13
Algemeen nut beogende instellingen
(anbi's) en sociaal belang behartigende
instellingen (sbbi's)
Aan de orde is het VAO Algemeen nut beogende instellingen (anbi's) en sociaal belang behartigende instellingen
(sbbi's) (AO d.d. 20/6).
De voorzitter:
Aan de orde is het VAO Algemeen nut beogende instellingen (anbi's en sociaal belang behartigende instellingen
(sbbi's). Dit is een VAO naar aanleiding van het AO van 20
juni jongstleden. Omdat er zo veel belangstelling is op de
publieke tribune heb ik de heer Omtzigt de opdracht gegeven om even kort uit te leggen waar dit over gaat. Anders
zit u daar naar iets te luisteren en denkt u: waar gaat dit
over? Ik denk dat Pieter Omtzigt dat heel prima kan uitleggen. Ik geef hem als eerste spreker het woord.

De heer Omtzigt (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Mijn collega's kennen mij en weten
dat ik colleges kan geven en dat die soms te lang zijn. Ik
gaf vroeger les aan de universiteit.
Anbi's zijn goede doelen. Dat kan een museum zijn,
Greenpeace, Amnesty International, het Rode Kruis. Als je
geld aan een goed doel geeft, krijg je in Nederland belastingaftrek. Dan mag je het van je inkomstenbelasting
aftrekken. En als je een bedrijf bent hoef je daarover geen
winstbelasting te betalen. Maar omdat een goed doel een
belastingvoordeel heeft, moet de Staat wel een beetje in
de gaten houden wie zich hier een goed doel noemt. Het
hele debat ging dus over de vraag wanneer je een goed
doel bent en wanneer je geen goed doel bent.
Het voorbeeld naar aanleiding waarvan een lange discussie
is gevoerd, ging over preken op internet dat mensen die
overspel plegen met de doodstraf bestraft moeten worden.
Wij vinden dat een goed doel dat soort uitspraken niet kan
doen omdat dat niet past bij de internationale wetgeving.
Je mag niet zomaar oproepen om iemand te doden. Wij
vinden dat je dat goede doel niet de belastingvoordelen
moet geven, omdat dat zich geen goed doel kan noemen.
Daarom dien ik de volgende motie in.

verzoekt de regering te onderzoeken en met een voorstel
te komen zodat organisaties die in hun doelstellingen, uitlatingen en handelen zich duidelijk niet houden aan de
Grondwet, het EVRM en internationaal recht, geen recht
hebben op de anbi-status en dus niet op de belastingaftrek;
verzoekt de regering tevens dit voorstel in het najaar aan
de Kamer te doen toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt en Lodders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 92 (34785).
De heer Omtzigt (CDA):
Het tweede punt wat ik aan de orde wilde stellen is dat als
je een goed doel bent, zowel degenen die geld geven
moeten kunnen zien wat er gebeurd is als de burgers. Je
krijgt belastingaftrek, maar besteed je dat geld dan aan
publiciteit, aan projecten die je uitvoert of pot je dat op?
Mensen hebben er recht op dat te weten. Mensen hebben
ook recht om te weten of je het geld van donateurs krijgt
— die donateurs blijven anoniem — of bijvoorbeeld van
een buitenlandse staat. Als je geld van Saudi-Arabië krijgt,
vindt de CDA -fractie dat het transparant moet zijn. Daarom
dienen wij de volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er geen standaardmanier is om aan de
publicatieverplichtingen te voldoen;
verzoekt de regering na overleg met de goededoelensector
een modelpublicatie op te stellen en in te voeren, waarin
minimumeisen gesteld worden aan de financiële transparantie, inclusief giften/donaties van niet-EU-staten en giften
die direct of indirect afkomstig zijn uit onvrije landen;
verzoekt de regering tevens daartoe dit najaar een voorstel
te doen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt en Lodders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat goede doelen, waaronder levensbeschouwelijke organisaties (anbi's), elke vrijheid hebben onder de
Grondwet en het EVRM om activiteiten te ontplooien;

Zij krijgt nr. 93 (34785).
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk naar de heer Mulder van de PVV.

tevens van mening dat bescherming van die grondrechten
belangrijk is;

Tweede Kamer

Algemeen nut beogende instellingen
(anbi's) en sociaal belang behartigende
instellingen (sbbi's)

28 juni 2018
TK 100

100-13-1

De heer Edgar Mulder (PVV):
Half juni werd bekend dat de As-Soennah moskee hier in
Den Haag per direct haar anbi-status verliest. Dit betekent
dat de moskee haar belastingvoordelen kwijtraakt. Dat is
goed nieuws. De PVV wil alle moskeeën sluiten, maar tot
het moment dat ze gesloten zijn willen we in ieder geval
niet dat de islam gefinancierd wordt middels fiscale regelingen. Alle moskeeën zullen dus gestript moeten worden
van de anbi-status. Vandaar de volgende motie.

constaterende dat Noord-Koreaanse gevangenissen, het
Iraanse nucleaire programma of het leger in Soedan dus
automatisch de status van goed doel hebben in Nederland,
net als de ministeries van alle landen;
verzoekt de regering dit onwenselijke effect zo snel mogelijk
recht te zetten, voor ten minste de landen buiten Europa,
en gaat over tot de orde van de dag.

Motie

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Lodders en Omtzigt. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

De Kamer,

Zij krijgt nr. 95 (34785).

gehoord de beraadslaging,

Mevrouw Lodders (VVD):
Ik heb tijdens het debat een voorbeeld gegeven over een
terrorist die na vier jaar alweer een stichting kan oprichten.
De staatssecretaris heeft tijdens het debat aangegeven dat
hij met name naar de termijn van vier jaar wil kijken. Hij zal
de Kamer daarover op een later moment informeren. Ik
meen dat hij verwezen heeft naar de winterbrief. Dat gaat
dus om de periode van vier jaar. Kijk ook eens naar de
mogelijkheid om lichtere vergrijpen naar voren te halen.
Maar nogmaals: die toezegging heb ik op zak. Daar zal ik
geen motie over indienen. Ik dank u zeer.

verzoekt de regering geen anbi-status meer te verlenen aan
moskeeën en de reeds verleende statussen in te trekken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Edgar Mulder en
De Graaf. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 94 (34785).
De heer Edgar Mulder (PVV):
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dan kijk ik naar mevrouw Lodders. Excuus, een aantal
sprekers voor u heeft aangegeven geen gebruik te maken
van het spreekrecht, dus we komen al bij u.

Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter, ik dacht dat ik nog iets langer de tijd had, excuus.
Voorzitter, dank u wel. Zeker in de richting van de heer
Omtzigt dank, want een debat over de anbi-status is best
ingewikkeld. Hij legde heel mooi uit wanneer je wel een
goed doel bent en wanneer je dat niet bent. We hebben
daarover een heel mooi debat met elkaar gevoerd en een
aantal suggesties aan de staatssecretaris meegegeven, om
de komende periode mee aan de slag te gaan. Tegen de
staatssecretaris zeg ik dat ik uitkijk naar het vervolg van dit
debat. Naar aanleiding van de vraag wanneer je een goed
doel bent en wanneer niet, heb ik de volgende motie.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Weyenberg van D66.

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Het is in het debat heel veel gegaan over een
relatief kleine groep anbi's, waarbij je je de vraag kunt
stellen of zij nu een anbi-status, de status van goed doel,
wel verdienen. Laten we niet vergeten dat het overgrote
merendeel van de anbi's goede doelen zijn, waarover wij
dat met elkaar eens zijn. Dat varieert van muziekverenigingen tot hulporganisaties. Maar die moeten ook allemaal
aan de regels voldoen. Met sommige moties die vandaag
zijn ingediend, worden dit mogelijk nog zwaardere regels.
Dat is voor heel veel goede doelen best een uitdaging.
Daarom heb ik een motie om hen daarbij te helpen, zodat
zij goed aan de regels kúnnen voldoen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er bij goede doelen en levensbeschouwelijke organisaties geregeld een gebrek aan kennis en
vaardigheden bestaat om op voldoende wijze invulling te
geven aan de verplichtingen, samenhangend met en
voortvloeiend uit een anbi-status;

constaterende dat overheidsinstellingen van alle landen ter
wereld automatisch de anbi-status hebben;

Tweede Kamer

Algemeen nut beogende instellingen
(anbi's) en sociaal belang behartigende
instellingen (sbbi's)

28 juni 2018
TK 100

100-13-2

constaterende dat, ook op het vlak van bedrijfsvoering,
goed functionerende en transparante anbi's van groot
belang zijn in onze Nederlandse samenleving;
verzoekt de regering om samen met (vertegenwoordigers
van) anbi-organisaties een plan op te stellen hoe de kennis
en vaardigheden op financieel en organisatorisch vlak van
dit soort organisaties kan toenemen door via de Belastingtelefoon telefonisch contact te hebben met gespecialiseerde
medewerkers over de publicatieplicht, en de Kamer te
informeren over de voortgang,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Weyenberg
en Omtzigt. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 96 (34785).
De heer Van Weyenberg (D66):
De motie heeft primair als doel om ervoor te zorgen dat we
niet alleen dingen vragen van anbi's, maar dat we ze er ook
wat beter bij helpen. Ik weet dat er al wat gebeurt, maar
extra initiatief lijkt mij welkom.
De voorzitter:
Ik weet dat de staatssecretaris zich vijf minuten wil voorbereiden op de appreciatie van de moties. Ik schors dus vijf
minuten.
De vergadering wordt van 16.10 uur tot 16.17 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heet van harte welkom de heer Kroon, de drager van onze
hoogste militaire onderscheiding. Meneer Kroon, het is een
eer dat u in ons midden bent.
Graag geef ik het woord aan de staatssecretaris voor de
appreciatie van de moties.

Staatssecretaris Snel:
Voorzitter, dank u wel. Er is een vijftal moties ingediend,
na een volgens mij heel goed en nuttig debat op 20 juni
jongstleden. Wij hebben toen met elkaar van gedachten
gewisseld over giftenaftrek en de regelingen die voor anbi's
en sbbi's gelden. Mijn conclusie was dat het continueren
van de Geefwet niet alleen door mij, maar ook door de
Kamer breed werd ondersteund. Ik was verheugd dat de
Kamer grosso modo de denkrichtingen uit de kabinetsreactie onderschrijft en dat wij nu in overleg met de sector verder kunnen gaan om de afspraken die wij ons hebben
voorgenomen, vorm te geven qua uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid. Dat blijft belangrijk. Wij pakken dit
voortvarend op. In het AO heb ik een winterbrief aangekondigd. Daarmee heb ik een klein beetje ruimte om een aantal
dingen met een zekere spoed te behandelen, maar niet met
zoveel spoed dat wij net mis zitten. Door die winterbrief
heb ik weer een maandje of twee weten te smokkelen ten
opzichte van de najaarsbrief die wij vaak zenden. Ik denk

Tweede Kamer

Algemeen nut beogende instellingen
(anbi's) en sociaal belang behartigende
instellingen (sbbi's)

dat dit belangrijk is, juist omdat wij in overleg met de sector
tot betere inzichten kunnen komen. Enkele moties ondersteunen veel van deze gedachten en geven daar wat meer
vorm aan. In grote lijnen kan ik goed begrijpen waar deze
moties vandaan komen.
Ik begin met de motie op stuk nr. 92, ingediend door de
heer Omtzigt en mevrouw Lodders. Daarin staan enkele
elementen die ik net beschreven heb. Welke organisatie is
nog een algemeen nut beogende organisatie en welke niet?
Dat is lastig genoeg. In de motie wordt de regering verzocht
dit te onderzoeken en ter zake een voorstel te doen, zodat
organisaties die zich in hun doelstellingen, uitlatingen en
handelen duidelijk niet houden aan de Grondwet, het EVRM
en het internationaal recht, geen recht hebben op de anbistatus. De doelstellingen zijn natuurlijk prettig te controleren, want die moeten door de instellingen worden opgeschreven. Als het gaat om uitlatingen en handelingen wordt
het al wat ingewikkelder. Tegelijkertijd voel ik de wens —
die leeft ook bij mij — om toch te bezien of wij op dit punt
iets kunnen doen. In de motie wordt verzocht om de Kamer
in het najaar al iets te doen toekomen. Als ik de motie zo
mag interpreteren dat ik "dit najaar" mag lezen als "in de
winterbrief", dan kan het wel. Anders gaat het net wat te
snel. Ik ben ook bang dat ik dan onnodig een overlegstructuur met de sector opblaas. Als ik de motie op deze manier
mag lezen, kan ik het oordeel erover aan de Kamer laten.
De voorzitter:
Ik zie bemoedigende knikjes, dus de indieners van de motie
zijn daarmee akkoord.
Staatssecretaris Snel:
In de tweede motie, de motie op stuk nr. 93, eveneens
ingediend door de heer Omtzigt en mevrouw Lodders, wordt
de regering verzocht om na overleg met de goededoelensector een modelpublicatie op te stellen. Wij waren daar al
mee bezig. Wij vinden het ook belangrijk dat dit gebeurt.
Dat is niet alleen prettig voor de mensen die het invullen,
maar ook voor de mensen die dat vervolgens moeten controleren. Terecht zit daar het verhaal bij dat dit dan ook voor
goede doelen in Europa moet gelden — dat is een wettelijk
gegeven — maar niet per se voor goede doelen buiten
Europa. Dat wil echter niet zeggen dat er ook niet goede
doelen buiten Europa zijn die wij als een goed doel zouden
willen aanmerken. Dan zou je dus met een voorstel moeten
komen waarin wordt gezegd dat je als overheidslichaam
— daar zijn eerder enkele afschuwelijke voorbeelden van
genoemd — dan maar moet volgen, maar wij willen wel
ruimte hebben om te kijken of wij daar iets voor kunnen
verzinnen. Ook voor deze motie geldt: als ik "dit najaar"
mag lezen als "in de winterbrief", en ik in die winterbrief de
rapportage over waar wij op dat moment zijn mag presenteren, dan kan ik ook het oordeel over deze motie aan de
Kamer laten.
De voorzitter:
Ik vraag de heer Omtzigt naar voren te komen en van de
microfoon gebruik te maken, anders wordt het wat onduidelijkheid en kunnen wij zijn woorden niet in de Handelingen terugvinden.

28 juni 2018
TK 100

100-13-3

De heer Omtzigt (CDA):
Wij waren enigszins verrast, want enkele van de redeneringen die de staatssecretaris gaf, passen iets meer bij de
motie op stuk nr. 95 dan bij de motie op stuk nr. 93.
Staatssecretaris Snel:
O, haal ik die nu door elkaar?
De heer Omtzigt (CDA):
Daarom waren wij wat verrast.
Staatssecretaris Snel:
Ja, de heer Omtzigt heeft gelijk. Ik heb de moties door elkaar
gehaald.
De heer Omtzigt (CDA):
Voor de motie op stuk nr. 95 moet u dus bij mevrouw Lodders zijn. Wat het oordeel van de staatssecretaris over de
motie op stuk nr. 93 betreft: als het zo snel mogelijk kan
gebeuren, maar uiterlijk in de winterbrief, dan is dat prima.
Staatssecretaris Snel:
Ik haal ze door elkaar. De motie ging onder andere over de
stroom van giften uit onvrije landen. Ik las in de motie "nietEU-staten", en ik was jumping to conclusions. Desalniettemin blijft mijn oordeel hetzelfde. Ik meen dat dit oordeel
wel wordt onderschreven. Excuses voor de verwarring.
Maar ik denk dat mijn oordeel desalniettemin hetzelfde
blijft. Ik geloof dat dat wel wordt ondersteund. Excuus voor
de verwarring.
Dan ga ik naar de motie op stuk nr. 94, waarin de heer
Mulder en de heer De Graaf vragen om geen anbi-status
meer te verlenen aan moskeeën en om de reeds verleende
statussen voor moskeeën in te trekken. De belangrijkste
reden om deze motie te ontraden, is dat het in strijd is met
het huidige wettelijke stelsel. Ook het per omgaande
intrekken, is dus niet nodig. Daarom ontraad ik deze motie.
Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 95. Ik heb daar eigenlijk
al meer over gezegd dan de bedoeling was. Er wordt
gevraagd om zo snel mogelijk dingen op te pakken. Dat doe
ik ook. Ik lees "zo snel mogelijk". Ook hiervoor geldt weer
de befaamde winterbrief omdat daarin dingen echt bij elkaar
komen. Ik zou het oordeel over deze motie ook aan de
Kamer willen laten.
De voorzitter:
Meneer Van Weyenberg heeft u vraag voor u.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, voorzitter, ik heb een verhelderende vraag. De staatssecretaris zei dat hij het doel van de motie snapt: niemand
hier wil dat Noord-Koreaanse gevangenissen de anbi-status
hebben. En hij zei dat hij op zoek is naar wat ruimte om dat
voor een evident Amerikaans hulpdoel, dat kinderen in
nood helpt, te kunnen borgen. Daarmee zegt hij dat hij gaat
proberen om in zijn voorstel die knip te maken. Dat lijkt me
best complex. Kan hij daar iets meer over zeggen? Ik vind

Tweede Kamer

Algemeen nut beogende instellingen
(anbi's) en sociaal belang behartigende
instellingen (sbbi's)

het wel belangrijk dat we de echt goede doelen, dus ook
een goed Amerikaans doel, niet in de weg zitten.
Staatssecretaris Snel:
Terecht. Dit was ook onderdeel van het debat dat we daarover hadden. We hebben destijds een soort logica gekozen.
Als je vindt dat een overheidsingrijpen een goed doel is of
een algemeen nut beogend doel — dat is nog wel een beetje
een verschil — dan kan je dat niet doen voor niet-EU-landen.
Of: dan kan je dat niet doen voor EU-landen. Maar in de
wet hebben we het zo geregeld dat we het vervolgens ook
doen voor niet-EU-landen. Ik ben het er helemaal mee eens
dat er een heleboel algemeen nut beogende doelen zijn die
we graag willen ondersteunen, alleen moet het geen automatisme meer zijn. Wat we nu zoeken, is of we het automatisme er niet af kunnen halen, maar tegelijkertijd de ruimte
houden om niet-EU-goededoeleninstellingen onder de
regeling te laten vallen. Daar zit logischerwijs wel een uitvoeringsissue achter. Dat voelen we allemaal aankomen,
want hoe moet de Belastingdienst uiteindelijk het goede
doel dat beoogd wordt, beoordelen in een land dat ver
buiten onze eigen landsgrenzen ligt? Maar ik ben bereid
om daar toch iets voor te verzinnen, bijvoorbeeld door te
kijken of we toch niet samen kunnen werken met andere
belastingdiensten of ergens anders bij kunnen aansluiten.
Ik snap heel goed wat de bedoeling is en ik wil wat de heer
Van Weyenberg zei ook niet onmogelijk maken. We moeten
het automatisme misschien laten schieten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zie die zoektocht met belangstelling tegemoet. Je wilt
ook niet dat als je geld overmaakt naar een fonds van de
Verenigde Naties, buiten Nederland, je daarvoor een anbiprocedure moet opstarten. De zoektocht van de staatssecretaris verduidelijkt het. Ik moedig hem wel aan om dat te
doen, want we willen niet de Noord-Koreaanse gevangenissen, maar we willen nog wel steeds hulp kunnen bieden
aan de ondervoede kinderen.
De voorzitter:
Ik hoorde geen vraag, dus ik ga meteen door naar mevrouw
Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Misschien is het goed om een bevestiging namens de
indieners van de motie te geven, namelijk dat dat precies
de bedoeling is van deze motie. Het automatisme moet
eraf. En het staat zeker alle goede doelen vrij om een anbistatus aan te vragen. Dat daar in het laatste voorbeeld van
de heer Van Weyenberg naar gezocht wordt, is uiteraard
evident.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we naar de vijfde motie.
Staatssecretaris Snel:
Ja, de vijfde motie. Dat is de motie op stuk nr. 96 van de
heer Van Weyenberg en de heer Omtzigt, die aangeeft dat
het soms best ingewikkeld is en dat er veel vragen kunnen
zijn over de anbi-status. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen,

28 juni 2018
TK 100

100-13-4

en ook de goededoelenorganisaties, duidelijkheid heeft
over wanneer iets zich kwalificeert of niet? Eigenlijk een
soort plan van verbetering. Daar wil ik een paar dingen over
zeggen. Op zich zijn er op dit punt al best veel initiatieven.
We hebben nu — dat is heel belangrijk — één helder aanspreekpunt voor de burger: de Belastingtelefoon. De
Belastingtelefoon kan een bescheiden aantal telefoontjes
op dit punt verwachten. Zij kunnen dan doorverwijzen naar
het speciale ANBI-team. Gelukkig worden, ik mag nooit
zeggen 100%, maar zo goed als 100% van de telefoontjes
die binnenkomen, ook goed doorverwezen naar het team.
De tevredenheidsscore over de antwoorden van de Belastingtelefoon is zeer hoog. Dus er is natuurlijk wel al iets. Er
is een uitstekende klanttevredenheid. Er is een ANBI-team.
Tegelijkertijd, als ik de motie lees, is er echt geen woord
waar ik het mee oneens ben. Het is belangrijk. Het is ook
in lijn met het beleid. In die zin kan ik de motie oordeel
Kamer geven.
De heer Van Weyenberg (D66):
Om te beginnen: complimenten voor die score van de
Belastingtelefoon en de mensen van die unit. Dit is ook op
geen enkele wijze kritiek op hen. Tegelijkertijd zien we dat
heel veel anbi's worstelen. Dat zie je ook in hun verslaglegging. Komen er mogelijk nog extra dingen, zoals zo'n
modelpublicatie, waar toch weer nieuwe dingen in staan?
Dus deze motie vraagt ook heel bewust om het samen met
de sector te doen, omdat we juist willen zorgen dat zij de
weg nog beter weten te vinden, om hen juist te ondersteunen, want dan voorkom je ook brokken achteraf. Die toelichting wil ik graag geven, ook om inderdaad recht te doen
aan het goede werk dat veel medewerkers bij de Belastingdienst doen. Dat mag ook weleens gezegd.
Staatssecretaris Snel:
Met dat laatste ben ik het natuurlijk helemaal eens.
De voorzitter:
Er waren geen aanvullende vragen, meen ik. Volgens mij
zijn we daarmee aan het einde gekomen van dit VAO.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Stemmingen over de moties van dit VAO zijn aanstaande
dinsdag. Wij gaan zo meteen stemmen. Ik schors de vergadering daartoe voor tien minuutjes.
De vergadering wordt van 16.28 uur tot 16.40 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

Tweede Kamer

Algemeen nut beogende instellingen
(anbi's) en sociaal belang behartigende
instellingen (sbbi's)

28 juni 2018
TK 100

100-13-5