Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 140

Evaluatie orgaandonatie

Nr. 99

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT

Ontvangen ter Griffie op 6 juli 2017.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het besluit tot het doen van een aanwijzing
kan niet eerder worden genomen dan op
6 augustus 2017.

Den Haag, 6 juli 2017
Op 14 maart 2014 heb ik u het rapport van de Gezondheidsraad, getiteld
«Naar een duurzame weefselketen», gestuurd en u toegezegd op een later
tijdstip van een reactie op het rapport te voorzien1.
De Gezondheidsraad heeft met dit rapport een advies uitgebracht over de
toekomstbestendigheid van de postmortale weefselketen, die de
landelijke voorziening van weefsel voor transplantatiedoeleinden omvat,
verkregen van overleden donoren. Vandaag heb ik u daarop mijn reactie
in een separaat schrijven toegestuurd (Kamerstuk 28 140, nr. 100).
De brief die voor u ligt bevat mijn voorstel voor een technische
aanpassing voor een nieuwe organisatie- en bekostigingsstructuur voor
de weefselketen en tevens de zakelijke inhoud van de aanwijzing die ik
van plan ben op grond van artikel 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg (WMG) aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) te geven.
Het huidige stelsel in stand houden is geen wenselijk alternatief. De wijze
van bekostiging is niet transparant, wat twee jaar geleden al mede leidde
tot een dreigend omvallen van twee weefselbanken. De NTS is budgethouder van de weefselbanken. De weefselbanken dienen de begroting in
bij de NTS en vervolgens onderhandelt de NTS met de zorgverzekeraars
over het budget. Dit sluit niet aan op de huidige wijze van bekostiging van
medisch-specialistische zorg. De combinatie van de rollen van de NTS als
regisseur, onderhandelaar en kassier (zie bijlage 1)2 is ook ongewenst.
Daarnaast is de financiering van uitname op dit moment onduidelijk. De
kosten kunnen niet worden toegerekend aan de donor noch aan de
onbekende ontvanger en worden ook niet op andere transparante wijze
bekostigd; deze kosten maken nu deel uit van de begrotingen van de
weefselbanken. Voor zorgverzekeraars geldt bovendien dat ze hier nog
met een evenmin wenselijk representatiemodel werken. Om deze redenen
1
2

kst-28140-99
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 28 140, nr. 84
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 140, nr. 99

1

zijn alle betrokken partijen het erover eens dat de keten anders moet
worden georganiseerd en gefinancierd.
Het traject is complex en langdurig geweest, maar kan nu worden
afgerond. Om invoering per 1 januari 2019 te kunnen realiseren is het
noodzakelijk u deze voorhang ondanks de demissionaire status van dit
kabinet toe te sturen. Om u ruim de gelegenheid te geven dit voorstel
goed te bestuderen zal ik pas op 1 oktober 2017 de uit deze voorhang
voortvloeiende aanwijzing voor de beschikbaarheidsbijdrage aan de NZa
versturen.
Toekomst postmortale weefselketen
Organisatie weefseluitname
Bij de organisatie van de weefselketen speelt de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) een centrale rol op basis van de Wet op de orgaandonatie (WOD) en de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (WVKL).
De NTS is een zelfstandig bestuursorgaan belast met de algehele
coördinatie van de uitname van organen en weefsels. De NTS maakt met
één of meerdere partijen heldere afspraken om de uitname van weefsels
in Nederland te verzorgen3. Het staat de NTS vrij om zelf invulling te
geven aan de wijze waarop zij tot haar keuze komt.
De ook door de Gezondheidsraad gesignaleerde gefragmenteerde keten
maken de weefselketen kwetsbaar voor de toekomst. Dit wordt door alle
partijen gedeeld. In bijlage 1 vindt u uitgebreide informatie over de
huidige organisatie en bekostiging van de weefselketen.
De NTS heeft geadviseerd om te werken met een, van de weefselbanken
onafhankelijke organisatie voor uitname, die zal zorgdragen voor postmortale weefseluitnames bij donoren in Nederland door teams die alle
typen weefsels (huid, bot- en peesweefsel, hartkleppen, en oogweefsel)
kunnen uitnemen. Ik heb dit advies overgenomen en dit medegedeeld aan
de drie bestaande uitname-organisaties. De organisatie voor uitname
wordt een aparte juridische entiteit, maar kan uit doelmatigheidsoverwegingen bij een bestaande, erkende weefselbank worden ingericht.
Bekostiging
Scenario
In overleg met betrokken partijen is door VWS een voorkeursscenario
uitgewerkt voor de nieuwe wijze van bekostiging van de postmortale
weefselketen. Eind 2015 is KPMG Plexus door VWS gevraagd om een
onderzoek te doen naar de omvang en aard van de totale kosten en
opbrengsten in de postmortale weefselketen om te onderzoeken of het
voorkeursscenario kansrijk is. Bijgevoegd vindt u de geaggregeerde versie
van deze rapportage4.
In het scenario wordt de totale bekostiging van de hele weefselketen
opgesplitst in drie hoofdkostenposten die ik hieronder nader toelicht.
Daarbij wordt ook vermeld waartoe ik voornemens ben een aanwijzing
aan de NZa te geven.
a. NTS

3
4

Bijlage bij Kamerstuk 28 140, nr. 69
KPMG Plexus. Bekostiging van de weefselketen. 26 november 2015. Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 140, nr. 99

2

De wettelijke taken en activiteiten van de NTS voor donatie (zie bijlage
1)5 worden (net als andere ZBO’s) gefinancierd uit de VWS begroting in
plaats van door de zorgverzekeraars.
b. Post mortem weefseluitname
Om de weefselvoorziening in Nederland in stand te houden is het
belangrijk de donatiebereidheid op peil te houden. Een doelmatig en
landelijk functionerende, onafhankelijke organisatie die weefsel
uitneemt binnen vastgestelde kwaliteitseisen, vormt hiervoor een
basis.
De voornoemde organisatie in de vorm van een aparte entiteit voor
uitname zal worden bekostigd door middel van een beschikbaarheidbijdrage op grond van de Wet marktordening gezondheidszorg (WMG).
Dit zorgt voor continuïteit van de uitname van beschikbare weefsels en
beoogt daarmee de donatiebereidheid te borgen.
De NZa heeft inmiddels een kostenonderzoek uitgevoerd ten behoeve
van een beschikbaarheidbijdrage voor landelijk georganiseerde
postmortale weefseluitname.
Uitgangspunt voor de vaststelling van de beschikbaarheidbijdrage is
dat deze de noodzakelijke exploitatiekosten voor de postmortale
weefseluitname omvat om uiterlijk 24 uur na overlijden van de donor
landelijk beschikbaar te zijn, ervoor te zorgen dat de weefsels worden
uitgenomen en kunnen worden getransporteerd naar de respectievelijke weefselbanken. Dit betreft de kosten van de bemensing, de
benodigde materialen en kapitaallasten, het transport en de relevante
overhead.
Nadat de landelijke uitname-entiteit met de NTS een overeenkomst
heeft gesloten met betrekking tot de uitvoering van taken rond
uitnemen van alle typen weefsels, kan deze bij de NZa een beschikbaarheidbijdrage aanvragen. Om de beschikbaarheid van postmortale
weefseluitname te garanderen en deze vorm van zorg beschikbaar te
houden, zal ik de NZa een aanwijzing geven om een beschikbaarheidbijdrage vast te stellen. De beschikbaarheidbijdrage wordt toegekend
in de vorm van compensatie voor geleverde diensten van algemeen
(economisch) belang.
c. Weefselbanken
De activiteiten van de weefselbanken voor bewerking en opslag van
weefsel worden bekostigd door middel van tarieven die zij rechtstreeks
in rekening brengen bij ziekenhuizen die de weefsels afnemen.
Ziekenhuizen onderhandelen over de prijs met de weefselbanken. De
weefsels worden onderdeel van de DBC. Ziekenhuizen declareren op
basis van onderhandelde DBC-tarieven bij de zorgverzekeraars. Met de
voorgestelde wijziging wordt de bekostiging meer in lijn gebracht met
de gangbare wijze van bekostigen in de medisch specialistische zorg.
Dit betekent concreet dat de bekostiging van de kernactiviteiten van de
weefselbanken – de bewerking en opslag van weefsels en het leveren
van die weefsels aan zorgaanbieders – gekoppeld worden aan de
bestaande bekostigingsstructuur van ziekenhuizen. Ziekenhuizen
blijven vrij om hun weefsel in andere lidstaten van de EU/EER te
kopen. Weefselbanken blijven vrij in hun afzet binnen de EU/EER.
Wanneer zij hier kansen in zien, zal mogelijk meer distributie naar
andere lidstaten plaatsvinden – onder de voorwaarde dat de zelfvoorziening en de donatiebereidheid niet in het gedrang komen.
Monitoring
Aangezien het om-niet verkregen weefsel betreft, acht ik een zorgvuldige
invoering van de gewijzigde bekostiging van belang. Om eventuele
ongewenste ontwikkelingen van ethische, kwalitatieve en financiële aard
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 140, nr. 99

3

te kunnen bijsturen zal een systeem van monitoring worden ingesteld,
gebaseerd op de al bestaande gegevensverzameling met betrekking tot de
allocatie van weefsels, kwaliteit en de financiële bedrijfsvoering. Zo kan
door middel van marktonderzoek van de NZa worden vastgesteld hoe de
prijsvorming van weefselproducten zich ontwikkelt en waar nodig worden
gecorrigeerd. Daarbij zij opgemerkt dat volgens de Wet veiligheid en
kwaliteit lichaamsmateriaal (WVKL) ook nu al eventuele opbrengsten van
weefsels niet aan derden of medewerkers uitgekeerd mogen worden maar
slechts ten dienste van kwaliteitsverbetering, onderhoud en innovatie van
de weefselketen mag worden ingezet. Deze voorwaarde blijft gehandhaafd. Daarnaast zullen NTS en de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) een rol houden in de monitoring van respectievelijk allocatie en
kwaliteit. Waar nodig zullen nieuwe instrumenten worden ingezet.
Afsluitend
Op de beschreven wijze wordt de bekostiging van de postmortale
weefselketen transparanter en sluit deze meer aan bij de gebruikelijke
manier van bekostigen binnen de medisch specialistische zorg. De
noodzaak hiervan wordt ook door de Gezondheidsraad in zijn rapport
betoogd; de Raad verwacht dat de nationale weefselvoorziening op deze
wijze versterkt en doelmatiger wordt. Dit komt ten goede aan de continuïteit van het leveren van weefsel aan patiënten.
Met betrokken partijen is afgesproken dat deze wijziging van de
bekostigings-structuur per 1 januari 2019 ingaat.
Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 140, nr. 99

4