Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

337
Vragen van het lid Van der Ree (VVD) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over het rapport «De impact van automatisering op het
Nederlandse onderwijs» (ingezonden 22 september 2016).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 31 oktober 2016).
Vraag 1
Kent u het rapport «De impact van automatisering op het Nederlandse
onderwijs»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In hoeverre onderschrijft u de conclusies van het rapport, niet per se in
exacte becijfering, maar in de eerste plaats in de gesignaleerde trends en
mogelijke effecten op de doelmatigheid van studies?
Antwoord 2
Het onderzoek herbevestigt de conclusie uit veel andere rapporten van onder
meer de WRR en het CPB: de technologische ontwikkeling zal sterke invloed
hebben op de arbeidsmarkt. Beroepen zullen verdwijnen of sterk veranderen,
maar er zullen ook nieuwe banen voor terugkomen. Het precies voorspellen
van het aantal banen en/of welke beroepen op de tocht staan – zoals het
rapport «De impact van automatisering op het Nederlandse onderwijs» doet –
is een tamelijk hachelijke onderneming, maar de ontwikkeling is onmiskenbaar. Overigens heeft technologische ontwikkeling – zoals het genoemde
rapport ook laat zien – sinds het begin van de industriële revolutie geleid tot
voortdurende aanpassing van taken en beroepen. Mogelijk ligt het tempo
vandaag de dag hoger.
Vraag 3
In hoeverre onderschrijft u de aanbevelingen van dit rapport? Welke
aanbevelingen gaat u overnemen?

1

ah-tk-20162017-337
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Deloitte september 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het rapport zelf bevat geen specifieke aanbevelingen. Uit het rapport – en uit
de communicatie n.a.v. het rapport – kan natuurlijk de impliciete aanbeveling
worden gedestilleerd dat het onderwijs beter op de arbeidsmarkt zou moeten
aansluiten. Ik onderschrijf de noodzaak om de gevolgen van technologische
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt te vertalen naar een toekomstbestending
en arbeidsmarktrelevant aanbod van opleidingen. Ik heb bij de beschreven
trends en de mogelijke gevolgen voor het mbo uitgebreid stilgestaan in mijn
Kamerbrief van 14 september 2015 «Een responsief mbo voor hoogwaardig
vakmanschap». Met de invoering van de nieuwe kwalificatiestructuur en
specifiek de introductie van de keuzedelen geef ik sinds dit schooljaar meer
ruimte om sneller in te spelen op veranderingen in beroepen. Een goede
aansluiting van het mbo-onderwijs op de arbeidsmarkt is vooral gebaat bij
nauwe samenwerking tussen het onderwijs, het bedrijfsleven en regionale
overheden. Ik stimuleer deze samenwerking via het regionaal investeringsfonds. In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs ben ik ingegaan op de
mogelijke gevolgen van de snel veranderende arbeidsmarkt voor het hoger
onderwijs.2 Ook voor het hoger onderwijs zet ik onder andere in op duurzame
samenwerkingsverbanden tussen onderwijsinstellingen, bedrijven en
maatschappelijke organisaties om de aansluiting tussen onderwijs en
arbeidsmarkt te versterken. Ook in verschillende brieven over leven lang leren
ben ik veelvuldig ingegaan op de snel veranderende arbeidsmarkt en de
gevolgen daarvan voor onderwijs.3 Bij een snel veranderende arbeidsmarkt is
het essentieel dat mensen zich kunnen blijven ontwikkelen om duurzaam en
flexibel inzetbaar te blijven.
Vraag 4
Deelt u de mening dat een toetsing op de doelmatigheid van een beroepsopleiding niet alleen bij nieuwe, maar ook bij bestaande opleidingen moet
plaatsvinden?
Antwoord 4
Als het aanbod van mbo-instellingen niet goed aansluit op de arbeidsmarkt
dan zijn onderwijsinstellingen aan zet om hier verbetering in aan te brengen.
Dit geldt zowel voor nieuwe opleidingen als bestaande opleidingen. Recent is
het macrodoelmatigheidsbeleid mbo van kracht geworden waarmee onder
andere de zorgplicht arbeidsmarktperspectief is aangescherpt. De Commissie
macrodoelmatigheid mbo (cmmbo) heeft de bevoegdheid gekregen om
onderzoek te doen naar het naleven van de zorgplicht. Daarbij kan de Cmmbo
ook risicogericht – op basis van signalen – naar bestaande opleidingen
onderzoek uitvoeren. Daarnaast kan ik de Cmmbo vragen om thematisch
onderzoek te doen waarbij het bestaand aanbod wordt doorgelicht. Op dit
moment doet de Cmmbo onderzoek naar de arbeidsmarktrelevantie van mbo
niveau 2 opleidingen.
Ook het hoger onderwijs kent een macrodoelmatigheidsbeleid met als doel
zorg te dragen voor een landelijk opleidingsaanbod dat aansluit bij de
behoeften van de arbeidsmarkt, wetenschap en maatschappij in den brede.
Op korte termijn ontvangt u van mij een brief met daarin voorstellen voor het
toekomstig macrodoelmatigheidsbeleid in het hoger onderwijs. Daarin zal ik
ook aandacht besteden aan macrodoelmatigheid van het bestaande opleidingsaanbod.
Vraag 5
Hoe verklaart u het dat opleidingen waarvan de arbeidsmarktperspectieven
minder goed of slecht zijn, toch in trek zijn bij studiekiezers? Wat gaat u hier
aan doen?
Antwoord 5
Ik vind vrije studiekeuze een groot goed. Wel is het dan van belang dat
studenten goed geïnformeerd zijn over onder andere de aansluiting op de
arbeidsmarkt bij het maken van hun studiekeuze. Daarom zijn mboonderwijsinstellingen verplicht om aankomende studenten te voorzien van

2
3

Kamerstuk 31 288, nr. 481
Kamerstuk 30 012, nr. 72, Kamerstuk 30 012, nr. 55, Kamerstuk 30 012, nr. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

goede objectieve gegevens over de kwaliteit van het onderwijs en het
perspectief op werk na afronding van de opleiding. Ook in het hoger
onderwijs zijn studiekeuzeactiviteiten (studiekeuzecheck) sinds 2014 geïntroduceerd. Door instrumenten als de studiebijsluiter en de website van
Studiekeuze123, waar informatie over de studie en de aansluiting op de
arbeidsmarkt te vinden is, kan de student geïnformeerd een keuze maken
voor een opleiding. Ik vind het van belang dat studenten de mogelijkheden
op de arbeidsmarkt meewegen bij hun studiekeuze, maar ik vind het evenzeer
van belang dat studenten kiezen voor een opleiding waarvoor ze intrinsiek
gemotiveerd zijn. Studenten die kiezen voor een studie waarvoor ze intrinsiek
gemotiveerd zijn en die bij hen past, hebben meer studiesucces. Daarbij is
ook goede loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) van belang. Dit kan
verkeerde studiekeuzes voorkomen. LOB helpt jongeren loopbaancompetenties te ontwikkelen die ze nodig hebben in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Daarnaast helpt LOB jongeren bij het ontdekken van hun talenten en
passies. Recent heeft uw Kamer van de Staatssecretaris en mij een brief
ontvangen waarin wij onze plannen presenteren voor de vervolgaanpak van
LOB. In deze brief worden concrete maatregelen aangekondigd om de
loopbaanoriëntatie en -begeleiding in het onderwijs te verbeteren.
Goede voorlichting en LOB zijn belangrijk, maar daarmee zijn we er nog niet.
In de praktijk blijkt nog steeds dat niet alle studenten de arbeidsmarkt- en
toekomstperspectieven in den brede meewegen bij hun studiekeuze.
Instellingen en overheid hebben een taak er zo veel mogelijk aan bij te
dragen dat studenten zo goed mogelijk terecht kunnen komen. Dit is niet
alleen voor de betreffende studenten van belang; ook voor de maatschappij
als geheel is het van belang dat de studiekiezer de juiste keuze maakt en het
onderwijsaanbod goed aansluit op de behoeften van de arbeidsmarkt, de
wetenschap en de maatschappij. Daarom zet ik niet alleen in op goede
voorlichting en LOB, maar ook op het hierboven beschreven macrodoelmatigheidsbeleid. Deze instrumenten vullen elkaar aan en versterken elkaar.
Vraag 6
Wanneer kan de Kamer uw reactie verwachten op het tienpuntenplan «Aanval
op uitval»?
Antwoord 6
Op het tienpuntenplan «aanval op uitval» is met de eerder genoemde
Kamerbrief Loopbaanoriëntatie en -begeleiding van 26 september jl.
gereageerd. Een reactie op de punten voor het hoger onderwijs volgt aan het
eind van dit jaar met de aanbieding van het onderzoek naar de effectiviteit
van de studiekeuzecheck.
Vraag 7
Bent u bereid deze vragen vóór de behandeling van de onderwijsbegroting
voor 2017 te beantwoorden?
Antwoord 7
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3