Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 950

Rassendiscriminatie

Nr. 34

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE EN VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2011
Hierbij bieden wij u – mede namens de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS) – een aanscherping van de maatregelen in het actieprogramma «bestrijding van discriminatie» (Tweede Kamer, 2009–2010,
32 123 VII, nr. 74) aan, zoals toegezegd tijdens het spoeddebat over
geweldsincidenten rond moskeeën op 4 november 2010.
Alle in het actieprogramma «bestrijding van discriminatie» verwoorde
initiatieven blijven onverkort van kracht. We zullen ze in deze brief daarom
ook niet herhalen.
Deze brief maakt inzichtelijk welke aanvullende maatregelen ten behoeve
van de gevraagde aanscherping door het kabinet reeds zijn genomen en
welke aanvullende maatregelen het kabinet nog zal nemen om discriminatie tegen te gaan.
Leeswijzer
Deze brief begint met het meest actuele criminaliteitsbeeld discriminatie
van de politie (Poldis 2010), dat als bijlage aan deze brief is toegevoegd.1
Het tweede hoofdstuk geeft de kabinetsvisie op de rol van burgers,
maatschappelijke organisaties en de overheid bij de aanpak van
discriminatie.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-30950-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Vervolgens schetsen wij in hoofdstuk 3 de aanscherpingen die dit kabinet
doorvoert. We beginnen bij preventie en de lokale aanpak van discriminatie en gaan daarna in op melding en aangifte van discriminatie, gevolgd
door de verbetering en afstemming van registraties van discriminatie.
Daarna staat opsporing en vervolging centraal en beschrijft de minister
van Veiligheid en Justitie hoe hij uitvoering heeft gegeven aan zijn
toezegging – voortkomende uit het Algemeen Overleg over antisemitisme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

1

op 2 februari jl. – de strafeis bij delicten met een discriminatoire achtergrond te verhogen.
In hoofdstuk 4 gaat het kabinet in op de moties en toezeggingen rond het
thema antidiscriminatie. Zo zullen wij op verzoek van de Kamer ingaan op
de antisemitische incidenten in Amsterdam en Zaltbommel en zetten we
uiteen hoe de minister van Veiligheid en Justitie antisemitisme in justitiële
inrichtingen tegengaat. We geven ook een reactie op de evaluatie van de
Regionale Discriminatieoverleggen (RDO’s), conform de toezegging van
onze ambtsvoorganger in het algemeen overleg van 17 februari 2010
(kamerstuk 27 017, nr. 69) over het rapport «Geweld tegen homoseksuele
mannen en lesbische vrouwen». We lichten vervolgens toe wat het
kabinet onderneemt om discriminatie van lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (LHBT’s) tegen te gaan.
In dit hoofdstuk geven we ook aan hoe het kabinet uitvoering geeft aan de
door uw Kamer aangenomen moties Van der Staaij c.s. over de ontwikkelingen bij de bestrijding van antisemitisme (Tweede Kamer, 2010–2011,
30 950, nr. 25); de motie Rouvoet c.s. over de hoge beveiligingskosten van
joodse onderwijsinstellingen (30 950, nr. 29); de motie Rouvoet c.s. over
de plaats van de Holocaust in het onderwijs (30 950, nr. 30); de motie Van
der Staaij c.s. over bijzondere aandacht voor de Holocaust (30 950, nr. 31)
en de motie Van Dam over het terugdringen van antisemitische incidenten
(30 950, nr. 32).
De brief eindigt met een samenvatting en een overzicht van de in deze
brief opgenomen aanscherpingen.
1. Poldis 2010 – Criminaliteitsbeeld Discriminatie
Poldis 2010, het landelijk Criminaliteitsbeeld Discriminatie van de politie,
is het landelijke overzicht van politiegegevens over discriminatieincidenten in het jaar 2010 en de analyse hiervan. Poldis gaat in op de
aard en omvang van discriminatie waarvan melding of aangifte is gedaan
bij de politie. Hierbij is aandacht voor de belangrijkste discriminatiegronden, de wijze van discriminatie en de locatie van discriminatie. Poldis
2010 is opgesteld op basis van de zaaksoverzichten van de 26 politiekorpsen, in opdracht van de portefeuillehouder discriminatie van de Raad
van Korpschefs (RKC).

1
De succesvolle campagne heeft de aandacht
getrokken van de Europese Commissie en
staat inmiddels als good practice opgenomen
op de EU-website voor integratie (http://
ec.europa.eu/ewsi/en/practice/
details.cfm?ID_ITEMS=19545).

De belangrijkste conclusies uit Poldis 2010 zijn:
– In totaal zijn in 2010 landelijk 2 538 discriminatie-incidenten geregistreerd door de politie. Dit is een stijging van 14% ten opzichte van 2009
(326 incidenten meer). De onderzoekers verklaren deze stijging deels
door het succes van de landelijke antidiscriminatiecampagne «Moet je
jezelf thuislaten als je naar buiten gaat?»1 en het toegenomen gebruik
van de politiewebsite www.hatecrimes.nl.
– Een categorie slachtoffers die veelvuldig voorkomt in de registraties
zijn de politiemedewerkers zelf. Politieagenten worden regelmatig
uitgescholden voor homo, nazi of jood. Volgens de onderzoekers is het
hierbij niet altijd mogelijk bij registratie reeds vast te stellen of in al
deze gevallen sprake is van discriminatie. In 2010 zijn 324 van
dergelijke gevallen geregistreerd. In 2008 en 2009 waren dat respectievelijk 169 en 176 incidenten.
– Discriminatoire incidenten op grond van herkomst of etniciteit stijgen
in absolute aantallen in de politieregistraties (12 incidenten meer in
2010). Procentueel is echter wel een afname zichtbaar in het totale
aantal geregistreerde discriminatiegronden: van 34,4% in 2009 naar
30,5% in 2010.
– Discriminatie op grond van homoseksualiteit is toegenomen in de
politieregistraties ten opzichte van 2009, van 428 incidenten naar 659

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

2

–

–

–

incidenten in 2010. Uit de nadere analyse naar regio blijkt dat deze
toename grotendeels voor rekening komt van het regiokorps
Rotterdam-Rijnmond, waar in 2010 128 incidenten gericht tegen
politiemedewerkers op grond van seksuele oriëntatie werden
geregistreerd.
Antisemitische incidenten laten een stijging zien van 209 incidenten in
2009 naar 286 incidenten in 2010. De stijging is vooral te verklaren
doordat de politieregistratie ook bekladdingen met hakenkruisen bevat
en meldingen van politiemedewerkers die voor «jood» werden
uitgescholden.
Op grond van de cijfers concluderen de onderzoekers dat beledigingen
en scheldpartijen nog steeds de belangrijkste wijze van discriminatie
vormen, namelijk 58,5% van het totale aantal geregistreerde incidenten
in 2010. Hierin is een toename van 203 incidenten zichtbaar ten
opzichte van 2009. Rechtsextremistische tekens of teksten vormen ook
zeer groot deel van alle door de politie geregistreerde discriminatoire
incidenten (25,7%). Het bekladden of bekrassen van gebouwen en
auto’s ligt op 23,1%. Onderzoekers merken hierbij op dat incidenten in
meerdere categorieën tegelijk voorkomen, waardoor er dubbelingen
zijn in de percentages. Dat kan een enigszins vertekend beeld geven.
De meeste discriminatoire incidenten vinden plaats in de woonomgeving van de betrokkenen of in de relatiesfeer (29%). Het aantal
incidenten op straat is in 2010 gestegen met 3,5% (16,0% in 2009). Het
aantal incidenten bij religieuze instellingen is afgenomen ten opzichte
van 2009. In 2010 zijn 23 incidenten geregistreerd, terwijl dat aantal in
2009 nog lag op 38.

Poldis geeft alleen de politiecijfers weer en geeft daarmee niet het
volledige beeld van de omvang van discriminatie in Nederland. Onder
verantwoordelijkheid van de minister van BZK is thans een werkgroep
bezig om een afgestemd beeld te krijgen van de omvang van discriminatie
in Nederland.
Hoewel de bevindingen in Poldis 2010 dus met de nodige voorzichtigheid
geïnterpreteerd dienen te worden, geven ze wel een tendens weer die zijn
weerklank vindt in de aanscherpingen die dit kabinet voorstaat. De in deze
brief geschetste aanscherpingen sluiten aan bij de bevindingen in Poldis.
2. Visie op de rol van burger en maatschappelijke organisaties en
de rol van de overheid bij de aanpak van discriminatie
Het kabinet heeft in de nota Integratie, Binding en Burgerschap aangegeven dat discriminatiebestrijding van groot belang is om mensen in de
Nederlandse samenleving in verbinding met elkaar te doen samenleven
(Tweede Kamer, 2010–2011, 32 824, nr. 1). Het kabinet wijst iedere vorm
van discriminatie af, of het nu gaat om discriminatie wegens ras,
godsdienst, levensovertuiging, geslacht, seksuele gerichtheid of op welke
grond dan ook.
Discriminatie staat haaks op de burgerschapsgedachte: zij raakt mensen in
het hart, staat betrokkenheid bij de samenleving in de weg en belemmert
mensen deel te nemen en te investeren in de gemeenschap. Discriminatie
belemmert de verbindingen tussen mensen, bedreigt de sociale
samenhang en zorgt voor tegenstellingen in de samenleving. Het is
primair aan de inwoners van dit land om met elkaar de gemeenschap
vorm te geven en zich vrij te maken van vooroordelen en discriminatie.
Discriminatie en uitsluiting vindt bij uitstek plaats tussen burgers
onderling. Het is een burgerschapsplicht om discriminatie tegen te gaan.
Het is goed te constateren dat veel bedrijven en maatschappelijke
verbanden zelf activiteiten ontplooien om discriminatie en sociale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

3

uitsluiting tegen te gaan. Scholen, sportinstellingen en andere maatschappelijke en religieuze verbanden hebben een belangrijke rol in het
tegengaan van discriminatie. Op deze manier spreken mensen met elkaar
in plaats van óver elkaar.
Het kabinet kiest ervoor de maatschappelijke verantwoordelijkheden daar
te laten waar ze horen: bij de burger zelf. Niettemin vervult de overheid
een belangrijke ondersteunende rol. De overheid heeft een belangrijke rol
in het kanaliseren van klachten en aangiften over discriminatie en in het
adequaat reageren op uitingen van discriminatie. Daarom ondersteunt de
overheid door voorlichting en educatie, door het opzetten en in stand
houden van registratie- en klachtfuncties en – als ultimum remedium –
door strafbaarstelling en strafrechtelijke vervolging. De aanscherpingen in
deze brief passen in deze beleidsvisie.
3. Aanscherpingen
3.1 Preventie en lokale aanpak van discriminatie
1. Antidiscriminatie via burgerschap
De eerste verantwoordelijkheid om discriminatie tegen te gaan ligt bij
burgers zelf. De minister van BZK zal dan ook initiatieven uit de samenleving ondersteunen die de sociale binding bevorderen en die discriminatie voorkomen en bestrijden. Daartoe worden samen met maatschappelijke organisaties en groepen burgers en in overleg met gemeenten en
antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s) good practices in kaart gebracht
en als voorbeeld uitgedragen. Het tegengaan van discriminatie zal een
belangrijk thema zijn op de agenda hedendaags burgerschap die de
minister van BZK in het najaar aan uw Kamer zal toezenden.
2. Gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen
Gemeenten hebben vanuit de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen aanknopingspunten gekregen om de regierol in de lokale aanpak
van discriminatie op te pakken. Samen met het openbaar ministerie, de
politie en de ADV’s kunnen gemeenten lokaal antidiscriminatiebeleid
formuleren. De Kamer is eind 2010 (Tweede Kamer, 2010–2011, 31 439,
nr. 18) geïnformeerd over onder meer de landelijke dekking van de
gemeentelijke ADV’s. Vorig jaar had 97% van alle gemeenten een ADV
ingesteld. Er komt in 2012 een wettelijke evaluatie van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen gericht op de doelstelling en
effectiviteit van die wet.
3.2 Melding en aangifte discriminatie
Zonder dat burgers aangifte doen van discriminatie en melding maken
van mogelijke discriminatoire aspecten bij aangifte van een commuun
delict is het niet mogelijk om te komen tot een adequate opsporing en
vervolging van discriminatie. Daarom neemt de minister van Veiligheid en
Justitie de volgende aanscherpende maatregelen om het doen van
aangifte te stimuleren:
1. Verbeteren en vereenvoudigen aangifteproces
Het kabinet blijft stevig inzetten om het aangifteproces te verbeteren.
Uitgangspunt is een servicegericht beleid, waarin de burger centraal staat.
Het kabinet vereenvoudigt het aangifteproces en verbetert de kwaliteit van
het proces-verbaal van aangiftes. De minister van Veiligheid en Justitie
heeft de politiekorpsen aangesproken op het belang van aangifte bij
discriminatiezaken. Medewerkers van de korpsen zullen slachtoffers
stimuleren om aangifte te doen in plaats van een melding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

4

2. Betere communicatie over voortgang en afhandeling
Een belangrijke reden voor het niet melden of het niet doen van aangifte
is een gebrek aan vertrouwen dat er ook echt iets met de aangifte gebeurt.
Een correcte bejegening van het slachtoffer en een sterke informatiepositie zijn onderdeel van de Wet versterking positie van het slachtoffer in
het strafproces, die op 1 januari 2011 in werking is getreden. Deze wet
omvat ook de verplichting om aan slachtoffers mededeling te doen van de
voortgang in de zaak tegen de verdachte. Dit omvat ook de mededeling
over het afzien van opsporing of het inzenden van een proces-verbaal
tegen een verdachte.
3. Verruiming mogelijkheden voor aangifte
De minister van Veiligheid en Justitie zet in op verruiming van de
mogelijkheden om aangifte op afstand of via internet te doen. Momenteel
loopt er een pilot in het korps Rotterdam-Rijnmond om virtueel aangifte te
doen. Slachtoffers kunnen via speciaal daarvoor ingerichte aangifteruimtes met webcam en 3D-scherm aangifte doen bij niet lijfelijk
aanwezige politiemensen. In de toekomst zal het voor meer delicten
mogelijk zijn om aangifte te doen via internet. Ook de mogelijkheden van
telehoren staan ter beschikking voor aangifte.
4. Landelijk uitrollen hatecrimescampagne
In de afgelopen periode is de genoemde website www.hatecrimes.nl door
de politie geactualiseerd om de gebruikersvriendelijkheid ervan te
vergroten. Door het landelijk verder uitrollen van de hatecrimescampagne
bevordert de minister van Veiligheid en Justitie de aangiftebereidheid van
slachtoffers van discriminatie en delicten met een discriminatoire
achtergrond.
3.3 Verbetering politieregistraties
Tijdens het Algemeen Overleg over antisemitisme van 2 februari jl. heeft
de minister van Veiligheid en Justitie uw Kamer toegezegd de politieregistratie van discriminatie te zullen verbeteren. Na de publicatie van Poldis
2009 zijn stappen gezet ter verbetering van de dataverzameling om
registratie van discriminatie transparant en eenduidig op orde te krijgen.
Het eerder door het Landelijk Expertise Centrum Diversiteit van de Politie
(LECD-Politie) opgezette verbeterproject is in uitvoering en resulteert in
concrete maatregelen om te komen tot een betrouwbare wijze van
registratie van discriminatie binnen de politie. Enerzijds is het doel om de
bewustwording en bereidheid van medewerkers in de korpsen om
discriminatie beter te registreren verder te verhogen, anderzijds worden
de korpsen geëquipeerd om op een uniforme, landelijk ondersteunde
wijze te registreren. Met de portefeuillehouder Discriminatie in de Raad
van Korpschefs is de afspraak gemaakt dat maatregelen hiertoe uiterlijk
per 1 januari 2012 zijn geïmplementeerd.
De maatregelen om te komen tot verbetering en afstemming van de
politieregistratie zal ook bijdragen aan een juist gebruik van de huidige
meldcodes. Vanaf 27 april 2009 is bij de politie het nieuwe bedrijfsprocessensysteem BVH in gebruik genomen. Dit systeem is momenteel verder in
ontwikkeling. Vooralsnog kiest het kabinet daarom niet voor
ICT-aanpassingen van het huidige BVH zoals het introduceren van de
mogelijkheid om een vinkje te kunnen plaatsen om antisemitische
incidenten te kunnen registreren.
3.4 Inzet van opsporingsmiddelen en verhoging strafeis
Ten aanzien van de opsporing en vervolging van discriminatie voorziet het
beleid in de volgende aanscherpingen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

5

1. Opsporing: inzet van opsporingsmiddelen
Het kabinet stimuleert dat gemeenten binnen de Regionale Discriminatieoverleggen (RDO’s) – samen met het OM, de politie en de ADV’s en met
betrokkenheid van lokale belangenorganisaties – actief lokaal antidiscriminatiebeleid formuleren, waarbij ook uitdrukkelijk aandacht bestaat voor de
inzet van (alternatieve) opsporingsmiddelen. Dit kabinet geeft gemeenten
ruim baan om over te gaan tot een brede inzet van (alternatieve)
opsporingsmiddelen om uitwassen van discriminatie krachtig aan te
pakken. Voor lokale overheden zijn ruime wettelijke mogelijkheden
beschikbaar. In bepaalde gevallen dragen gerichte opsporingsondersteunende middelen als cameratoezicht, het inzetten van lokagenten of het
plaatsen van opnameapparatuur bij aan een veilige leefomgeving. De
inzet van opsporingsmiddelen blijft echter een lokale aangelegenheid: de
lokale overheden dienen hierin dan ook zelf hun keuzes te maken.
2. Vervolging: verhoging strafeis
Conform de toezegging van de minister van Veiligheid en Justitie in het
Algemeen Overleg met uw Kamer over antisemitisme op 2 februari
jongstleden, worden gewelddadige misdrijven met een discriminatoire
achtergrond c.q. een discriminatoir motief zwaarder gestraft. Het OM zal
hiermee bij de strafeisen dienaangaande rekening houden. In de
Aanwijzing Discriminatie is bepaald dat de strafeis bij discriminatiefeiten
en bij commune delicten met een discriminatoir aspect moet worden
verzwaard en dat dit gemotiveerd wordt in het requisitoir. Na een
evaluatie van het strafvorderingsbeleid is de strafeisverhogende factor per
september 2009 verhoogd tot + 50%. Uit overleg tussen het ministerie van
Veiligheid en Justitie en het College van Procureurs-Generaal is naar
voren gekomen dat een verdere algemene verhoging leidt tot disbalans in
het systeem van strafvorderingsrichtlijnen. De minister van Veiligheid en
Justitie heeft daarom gekozen voor het aansluiten bij de Aanwijzing voor
de opsporing (2003A002), die onder meer een categorie «ingrijpende
feiten» hanteert. Het gaat dan om een aanzienlijke aantasting van de
lichamelijke integriteit, een aanzienlijke inbreuk op het eigendom, een
evidente inbreuk op de persoonlijke integriteit, een extreme modus
operandi, etc. De minister van Veiligheid en Justitie kiest hiermee voor
een gedifferentieerde strafeisverhogende factor door voor delicten
waarbij sprake is van ingrijpende feiten de strafeisverhogende factor
verder te verhogen. Naast de huidige verhoogde strafeis van +50% is
aldus een tweede strafeisverhogende factor opgenomen van +100%, die
gemotiveerd geëist wordt bij commune delicten waarbij sprake is van een
discriminatoire achtergrond en die betrekking hebben op ingrijpende
feiten. Door voor deze variant te kiezen geldt de extra verhoogde strafeis
voor die delicten waarvoor die ook bedoeld is. Daarmee doet deze variant
recht aan de diversiteit van de door de officier van justitie te beoordelen
strafzaken. De gewijzigde Aanwijzing Discriminatie is per 1 mei 2011 in
werking getreden.
3. Sancties
In dit verband is het ook van belang te wijzen op het wetsvoorstel 32 169
ter wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het beperken
van de mogelijkheden om een taakstraf op te leggen voor ernstige zedenen geweldsmisdrijven en bij recidive van misdrijven, dat bij uw Kamer in
behandeling is. Het wetsvoorstel vloeit voort uit de door de regering
noodzakelijk geachte positionering van de taakstraf als passende straf
voor minder ernstige strafbare feiten en de inzet van de regering op het
bereiken van gedragsverandering en het voorkomen van recidive door
middel van de toepassing van voorwaardelijke sancties. In aanloop tot de
wetswijziging heeft het OM de Aanwijzing taakstraffen reeds in deze zin
aangepast. Dat betekent dat ook bij ernstige zeden- en geweldsmisdrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

6

met een discriminatoire achtergrond de mogelijkheid om een taakstraf op
te leggen wordt beperkt.
4. Uitvoering moties en toezeggingen
Tenslotte gaan wij nog in op de moties die de Kamer heeft aangenomen
naar aanleiding van het Algemeen overleg over antisemitisme op
2 februari 2011 en op enkele toezeggingen die aan uw Kamer zijn gedaan.
Eveneens zullen wij ingaan op de specifieke maatregelen die het kabinet
neemt om de veiligheid van LHBT’s te verbeteren en discriminatie van
LHBT’s tegen te gaan. Daarmee geven wij invulling aan het raamwerk dat
is uiteengezet in de hoofdlijnenbrief emancipatie die op 8 april 2011 aan
uw Kamer is aangeboden (Tweede Kamer, 2010–2011, 27 017, nr. 74).
Met het Centraal Joods Overleg (CJO) en met de Federatie van Nederlandse Verenigingen tot Integratie van Homoseksualiteit COC Nederland
(COC) is het kabinet overeen gekomen jaarlijks stil te staan bij de
ontwikkelingen rond het tegengaan van antisemitisme cq. discriminatie
van LHBT’s in Nederland. De specifieke aandacht voor antisemitisme en
discriminatie van LHBT’s in dit hoofdstuk betekent overigens noch dat de
aanpak van dit kabinet zich beperkt tot deze uitingsvormen van discriminatie, noch dat het kabinet een hiërarchie wenst aan te brengen tussen de
verschillende uitingsvormen van discriminatie.
4.1 Discriminatie in justitiële inrichtingen
Dit najaar zullen de resultaten bekend worden van de gedetineerden
survey, die elke twee jaar verschijnt. Deze survey bevat ook vragen over
gevoelens van gediscrimineerd worden door medegedetineerden of
personeel, en de gronden waarop, namelijk culturele achtergrond,
seksuele geaardheid, godsdienst, geslacht en soort delict. Voorts zijn twee
preventieve initiatieven te melden. Ten eerste is een pilot gestart in twee
inrichtingen waarbij geestelijk verzorgers van alle denominaties in
samenwerking met de Anne Frankstichting en Exodus voorlichting geven
aan ingeslotenen over de overeenkomsten en verschillen tussen religies.
Daarnaast is een voorlichtingsproject gestart in jeugdinrichtingen waarbij
een vrouwelijke islamitische en een vrouwelijke joodse geestelijk
verzorger vertellen over hun religie. Overigens is voor de aanpak van
discriminatie van belang dat de Dienst Justitiële Inrichtingen met lokale
partners gezamenlijke programma’s uitvoert die zijn gericht op bewustwording van (jonge) gedetineerden.
4.2 Maatregelen om discriminatie van LHBT’s tegen te gaan
Om discriminatie van LHBT’s tegen te gaan zijn de volgende faciliterende
initiatieven ondernomen:
– Het kabinet spreekt met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
over het opnemen van een vraag naar de seksuele gerichtheid van
respondenten in de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) om zo de
beleefde veiligheid van LHBT’s ten opzichte van de gehele onderzoekspopulatie in beeld te kunnen brengen.
– De politie traint medewerkers in het herkennen en beter registreren
van discriminatie-incidenten. Een goed voorbeeld daarvan is de
werkwijze die het korps Amsterdam Amstelland heeft opgedaan met
Roze in Blauw en de inzet van speciaal opgeleide agenten bij discriminatoire delicten gepleegd tegen LHBT’s. De minister van Veiligheid en
Justitie heeft opdracht gegeven deze aanpak landelijk te implementeren. Het Landelijk Homonetwerk van de politie zal bij dit proces een
belangrijke rol spelen.
– Mede naar aanleiding van de publicatie van de Amsterdamse
Vrouwenmonitor 2011 is het ministerie van Veiligheid en Justitie in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

7

–

overleg met de gemeente Amsterdam over het ontwikkelen van een
pilot, die gericht is op het terugdringen van intimidatie en geweld
tegen lesbische vrouwen. Daarbij zal het kabinet ook aandacht vragen
voor de veiligheid van transseksuelen en transgenders.
Internationaal heeft Nederland op het gebied van emancipatie van
LHBT’s binnen politie en justitie een voortrekkersrol. In december 2011
zal het ministerie van OCW met ondersteuning van het ministerie van
Veiligheid en Justitie een conferentie organiseren waarbij politiekorpsen uit heel Europa worden uitgenodigd kennis te nemen van de
Nederlandse aanpak, met als doel de acceptatie van LHBT’s binnen het
veiligheidsdomein te bevorderen.

4.3 Regionale Discriminatieoverleggen (RDO’s)
In de periode november 2009 tot en met maart 2010 heeft de Politieacademie een evaluatieonderzoek naar de RDO’s uitgevoerd. De onderzoekers stellen dat het instellen van de RDO’s heeft geleid tot een
verbetering in de onderlinge communicatie en samenwerking. Ondanks
alle positieve ontwikkelingen kan de aanpak van discriminatie volgens de
onderzoekers op een aantal fronten effectiever. Zo legt – ondanks een
formeel vastgestelde prioritering – discriminatiebestrijding het in de
praktijk toch nog vaak af tegen menig ander taakaccent, kan de aanpak
meer gestructureerd en is er een gebrek aan continuïteit onder de
deelnemers aan het RDO. Uit het evaluatieonderzoek blijkt tevens dat er
grote behoefte bestaat aan het verder ontwikkelen van de preventieve
aanpak van discriminatie, onder verantwoordelijkheid van het lokaal
bestuur. De onderzoekers stellen onder meer voor om de RDO’s onder te
brengen in de reeds bestaande Veiligheidshuizen.
Het evaluatierapport is vastgesteld door het College van procureursgeneraal. Inmiddels heeft het College de hoofden van de regioparketten
verzocht:
– erop toe te zien dat de discriminatieofficier voldoende is vrijgesteld
voor de invulling van de uit de Aanwijzing discriminatie voortvloeiende werkzaamheden;
– dat met betrekking tot de uit de Aanwijzing voortkomende
verwervings- en verwerkingstaken een specialistisch parketsecretaris
of beleidsmedewerker de discriminatieofficier (op het eigen parket)
ondersteunt en
– dat ter ondersteuning van de discriminatieofficier op alle arrondissementsparketten een parketsecretaris met taakaccent discriminatie
wordt aangesteld.
In tegenstelling tot de aanbeveling in het rapport heeft het kabinet ervoor
gekozen de RDO’s niet onder te brengen in de Veiligheidshuizen. De
belangrijkste reden daarvoor is dat de aanpak van Veiligheidshuizen
primair persoonsgericht is, terwijl de RDO-aanpak vooral fenomeengericht
is. Daarbij geldt dat om de trends en ontwikkelingen ten aanzien van
discriminatie te volgen en daar gericht lokaal beleid op te formuleren een
goede samenwerking tussen de RDO’s, gemeenten en lokale belangenorganisaties noodzakelijk is. Het kabinet zet daarbij in op het betrekken
van lokale belangenorganisaties, het organiseren van een landelijke
expertisedag voor (lokale) belangenorganisaties met medewerking van
het OM en de politie en aandacht voor de preventieve aanpak van
discriminatie naast een strafrechtelijke aanpak. Een goede lokale
bestrijding van discriminatie komt zo beter tot zijn recht dan via de
Veiligheidshuizen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

8

4.4 Jaarlijkse discriminatiebrief
Het kabinet zal uw Kamer voortaan jaarlijks in het najaar een discriminatiebrief sturen, waarin het zal rapporteren over de ontwikkelingen bij de
bestrijding van discriminatie en over de concrete acties om discriminatie
terug te dringen op basis van het actieprogramma bestrijding van
discriminatie en deze aanscherping. De eerste discriminatiebrief, waarin
het kabinet ook aandacht zal besteden aan de ontwikkelingen bij de
bestrijding van antisemitisme, kunt u verwachten in het najaar van 2012.
Daarmee doet het kabinet tegelijkertijd gestand aan de motie Van der
Staaij c.s. (30 950, nr. 25).
4.5 Beveiliging joodse instellingen
De minister van Veiligheid en Justitie zet primair in op het realiseren van
veiligheid door andere maatregelen dan stringente beveiligingmaatregelen. Dit beleid – van preventie tot opsporing – is erop gericht om
maatregelen te nemen die bijdragen aan de veiligheid van onze samenleving in het algemeen en van religieuze, culturele en andere instellingen
in het bijzonder. De bewaking en beveiliging van objecten of personen
vormt daarbij het sluitstuk. Bewaken en beveiligen vereist maatwerk. Het
kabinet neemt veiligheidsmaatregelen op basis van dreiging en risico.
(Lokale) veiligheidsinformatie van RDO’s, politie en informatie van de
veiligheids- en inlichtingendiensten dient de basis te zijn voor het nemen
van eventueel aanvullende beveiligingsmaatregelen.
De motie Rouvoet c.s. over de hoge beveiligingskosten van joodse
(onderwijs)instellingen (30 950, nr. 29) verzoekt de regering in gesprek te
gaan met joodse (onderwijs)instellingen en gemeenten en u over de
uitkomsten te informeren. De minister van Veiligheid en Justitie zal naar
aanleiding van deze motie, binnen de uitgangspunten van het Stelsel
Bewaken en Beveiligen, in gesprek treden met gemeenten. Wij informeren
u in de eerstvolgende discriminatiebrief van najaar 2012 over de
uitkomsten van deze gesprekken.
4.6 Aandacht voor de Holocaust in het onderwijs en bij herdenkingen
Hieronder schetsen wij hoe het kabinet uitvoering geeft aan de motie
Rouvoet (30 950. nr. 30) over de plaats van de Holocaust in het onderwijs
en de motie Van der Staaij c.s. over bijzondere aandacht voor de
Holocaust (30 950, nr. 31). De motie Van der Staaij c.s. vraagt naast
aandacht voor de Holocaust in het onderwijs ook aandacht voor de
Holocaust bij herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog.
Voor het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet
onderwijs gelden kerndoelen. De vensters van de canon van de Nederlandse geschiedenis zijn de bron waaruit leraren kunnen putten om de
tijdvakken uit de kerndoelen te illustreren. Eén van de vensters is het
tijdvak 1929–1945, waarin Anne Frank en de Jodenvervolging centraal
staan. Aandacht voor de Holocaust is daarmee verankerd in het Nederlandse onderwijs.
Om leraren en scholen toe te rusten om de Holocaust op een goede
manier ter sprake te brengen en alle leerlingen te onderwijzen over dit
thema – juist daar waar onaangepast gedrag van leerlingen tot problemen
leidt – besteden lerarenopleidingen specifiek aandacht aan het onderwijs
geven over thema’s als discriminatie, (hedendaags) antisemitisme en
Jodenvervolging/Holocaust.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

9

Op deze wijze stellen deze opleidingen leraren optimaal in staat om zowel
vakinhoudelijk als vakdidactisch over de Holocaust te kunnen onderwijzen.
Daarnaast leren leraren – op grond van de wettelijk verankerde bekwaamheidseisen – de inhoud van het onderwijs en hun pedagogisch handelen
af te stemmen op de leerlingen/deelnemers en rekening te houden met
individuele verschillen. Hierdoor kunnen leraren op een goede manier
inspelen op verschillen, zodat zij ook thema’s die sommige leerlingen als
gevoelig ervaren kunnen behandelen. Om in aanvulling daarop leraren te
ondersteunen zijn er praktische tips, lesmateriaal en goede voorbeelden
beschikbaar, verzameld op de website van het Centrum School en
Veiligheid (www.schoolenveiligheid.nl). Ook het Nationaal Comité 4 en
5 mei besteedt in opdracht van de staatssecretaris van VWS veel aandacht
aan educatie en voorlichting over de Tweede Wereldoorlog en kan
subsidie verlenen voor projecten die daarop zijn gericht
(www.4en5mei.nl).
Ten aanzien van de herdenkingen geldt het volgende. In Nederland vinden
door het jaar heen veel herdenkingen plaats die verbonden zijn aan
specifieke historische gebeurtenissen gedurende de Tweede Wereldoorlog, zoals de vreselijke gebeurtenissen in de verschillende concentratiekampen. Tijdens de jaarlijkse Nationale Herdenking op 4 mei komen al
deze herinneringen samen. Het herdenken van de Holocaust, het
vervolgen en vermoorden van mensen «om wie zij waren», maakt daar
consequent en onlosmakelijk deel van uit.
De conclusie van het kabinet is dat er voldoende waarborgen bestaan dat
(aanstaande) leraren over de kennis, inzicht en vaardigheden beschikken
om de Holocaust, ook onder moeilijke omstandigheden, de aandacht te
geven die het behoeft. Ook bij herdenkingen krijgt de Holocaust de
bijzondere aandacht die dit thema verdient. Daarmee voldoet het kabinet
aan de door uw Kamer aangenomen moties op dit punt.
4.7 Aanpak antisemitische incidenten
Uw Kamer heeft ons gevraagd u te informeren over antisemitische
incidenten in Amsterdam in 2006 en in Zaltbommel in 2010. Van het
incident in Amsterdam is geen aangifte gedaan en zijn de daders niet
achterhaald, zodat het OM ook ambtshalve niet tot vervolging kon
overgaan. Naar aanleiding van het incident in Zaltbommel zijn 5
verdachten aangehouden. Twee van hen zijn recentelijk veroordeeld voor
het plegen van een grote hoeveelheid vermogens- en andere openlijk
geweldsdelicten tegen goederen; de uitspraken zijn nog niet onherroepelijk. De zaken tegen de andere drie zijn in behandeling bij het OM.
De motie Van Dam die door uw Kamer is aanvaard (30 950, nr. 32)
verzoekt de regering om, desgewenst in samenwerking met de meest
betrokken gemeentebesturen, een plan van aanpak op te stellen om
antisemitische incidenten gepleegd door Marokkaans-Nederlandse
jongens binnen twee jaar substantieel terug te dringen.
Het kabinet vindt het van het grootste belang dat lokaal actie wordt
ondernomen als de lokale situatie daar om vraagt en wil de motie Van
Dam uitvoeren op een manier die recht doet aan de ernst van het
probleem en aan de lokale behoeften en omstandigheden. Daarom is er
ambtelijk contact geweest met verschillende gemeenten en ADV’s om
meer inzicht te krijgen in de aard van het probleem, de daders en
mogelijke maatregelen. Bij veel gemeenten lijkt op dit moment geen
behoefte te bestaan aan een specifieke aanpak van antisemitisme onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

10

Marokkaans-Nederlandse jongeren. De daders van incidenten zijn veelal
onbekend. In gevallen waar wel informatie beschikbaar is over de
herkomst van verdachten, wijst deze zowel in de richting van MarokkaansNederlandse jongeren, als naar daders met een andere achtergrond. Die
constatering is in lijn met hetgeen het CJO ons hierover heeft gezegd.
Uit bovengenoemde inventarisatie maakt het kabinet op dat een aanpak
die zich louter richt op antisemitisme als verschijningsvorm van discriminatie en uitsluitend op maatregelen gericht op Marokkaans-Nederlandse
jongens als dadergroep onvoldoende recht zou doen aan de lokale
omstandigheden.
De motie Van Dam krijgt uitvoering doordat RDO’s en gemeenten op basis
van de feitelijke lokale situatie en behoeften waar nodig nadere afspraken
maken om discriminatoire incidenten substantieel terug te dringen. Het
ministerie van BZK zal gemeenten op verzoek ondersteunen bij hun
aanpak. Het kabinet zal de vinger aan de pols houden door in gesprek te
blijven met de joodse gemeenschap.
Tijdens het Algemeen Overleg over antisemitisme van 2 februari jl. heeft
de minister van BZK toegezegd zich uit te spreken over de vraag of het
Landelijk Overleg Minderheden (LOM) het meest geschikte kader is om te
discussiëren over islamitische interpretaties die mogelijk antisemitisme
stimuleren. Het is de visie van het kabinet om afhankelijk van het
onderwerp in overleg te treden met relevante sleutelpersonen en
maatschappelijke organisaties. Voor de uitvoering van deze toezegging
betekent dit dat de minister van BZK met sleutelfiguren binnen de
islamitische gemeenschap overleg zal voeren over de vraag wat
gemeenten kunnen doen om antisemitische en andere discriminatoire
gevoelens weg te nemen en uitingen daarvan te voorkomen.
5 Samenvatting, conclusie en actiepunten
Poldis 2010 geeft aan dat het aantal geregistreerde incidenten met een
discriminatoir karakter is toegenomen ten opzichte van 2009. Hoewel deze
stijging deels te verklaren is door het succes van campagnes die oproepen
om bij discriminatie aangifte te doen, geeft zij ook aan dat discriminatie
een maatschappelijk probleem blijft. Het kabinet wijst iedere vorm van
discriminatie af. Reden om met een aanscherping van het beleid te komen
om discriminatie te voorkomen en te bestrijden.
De eerste verantwoordelijkheid voor het voorkomen en tegengaan van
discriminatie ligt bij burgers zelf: het is een burgerschapsplicht om
discriminatie tegen te gaan. Niettemin vervult de overheid een belangrijke
ondersteunende rol. Daarbij ligt het primaat bij lokale overheden.
Gemeenten hebben vanuit de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen aanknopingspunten gekregen om de regierol in de lokale aanpak
van discriminatie op te pakken. Samen met de ADV’s, het OM en de politie
kunnen gemeenten lokaal antidiscriminatiebeleid formuleren.
Aan het einde van deze kabinetsperiode zijn de volgende generieke
maatregelen genomen om een omgeving te scheppen waarin de
hierboven genoemde partijen hun rol nog beter kunnen oppakken:
1.
De minister van BZK brengt good practices van initiatieven uit de
samenleving die de sociale binding bevorderen en discriminatie
voorkomen en bestrijden in kaart en draagt deze actief uit;
2.
In het najaar van 2011 stuurt de minister van BZK uw Kamer een
agenda hedendaags burgerschap met daarin aandacht voor het
tegengaan van discriminatie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

11

3.
4.

5.

6.
7.
8.
9.

10.

11.

12.

Er komt in 2012 een wettelijke evaluatie van de Wet gemeentelijke
antidiscriminatievoorzieningen;
De minister van Veiligheid en Justitie vereenvoudigt het aangifteproces en verbetert de kwaliteit van het proces-verbaal van
aangiftes;
De minister van Veiligheid en Justitie stimuleert de politie bij
discriminatiezaken aangiftes op te maken in plaats van meldingen te
doen;
De minister van Veiligheid en Justitie rolt de hatecrimescampagne
landelijk uit, met een geactualiseerde website www.hatecrimes.nl;
De politie informeert slachtoffers van discriminatie beter over wat er
met hun aangifte gebeurt;
De minister van Veiligheid en Justitie verruimt de mogelijkheden
om aangifte te doen;
Maatregelen ter verbetering van de dataverzameling om registratie
van discriminatie transparant en eenduidig op orde te krijgen zijn
per 1 januari 2012 geïmplementeerd. Er komen vooralsnog geen
ICT-aanpassingen;
Het kabinet stimuleert dat gemeenten binnen de Regionale
Discriminatieoverleggen (RDO’s) actief lokaal antidiscriminatiebeleid
formuleren, waarbij ook uitdrukkelijk aandacht bestaat voor de inzet
van (alternatieve) opsporingsmiddelen;
De strafeis van het OM bij gewelddadige misdrijven met een
discriminatoire achtergrond c.q. een discriminatoir motief is per
1 mei 2011 verhoogd;
In aanloop tot de wijziging van het Wetboek van Strafrecht in
verband met het beperken van de mogelijkheid om een taakstraf op
te leggen heeft het OM de Aanwijzing taakstraffen in deze zin
aangepast.

Naast de generieke maatregelen neemt het kabinet ook enkele specifieke
aanscherpende maatregelen ter bestrijding van antisemitisme en
discriminatie van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen
en transgenders (LHBT’s).
13.

14.
15.
16.
17.

18.

19.
20.

21.

Met het CJO en het COC voert het kabinet jaarlijks overleg over de
ontwikkelingen rond het tegengaan van antisemitisme en discriminatie van LHBT’s;
Het kabinet streeft naar het opnemen van een vraag over de
seksuele gerichtheid van respondenten in de IVM;
De politie traint medewerkers in het herkennen en beter registreren
van discriminatie-incidenten;
De werkwijze van Roze in Blauw in het korps AmsterdamAmstelland wordt breed uitgerold binnen de politie;
Met de minister van Veiligheid en Justitie ontwikkelt de gemeente
Amsterdam een pilot om intimidatie en geweld tegen lesbische
vrouwen terug te dringen. De minister van Veiligheid en Justitie
vraagt daarbij ook aandacht voor de veiligheid van transseksuelen
en transgenders;
In december 2011 organiseert het ministerie van OCW met
ondersteuning van Veiligheid en Justitie een politieconferentie om
de acceptatie van LHBT’s binnen de het veiligheidsdomein te
bevorderen;
Er worden concrete maatregelen getroffen om de prioritering,
structurering en continuïteit binnen de RDO’s effectiever te maken;
Het kabinet zet in op het betrekken van belangorganisaties bij de
RDO’s. Daartoe komt in 2012 een landelijke expertisedag over de
werkwijze van de RDO’s voor (lokale) belangenorganisaties;
De minister van Veiligheid en Justitie zal naar aanleiding van de
motie Rouvoet (30 950, nr. 29) in gesprek treden met gemeenten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

12

22.

de Kamer in de discriminatiebrief van eind 2012 over de uitkomsten
informeren.
De minister van BZK zal naar aanleiding van de motie Van Dam
(30 950, nr. 32) gemeenten op verzoek ondersteunen bij hun aanpak
van discriminatie, waaronder antisemitisme.

Er komt vanaf het najaar van 2012 een jaarlijkse discriminatiebrief waarin
het kabinet zal rapporteren over de ontwikkelingen bij de bestrijding van
discriminatie en over de concrete acties om discriminatie terug te dringen
(motie Van der Staaij, 30 950, nr. 25).
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 950, nr. 34

13