmarktperspectief in de loopbaanbegeleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

20

en studiekeuzevoorlichting aan aankomende studenten en hun ouders,
samen met SBB, UWV, decanenverenigingen en LOB-professionals in het
MBO. Daarmee geeft de Minister van OCW uitvoering aan de motie Kuik
c.s.22
Toch blijkt het lastig de studiekeuze van jongeren met een migratieachtergrond duurzaam te verbeteren. Het is onduidelijk of een beperkte kennis
over de arbeidsmarktperspectieven van specifieke opleidingen hierbij een
rol speelt zoals de VVD vraagt. Meer in het algemeen is er onvoldoende
inzicht welke maatregelen echt effectief zijn. Het kabinet wil dit graag
verbeteren. Daarom is, in samenwerking tussen SZW en OCW een
opdracht gegeven voor een meerjarig onderzoek naar effectieve mechanismen om de studiekeuze van jongeren met een migratieachtergrond te
verbeteren, dit in het kader van het Programma VIA. Het gaat bijvoorbeeld
om interventies als bliksemstages, verbeteren ouderbetrokkenheid en
informatie over arbeidsmarktkansen. Het gaat om het verbeteren van een
beter doordachte en/of gemotiveerde studiekeuze van de jongeren en
daaruit volgend, hopelijk, ook een studiekeuze die meer rekening houdt
met de kans op het vinden van werk. De vrije studiekeuzeruimte, zoals de
GroenLinks fractie vraagt, staat niet onder druk en voorafgaand worden
geen eisen gesteld aan de studiegebieden die extra onder de aandacht
moeten worden gebracht. In dit programma wordt niet gekeken naar de
effecten die uitstel van studiekeuze zou kunnen hebben. Het onderzoek
naar de effectiviteit kijkt vooral naar bestaande interventies zoals deze
door scholen worden uitgevoerd.
Vragen met betrekking tot vroeg- en voorschoolse educatie en
vroegtijdig schoolverlaten
37. De leden van de VVD-fractie stellen de volgende vraag: Deze leden
vragen hoe de extra investering van € 170 miljoen aan vroeg- en
voorschoolse educatie (VVE) zich concreet verhoudt tot de praktische
moeilijkheden die de Minister benoemt als redenen van geen deelname
aan de VVE.
Antwoord op vraag 37
De investering aan voorschoolse educatie (ve) is bedoeld om het aanbod
uit te breiden in uren (960 uur per 1,5 jaar) en het inzetten van een
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Ouders mogen zelf bepalen of
en hoeveel gebruik ze maken van het gemeentelijke aanbod. Vanuit
gemeenten wordt ingezet op de toeleiding van doelgroepkinderen naar ve
en financiële toegankelijkheid, om zo te stimuleren dat zoveel mogelijk
kinderen wel ve volgen.
38. De leden van de D66-fractie vragen op welke manier de Minister kijkt
naar het belang van onderwijs in het verminderen van de inkomensongelijkheid. Het rapport toont dat investeringen in onderwijs van groot belang
zijn voor het verminderen van de inkomensongelijkheid naar migratieachtergrond. Het CPB geeft specifiek aan dat meer (gerichte) VVE en minder
voortijdig schoolverlaten kansrijke beleidsrichtingen zijn. De Minister
geeft hier als reactie op dat hij € 170 miljoen extra in de VVE investeert en
dat onderwijsinstellingen en gemeenten aanvullende financiering
ontvangen voor het voorkomen van voortijdig schoolverlaten. De leden
van de D66-fractie vragen op welke manier deze middelen tot besteding
komen, en of bekend is bij welke groepen extra investeringen in VVE het
beste werken. Zijn er onderzoeken beschikbaar die ook op lange termijn
laten zien wat de baten van investeringen in VVE zijn? Is op buurtniveau
22

Kamerstuk 31 524, nr. 402.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

21

binnen gemeenten ook bekend waar de middelen heengaan? Voor welke
groepen en in welke buurten zouden extra investeringen in VVE- of
voortijdig schoolverlaten (VSV)-middelen nog kunnen leiden tot het
verminderen van de inkomensongelijkheid?
Antwoord op vraag 38
Investeringen van dit kabinet op voorschoolse educatie (ve) zijn toegevoegd aan de specifieke uitkering gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. Gemeenten moeten deze middelen uitgeven aan het aanbieden
van ve, volgens de geldende wettelijke kaders. Ook mogen gemeenten
deze middelen uitgeven aan overige (taal)activiteiten ter bestrijding van
onderwijsachterstanden, zoals zomerscholen of schakelklassen. Op dit
moment wordt het onderzoek Pre-COOL uitgevoerd, die over een langere
periode meet wat de effecten zijn van het volgen van ve in Nederland. In
2020 volgt het laatste rapport van dit onderzoek, wat naar de Kamer zal
worden gestuurd. Uit internationaal onderzoek blijkt dat deelname aan
gerichte interventies bijdraagt aan de afname van onderwijsachterstanden, en daardoor aan het afleggen van een succesvollere schoolloopbaan. Op langere termijn kan ve bijdragen aan het verminderen van
inkomensongelijkheid.
Gemeenten bepalen zelf de doelgroep waaraan ze de middelen besteden,
passend bij de lokale context. Het is dus niet op rijksniveau bekend aan
welke buurten dit voornamelijk wordt besteed. Gemeenten kunnen bij de
inzet van de middelen gebruik maken van gemeentekaartjes die door het
CBS worden gemaakt, om zo te bepalen in welke buurten de grootste
risico’s op onderwijsachterstanden gevonden kunnen worden. (https://
dashboards.cbs.nl/v1/onderwijskansen_180543/
Voor wat betreft vsv (voortijdig schoolverlaten) is bekend dat het
verminderen van vsv de kansen op de arbeidsmarkt voor jongeren
vergroot. Een startkwalificatie geeft immers de beste uitgangspositie.
Extra inzet op vsv – op welke wijze dan ook – zal daarom zeer
waarschijnlijk een positieve invloed hebben op het inkomen van jongeren.
Het is echter niet bekend hoe dit van invloed is op het verminderen van de
inkomensongelijkheid in het geval van jongeren met een migratieachtergrond.
39. De leden van de CDA-fractie stellen de volgende vraag: Om voortijdig
schoolverlaten te voorkomen wordt in elke Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC)-regio een regionaal programma met maatregelen
opgesteld. Op welke manier richt dit programma zich specifiek op de
doelgroep mensen met een migrantenachtergrond?
40. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: In het rijtje
beleidsmaatregelen in het onderwijs noemt de Minister het voorkomen
van voortijdig schoolverlaten. Welke verklaringen zijn er te vinden voor
het voortijdig schoolverlaten van jongeren met een migratieachterstand?
Antwoord op de vragen 39 en 40
Scholen en gemeenten in een RMC-regio stellen elke vier jaar een
programma op om voortijdig schoolverlaten te voorkomen en uitgevallen
jongeren terug naar school of naar werk te begeleiden. Per regio worden
analyses gedaan om te bepalen op welke doelgroepen het programma
zich moet richten. Een voorbeeld is de regio West-Friesland en NoordKennemerland die voor jongeren met een migratieachtergrond extra
ondersteuning bieden met betrekking tot taal zodat zij in het mbo verder
kunnen leren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

22

In het onderzoek van het CPB worden geen verklaringen geboden voor het
voortijdig schoolverlaten van jongeren met een migratieachtergrond.
Verklaringen voor voortijdig schoolverlaten van jongeren ongeacht
achtergrond zijn onder andere een aantrekkende arbeidsmarkt, multiproblematiek onder jongeren en verkeerde studiekeuzes.
Zoals door de Minister van OCW toegezegd in het algemeen overleg d.d.
31 oktober 2019 over voortijdig schoolverlaten (Kamerstuk 26 695, nr.
125), wordt door het CBS nader onderzoek gedaan naar voortijdig
schoolverlaten als gevolg van de aantrekkende arbeidsmarkt en multiproblematiek onder jongeren. Hierbij zal ook specifiek naar jongeren met een
migratieachtergrond gekeken worden.
Vragen met betrekking tot stagediscriminatie
41. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister nader aan te geven
wat concreet wordt verstaan onder het bieden van ondersteuning aan
studenten om negatieve beeldvorming te overbruggen. Waar bestaat deze
ondersteuning uit? Wat hebben studenten in individuele gevallen hieraan?
42. De leden van de GroenLinks-fractie stellen de volgende vraag:
Tegelijkertijd horen deze leden vanuit het veld steeds luider de roep om
laagdrempeligere manieren voor de student om (gevoelens van)
discriminatie bespreekbaar te maken. Vaak wordt van (vermoede)
discriminatie geen melding gemaakt, omdat dergelijke vermoedens
moeilijk hard te maken zijn en men het gevoel heeft in de slachtofferrol
geduwd te worden. Het meldpunt Stagediscriminatie dekt daarom
waarschijnlijk slechts zeer ten dele de daadwerkelijke gevoelens van
uitsluiting. Is de Minister zich hiervan bewust en zo ja, wat doet hij om
deze meer onzichtbare vorm van (ervaren) stagediscriminatie tegen te
gaan? (GL)
43. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: Welk effect heeft
de aan- of afwezigheid van een stagemakelaar op het vinden van een
stageplaats?
Antwoord op de vragen 41, 42 en 43
Binnen de aanpak stagediscriminatie wordt op verschillende wijzen op
ingezet op het vergroten van bewustwording, een essentieel onderdeel bij
de aanpak om discriminatie en negatieve beeldvorming tegen te gaan.23
Een voorbeeld daarvan is het project LOB/Gelijke kansen. Zo worden op
diverse mbo-scholen workshops georganiseerd voor studenten en
docenten over (mogelijke) negatieve beeldvorming en stereotypering. Ook
worden onderwijsteams met maatwerk ondersteund om loopbaancompetenties te versterken van studenten met een achterstandspositie en hen zo
beter toe te rusten voor de samenleving en intrede op de arbeidsmarkt
(empowerment). Daarnaast krijgen studenten binnen de, bij de vraag 31
besproken, pilot oriënterende bedrijfsbezoeken de kans om kennis te
maken met bedrijven en werk, en kunnen zij laten zien wie ze zijn en wat
ze kunnen.
Het kabinet is zich van bewust dat stagediscriminatie door studenten niet
altijd goed wordt gemeld. Uit gesprekken die JOB voert met
mbo-studenten maken zij op dat studenten een (vermoeden) van
discriminatie liever delen met een studieloopbaanbegeleider op of docent
op school, omdat dit laagdrempeliger is en meer vertrouwd. De JOB
ontwikkelt een handleiding voor het oprichten van studentenloketten.
Deze zijn van én voor studenten. Ze kunnen er terecht met diverse
problemen, zoals bijvoorbeeld bij discriminatie, en wijzen elkaar op
23

Kamerstuk 31 524, nr. 443.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

23

(bestaande) oplossingsmogelijkheden. Daarnaast heeft de Minister van
OCW aangegeven de inzet van een diversiteitscoach serieus te bekijken,
zoals tijdens de begrotingsbehandeling van OCW door het lid Van Den
Berge is gevraagd. Op korte termijn zal in gesprek met de SBB, MBO
Raad, JOB en College voor de Rechten van de Mens. Bezien wordt of de
inzet van dergelijke coaches een meer laagdrempelige en herkenbare
manier biedt om mbo-studenten, die worstelen met (vermoede) stagediscriminatie, persoonlijke aandacht te geven.
Verder zal de bij vraag 15 besproken wetgeving die toezicht door de
Inspectie SZW op aanwezigheid van wervings- en selectiebeleid bij
werkgevers mogelijk zal maken ook een bijdrage leveren, aangezien deze
wet ook bij stages van toepassing zal zijn.
In Amsterdam Nieuw-West wijst de aanwezigheid van de stagemakelaar
op een positief effect bij het vinden van een stageplaats. In samenwerking
met de Gelijke Kansen Alliantie van OCW wordt het als experiment in
Amsterdam Nieuw-West en het Albeda College in Rotterdam-Zuid
voortgezet.
De effectiviteit van de stagemakelaar zal onderzocht worden. Dit maakt
onderdeel uit van een breder onderzoek om meer inzicht te krijgen in de
werkzame mechanismen en (onderwijs)maatregelen dat OCW en SZW in
het kader van het programma VIA laten uitvoeren. Dit betreft een
onderzoek naar de effectiviteit van bestaande interventies voor het
tegengaan van de achterstand op de arbeidsmarkt van jongeren met een
migratieachtergrond.
Overige vragen op het onderwijsterrein
44. De leden van de SP-fractie stellen de volgende vraag: De Minister
vertrouwt erop dat met het ingezette beleid gelijke kansen verwezenlijkt
zullen worden. In hoeverre zijn de ontwikkelingen in onderwijsland
(lerarentekort, lesuitval, onbevoegden voor de klas, enzovoort) een
doorkruising van dit beleid?
Antwoord op vraag 44
Ook deze ontwikkelingen vragen om onze inzet om goed onderwijs
mogelijk te blijven maken. Daarom werkt het kabinet hard aan het
bestrijden van beide zaken, zowel kansenongelijkheid als het lerarentekort. Sommige maatregelen helpen op beide fronten. U kunt hierbij
denken aan de extra bekostiging die scholen met veel leerlingen met een
risico op achterstand met name in het primair onderwijs, maar ook in het
voortgezet onderwijs. In het kader van de Subsidieregeling «Regionale
aanpak lerarentekort» kunnen regio’s ervoor kiezen om speciale aandacht
te geven aan het werven en behouden van leraren op scholen met veel
leerlingen met een risico op achterstand. En met de subsidieregeling
«Vrijroosteren leraren» wordt tweemaal voor twee schooljaren subsidie
gegeven aan scholen om leraren vrij te roosteren voor deelname aan
coachingsactiviteiten en voor intensieve begeleiding van leerlingen.
45. De leden van de GroenLinks fractie stellen de volgende vraag: In de
huidige tijd van hoogconjunctuur zien zij een tendens vanuit werkgevers
om aan «groenpluk» te doen, dat wil zeggen het rekruteren van studenten
vanuit bijvoorbeeld het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), voordat zij
hun opleiding met diploma hebben afgerond. De leden van de
GroenLinks-fractie zien dit niet per se als een negatieve ontwikkeling,
omdat zowel de student als werkgever profijt kunnen hebben. Een
betaalde baan waarin werkervaring wordt opgedaan voor de student en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

24

een gemotiveerde werknemer voor de werkgever. Toch kleven hier ook
gevaren aan. In tijden van (plotselinge) laagconjunctuur kan de
werknemer op straat komen te staan zonder diploma. Wat is de inzet van
de Minister wanneer hij hierover in gesprek gaat met werkgevers? Welke
concrete steun biedt de Minister werkgevers om deze studenten structureel te begeleiden in het behalen van een (eind-)kwalificatie?
Antwoord op vraag 45
Het is van cruciaal belang dat, als werkgevers jongeren zonder startkwalificatie in dienst nemen, zij hen stimuleren en de mogelijkheid bieden
alsnog een diploma te halen. De Minister van OCW heeft mede naar
aanleiding van de motie van het lid Wiersma c.s.24 VNO-NCW en MKB
Nederland gevraagd hun leden op te roepen uitgevallen jongeren alsnog –
als dit haalbaar is – via een BBL25-traject een startkwalificatie te laten
behalen. Daarnaast wordt is de SBB gevraagd het aantal leerwerkplekken
te verhogen. Als een werkgever vervolgens een leerwerkplek aanbiedt kan
de werkgever gebruik maken van de expertise en ondersteuning van de
SBB en de subsidieregeling praktijkleren.
Tijdens de afgelopen begrotingsbehandeling van OCW is een motie van
de leden Kuik en Smals26 aangenomen waarmee het kabinet verzocht
wordt om met MKB Nederland en VNO-NCW in overleg te treden om een
akkoord te sluiten over hoe deze jongeren alsnog een arbeidsmarktkwalificerend diploma kunnen halen, binnen zes jaar na dato, bijvoorbeeld
via een BBL-route. Het verzoek is om hier voor 1 april 2020 de TK over te
informeren. De Minister van OCW is met partijen in gesprek om uitvoering
te geven aan deze motie.

24

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 42
Beroepsbegeleidende Leerweg
26
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 56
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 544, nr. 966

25