Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 292

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
ter implementatie van richtlijn nr. 2007/44/EG
van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 5 september 2007 tot
wijziging van Richtlijn 92/49/EEG van de Raad en
de Richtlijnen 2002/83/EG, 2004/39/EG,
2005/68/EG en 2006/48/EG wat betreft
procedureregels en evaluatiecriteria voor de
prudentiële beoordeling van verwervingen en
vergrotingen van deelnemingen in de financiële
sector (PbEU L 247) (Wet implementatie richtlijn
deelnemingen in de financiële sector)

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 april 2010
Recentelijk heeft de Europese Commissie laten weten dat zij voornemens
is om de Staat der Nederlanden in een zogeheten infractieprocedure voor
het Hof van Justitie van de Europese Unie te dagen. Nederland is namelijk
te laat met de implementatie van de zogeheten Antonvenetarichtlijn
(2007/44/EG). Met deze brief wil ik de Kamer inlichten over de achtergrond
en eventuele gevolgen van de te verwachten infractieprocedure. Ik schets
in het kort het verloop van de richtlijn tot op heden, en de huidige
Nederlandse situatie ten gevolge van de te late implementatie. Daarna
licht ik toe wat de consequenties kunnen zijn van deze infractieprocedure
voor Nederland.
Achtergrond richtlijn
Nederland heeft eind 2004 op een informele EcoFin aandacht gevraagd
voor de vraag waarom grensoverschrijdende overnames in de financiële
sector in Europa weinig leken plaats te vinden. In andere sectoren vond
meer consolidatie plaats. Onderzoek van de Europese Commissie leerde
dat een van de redenen waarom deze consolidatie niet plaatsvond,
gelegen was in de toepassing van de Europese regelgeving ten aanzien
van de goedkeuring van deze overnames. De desbetreffende richtlijnen
stelden dat toezichthouders zich tegen een deelneming in of overname
van een financiële onderneming mochten verzetten als zij «gelet op de
noodzaak om een gezonde en prudente bedrijfsvoering te garanderen,
niet overtuigd waren van de geschiktheid» van de overnamekandidaat.
Mede als gevolg van deze open geformuleerde prudentiële norm,

kst-32292-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 292, nr. 5

1

verschilde de praktijk van beoordeling van een deelneming of overname
sterk per lidstaat. Financiële ondernemingen wisten dus niet waar ze aan
toe waren. En, kwalijker, soms kwam het voor dat toezichthouders geen
probleem maakten van groei van binnenlandse ondernemingen (zowel
binnen als buiten de eigen grenzen), maar wel dwars lagen als het
aankwam op overnames door buitenlandse partijen bínnen hun
jurisdictie.
Om binnen de Unie de regelgeving op dit punt zowel inhoudelijk als
procedureel te uniformeren, en te voorkomen dat toezichthouders op
oneigenlijke gronden een deelneming of overname zouden tegenhouden,
is richtlijn 2007/44/EC, in Nederland ook wel bekend als de Antonvenetarichtlijn opgesteld. De richtlijn is op 22 september 2007 in werking
getreden.
Gevolgen van overschrijding van de implementatietermijn voor de praktijk
In de richtlijn is opgenomen dat deze uiterlijk 21 maart 2009 in de
nationale rechtsordes van de lidstaten moest zijn geïmplementeerd. Nadat
de richtlijn was aangenomen, heeft de omzetting in de Nederlandse
regelgeving allereerst enige vertraging opgelopen ten gevolge van het
capaciteitsbeslag dat de financiële crisis op het ministerie van Financiën
legde. Bovendien werd het wenselijk geacht om te bestuderen of er lessen
voor het wetsvoorstel konden worden getrokken uit de overname van
ABN AMRO en uit de financiële crisis. Ook om deze reden heeft indiening
van het wetsvoorstel langer op zich laten wachten.
Met het verstrijken van de implementatiedatum is de vraag gerezen wat
dit voor gevolg heeft voor de toepassing van de Wet op het financieel
toezicht op dit punt. Het ministerie van Financiën heeft hierover overleg
gehad met De Nederlandsche Bank (DNB). Aangenomen kan worden dat
delen van de richtlijn vanaf 21 maart 2009 rechtstreekse werking hebben
in de Nederlandse rechtsorde. Bovendien betekent het verstrijken van de
implementatietermijn dat het betreffende deel van de Wet op het
financieel toezicht waar mogelijk richtlijnconform zal moeten worden
toegepast. Dit heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat, bij de voorgenomen
overnames of deelnemingen in de grootste banken en verzekeraars, de
Minister van Financiën niet langer mag toetsen of deze «zou kunnen
leiden tot een ongewenste ontwikkeling van de financiële sector».1 Deze
open norm is namelijk in strijd met de richtlijn, die een gesloten lijst van
prudentiële criteria voorschrijft.
Gevolgen van overschrijding van de implementatietermijn voor de Staat
Nu Nederland per 21 maart 2009 de richtlijn nog niet had geïmplementeerd, voldoet Nederland vanaf die datum niet aan zijn Europese
verplichtingen. De Commissie heeft laten weten dat zij voornemens is
Nederland voor het Europese Hof te dagen in een infractieprocedure.
In een dergelijke procedure spreekt de Commissie een lidstaat in rechte
aan op haar schending van het Europese recht. De procedure wordt
ingeleid door een verzoekschrift. In dit geval zal de Commissie het
Europese Hof dan ook vragen om Nederland te veroordelen wegens te
late implementatie van de richtlijn.

1
Artikel 3:97 jo. 3:100, onder c, van de Wet op
het Financieel Toezicht.

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kan de Commissie
in het geval van te late implementatie van een richtlijn het Europese Hof
in een infractieprocedure verzoeken boetes en/of dwangsommen op te
leggen. Voorheen kon de Commissie alleen om dergelijke sancties
verzoeken door een zogeheten niet-nakomingsprocedure te starten. Dit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 292, nr. 5

2

een andere procedure die de Commissie kan inleiden nadat in een
infractieprocedure is vastgesteld dat een lidstaat haar verplichtingen niet
nakomt en vervolgens geen uitvoering geeft aan het arrest. Met de
inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kan het Europese Hof op
verzoek van de Commissie overgaan tot het opleggen van voornoemde
sancties reeds in de fase van de infractieprocedure.
Naar verluidt zal de Commissie in gevallen zoals het onderhavige geval
het Europese Hof verzoeken boetes en/of dwangsommen op te leggen.
Deze boetes en dwangsommen kunnen stevig oplopen. Zo heeft het Hof
Griekenland in het verleden een dwangsom van € 20.000 per dag
opgelegd wegens schending van de regels omtrent het storten van
afvalstoffen.
Het is moeilijk in te schatten hoe lang een infractieprocedure in het
onderhavige geval zal duren. Een grove inschatting is dat een dergelijke
procedure 1 tot 2 jaar duurt; het kan dan ook niet worden uitgesloten dat
Nederland al medio 2011 veroordeeld wordt tot een boete en/of
dwangsom.
Vanzelfsprekend kan Nederland verweer voeren in een door de
Commissie ingeleide infractieprocedure. Echter, volgens vaste rechtspraak
van het Europese Hof zal een verweer dat Nederland door onvoorziene
omstandigheden achterloopt niet slagen. Ook de val van het kabinet en de
beslissing van de Kamer om het wetsvoorstel controversieel te verklaren,
zijn Europeesrechtelijk geen relevante verweren.
Gelet op de omstandigheid dat Nederland de richtlijn per 21 maart 2009
niet heeft geïmplementeerd, voldoet Nederland vanaf die datum niet aan
zijn Europese verplichtingen en is een veroordeling door het Europese Hof
een reëel risico.
Een veroordeling door het Europese Hof kan enkel nog worden afgewend
als de Commissie bereid zou kunnen worden gevonden om de procedure
niet in te leiden dan wel het verzoekschrift in te trekken wanneer de zaak
al aanhangig is gemaakt. Dit is echter geheel aan de Commissie – en zal in
ieder geval niet aan de orde zijn zolang Nederland de richtlijn niet heeft
geïmplementeerd.
Ik begrijp de wens van de Kamer om de bevindingen van de Tijdelijke
Commissie Onderzoek Financieel Stelsel, die in mei verwacht worden,
eerst af te wachten voordat zij overgaat tot behandeling van het implementatiewetsvoorstel. Wel zou ik de Kamer gelet op het voorgaande
willen vragen om het wetsvoorstel daarna met grote voortvarendheid op
te pakken.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 292, nr. 5

3