Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 120

Voorjaarsnota 2022

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Ontvangen 20 mei 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

1

1 INLEIDING
Deze eerste Voorjaarsnota van dit kabinet verschijnt in een onrustige tijd
met veel onzekerheden. Terwijl de wereld herstellende is van de jaren
waarin corona het leven domineerde, heeft zich op ons continent een
volgende ingrijpende crisis aangediend. De oorlog in Oekraïne veroorzaakt
onnoemelijk menselijk leed en heeft wereldwijd enorme impact. Ook in
Nederland worden we hierdoor geraakt.
De afschuwelijke oorlog komt na een periode van twee jaar waarin we op
en af met contactbeperkende maatregelen te maken hadden. Die heeft het
kabinet inmiddels allemaal kunnen loslaten. Dat betekent niet dat corona
voorbij is. Zeker niet in het leven van mensen die een dierbare hebben
verloren, zelf te kampen hebben met de gevolgen van de ziekte, of die zich
zorgen maken over de toekomst van hun bedrijf. Het coronavirus is nog
steeds onder ons en het is onzeker of nieuwe virusvarianten opnieuw zullen
leiden tot maatregelen.
Dat laat onverlet dat het herstel van de Nederlandse economie krachtig is,
mede door extra overheidssteun. Ook valt op dat de impact van achtereen­
volgende lockdowns op de macro-economie afneemt: de groeivertraging is
beperkter en de economie herstelt sneller. Zo begint ook het moment om
terug te kijken en lessen te trekken uit de coronacrisis. Er moest zeer snel
gehandeld worden met historisch grote steunpakketten, waarbij soms
genoegen genomen moest worden met een minder nauwkeurige
uitwerking dan gewoonlijk. Het is belangrijk om weer terug te gaan naar
het reguliere besluitvormingsproces, waarin integrale afwegingen worden
gemaakt.
Deze Voorjaarsnota heeft een ander karakter dan eerdere jaren. Naast de
wijzigingen van de begrotingen van het lopende jaar ten opzichte van de
Miljoenennota 2022 bevat de Voorjaarsnota ook de uitkomsten van de
voorjaarsbesluitvorming en schetst het een meerjarig beeld voor zowel de
uitgaven als de hoofdlijnen van de inkomsten. Tot slot worden de financiële
kaders (de uitgavenplafonds en het inkomstenkader) definitief vastgesteld
op basis van de CEP-ramingen van het CPB en uitvoeringsinformatie, zoals
aangekondigd in de Startnota.
Naast de grote uitdagingen van dit moment kijkt het kabinet ook vooruit
naar de toekomst. Het kabinet heeft gekozen voor een ambitieuze investe­
ringsagenda, onder andere op het terrein van klimaat, stikstof en onderwijs.
Hier liggen grote uitdagingen die vragen om investeringen voor de
toekomst. Het kabinet investeert op deze gebieden in brede welvaart en
het welzijn van mensen. Hiermee werkt het kabinet aan een duurzaam,
welvarend land voor de huidige en toekomstige generaties, waarin alle
inwoners naar vermogen mee kunnen doen. Omdat deze extra uitgaven op
korte termijn leiden tot een verslechtering van de overheidsfinanciën, vindt
het kabinet het belangrijk de financiële afspraken te respecteren en zo de
ontwikkeling van het EMU-saldo en de staatsschuld te beheersen.
De oorlog in Oekraïne heeft gevolgen voor onze economie vanwege de
aanhoudende onzekerheid en de daaraan gekoppelde economische risico’s,
onder andere door een daling van consumentenvertrouwen en onrust op
de financiële markten. Door het open karakter van onze economie wordt
Nederland naar verwachting harder geraakt dan de economie van de
eurozone als geheel. Deze Voorjaarsnota is, zoals gebruikelijk, gebaseerd
op het economisch beeld uit het Centraal Economisch Plan (CEP) van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

2

Centraal Planbureau (CPB) uit maart 2022. Macro-economische ontwikke­
lingen sindsdien, zoals de ontwikkeling van inflatie en rente, zullen worden
meegenomen in de Miljoenennota 2023 op basis van de Macro
Economische Verkenning in september 2022. Het grootste effect voor
Nederland is op dit moment de stijging van de energieprijzen, wat resulteert
in hogere inflatie en een verslechtering van de koopkracht. In deze
Voorjaarsnota wordt een overzicht gegeven van de op dit moment
geraamde uitgaven direct gerelateerd aan Oekraïne en wordt inzichtelijk
gemaakt hoe deze verwerkt worden in de begrotingen.
Het kabinet onderkent dat de grenzen van wat budgettair verantwoord is
met het coalitieakkoord zijn bereikt. Dit voorjaar stond in het teken van de
uitwerking van de ambities in het coalitieakkoord. Het kabinet hecht eraan
dat de budgettaire kaders leidend zijn en daarmee dat nieuw beleid wordt
gedekt. Voor additionele beleidswensen was in beginsel geen ruimte. De
Voorjaarsnota bevat maatregelen voor Box 3, AOW, defensie en het
verhogen van het wettelijk minimumloon (WML) die structureel gedekt
worden. Het kabinet zal daarnaast in augustus nog specifiek naar de
koopkrachtontwikkeling kijken en hierbij ook bezien hoe de lasten op arbeid
kunnen worden verlaagd ten laste van de lasten op vermogen.
Na verwerking van het coalitieakkoord, de CEP-raming van het CPB en de
uitkomsten van de voorjaarsbesluitvorming komt het EMU-saldo in 2022 uit
op een tekort van 3,4 procent bbp. Meerjarig is het tekort tussen 2,5 en
3 procent bbp. De EMU-schuld is 52,9 procent in 2022 en loopt op naar 54,9
procent in 2025. Daarmee blijft de EMU-schuld gedurende deze kabinets­
periode onder de 60 procent. De uitgaven uit het coalitieakkoord, aangevuld
met het meest recente economische beeld van het CPB, de uitvoeringsin­
formatie van de departementen en de geactualiseerde inkomstenraming
worden in deze Voorjaarsnota doorvertaald naar de budgettaire kaders
waarbinnen het coalitieakkoord deze kabinetsperiode uitgevoerd wordt.
De Voorjaarsnota begint in paragraaf 2 met het huidige economisch beeld.
Vervolgens geeft paragraaf 3 de huidige ramingen voor het EMU-saldo en
de EMU-schuld weer. Paragraaf 4 geeft een overzicht van de maatregelen
op Box 3, AOW, defensie en verhogen WML. Paragraaf 5 schetst het beeld
van de uitgavenkant, met speciale aandacht voor onder andere de Oekraïnegerelateerde uitgaven. In deze paragraaf worden de besluitvorming van
de departementen en de herijking en vaststelling van de uitgavenplafonds
besproken. Paragraaf 6 bevat een overzicht van de belasting- en premieinkomsten. Tot slot schetst paragraaf 7 een beeld van de horizontale ontwik­
keling van zowel de uitgaven als de inkomsten.
Deze Voorjaarsnota kent elf bijlagen. Bijlage 1 bevat de verticale toelichting.
Dit is een cijfermatig overzicht voor iedere begroting van budgettaire veran­
deringen die zich hebben voorgedaan sinds de Startnota. Bijlage 2 geeft
de definitieve vaststelling van de deelplafonds weer. Bijlage 3 geeft een
overzicht van de overboekingen van coalitieakkoordmiddelen vanaf de
aanvullende post. Bijlage 4 bevat een overzicht van de dossiers rond de
schade- en versterkingsoperatie in Groningen. Bijlage 5 geeft een overzicht
van de uitgaven rondom de toeslagen. In bijlage 6 worden de coronagere­
lateerde uitgavenmaatregelen vermeld. Bijlage 7 geeft de uitgaven weer die
gerelateerd zijn aan de oorlog in Oekraïne. In bijlage 8 wordt de norme­
ringssystematiek toegelicht. Vervolgens bevat bijlage 9 de geraamde
belasting- en premieontvangsten van 2022. Bijlage 10 geeft de sleuteltabel
weer. Ten slotte bevat bijlage 11 het inkomstenkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

3

2 ECONOMISCH BEELD
Het economisch beeld voor 2022
De oorlog in Oekraïne zorgt voor veel menselijk leed en leidt tot geopolitieke
spanningen. Nederland draagt net als andere landen bij aan de leveringen
van militair materieel aan Oekraïne. Ook treft Nederland in samenwerking
met bondgenoten sancties tegen de Rusland. De energieleveringen vanuit
Rusland naar Europa zijn mede hierdoor onzeker en de prijzen van gas en
olie zijn in de afgelopen maanden dan ook verder gestegen nadat deze voor
de oorlog reeds op een hoog niveau waren. De sancties tegen Rusland en
de verstoorde productie in Oekraïne zorgen daarnaast voor leveringspro­
blemen en hoge prijzen van andere producten.
De coronacrisis lijkt in de eerste helft van 2022 goeddeels achter de rug.
De vergaande maatregelen die de overheid de afgelopen jaren heeft
genomen om de verspreiding van het virus tegen te gaan, zijn uitgefaseerd.
De beperkingen voor de Nederlandse economie zijn daarmee opgeheven.
Toch zijn er nog onzekerheden. Zo kent China nog steeds strenge lockdowns
die internationale waardeketens verstoren en blijft de kans op nieuwe
varianten van het virus aanwezig.
De oorlog en de naweeën van corona zorgen voor een hoge inflatie. Dit geldt
niet alleen voor Nederland, maar ook voor andere Europese landen en de
Verenigde Staten. In Nederland zijn de hoge energieprijzen de belangrijkste
oorzaak van de hoge inflatie. Dit zorgt voor een dalende koopkracht voor
iedereen, en vooral voor huishoudens met een laag inkomen en een slecht
geïsoleerde woning. Het kabinet heeft maatregelen genomen om abrupte
daling in koopkracht te verzachten, maar kan niet iedereen volledig
compenseren zonder de rekening bij toekomstige generaties neer te leggen.
De hoge energieprijzen zorgen ervoor dat we met zijn allen minder te
besteden hebben en we daardoor allemaal een stuk welvaart verliezen.
De klimaatcrisis is minder in het nieuws dan de oorlog in Oekraïne en
daarvoor de pandemie, maar neemt steeds ernstigere vormen aan. Het
klimaat verandert nog sneller dan het Intergovernmental Panel on Climate
Change (IPCC) eerder had verwacht. Het IPCC geeft aan dat het doel van 1,5
graden opwarming alleen nog haalbaar is als het gebruik van fossiele
brandstoffen op zeer korte termijn wordt gestaakt. Dit is extra motivatie voor
het kabinet om haast te maken met investeringen in de energietransitie.
In de recente raming van het CPB, het CEP 2022, zet het herstel van de
Nederlandse economie zich in 2022 door – al zorgt de oorlog in Oekraïne
voor meer onzekerheid dan normaal. De paragraaf Scenario oorlog in
Oekraïne gaat hier verder op in. In het basispad groeit het bbp naar
verwachting met 3,6 procent (zie tabel 1) en daarmee is de economie terug­
gekeerd op het structurele groeipad van voor de pandemie. Het CPB gaat
dan ook niet langer uit van permanente macro-economische schade door
corona. De uitvoer stijgt met 4,9 procent en de investeringen stijgen met 5,4
procent. De geraamde werkloosheid daalt in 2022 verder tot 4,0 procent van
de beroepsbevolking en blijft daarmee onder het structurele niveau van
5 procent (volgens de nieuwe werkloosheidsdefinitie). De arbeidsmarkt
blijft dus krap, wat een opwaarts effect heeft op de contractlonen. Deze
stijgen in 2022 verder, naar verwachting met 2,8 procent. Deze economische
ontwikkelingen blijven echter onzeker, mede door de oorlog in Oekraïne en
hoge inflatie. Ramingen en realisaties kunnen sterk van elkaar verschillen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

4

De verschillen in uitgangspunten tussen de Miljoenennota en de
Voorjaarsnota zijn beperkt – al zijn de macro-economische onzekerheden
sterk veranderd door de Russische inval in Oekraïne. De verwachte inflatie
ligt met 5,9 procent nu wel substantieel hoger dan bij de Miljoenennota.
Daarnaast leidt de oplopende rente tot hogere lasten op leningen voor zowel
burgers, bedrijven als de overheid. Dit zal mogelijk tot budgettaire proble­
matiek leiden in de augustusbesluitvorming en voorjaarsbesluitvorming
van 2023. Het verschil in de geraamde werkloosheid van een half
procentpunt komt door verdere harmonisering van de Europese werkloos­
heidsdefinitie.
Tabel 1 Macro-economische kerngegevens
2022 (mutaties per jaar in procenten)

Miljoenennota 2022

Voorjaarsnota 2022

Bruto binnenlands product

3,5

3,6

Consumptie huishoudens

5,8

4,7

Consumptie overheid

1,5

1,7

Investeringen (incl. voorraden)

3,6

5,4

Relevante wereldhandelsvolume

6,6

6,6

Uitvoer van goederen en diensten

5,4

4,9

Invoer van goederen en diensten

6,4

5,5

Inflatie (mutatie hicp)

1,8

5,9

Lange rente Nederland (niveau in %)

‒ 0,3

0,0

Werkloosheid (% beroepsbevolking)

3,5

4,0

Cao-loon marktsector

2,2

2,8

Ontwikkeling richting 2030
De hogere economische groei die gepaard gaat met het herstel van de
coronacrisis houdt de komende jaren aan volgens de basisraming van het
CPB. Figuur 1 geeft de ramingen op middellange termijn weer voor een
aantal kernindicatoren. In de periode tussen 2022 en 2025 groeien het bbp,
de consumptie en de investeringen sneller dan gemiddeld op lange termijn.
Hier hoort de komende jaren ook een hogere inflatie bij. De gevolgen van
de oorlog zijn hier nog niet in meegenomen. Vanaf 2026 normaliseert de
economische dynamiek. De werkloosheid loopt dan ook licht op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

5

Figuur 1 Ontwikkeling van kernindicatoren op de middellange termijn
6
5,3

5
4,2

4,4

3,9

4

3,1

3
2,4

2,3

2,1

2
1,3

1,3

1,2

2

1,2
0,9

1
0

-0,1

-1
Bruto
binnenlands
product

Consumptie
huishoudens

Investeringen

2018-2021

2022-2025

Inflatie (cpi)

Werkloosheid
(% beroepsbevolking)

2026-2030

Scenario oorlog in Oekraïne
Het verloop van de oorlog in Oekraïne en de gevolgen voor de Nederlandse
economie zijn zeer onzeker. Vanwege deze onzekerheid heeft het CPB ook
een scenario opgenomen waarin energieprijzen langdurig op een hoog
niveau blijven, maar de invoer van olie en gas vanuit Rusland niet gehinderd
wordt (tabel 2).
Tabel 2 Scenario oorlog in Oekraïne
2022 (mutaties per jaar in procenten)

2022

2023

basisraming

2022

2023

scenario

Bruto binnenlands product

3,6

1,7

1,9

0,0

Consumptie huishoudens

4,7

1,5

3,5

‒ 2,0

Investeringen bedrijven (incl. voorraden)

3,1

3,3

‒ 1,2

0,6

Relevant wereldhandelsvolume

6,6

4,9

2,5

2,8

Uitvoer van goederen en diensten

4,9

4,3

0,9

2,6

Invoer van goederen en diensten

5,5

5,5

1,7

3,3

Inflatie (mutatie cpi)

5,2

2,4

7,9

3,9

Cao-loon marktsector

2,7

3,5

2,7

3,0

‒ 2,7

1,9

‒ 5,1

0,6

4,0

4,3

4,1

4,8

‒ 2,5

‒ 2,3

‒ 3,1

‒ 3,5

Koopkracht
Werkloosheid (% beroepsbevolking)
EMU-saldo (% bbp)

In het scenario met hoge energieprijzen zal de inflatie oplopen tot 7,9 procent
in 2022 en daarna terugzakken tot 3,9 procent, wat nog ruim boven het
niveau van de afgelopen jaren is. De koopkracht daalt naar verwachting in
2022 met 5,1 procent. De groei van het bbp over 2022 blijft met 1,9 procent
positief, al is er een korte recessie in de eerste helft van het jaar. In dit
scenario komt de economische groei tot stilstand in 2023. De groei van de
relevante wereldhandel halveert en de groei van de uitvoer en de invoer ligt
lager in 2022, maar herstelt gedeeltelijk in 2023. De effecten op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

6

consumptie en werkloosheid worden pas in 2023 zichtbaar: de consumptie
krimpt in dat jaar met 2,0 procent en de werkloosheid loopt beperkt op tot
4,8 procent.
Compensatie energieprijzen
De energieprijzen liepen al voor de inval in Oekraïne substantieel op. Om
de gevolgen van de hoge energierekening voor huishoudens te dempen,
heeft het vorig kabinet in 2021 voor 3,2 miljard euro aan maatregelen
genomen. Dit pakket bestond uit een verlaging van de energiebelasting
voor alle huishoudens en bedrijven en gerichte ondersteuning voor
huishoudens met lage inkomens die disproportioneel getroffen zijn door
de hoge energieprijzen. Na de inval hebben de prijsstijgingen van olie en
gas zich doorgezet. In reactie daarop heeft dit kabinet een aanvullend
maatregelenpakket van 2,8 miljard euro getroffen. Dit tweede pakket bevat
onder meer een verlaging van accijns en btw op brandstoffen. Deze
maatregelen dempen vooral de daling in de koopkracht van huishoudens
met lage inkomens en middeninkomens.
Herstel- en steunpakketten
De generieke herstel- en steunpakketten die gericht waren op de
economische gevolgen van de coronapandemie zijn per 1 april 2022
stopgezet. Voor de aflossing van belastingschulden, waar tijdens de
pandemie uitstel voor was verleend, geldt een betalingstermijn van vijf jaar.
Ook voor terugbetalingen van te veel ontvangen NOW en TVL gelden
betalingstermijnen van vijf jaar.
De uitstaande belastingschuld bedraagt in mei 2022 circa 21 miljard euro.
Rekening houdend met micro-economische data wordt de raming van de
aflossing van deze belastingschulden neerwaarts bijgesteld (zie ook
paragraaf 6.2). Het kabinet heeft eerder aangegeven niet te kiezen voor
het generiek (geheel of gedeeltelijk) kwijtschelden van de belastingschuld.
Wel blijft het kabinet de ontwikkeling van de uitstaande belastingschuld
nauwgezet volgen. Zo is er naar aanleiding van de motie Mulder1 een inter­
netconsultatie gehouden naar eventuele knelpunten bij het aflossen van
belastingschulden en zal een Ronde Tafel-sessie worden georganiseerd met
betrokkenen. Het verslag en de appreciatie hiervan zal uiterlijk 30 juni door
het kabinet aan de Kamer worden gezonden. De gevraagde scenario’s voor
ondernemingen met toekomstperspectief om de terugbetaaltermijn te
verlengen zal hierbij worden betrokken. 2

1
2

Motie Mulder Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 25 295, nr. 1753
Motie Stoffer/Idsinga Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 927, nr. 124).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

7

3 OVERHEIDSSALDO EN SCHULD
EMU-saldo en EMU-schuld tot en met 2027
Het overheidssaldo, ook wel het EMU-saldo genaamd, komt in 2022 naar
verwachting uit op ‒ 3,4 procent van het bbp. Dit is een verslechtering van
1,0 procentpunt ten opzichte van de verwachting uit de Miljoenennota 2022.
Omdat de Voorjaarsnota nu een meerjarige budgettaire nota is, worden hier
de ramingen tot en met 2027 gepresenteerd. Tijdens de kabinetsperiode
ontwikkelt het saldo zich naar ‒ 3,0 procent bbp in 2025. Het structureel
EMU-saldo betreft het saldo gecorrigeerd voor de stand van de conjunctuur.
Omdat de verwachte economische groei in de komende jaren hoger is dan
de structurele economische groei, is het structureel EMU-saldo negatiever
dan het nominale EMU-saldo. De EMU-schuld komt in 2022 naar
verwachting uit op 52,9 procent van het bbp. Dit is 4,8 procentpunt lager ten
opzichte van de verwachting zoals gepresenteerd in de Miljoenennota 2022.
Deze verbetering komt vooral door de doorwerking van het EMU-saldo van
2021 dat beter uitviel dan eerder geraamd. De schuld groeit tijdens de
kabinetsperiode naar 54,9 procent bbp en daarna tot 56,8 procent bbp in
2027.
Tabel 3 Kerngegevens EMU-saldo en EMU-schuld
(- is tekort)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

EMU-saldo (in miljarden euro)

‒ 31,3

‒ 24,3

‒ 26,5

‒ 31,4

‒ 29,4

‒ 30,1

EMU-saldo (in procenten bbp)

‒ 3,4%

‒ 2,5%

‒ 2,6%

‒ 3,0%

‒ 2,7%

‒ 2,7%

Structureel EMU-saldo

‒ 3,9%

‒ 3,1%

‒ 3,1%

‒ 3,3%

‒ 2,8%

‒ 2,7%

EMU-schuld (in miljarden euro)

486,6

513,5

542,2

577,6

609,2

641,8

EMU-schuld (in procenten bbp)

52,9%

53,2%

53,8%

54,9%

55,9%

56,8%

Tabel 4 geeft een overzicht van de verschillende onderdelen van de
overheidsfinanciën. De inkomsten worden opgeteld bij de uitgaven op de
verschillende uitgavenplafonds, de coronagerelateerde maatregelen en de
overige netto-uitgaven en correcties voor het EMU-saldo. Dit leidt tot het
EMU-saldo van de centrale overheid. Hier wordt het EMU-saldo decentrale
overheden bij opgeteld om tot het totale EMU-saldo voor de collectieve
sector te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

8

Tabel 4 Ontwikkeling Overheidsfinanciën
2022

2023

2024

2025

2026

2027

A Inkomsten (belastingen en sociale premies)

(in miljarden euro, tenzij anders aangegeven)

338,2

365,6

375,5

394,1

408,8

424,0

B Reguliere uitgaven onder het uitgavenplafond

342,4

368,2

395,0

418,0

430,1

445,9

w.v. Rijksbegroting

156,4

160,9

169,7

177,9

176,6

182,1

w.v. Sociale zekerheid

89,8

96,1

102,4

110,1

115,4

121,0

w.v. Zorg

82,1

88,3

93,4

98,0

103,2

108,1

w.v. Investeringen

14,1

22,9

29,5

32,1

34,9

34,6

C Nood- en steunmaatregelen corona (relevant voor het EMU-saldo)

22,8

4,7

0,1

0,0

‒ 0,1

0,0

D Overige netto-uitgaven en correcties voor het EMU-saldo

3,1

15,7

5,7

6,2

6,8

6,9

E Totale netto-uitgaven (B+C+D)

368,3

388,7

400,7

424,2

436,8

452,7

F

EMU-saldo centrale overheid (A-E)

‒ 30,1

‒ 23,0

‒ 25,3

‒ 30,1

‒ 28,0

‒ 28,7

w.v. EMU-saldo Rijk

‒ 38,4

‒ 30,4

‒ 28,0

‒ 33,2

‒ 30,0

‒ 30,0

w.v. EMU-saldo sociale fondsen

8,2

7,4

2,8

3,1

2,0

1,4

G EMU-saldo decentrale overheden

‒ 1,2

‒ 1,2

‒ 1,3

‒ 1,3

‒ 1,4

‒ 1,4

H EMU-saldo collectieve sector (F+G)

‒ 31,3

‒ 24,3

‒ 26,5

‒ 31,4

‒ 29,4

‒ 30,1

I

EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp) (H/L)

‒ 3,4%

‒ 2,5%

‒ 2,6%

‒ 3,0%

‒ 2,7%

‒ 2,7%

J

EMU-schuld

K EMU-schuld (in procenten bbp) (J/L)
L

Bruto binnenlands product (bbp)

486,6

513,5

542,2

577,6

609,2

641,8

52,9%

53,2%

53,8%

54,9%

55,9%

56,8%

920

965

1.009

1.052

1.090

1.129

Verticale ontwikkeling overheidssaldo en schuld tussen Miljoenennota en
Voorjaarsnota
Het EMU-saldo verslechtert in 2022 met 1,0 procent bbp en in de jaren
daarna tussen de 1,3 procent en 2,3 procent bbp ten opzichte van Miljoe­
nennota 2022. Deze verslechtering wordt veroorzaakt door een combinatie
van inkomsten- en uitgavenontwikkelingen. Sinds de Miljoenennota zijn
de geraamde inkomsten van het Rijk gestegen. Dit werkt positief door op
het EMU-saldo met 1,2 procent bbp in 2022, oplopend naar 3,3 procent bbp
in 2026. De inkomstenontwikkeling wordt in paragraaf 6 en bijlage 9 verder
toegelicht. Ook de uitgaven zijn gestegen, waardoor het saldo is
verslechterd. De gestegen uitgaven worden veroorzaakt door de extra
uitgaven uit het coalitieakkoord, de uitgavenbesluitvorming in deze
Voorjaarsnota en de gestegen loon- en prijsontwikkeling. De uitgaven
buiten het plafond zijn meerjarig gestegen. Dit is grotendeels een technisch
effect, omdat de EU-invoerrechten deze Voorjaarsnota overgeheveld
worden van binnen het uitgavenplafond naar buiten het uitgavenplafond.
Dit gaat om een bedrag van jaarlijks circa 4,5 miljard euro, wat in mindering
komt van de reguliere uitgaven onder het plafond en wordt opgeboekt bij
de niet-plafondrelevante uitgaven. Daarnaast zijn er in 2022 en 2023 onder
andere niet-plafondrelevante uitgaven gerelateerd aan Oekraïne en corona.
De gehele uitgavenontwikkeling wordt verder toegelicht in de paragrafen
4 en 5 en in bijlage 1 en 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

9

Tabel 5 Verticale toelichting EMU-saldo
(+ is overschot, in procenten bbp)

2022

2023

2024

2025

2026

EMU-saldo 2022 Miljoenennota

‒ 2,4%

‒ 1,2%

‒ 0,8%

‒ 0,7%

‒ 0,7%

Uitgaven coalitieakkoord en overige mutaties tot Startnota

‒ 1,8%

‒ 1,9%

‒ 2,6%

‒ 2,8%

‒ 2,7%

Noemereffect

0,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

Belasting- en premieinkomsten

1,2%

2,1%

2,6%

3,2%

3,3%

‒ 0,3%

‒ 1,1%

‒ 1,6%

‒ 2,1%

‒ 2,4%
0,1%

Loon-en prijsontwikkeling uitgaven
Niet-beleidsmatige mutatie WW en Bijstand

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

‒ 0,4%

0,0%

0,2%

0,0%

0,2%

1,1%

0,3%

‒ 0,2%

‒ 0,4%

‒ 0,3%

Nood- en steunmaatregelen corona (uitgaven op kasbasis)

‒ 0,2%

‒ 0,3%

0,0%

0,0%

0,0%

Niet-plafondrelevante uitgaven en correcties van EMU-saldo

‒ 0,9%

‒ 0,8%

‒ 0,5%

‒ 0,5%

‒ 0,5%

Uitgavenbesluitvorming (zie uitgaven in tabel 7 en 8)
Overige uitgavenmutaties en herijking plafond

EMU-saldo decentrale overheden

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

EMU-saldo Voorjaarsnota 2022

‒ 3,4%

‒ 2,5%

‒ 2,6%

‒ 3,0%

‒ 2,7%

2027

‒ 2,7%

De geraamde schuld in 2022 heeft zich sinds de Miljoenennota neerwaarts
ontwikkeld. De schuld in 2022 is 4,9 procentpunt lager dan eerder geraamd.
Dit komt met name doordat de schuld in 2021, zoals vastgesteld bij het
Financieel Jaarverslag Rijk 2021, lager uitpakte dan eerder geraamd bij de
Miljoenennota. Dit werkt door op de schuld in latere jaren. Hiernaast werkt
ook het hoger geraamde bbp (door economische groei en inflatie) positief
door in de schuld uitgedrukt in percentage bbp. Het verslechterde EMUsaldo werkt verhogend door op de schuld. Als gevolg hiervan is de schuld
in 2026 hoger dan geraamd werd in de Miljoenennota.
Tabel 6 Verticale toelichting EMU-schuld
(+ is hogere schuld, in procenten bbp)

2022

2023

2024

2025

2026

EMU-schuld Miljoenennota 2022

57,7%

57,1%

56,1%

55,4%

54,5%

Noemereffect door bbp-ontwikkeling

‒ 1,6%

‒ 2,3%

‒ 3,0%

‒ 3,6%

‒ 3,8%

Doorwerking schuld t-1

‒ 4,6%

‒ 3,1%

‒ 1,4%

0,6%

3,0%

Mutatie EMU-saldo

1,1%

1,4%

1,9%

2,3%

2,1%

Financiële transacties en kastransverschillen

0,3%

0,3%

0,1%

0,2%

0,2%

Overige mutaties

0,0%

0,0%

0,1%

0,0%

0,0%

EMU-schuld Voorjaarsnota 2022

52,9%

53,2%

53,8%

54,9%

55,9%

2027

56,8%

Budgettaire randvoorwaarden
Het kabinet kiest voor een ambitieuze investeringsagenda, waaronder het
tegengaan van klimaatverandering, de aanpak van de stikstofcrisis en het
investeren in de toekomstige welvaart via onderwijs en innovatie. Deze
investeringen brengen hoge kosten met zich mee, maar zijn noodzakelijk
om nog hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Het kabinet accepteert
een tijdelijk hogere schuld en tekort om deze grote maatschappelijke
problemen op te lossen. Voor de middellange termijn neemt het kabinet
maatregelen om de schuld op een dalend pad te krijgen. Het kabinet acht
de risico’s van een tijdelijke verslechtering van de overheidsfinanciën
aanvaardbaar met oog op de urgentie van de investeringen.
Hoewel het kabinet van mening is dat de budgettaire afspraken uit het
coalitieakkoord een goed evenwicht vormen tussen de investeringsopgave
en risico’s voor de overheidsfinanciën, is het duidelijk dat er spanning
bestaat met de Europese begrotingsafspraken. De investeringen leiden tot
tijdelijk hogere uitgaven en vallen samen met een toename in uitgaven
gerelateerd aan vergrijzing. De extra uitgaven zijn terug te zien in het
(structurele) EMU-saldo. Vanwege de algemene ontsnappingsclausule uit
het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) blijft dit in ieder geval dit jaar nog zonder
gevolgen. Omdat veel investeringen incidenteel zijn, zal de verslechtering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

10

van het (structureel) saldo die daaruit voortkomt ook tijdelijk zijn. Bovendien
leiden de extra uitgaven naar verwachting tot een groter verdienvermogen
en hogere productiviteit in de toekomst. Versterking van de duurzame groei
kan ook de overheidsfinanciën ten goede komen. De toename van de
overheidsschuld blijft ondanks de extra uitgaven beperkt: in de kabinetspe­
riode blijft de schuld onder de 60 procent bbp, terwijl het CPB becijfert dat
de schuld in 2030 beperkt blijft tot 61 procent bbp.
Tegelijkertijd is met het omvangrijke investeringspakket wel de grens
bereikt van wat het kabinet acceptabel acht om uit te geven. De financiële
afspraken uit het coalitieakkoord zijn dan ook leidend voor de rest van de
kabinetsperiode. In deze Voorjaarsnota worden de financiële afspraken
vertaald in de budgettaire kaders, ofwel het uitgavenplafond en het inkom­
stenkader. Voor nieuw beleid met gevolgen voor de begroting zal dus in
beginsel dekking geleverd moeten worden. In deze Voorjaarsnota heeft
het kabinet dit toegepast voor zowel de reguliere begrotingsbesluitvorming
als voor de urgente dossiers AOW, Defensie, Box 3 en WML.
De bovengenoemde budgettaire kaders zijn een centraal onderdeel van
het trendmatig begrotingsbeleid, dat Nederland sinds 1994 hanteert. Het
uitgavenplafond geeft een hard maximum aan het jaarlijkse uitgaven­
niveau. Het inkomstenkader zorgt ervoor dat de beleidsmatige lastendruk
op het afgesproken pad blijft, terwijl de daadwerkelijke belastinginkomsten
vrij meebewegen met de stand van de economie. Trendmatig begrotings­
beleid garandeert dus niet een bepaalde uitkomst in het EMU-saldo of de
EMU-schuld, maar het handhaven van de kaders zorgt ervoor dat overheids­
financiën binnen de grenzen blijven van wat het kabinet aanvaardbaar acht.
In die zin fungeren de kaders als een anker. Het model van het trendmatig
begrotingsbeleid staat internationaal goed aangeschreven, omdat het zorgt
voor stabiel, voorspelbaar economisch beleid en een beheerste ontwik­
keling van de overheidsfinanciën.3

3

Reactie op motie Van der Staaij en Omtzigt, Kamerstukken 2021-2022, 35788 nr. 147.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

11

4 VPB, BOX 3, AOW, DEFENSIE EN VERHOGEN WML
In dit hoofdstuk worden de maatregelen met betrekking tot vennootschaps­
belasting (Vpb), Box 3, AOW, Defensie en het verhogen van het WML inzich­
telijk gemaakt. Onderstaande tabel laat per thema zien op welke manier
structureel dekking is gevonden, gevolgd door een korte toelichting per
maatregel. Structureel levert het pakket meer dekking op die incidenteel
ingezet wordt. De technische verwerking hiervan komt terug in hoofdstuk
5 over de uitgaven en hoofdstuk 6 over de inkomsten. Daarnaast gaat het
kabinet in aanloop naar Prinsjesdag kijken naar de wijze waarop de
verhouding tussen lasten op vermogen en arbeid meer in balans kan
worden gebracht. Hierbij wordt voor maatregelen in ieder geval gekeken
naar de uitkomsten van het IBO Vermogensverdeling en de evaluatie van
de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR). Over de uitkomst hiervan zal het
kabinet op Prinsjesdag rapporteren.
Vennootschapsbelasting
Voordat de invoering van OESO Pijler 2 in de Vpb met een jaar uitgesteld is,
is in 2023 1,0 miljard euro dekking nodig. Hiervoor wordt de opbrengst van
het verlagen van de schijfgrens in de Vpb uit het box 3-pakket ingezet. De
opbrengst van Pijler 2 is nog onzeker. Indien deze opbrengst lager blijkt,
wordt dekking gevonden binnen het lage tarief of de schijflengte van de Vpb.
Koppeling AOW aan stapsgewijze verhoging WML 7,5 procent
De hoogte van de AOW-uitkering wordt gekoppeld aan de stapsgewijze
verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) met in totaal 7,5 procent
in 2025. Deze maatregel kost 2,4 miljard euro in 2027 en wordt voor
1,8 miljard euro gedekt door het stapsgewijs afschaffen van de Inkomens­
ondersteuning AOW (IOAOW), het terugdraaien van de verhoging van de
ouderenkorting en het afschaffen van de fiscale oudedagsreserve (FOR).
Box 3
De bezwaarmakers binnen het box 3-arrest worden gecompenseerd op
basis van de spaarvariant. Ook voor niet-definitieve aanslagen vindt herstel
plaats. Deze variant levert incidenteel 3,6 miljard euro aan inkomsten­
derving op (dit is inclusief derving vanuit overbruggingswetgeving in 2023
en 2024) en leidt tot 0,2 miljard euro aan extra uitgaven. Dit wordt binnen
de kabinetsperiode gedekt door de lasten (met name in box 2 en box 3) te
verhogen.
Defensie
De Defensie-uitgaven gaan in 2024 en 2025 naar de 2 procent van het bbp.
De benodigde 2,2 miljard euro in 2025 wordt structureel doorgetrokken.
Hierbij wordt ervan uitgegaan dat ten minste 0,2 miljard euro van de huidige
uitgaven op de rijksbegroting, aanvullend op de huidige toerekening, toe te
rekenen zijn aan de criteria van de NAVO-norm. Voor de maatschappelijke
diensttijd wordt bezien of en in hoeverre en onder welke voorwaarden dit
toe te rekenen is aan Defensie.
Vervroeging stapsgewijze verhoging WML
De stapsgewijze verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) met 7,5
procent in 2025 wordt een jaar eerder gestart en vindt plaats in drie stappen.
Het WML wordt jaarlijks verhoogd met 2,5 procent in zowel 2023 als 2024
en met 2,32 procent in 2025. In het coalitieakkoord is uitgegaan van een
jaarlijkse verhoging 3,75 procent in 2024 en 3,615 procent in 2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

12

Tabel 7 1
(in miljoenen euro, + is saldobelastend)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

struc.

0

0

0

0

0

0

0

‒ 672

‒ 1.715

‒ 2.606

‒ 2.636

‒ 2.624

‒ 2.461

369

369
‒ 200

‒ 300

‒ 300

‒ 300

‒ 300

‒ 70

‒ 70

‒ 70

‒ 70

‒ 70

‒ 70

‒ 321

‒ 301

‒ 281

‒ 260

‒ 248

‒ 85

‒ 325

‒ 325

‒ 325

‒ 325

A

Vpb pillar 2 en dekking (+ = tekort)

1.

VPB (te dekken buiten Pillar 2)

2a

VPB: verlagen schijfgrens naar 200.000

B

Box 3 (+ = tekort)

2.825

3.

Box 3 bezwaarmakers kosten lastenkant

2.800

4.

Box 3 bezwaarmakers kosten uitgavenkant

75

100

5.

Box 3 voorgenomen verhoging HVV terugdraaien

‒ 100

6.

Box 2: twee schijven 26% en 29,5% per 2024

7.

Box 2: doelmatigheidsmarge van 25% naar 15%

8.

Box 2 en 3: Afbouw AHK met verzamelinkomen

9.

30%-regeling beperken tot Balkenende norm

‒ 17

‒ 34

‒ 85

‒ 85

‒ 85

2b.

VPB: restant verlagen schijfgrens naar 200.000

‒ 300

‒ 1.271

‒ 1.271

‒ 1.271

‒ 1.271

‒ 1.271

10.

Algemeen tarief overdrachtsbelasting van 9% naar
10,1%

‒ 325

‒ 325

‒ 325

‒ 325

‒ 325

‒ 325

C

AOW koppeling 7,5% (+ = tekort)

‒ 561

11.

AOW koppeling 7,5%

12.

Afschaffen IOAOW

13.

Terugdraaien voorgenomen verhoging
ouderenkorting

14.

Afschaffen Fiscale oudedagsreserve (FOR)

D

Defensie (+ = tekort)

15.

Defensie 2% in 2024 en 2025 en struc. 2,2 mld.

16.

Toerekenen Defensie

17.

Indexatie CA-middelen tranche 2022

‒ 136

18.

Indicatief accres effect

E

WML (+ = tekort)

19.

WML vervroegen naar 2023 in 3 stappen inclusief
AOW

20.

Onbelaste reiskostenvergoeding 1 jaar naar voren

21a.

Nationaal Groeifonds

21b.

Klimaatfonds

21c.

Transitiefonds

971
‒ 971

25

‒ 148

‒ 47

436

500

530

530

1.097

2.251

2.306

2.362

2.362

‒ 346

‒ 701

‒ 1.077

‒ 1.102

‒ 1.128

‒ 1.128

‒ 159

‒ 390

‒ 618

‒ 618

‒ 618

‒ 618

‒ 56

‒ 53

‒ 120

‒ 86

‒ 86

‒ 86

199

1.469

1.749

1.332

1.302

1.693

600

1.900

2.200

2.200

2.200

2.200

‒ 200

‒ 200

‒ 200

‒ 200

‒ 200

‒ 200

‒ 374

‒ 586

‒ 649

‒ 668

‒ 698

‒ 307

‒ 12

173

355

398

‒ 658

1.657

958

‒ 209

‒ 222

‒ 124

145

2

1.457

908

291

278

266

145

200

200
‒ 50

‒ 300

‒ 300

‒ 230

0

‒ 100

‒ 200

‒ 200

‒ 160

0

‒ 660

Saldo kosten -/- dekking

2.019

623

666

‒ 631

‒ 1.027

‒ 917

‒ 94

Totaal uitgaven (+ = hogere uitgaven)

‒ 781

1.385

2.724

2.713

2.314

2.412

3.072

Totaal lasten (+ = lastenverlichting)

2.800

‒ 762

‒ 2.058

‒ 3.344

‒ 3.340

‒ 3.328

‒ 3.165

1 Bedragen zijn op prijspeil 2022. Voor AOW en IOAOW is het bedrag uit 2027 doorgetrokken naar de kolom structureel. Op deze manier wordt met name het demografisch
effect in de kolom structureel niet meegenomen. Hiervoor is gekozen omdat aan de lastenkant de maatregelen namelijk zonder demografisch effect worden weergegeven
en op deze manier de wijzigingen in uitgaven en lastenmaatregelen vergelijkbaar zijn. Het structurele bedrag voor de AOW koppeling 7,5% bedraagt inclusief demografisch
effect 2,7 miljard euro. Het structurele bedrag afschaffen IOAOW bedraagt inclusief demografisch effect 1,3 miljard euro.

Toelichting per maatregel
1. Vpb (te dekken buiten Pijler 2)
In het coalitieakkoord is een taakstellende opbrengst ‘Grondslag Vpb’
afgesproken van 1,0 miljard euro, waarvan een aanzienlijk deel naar
verwachting zou bestaan uit maatregelen die zien op een minimumniveau
aan belastingheffing van 15 procent bij multinationals (OESO Pijler
2 afspraken), met een verwachte opbrengst per 2023. Doordat de invoering
van OESO Pijler 2 in de Vpb met een jaar uitgesteld is, is in 2023 1,0 miljard
euro dekking nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

13

2. Vpb: verlagen schijfgrens naar 200.000
De schijfgrens wordt verlaagd van 395.000 euro naar 200.000 euro vanaf
2023 met een budgettaire opbrengst van 1,3 miljard euro. Hierdoor betalen
bedrijven eerder het hoge Vpb-tarief van 25,8 procent.
3. Box 3 bezwaarmakers kosten lastenkant
Als gevolg van het box 3-arrest en de keuze voor de spaarvariant voor alleen
bezwaarmakers ontstaat in de inkomstenkant een totale derving van
3,6 miljard euro. Deze derving bestaat uit 2,8 miljard euro aan herstelbeta­
lingen (over de periode 2017-2022) en 0,8 miljard euro als gevolg van
overbruggingswetgeving (2023-2024). Indien later wordt gekozen ook
rechtsherstel te bieden aan niet-bezwaarmakers en/of aanvullend rechts­
herstel per belastingplichtige door toekenning van tegenbewijs nodig is, zal
voor deze aanvullende derving ook aanvullende dekking dienen te worden
gevonden.
4. Box 3 bezwaarmakers kosten uitgavenkant
Dit betreft uitvoeringskosten bij de Belastingdienst en de doorwerking op
regelingen aan de uitgaven kant zoals de WLZ, toeslagen en de aanvullende
studiebeurs.
5. Box 3 voorgenomen verhoging HVV terugdraaien
In het coalitieakkoord is een maatregel opgenomen om het heffingsvrij
vermogen in box 3 in drie stappen te verhogen van 50.650 euro nu naar
uiteindelijk circa 80.000 euro. Het niet doorvoeren van deze verhoging levert
structureel 300 miljoen euro op.
6. Box 2: twee schijven 26 procent en 29,5 procent per 2024
Introductie van twee schijven in box 2 met een basistarief van 26 procent
voor de eerste 67.000 euro aan inkomsten per persoon en een tarief van 29,5
procent voor het meerdere. Deze maatregel levert 70 miljoen euro per jaar
op.
7. Box 2: doelmatigheidsmarge van 25 procent naar 15 procent
De doelmatigheidsmarge heeft tot gevolg dat het loon voor de directeurgrootaandeelhouder (dga) 25 procent lager gesteld mag worden dan het
loon dat normaal is voor het niveau en de duur van de arbeid van de dga.
Deze marge wordt verlaagd naar 15 procent, waardoor dga’s meer belasting
in box 1 gaan betalen. Dit levert in het eerste jaar 321 miljoen euro op. In
latere jaren daalt deze opbrengst, doordat het hogere loon leidt tot een
kleinere fiscale claim in box 2. De structurele opbrengst bedraagt 25 miljoen
euro.
8. Box 2 en 3: Afbouw AHK met verzamelinkomen
Door deze maatregel gaat, naast het box 1-inkomen, ook het inkomen uit
box 2 en 3 meetellen voor de afbouw van de algemene heffingskorting.
Hierdoor ontvangen mensen die voornamelijk inkomen hebben in box 2 of
3 een lagere korting op de te betalen belasting. Deze maatregel wordt
ingevoerd per 2025 en levert 325 miljoen euro op.
9. 30%-regeling beperken tot Balkenende-norm
Werknemers die vanuit een ander land naar Nederland komen om te werken
kunnen dankzij de 30%-regeling maximaal 30 procent van hun loon onbelast
ontvangen. Als gevolg van deze maatregel geldt de regeling nog tot
maximaal de WNT-norm (2022: 216.000 euro). Deze maatregel levert
structureel 85 miljoen euro op en kent door een overgangsregeling een
ingroeipad van drie jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

14

10. Algemeen tarief overdrachtsbelasting van 9 procent naar 10,1 procent
Het algemeen tarief van de overdrachtsbelasting wordt verhoogd van
9 procent naar 10,1 procent. Het algemeen tarief geldt niet voor de
verkrijging van woningen door mensen die deze zelf langdurig gaan
bewonen. Deze tariefsverhoging geldt met name voor verkrijgingen nietwoningen en voor verkrijgingen van woningen door rechtspersonen en
natuurlijke personen die niet zelf (anders dan tijdelijk) de woningen als
hoofdverblijf gebruiken. Deze maatregel komt bovenop de verhoging uit
het coalitieakkoord van 8 procent naar 9 procent en levert 325 miljoen euro
op.
11. AOW koppeling 7,5 procent
De hoogte van de AOW-uitkering wordt gekoppeld aan de stapsgewijze
verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) met in totaal 7,5 procent
in 2025. De reeks in de tabel geeft de hogere uitgaven weer die horen bij
de in het coalitieakkoord beoogde verhoging in 2024 en 2025. De hogere
AOW-uitgaven die het gevolg zijn van vervroeging van de WML-verhoging
zijn meegenomen in de tabel onder de post ‘WML vervroegen naar 2023 in
3 stappen inclusief AOW’.
12. Afschaffen IOAOW
De inkomensondersteuning AOW (IOAOW) wordt stapsgewijs verlaagd in
2023 en 2024 en afgeschaft vanaf 2025. Hiermee wordt een deel van de
uitgaven gedekt van de koppeling van de AOW aan de stapsgewijze
verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) per 2023.
13. Terugdraaien voorgenomen verhoging ouderenkorting
Het terugdraaien van de verhoging van de ouderenkorting uit het coalitie­
akkoord met 376 euro levert 0,6 miljard euro op. Dit raakt ouderen met
(hoge) middeninkomens, maar niet de laagste inkomens (zij verzilveren
de ouderenkorting niet) en de hoogste inkomens (zij hebben geen recht op
ouderenkorting).
14. Afschaffen Fiscale oudedagsreserve (FOR)
De FOR wordt afgeschaft in de vorm van het met ingang van 1 januari 2023
niet meer fiscaal gefaciliteerd mogen opbouwen van de FOR, waarbij de
bestaande reeds opgebouwde FOR nog wel op basis van de huidige regels
kan worden afgewikkeld. Dit levert structureel 109 miljoen euro per jaar op.
Hiervan wordt een deel ingezet als dekking binnen het AOW-pakket. Het
andere deel is reeds gereserveerd als dekking voor een aantal Belas­
tingplan-maatregelen, zie paragraaf 6.1.
15 en 16. Defensie 2 procent in 2024 en 2025 en structureel 2,2 miljard
De Defensie uitgaven gaan in 2024 en 2025 naar de 2 procent van het bbp.
De benodigde 2,2 miljard euro in 2025 wordt structureel doorgetrokken.
Hierbij wordt ervan uitgegaan dat ten minste 0,2 miljard euro van de huidige
uitgaven op de rijksbegroting toe te rekenen zijn aan de criteria van de
NAVO-norm. De intensivering van 2 miljard wordt op de Aanvullende Post
geplaatst.
17. Indexatie CA-middelen tranche 2022
De indexatie van de middelen uit het coalitieakkoord voor de tranche 2022
wordt gedeeltelijk ingezet als dekking voor de budgettaire opgave.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

15

18. Indicatief accres effect
Bovenstaande besluitvorming leidt per saldo tot hogere uitgaven. Dit
resulteert in een hoger accres voor gemeenten en provincies tot en met
2025.
19. WML vervroegen naar 2023 in 3 stappen
De verhoging van het WML met 7,5 procent wordt een jaar eerder gestart
en vindt plaats in drie stappen. Het WML wordt jaarlijks verhoogd met 2,5
procent in zowel 2023 als 2024 en met 2,32 procent in 2025. Dit leidt tot
incidenteel hogere uitgaven in 2023 en 2024 aan onder ander AOW, bijstand
en Wajong. De verhoging in 2023 vindt plaats door middel van een
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Hierdoor stijgen de loongerela­
teerde uitkeringen en het maximum dagloon automatisch mee. Dit leidt tot
structureel hogere uitgaven. De verhoging in 2024 en 2025 vindt plaats door
middel van een wetswijziging. Conform het coalitieakkoord stijgen de
loongerelateerde uitkeringen en maximum dagloon in die jaren niet mee.
20. Onbelaste reiskostenvergoeding 1 jaar naar voren
De verhoging van de onbelaste reiskostenvergoeding wordt met een jaar
versneld. De kosten hiervoor bedragen 200 miljoen euro in 2023 en
200 miljoen euro in 2024.
21. Fondsen
Het kabinet heeft belangrijke ambities op het terrein van klimaatbeleid, de
stikstofaanpak en economische groei. De doelen uit het coalitieakkoord zijn
helder en gelden onverkort. Op het terrein van klimaat en stikstof worden
aanvullend normerende afspraken gemaakt zodat het doelbereik verbetert.
Doordat deze normerende afspraken een belangrijke bijdrage leveren aan
het doelbereik zijn minder subsidies nodig. De subsidies in het Klimaat- en
transitiefonds, en het Nationaal Groeifonds worden verlaagd met
2,2 miljard euro. Het betreft 880 miljoen euro voor het Klimaatfonds,
660 miljoen euro voor het transitiefonds en 660 miljoen euro voor het
Nationaal Groeifonds. De verlaging van het Klimaatfonds zal worden
ingevuld door te korten op middelen die gereserveerd waren voor vroegefase-opschaling van hernieuwbare energiedragers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

16

5 UITGAVEN
5.1 Overzicht uitgavenbesluitvorming
Een belangrijk onderdeel van de Voorjaarsnota is de uitwerking van het
coalitieakkoord. Met het coalitieakkoord is circa 75 miljard euro vrijgemaakt
voor belangrijke maatschappelijke opgaven. Hiermee zijn de grenzen
bereikt van wat budgettair verantwoord is en wat qua absorptievermogen
van onze economie haalbaar is. Het uitgangspunt van deze voorjaarsbe­
sluitvorming is dat tegenvallers en nieuwe wensen op de eigen begroting
dienen te worden ingepast. Daarnaast zijn de eerste bestedingsvoorstellen
voor de implementatie van het coalitieakkoord getoetst en worden de eerste
middelen toegevoegd aan de begrotingen.
De begroting wordt bijgesteld op basis van de macro-economische raming
van het Centraal Economisch Plan 2022 (CEP) van het CPB. Ook worden
de plussen en minnen uit het uitvoeringsbeeld 2021 van het staand beleid
verwerkt. Substantiële structurele tegenvallers doen zich voor bij de
asielraming en de huurtoeslag. Incidenteel hogere uitgaven doen zich met
name voor bij toeslagen, energiezekerheid naar aanleiding van Gronin­
gergas (inclusief schade en versterken, Norg/energieleveringszekerheid) en
opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Deze uitgaven lopen mee in de
herijking van het uitgavenplafond zoals aangekondigd in de Startnota. Ook
de besluitvorming over AOW, Defensie en WML, zoals opgenomen
paragraaf 4, is meegenomen in de herijking van het uitgavenplafond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

17

Tabel 8 Uitgavenbesluitvorming
(in miljoenen euro, + is saldobelastend)

2022

2023

2024

2025

2026

Generale dossiers

31

18

15

‒1

‒3

2027
‒ 17

Boetes en Transacties

30

17

14

‒1

‒3

‒ 17

Agentschap Telecom: Perceptiekosten

1

1

1

AKW + dekking

0

0

0

0

0

0

Indexeren AKW

46

106

127

130

130

100

Deel LPO tranche 2022 CA-middelen

‒ 46

‒ 106

‒ 127

‒ 130

‒ 130

‒ 100

Besluitvorming per begroting

‒ 427

499

69

99

154

54

De Koning

0

0

0

0

0

0

Staten-Generaal en Hoge Colleges van Staat

18

10

8

7

6

6

Algemene Zaken

0

0

0

0

0

0

HGIS (incl. BZ/BHOS)

0

0

0

0

0

0

‒ 114

32

84

140

161

47

50

100

100

100

BZK (incl. KR/BES en GF/PF)

‒ 28

73

3

‒2

‒2

‒2

w.v. Huisvesting AZ en AR

19

13

13

13

13

12

OCW

‒ 230

230

1

0

‒1

‒1

Financiën

‒ 45

61

17

‒ 32

0

0

Defensie

0

0

0

0

0

0

IenW

0

0

0

0

0

0

EZK

‒ 65

30

9

15

11

0

LNV (incl. DGF)

‒ 14

6

5

3

1

0

SZW

5

4

‒ 10

‒6

5

4

VWS

46

53

‒ 47

‒ 25

‒ 27

0

NGF

0

0

0

0

0

0

Overig generaal beeld

‒ 2.758

921

265

1.949

461

232

Kasschuiven

‒ 2.381

761

663

355

259

342

‒ 561

158

‒ 398

1.780

202

‒ 110

‒ 186

0

0

JenV
w.v. Bewaken en beveiligen

Overige schuiven
Brexit Adjustment Reserve

184

2

0

Eindejaarsmarge

1.391

31

15

In=uit taakstelling

‒ 1.391

‒ 31

‒ 15

Totaal

‒ 3.154

1.438

349

2.047

612

268

3.154

‒ 1.438

‒ 349

‒ 2.047

‒ 612

‒ 268

0

0

0

0

0

0

Herijking kasritme plafond
Totaal inclusief herijking

Samenvatting besluitvorming
Op de reguliere dossiers is er een aantal budgettaire tegenvallers ten
opzichte van het beeld bij de Startnota. In de raming voor boetes en
transacties doet zich in de eerste jaren een tegenvaller voor. Deze
tegenvaller wordt primair veroorzaakt door het hanteren van een lager
gemiddeld boetebedrag, omdat er verhoudingsgewijs meer lichtere
verkeersvergrijpen gepleegd werden. Daarnaast is in de raming rekening
gehouden met bovenmatig uitvallende flitspalen op snelwegen ten
behoeve van onderhoud voor de jaren 2022 tot en met 2024.
Bij het coalitieakkoord is voor de koopkracht gerekend met indexatie van
de kinderbijslag (AKW). De benodigde middelen zijn echter nog niet
toegevoegd aan de begroting. Deze dekkingsopgave wordt ingevuld uit de
loon- en prijsindexatie van de middelen uit het coalitieakkoord die op de
Aanvullende Post staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

18

Bij uitzondering zijn middelen vrijgemaakt om het stelsel van bewaken en
beveiligen structureel te verbeteren. De afgelopen periode is het aantal
personen en de beroepsgroepen dat te kampen heeft met dreigingen
ernstig toegenomen. Dit onderstreept de ambitie om deze personen en
beroepsgroepen adequaat te beveiligen en hen de passende bescherming
te bieden zonder in te boeten op de kwaliteit van de dienstverlening. Deze
middelen worden bij de Voorjaarsnota generaal toegevoegd en worden
meegenomen bij de herijking van de kaders.
Daarnaast zijn middelen beschikbaar gesteld voor de Staten-Generaal en
de Hoge Colleges van Staat. Dit is met name voor de professionalisering en
ondersteuning van de Eerste en Tweede Kamer. Ook zijn er extra kosten
voor de parlementaire enquêtes. Op de BZK-begroting zijn middelen
gereserveerd voor de huisvestingskosten van AZ en de Algemene
Rekenkamer. Voor het overige beeld sluiten de begrotingen en zijn beleids­
wensen ingepast.
Er worden diverse kasschuiven verwerkt op de departementale
begrotingen. Dit zijn onder andere kasschuiven voor toeslagen, klimaat,
vervolgopleidingen en zorg. Daarnaast zijn er schuiven gedaan die niet
sluiten binnen de meerjarenperiode. Deze bestaan uit schuiven voor studie­
vouchers, tegemoetkoming leenstelsel, fonds onderzoek en wetenschap,
nitraatprogramma, de afsluitdijk, woningbouwimpuls en munitie.
Departementen kunnen een deel van de in 2021 niet-bestede middelen via
de eindejaarsmarge doorschuiven naar 2022. Als tegenhanger van de
eindejaarsmarge wordt een in=uittaakstelling geboekt op de Aanvullende
Post. De gedachte achter de in=uittaakstelling is dat er aan het einde van dit
jaar weer in dezelfde mate als in 2021 sprake zal zijn van onderbesteding op
de begrotingen. Door hiervoor alvast een taakstelling in te boeken zorgt
het uitkeren van de eindejaarsmarge 2021 niet voor een belasting van het
uitgavenplafond. De uitgavenbesluitvorming leidt per saldo tot minder
uitgaven in 2022 en hogere uitgaven in latere jaren. Deze wijziging van het
kasritme wordt meegenomen in de herijking van het uitgavenplafond.
Tabel 9 Totaal overboekingen CA-middelen naar begrotingshoofdstukken
in miljoenen euro

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal

4.125

9.633

10.416

10.901

8.444

7.781
166

Sociale Zekerheid

118

75

136

165

168

Zorg

319

435

358

376

268

175

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

2.255

2.554

2.760

2.553

2.553

2.550

Gemeentefonds en Provinciefonds

324

2.018

709

735

0

0

Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking

167

156

131

336

335

335

Defensie (incl. DMF)

335

1.790

2.810

2.805

2.835

2.835

Justitie en Veiligheid

60

121

222

192

192

228

Infrastructuur en Waterstaat (incl. MF en DF)

420

2.017

2.799

3.174

1.274

1.274

Economische Zaken en Klimaat

0

199

215

300

593

141

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

74

178

181

181

177

28

Financiën

14

23

29

33

0

0

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

38

67

66

50

50

50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

19

Overboekingen coalitieakkoord-middelen
In de Startnota is gemeld dat het merendeel van de middelen die gereser­
veerd zijn in het coalitieakkoord geplaatst zijn op de Aanvullende Post van
het ministerie van Financiën, in afwachting van uitwerking van concrete en
doelmatige bestedingsvoorstellen. Tijdens de voorjaarsbesluitvorming is
op basis van de departementale bestedingsvoorstellen besloten om
middelen over te hevelen naar de departementale begrotingshoofdstukken.
In tabel 9 staat per beleidsterrein aangegeven hoeveel van de Aanvullende
Post is overgeheveld. In bijlage 3 staat een uitgebreide tabel inclusief de
maatregelen.
5.2 Ontwikkeling uitgavenplafonds
Het kabinet heeft eerder in de Startnota al de budgettaire afspraken uit het
coalitieakkoord en de begrotingsregels vastgelegd. In deze Voorjaarsnota
worden de kaders definitief vastgesteld. In tabel 10 hieronder staat het
definitieve uitgavenplafond weergegeven waar dit kabinet zich aan heeft
gecommitteerd. In bijlage 2 is de uitsplitsing per deelplafond weergegeven.
Verwerking open punten Startnota
Zoals aangegeven bij de Startnota wordt bij deze Voorjaarsnota nog een
aantal openstaande punten verwerkt. In navolging van het advies van de
16e Studiegroep Begrotingsruimte worden de EU-invoerrechten, met
uitzondering van de perceptiekostenvergoeding voor het innen van de
invoerrechten, buiten het uitgavenplafond geplaatst.
De ontvangsten en uitgaven van de belasting- en invorderingsrente en de
boeteontvangsten worden verdeeld tussen de begroting van Financiën en
die van de Sociale Fondsen (lastenkader). In de Startnota is aangekondigd
dat de verdeelsystematiek hiervan wordt gecorrigeerd met ingang van
1 januari 2022. Dit leidt tot een aanpassing in de ramingen. Deze aanpassing
is aangekondigd bij de Startnota en is budgetneutraal.
Vaststelling plafonds
Bij de Startnota is de budgettaire verwerking van de afspraken uit het coali­
tieakkoord gepresenteerd. Er lag bij het schrijven van de Startnota echter
nog geen volledige doorrekening van het coalitieakkoord. Daarom worden
de uitgavenplafonds bij de Voorjaarsnota nu herijkt. De macro-economische
doorwerking van de nieuwe economische raming, inclusief het effect van
het voorgenomen beleid van het nieuwe kabinet, wordt hierbij verwerkt.
Daarnaast wordt de uitvoeringsinformatie tussen de Startnota en de
voorjaarsbesluitvorming meegenomen bij de definitieve vaststelling van
de uitgavenplafonds en wordt de actualisatie voor toeslagenherstel en
Groningen meegenomen.
De tabel hieronder bevat de opbouw van het totale uitgavenplafond,
bestaande uit de plafonds Rijksbegroting, Sociale Zekerheid, Zorg en Inves­
teringen. Deze tabel laat zien wat er is meegenomen bij de herijking van
het plafond na de Startnota. Figuur 1 laat de ontwikkeling van de individuele
plafonds zien. In bijlage 2 zijn de nader uitgewerkte tabellen weergegeven,
met de opbouw van elk deelplafond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

20

Tabel 10 Opbouw totaalplafond
(in miljoenen euro, - is onderschrijding)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

346.823

362.257

379.601

394.051

403.780

25.906

2 HGIS

198

286

387

486

531

585

R

3 RRF

0

0

150

750

200

0

R

‒ 102

7

7

7

7

7

R

‒ 3.475

‒ 3.544

‒ 3.615

‒ 3.687

‒ 3.761

‒ 3.836

R

‒ 275

‒ 304

‒ 341

‒ 372

‒ 388

‒ 389

R

7 Rente-uitgaven

426

825

1.275

1.566

1.792

1.853

R

8 Valuta defensie

51

72

89

109

76

60

R

‒ 1.465

‒ 1.385

‒ 1.368

‒ 1.519

‒ 1.470

‒ 1.381

S

10 MLT verwerking Zorg

0

18

229

477

718

1.013

Z

11 Uitvoeringsbeeld SZW

62

45

101

66

90

71

Divers

12 Uitvoeringsbeeld OCW

35

‒ 265

‒ 246

‒ 252

‒ 157

‒ 105

R

13 Uitvoeringsinformatie JenV

30

151

226

239

351

343

R

14 Toeslagenherstel

50

122

34

6

‒2

‒2

R

15 Huurtoeslag

‒ 81

43

113

132

180

211

R

16 Groningen schade en versterken

‒ 200

280

145

60

‒ 36

‒ 68

R

17 Gasbaten

‒ 1.159

‒ 2.806

‒ 1.438

‒ 518

‒ 318

‒ 440

R

18 Norg akkoord

4.180

714

357

0

0

0

R

19 Koopkrachtpakket

‒ 507

‒ 965

‒ 165

‒ 65

‒ 225

‒ 42

Divers

20 Oekraine

273

0

0

0

0

0

Divers

21 Limburg

86

0

0

0

0

0

Divers

22 Dividend Staatsdeelnemingen

‒ 71

95

220

135

120

120

R

23 BIR

252

221

134

93

103

93

R

386.466

Divers
Divers

1 Uitgaven bij Startnota 2022

4 EU-afdrachten
5 Overheveling EU-invoerrechten buiten plafond
6 EU-afdrachten: Perceptiekosten

9 WW/Bijstand

24 Extrapolatie

plafond

25 Loon- en prijsbijstelling

2.313

8.897

14.117

18.856

23.350

29.749

26 Accres

1.725

2.848

3.908

4.961

3.053

3.421

R

27 Totaal uitgaven tabel 7 (excl. Accres)

‒ 769

1.212

2.368

2.316

2.314

2.412

Divers

28 Totaalbeeld voorjaarsbesluitvorming tabel 8

‒ 3.154

1.438

349

2.047

612

268

Divers

29 Herijking kasritme begrotingen

‒ 2.810

‒ 2.032

‒ 1.641

‒ 1.944

‒ 798

‒ 445

Divers

30 Eindejaarsmarge

1.391

31

15

0

0

0

Divers

31 In=uit taakstelling

‒ 1.391

‒ 31

‒ 15

0

0

0

Divers

32 Reguliere uitgaven bij Voorjaarsnota 2022

342.439

368.231

394.997

417.997

430.123

445.870

33 Uitgavenplafond Voorjaarsnota 2022

342.439

368.231

394.997

417.997

0

0

0

0

34 Over/onderschrijding uitgavenplafond bij Voorjaarsnota
35 Uitgavenniveau corona bij Voorjaarsnota

22.755

4.737

54

‒ 32

‒ 51

‒ 31

36 Totale uitgaven bij Voorjaarsnota

365.194

372.968

395.052

417.965

430.071

445.839

Divers

Toelichtingen
2. HGIS
De ODA-middelen (official development assistance) binnen de Homogene
Groep Internationale Samenwerking (HGIS) zijn, conform reguliere
systematiek, bijgesteld op basis van de groeiverwachting van het BNI in
het Centraal Economisch Plan (CEP).
3. Recovery and Resilience Facility (RRF) bijstelling
Doordat de Nederlandse economie het beter heeft gedaan dan verwacht,
wordt het bedrag dat Nederland vanuit het RRF ontvangt verlaagd. De
definitieve reeks is nog niet vastgesteld en kan daarmee afwijken. De
definitieve reeks hangt af van welke voorstellen uiteindelijk in het plan
worden opgenomen. Aan dat plan wordt op dit moment nog gewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

21

4. EU-afdrachten
Jaarlijks vindt naar aanleiding van de ontwikkeling van het bruto nationaal
inkomen (BNI) een nacalculatie plaats op de EU-afdrachten. De jaarlijkse
lumpsumkorting is geactualiseerd aan de hand van de meest recente inflatiecijfers. Dit leidt tot een stijging van de raming van de Nederlandse BNIafdrachten.
5. Overheveling EU-invoerrechten buiten plafond
De afdracht van de invoerrechten aan de EU is in principe neutraal voor
het EMU-saldo: tegenover de uitgaven staan immers ook inkomsten. Om
deze reden is op advies van de studiegroep begrotingsruimte besloten de
invoerrechten, met uitzondering van de perceptiekostenvergoeding voor
het innen van de invoerrechten, buiten het uitgavenplafond te plaatsen.
6. EU-afdrachten: actualisatie perceptiekostenvergoeding
Als gevolg van een hogere raming van de EU-invoerrechten stijgen ook de
perceptiekosten die Nederland hier over ontvangt.
7. Rente-uitgaven
De rentelasten stijgen in 2022 als gevolg van geactualiseerde rentestanden
in het CEP 2022 van het CPB en de geactualiseerde verwachte financieringsbehoefte.
8. Valuta Defensie
De nieuwe raming van de euro/dollarkoers uit het CEP van het CPB leidt tot
een tegenvaller op de uitgaven in dollars op het Defensiematerieelbegro­
tingsfonds. Conform kabinetsafspraak komen mee- en tegenvallers als
gevolg van valutaschommelingen direct ten gunste of ten laste van het
EMU-saldo. De verwerking vindt plaats via een correctie van het uitgaven­
plafond.
9. WW/bijstand
De uitgaven aan de Werkloosheidswet (WW) en de bijstand vallen meerjarig
lager uit door nieuwe, gunstigere werkloosheidsverwachtingen van het CPB
en door de verwerking van realisatiecijfers uit 2021. In de WW wordt een
lagere instroom en uitstroom verwacht in de komende jaren.
10. MLT verwerking zorg
Deze bijstelling betreft de technische verwerking van de middellange
termijnverkenning (MLT) 2022–2025 van het CPB. De MLT heeft het CPB
geactualiseerd ten tijde van het CEP 2022.
11. Uitvoeringsbeeld SZW
De CEP-cijfers van het CPB zijn de eerste volledige doorrekening van het
coalitieakkoord en een update van de economische vooruitzichten. Dit leidt
tot een tegenvaller op de Kinderopvangtoeslag (KOT) en meevallers op de
Toeslagenwet (TW), Inkomensvoorziening Oudere Werklozen (IOW) en het
kindgebondenbudget (WKB). Daarnaast leidt de uitvoeringsinformatie uit
2021 tot een tegenvaller op de WIA, Wajong, verlofregelingen en de KOT
(door hogere geboortecijfers), en tot meevallers op de TW, AOW,
Compensatie Transitievergoeding bij Langdurige Arbeidsongeschiktheid
(CTVLAO) en Ziektewet (ZW).
12. Uitvoeringsbeeld OCW
De meevaller op de OCW begroting wordt met name veroorzaakt door
een per saldo meevaller op de leerlingen- en studentenraming en studiefinancieringsraming. Hier liggen vele bewegingen onder, waarvan de twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

22

grootste zijn 1) meer geboorten waardoor er meer leerlingen in het primair
onderwijs instromen dan vorig jaar geraamd en 2) minder instroom in de
hbo-bachelor waardoor er in het hbo minder studenten zijn dan vorig jaar
geraamd. Dit leidt in 2022 nog tot een tegenvaller, maar resulteert vanaf
2023 in meevallers op de OCW-begroting. Daarnaast doet zich op de
renteraming een tegenvaller voor. De rente ontvangsten zijn in de eerste
jaren omlaag bijgesteld als gevolg van de lage rentestand.
13. Uitvoeringsinformatie JenV
De uitwerkingsinformatie JenV uit middelen voor het dekken van
Meerjarige Productie Prognose (MPP), uitgaven inzake het Prognosemodel
Justitiële Ketens (PMJ) en de Dienst Justitiële Inrichtingen, en uitgaven
inzake goed werkgeverschap gedurende de periode 2022-2024.
14. Toeslagenherstel
Het kabinet zet zich in voor mensen die gedupeerd zijn door de problemen
met toeslagen en voor de mensen bij wie onterecht geen minnelijke schuld­
sanering natuurlijke personen (MSNP) is aangeboden. Om gedupeerden
door de problemen met toeslagen recht te doen, is ruimhartige compensatie
en emotioneel herstel cruciaal. Verschillende ontwikkelingen in de herstel­
operatie toeslagen leiden de komende jaren naar verwachting tot een
budgettair tekort. Hiervoor heeft het kabinet bij de Voorjaarsnota circa
500 miljoen euro extra beschikbaar gesteld. De additionele middelen zijn
voor het apparaatsbudget voor het programma-DG Herstel, de uitwerking
van de herijking, uitgaven aan toegezegd beleid voor emotioneel herstel en
ongedekte apparaatskosten. Een gedeelte wordt in afwachting op
definitieve besluitvorming als reservering opgenomen op de aanvullende
post. Hiermee komen de verwachte totale kosten voor de toeslagenherstel­
operatie op circa 5,8 miljard euro. Daarnaast zijn in de reservering zijn ook
middelen opgenomen ter compensatie van mensen die ten onrechte geen
schuldhulptraject hebben gekregen. In bijlage 5 is een uitsplitsing
opgenomen per regeling.
15. Huurtoeslag
In de raming van de huurtoeslag is in 2022 sprake van een meevaller
(81,2 miljoen euro), waarna dit omslaat in tegenvallers in 2023 tot en met
2027 (van 43,3 miljoen euro naar 211 miljoen euro). Dit wordt hoofdzakelijk
veroorzaakt door de ten opzichte van de vorige begroting naar boven
bijgestelde inflatie. De hogere inflatie veroorzaakt een hogere huurontwik­
keling en daarmee hogere uitgaven voor de huurtoeslag. Het effect wordt
gedempt door de huurbevriezing in 2024.
16. Groningen schade en versterken
De uitgavenraming voor de schade- en versterkingsoperatie wordt
cumulatief tot en met 2028 met circa 1,3 miljard euro verhoogd. Deze kosten
worden exclusief btw volledig doorbelast aan NAM en EBN. Daarnaast is er
350 miljoen euro gereserveerd voor toekomstige uitgaven in het kader van
duurzaam herstel. Voor de snellere afhandeling van lopende en nieuwe
dossiers en het langzamer afbouwen van de waardevermeerderingsre­
geling wordt tot en met 2028 330 miljoen euro extra beschikbaar gesteld.
Hiervan wordt 195 miljoen euro gedekt vanuit de aanvullende post en de
eindejaarsmarge en 135 miljoen euro generaal gecompenseerd.
17. Gasbaten
De oorlog in Oekraïne zorgt voor fluctuaties op de gasmarkt. De raming voor
de gasprijzen is hierdoor naar boven bijgesteld ten opzichte van de Miljoe­
nennota 2022. Daarnaast is sprake van beperkte extra winning. Hierdoor zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

23

de geraamde gasbaten voor de overheid gestegen. De niet-belastingin­
komsten van de gasbaten bestaan uit ontvangsten uit de Mijnbouwwet en
ontvangsten uit dividenden (EBN en GasTerra). Door de hogere gasbaten
verbetert ook de financiële positie van EBN, waardoor de vorig jaar
geraamde kapitaalstorting tot en met 2027 met 1,7 miljard euro wordt
verlaagd. In de Kamerbrief over de aanvullende koopkrachtmaatregelen
2022 van 11 maart jongstleden4 is aangekondigd dat een deel van de
additionele ontvangsten uit de gasbaten wordt ingezet voor een eenmalige
koopkrachtreparatie. Ook voor dit overige deel wordt het uitgavenplafond
gecorrigeerd. Zodoende worden de extra kosten en opbrengsten (mutaties
in gasbaten) als gevolg van de oorlog in Oekraïne gelijk behandeld.
18. Norg-akkoord
Conform de afspraken in het Norg-akkoord betaalt de Staat een vergoeding
aan de NAM. Deze vergoeding is afhankelijk van de gasprijs, die op dit
moment hoog is door de oorlog in Oekraïne. De berekenwijze van de
vergoeding is vastgesteld in arbitrage. Btw is van toepassing op de
vergoeding. De totale vergoeding bedraagt 8,85 miljard euro, inclusief btw.
Hiervan komt 3,6 miljard euro weer terug via dividenden EBN en het winst­
aandeel NAM.
19. Koopkrachtpakket (uitgavendeel)
Zoals in de Kamerbrief5 is aangegeven heeft het aanvullende koopkrach­
tpakket 2022 zowel effect op de uitgaven als ontvangsten. De reeks in de
tabel laat het totale effect voor de uitgavenkant zien. Het totale koopkrach­
tpakket wordt meerjarig gedekt. Additioneel is besloten om de energie­
toelage voor gemeenten met 175 miljoen euro extra op te hogen. Dit is voor
75 miljoen euro gedekt aan de lastenkant, voor 87,5 miljoen euro uit de
coalitieakkoord enveloppe armoedebestrijding en voor de resterende
12,5 miljoen euro uit de indexatie van de coalitieakkoord middelen (tranche
2022).
20. Oekraïne
Paragraaf 5.3 en bijlage 6 van deze Voorjaarsnota gaan uitgebreid in op de
budgettaire verwerking van de maatregelen die verband houden met de
oorlog in Oekraïne. De uitgaven relevant voor het plafond Rijksbegroting
worden in tabel 9 getoond. Deels kunnen deze middelen worden
toegerekend aan ODA. Vanuit het ODA budget wordt 150 miljoen euro
bijgedragen.
21. Limburg
In 2022 wordt bij de Voorjaarsnota rijksbreed 86 miljoen euro uitgegeven
voor gemaakte kosten in de afhandeling van de schade als gevolg van de
overstroming in Limburg.
22. Dividend Staatsdeelnemingen
De meest recente informatie over het verwachte dividend van de reguliere
staatsdeelnemingen laat in de meeste jaren een tegenvaller zien. Enkele
deelnemingen hebben te lijden onder de coronacrisis, waardoor hier
voorlopig nog geen dividendafdracht verwacht kan worden en de raming
naar beneden bijgesteld moet worden.

4
5

Kamerstukken II, 35 925 XV, nr. 111
Kamerbrief Aanvullende koopkrachtmaatregelen 2022, referentie 2022-0000074083

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

24

23. Aanpassing BIR-verdeelsystematiek
De ontvangsten en uitgaven van de belasting- en invorderingsrente en de
boeteontvangsten worden verdeeld tussen de begroting van Financiën en
die van de Sociale Fondsen (lastenkader). In de Startnota is aangekondigd
dat de verdeelsystematiek hiervan wordt gecorrigeerd met ingang van
1-1-2022. Dit leidt tot een aanpassing in de ramingen.
24. Extrapolatie
Onder de post Extrapolatie zijn de geraamde uitgaven voor het jaar 2027
vastgesteld.
25. Loon- en prijsbijstelling
De uitgaven die onder het uitgavenplafond vallen, past het kabinet aan voor
de loon- en prijsontwikkeling. Deze zogenoemde nominale ontwikkeling is
sterker dan het kabinet verwachtte bij de Miljoenennota vanwege de hogere
inflatie.
26. Accres
De hoogte van de uitgaven van het Rijk werkt voor de jaren 2022 t/m 2025
via de normeringssystematiek door in de indexatie van het Gemeentefonds,
Provinciefonds en in het plafond van het Btw-compensatiefonds (het
accres). De actualisatie van het uitgavenbeeld leidt tot een stijging van het
accres.
27. Totaal uitgaven tabel 7 paragraaf 4
Het totaal aan de lastenkant van de maatregelen met betrekking tot Vpb,
Box 3, AOW, Defensie en verhogen WML wordt meegenomen in de herijking
van het plafond.
28. Totaalbeeld Voorjaarsbesluitvorming tabel 8
Ook voor het totaalbeeld van de voorjaarsbesluitvorming (paragraaf 5.1)
wordt het plafond herijkt.
29. Herijking kasritme begrotingen
Deze post bevat de overige aanpassingen aan de begrotingsstanden. De
grootste post hierin bestaat uit de aanpassingen in de kasritmes van
verschillende fondsen onder het investeringsplafond.
30. Eindejaarsmarge en 31. In=uit taakstelling
Departementen kunnen een deel van de middelen die in 2021 niet zijn
besteed via de eindejaarsmarge meenemen naar 2022. Bij deze
Voorjaarsnota wordt de eindejaarsmarge toegevoegd aan de departe­
mentale begrotingen. Als tegenhanger van de eindejaarsmarge is toen ook
een in=uittaakstelling geboekt op de aanvullende post. Het inboeken van
een in=uittaakstelling voorkomt dat het uitkeren van de eindejaarsmarge
leidt tot belasting van het uitgavenplafond. De gedachte achter de
in=uittaakstelling is dat er aan het einde van dit jaar naar verwachting weer
in min of meer dezelfde mate als in 2021 sprake zal zijn van onderbesteding
op de begrotingen.
Figuur 2 laat de groei van de uitgaven onder de verschillende deelplafonds
zien gedurende deze kabinetsperiode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

25

Figuur 2 Ontwikkeling per plafond (in miljarden euro)
500

250

29

32

14

23

82

88

93

93

96

102

110

175

166

170

178

2022

2023

2024

2025

Zorg

Investeringen

98

0

Rijksbegroting

Sociale Zekerheid

5.3 Oekraïne
Uitleg budgettaire verwerking
Het kabinet heeft afgesproken dat voor uitgaven die direct verbonden zijn
met de situatie in Oekraïne en noodopvang van vluchtelingen in Nederland
aanvullend budget beschikbaar wordt gesteld op de departementale
begrotingen. Het gaat om additionele uitgaven die bovenop het reguliere
beleid komen en waarvoor geen budget beschikbaar is op de reguliere
departementale begrotingen. Hieronder vallen uitgaven aan militaire en
humanitaire ondersteuning in Oekraïne, de noodopvang van vluchtelingen
en medisch noodzakelijke zorg in Nederland. Hierbij geldt voorlopig een
afbakening in de tijd tot en met het tweede kwartaal van 2022. Voor uitgaven
waarvan nu al zeker is dat deze langer doorlopen, geldt een afbakening tot
eind 2022.
Voor de budgettaire verwerking van deze afspraken is besloten dat nieuwe
regelingen buiten het uitgavenplafond worden verwerkt. Voor mutaties op
bestaande regelingen die ook direct gerelateerd zijn aan Oekraïne wordt
het uitgavenplafond gecorrigeerd. Het onderscheid is puur uitvoeringstech­
nisch van aard; voor beide typen uitgaven geldt dat zij niet in de plaats
komen van reguliere uitgaven. Daarnaast zijn een deel van de uitgaven
specifiek gedekt uit bestaand budget. De uitgaven aan Oekraïne worden in
de tabel hieronder weergegeven.
De oorlog in Oekraïne werkt voor de overheid op twee manieren door in
de kosten en opbrengsten van gas. Enerzijds worden extra kosten gemaakt
voor de leveringszekerheid van gas en anderzijds zijn de geraamde
gasbaten voor de overheid gestegen. Hierbij is het belangrijk om op te
merken dat deze baten zeer onzeker zijn vanwege de fluctuaties op de
gasmarkt. Om de extra kosten en opbrengsten gelijk te behandelen wordt
het plafond ook gecorrigeerd voor mutaties van de gasbaten als gevolg van
de oorlog in Oekraïne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

26

Totaaloverzicht
Tabel 11 Uitgaven gerelateerd aan Oekraïne
in miljoenen euro

2022

2023

Humanitaire uitgaven Oekraïne (ODA)

57

Gemeentelijke en particuliere opvang

126

Onderwijs

231

Militaire goederen, brandstof en veldhospitalen

73

Veilgheidsregio's

95

24

Gasopslag Bergermeer

0

623

Werktijdverkorting

64

Zorg

57

2024

2025

2026

2027

‒ 155

‒ 156

‒ 156

‒ 156

2.128

Overig

26

0

0

0

0

0

Totaal

729

2.775

‒ 155

‒ 156

‒ 156

‒ 156

Zie voor een verdere toelichting per maatregel bijlage 7 Oekraïne.
5.4 Herstel- en Veerkrachtplan
Nederland kan voor 4,7 miljard euro aanspraak maken op middelen vanuit
de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (HVF). Uit de door de Europese
Commissie (EC) gepubliceerde ramingen blijkt dat de Nederlandse
economie in 2021 harder is gegroeid dan eerder verwacht. Hierdoor valt
de verwachte bijdrage uit de HVF naar verwachting 1,1 miljard euro lager
uit dan de 5,8 miljard euro waar ten tijde van het opstellen van de Startnota
van werd uitgegaan. In het coalitieakkoord staat dat de voor Nederland
gereserveerde HVF-middelen alleen worden ingezet om reeds begrote en
uit het coalitieakkoord volledig gedekte uitgaven te financieren.
Het Nederlandse Herstel- en Veerkrachtplan (HVP) zal zoals gepland eind
juni/begin juli naar de Europese Commissie worden verstuurd. Op 10 mei
heeft er een debat in de Tweede Kamer plaatsgevonden en begin juni zal
het tweede concept-plan voorgelegd worden aan de ministerraad. Het HVP
is een Rijksbreed plan met, op basis van het eerste concept zoals met de
Kamer gedeeld6, een totaal aan 23 investeringen en 16 hervormingen. Het
plan draagt integraal bij aan de ambities van het kabinet op het gebied van
onder andere de groene transitie en digitale transformatie. Het HVP omvat
omvangrijke hervormingen van dit kabinet op het gebied van de
woningmarkt, arbeidsmarkt en het belastingstelsel. Daarnaast wordt er
onder andere geïnvesteerd in de digitale infrastructuur van de overheid,
wordt de aanbouw van windmolens gefinancierd en wordt een nadere
impuls voor de woningbouw mogelijk gemaakt.

5.5 Fondsen
In het coalitieakkoord is afgesproken dat er nieuwe fondsen worden
opgericht voor klimaat en landbouw, natuur en stikstof. Dit voorjaar is een
start gemaakt met het opstellen van de instellingswet voor beide fondsen.
De keuzes, afwegingen en uitgangspunten van Klimaatfonds en Transitie­
fonds Landelijk Gebied en Natuur worden momenteel nader uitgewerkt.
Het parlement wordt per brief nader geïnformeerd over de uitgangspunten
6

Eerste concept Nederlands Herstel- en Veerkrachtplan naar Tweede Kamer | Nieuwsbericht |
Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

27

en randvoorwaarden (governance) van de fondsen. In lijn met de motie
Hermans-Segers wordt de Kamer nadrukkelijk betrokken bij de
vormgeving.7
In de praktijk kan een begrotingsfonds conform artikel 2.11 Comptabili­
teitswet 2016 (CW) ten opzichte van een reguliere begrotingspost van
meerwaarde zijn op drie punten:
1. De doelen en werkwijze van het begrotingsfonds worden wettelijk
vastgelegd ter waarborg van een doeltreffend en doelmatige besteding
van de gelden.
2. Jaarlijks worden de uitgaven en ontvangsten binnen het begrotings­
fonds (het fondssaldo) vastgesteld. Uitgaven die niet in het huidig jaar
hebben kunnen plaatsvinden, worden doorgeschoven naar het volgende
begrotingsjaar. Deze vorm van financieren kan helpen om grootschalige
projecten uit te voeren, waarbij niet vast te stellen is dat projecten binnen
het begrotingsjaar worden afgerond.
3. Het parlement krijgt inzicht in de geraamde besteding van middelen
voorbij de reguliere begrotingshorizon van t+5.
De bovengenoemde voordelen zijn vooral van toepassing op fysieke inves­
teringsbijdragen die een onzeker kasritme kennen.
Stand van zaken fonds Onderzoek en wetenschap
Op de voorziene uitgaven uit het fonds Onderzoek en wetenschap zijn de
bovengenoemde voordelen in mindere mate van toepassing. Het fonds
Onderzoek en wetenschap wordt daarom vorm gegeven als een reguliere
post op de departementale begroting van OCW. Hier wordt incidenteel
5 miljard euro gereserveerd met als doel het inhalen van achtergebleven
investeringen in onderzoek en verdere versterking van de onderzoeksinfra­
structuur. Deze middelen worden ook ingezet voor het versterken van de
kwaliteit van hoger onderwijs en wetenschap, het verlagen van de werkdruk
en ongebonden onderzoek.
Stand van zaken Transitiefonds Landelijk Gebied en Natuur en Klimaat­
fonds
Voor de klimaat- en stikstofproblematiek biedt een begrotingsfonds op alle
drie de punten meerwaarde. Het kabinet richt daarom begrotingsfondsen in
voor deze opgaven. Voor beide fondsen worden de doelen en werkwijzen
vastgelegd in tijdelijke instellingswetten.8 Voor beide begrotingsfondsen
zullen de ministers van Klimaat en Energie en Natuur en Stikstof een instel­
lingswet indienen, zodat de Kamer een volwaardige parlementaire
behandeling kan doorlopen. De instellingswetten zullen mede ondertekend
worden door de minister van Financiën. Ook wanneer de begrotings­
fondsen nog niet in wetgeving zijn verankerd, zal het kabinet borgen dat
parlementaire controle kan plaatsvinden. Naar aanleiding van de motie
Hermans-Segers7 wordt er op Prinsjesdag een ‘proeve van begroting’ in
de vorm van een dummybegroting 2023 van de begrotingsfondsen naar
het parlement gestuurd.
Horizonbepaling
Het idee van de begrotingsfondsen uit het coalitieakkoord is dat deze inves­
teringen incidenteel zijn en niet structureel. In lijn met de motie van Heinen
en Grinwis9 komt er een horizonbepaling in de instellingswetten, die
7

Kamerstukken II 2021/22, 35 788, nr. 137
Motie Heinen-Grinwis, Kamerstukken II 2021/22, 35 925, nr. 149
9
Kamerstukken II 2021/22, 35 925, nr. 148
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

28

wettelijk de tijdelijkheid van de twee begrotingsfondsen verankeren. De
fondsen zullen zo worden ingericht dat de horizonbepaling geen knelpunt
vormt in de besteding van de verplichtingen, die voor 2030 (Klimaatfonds)
en 2035 (Transitiefonds Landelijk Gebied en Natuur) zijn aangegaan.
Stand van zaken Nationaal Groeifonds
Het Nationaal Groeifonds is nu nog ingericht als een niet-departementale
begroting, maar wordt omgezet naar een begrotingsfonds. Dit mede na
de oproep hiertoe vanuit het parlement, de Algemene Rekenkamer en de
Raad van State. De Tweede Kamer heeft in april 2022 het wetsvoorstel
Instellingswet Nationaal Groeifonds aangenomen. Het wetsvoorstel ligt nu
ter behandeling bij de Eerste Kamer.
5.6 Medeoverheden
Het accres is berekend conform de methodiek zoals vastgesteld in de
Startnota. Conform motie Van Weyenberg c.s.10 heeft het kabinet de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg
(IPO) het voorstel gedaan voor het bevriezen van de volumecomponent van
het accres voor de jaren 2022 ‒ 2025. Daarmee beoogt het kabinet voor die
periode een stabielere financiering van de medeoverheden te realiseren. Op
dit moment is het kabinet hierover met de VNG en het IPO in gesprek. In
het coalitieakkoord is het accres vanaf 2026 vastgezet op een plus van
1 miljard euro ten opzichte van de stand Miljoenennota 2022. Het accres
wordt vanaf 2026 enkel nog aangepast voor de loon- en prijsontwikkeling
conform eenzelfde systematiek als de overige rijksuitgaven.
Met de VNG, IPO en Unie van Waterschappen is een gezamenlijk proces
afgesproken om te komen tot een nieuwe financieringssystematiek voor
gemeenten en provincies vanaf 2026. Onder onafhankelijke begeleiding zal
in kaart worden gebracht hoe de financiële situatie voor medeoverheden er
in meerjarig perspectief uit ziet en wat dit betekent voor hun meerjarenbe­
groting specifiek voor de periode na 2025. Hierbij zal worden bezien hoe op
een zorgvuldige wijze omgegaan kan worden met de situatie in 2026 en
verder. Ook zullen opties (bouwstenen) in beeld gebracht worden wat
betreft de financieringssystematiek voor 2026 en verder, inclusief wat hierbij
het vervolgproces is. Hierbij wordt, naast andere opties, de vergroting van
het lokaal belastinggebied betrokken. De Kamer zal voor de zomer geïnfor­
meerd worden over de voortgang in een contourennota.

10

Kamerstukken II 2021/22, 35925, nr 153

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

29

6 INKOMSTEN
6.1 Inkomstenkader
Maatregelen coalitieakkoord
In het coalitieakkoord heeft het kabinet verschillende maatregelen getroffen
aan de lastenkant. Zo verhoogt het kabinet de lasten gericht op het
bevorderen van een gezonde leefstijl, vergroening en het tegengaan van
belastingontwijking en verlaagt die gericht, met name voor lage- en midde­
ninkomens, werkenden en gezinnen. De inkomstenmaatregelen uit het
coalitieakkoord zijn in lijn met het advies van de Studiegroep Begrotings­
ruimte, vastgelegd in het inkomstenkader in de Startnota. Het inkomsten­
kader is in de Startnota ex ante vastgesteld. Op basis van informatie van
de nieuwe macro-economische raming (CEP-raming) van het Centraal
Planbureau (CPB) zijn een aantal maatregelen nog bijgesteld en daarmee
wordt in deze Voorjaarsnota het inkomstenkader definitief vastgesteld. Dit
betekent dat het kabinet zich committeert aan het budgettaire effect van
deze maatregelen en de daarmee samenhangende beleidsmatige lasten­
ontwikkeling. In tabel 86 in bijlage 10 zijn de inkomstenmaatregelen van
het coalitieakkoord vastgelegd in het inkomstenkader.
Onderdeel van die maatregelen is 3 miljard euro ruimte voor lastenver­
lichting voor middeninkomens. In de Startnota is een voorlopige invulling
van dit pakket opgenomen. Ten tijde van de Startnota was het idee hiervan
dat de concrete invulling en fasering van dit indicatieve pakket op basis van
de CEP-raming van het CPB bij de Voorjaarsnota nader bezien zou worden.
Gezien de onzekere macro-economische omstandigheden, is besloten om
het pakket in de Voorjaarsnota slechts gedeeltelijk in vullen. De voorge­
stelde verhoging van de ouderenkorting is teruggedraaid. Het hierdoor
vrijgekomen budget wordt ingezet voor de koppeling van de AOW aan de
stapsgewijze verhoging van het wettelijk minimumloon. Hiermee blijft van
het pakket 2,4 miljard euro over voor lastenverlichting voor middenin­
komens. Dit pakket wordt nader ingevuld in augustus. Bij uitzondering kan
binnen dit pakket dan nog geschoven worden tussen inkomsten en
uitgaven.
Inkomstenbesluitvorming
Het kabinet heeft in de Startnota aangekondigd om één hoofdbesluitvor­
mingsmoment over de uitgaven én inkomsten in het voorjaar in te stellen.
Het doel hiervan is om tot een goede integrale afweging te komen tussen
de verschillende beleidsdoelstellingen. Dat is belangrijk, omdat een euro
die vandaag wordt uitgegeven aan het ene doel, morgen niet meer kan
worden uitgegeven aan een ander doel. Dit betekent dat deze
Voorjaarsnota, naast de gebruikelijke uitgavenbesluitvorming, ook in het
teken van inkomstenbesluitvorming staat. In de begrotingsregels is
vastgelegd dat afwijkingen ten opzichte van de maatregelen uit het coali­
tieakkoord in het inkomstenkader (dat wil zeggen, lastenverlichting of –
verzwaring) zowel binnen de kabinetsperiode als structureel gecompen­
seerd moeten worden, waarbij tijdelijke afwijkingen in een individueel jaar
zoveel mogelijk dienen te worden vermeden. Ook maatregelen die starten
na de kabinetsperiode dienen gecompenseerd te worden.
De maatregelen van het coalitieakkoord worden als het ware in het inkom­
stenkader gestopt en het inkomstenkader begint daarmee op nul. Het
inkomstenkader ‘sluit’ wanneer er geen afwijkingen zijn ten opzichte van
de maatregelen, zoals opgenomen in tabel 86 in bijlage 11, en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

30

budgettaire verschil dus op nul uitkomt. De afwijkingen van het inkomsten­
kader ten opzichte van de Startnota zijn weergegeven in tabel 12. Het
principe van het inkomstenkader is dat alleen budgettaire gevolgen van
beleidsaanpassingen (tariefswijzigingen of grondslagwijzigingen) gecom­
penseerd hoeven te worden door andere inkomstenmaatregelen. Dit zorgt
voor beheersing aan de inkomstenkant van de rijksbegroting. De ramingen
van de inkomstenmaatregelen worden bij omzetting in wetgeving herijkt en
gecertificeerd door het CPB. Eventuele budgettaire verschillen die daaruit
volgen dienen gecompenseerd te worden met een lastenverlichting of
verzwaring.
De voorjaarsbesluitvorming heeft geleid tot verschillende maatregelen die
impact hebben op het inkomstenkader (zie paragraaf 4 voor uitgebreide
beschrijving van maatregelen). Zo wordt het uitstel van de invoering OESO
pijler 2 in de vpb gedekt door verlaging van de vpb schijfgrens. De kosten
van het box 3 arrest worden tevens gedekt door lastenrelevante
maatregelen, waaronder het niet doorvoeren van de geplande verhoging
van HVV, het introduceren van twee schijven voor box 2, het verlagen van
de doelmatigheidsmarge, het beperken van de 30%-regeling, het verhogen
van het basistarief van de overdrachtsbelasting en de afbouw van AHK met
verzamelinkomen. Voor dekking van koppeling van AOW zijn het niet
doorvoeren van de voorgenomen verhoging ouderenkorting en het
afschaffen van de FOR lastenrelevant. De hoofdtabel in paragraaf 4 bevat
naast de genoemde maatregelen diverse andere maatregelen die niet
lastenrelevant zijn, zoals verhoogde uitgaven voor defensie en WML.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

31

Tabel 12 Inkomstenkader1
in standen, in mln. - is saldoverslechterend = lastenverlichting

2022

2023

2024

2025

Inkomstenkader Startnota2

0

0

0

0

Verlagen btw op energie van 21% naar 9%

‒ 1.024

0

0

0

Verlagen accijns op benzine en diesel met 21%

‒ 1.025

0

0

0

Accijnsverlaging Caribisch Nederland

‒2

0

0

0

Kadercorrectie: dekking pakket btw en accijnzen via uitgaven

2.051

0

0

0

Buiten werking stellen artikel 84a van de wet op de accijns

0

‒ 31

0

0

Uitstel salderingsregeling

0

‒ 43

‒ 90

0

Dekking salderingsregeling en EIA

0

50

50

35

Btw-nultarief op zonnepanelen

0

‒ 28

‒ 28

‒ 28

Rechterlijke uitspraak btw-tarief lachgas

0

‒1

‒1

‒1

Herstelwetgeving lachgas

0

1

1

1

Codificatiegoedkeuring Leefvervoer UWV

0

‒8

‒1

‒1

Aanpassing omzetbelasting margeregeling

0

5

5

5

Wijziging afkoop lijfrente arbeidsongeschiktheid

0

0

0

0

Uitbreiding frisdrankbelasting

0

0

5

5

Richtlijn kleine ondernemersregeling

0

0

0

‒8

Effect verlaging invorderingrente op de zorgtoeslag

0

‒3

‒2

0

Verlaging schenkingsvrijstelling 2023

0

7

7

7

Afschaffen Fiscale oudedagsreserve (FOR)

0

109

109

109

Vpb Pillar 2

0

‒ 1.000

0

0

Hoge Raad arrest box 3

‒ 2.800

‒ 380

‒ 380

0

Box 3 voornemen tot verhoging HVV terugdraaien

0

100

200

300

Box 2 introductie twee schijven 26% en 29,5% per 20243

0

70

70

70

Box 2 doelmatigheidsmarge van 25% naar 15%

0

321

301

281

Box 2 en 3 afbouw AHK met verzamelinkomen

0

0

0

352

30%-regeling beperken tot Balkenende-norm

0

0

17

34

Algemeen tarief overdrachtsbelasting van 9% naar 10,1%

0

337

337

337

Terugdraaien voornemen tot verhogen ouderenkorting

0

164

402

636

Terugdraaien doorwerking wml op AK

0

38

12

0

Vpb verlagen schijfgrens van 395.000 naar 200.000

0

1309

1309

1309

Onbelaste reiskostenvergoeding 1 jaar naar voren

0

‒ 200

‒ 200

0

Kadercorrectie: dekking voorjaarsbesluitvorming uitgaven

2800

‒ 819

‒ 2107

‒ 3408

Afwijking kader VJN 2022

0

0

0

0

1 Tabel 12 bevat onder andere de voorjaarsbesluitvorming eerder gepresenteerd in tabel 7. In tabel 7 zijn deze maatregelen geraamd op prijspeil 2022 om zo integrale
besluitvorming tussen lasten en uitgaven te faciliteren. In deze tabel zijn de maatregelen geraamd op prijspeil jaar van invoering, zoals gebruikelijk voor het inkomstenkader.
Daarnaast wisselen het + en - teken in de tabellen, aangezien tabel 7 vanuit perspectief uitgaven is geschreven en deze tabel vanuit perspectief lasten.
2 Inclusief bijgestelde ramingen coalitiemaatregelen zoals weergeven in tabel 86
3 Opbrengst begint één jaar eerder dan invoering door anticipatie-effect

Toelichting maatregelen
Verlagen btw op energie van 21 procent naar 9 procent
Om de gevolgen van de hoge energierekening te dempen, heeft het kabinet
aanvullende koopkrachtmaatregelen genomen voor 2022. In dit pakket is
onder andere de btw op energie verlaagd in 2022. Dit pakket is gedekt met
hogere gasbaten, doordat de prijs van gas hoger is dan geraamd (dus aan
de uitgavenkant).
Verlagen accijnzen op bezine en diesel met 21 procent
Om de gevolgen van de hoge energierekening te dempen heeft het kabinet
aanvullende koopkrachtmaatregelen genomen voor 2022. In dit pakket zijn
onder andere de accijnzen op benzine en diesel verlaagd in 2022. Ook op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba vanaf 1 april de accijns op benzine tijdelijk
wordt verlaagd tot het einde van het jaar. Dit pakket is gedekt met hogere
gasbaten doordat de prijs van gas hoger is dan geraamd (dus aan de uitga­
venkant).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

32

Buiten werking stellen artikel 84a van de wet op accijns
De tijdelijke verlaging van accijnzen uit het koopkrachtpakket loopt tot eind
2022. Vanaf 1 januari 2023 worden de accijnzen naar het oude niveau
gebracht. De wettelijke bepaling die regelt dat brandstofvoorraden bij een
accijnsverhoging aangeslagen worden tegen het nieuwe hogere tarief
wordt per 1 januari 2023 eenmalig buiten werking gesteld, wat resulteert in
een derving van 31 miljoen euro. Deze derving was nog niet bekend ten tijde
van totstandkoming koopkrachtpakket.
Uitstel salderingsregeling en dekking
Het wetsvoorstel afbouw salderingsregeling is vorig jaar voor de Tweede
Kamer verkiezingen controversieel verklaard en heeft een jaar stilgelegen.
De opgelopen vertraging leidt tot 2 jaar uitstel, wat een budgettaire derving
met zich meebrengt. Dekking wordt ten eerste deels bereikt binnen de
salderingsregeling met de voorgestelde extra afbouwstap in 2025 in de
salderingsregeling (64 procent nog te salderen in 2025 in plaats van 73
procent zoals in wetsvoorstel was voorzien). Dit levert 35 miljoen euro op.
De resterende opgave van circa 100 miljoen euro wordt gedekt via de EIA:
ten eerste door de in het coalitieakkoord voorgenomen intensivering van
het EIA-budget vanaf 2023 met 50 miljoen euro een jaar uit te stellen (naar
2024) en ten tweede door voor 50 miljoen euro in 2024 een beroep te doen
op de budgetreserve van de EIA.
Btw-nultarief zonnepanelen
De levering en de installatie van zonnepanelen is momenteel belast met
21 procent btw. Wel kunnen particulieren de btw terugvragen als btwondernemer. Met deze aanpassing wordt een btw-nultarief toegepast op
de levering en installatie van zonnepanelen op of in de onmiddellijke
nabijheid van woningen. Dit is eenvoudiger voor zowel particulieren en de
Belastingdienst.
Herstelwetgeving lachgas: reparatie uitspraak lage btw-tarief van
toepassing op lachgas
Op basis van een recente gerechtelijke uitspraak is het verlaagde btw-tarief
van toepassing op de verkoop van N2O-capsules (lachgas) voor de bereiding
van slagroom. Eerder is in een beleidsbesluit het standpunt ingenomen dat
lachgascapsules voor de bereiding van slagroom niet opgaan in de
slagroom en dat het verlaagde tarief daarom niet van toepassing is. Een
gevolg van de uitspraak is dat ook op de verkoop van lachgas voor gebruik
als partydrug het verlaagde btw-tarief van toepassing is. Dit wordt
gerepareerd door wettelijk te regelen dat alle lachgas (zowel capsules als
flessen) met uitzondering van medische toepassingen worden uitgesloten
van het verlaagde btw-tarief.
Codificatiegoedkeuring – leefvervoer verstrekt vanuit UWV
Leefvervoer is een voorziening gericht op vervoer van personen met een
aandoening dat nodig is voor persoonlijke activiteiten en deelname aan
de maatschappij. Voor de verstrekking van leefvervoer via het UWV geldt
vooralsnog geen vrijstelling in de Wet IB 2001. Met de codificatie van een
goedkeuring in een beleidsbesluit11 wordt een dergelijke wettelijke
vrijstelling ingevoerd. Beoogd is de vrijstelling te laten gelden voor
maximaal 2.000 leefkilometers per kalenderjaar. Dit is gelijk aan het
maximum dat gemeenten en het UWV bij de toekenning van leefvervoer
hanteren. De kosten van de maatregel worden geraamd op structureel

11

Onderdeel 10 van het Besluit van 13 december 2021, nr. 2021-22413, Stcrt. 2021, 48029.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

33

ongeveer 1 miljoen euro per jaar. Over de periode 2016 tot en met 2023 komt
het totale budgettaire beslag op 8 miljoen euro in 2023 en daarna jaarlijks
structureel 1 miljoen euro.
Aanpassing van de margeregeling
Op basis van de margeregeling hoeft over kunstvoorwerpen in bepaalde
gevallen geen btw te worden geheven over de hele prijs (zoals gewoonlijk),
maar slechts over de marge die een wederverkoper ontvangt. Op basis van
de btw-tarievenrichtlijn moet met ingang van 1 januari 2025 in de Wet OB
1968 zijn geregeld dat de margeregeling door wederverkopers niet mag
worden toegepast als deze wederverkoper het kunstvoorwerp heeft
ingekocht tegen het verlaagde btw-tarief. Per 1 januari 2025 mag de marge­
regeling alleen nog worden toegepast als de wederverkoper het kunst­
voorwerp heeft ingekocht tegen het algemene btw-tarief. De budgettaire
consequenties kunnen nog niet worden geraamd, maar de verwachting is
dat deze maatregel een geringe opbrengst oplevert.
Wijziging afkoop lijfrente bij arbeidsongeschiktheid
Als er sprake is van langdurige arbeidsongeschiktheid kan een opgebouwde
lijfrente geheel of gedeeltelijk worden afgekocht op grond van artikel 3.133,
negende lid, Wet IB 2001. Dit om te voorzien in een inkomen voor de
arbeidsongeschikte. Er gelden voor deze afkoop wel afkoopgrenzen. Bij
overschrijding van deze afkoopgrenzen wordt over het gehele afkoopbedrag
inkomstenbelasting en 20 procent revisierente geheven. In de praktijk bleek
dit te hard uit te pakken. In een beleidsbesluit is vooruitlopend op wetgeving
goedgekeurd dat alleen over het bedrag waarmee de afkoopgrens wordt
overschreden revisierente is verschuldigd.
Uitbreiding kring belastingplichtigen frisdrankbelasting
Artikel 17 van de Wet op de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken
(Wvad) voldoet niet meer aan de huidige tijd, door onder andere de online
aankopen door particulieren en toelevering vanuit het buitenland. Belas­
tingontwijking neemt hierdoor steeds meer toe. De wet beperkt de kring van
belastingplichtigen tot degene die de alcoholvrije dranken voorhanden
heeft. Voorgesteld wordt om per 2024 artikel 17 Wvad uit te breiden naar
«enige andere persoon die bij het voorhanden hebben ervan betrokken is».
Dit sluit aan bij de huidige systematiek van de Wet op de accijns (WA).
Kleine ondernemersregeling (KOR)
Op grond van de Richtlijn kleineondernemersregeling dient per 1 januari
2025 de nieuwe kleineondernemersregeling (KOR) te worden geïmplemen­
teerd. Het conceptwetsvoorstel ‘implementatie richtlijn kleineondernemers­
regeling’ voorziet daarin. Zowel de huidige KOR (ingevoerd per 2020) als
de nieuwe KOR zijn facultatieve vrijstellingsregelingen, waarbij de
opterende kleine ondernemer geen btw hoeft te berekenen over zijn
handelingen, maar ook geen recht op aftrek heeft van voorbelasting. De
belangrijkste wijziging is dat een ondernemer vanaf 2025 de KOR ook kan
toepassen in andere lidstaten, bijvoorbeeld de Nederlandse ondernemer in
België en de Belgische ondernemer in Nederland. De ondernemer moet zich
hiervoor aanmelden in de lidstaat van vestiging. Het wetsvoorstel heeft voor
de Nederlandse ondernemer die de Nederlandse KOR toepast geen
budgettaire gevolgen. Die gevolgen treden op in de andere lidstaten. De
toepassing van de Nederlandse KOR door kwalificerende buitenlandse
ondernemers heeft wel een budgettaire derving. Deze bedraagt 8 miljoen
euro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

34

Effect verlaging invorderingsrente op de zorgtoeslag
Invordering van de gepauzeerde invorderingen bij Toeslagen gaan gedeel­
telijk weer van start. Het is de wens om geen invorderingsrente te heffen
over de vorderingen die nog niet opgestart zijn en voor de vorderingen
waarvoor een betalingsregeling wordt aangegaan. De derving van
4,3 miljoen euro bij de zorgtoeslag valt onder het inkomstenkader. Het effect
van de invorderingsrente op de overige toeslagen wordt gedekt aan de
uitgavenkant.
Verlaging schenkingsvrijstelling 2023
In het coalitieakkoord is de ambitie uitgesproken om de schenkingsvrij­
stelling voor de eigen woning op korte termijn af te schaffen. Het voornemen
om deze regeling af te schaffen per 1 januari 2024 wordt verwerkt in het
wetsvoorstel Belastingplan 2023. Het is niet mogelijk om deze vrijstelling
reeds in 2023 af te schaffen. Daarom is besloten per 1 januari 2023 de
vrijstelling eigen woning te verlagen van 106.671 euro (bedrag 2022) naar
27.231 euro. Dit bedrag is gekozen, omdat deze vrijstelling daarmee op
hetzelfde niveau komt als de eenmalige vrijstelling voor schenkingen van
ouders aan hun kinderen.
Afschaffen Fiscale oudedagsreserve (FOR)
De FOR houdt in dat een belastingplichtige ondernemer voor de inkom­
stenbelasting onder voorwaarden jaarlijks een deel van de winst fiscaal
gefaciliteerd mag reserveren voor een oudedagsvoorziening. Met de Wet
toekomst pensioenen wordt de ruimte vergroot om in de derde pijler fiscaal
gefaciliteerd pensioen op te bouwen. Dat geldt ook voor ondernemers in
de inkomstenbelasting. Mede in dat licht neemt het Kabinet het advies van
de Raad van State over om de FOR - die in veel van de gevallen uiteindelijk
niet wordt benut om te voorzien in een oudedagsvoorziening - af te schaffen.
De FOR wordt afgeschaft in de vorm van het met ingang van 1 januari 2023
niet meer fiscaal gefaciliteerd mogen opbouwen van de FOR, waarbij de
bestaande reeds opgebouwde FOR nog wel op basis van de huidige regels
kan worden afgewikkeld.
Vpb Pillar 2
In het coalitieakkoord is een taakstellende opbrengst ‘Grondslag Vpb’
afgesproken van 1,0 miljard euro, waarvan een aanzienlijk deel naar
verwachting zou bestaan uit maatregelen die zien op een minimumniveau
aan belastingheffing van 15 procent bij multinationals (OESO Pijler
2 afspraken), met een verwachte opbrengst per 2023. Doordat de invoering
van OESO Pijler 2 in de Vpb met een jaar uitgesteld is, is in 2023 1,0 miljard
euro dekking nodig.
Hoge Raad arrest box 3
De bezwaarmakers binnen het box 3 arrest worden gecompenseerd op
basis van de spaarvariant, wat leidt tot incidenteel 3,6 miljard euro aan
inkomstenderving. Dit wordt gedekt door de lasten (met name in box 2 en
box 3) te verhogen.
Box 3 voornemen tot verhoging HVV terugdraaien
In het coalitieakkoord is een maatregel opgenomen om het heffingsvrij
vermogen in box 3 in drie stappen te verhogen van 50.650 euro nu naar
uiteindelijk circa 80.000 euro. Deze verhoging wordt teruggedraaid en dit
levert structureel 0,3 miljard euro op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

35

Box 2: twee schijven 26 procent en 29,5 procent per 2024
Introductie van twee schijven in box 2 met een basistarief van 26 procent
voor de eerste 67.000 euro aan inkomsten per persoon en een tarief van 29,5
procent voor het meerdere. Deze maatregel levert 0,1 miljard euro per jaar
op.
Box 2: doelmatigheidsmarge van 25 procent naar 15 procent
Zie uitgebreide beschrijving in paragraaf 4. Het verlagen van de doelmatig­
heidsmarge naar 15 procent heeft als effect dat dga’s meer belasting in box
1 gaan betalen. In latere jaren daalt deze opbrengst, doordat het hogere loon
leidt tot een kleinere fiscale claim in box 2. De structurele opbrengst
bedraagt 0,1 miljard euro.
Box 2 en 3: Afbouw AHK met verzamelinkomen
Door deze maatregel gaat, naast het box 1-inkomen, ook het inkomen uit
box 2 en 3 meetellen voor de afbouw van de algemene heffingskorting.
Hierdoor ontvangen mensen die voornamelijk inkomen hebben in box 2 of
3 een lagere korting op de te betalen belasting. Deze maatregel wordt
ingevoerd per 2025 en levert 0,3 miljard euro op.
30%-regeling beperken tot Balkenende -norm
Werknemers die vanuit een ander land naar Nederland komen om te werken
kunnen dankzij de 30%-regeling maximaal 30 procent van hun loon onbelast
ontvangen. Als gevolg van deze maatregel geldt de regeling nog tot
maximaal de WNT-norm (2022: 216.000 euro). Deze maatregel levert
structureel 85 miljoen euro op en kent door een overgangsregeling een
ingroeipad van 3 jaar.
Algemeen tarief overdrachtsbelasting van 9 procent naar 10,1 procent
Het algemeen tarief van de overdrachtsbelasting wordt verhoogd van
9 procent naar 10,1 procent. Het algemeen tarief geldt niet voor de
verkrijging van woningen door mensen die deze zelf langdurig gaan
bewonen. Deze tariefsverhoging geldt met name voor verkrijgingen nietwoningen en voor verkrijgingen van woningen door rechtspersonen en
natuurlijke personen die niet zelf (anders dan tijdelijk) de woningen als
hoofdverblijf gebruiken. Deze maatregel komt bovenop de verhoging uit
het coalitieakkoord van 8 procent naar 9 procent en levert 0,3 miljard euro
op.
Terugdraaien voornemen tot verhoging ouderenkorting
Het terugdraaien van de verhoging van de ouderenkorting uit het coalitie­
akkoord met 376 euro levert 0,6 miljard euro op. Dit raakt ouderen met
(hoge) middeninkomens, maar niet de laagste inkomens (zij verzilveren
de ouderenkorting niet) en de hoogste inkomens (zij hebben geen recht op
ouderenkorting).
Terugdraaien doorwerking WML op Arbeidskorting
De verhoging van het WML met 7,5 procent wordt een jaar eerder gestart
en vindt plaats in drie stappen. Aan de lastenkant wordt het terugdraaien
van de doorwerking van de WML-verhoging aangepast aan het nieuwe
ritme van de WML-verhoging. Deze aanpassing van de arbeidskorting leidt
in 2023 en 2024 tot een kleine meevaller.
Vpb verlagen schijfgrens van 395.000 naar 200.000
De schijfgrens wordt verlaagd van 395.000 euro naar 200.000 euro vanaf
2023 met een budgettaire opbrengst van 1,3 miljard euro. Hierdoor betalen
bedrijven eerder het hoge Vpb-tarief van 25,8 procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

36

Onbelaste reiskostenvergoeding 1 jaar naar voren
De verhoging van de onbelaste reiskostenvergoeding wordt met een jaar
versneld. De kosten hiervoor bedragen 0,2 miljard euro in 2023 en
0,2 miljard in 2024.
Zorgpremiesystematiek
In de Startnota van dit kabinet is een andere omgang met de zorgpremie­
systematiek binnen de begrotingsregels aangekondigd. Kort gezegd houdt
dit in dat enkel premiewijzigingen als gevolg van veranderingen in plafon­
drelevante uitgaven relevant zijn voor het inkomstenkader. Ook is
afgesproken om expliciet te besluiten of eventuele meevallers in de zorgver­
zekeringswet (Zvw) worden ingezet voor andere uitgaven of voor lastenver­
lichting.
In de Zvw is er dit jaar sprake van een zeer geringe uitgavenmeevaller bij
het eigen risico (circa 26 miljoen vanaf 2023). Het kabinet heeft besloten om
de Zvw-meevaller in te zetten om VWS-brede problematiek aan de uitga­
venkant op te vangen. Dit betreft onder andere hogere uitgaven bij de
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden en de
griepvaccinatie. De Zvw-uitgavenmeevaller van 26 miljoen als gevolg van
een lager eigen risico leidt – vanwege de wettelijke lastendekkende financiering – tot een automatische neerwaartse bijstelling van de zorgpremies
en de zorgtoeslag vanaf 2023. Aangezien de Zvw-meevaller is ingezet aan
de uitgavenkant, dienen de inkomsten verhoogd te worden om een derving
aan de inkomstenkant te voorkomen. De compenserende lastenverhoging
voor burgers en bedrijven worden bij de augustusbesluitvorming
betrokken. Normaliter vindt compensatie van de zorgpremies plaats door
middel van de verhoging van het tarief eerste schijf en de arbeidsonge­
schiktheidsfondspremies.
6.2 Inkomstenraming
Deze paragraaf gaat in op de verwachte totale belasting- en premieont­
vangsten. Naar verwachting bedragen de totale belasting- en premieont­
vangsten in 2022 338,2 miljard euro. In de periode 2023-2027 groeien de
ontvangsten verder door tot 424,0 miljard euro. Deze paragraaf begint met
een korte toelichting op de gehanteerde ramingsmethodiek, gevolgd door
toelichting op de ontwikkeling van de inkomsten tussen 2022 en 2027.
Vervolgens worden voor 2022 de belangrijkste mutaties ten opzichte van
de Miljoenennota 2022 toegelicht en uitgesplitst naar belastingsoort. Tot
slot wordt ingegaan op de gevolgen van bijzonder uitstel van betaling en
de prognose voor (on)inbaarheid van de ontstane belastingschuld.
De inkomstenraming is een belangrijke bouwsteen voor het bepalen van
het begrotingssaldo en de financieringsbehoefte van het Rijk. De inkomsten
zijn sterk gevoelig voor economische ontwikkelingen. Daarom worden
diverse macro-economische variabelen als input voor het ramingsmodel
benut, zoals de groei van het bbp, de werkgelegenheid en de groei van de
lonen. De ontwikkeling van deze economische variabelen wordt geschat
door het CPB. Via een econometrisch model wordt wat er in de economie
gebeurt per belastingsoort vertaald naar een verwachte ontwikkeling van
de opbrengst: de endogene ontwikkeling. Om vervolgens te komen tot
een raming van de ontvangsten, wordt die informatie gecombineerd met
recente realisaties van de ontvangsten, de effecten van nieuw beleid en
eventuele specifieke bijstellingen (bijvoorbeeld vanwege relevante uitvoe­
ringsinformatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

37

Tabel 13 toont de ontwikkeling van de totale belasting- en premieont­
vangsten over de periode 2022 tot en met 2027. De raming van de endogene
groei is gebaseerd op het economisch beeld zoals geraamd door het CPB in
het Centraal Economisch Plan 2022 van 16 maart 2022. De beleidsmaatre­
gelen aangekondigd in deze Voorjaarsnota beïnvloeden echter ook de
economie, en vervolgens de belastingontvangsten. Deze beleidsmaatre­
gelen zijn nog niet doorgerekend door het CPB. De in deze nota aangekon­
digde beleidsmaatregelen zijn daarom enkel ex ante meegenomen in de
inkomstenraming.
Tabel 13 Ontwikkeling van de opbrengst uit belastingen en premies op EMU-basis (in miljarden euro)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Belastingen en premies volksverzekeringen

263,3

283,3

290,4

304,2

315,3

325,9

- waarvan belastingen

222,3

242,8

250,0

261,1

270,3

279,4

- waarvan premies volksverzekeringen

41,1

40,6

40,3

43,1

45,0

46,5

Premies werknemersverzekeringen

74,9

82,3

85,1

89,9

93,5

98,1

Totaal

338,2

365,6

375,5

394,1

408,8

424,0

Mutatie

27,5

9,8

18,6

14,7

15,2

- waarvan endogene groei

10,3

16,5

14,8

12,2

14,8

- waarvan beleid

17,2

‒ 6,7

3,8

2,5

0,4

Endogene groei in %

3,0%

4,5%

4,0%

3,1%

3,6%

Waardeontwikkeling bbp in %

4,8%

4,6%

4,3%

3,6%

n.n.b.

Ten opzichte van de stand Miljoenennota 2022 zijn de geraamde inkomsten
voor 2022 opwaarts bijgesteld met 4,1 miljard euro. Tabel 14 splitst de
mutatie van de geraamde ontvangsten in 2022 uit in een deel dat verklaard
wordt door beleidswijzigingen die sinds de Miljoenennota 2022 zijn
doorgevoerd en een overig deel. Het overige deel (‘endogene ontwikkeling’)
bestaat uit de doorwerking van de afwijking van de gerealiseerde
ontvangsten in 2021 ten opzichte van de raming voor 2021, en uit nieuwe
inzichten in de groei van de ontvangsten in 2022 zelf. De endogene ontwik­
keling hangt in de regel samen met ontwikkelingen in de economie die
anders uitpakken dan verwacht en met algemene ramingsonzekerheid.
Het effect van nieuw beleid is in 2022 sterk negatief. Dit negatieve effect
volgt uit koopkrachtverbeterende maatregelen die de vorige en huidige
kabinetten hebben getroffen om huishoudens en bedrijven te compenseren
voor de stijgende energieprijzen. Hierbij gaat het in het bijzonder om de
verlaging van de energiebelasting, de btw op energie en de brandstofac­
cijnzen. De beleidsmatige mutatie wordt daarnaast verklaard door uitstel
van de omvorming van ProRail tot zbo met één jaar naar 2023. De belas­
tingopbrengst die samenhangt met deze omvorming is vooral technisch van
aard, omdat het gaat om een belastingplicht van het Rijk aan het Rijk.
De verticale endogene ontwikkeling is juist sterk positief. Dit volgt ten eerste
uit de doorwerking in 2022 van de hogere ontvangsten dan verwacht in 2021.
Deze afwijking wordt nader toegelicht in het Financieel Jaarverslag Rijk
2021. Daarnaast is het economisch beeld in 2022 op basis van de CEP 2022
gunstiger dan het beeld op basis van de MEV 2022, waar de raming van
de Miljoenennota op is gebaseerd. Dit uit zich bijvoorbeeld in een hoger
geraamd bbp en hogere werkgelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

38

Tabel 14 Overzicht mutaties van de inkomsten sinds Miljoenennota 2022
(in miljarden euro)

Inkomsten

Stand Miljoenennota 2022

334,1

Mutatie

4,1

- waarvan doorwerking 2021

6,7

- waarvan economisch beeld 2022

10,8

- waarvan beleid

‒ 13,5

Stand Voorjaarsnota 2022

338,2

Figuur 3 toont voor enkele belangrijke belastingsoorten de ontwikkeling van
de verwachte ontvangsten. Bijlage 9 bevat een uitsplitsing op detailniveau
van de raming van de ontvangsten, op zowel EMU- als kasbasis. De
ontvangsten van de loon- en inkomensheffing vormen de belangrijkste
inkomstenbron. De raming is licht neerwaarts bijgesteld, met name als
gevolg van het Box 3 arrest en de aangekondigde compensatie. Bij de
omzetbelasting leidt beleid tot lagere ontvangsten (lager btw-tarief op gas
en elektriciteit), maar deze daling wordt meer dan gecompenseerd door
de gunstige endogene ontwikkeling. De mutatie gemeten in euro's is het
grootst bij de vennootschapsbelasting. De winst van bedrijven is gedurende
de coronacrisis - mede dankzij de steunmaatregelen - op peil gebleven. Bij
de auto- en milieuheffingen leiden de eenmalige verlagingen van de
energiebelasting en de brandstofaccijnzen tot een sterke neerwaarste
mutatie in de raming in 2022.
Figuur 3 Vergelijking inkomsten in 2022 volgens Miljoenennota 2022 en
Voorjaarsnota 2022
Loon- en inkomensheffing
Premie
werknemersverzekeringen
(incl. zorgpremies)
Omzetbelasting
Vennootschapsbelasting
Auto- en milieuheffingen
Overig
0

25
MN22

50

75

100

125

VJN22

Bijzonder uitstel van betaling naar aanleiding van corona
Ondernemers hebben gedurende de periode maart 2020-maart 2022
gebruik kunnen maken van de regeling voor bijzonder uitstel van betaling
van belastingen naar aanleiding van corona. De actuele stand van dit uitstel
bedraagt circa 20,5 miljard euro. Dit bedrag slaat voornamelijk op de EMUjaren 2020 en 2021 en voor een zeer beperkt deel op EMU-jaar 2022. De
uitgestelde belastingclaim wordt in de regel namelijk toegerekend aan het
belastingjaar waarin deze is ontstaan, en niet aan het jaar waarin deze
uiteindelijk is betaald. Een belangrijke bron van onzekerheid in de belas­
tingraming is de mate waarin ondernemers in staat zijn deze schuld terug
te betalen.
Tot voor kort was weinig informatie beschikbaar om duidelijke uitspraken
te doen over de mate waarin ondernemers de schuld wel of niet kunnen
voldoen. In de Miljoenennota 2022 is een post van 1,5 miljard euro

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

39

opgenomen als ‘oninbaar’. Inmiddels is meer informatie beschikbaar om
de financiële situatie van de betreffende ondernemers te peilen. Op basis
van vpb-aangiftedata heeft het ministerie van Financiën de belastingschuld
op bedrijfsniveau gekoppeld aan historische winsten en de vermogenspo­
sitie.12 Onder de aanname dat historische winsten van bedrijven (precorona) een beeld geven van de winsten post-corona kan een inschatting
gemaakt worden of de schuld binnen de gestelde termijn van vijf jaar wel,
niet of deels gedekt wordt door de beschikbare winst. Tabel 15 toont de
verdeling van de bedrijven over verschillende categorieën betaalcapaciteit.
Onder de categorie ‘geen betaalcapaciteit’ vallen bedrijven die verlies­
gevend zijn over periode 2017-2019. De overige bedrijven zijn wel
winstgevend, waarbij deze winst over vijf jaren bezien lager of hoger kan
zijn dan de opgebouwde schuld. Deze analyse kent nog altijd belangrijke
onzekerheden, bijvoorbeeld in relatie tot de schuld bij derden en de mate
waarin de winst daadwerkelijk benut kan worden om schulden af te betalen.
Bovendien is de positie van IB-ondernemers (nog) niet in beeld.
Desondanks indiceert de analyse een negatievere prognose voor de mate
waarin de schuld wordt terugbetaald dan gehanteerd in de Miljoenennota
2022. Om die reden wordt de prognose voor de mate van oninbaarheid
opgehoogd naar 30 procent. Op totaalniveau betekent dit een afschrijving
van de openstaande schuld van circa 7 miljard euro, in plaats van de
1,5 miljard euro die in de Miljoenennota 2022 is gehanteerd. Deze derving
is niet relevant voor het inkomstenkader. Tabel 16 toont wat deze mutatie
betekent voor de EMU-correctie die in gehanteerd voor de periode
2020-2027. Per saldo betekent dit dat de huidige uitstaande schuld over de
periode 2022-2027 naar verwachting nog circa 13 miljard euro aan kasont­
vangsten oplevert.
Tabel 15 Verdeling VPB-plichtige bedrijven met coronaschuld naar
betaalcapaciteit
Aantal bedrijven (duizenden)

Aandeel schuld

Geen betaalcapaciteit

14,2

26,1%

Betaalcapaciteit lager dan schuld

4,6

27,4%

Betaalcapaciteit hoger dan schuld

28

44,7%

Onbekende betaalcapaciteit

2,8

1,8%

Totaal

46,9

100,0%

Tabel 16 EMU-correctie naar belastingjaar n.a.v. corona-gerelateerd uitstel van belasting
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Miljoenennota 2022

12,6

3,5

‒ 3,2

‒ 4,5

‒ 3,8

‒ 1,7

‒ 1,7

‒ 1,3

Voorjaarsnota 2022

10,3

3,0

‒ 2,7

‒ 3,7

‒ 3,1

‒ 1,4

‒ 1,4

‒ 1,0

Verschil

‒ 2,3

‒ 0,5

0,6

0,8

0,7

0,3

0,3

0,2

12

Een vergelijkbare analyse is uitgevoerd door DNB, zie De Winter & Pruijt (2022), ‘De invloed van
het corona steun- en herstelpakket op het Nederlandse bedrijfsleven’.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

40

7 HORIZONTALE ONTWIKKELING
In deze paragraaf wordt de meerjarige horizontale ontwikkeling van de
uitgaven en lasten inzichtelijk gemaakt. Conform de aanbevelingen van de
16e Studiegroep Begrotingsruimte presenteert deze paragraaf naast de
effecten van het coalitieakkoord ook de ontwikkeling van het basispad, zodat
ook de autonome ontwikkeling van het basispad zichtbaar wordt.
7.1 Uitgaven
De volgende vier figuren laten zien hoe de uitgaven zich ontwikkelen in de
jaren 2022 tot en met 2025, oftewel de kabinetsperiode. Elk figuur toont
een van de vier deelplafonds. De blauwe lijn is telkens het basispad. Het
basispad is het uitgavenniveau zoals het kabinet dat in januari 2022 in de
Startnota heeft geraamd voor de komende jaren. Dit uitgavenniveau bevat
ook de eerste inschatting van de maatregelen uit het coalitieakkoord. De
andere gekleurde lijn in de grafieken laat het de meest recente inschatting
van de uitgaven voor de komende jaren zien. Ten opzichte van het basispad
bevat deze lijn drie nieuwe elementen: de meest recente economische
ramingen van het CPB, de volledige doorwerking van de maatregelen uit
het coalitieakkoord (op basis van doorrekening door het CPB) en de
uitkomsten van de voorjaarsbesluitvorming.
Figuur 4 Ontwikkeling plafond Rijksbegroting
180

170

160

150
2022

2023
Basispad Startnota (R)

2024

2025

Pad na VJN

Figuur 4 laat zien dat de uitgaven onder het deelplafond Rijksbegroting
hoger uitvallen dan in het basispad bij de start van het kabinet geraamd.
Wat opvalt is dat er in 2023 minder wordt uitgegeven dan in 2022. Dit komt
doordat er in 2023 minder wordt uitgegeven aan coronasteunmaatregelen
voor burgers en bedrijven dan in 2022 omdat veel steunmaatregelen in 2023
niet meer nodig zijn. Na 2023 nemen de uitgaven weer toe en vanaf 2024
stijgen de uitgaven harder dan in het basispad. Deze toename heeft verschil­
lende oorzaken, maar het komt hoofdzakelijk door de toegenomen inflatie
in de CEP-raming van het CPB, waardoor het Rijk meer geld moet reserveren
om de uitgaven mee te laten groeien met de toegenomen loon- en prijs­
ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

41

Figuur 5 Ontwikkeling plafond Sociale Zekerheid
120
110
100
90
80
2022

2023
Basispad Startnota (S)

2024

2025

Pad na VJN

Figuur 5 laat zien dat het kabinet iets meer gaat uitgeven aan Sociale
Zekerheid dan geraamd in het basispad. Deze stijging heeft meerdere
oorzaken, maar ook hier is inflatie de grootste oorzaak. De groei van de
hoogte van de uitkeringen vanwege de gestegen loon- en prijsontwikkeling
leidt tot hogere uitgaven.
Figuur 6 Ontwikkeling plafond Zorg
100

90

80
2022

2023
Basispad Startnota (Z)

2024

2025

Pad na VJN

Figuur 6 toont dat de zorgkosten vanaf 2022 harder zullen stijgen dan
gedacht in de Startnota. Ook hier ligt de oorzaak hoofdzakelijk bij de
gestegen loon- en prijsontwikkeling in de CEP-raming van het CPB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

42

Figuur 7 Ontwikkeling plafond Investeringen
40

30

20

10
2022

2023

2024

Basispad Startnota (I)

2025

Pad na VJN

Figuur 7 laat zien dat de doorrekening van het coalitieakkoord en de
voorjaarsbesluitvorming ertoe leidt dat er meer geld wordt uitgetrokken
voor investeringen. De stijging heeft twee oorzaken: allereerst trekt het
kabinet meer geld uit voor Defensie zodat de totale Defensie-uitgaven in
2024 en 2025 op 2 procent van het bbp uitkomen. Daarnaast is er meer geld
beschikbaar gesteld om het budget voor investeringen bij te stellen aan
de hogere loon- en prijsontwikkeling.
7.2 Beleidsmatige lastenontwikkeling
Tabel 17 laat de beleidsmatige lastenontwikkeling (BLO) zien. De BLO geeft
de jaarlijkse ontwikkeling weer van beleidswijzigingen in belastingen en
wettelijke premies. Ook veranderingen in de zorgpremies en beleidswijzi­
gingen van fiscale regelingen worden meegenomen in de BLO. De
economische ontwikkeling en uitgavenmaatregelen worden hierin niet
meegenomen.
Tabel 17 Beleidsmatige lastenontwikkeling
- is saldoverslechterend is lastenverlichting, in miljarden euro, standen

2022

2023

2024

2025

BLO kabinet Rutte IV

‒ 2,4

‒ 0,5

1,5

3,0

w.v. burgers

‒ 1,6

‒ 1,1

‒ 0,8

0,0

w.v. bedrijven

‒ 0,8

0,4

2,1

2,8

w.v. buitenland

0,0

0,1

0,2

0,2

BLO basispad + kabinet Rutte IV

‒ 0,4

6,6

9,6

12,7

w.v. burgers

‒ 3,0

1,8

2,8

4,7

w.v. bedrijven

2,6

4,6

6,6

7,8

w.v. buitenland

0,0

0,2

0,2

0,2

De definitie van de BLO wijkt op enkele punten af van het inkomstenkader.
Zo worden wijzigingen in de zorgtoeslag wel meegenomen in het inkom­
stenkader, maar maken toeslagen geen onderdeel uit van de BLO.
De beleidsmatige lasten stijgen als gevolg van het kabinetsbeleid met
3 miljard euro in de periode 2022-2025 (zie tabel 17). De totale beleidsmatige
lasten – zowel effect kabinetsbeleid als effect basispad – stijgen in de periode
2022-2025 met 12,7 miljard euro. Naast de maatregelen uit het coalitieak­
koord en overig kabinetsbeleid wordt de beleidsmatige lastenontwikkeling
in belangrijke mate bepaald door het basispad. Het BLO basispad is de stand
vanaf het niveau van 2022 (mutatie ten opzichte van 2021), de start van deze
kabinetsperiode. In dit basispad zit een stijging van de beleidsmatige lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

43

van 9,7 miljard euro. Deze stijging komt onder meer door het aflopen van
fiscale coronamaatregelen, wijzigingen in de vennootschapsbelasting (vpb)
en oplopende zorgpremies (nominale premies en IAB-premies) als gevolg
van verwachte hogere Zvw-uitgaven.
In de Startnota van dit kabinet is de BLO van het coalitieakkoord en de totale
BLO basispad gepresenteerd. Ten opzichte van de Startnota hebben een
aantal ontwikkelingen invloed op de beleidsmatige lastenontwikkeling in
deze Voorjaarsnota. Dit zorgt ervoor dat de lasten in de kabinetsperiode ten
opzichte van de Startnota (lastenverlichting van 1,1 miljard euro in 2025)
met 4,1 miljard euro toenemen in 2025:
• Om de gevolgen van de hoge energierekening te dempen heeft het
kabinet aanvullende koopkrachtmaatregelen genomen voor 2022. In dit
pakket zijn onder andere de btw op energie en de accijns op brandstoffen
tijdelijk verlaagd. De maatregelen verlagen de beleidsmatige lasten voor
2022. Per 1 januari 2023 worden de maatregelen teruggedraaid en valt
de lastenverlichting weg.
• De voorjaarsbesluitvorming omvat een aantal maatregelen die tot een
lastenverzwaring leiden in deze kabinetsperiode. De maatregelen met
grootste impact op lastenverzwaring zijn (impact in jaar 2025): Vpb
verlagen schijfgrens van 395.000 euro naar 200.000 euro (circa
1,3 miljard euro), terugdraaien verhoging ouderenkorting (circa
0,6 miljard euro) en de afbouw algemene heffingskorting met verzamel­
inkomen (circa 0,4 miljard euro).
• Het rechtsherstel dat gepaard gaat met het box 3 arrest, valt voorna­
melijk voor de kabinetsperiode, in de jaren 2017-2022. De beleidsmatige
lastenontwikkeling van arresten worden namelijk teruggelegd naar de
jaren waarop de uitspraak betrekking heeft. Dit werkt als volgt. In 2022
wordt voor een bedrag van circa 1 miljard euro herstel geboden. In 2023
is er geen sprake meer van herstel aangezien in dat jaar de spoedwet­
geving in werking treedt. De BLO voor 2023 is om die reden positief (een
lastenverzwaring) van circa 1 miljard euro. Het betreft immers de
verandering ten opzichte van het voorgaande jaar. Daarnaast speelt mee
dat de dekking van het rechtsherstel wel volledig binnen de kabinetspe­
riode valt, wat maakt dat de lastenverzwaring wel volledig meetelt voor
de BLO.
De verhouding van BLO tussen burgers, bedrijven en buitenland blijft in
vergelijking met de Startnota nagenoeg gelijk. In zowel de Startnota als de
Voorjaarsnota stijgen de beleidsmatige lasten van bedrijven relatief sterker
ten opzichte van burgers. In de Startnota hadden bedrijven te maken met
een lastenverzwaring van 1,0 miljard euro en burgers een lastenverlichting
van 2,3 miljard euro gedurende de kabinetsperiode. In de Voorjaarsnota
hebben bedrijven te maken met lastenverzwaring van 2,8 miljard euro en
burgers met gelijkblijvende lasten gedurende de kabinetsperiode. Tussen
de Startnota en de Voorjaarsnota vindt geen wijziging plaats van de BLO
van het buitenland, die uitkomt op een lastenverzwaring van 0,2 miljard
euro gedurende de kabinetsperiode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

44

BIJLAGE 1 - VERTICALE TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

45

De Koning
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
1. De Koning - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

48,2

48,2

48,2

48,2

48,2

48,2

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

1,5

1,5

1,4

1,4

1,4

1,4

Loon- en prijsbijstelling

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

Doorbelasting

0,5

0,4

0,4

0,4

0,3

0,3

Stand Voorjaarsnota

49,7

49,7

49,6

49,6

49,6

49,6

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

0,1

1,7

1,7

1,7

1,7

1,7

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Doorbelasting

0,1

Stand Voorjaarsnota

0,2

1,7

1,7

1,7

1,7

1,7

Tabel 19
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
1. De Koning - Niet-belastingontvangsten

Uitgaven
Technische mutaties Voorjaarsnota
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van De Koning.
Doorbelasting
Deze post bestaat uit meerdere mutaties. Het betreft mutaties voor infor­
matiehuishouding voor het Kabinet van de Koning, een beperkte uitbreiding
voor redactionele ondersteuning bij de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) en
doorbelasting vanwege het toekennen van de loon- en prijsbijstelling.
Niet-belastingontvangsten
Technische mutaties Voorjaarsnota
Doorbelasting
Deze post betreft één mutatie zijnde de afrekening van het voorschot voor
het Militaire Huis (Defensie) van 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

46

Staten Generaal
Tabel 20
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
H2A Staten-Generaal - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

187,3

187,4

186,8

190,6

187,9

186,4

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

13,6

8,6

7,4

7,2

6,4

5,6

Eerste Kamer

3,9

4,1

4,1

4,1

3,3

2,6

Tweede Kamer

9,8

4,5

3,2

3,0

3,1

3,1

Technische Mutaties Voorjaarsnota

12,9

12,4

10,5

10,6

10,5

10,4

Overboekingen andere begrotingen

6,5

6,0

4,1

4,1

4,1

4,1

Loon- en prijsbijstelling

6,4

6,3

6,3

6,4

6,4

6,3

Eindejaarsmarge

‒ 0,1

Stand Voorjaarsnota

213,9

208,4

204,6

208,4

204,7

202,4

2022

2023

2024

2025

2026

2027

3,9

3,9

3,9

3,9

3,9

3,9

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0

0

0

0

0

0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

0

0

0

0

0

0

3,9

3,9

3,9

3,9

3,9

3,9

Tabel 21
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
2A. Staten-Generaal - Niet-belastingontvangsten
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Stand Voorjaarsnota

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Eerste Kamer
Dit betreft een optelling van een aantal elementen. Allereerst zijn er
middelen vrijgemaakt voor professionalisering en verdere versterking van
de ambtelijke organisatie van de Eerste Kamer. In het kader van de tijdelijke
huisvesting van de Eerste Kamer zijn additionele kosten gemaakt voor
fysieke beveiliging. Tenslotte zijn er middelen voor dekking van de werkkos­
tenregeling die voortvloeien uit een naheffing van de Belastingdienst.
Tweede Kamer
Dit betreft een optelling van een aantal mutaties. Binnenkort start de parle­
mentaire enquête Fraudebeleid en dienstverlening. Hiervoor zijn middelen
vrijgemaakt conform artikel 3 van de Wet op de parlementaire enquête.
Daarnaast zijn er meer middelen benodigd om de fractiekostenregeling te
financieren, omdat er sinds de laatste verkiezingen meer fracties in de
Tweede Kamer zitten. Ten slotte is er aanvullend budget voor de bedrijfs­
voeringstaken in de komende jaren. Hiervoor worden generale middelen
beschikbaar gesteld bovenop de enveloppe voor het versterken van de rol
van de Tweede Kamer uit het coalitieakkoord.
Technische Mutaties Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

47

Overboekingen andere begrotingen
Dit betreffen de overboekingen naar andere begrotingen die met het
voorjaarsloket zijn verwerkt.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van de Staten-Generaal.
Eindejaarsmarge
De negatieve eindejaarsmarge wordt toegevoegd aan de begroting van de
Staten-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

48

Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
Tabel 22
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
H2B Hoge Colleges van Staat - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

153,6

154,2

157,1

153,0

148,5

156,9

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

4,3

1,5

0,5

0,2

0,0

0,0

KNO: Doorontwikkeling zaaksysteem

0,2

Kabinetten Aruba en Sint Maarten

0,7

Kiesraad

3,4

1,5

0,5

0,2

Technische Mutaties Voorjaarsnota

11,2

7,1

7,0

6,8

6,6

6,1

Overboekingen andere begrotingen

4,2

2,5

2,4

2,3

2,3

1,3

Kasschuiven Nationale ombudsman

0,9

‒ 0,1

‒ 0,3

‒ 0,3

‒ 0,2

Loon- en prijsbijstelling

4,8

4,8

4,9

4,7

4,6

4,8

Eindejaarsmarge

1,4
169,1

162,9

164,6

160,0

155,1

163,1

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

6,0

6,0

6,0

6,0

6,0

6,0

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota

6,0

6,0

6,0

6,0

6,0

6,0

Stand Voorjaarsnota

Tabel 23
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
2B. Hoge Colleges van Staat - Niet belastingontvangsten

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Kanselarij der Nederlandse Orde
In 2019 is bij de kanselarij een nieuw ICT-systeem opgeleverd. Er is
aanvullend budget nodig voor de doorontwikkeling van dit systeem.
Kabinetten van de Gouverneur van Aruba en Sint-Maarten
Jaarlijks lopen de kabinetten tegen budgettaire problematiek aan door
koersverschillen. Om hun reguliere uitgaven te kunnen bekostigen is
daarom aanvullend budget nodig. Daarnaast was het kabinet van de
Gouverneur van Aruba voornemens om in 2021 een aantal vervangingsin­
vesteringen te doen. Door de coronacrisis zijn de middelen die hiervoor
waren begroot niet tot besteding gekomen en bij de tweede suppletoire
begroting teruggegeven aan het generale beeld. Deze middelen zijn nodig
voor de vervangingsinvesteringen en voor de kosten die betrekking hebben
op 2021 worden deze toegevoegd aan de begroting.
Kiesraad
De Kiesraad heeft een aanbesteding voor het digitaal hulpmiddel verkie­
zingen (DHV) lopen. Er is aanvullend budget nodig om de implementatie
hiervan goed te begeleiden. Daarnaast zijn er middelen nodig voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

49

ondersteuning van de huidige verkiezingssoftware totdat het DHV volledig
geïmplementeerd is. Voor de bekostiging hiervan zijn generale middelen
beschikbaar gesteld.
Overboekingen andere begrotingen
Dit betreffen de overboekingen naar andere begrotingen die met technisch
voorjaarsloket zijn verwerkt.
Kasschuiven Nationale Ombudsman
De Ombudsman heeft het aantal klachten de afgelopen jaren fors zien
toenemen. Om zijn taken goed uit te blijven voeren is uitbesteding van de
ICT en optimalisatie van het primaire proces en de professionalisering van
de bedrijfsvoering nodig. De middelen worden in het juiste kasritme
geplaatst om dit van dekking te kunnen voorzien.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van de overige Hoge Colleges van Staat, Kabinetten van de
Gouverneurs en de Kiesraad.
Eindejaarsmarge
Conform de begrotingsregels wordt de eindejaarsmarge toegevoegd aan
de begroting van overige Hoge Colleges van Staat, Kabinetten van de
Gouverneurs en de Kiesraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

50

Algemene Zaken
Tabel 24
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
3. Algemene Zaken - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

84,5

80,8

82,9

82,5

85,2

85,2

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

4,6

9,0

5,8

5,8

5,9

5,9

Overboekingen andere begrotingen

2,8

3,0

2,9

3,0

2,9

2,9

‒ 3,2

3,2

Loon- en prijsbijstelling

2,9

2,8

2,9

2,9

3,0

3,0

Eindejaarsmarge

0,8

Desaldering

1,2

Stand Voorjaarsnota

89,0

89,8

88,7

88,3

91,1

91,1

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

7,2

7,2

7,2

7,2

7,3

7,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

1,6

0,4

0,3

0,3

0,3

0,3

Desaldering

1,2

Doorbelasting

0,4

0,4

0,3

0,3

0,3

0,3

Stand Voorjaarsnota

8,9

7,6

7,6

7,5

7,5

7,5

Kasschuiven

Tabel 25
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
3. Algemene Zaken - Niet-belastingontvangsten

Uitgaven
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen andere begrotingen
Deze post bestaat uit meerdere mutaties. De grootste mutatie betreft een
overboeking van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre­
laties (BZK) en het ministerie van Defensie voor aanvullende kosten voor
de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
(CTIVD) en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) á 1 miljoen
euro in 2022 en 2,2 miljoen euro vanaf 2023.
Kasschuiven
Deze post betreft een kasschuif voor de tijdelijke verhuizing van het
ministerie van AZ. Hiervoor staan middelen gereserveerd in 2022, maar
aangezien de verhuizing pas in 2023 zal plaatsvinden zal waarschijnlijk
een groot deel van de kosten neerslaan in 2023.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van AZ.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge wordt toegevoegd aan de begroting van AZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

51

Desaldering
Deze post betreft een desaldering van het positieve eindresultaat over 2021
bij het agentschap Dienst Publiek en Communicatie (DPC).
Niet-belastingontvangsten
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Desaldering
Deze post betreft een desaldering van het positieve eindresultaat over 2021
bij het agentschap Dienst Publiek en Communicatie (DPC).
Doorbelasting
Deze post bestaat uit meerdere mutaties. Het betreft mutaties voor infor­
matiehuishouding voor het Kabinet van de Koning, een beperkte uitbreiding
voor redactionele ondersteuning bij de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) en
doorbelasting vanwege het toekennen van de loon- en prijsbijstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

52

Koninkrijksrelaties
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
4. Koninkrijksrelaties - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

423,0

173,6

159,8

178,9

178,9

207,1

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

4,0

6,5

5,5

3,0

3,0

3,0

Enveloppe Caribisch Nederland

4,0

6,5

5,5

3,0

3,0

3,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 11,0

15,0

4,1

‒ 12,9

5,0

6,0

Overboekingen andere begrotingen

‒ 28,8

‒ 0,3

‒ 0,2

‒ 18,0

0,0

0,0

Kasschuiven

‒ 11,0

11,0

Coronamiddelen Rode kruis voedselhulp

‒ 3,7
4,3

4,3

5,1

5,1

6,0

421,9

195,1

169,5

169,0

186,9

216,0

4. Koninkrijksrelaties - Niet-belastingontvangstne

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

34,6

31,1

31,0

31,0

31,0

31,0

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

4,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Desaldering

4,7

Stand Voorjaarsnota

39,3

31,1

31,0

31,0

31,0

31,0

Loon- en prijsbijstelling

5,2

Wisselkoersreserve

20,4

Eindejaarsmarge

2,3

Desalderingen

4,7

Niet-plafondrelevant

5,9

Wisselkoerstegenvaller rentevoordeellening Aruba

5,9

Stand Voorjaarsnota

In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Enveloppe Caribisch Nederland
Dit betreft de overheveling van de coalitieakkoord middelen voor Caribisch
Nederland. Voor het verbeteren van de bestaanszekerheid en het
verminderen van de armoede in Caribisch Nederland is structureel
30 miljoen euro gereserveerd. De verdeling van dit bedrag heeft plaatsge­
vonden op basis van de doelstellingen in het coalitieakkoord en wordt deels
naar het BES-fonds en deels naar departementale begrotingen
overgemaakt. Een deel van de middelen blijft op de Aanvullende Post.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen andere begrotingen
Dit betreffen de overboekingen naar andere begrotingen die met technisch
voorjaarsloket zijn verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

53

Overboekingen van/naar HGIS
Dit betreffen de overboekingen van HGIS-middelen die met technisch
voorjaarsloket is verwerkt.
Desaldering
Dit betreft twee desalderingen, één hiervan is bij technisch voorjaarloket
verwerkt. De andere betreft een desaldering van de voedselhulp corona­
middelen van het Rode Kruis.
Kasschuif Detentie Sint Maarten
De bouw van een nieuw detentiecentrum op Sint Maarten heeft vertraging
opgelopen, daarom worden deze middelen naar 2023 geschoven.
Kasschuif Wederopbouw
De laatste tranche Wederopbouwmiddelen, voor herstel van de schade door
Orkaan Irma op Sint Maarten, is eind 2021 overgemaakt. Omdat er een
aantal projecten doorlopen in 2023 worden deze middelen geschoven.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
begroting van Koninkrijksrelaties.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge wordt toegevoegd aan de begroting van Koninkrijks­
relaties. De eindejaarsmarge is eenmalig verhoogd vanwege de financiering van twee teruggekomen betalingen van eind 2021 die in 2022 alsnog
betaald moeten worden.
Wisselkoersreserve
Dit betreft een schuif naar het huidige begrotingsjaar van de wisselkoers­
reserve op de begroting van Koninkrijksrelaties. Jaarlijks wordt de wissel­
koersreserve gebruikt om wisselkoersfluctuaties van overhevelingen naar
Caribisch Nederland op te vangen.
Coronamiddelen Rode Kruis voedselhulp
Het Rode Kruis heeft in 2020 en 2021 middelen ontvangen ter ondersteuning
van de bevolking op Caribisch Nederland bij de coronacrisis. Een klein deel
van deze middelen is niet tot besteding gekomen en vloeit terug naar de
generale middelen.
Niet-plafondrelevant
Wisselkoerstegenvaller rentevoordeellening Aruba
Door een verandering in de wisselkoers heeft zich een tegenvaller
voorgedaan bij de rentevoordeellening van Aruba. Deze tegenvaller wordt
niet-plafondrelevant verwerkt.
Niet-belastingontvangsten
Desaldering
Dit betreft twee desalderingen, één hiervan is bij technisch voorjaarloket
verwerkt. De andere betreft een desaldering van de voedselhulp corona­
middelen van het Rode Kruis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

54

Buitenlandse Zaken
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
5. Buitenlandse Zaken - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Traditionele Eigen Middelen-nabetaling

2022

2023

2024

2025

2026

2027

9.291,1

9.365,6

9.659,9

10.047,5

10.198,6

10.495,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

‒ 3.558,1

‒ 3.537,5

‒ 3.608,3

‒ 3.680,5

‒ 3.754,1

‒ 3.829,2

‒ 3.474,7

‒ 3.544,2

‒ 3.615,0

‒ 3.687,3

‒ 3.761,1

‒ 3.836,3

91,9

6,6

6,7

6,9

7,0

7,2

5.394,0

14,5

Correctie EU-afdrachten
EU-Afdrachten
Draft amending budget 3 surplus EU-begroting

‒ 189,9

Niet-plafondrelevant

4.574,0

4.761,0

4.978,0

5.176,0

5.313,0

Actualisatie invoerrechten

1.099,3

1.216,8

1.363,0

1.488,7

1.551,9

1.557,7

Correctie EU-afdrachten

3.474,7

3.544,2

3.615,0

3.687,3

3.761,1

3.836,3

Stand Voorjaarsnota

10.307,0

10.589,0

11.029,7

11.543,0

11.757,5

12.059,9

5. Buitenlandse Zaken - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

868,7

2.386,0

2.403,8

2.421,8

2.240,3

959,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

278,5

304,2

190,7

‒ 377,8

188,0

389,4
389,4

Tabel 29
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Perceptiekostenvergoeding Traditionele Eigen Middelen
Actualisatie perceptiekostenvergoeding

3,6
274,8

304,2

Recovery and Resilience Facility bijstelling
Stand Voorjaarsnota

1.147,1

2.690,3

340,7

372,2

388,0

‒ 150,0

‒ 750,0

‒ 200,0

2.594,5

2.044,0

2.428,3

1.348,5

Uitgaven
Technische mutaties voorjaarsnota
Nabetaling traditionele eigen middelen overboeking Aanvullende Post
Op de Aanvullende Post is een reservering opgenomen voor nabetalingen
van traditionele eigen middelen (TEM) aan de Europese Unie. In verband
met verplichte nabetalingen TEM, worden bij Voorjaarsnota middelen van
de aanvullende post naar de begroting van Buitenlandse Zaken
overgeboekt.
Correctie EU-afdrachten
Op advies van de studiegroep begrotingsruimte is besloten om de invoer­
rechten, die EMU-saldo neutraal zijn, buiten het uitgavenplafond te
plaatsen. Deze administratieve mutatie wordt bij de Voorjaarsnota verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

55

EU-afdrachten
Jaarlijks vindt naar aanleiding van de ontwikkeling van het bruto nationaal
inkomen (BNI) een nacalculatie plaats op de EU-afdrachten. De jaarlijkse
lumpsumkorting is geactualiseerd aan de hand van de meest recente
inflatiecijfers. Dit leidt tot een stijging van de raming van de Nederlandse
BNI-afdrachten.
Draft amending budget 3 surplus EU-begroting
Met draft amending budget 3 wordt het surplus van de Europese begroting
over 2021 verwerkt in de Europese begroting 2022.
Niet plafond relevante mutaties
Actualisatie invoerrechten
Gedurende het jaar treedt een onbedoeld saldo-effect op in de ramingen
van de invoerrechten, doordat aan de inkomsten en uitgavenkant een
andere raming wordt gebruikt. Om dit saldo-effect te voorkomen wordt drie
keer per jaar een extra actualisatie geboekt aan de uitgavenkant voor wat
betreft de invoerrechten en de perceptiekostenvergoeding die hieruit volgt.
Correctie EU-afdrachten
Op advies van de studiegroep begrotingsruimte is besloten om de invoer­
rechten, die EMU-saldo neutraal zijn, buiten het uitgavenplafond te
plaatsen. Deze administratieve mutatie wordt bij Voorjaarsnota verwerkt.
Niet belastingontvangsten
Technische mutaties voorjaarsnota
Perceptiekostenvergoeding TEM
Nederland ontvangt 20 procent van de bruto af te dragen nabetalingen aan
traditionele eigen middelen (TEM) als perceptiekostenvergoeding.
Actualisatie Perceptiekostenvergoeding
Gedurende het jaar treedt er onbedoeld een saldo-effect op, omdat aan de
inkomsten en uitgaven kant een andere raming wordt gebruikt. Er is
overeengekomen om drie keer per jaar een extra actualisatie te boeken aan
de uitgavenkant v.w.b. de invoerrechten en de perceptiekostenvergoeding
die hieruit volgt.
Recovery and Resilience Facility (RRF) bijstelling
Doordat de Nederlandse economie het beter heeft gedaan dan verwacht,
wordt het bedrag dat Nederland vanuit het RRF ontvangt verlaagd. De
definitieve reeks is nog niet vastgesteld en kan daarmee afwijken. De
definitieve reeks hangt af van welke voorstellen uiteindelijk in het plan
worden opgenomen. Aan dat plan wordt op dit moment nog gewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

56

Justitie en Veiligheid
Tabel 30
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
6. Justitie en Veiligheid - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

2022

2023

2024

2025

2026

2027

16.064,8

16.328,4

15.031,6

14.871,1

14.824,9

15.014,1

‒ 29,7

143,3

307,5

327,2

345,8

269,6

50,0

100,0

100,0

100,0

100,9

191,6

191,6

191,6

227,8

20,0

30,0

5,2

1,6

0,0

0,0

0,0

Bewaken en Beveiligen
Overheveling AP Inlichtingendiensten

60,0

Overheveling AP Sociale advocatuur
Overheveling AP POK Kwijtschelding publieke schulden &
UHP
Overheveling AP POK; CJIB Ontvangstenderving

12,0
3,7

2,3

2,0

143,5

178,3

187,9

215,3

291,2

333,6

‒ 248,9

‒ 163,5

‒ 155,6

‒ 179,7

‒ 237,0

‒ 391,9

Technische Mutaties Voorjaarsnota

699,7

575,5

556,5

611,9

696,0

678,2

Uitwerkingsinformatie JenV

203,6

151,3

225,7

238,5

351,4

343,4

Overboekingen

‒ 30,8

‒ 80,8

‒ 157,1

‒ 137,2

‒ 157,9

‒ 187,9

Kassschuiven

‒ 139,5

25,5

11,6

36,0

26,1

40,2

481,2

477,7

474,0

475,9

481,9

4,2

‒ 1,7

‒ 1,5

0,6

0,6

0,6

16.734,8

17.047,1

15.895,7

15.810,2

15.866,8

15.961,9

6. Justitie en Veiligheid - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

1.570,5

1.592,1

1.548,8

1.542,6

1.569,5

1.569,5

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

‒ 20,8

‒ 34,0

‒ 15,8

‒ 3,1

‒ 3,5

11,6

Boeten en Transacties

‒ 29,5

‒ 16,5

‒ 13,9

1,0

2,9

17,0

Interne problematiek

8,7

‒ 17,5

‒ 1,9

‒ 4,1

‒ 6,4

‒ 5,4

Technische Mutaties Voorjaarsnota

117,0

‒ 1,7

‒ 1,5

0,6

0,6

0,6

Uitwerkingsinformatie JenV

112,8
4,2

‒ 1,7

‒ 1,5

0,6

0,6

0,6

1.666,7

1.556,4

1.531,5

1.540,1

1.566,6

1.581,6

Interne problematiek
Interne Dekking

Meerkostenregeling ForZo

6,0

DG Samenleving en Covid-19

19,6

Loon- en prijsbijstelling

494,7

Eindejaarsmarge

141,8

Desaldering
Stand Voorjaarsnota

Tabel 31
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Desaldering
Stand Voorjaarsnota

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Bewaken en Beveiligen
Door de toenemende dreigingen vanuit de ondermijnende criminaliteit is
er een noodzaak om meer personen, objecten en diensten te beveiligen.
Hiervoor worden conform de ambitie uit het coalitieakkoord extra middelen
vrijgemaakt om het stelsel bewaken en beveiligen te versterken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

57

Overheveling AP Inlichtingendiensten
Deze post betreft de overheveling vanaf de Aanvullende Post naar de
begroting van het ministerie van JenV voor de middelen die bij het coali­
tieakkoord zijn toebedeeld voor het versterken van de inlichtingendiensten.
De middelen komen ten goede aan de Nationaal Coördinator Terrorisme en
Veiligheid (NCTV), de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en
de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD).
Overheveling AP Sociale advocatuur
Deze post betreft een deel van de overheveling van middelen voor de sociale
advocatuur.
Overheveling AP POK Kwijtschelding publieke schulden &
Uithuisplaatsingen
Deze post betreft een tweetal mutaties. Ten eerste gaat het om de situatie
van gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire waarbij
kinderen uit huis zijn geplaatst. Om de ouders en kinderen die hiermee te
maken hebben (gehad) additioneel te ondersteunen is een ondersteunings­
aanpak ontwikkeld. Het doel van de ondersteuning is om deze gedupeerden
ouders en kinderen naar tevredenheid te helpen door erkenning te geven
en inzicht in de mogelijkheden van herstel van de gezinssituatie of
verbetering van het contact. De tweede mutatie betreft het besluit van het
kabinet in 2021 tot het kwijtschelden van publieke schulden van
gedupeerden ouders en hun huidige partners van de kindertoeslagaffaire.
Dit leidt tot uitvoeringskosten bij de organisatie Centraal Justitieel Incasso
Bureau (CJIB). Op basis van de laatste inzichten is de raming aangepast.
Overheveling AP POK: CJIB Ontvangstenderving
In 2021 heeft het kabinet besloten tot het kwijtschelden van publieke
schulden van gedupeerden ouders en hun huidige partners door de kinder­
opvangtoeslagaffaire. Dit leidt tot een verlaging van de geraamde boeten
en transacties.
Interne problematiek
De post interne problematiek bevat een groot aantal mutaties waarvan de
belangrijkste worden toegelicht. Ten eerste betreft het de continuering van
de pilot Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) in 2023, om daarmee
gehoor te geven aan de ambitie uit het coalitieakkoord om tot een landelijk
dekkend netwerk te komen. Ten tweede, gaat het om budget dat gericht is
op het wegwerken van de in recente jaren opgedane achterstanden met
betrekking tot huisvesting, ICT-systemen, en investeringen in het personeel
bij de Dienst Justitiële Inrichtingen. Ten derde, betreft deze post de dekking
voor de meerjarige te verwachten capaciteitsbehoefte en de daarmee
samenhangende financieringsbehoefte in het geheel van de justitiële keten
welk geraamd wordt door het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ). Ten
vierde, wordt de financiering van het programma Grenzen en Veiligheid, dat
ingericht is om de Europese verordeningen op het gebied van grenzen en
veiligheid samen met de implementerende partners vorm te geven, ook
voor de periode na 2026 geregeld. Tot slot zijn hierin kosten opgenomen
inzake goed werkgeverschap gedurende de periode 2022-2024.
Interne dekking
Deze post betreft de middelen die dienen ter dekking van de bovenge­
noemde interne problematiek. Het gaat hierbij onder andere om dekking
vanuit de eindejaarsmarge 2021, de nog beschikbare ruimte op het artikel
nominaal onverdeeld, en ruimte uit de extrapolatiemiddelen binnen de
meerjarige periode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

58

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Uitwerkingsinformatie JenV
Deze post betreft de mutaties aangaande de herijking van het plafond voor
het dekken van onder andere Meerjarige Productie Prognose (MPP), de
uitgaven inzake Waterschade Limburg, uitgaven inzake het Prognosemodel
Justitiële Ketens (PMJ), en de Dienst Justitiële Inrichtingen.
Overboekingen
Deze post betreft verschillende mutaties. Ten eerste gaat het om reguliere
overboekingen naar andere begrotingen en het gemeentefonds. Ten tweede
betreft dit coalitieakkoordmiddelen ten behoeve van inlichtingendiensten,
die gedeeltelijk worden overgeheveld naar andere departementen.
Kasschuiven
De post kasschuiven bestaat uit een aantal verschillende mutaties. Enkel
de grootste hiervan worden toegelicht. Ten eerste betreft het kasschuiven
voor ondermijningsmiddelen, waar het vorig kabinet in heeft geïnvesteerd,
om een stabiel en doelmatig verloop te continueren. Ten tweede betreft
het een kasschuif van 19,6 miljoen euro voor de uitvoering van Bestuurlijke
Agenda Forensische Zorg.
Meerkostenregeling Forensische Zorg (ForZo)
Deze mutatie betreft de daadwerkelijke meerkosten die in 2022 in de
Forensische Zorg zijn gemaakt door de noodzaak om aanpassingen te doen
op basis van corona-maatregelen.
DG Samenleving en Covid-19
Ten behoeve van de voortzetting van de activiteiten van de DG Samenleving
en Covid-19 en de crisiscommunicatie worden in 2022 nog kosten gemaakt
ter hoogte van 19,6 miljoen euro.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van Justitie en Veiligheid.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge voor het ministerie van JenV over 2021 betrof circa
141,8 miljoen euro die is ingezet voor het dekken van de interne proble­
matiek.
Desaldering
Deze post betreft een aantal desalderingen. Het gaat hierbij om desalde­
ringen voor de jaarlijkse opbrengsten voor het medegebruik van het C2000
netwerk door de telecomproviders (circa. 2,5 miljoen euro), een positief
resultaat over 2021 van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (circa,
2,8 miljoen euro), en een desaldering ten behoeve van Eurostar (circa
2 miljoen euro). Tot slot is er een desaldering inzake de ontvangstenderving
bij het CJIB aangaande de kwijtschelding van publieke schulden.
Niet-belastingontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

59

Boeten en transacties
Deze mutatie betreft een aanpassing op de boeten en transacties raming die
ieder jaar uitgevoerd wordt. Op basis van de bijgestelde raming voor het
jaar 2022 en verder vinden er veranderingen in het aantal verwachte boetes
plaats ten opzichte van de eerdere raming.
Overheveling AP POK CJIB Ontvangstenderving
Zie hiervoor de gelijknamige post bij uitgaven.
Interne problematiek
Deze post bevat een aantal verschillende mutaties. Ten eerste betreft het
een tweetal ontvangstenmutaties die gerelateerd zijn aan het Prognose­
model Justitiële Ketens (PMJ) waarvoor de ramingen voor de ontvangsten
van griffierechten en de administratiekosten van het CJIB lager uitvallen.
Ten tweede betreft het een terugbetaling over het jaar 2021 door DJI aan
het moederdepartement op basis van de outputfinancieringssystematiek.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Deze post betreft de mutaties aangaande de herijking van het plafond voor
het dekken van de Meerjarige Productie Prognose (MPP).Desalderingen
Desalderingen
Zie hiervoor de gelijknamige post bij uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

60

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Tabel 32
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
7. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

8.890,8

7.748,3

7.652,7

7.498,4

7.554,8

7.750,8

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

623,2

802,3

241,7

212,7

172,7

32,2

Diverse mee- en tegenvallers

14,9

Huisvesting Algemene Zaken

19,3

3,2

2,5

2,5

2,5

2,4

‒ 30,0

‒ 30,0

‒ 30,0

‒ 30,0

11,3

21,5

21,5

21,5

Effect langzamere invoering genormeerde huur op
huurtoeslag
Huurtoeslageffect AOW-koppeling
Huurtoeslageffect Wettelijk minimumloon (WML)
vervroegen

69,5

Wet goed verhuurderschap

16,6

7,4

7,4

7,4

7,4

Kwaliteitsversterking van het verkiezingsproces

10,0

9,5

8,5

8,5

8,5

32,9

3,6

Omgevingswet

0,7

Dekking EJM Omgevingswet

‒ 37,2

Overheveling CA-middelen

250,6

174,2

174,2

173,2

149,3

Overhevelingen AP

374,9

495,9

63,3

29,7

13,5

22,4

‒ 1.595,6

‒ 779,0

‒ 642,1

‒ 619,7

‒ 547,2

‒ 556,0

‒ 69,8

46,9

124,1

140,2

183,6

207,1

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Huurtoeslag
RVB opvang Oekraïense vluchtelingen

1,2

Overboekingen andere begrotingen

‒ 18,2

‒ 53,7

‒ 10,9

‒ 12,3

12,5

‒ 62,5

‒ 1.631,0

‒ 938,1

‒ 885,5

‒ 860,1

‒ 857,5

‒ 856,2

Desalderingen

64,2

‒ 13,0

‒ 12,5

‒ 10,0

Kasschuiven

‒ 173,6

61,5

34,5

15,0

9,5

53,2

Loon- en prijsbijstelling

165,4

117,4

108,3

107,6

104,6

102,5

Eindejaarsmarge

66,1

Niet-plafondrelevant

27,5

Vennootschapsbelasting

27,5
7.945,8

7.771,6

7.252,4

7.091,4

7.180,2

7.227,0

7. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - Nietbelastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

1.097,6

1.293,4

1.263,2

1.257,0

1.239,6

1.237,9

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

25,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Surplus agentschappen

34,2

RVB afrekening en diverse tegenvallers

‒ 8,5
‒ 484,4

‒ 760,5

‒ 752,5

‒ 752,3

‒ 747,7

‒ 754,9

11,4

3,5

11,0

8,7

3,3

‒ 3,9

‒ 560,0

‒ 751,0

‒ 751,0

‒ 751,0

‒ 751,0

‒ 751,0

Desalderingen

64,2

‒ 13,0

‒ 12,5

‒ 10,0

Stand Voorjaarsnota

638,9

532,9

510,7

504,7

491,9

483,0

Herverkaveling Groningen

Stand Voorjaarsnota

Tabel 33
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Huurtoeslag
Herverkaveling Groningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

61

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Diverse mee- en tegenvallers
Dit betreft een saldo van zowel diverse tegenvallers als meevallers. De
grootste post bedraagt 16,6 miljoen voor SSC-ICT voor de start van een
transformatietraject om met diverse investeringen in de ICT een beter
dienstverleningsniveau te bereiken. Dit betreft ook diverse meevallers,
waaronder een gedeelte van de middelen uit het warmtefonds.
Huisvesting Algemene Zaken
De tijdelijke huisvesting van Algemene Zaken (AZ) kan geen doorgang
vinden op het Catshuisterrein. Gedurende de renovatie van het Binnenhof
wordt AZ daarom elders tijdelijk gehuisvest. Dit leidt zowel tot kosten die
reeds zijn gemaakt ten aanzien van de tijdelijke huisvesting AZ, als tot
onvoorziene kosten voor het langer verblijven op het Binnenhof van AZ.
Daarnaast zijn extra investeringen met betrekking tot veiligheid AZ
voorzien.
Effect langzamere invoering genormeerde huur op huurtoeslag
De overgang naar genormeerde huur wordt langzamer ingevoerd. Hierdoor
neemt het budgettaire effect op de huurtoeslag van de huurbevriezing in
2024 met structureel 30 miljoen toe.
Huurtoeslageffect AOW-koppeling
Koppeling van de AOW aan het minimumloon heeft budgettaire gevolgen
voor de huurtoeslag. Aanvullende pensioenen groeien namelijk niet mee op
dezelfde wijze als de AOW. Dit heeft tot gevolg dat meer AOW-gerechtigden
recht zullen hebben op huurtoeslag en er een groter budget benodigd is.
Huurtoeslageffect Wettelijk minimumloon (WML) vervroegen
De versnelling van de WML-verhoging heeft effect op het totale budget van
de huurtoeslag. De verhoging van het WML werkt namelijk door op de
huurtoeslag, maar niet iedereen profiteert van deze verhoging. Dit heeft tot
gevolg dat meer mensen recht zullen hebben op huurtoeslag en er dus
een groter budget benodigd is.
Wet goed verhuurderschap
In het coalitieakkoord is afgesproken dat gemeenten meer mogelijkheden
krijgen om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt
tegen te gaan. Deze afspraken worden grotendeels uitgevoerd met het
wetsvoorstel Goed verhuurderschap. Gemeenten worden conform artikel
2 gecompenseerd voor de extra kosten die voortkomen uit dit wetsvoorstel.
Kwaliteitsversterking van het verkiezingsproces
In de Verkiezingsagenda die 18 juni jongstleden naar het parlement is
verzonden (Kamerstukken II 2020/21, 35165, nr. 40) wordt het belang van
de versterking van de kwaliteit van het verkiezingsproces benadrukt. In
het kader hiervan worden middelen beschikbaar gesteld. De kwaliteitsver­
sterking verkiezingsproces bestaat uit onder meer de transitie van de
Kiesraad, herziening kandidaatstellingsprocedure, nieuwe procedure
vaststelling verkiezingsuitslagen, uniformering publicatie processen­
verbaal, en de extra uitvoeringskosten van de gemeente Den Haag voor
de landelijke taak voor kiezers buiten Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

62

Omgevingswet
Door uitstel van de invoering van de Omgevingswet naar 1 januari 2023
ontstaat er een tegenvaller, onder andere vanwege de doorlopende beheer­
kosten voor het Digitaal Stelsel Omgevingswet.
Dekking EJM Omgevingswet
Een gedeelte van de eindejaarsmarge wordt ingezet voor de doorlopende
beheerkosten voor het Digitaal Stelsel Omgevingswet.
Overheveling coalitieakkoord middelen
Er worden vanaf de Aanvullende Post middelen uit het coalitieakkoord
overgeboekt naar de BZK-begroting. Dit betreft onder andere middelen voor
de woningbouwimpuls, het volkshuisvestingsfonds, de Omgevingswet en
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Een uitsplitsing van de reeksen
staat in bijlage 3.
Overhevelingen Aanvullende Post
Er worden middelen overgeheveld naar de begroting van BZK die op de
Aanvullende Post waren gereserveerd. Dit betreft onder andere middelen
voor de grootschalige woningbouw.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Huurtoeslag
In de raming van de huurtoeslag is in 2022 sprake van een meevaller
( 81,2 miljoen), waarna dit omslaat in tegenvallers in 2023 tot en met 2027
(van 43,3 miljoen naar 211 miljoen). Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt
door de ten opzichte van de vorige begroting naar boven bijgestelde inflatie.
De hogere inflatie veroorzaakt een hogere huurontwikkeling en daarmee
hogere uitgaven voor de huurtoeslag. Het effect wordt gedempt door de
huurbevriezing in 2024.
RVB opvang Oekraïense vluchtelingen
Voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen maakt het RVB extra uitvoe­
ringskosten (circa 1,2 miljoen). Hiervoor worden generale middelen
beschikbaar gesteld.
Overboekingen andere begrotingen
Dit betreffen de overboekingen naar andere begrotingen die met het
voorjaarsloket worden verwerkt. Er worden onder andere meerjarig
middelen voor de AIVD overgeboekt om de slagkracht te verbeteren,
capaciteit uit te breiden en dreigingen en aanvallen assertief op te sporen
en te bestrijden. Ook worden er middelen naar andere begrotingen
overgemaakt voor het op orde brengen van de informatiehuishouding.
Herverkaveling Groningen
Doordat de verantwoordelijkheid voor het dossier vanaf deze kabinetspe­
riode volledig onder EZK valt, worden de programmamiddelen en
apparaatsbudgetten van BZK overgeheveld naar de begroting van EZK.
Desaldering
Dit betreffen diverse desalderingen die met het voorjaarsloket worden
verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

63

Kasschuiven
Middels diverse kasschuiven worden middelen in het juiste kasritme
verwerkt. Het betreft onder andere middelen voor ouderenhuisvesting, de
Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen, de Subsidieregeling
Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen en het Warmtefonds.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van BZK.
Eindejaarsmarge
Conform de begrotingsregels wordt de eindejaarsmarge toegevoegd aan
de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Niet-plafondrelevant
Vennootschapsbelasting
Dit betreft een actualisatie van de in 2022 te betalen vennootschapsbelasting
over de ontvangsten voor de veiling van locaties voor benzinestations langs
Rijkswegen en bodemwinning.
Ontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Surplus agentschappen
Het eigen vermogen van een aantal BZK-agentschappen is over 2021
uitgekomen boven het maximaal toegestane eigen vermogen volgens de
Regeling agentschappen. Dit leidt tot een af te dragen surplus eigen
vermogen. Het betreft FMH (-3,2 miljoen), RVB (-12,6 miljoen), SSC-ICT
(-17,8 miljoen) en P-Direkt (-0,5 miljoen) en RvIG (-0,1 miljoen)
RVB afrekening en tegenvallers
Dit betreft diverse tegenvallers en meevallers. De meevaller op artikel
9 komt uit de afrekening van de voorschotten op 2021 en betreft 4 miljoen.
Dit budget wordt samen met het surplus ingezet om de problematiek op
artikel 9 op te lossen.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Huurtoeslag
In de raming van de huurtoeslag is in 2022 sprake van een meevaller
(81,2 miljoen), waarna dit omslaat in tegenvallers in 2023 tot en met 2027
(van 43,3 miljoen naar 211 miljoen). Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt
door de ten opzichte van de vorige begroting naar boven bijgestelde inflatie.
De hogere inflatie veroorzaakt een hogere huurontwikkeling en daarmee
hogere uitgaven voor de huurtoeslag. Het effect wordt gedempt door de
huurbevriezing in 2024.
Herverkaveling Groningen
Doordat de verantwoordelijkheid voor het dossier vanaf deze kabinetspe­
riode volledig onder EZK valt, worden de programmamiddelen en
apparaatsbudgetten van BZK overgeheveld naar de begroting van EZK.
Desalderingen
Dit betreffen diverse desalderingen die met het voorjaarsloket worden
verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

64

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Tabel 34
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

49.803,2

48.280,9

46.858,5

46.981,4

46.935,3

46.802,2

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

2.011,0

2.794,9

2.765,1

2.554,4

2.553,8

2.550,1

Verlagen NP Onderwijs

‒ 230,0

230,0
‒ 14,3

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Meevaller Referentieraming en sf-raming

12,3

‒ 15,7

‒ 15,6

‒ 16,2

‒ 15,2

Resterende inzet EJM

‒ 35,1

2,3

2,3

1,7

0,9

0,0

Overhevelingen AP

2.255,6

2.564,6

2.764,4

2.554,5

2.554,5

2.550,8

8,1

13,7

14,0

14,4

13,6

13,6

Diversen
Technische Mutaties Voorjaarsnota

1.868,1

1.433,6

990,1

1.722,2

1.080,8

1.105,8

Herijking Referentieraming en sf-raming

0,0

‒ 327,6

‒ 297,2

‒ 289,4

‒ 184,7

‒ 124,9

Overboekingen

‒ 7,7

‒ 134,6

‒ 80,6

‒ 128,1

‒ 82,2

‒ 134,8

Overboekingen NGF

58,0

223,3

122,6

77,0

23,6

3,1

Kasschuiven

‒ 136,7

222,2

‒ 198,3

615,2

‒ 121,9

‒ 78,6

Loon- en prijsbijstelling

1.346,7

1.414,1

1.408,1

1.412,6

1.411,2

1.406,1

34,9

34,9

34,9

Eindejaarsmarge

310,4

Desaldering

31,6

1,5

0,5

Diversen

34,9

34,9

34,9

Oekraïne

230,9

Niet-plafondrelevant

‒ 245,4

‒ 68,8

‒ 39,4

‒ 0,5

30,4

69,3

Meevaller uitgaven studiefinanciering

‒ 359,9

‒ 191,8

‒ 163,5

‒ 125,6

‒ 95,4

‒ 57,2

114,5

123,0

124,1

125,0

125,8

126,5

53.436,9

52.440,6

50.574,3

51.257,4

50.600,3

50.527,4

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

1.652,0

1.725,9

1.765,3

1.795,2

1.839,9

1.879,5

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

‒ 15,0

Prijsbijstelling NR
Stand Voorjaarsnota

Tabel 35
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Nietbelastingontvangsten

Meevaller ontvangstenraming SIVON
Tegenvaller Referentieraming en sf-raming 2022

5,5
‒ 20,5

Technische Mutaties Voorjaarsnota

26,5

‒ 31,0

‒ 20,8

‒ 7,0

2,8

9,8

Herijking Referentieraming en sf-raming

0,0

‒ 29,4

‒ 19,6

‒ 7,7

2,4

8,8

Renteraming R

‒ 5,1

‒ 3,1

‒ 1,8

0,6

0,4

1,0

Desaldering

31,6

1,5

0,5

Niet-plafondrelevant

‒ 23,4

‒ 29,4

‒ 26,6

‒ 27,6

‒ 28,7

‒ 29,8

Tegenvaller ontvangsten studiefinanciering NR

‒ 23,4

‒ 29,4

‒ 26,6

‒ 27,6

‒ 28,7

‒ 29,8

Stand Voorjaarsnota

1.640,1

1.665,4

1.717,9

1.760,5

1.814,0

1.859,6

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

65

Verlagen NP Onderwijs
De ingeboekte verlaging van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) bij
het coalitieakkoord wordt alternatief gedekt. Deze wordt deels gedekt door
de inzet van een deel van de eindejaarsmarge en deels door verlaging in
2022 van enkele intensiveringen uit het coalitieakkoord. De dekking uit de
coalitieakkoord middelen komt deels uit de envelop Versterken onderwijs­
kwaliteit, deels uit de envelop Vervolgopleidingen en onderzoek en deels uit
het Fonds onderzoek en wetenschap.
Meevaller Referentieraming en sf-raming
Per saldo is er een meevaller op de leerling- en studentenaantallen (Referen­
tieraming) en de raming van de studiefinanciering (sf-raming). Dit leidt in
2022 nog tot een tegenvaller, maar resulteert vanaf 2023 in een meevaller
op de OCW-begroting. Een deel van de meevaller wordt vanaf 2023 ingezet
om een aantal kleine tegenvallers te dekken. Deze zijn opgenomen onder
de post Diversen. Het restant van de meevaller vloeit middels een herijking
terug naar het Rijksbrede beeld.
Resterende inzet EJM
Een deel van de Eindejaarsmarge (EJM) van 310,4 miljoen euro wordt
ingezet voor de alternatieve dekking van de verlaging van het NP Onderwijs
(142,4 miljoen euro). Het resterende deel wordt ingezet ter dekking van de
tegenvallers in 2022 (32,1 miljoen euro) en 110,1 miljoen euro wordt ingezet
voor de overlopende verplichtingen uit 2021. Daarnaast wordt een deel van
de EJM ingezet om het Museaal aankoopfonds aan te vullen (19 miljoen
euro) en om de motie Westerveld uit te voeren met betrekking tot het
versnellen van de verbeteragenda passend onderwijs (3 miljoen euro).
Tenslotte wordt de EJM ingezet om de kosten voor de onafhankelijk
regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel
geweld in 2022 te dekken (3,7 miljoen euro). Vanaf 2023 wordt de regerings­
commissaris gedekt uit de Meevaller op de Referentieraming en sf-raming.
Overhevelingen Aanvullende Post
In het coalitieakkoord «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst»
zijn veel middelen vrijgemaakt voor investeringen in het onderwijs. Deze
zijn in eerste instantie op de Aanvullende Post geplaatst. OCW vraagt bij
de Voorjaarsnota een groot deel van deze middelen meerjarig op. Het gaat
om middelen uit de enveloppen Versterken onderwijskwaliteit, Kansenge­
lijkheid, Leraren en schoolleiders, Vervolgopleidingen en onderzoek, Fonds
onderzoek en wetenschap. De middelen voor de Uitvoeringskosten herin­
voering basisbeurs en Cultuur en media worden opgevraagd voor 2022. In
de coalitieakkoord middelen Caribisch Nederland (CN) van het ministerie
van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties zit een deel voor de
aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en arbeidsbemiddeling voor de directie
mbo van het ministerie van OCW. De bekostiging voor CN wordt voor 2022
met 0,5 miljoen euro opgehoogd en vanaf 2023 structureel met 1 miljoen
euro. Er worden daarnaast middelen overgeheveld die gereserveerd waren
op de Aanvullende Post in eerdere jaren. Het gaat om een bijdrage aan de
Kwartiermakers voor het Delta Climate Centre, onderdeel van het compen­
satiepakket Zeeland naar aanleiding van het door het kabinet ingetrokken
besluit over de verplaatsing van de marinierskazerne van Doorn naar
Vlissingen. Tenslotte worden er middelen overgeheveld voor de subsidie­
regeling praktijkleren.
Diversen
Onder de post Diversen vallen meerdere kleine mee- en tegenvallers.
Tevens bevat de post Diversen een aantal kleine intensiveringen in onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

66

anderen de uitwerking van het strategisch personeelsbeleid en de staats­
examens in het voortgezet onderwijs. Deze intensiveringen worden (inter­
temporeel) gedekt met extensiveringen op de OCW-begroting, zoals het
afschaffen van het lerarenportfolio en het minderwerk voor het innen van
OV-boetes. Tevens is bij de begrotingsbehandeling van de OCW-begroting
2022 een motie ingediend door Kamerlid Westerveld die oproept tot het
versnellen van de verbeteragenda passend onderwijs. De motie vroeg om
3 miljoen euro van de middelen die overbleven aan het einde van 2021 vrij
te maken voor dit doel. Deze middelen zijn meegenomen naar 2022 middels
de Eindejaarsmarge en worden nu voor dit doel ingezet.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Herijking Referentieraming en sf-raming
Per saldo is er structureel een meevaller op de leerling- en studentenaan­
tallen (Referentieraming) en de raming van de studiefinanciering (sf). Hier
liggen vele bewegingen onder, waarvan de twee grootste zijn: meer
geboorten waardoor er meer leerlingen in het primair onderwijs instromen
dan vorig jaar geraamd en minder instroom in de hbo-bachelor waardoor
er in het hbo minder studenten zijn dan vorig jaar geraamd. Dit leidt in 2022
nog tot een tegenvaller, maar resulteert vanaf 2023 in meevallers op de
OCW-begroting. Een deel van de meevaller wordt vanaf 2023 ingezet om
een aantal kleine tegenvallers te dekken. Het restant van de meevaller vloeit
middels een herijking terug naar het Rijksbrede beeld.
Overboekingen
Bij de Voorjaarsnota worden diverse overboekingen gedaan met andere
begrotingen en het Gemeente- en Provinciefonds. Tevens worden er coali­
tieakkoordmiddelen overgeboekt naar het ministerie van OCW vanuit de
enveloppen Vitaal, Cybersecurity en Economische Veiligheid van het
ministerie van Justitie en Veiligheid. Daarnaast worden coalitieakkoord­
middelen uit het fonds onderzoek en wetenschap overgeboekt naar de EZK
begroting voor de voorstellen Roadmap toegepast onderzoek en Europese
Partnerschappen. Tenslotte worden er middelen overgeboekt voor de infor­
matiehuishouding Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvang­
toeslag voor het ministerie van OCW, Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed, Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding
en het Nationaal Archief.
Overboekingen NGF
In de tweede toekenningsronde van het Nationaal Groeifonds (NGF) zijn
een zestal plannen toegekend. Het gaat om de
plannen 'Digitaal onderwijs goed geregeld', Digitaliseringsimpuls
onderwijs NL', Impuls Open Leermateriaal', 'Ontwikkelkracht', Collectief
laagopgeleiden en laaggeletterden', «Nationale LLO Katalysator»
en 'Biotech Booster'. Deze middelen worden bij de Voorjaarsnota
overgeboekt naar de OCW-begroting.
Kasschuiven
Er zijn diverse kasschuiven ingediend bij de Voorjaarsnota. Deze dienen om
de middelen in het juiste ritme te zetten. Onder andere de middelen voor
studievouchers worden in het juiste ritme gezet. Studenten die in de eerste
vier collegejaren van het leenstelsel (2015-2016 t/m 2018-2019) voor het eerst
met studiefinanciering zijn gaan studeren en een diploma behalen binnen
tien jaar, komen in aanmerking voor een studievoucher. Om tot een mogelijk
nieuwe wijze van uitkeren over te kunnen gaan, is een kasschuif nodig.
Daarnaast zijn er middelen vrijgemaakt in het coalitieakkoord voor Leraren/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

67

schoolleiders, Vervolgopleidingen/onderzoek en het Fonds onderzoek en
wetenschap. Om deze middelen goed aan te laten sluiten bij de voorge­
stelde bestedingsvoorstellen, worden de middelen met een kasschuif in
het juiste ritme gezet.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van OCW.
Eindejaarsmarge
Conform de begrotingsregels wordt de eindejaarsmarge toegevoegd aan
de begroting van OCW.
Desaldering
Hieronder vallen diverse desalderingen.
Diversen
De post Diversen bevat een statistische correctie Samenwerkingsver­
banden. Deze waren eerst vrijgesteld van btw bij de detachering van
personeel naar of vanuit samenwerkingsverbanden, maar als gevolg van
een aanscherping in EU-regelgeving is deze vrijstelling niet meer mogelijk.
Door middel van deze statistische correctie vloeien deze middelen terug
naar samenwerkingsverbanden. Daarnaast is in de post Diversen het
resterende deel van de herverkaveling van het programma Maatschappe­
lijke diensttijd (MDT) overgeheveld van de begroting van het ministerie van
VWS naar de begroting van het ministerie van OCW. Het programmageld
was reeds middels de vijfde Incidentele Suppletoire Begroting overge­
heveld naar OCW. De uitvoeringskosten en kosten voor het apparaat
worden nu bij het Technisch VJN loket overgeheveld.
Oekraïne
Om Oekraïense vluchtelingen onderwijs te kunnen bieden, is de reguliere
nieuwkomersbekostiging uitgebreid zodat ook Oekraïense leerlingen onder
de definitie vallen. Via LOWAN (de door OCW gesubsidieerde ondersteu­
ningsorganisatie voor het nieuwkomersonderwijs) worden scholen
ondersteund om kinderen uit Oekraïne zo snel mogelijk les te kunnen geven.
Er wordt daarnaast budget beschikbaar gesteld aan gemeenten voor leerlin­
genvervoer en huisvesting en noodlocaties in het primair en voortgezet
onderwijs. Een aantal van de Oekraïense leerlingen komen nog op reguliere
scholen terecht. Deze reguliere scholen zullen ambulante begeleiding
ontvangen op het gebied van nieuwkomersonderwijs. In het hoger
onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs, krijgen zittende Oekraïense
studenten in het studiejaar 2021 ‒ 2022 indien noodzakelijk een
compensatie voor leef- en studiegeld via de instellingen.
Niet-plafondrelevant
Meevaller uitgaven studiefinanciering
Er doet zich een per saldo meevaller voor op de niet-plafondrelevante (NR)
uitgaven op de sf-raming. Dit komt met name door lagere uitgaven aan de
prestatiebeurs als gevolg van lagere studentenaantallen en een daling van
het aantal studenten met een rentedragende lening in 2021 ten opzichte van
2020. Hier staat een tegenvaller tegenover op de omzettingen van de presta­
tiebeurs voor 2023 en verder. Er worden minder prestatiebeurzen omgezet
naar een lening dan verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

68

Prijsbijstelling NR
De tranche 2022 van de niet-plafondrelevante prijsbijstelling wordt
overgemaakt naar de begroting van OCW.
Ontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Meevaller ontvangstenraming SIVON
De ontvangsten van SIVON vallen niet in 2021 zoals begroot, maar in 2022.
De verantwoording van SIVON vindt plaats in 2022 (en dus ook de financiële
afrekening, met daarin als onderdeel de terugbetaling van de eigen bijdrage
van 25 procent van schoolbesturen).
Tegenvaller Referentieraming en sf-raming 2022
De ontvangsten op de studiefinancieringsraming (sf-raming) zijn naar
beneden bijgesteld als gevolg van de realisatie. Door hogere leerlingaan­
tallen in de referentieraming zijn er meer ontvangsten volgens de Wet
tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS). Hierdoor
ontstaat er een kleine meevaller op de lesgeld ontvangsten. De per saldo
tegenvaller wordt in 2022 op de OCW-begroting opgelost.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Herijking Referentieraming en sf-raming
Op de ontvangsten van de van de sf-raming doet zich een per saldo
tegenvaller voor. Deze tegenvaller wordt in 2022 op de OCW-begroting
opgelost en vanaf 2023 gesaldeerd met de meevaller op de uitgaven van
de referentieraming en sf-raming.
Renteraming
De relevante rente ontvangsten zijn in de eerste jaren omlaag bijgesteld als
gevolg van de lage rentestand. Momenteel zijn alle vijf de geldende rentes
0 procent. De renteontvangsten die nog binnenkomen betreffen veelal
achterstallige rentebetalingen.
Desaldering ↵
Hieronder vallen diverse desalderingen.
Niet-plafondrelevant
Tegenvaller ontvangsten studiefinanciering NR
In de realisatie 2021 zijn de ontvangsten terugontvangen lening (nietplafondrelevant (NR)) iets lager dan geraamd. De ontvangsten op de terug­
ontvangen lening zijn daarop naar beneden bijgesteld voor 2022 en verder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

69

Nationale Schuld (Transactiebasis)
Tabel 36
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
9A. Financien - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

36.145,8

35.969,7

34.619,9

21.677,5

22.668,7

34.918,7

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

4,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Knelpunten Financiën (saldopost)

4,0

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Technische Mutaties Voorjaarsnota

197,7

517,7

965,3

1.352,3

1.581,7

1.699,2

Rente vaste schuld

194,0

514,0

800,0

1.080,0

1.245,0

1.364,0

78,0

143,0

182,0

181,0

Rente vlottende schuld
Rentelasten kasbeheer

3,0

3,0

86,6

128,6

154,0

153,5

Loon- en prijsbijstelling

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

Niet-plafondrelevant

299,0

300,0

2.412,3

2.332,3

5.761,9

363,8

Aflossing vaste schuld

‒ 1,0

0,0

2.102,0

2.002,0

5.412,0

3,0

10,3

30,3

49,9

60,8

Rente kasbeheer
Verstrekte leningen

300,0

300,0

300,0

300,0

300,0

300,0

Stand Voorjaarsnota

36.646,5

36.787,4

37.997,5

25.362,1

30.012,3

36.981,6

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

62.666,4

50.586,4

43.749,1

31.218,2

30.795,3

42.899,3

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 229,4

‒ 308,3

‒ 310,7

‒ 214,8

‒ 210,9

‒ 154,4

Rente vlottende schuld

‒ 235,0

‒ 312,0

‒ 316,0

‒ 223,0

‒ 222,0

‒ 165,0

5,6

3,7

5,3

8,2

11,1

10,6

Niet-plafondrelevant

16.308,2

17.667,4

22.183,3

28.253,6

29.233,9

23.899,0

Rentederivaten

‒ 294,0

‒ 180,0

‒ 128,0

‒ 96,0

‒ 92,0

‒ 99,0

Uitgifte vaste schuld

‒ 9.016,0

16.642,0

24.430,0

29.698,0

31.301,0

26.398,0

Mutatie vlottende schuld

22.744,0

Tabel 37
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
9A. Financien - Niet-belastingontvangsten

Rente kasbeheer

Aflossingen op leningen

‒ 87,5

‒ 3,6

11,1

13,6

17,9

159,9

Mutatie in rekening-courant en deposito

2.961,7

1.209,0

‒ 2.129,7

‒ 1.362,0

‒ 1.993,0

‒ 2.559,9

Stand Voorjaarsnota

78.745,2

67.945,5

65.621,7

59.257,1

59.818,2

66.643,9

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming VJN
Knelpunten Financiën (saldopost) – Extra DDA (veiling)
Er wordt dit jaar een extra DDA (Dutch Direct Auction) voorzien, wat zorgt
voor extra uitgaven van 4 miljoen euro. De huidige financieringsbehoefte in
combinatie met de wens om de gemiddelde looptijd van de schuldporte­
feuille te verlengen, zorgt ervoor dat er in 2022 veel op de kapitaalmarkt zal
worden gefinancierd. Dit betekent dat er drie DDA’s plaats moeten vinden
in plaats van de twee waarmee in de begroting rekening was gehouden.
Technische Mutaties Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

70

Rente vaste schuld
De rentelasten vaste schuld vallen in 2022 naar verwachting hoger uit. Bij
de uitgifte van nieuwe schuld worden de rentetarieven vastgelegd tegen
het dan geldende rentetarief. De rentetarieven zijn nu hoger dan geraamd
bij de Miljoenennota 2022.
Rente vlottende schuld
De raming van de rentelasten vlottende schuld stijgt vanaf 2024 ten opzichte
van de Miljoenennota 2022. Dit komt door geactualiseerde rentestanden in
de CEP-raming van het CPB.
Rentelasten kasbeheer
De raming van de rentelasten kasbeheer is hoger dan geraamd bij de
Miljoenennota 2022. Dit als gevolg van het bijwerken van de realisatie en
de nieuwe rentestanden in de CEP-raming van het CPB.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de prijsbijstelling wordt overgemaakt naar de
begroting van Nationale Schuld.
Aflossing vaste schuld (niet-plafond relevant)
De raming van de aflossing vaste schuld wijzigt in 2022 als gevolg van de
inkoop van schuld en als gevolg van een gewijzigde dollarkoers in de CEP
raming van het CPB. Vanaf 2024 vallen de aflossingen hoger uit dan
geraamd bij de Miljoenennota 2022. Dit is met name het gevolg van
nieuwe uitgiftes van vaste schuld met een looptijd tot en met 2027.
Rente kasbeheer (niet-plafond relevant)
De raming van de rentelasten kasbeheer stijgt ten opzichte van de Miljoe­
nennota 2022 vanaf het jaar 2024 als gevolg van de nieuwe raming sociale
fondsen.
Verstrekte leningen (niet-plafond relevant)
Naar verwachting worden er meer leningen verstrekt aan de deelnemers
van het schatkistbankieren dan eerder geraamd. De raming wordt daardoor
met 300 miljoen euro naar boven bijgesteld.
Niet-belastingontvangsten
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Rente vlottende schuld
De meerjarenraming van de rentebaten op de vlottende schuld valt lager uit
als gevolg van wijzigingen in de omvang van de kortlopende schuld en de
hoogte van de korte rente. De korte rente is minder negatief dan de rente
waarmee in de Miljoenennota 2022 rekening is gehouden. De lagere
rentebaten zijn het saldo van meerdere mutaties die uit deze wijzigingen
volgen.
Rente kasbeheer
De raming van de rentebaten kasbeheer is hoger dan geraamd bij de Miljoe­
nennota 2022. Dit als gevolg van het bijwerken van de realisatie en de
nieuwe rentestanden in de CEP-raming van het CPB.
Rentederivaten (niet-plafond relevant)
Er worden minder rentebaten op derivaten verwacht dan eerder geraamd.
Dit komt met name door de voortijdige beëindiging van rentederivaten
waardoor meerjarig geraamde rentebaten al in 2021 zijn ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

71

Uitgifte vaste schuld (niet-plafond relevant)
De raming voor de uitgifte van de vaste schuld is voor het lopende jaar naar
beneden bijgesteld als gevolg van het financieringsplan 2022. Het financieringsplan geeft een beschrijving van de geschatte omvang en de totstand­
koming van de financieringsbehoefte van de Nederlandse Staat voor 2022
en een overzicht van de manier waarop het Agentschap van plan is deze in
te vullen. De raming voor 2023 en verder is hoger dan eerder geraamd bij
de Miljoenennota 2022, als gevolg van de gewijzigde kassaldi tot en met
2027.
Mutatie vlottende schuld (niet-plafond relevant)
De vlottende schuld stijgt met 22,7 miljard euro in het lopende jaar. Dit is
het gevolg van een hogere financieringsbehoefte doordat de raming van
het kastekort voor het lopende begrotingsjaar sterk is toegenomen. Schom­
melingen in de financieringsbehoefte in een lopend begrotingsjaar worden
zo veel mogelijk opgevangen op de geldmarkt
Aflossing op leningen (niet-plafond relevant)
Op basis van de actuele inzichten wordt verwacht dat de aflossingen op
de leningen die door de Agentschappen, rechtspersonen met een wettelijke
taak (RWT's) en derden in het kader van schatkistbankieren zijn afgesloten,
in 2022 en 2023 lager zullen uitvallen dan geraamd bij de Miljoenennota
2022. De verwachting is dat de aflossing vanaf 2024 juist hoger uitvalt dan
eerder geraamd.
Mutatie in rekening-courant en deposito (niet-plafond relevant)
Uit een actualisatie van de raming van uitgaven en inkomsten van sociale
fondsen blijkt dat deze fondsen naar verwachting in 2022 en 2023 meer geld
gaan storten in de schatkist. Dit betekent dat de geraamde mutatie in het
saldo op de rekeningen-courant en deposito's stijgt.
De verwachting is dat het saldo vanaf 2024 lager uitvalt dan eerder geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

72

Financiën
Tabel 38
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
9B - Financien - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

11.066,8

10.056,0

9.640,1

9.663,8

9.443,7

9.354,5

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

68,4

417,2

72,0

29,3

‒ 6,9

‒ 3,6

Tegemoetkomingsregeling MSNP (saldopost)

4,9

41,3

46,4

Knelpunten Financiën (saldopost)

‒ 38,5

31,0

‒ 3,7

‒ 3,9

‒ 6,9

‒ 3,6

Laagdrempelige fiscale rechtshulp

0,2

0,3

Uitvoeringskosten Belastingdienst

14,0

23,2

29,4

33,2

Toeslagenherstel

87,8

321,5

‒ 63,1

199,9

540,9

231,9

159,8

146,4

25,7

3,5

2,6

8,4

7,7

7,1

Kasschuif toeslagenherstel

‒ 324,9

‒ 72,0

343,6

53,3

Overige kasschuiven

‒ 79,8

5,2

25,9

26,0

17,7

5,0

Aanpassing BIR-verdeelsystematiek

‒ 20,0

‒ 22,0

‒ 16,0

‒ 10,0

‒ 10,0

‒ 10,0

Toeslagenherstel

50,1

123,9

36,2

7,9

Convertibiliteit Oekraïense hryvnia

23,7

Loon- en prijsbijstelling

196,0

144,6

136,4

134,2

133,6

133,6

Eindejaarsmarge

44,5

Desaldering

18,3

13,7

12,2

12,2

10,7

10,7

Diversen

3,3

3,0

723,1

0,8

‒ 13,0

22,0

225,8

0,0

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen naar andere begrotingen

Niet-plafondrelevant
Kapitaalinjectie Invest International

60,8

Kapitaalinjectie Invest NL
Lening KLM

33,0

172,0

722,9

Diversen
Stand Voorjaarsnota

0,2

0,8

‒ 13,0

‒ 11,0

‒ 7,0

0,0

11.795,1

10.673,9

10.240,1

9.947,1

9.822,4

9.497,2

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2.839,7

3.057,7

3.400,4

3.283,3

4.269,0

3.218,4

‒ 6,5

‒ 3,3

Tabel 39
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
9B - Financien - Niet-belastingontvangsten
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

15,1

11,5

25,8

28,3

Tegemoetkomingsregeling MSNP (saldopost)

17,5

15,0

29,0

31,0

Knelpunten Financiën (saldopost)

‒ 2,4

‒ 3,6

‒ 3,2

‒ 2,7

‒ 6,5

‒ 3,3

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 204,3

‒ 314,3

‒ 347,8

‒ 205,8

‒ 202,3

‒ 202,3

Aanpassing BIR-verdeelsystematiek

‒ 272,0

‒ 243,0

‒ 150,0

‒ 103,0

‒ 113,0

‒ 103,0

Verlenging uitstel belastingbetaling (corona)

‒ 45,0

10,0

10,0

20,0

20,0

10,0

Dividend staatsdeelnemingen

71,1

‒ 95,0

‒ 220,0

‒ 135,0

‒ 120,0

‒ 120,0

Convertibiliteit Oekraïense hryvnia

23,3

Desaldering

18,3

13,7

12,2

12,2

10,7

10,7

Niet-plafondrelevant

403,3

‒ 471,0

‒ 268,5

‒ 228,4

‒ 225,2

‒ 219,4

Dividenden staatsdeelnemingen - financiële
deelnemingen

‒ 38,7

‒ 320,0

‒ 270,0

‒ 230,0

‒ 230,0

‒ 230,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

73

In miljoenen euro's (excl. HGIS)
Vervroegde aflossing Griekenland

159,9

Ramingbijstelling renteontvangsten lening Griekenland
Verkoop vermogenstitels: ABN Amro aandeleninkoop
Diversen
Stand Voorjaarsnota

‒ 159,9
9,6

14,0

11,9

11,1

9,9

0,8

‒ 0,7

‒ 12,5

‒ 10,4

‒ 6,3

0,8

3.053,8

2.283,9

2.809,9

2.877,3

3.835,0

2.793,4

281,3

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Tegemoetkomingsregeling MSNP (saldopost)
De Belastingdienst heeft onterecht verzoeken tot minnelijke schuldsanering
natuurlijke personen (MSNP) afgewezen op grond van alleen een registratie
in de Fraudesignaleringsvoorziening (FSV), de kwalificatie Opzet/Grove
Schuld of de hoogte van iemands schulden. Mensen die in grote financiële
problemen zaten, zijn hierdoor ten onrechte niet geholpen en kunnen zelfs
in grotere (financiële) problemen zijn geraakt. De Tweede Kamer is onlangs
geïnformeerd over de vormgeving en opties voor uitvoering van de
tegemoetkoming13. In juni wordt de Kamer per brief nader geïnformeerd
over de tegemoetkomingsregeling.
Knelpunten Financiën (saldopost)
Binnen de Financiënbegroting worden diverse budgetten herschikt om
problematiek binnen de begroting budgettair op te lossen. Zo worden onder
meer middelen overgeheveld van artikel 10 Nog Onverdeeld voor diverse
bedrijfsvoeringsknelpunten en organisatorische veranderingen bij het
kerndepartement van Financiën. Ook worden middelen overgeheveld
vanuit de voorziening voor de uitvoeringskosten van fiscale wet- en
regelgeving door de Belastingdienst naar artikel 1 Belastingen.
Laagdrempelige fiscale rechtshulp
In het coalitieakkoord is aangekondigd dat er een laagdrempelige, onafhan­
kelijke fiscale rechtshulp komt naar voorbeeld van de Amerikaanse
‘Taxpayers Advocate Service’. Hiervoor is structureel 14 miljoen euro
gereserveerd op de Aanvullende Post. Deze overheveling betreft de
aanloopkosten vanuit DG Fiscale Zaken voor het uitwerken van scenario's
met alle relevante partijen en het voorbereiden van besluitvorming.
Uitvoeringskosten Belastingdienst
In het coalitieakkoord is 290 miljoen euro in 2022-2025 gereserveerd voor
de uitvoering van het coalitieakkoord, Europese wetgeving en nieuwe
fiscale maatregelen door de Belastingdienst. Op basis van de op dit moment
opgestelde uitvoeringstoetsen worden middelen overgeheveld van de
Aanvullende Post naar de begroting van Financiën.
Toeslagenherstel
Financiën doet voor circa 409 miljoen euro een beroep op de Aanvullende
Post middelen ten behoeve van additionele uitvoeringskosten van de
uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT). Dit is een alternatieve inzet
van de bestaande reservering voor toeslagenherstel.
Technische mutaties Voorjaarsnota

13

Kamerstukken II 2021-2022, 31 066, nr. 992

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

74

Overboekingen naar andere begrotingen
Er worden middelen overgeheveld vanuit en naar diverse andere
begrotingen, waaronder 4,5 miljoen euro structureel voor het actieplan
Informatiehuishouding op orde vanuit BZK. Vanuit Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) worden middelen overgeheveld naar de Belasting­
dienst voor de uitvoering van beleid. SZW hevelt 1,4 miljoen euro in 2022
over naar het Btw-compensatiefonds (BCF) ten behoeve van de Aanpak
Jeugdwerkloosheid.
Kasschuif toeslagen herstel
Om de budgetten voor het herstel van toeslagen aan te laten sluiten op
het ritme van uitbetaling, is een kasschuif nodig. Dit betreft het saldo van
meerdere kasschuiven, waaronder kasschuiven om de Aanvullende Post
budgetten in het juiste ritme te zetten.
Overige kasschuiven
Dit betreft een aantal kasschuiven, waaronder voor de Belastingdienst, het
Ultimate Beneficial Owners (UBO) Register en Informatiehuishouding: de
basis op orde.
Aanpassing BIR-verdeelsystematiek
De ontvangsten en uitgaven van de belasting- en invorderingsrente en de
boeteontvangsten hangen samen met de heffing van diverse belastingen.
Voor de loon- en inkomstenheffing geldt dat deze gecombineerd wordt
geheven met premies volksverzekeringen (AOW, Anw en Wlz). Dat betekent
dat de ontvangsten en uitgaven van de belasting- en invorderingsrente en
de boeteontvangsten verdeeld worden tussen de begroting van Financiën
en die van de Sociale Fondsen. De verdeelsleutelsystematiek die hierbij
werd gehanteerd is gecorrigeerd met ingang van 1 januari 2022. Dit leidt tot
een verlaging van de raming van de rente-uitgaven en -ontvangsten en
boeteontvangsten op de begroting van Financiën en een verhoging van
de raming bij de Sociale fondsen. Deze aanpassing is aangekondigd bij de
startnota en is budgetneutraal.
Toeslagenherstel
Verschillende autonome tegenvallers en toegezegde beleidsintensive­
ringen leiden de komende jaren naar verwachting tot een budgettair tekort.
Financiën past het grootste deel van deze problematiek in binnen reeds
toegekende middelen (door het toepassen van generale kasschuiven en
ramingsmeevallers) en met de inzet van bestaande Aanvullende Post
middelen voor Toeslagenherstel. Desalniettemin resteert daarna significante en onvermijdelijke problematiek die niet door Toeslagen ingepast kan
worden. Daarom wordt voor 218 miljoen euro een beroep gedaan op het
generale beeld. Dit geheel aan additionele middelen komt ten goede aan
het apparaatsbudget voor het programma-DG Herstel, de uitwerking van
de Herijking van de aanpak van het herstel en uitgaven aan toegezegd beleid
voor emotioneel herstel (onder andere leven op de rit en niet-financiële hulp
aan kinderen) en apparaatskosten.
Convertibiliteit Oekraïense hryvnia
Conform de raadsaanbeveling van de Europese Comissie wordt er een
regeling opgezet voor Oekraïense ontheemden om Oekraïens contant geld
(hryvnia's) om te kunnen wisselen voor euro's. Om de regeling in Nederland
in werking te kunnen laten treden is naar verwachting een bedrag oplopend
tot maximaal 23,3 miljoen nodig om de valuta te kunnen opkopen. Hier staat
tegenover dat deze valuta verkocht zullen worden (zie toelichting «Conver­
tibiliteit Oekraïense hryvnia» onder niet-belastingontvangsten). Volgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

75

de raadsaanbeveling dienen geen transactiekosten in rekening te worden
gebracht. De uitvoeringskosten, onder andere transactiekosten en verwer­
kingskosten, worden geschat op 0,4 miljoen euro. De uitgaven worden
generaal gedekt.
Loon- en prijsbestelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt toegevoegd aan de
begroting van het ministerie van Financiën.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge wordt toegevoegd aan de begroting van het ministerie
van Financiën.
Desaldering
De mutaties betreffen voornamelijk de desalderingen van uitgaven voor
diensten door de Belastingdienst aan andere (overheids)partijen op basis
van afgesloten contracten.
Diversen
Dit betreft onder andere middelen voor de MRB+ aanloopkosten (circa
4,9 miljoen euro voor 2022-2023). In het coalitieakkoord heeft het kabinet
aangekondigd een systeem van ‘Betalen naar Gebruik’ voor alle automobi­
liteit per 2030 te introduceren en in de huidige kabinetsperiode wetgeving
vast te stellen. De basis voor het systeem is de motorrijtuigenbelasting
(MRB), waarvan het tarief afhankelijk wordt gemaakt van het jaarlijks
verreden aantal kilometers. In het coalitieakkoord is afgesproken dat de
aanloopkosten van de ‘MRB Plus’ nog worden toegevoegd aan de begroting
van het ministerie van Financiën. Het gaat om kosten die gemaakt moeten
worden om de MRB Plus te kunnen invoeren, zoals budget voor onderzoek
naar de beleidseffecten of aanpassingen van de systemen van de Belas­
tingdienst en RDW.
Kapitaalinjectie Invest International (niet-plafond relevant)
In 2021 is 69 miljoen euro kapitaal gestort in Invest-INT, afgestemd op de
kasbehoefte van Invest-INT voor investeringen. Het resterende begrote
kapitaal van 61 miljoen euro wordt doorgeschoven naar latere jaren en zal
daarmee beschikbaar blijven voor Invest-INT. Middels de kasschuif wordt
de kapitaalinjectie in 2026 opgehoogd.
Kapitaalinjectie Invest NL (niet-plafond relevant)
In 2021 is 330 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een kapitaalinjectie in
Invest-NL. Er is 125 miljoen euro kapitaal gestort, afgestemd op de
kasbehoefte van Invest-NL voor investeringen. Het resterende begrote
kapitaal van 205 miljoen euro wordt doorgeschoven naar latere jaren en zal
daarmee beschikbaar blijven voor Invest-NL. Middels de kasschuif wordt
de resterende reeks kapitaalinjecties één jaar naar achter geschoven en
wordt de laatste injectie voorzien in 2026 in plaats van 2025.
Lening KLM (niet-plafond relevant)
Als onderdeel van het pakket aan steunmaatregelen van de Nederlandse
Staat aan KLM in 2020, is een directe lening verstrekt met een omvang van
maximaal 1 miljard euro. KLM heeft in 2020 277,1 miljoen euro getrokken
op deze lening. In 2021 heeft KLM niet getrokken op de lening. Het
resterende bedrag op de lening (722,9 miljoen euro) wordt overgeheveld
naar 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

76

Diversen (niet-plafond relevant)
Dit betreft onder andere de uitvoerings- en juridische kosten voor de
onteiging SNS. Er loopt een cassatieprocedure bij de Hoge Raad in de
rechtszaak onteigening SNS, waarover in het najaar van 2022 een uitspraak
wordt verwacht. De inschatting is dat hier extra uitvoerings- en juridische
kosten voor worden gemaakt (150.000 euro extra in 2022 en 1,75 miljoen
euro in 2023). Daarnaast bevat deze post de DNB winstafdracht ESM rente­
compensatie. De meerjarenraming van de winstafdracht DNB is op 0 euro
gesteld. Op dit moment overstijgen de totale risico's de totale buffers,
waardoor er sprake is van een buffertekort. Zolang sprake is van een buffer­
tekort wordt door DNB op basis van het kapitaalbeleid (met uitzondering
van ESM-compensatie) geen dividend uitgekeerd aan de Staat.
Niet-belastingontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Tegemoetkomingsregeling MSNP (dekking)
Zie toelichting ‘Tegemoetkomingsregeling MSNP (saldopost)’ onder
uitgaven.
Knelpunten Financiën (saldopost)
Zie toelichting ‘Knelpunten Financiën (saldopost)’ onder uitgaven.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Aanpassing BIR-verdeelsystematiek
Zie toelichting ‘aanpassing BIR-verdeelsleutelsystematiek’ onder uitgaven.
Verlenging uitstel belastingbetaling (corona)
Op 28 januari 2022 heeft het kabinet aangekondigd het uitstel van betaling
van belastingen met 2 maanden te verlengen tot en met 31 maart 2022 om
de liquiditeitsproblemen van ondernemers die worden getroffen door de
beperkende maatregelen te verlichten. Dit werkt door in lagere verwachte
ontvangsten van verzuimboetes, het doorbelasten van vervolgingskosten
en invorderingsrente in 2022. Deze verlenging verhoogt de openstaande
belastingschuld onder uitstel van betaling. Naar verwachting zorgt dit
ervoor dat er meer invorderingsrente over deze schuld wordt ontvangen in
latere jaren.
Dividend staatsdeelnemingen
De meest recente informatie over het verwachte dividend van de financiële
deelnemingen laat een structurele tegenvaller zien als gevolg van de
huidige marktomstandigheden. Enkele deelnemingen hebben te leiden
onder de coronacrisis, waardoor hier voorlopig nog geen dividendafdracht
verwacht kan worden en de raming naar beneden bijgesteld moet worden.
Convertibiliteit Oekraïense hryvnia
Er wordt een regeling opgezet voor Oekraïense ontheemden om Oekraïens
contant geld (hryvnia's) om te kunnen wisselen voor euro's. Na
omwisseling van de hryvnia's zal, zodra de situatie dit toelaat, de valuta
worden omgewisseld bij de nationale centrale bank van Oekraïne. Naar
verwachting vloeit dan een bedrag oplopend tot maximaal 23,3 miljoen euro
terug naar de Staat, afhankelijk van de afspraken die worden gemaakt met
de Oekraïense centrale bank.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

77

Desaldering
De mutaties betreffen voornamelijk de desalderingen van uitgaven voor
diensten door de Belastingdienst aan andere (overheids)partijen op basis
van afgesloten contracten.
Dividenden staatsdeelnemingen – financiële deelnemingen (niet-plafond
relevant)
De meest recente informatie over het verwachte dividend van de reguliere
staatsdeelnemingen laat in de meeste jaren een tegenvaller zien.
Vervroegde aflossing Griekenland (niet-plafond relevant)
De ontvangsten voor de aflossing van de lening aan Griekenland is met circa
160 miljoen euro naar boven bijgesteld. Griekenland heeft een aanvraag
gedaan om een deel van de lening onder de Greek Loan Facility (GLF)
vervroegd af te lossen. Hierdoor verschuift de aflossing die voor 2023 was
voorzien naar 2022.
Ramingsbijstelling renteontvangsten lening Griekenland (niet-plafond
relevant)
Nederland heeft onder de Griekse Leningenfaciliteit (GLF) in 2010 leningen
verstrekt aan Griekenland. De rente die Griekenland betaalt is de 3-maands
Euribor-rente plus een opslag van 50 basispunten. De huidige rentereeks is
aangepast op basis van de nieuwe CEP-raming.
Verkoop vermogenstitels: ABN Amro aandeleninkoop (niet-plafond
relevant)
ABN AMRO voert in 2022 een inkoopprogramma uit van 500 miljoen euro.
De staat ontvangst via NLFI op basis van het huidige aandelenbelang in 2022
(maximaal) 281,3 miljoen euro (56,3 procent van 500 miljoen euro).
Diversen (niet-plafond relevant)
Dit betreft onder andere de post DNB: winstafdracht rentecompensatie ESM
(zie toelichting «Diversen (niet-plafond relevant))» en de premieont­
vangsten van de WAKO garantie (Wet aansprakelijkheid kernongevallen
(0,6 miljoen euro structureel). Deze premieontvangsten worden voortaan op
een risicovoorziening geboekt. Hierdoor worden de ontvangsten anders
gelabeld, wat resulteert in lagere specifieke ontvangsten en hogere
generale ontvangsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

78

Defensie
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
10. Defensie - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

7.410,0

7.196,1

7.134,5

7.076,9

7.080,3

7.062,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

389,4

1.076,1

Overheveling AP Coalitieakkoord onderhoud

817,1

993,0

1.048,1

1.075,1

201,3

341,3

396,4

423,4

410,1

Overheveling AP Coalitieakkoord intensivering

326,2

580,0

580,0

580,0

580,0

580,0

Overboekingen (AP digitale veiligheid en CA middelen
MIVD)

63,2

35,8

71,7

71,7

71,7

86,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

257,3

171,3

176,6

188,3

186,6

186,6

Overboekingen

61,1

‒ 44,3

‒ 37,0

‒ 24,1

‒ 25,8

‒ 25,7

Doorverdeling militair huis

0,1
215,6

213,5

212,3

212,4

212,3

7,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

8.056,7

8.184,5

8.304,1

8.313,2

8.342,0

8.325,0

10. Defensie - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

140,5

140,5

140,5

140,5

140,5

140,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

7,4

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Overboeking naar ander plafond

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Desaldering

7,3

Prijsbijstelling Militair Huis

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

147,9

140,6

140,6

140,6

140,6

140,6

COVID- inzet Defensie bij de GGD

2,5

Loon- en prijsbijstelling

216,1

Eindejaarsmarge

‒ 29,9

Desaldering
Stand Voorjaarsnota

Tabel 41
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Stand Voorjaarsnota

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming VJN
Overheveling Aanvullende Post coalitieakkoord onderhoud
Bij het coalitieakkoord 2022 zijn middelen vrijgemaakt voor het wegwerken
van de achterstanden in het onderhoud, zoals modernisering van de
bedrijfsvoering. Deze middelen worden vanuit de Aanvullende Post
overgemaakt naar de Defensiebegroting.
Overheveling Aanvullende Post coalitieakkoord intensivering
Bij het coalitieakkoord 2022 zijn middelen vrijgemaakt voor onder andere
de modernisering van het loongebouw en de arbeidsvoorwaarden. Deze
middelen worden vanuit de Aanvullende Post overgemaakt naar de Defen­
siebegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

79

Overboekingen (Digitale Veiligheid en coalitieakkoordmiddelen MIVD)
Deze post bevat de overboeking van de middelen voor digitale veiligheid
vanuit de Aanvullende Post. Deze middelen stonden al in voorgaande jaren
op de Aanvullende Post en waren gereserveerd voor digitale veiligheid,
maar zijn hiervoor toen niet gebruikt. De middelen zijn nu overgeheveld
naar defensie om aan te wenden voor een belastingtegenvaller uit 2021.
Daarnaast bevat het een overboeking vanuit het ministerie van Justitie en
Veiligheid van middelen die in het coalitieakkoord beschikbaar zijn gesteld
voor de MIVD.
Technische mutaties VJN
Overboekingen
Deze post bestaat uit meerdere mutaties. De grootste mutaties betreffen
een overboeking vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Konink­
rijksrelaties (BZK) voor de versterking van het grenstoezicht Caribisch
gebied en een overboeking vanuit BZK ten behoeve van de informatiehuis­
houding.
Overboeking naar ander plafond
De nieuwe raming van de euro/dollarkoers uit het CEP van het Centraal
Planbureau leidt tot een tegenvaller op de uitgaven in dollars op het Defen­
siematerieelbegrotingsfonds. Conform kabinetsafspraak komen mee- en
tegenvallers als gevolg van valutaschommelingen direct ten gunste of ten
laste van het EMU-saldo. De verwerking vindt plaats via een correctie van
het uitgavenplafond.
Doorverdeling Militair Huis
Dit betreft de afrekening van het voorschot Militaire Huis van 2021. Dit
betreft uitgaven die op begroting van de Koning staan, maar door Defensie
worden uitgevoerd.
COVID inzet Defensie bij de GGD
Dit betreft een bijdrage van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) aan Defensie voor inzet van Defensiepersoneel in de COVIDteststraten van de Gemeentelijke Gezondsheidsdienst (GGD).
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van Defensie.
Eindejaarsmarge
Dit betreft een negatieve eindejaarsmarge van 29,9 miljoen euro op de
Defensiebegroting. De negatieve eindejaarsmarge is veroozaakt doordat
de middelen voor arbeidsvoorwaarden (172,5 miljoen euro) met de
Startnota zijn doorgeschoven naar 2022.
Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten met de uitgaven.
Ontvangsten
Technische mutaties VJN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

80

Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten met de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

81

Infrastructuur en Waterstaat
Tabel 42
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
12. Infrastructuur en Waterstaat - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2.909,9

2.289,1

2.234,8

2.141,6

2.077,1

2.026,0

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

100,4

124,5

123,8

73,8

51,0

51,0

Omgevingsdiensten, ILT en klimaat (coalitieakkoord)

24,5

33,3

36,3

38,3

38,5

38,5

Klimaat, stikstof en luchtvaart (AP)

75,9

91,2

87,5

35,5

12,5

12,5

Technische Mutaties Voorjaarsnota

593,8

627,0

552,0

594,4

608,9

553,3

Overboekingen andere begrotingen

87,2

64,3

16,0

9,8

9,4

9,4

Overboeking 2e ronde NGF

13,2

54,5

73,0

51,8

56,8

35,0

‒ 104,9

‒ 25,4

‒ 19,7

42,2

54,7

53,2

37,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Loon- en prijsbijstelling

492,8

531,9

482,4

490,5

488,0

455,7

Eindejaarsmarge

61,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

7,1

1,8

0,2

0,0

0,0

0,0

3.604,2

3.040,5

2.910,6

2.809,7

2.737,0

2.630,2

12. Infrastructuur en Waterstaat - Niet
belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

45,0

38,4

38,5

38,5

38,7

37,8

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

7,1

1,8

0,2

0,0

0,0

0,0

Desaldering

7,1

1,8

0,2

0,0

0,0

0,0

52,2

40,2

38,7

38,5

38,7

37,8

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Kasschuiven
Beschikbaarheidsvergoeding OV

Desaldering
Stand Voorjaarsnota

Tabel 43
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Stand Voorjaarsnota

Mutaties besluitvorming Voorjaarsnota
Omgevingsdiensten, ILT en klimaat (coalitieakkoord)
De reserveringen voor versterking omgevingsdiensten en Inspectie
Leefomgeving en Transport, aanpak cyber, circulaire ketenprojecten en
stimuleringsprogramma recycling worden overgeheveld naar de begroting
van IenW.
Klimaat, stikstof en luchtvaart (Aanvullende Post)
Diverse reserveringen voor Walstroom, retrofit, luchtvaartveiligheid en
programmaorganisatie voor de aanpak voor stikstof en geluidhinder rond
Schiphol worden overgeheveld naar de begroting van IenW.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen andere begrotingen
Deze post bevat diverse overboekingen van en naar andere departementen.
Overboekingen 2e ronde NGF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

82

Deze post bevat de overboeking van de investeringsprojecten uit de 2e
ronde van het Nationaal Groeifonds.
Kasschuiven
Er worden diverse kleine kasschuiven doorgevoerd. Enkele grotere
kasschuiven hebben betrekking op aanpassing van de kasraming voor
klimaat- en stikstofsubsidies.
Beschikbaarheidsvergoeding OV en vuurwerk
Voor een tweetal coronaregelingen vindt betaling niet in 2021, maar in 2022
plaats. Het gaat om 37 miljoen voor de beschikbaarheidsvergoeding OV en
3,9 miljoen voor de tijdelijke subsidieregeling vuurwerk.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van IenW.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge wordt toegevoegd aan de begroting van IenW en wordt
onder andere ingezet voor klimaat, stikstof en het regeringsvliegtuig.
Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten met de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

83

Economische Zaken en Klimaat
Tabel 44
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
13. Economische Zaken en Klimaat - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

14.080,8

7.429,1

7.385,6

6.806,2

6.807,1

6.868,9

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

208,0

657,5

499,1

483,0

284,0

184,5

Interne problematiek

‒ 47,7

29,5

8,7

15,4

11,5

0,0

1,1

1,1

1,1

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Perceptiekosten voor frequentieveilingen (generaal)
Overheveling Coalitieakkoordmiddelen

0,0

125,1

133,5

216,4

105,9

76,8

254,6

501,7

355,8

251,2

166,7

107,7

Technische Mutaties Voorjaarsnota

9.139,6

2.707,6

1.865,0

1.126,6

834,6

674,2

Overboekingen

‒ 41,1

151,9

108,0

152,4

101,0

150,6

Overhevelingen AP

Overboeking toekenningen Nationaal Groeifonds

54,6

414,1

171,0

96,2

26,3

25,4

Herverkaveling Groningen

1.631,0

938,1

885,5

860,1

857,5

856,2

Groningen - wettelijk verplichte taken

‒ 117,8

‒ 307,7

347,4

465,3

364,1

127,8

Groningen - aanvullend beleid

15,6

38,1

‒ 6,5

‒ 11,3

8,0

5,0

Kapitaalinjectie EBN

0,0

‒ 397,3

‒ 387,9

‒ 317,9

‒ 317,5

‒ 317,1

605,0

0,0

0,0

0,0

Norg akkoord

7.018,0

1.210,0

Brexit Adjustment Reserve - Bedrijfslevenspoor (generaal)

187,8

62,2

Kasschuiven

154,0

‒ 82,4

‒ 24,5

‒ 61,8

‒ 32,0

46,7

Loon- en prijsbijstelling

82,5

78,6

76,3

71,2

70,0

69,2

Eindejaarsmarge

‒ 916,9

Desaldering

1.224,8

5,3

5,3

5,3

0,1

0,1

37,2

‒ 58,4

‒ 32,7

‒ 31,6

‒ 6,6

‒ 44,2

Niet-plafondrelevant

‒ 623,0

623,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Kasschuif vulmaatregelen Bergermeer

‒ 623,0

623,0

Stand Voorjaarsnota

22.805,4

11.417,2

9.749,7

8.415,8

7.925,7

7.727,5

2022

2023

2024

2025

2026

2027

7.345,2

5.418,4

5.300,7

5.186,4

4.539,5

4.381,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

17,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Interne problematiek

17,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

7.582,0

5.424,2

2.901,1

1.808,1

2.035,9

2.369,1

Herverkaveling Groningen

560,0

751,0

751,0

751,0

751,0

751,0

Groningen - wettelijk verplichte taken

‒ 17,3

105,4

313,8

292,8

171,8

‒ 45,0

Diversen

Tabel 45
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
13. Economische Zaken en Klimaat - Nietbelastingontvangsten
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Gasbaten

1.003,5

1.023,5

165,0

65,0

65,0

65,0

Dividend EBN

1.100,0

2.350,0

1.050,0

200,0

0,0

100,0

Norg Akkoord

0,0

2.838,0

496,0

248,0

0,0

0,0

Ontvangsten Brexit Adjustment Reserve

485,0

215,0

0,0

186,0

0,0

0,0

Herijking

338,0

478,0

368,0

308,0

1.048,0

1.498,0

1.224,8

5,3

5,3

5,3

0,1

0,1

50,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Desaldering
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

84

In miljoenen euro's (excl. HGIS)
Stand Voorjaarsnota

14.944,7

10.842,6

8.201,8

6.994,5

6.575,3

6.750,4

Uitgaven
Mutaties besluitvorming VJN
Interne Problematiek
Dit betreft enkele urgente onvermijdelijke knelpunten waaronder meerdere
nieuwe (Europese) wettelijke verplichtingen, vertraagde uitgaven van 2021
en diverse knelpunten op personele uitgaven. Deze knelpunten worden
gedekt door meevallers op de apparaatsuitgaven, inzet van de reguliere
eindejaarsmarge, afroming eigen vermogen van agentschappen en
ombuiging ICT- ontwikkelingsbudget. Ook wordt de VEKI- regeling verruimd
met dekking uit de middelen voor de ODE-compensatie, Urgendamiddelen
‘specifieke maatregelen industrie’ en Stikstofmiddelen industrie.
Perceptiekosten frequentieveilingen
EZK is verantwoordelijk voor de verdeling van schaarse frequentieruimte.
Dit gebeurt via de veiling van frequentievergunningen. De onvermijdbare
kosten die moeten worden gemaakt om de generale baten te realiseren
worden conform begrotingsregels generaal gedekt.
Overheveling coalitieakkoordmiddelen
Deze overheveling bestaat uit uitvoeringskracht klimaat en energie,
middelen ter dekking van de gevolgkosten van wind op zee, uitvoerings­
kosten klimaat en planbureaus en aanspraak op envelop inlichtingen­
diensten en NCTV. De middelen voor uitvoeringskracht klimaat en energie
(529 miljoen euro) en gevolgkosten wind op zee (260 miljoen euro) worden
overgeheveld uit de gereserveerde middelen voor het Klimaatfonds.
Overhevelingen aanvullende post
Deze overheveling bestaat uit het opvragen van de middelen voor de water­
stofbackbone Gasunie (HyWay 27) en stikstofmaatregelen Industrie. Ook
worden diverse budgetten voor Groningen opgevraagd.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen
Diverse budgetten zijn overgeheveld van en naar de EZK-begroting. Het
gaat om overboekingen van en naar andere departementen, overboekingen
van en naar HGIS, overboekingen naar het Gemeente- en Provinciefonds en
overboekingen van en naar andere plafonds.
Overboeking toekenning Nationaal Groeifonds
In de tweede toekenningsronde van het Nationaal Groeifonds zijn middelen
toegekend aan diverse projecten die onder verantwoordelijkheid van EZK
worden uitgevoerd. Deze middelen worden vanuit de begroting van het
Nationaal Groeifonds beschikbaar gesteld aan de begroting van EZK. Ook
zijn middelen overgeboekt behorende bij projecten uit de eerste ronde
waarbij de voorwaardelijke toekenning of reservering is omgezet in een
defintieve toekenning.
Herverkaveling Groningen
Bij het aantreden van het nieuwe kabinet is afgesproken om de uitgaven en
ontvangsten samenhangende met de schade- en versterkingsoperatie in
Groningen onder te brengen onder één begroting. Dit betekent dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

85

bestaande uitgaven- en ontvangstenramingen, inclusief de apparaatsmid­
delen, zijn overgeheveld van de begroting van BZK naar de begroting van
EZK.
Groningen - wettelijk verplichte taken
Deze post omvat de bijstelling van de ramingen voor de schade- en verster­
kenoperatie Groningen en de de uitgaven voor duurzaam herstel. Op basis
van een amendement op de tijdelijke wet Groningen (onderdeel versterken)
krijgt het IMG de taak om schade duurzaam te herstellen. Medio 2022 wordt
meer duidelijkheid verwacht over de uitvoering van deze taak en het
daarvoor benodigde budget. Nu wordt deze geschat op 350 miljoen euro.
Deze middelen wordt dit voorjaar alvast op de begroting van EZK gereser­
veerd.
Groningen - directe bijdrage en continuering van aflopende regelingen
Onder de directe bijdrage vallen een aantal posten die bijdragen aan de
afhandeling van schade en versterken. Dit zijn de voortzetting van de
Commissie Bijzondere Situaties, inpassingskosten van een netwerkbedrijf,
de continuering van apparaats-, werk- en onderzoeksbudgetten en de
hogere utgaven van de Raad voor de Rechtspraak. Deze kosten worden
gedekt vanuit de reservering Groningen op de aanvullende post. Daarnaast
zal de waardevermeerderingsregeling per 1 oktober versoberd worden
voortgezet. Ook de regeling geestelijke verzorging aardbevingsgebied
(motie Grinwis) wordt verlengd. De organisatie hiervan helpt mensen die
mentale problemen hebben als gevolg van de aardbevingsproblematiek.
De totale kosten hiervan bedragen 227 miljoen euro, waarvan 92 miljoen
euro wordt gedekt uit de reservering Groningen op de aanvullende post en
de eindejaarsmarge. Het restant van 135 miljoen euro wordt generaal
gecompenseerd.
Kapitaalinjectie EBN
De financiële positie van EBN is verbeterd ten opzichte van de vorige
raming. Daarom wordt de vorig jaar geraamde kapitaalstorting naar
beneden bijgesteld.
Norg-akkoord
Conform de afspraken in het Norg-akkoord betaalt de Staat een vergoeding
aan NAM. Deze vergoeding is afhankelijk van de gasprijs, de berekenwijze
van de vergoeding is vastgesteld in arbitrage. Btw is van toepassing op
de vergoeding.
Brexit Adjustment Reserve - Bedrijfslevenregeling
Nederland maakt aanspraak op 886 miljoen euro uit de Brexit Adjustment
Reserve (BAR) om kosten als gevolg van de Brexit te compenseren. Deze
ontvangsten worden geraamd op de begroting van EZK. Ook de uitgaven
van cumulatief 250 miljoen euro behorende bij het bedrijfslevenspoor
worden geraamd op de EZK-begroting.
Kasschuiven
De kasschuiven in deze reeksen worden ingezet om deze middelen in het
gewenste ritme te brengen. De kasschuiven die plaats zullen vinden zijn
Uitvoeringskosten klimaat en planbureaus, Uitvoeringskracht klimaat en
energie, Digital Europe, EDF- regeling DEI+ middelen en Handhaving
energiebesparingsplicht. Daarnaast worden kasschuiven doorgevoerd op
de projecten van het Nationaal Groeifonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

86

Loon- en prijsbijstelling (indien toegewezen)
De tranche van 2022 van de loon- en prijsbijstelling is beschikbaar gesteld
aan de begroting van EZK.
Eindejaarsmarge
Op verschillende onderdelen wordt een deel van de onderuitputting uit 2021
toegevoegd aan de begroting van 2022. Het gaat hier om de reguliere
eindejaarsmarge, de 100% eindejaarsmarge op het Toekomstfonds, einde­
jaarsmarge ETS, en de eindejaarsmarge op projecten gefinancierd uit het
Nationaal Groeifonds.
Aanvullend zijn aparte afspraken gemaakt over de eindejaarsmarge van
het Groningendossier. De ontvangsten NAM die samenhangen met de
uitgaven van het IMG zijn in 2021 uitgesteld en afgeboekt van de EZKbegroting. De ontvangsten die worden verwacht (gecorrigeerd voor de
realisatie van het IMG ultimo 2021) worden in 2022 toegevoegd aan de EZKbegroting. Bij Najaarsnota 2021 zijn ontvangsten NAM die samenhangen
met de uitgaven van de NCG, maar niet door NAM zijn betaald, afgeboekt
van de BZK-begroting. De ontvangsten die worden verwacht in 2022 worden
geboekt op de EZK-begroting.
Desaldering
Dit betreft diverse posten waar uitgaven en ontvangsten gelijk staan aan
elkaar. Bijvoorbeeld het saldo op het specifieke beeld en de onttrekking van
het eigen vermogen van de agentschappen. Ook worden de vertraagde
ontvangsten NAM als desaldering geboekt. Deze worden als negatieve
eindejaarsmarge toegevoegd aan de uitgaven en vervolgens ingevuld door
een hogere ontvangstenraming.
Diversen
Hieronder vallen onder andere de vrijval van de kasraming van de GO-c,
de herijking van de Coronagarantieregelingen MBMKB-c en KKC, de
herijking van de SCE en de actualisatie van de TRSEC.
Ontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Interne problematiek
Jaarlijks wordt een vast bedrag aan boeteontvangsten voor Autoriteit
Consument en Markt (ACM) geraamd. De daadwerkelijke ontvangsten
fluctueren door de jaren heen. Dit komt onder andere door het aantal en
de hoogte van de door de ACM opgelegde boetes. De ACM is volledig
onafhankelijk hierin. Op basis van de huidige realisatie is de raming van
de boeteontvangsten met 17,5 miljoen euro verhoogd. Deze ontvangsten­
meevaller wordt ingezet als dekking vor interne problematiek.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Herverkaveling Groningen
Bij aanvang van deze kabinetsperiode is afgesproken om de uitgaven en
ontvangsten samenhangende met de schade- en versterkingsoperatie in
Groningen onder te brengen onder één begroting. Dit betekent dat de
bestaande uitgaven- en ontvangstenramingen, inclusief de apparaatsmid­
delen, zijn overgeheveld van de begroting van BZK naar de begroting van
EZK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

87

Groningen – wettelijke verplichte taken
De kosten van de schadeafhandeling en versterkingsoperatie exclusief btw
worden bij NAM en EBN in rekening gebracht. Deze komen als ontvangsten
binnen op de EZK-begroting.
Gasbaten
Door de stijging van de gasprijs (p) en productie (q) zijn de verwachte
ontvangsten mijnbouwwet (gasbaten) bijna 2,4 miljard euro hoger. Hiervan
is 2,25 miljard euro reeds ingezet als dekking voor het koopkrachtpakket.
Dividend EBN
De hoge gasprijs leidt voor EBN tot extra omzet. De winst van EBN kan als
dividend worden uitgekeerd. Ook de vergoeding voor het Norg-akkoord en
het Wijzigingsbesluit leiden tot extra inkomsten voor EBN.
Norg-akkoord
Voor het Norg-akkoord wordt in 2022-2024 7,3 miljard euro (excl. btw) aan
uitgaven geraamd. Daarvan komt circa 5 miljard euro weer terug de
schatkist in via dividend EBN, winstaandeel NAM en vpb.
Ontvangsten Brexit Adjustment Reserve
Nederland maakt aanspraak op 886 miljoen euro uit de Brexit Adjustment
Reserve (BAR) om kosten als gevolg van de Brexit te compenseren. Deze
ontvangsten worden geraamd op de begroting van EZK. Ook de uitgaven
van cumulatief 250 miljoen euro behorende bij het bedrijfslevenspoor
worden geraamd op de EZK-begroting.
Herijking
Twee niet- plafond relevante ontvangstenramingen worden bijgesteld. De
ontvangsten bedrijfssteun worden bijgesteld omdat minder leningen zijn
verstrekt en daarom minder lening terugbetaald hoeven worden. De ETS
ontvangsten worden naar boven bijgesteld als gevolg van de stijgende
energieprijzen.
Desalderingen
Dit betreft diverse posten waar uitgaven en ontvangsten gelijk staan aan
elkaar. Bijvoorbeeld het saldo op het specifiek beeld en de onttrekking van
het eigen vermogen van de agentschappen. Ook worden de vertraagde
ontvangsten NAM als desaldering geboekt. Deze worden als negatieve
eindejaarsmarge toegevoegd aan de uitgaven en vervolgens ingevuld door
een hogere ontvangstenraming.
Diversen
Hieronder valt de herijking van de begrotingsreserve van diverse Corona­
garantieregelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

88

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Tabel 46
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
14. Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

2.092,2

1.479,5

1.373,7

1.405,9

1.310,1

1.264,6

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

245,0

316,2

370,3

179,3

125,0

111,5

Saldo mee- en tegenvallers

‒ 14,1

5,9

4,7

2,7

0,7

0,0

Reservering diverse problematiek

14,5

35,0

1,5

2,0

1,0

0,0

Technische herschikking artikel 22

‒ 14,5

‒ 35,0

‒ 1,5

‒ 2,0

‒ 1,0

0,0

Uitvoeringskosten GLB

106,4

46,4

0,0

0,0

0,0

0,0

7e Actieprogramma Nitraat (handhaving)

0,0

0,6

6,0

7,0

8,0

10,0

Overboekingen coalitieakkoord van de Aanvullende Post

29,0

89,5

93,5

80,5

84,0

82,0

Overboekingen ten behoeve van structurele aanpak
stikstof van de Aanvullende Post

107,7

173,8

266,0

89,0

32,3

19,5

Overige overboekingen van de Aanvullende Post

16,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

‒ 106,1

196,4

279,6

90,8

74,7

73,3

‒ 5,6

‒ 6,9

‒ 7,4

‒ 5,9

‒ 5,6

‒ 5,5

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen
Overboeking toekenning Nationaal Groeifonds
Kasschuiven ten behoeve van structurele aanpak stikstof

0,7

2,7

4,0

4,3

4,5

4,6

‒ 280,3

‒ 29,2

230,7

48,3

24,9

26,3

Overige kasschuiven

‒ 7,6

17,5

‒ 0,7

‒ 10,3

1,1

0,0

Visserij en Brexit Adjustment Reserve (BAR)

25,0

155,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Corona

56,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Loon- en prijsbijstelling

73,9

57,3

52,9

54,5

49,7

47,8

Eindejaarsmarge

26,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Desaldering

4,8

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

2.231,1

1.992,0

2.023,6

1.676,0

1.509,9

1.449,5

14. Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit - Nietbelastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

92,3

78,4

73,2

68,8

66,2

64,5

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

4,8

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

Desaldering

4,8

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota

97,2

78,5

73,3

68,8

66,2

64,5

Stand Voorjaarsnota

Tabel 47
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Saldo mee- en tegenvallers
Deze verzamelpost bevat diverse ramingsbijstellingen van mee- en tegen­
vallers (24,5 miljoen euro aan meevallers en 24,5 miljoen euro aan tegen­
vallers). Meevallers zijn er onder andere op rente en aflossing (0,2 miljoen
euro) en op de bijdrage aan de High Containment Unit reserve van
Wageningen Research (0,3 miljoen euro). Tegenvallers komen onder andere
voort uit de gedeelde onderdelen van LNV en EZK zoals bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

89

lopende ICT projecten (3,5 miljoen euro in 2022), wettelijke onderzoekstaak
economische informatievoorziening (1,1 miljoen euro per jaar) en het
pachtregistratiesysteem (2,3 miljoen euro cumulatief). Daarnaast zet LNV
de eindejaarsmarge 2021 in als dekking voor enkele tegenvallers
(20,3 miljoen euro).
Reservering diverse problematiek
Naar aanleiding van een technische herschikking binnen het visserij artikel
(zie technische herschikking artikel 22) wordt een reservering getroffen voor
diverse problematiek. Bij julibrief wordt deze verder toegedeeld.
Technische herschikking artikel 22
Er vindt een technische herschikking plaats binnen het visserij artikel.
Uitvoeringskosten GLB
Voor de uitvoeringskosten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
(GLB) wordt cumulatief 152,8 miljoen euro overgeheveld van de
Aanvullende Post naar de LNV-begroting. De middelen uit het omschakel­
fonds worden ingezet ter dekking van uitvoeringskosten GLB.
7e Actieprogramma Nitraat
Op grond van de Nitraatrichtlijn heeft Nederland in december 2021 het 7e
actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2025 bij de Europese Commissie
ingediend. Dit betreft mestbeleid en dient als basis voor een derogatieaan­
vraag bij de Europese Commissie. De middelen uit de handhavingsenvelop
en de landelijke beëindigingsregeling veehouderij zijn gereserveerd ter
dekking van het 7e Actieprogramma Nitraat (118,7 miljoen euro). Middels
deze mutatie wordt 52,3 miljoen euro overgeheveld van de Aanvullende
Post naar de LNV-begroting voor de eerste tranche. De tweede tranche
wordt overgeboekt naar de LNV-begroting als de plannen verder zijn
uitgewerkt.
Overboekingen coalitieakkoord van de Aanvullende Post
Deze verzamelpost bevat diverse overboekingen van de Aanvullende Post
naar de LNV-begroting met betrekking tot coalitieakkoord middelen. Dit
betreft uitvoeringskosten (cumulatief 110 miljoen euro t/m 2035) uit het
transitiefonds (25 miljard euro t/m 2035). Deze middelen worden ingezet
voor 60 FTE’s voor verschillende beleidsdirecties, specifiek voor het
opstarten en uitvoeren van het gebiedsgericht werken in het kader van de
integrale stikstofaanpak. Daarnaast betreft dit middelen voor de uitvoering
van de eerste fase (tot 2025) van het Natuur en milieubeleidsplan Caribisch
Nederland 2020-2030 (35 miljoen euro). Verder betreft dit een structurele
overboeking van 29,4 miljoen euro van de Aanvullende Post naar de LNVbegroting ten behoeve van de NVWA. Daarnaast wordt er ook structureel
12,6 miljoen euro overgeheveld van de Aanvullende Post naar de VWSbegroting ten behoeve van de NVWA. De NVWA kan hierdoor investeren in
haar publieke taken. Ook bestaat deze post uit de incidentele gevolgkosten
van Wind op Zee voor visserij. Dit heeft betrekking op de versterking van
het Noordzee-ecosysteem (cumulatief 146,1 miljoen euro t/m 2030) en het
verduurzamen en aanpassen van de visserijsector (cumulatief 199,2 miljoen
euro t/m 2030).
Overboekingen ten behoeve van structurele aanpak stikstof van de
Aanvullende Post
Dit betreft een verzamelmutatie van enkele overhevelingen van de
Aanvullende Post naar de LNV-begroting met betrekking tot de structurele
aanpak stikstof van het vorig kabinet. Deze middelen worden ingezet voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

90

het ophogen van de subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en
managementmaatregelen en het versnellen van stalinnovaties
(75,6 miljoen euro); pilots in het kader van het verlagen ruw eiwitgehalte
veevoer (11 miljoen euro); regelingen bedrijfsplannen en demobedrijven in
het kader van het omschakelprogramma (7,2 miljoen euro); kosten voor de
legalisatie van PAS-melders (5,4 miljoen euro), landelijke beëindigingsre­
geling veehouderijlocaties (521,5 miljoen euro) en programmakosten DG
Stikstof (cumulatief 103,6 miljoen euro t/m 2030).
Overige overboekingen van de Aanvullende Post
Dit betreft een verzamelmutatie van enkele overhevelingen van de
Aanvullende Post naar de LNV-begroting. Dit bestaat onder andere uit
overhevelingen van de Aanvullende Post naar de LNV-begroting ten
behoeve van subsidieregeling voor volledige vervanging van SONTverlichting door full-spectrum-LED-verlichting (11 miljoen euro) en ten
behoeve van subsidiering via de Energie-efficiëntie Glastuinbouw regeling
(5 miljoen euro).
Technische mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen
LNV heeft per saldo 36,9 miljoen euro overgeboekt naar andere begrotingen
in de periode t/m 2027. Dit betreft onder andere afdrachten in het BTWcompensatiefonds voor de Maatregel Gerichte Aankoop (1,3 miljoen euro)
en Programma Natuur (5,5 miljoen euro). Ook is er onderuitputting op de
saneringsregeling varkenshouderijen (1 miljoen euro) toegevoegd aan de
I&W-begroting voor de subsidieregeling walstroom. Daarnaast heeft er ook
een technische correctie plaatsgevonden van niet-HGIS naar HGIS budget
(4,7 miljoen euro structureel).
Overboeking toekenning Nationaal Groeifonds
In de tweede toekenningsronde van het Nationaal Groeifonds is aan een
project die onder verantwoordelijkheid van LNV wordt uitgevoerd middelen
toegekend. Deze middelen worden vanuit de begroting van het Nationaal
Groeifonds beschikbaar gesteld aan de begroting van LNV.
Kasschuiven ten behoeve van structurele aanpak stikstof
Dit betreft een verzamelmutatie van enkele kasschuiven van middelen van
de structurele aanpak stikstof van het vorig kabinet. Met deze schuiven
wordt het kasritme aangepast voor onder andere het uitvoeren van de
natuurbank, de saneringsregeling varkenshouderijen, landelijke beëindi­
gingsregeling veehouderijlocaties en nationaal kennisprogramma.
Overige kasschuiven
Dit betreft een verzamelmutatie voor enkele kasschuiven. Met deze schuiven
wordt het kasritme aangepast voor onder andere afschrijvingskosten inter­
ventieregeling PO, economisch herstelfonds, uitvoeringsprogramma
Natuur door Kennisnetwerk OBN, DuurzaamDoor/Jong Leren Eten,
Aanvalsplan Grutto, ODE glastuinbouw en Programma Veenweide.
Daarnaast betreft dit enkele kasschuiven voor visserij, onder andere voor
verduurzaming IJsselmeer en visserijvrije zones. Verder betreft dit een
kasschuif voor Caribisch Nederland Natuur en een herijking van het
kasritme uitvoeringskosten transitiefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

91

Visserij en Brexit Adjustment Reserve (BAR)
LNV heeft middelen op de begroting voor het uitvoeren van een sanerings­
regeling bij vissers. Omdat de regeling niet voldoet aan staatssteuncriteria
kan deze regeling geen doorgang vinden. Hierdoor ontstaat er o.a. een
meevaller (20 miljoen euro) die terugvloeit naar het generale beeld. Een
alternatieve regeling wordt nu uitgevoerd en gefinancierd vanuit de Brexit
Adjustment Reserve. De visserijsector verliest namelijk quotum als gevolg
van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. In het
kader hiervan worden drie regelingen opengesteld. Dit betreft saneringsre­
geling (155 miljoen euro), stilligregeling (33 miljoen euro) en de liquiditeits­
regeling (12 miljoen euro).
Corona
Dit betreft een verzamelmutatie voor enkele aan corona gerelateerde
regelingen: voor nadeelcompensatie vervroegd verbod pelsdierhouderij
(25,3 miljoen euro), ongedekte vaste kosten land- en tuinbouwbedrijven
(16,3 miljoen euro) en dierentuinen (15 miljoen euro).
Loon- en prijsbijstelling
De tranche van 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de begroting van LNV.
Eindejaarsmarge
Conform de begrotingsregels wordt de eindejaarsmarge toegevoegd aan
de begroting van LNV (20,3 miljoen euro). Verder wordt er additioneel
6 miljoen euro meegenomen uit 2021 voor de Sabe regeling (stikstofmid­
delen).
Desaldering
In totaal is 4,8 miljoen euro aan ontvangsten gedesaldeerd met de uitgaven
in 2022. Dit betreft onder andere een onttrekking uit de begrotingsreserve
visserij ten behoeve van uitvoeringskosten RVO voor het Europees visserij­
fonds (2,3 miljoen euro).
Niet-belastingontvangsten
Technische mutaties Voorjaarsnota
Desaldering
Dit betreft de tegenboeking van bovenstaande mutatie (zie Technische
Mutaties Voorjaarsnota desaldering).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

92

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Tabel 48
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
15. Sociale Zaken en Werkgelegenheid - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

51.891,2

47.458,8

47.940,0

48.966,1

49.889,5

49.935,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

75,1

96,1

181,7

146,7

159,1

128,6

Vervroeging stapsgewijze verhoging WML

1,9

‒ 21,4

29,2

‒ 25,0

‒ 24,0

‒ 22,0

Onderwijsroutes

15,0

9,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Uitvoeringskosten Wet toekomst pensioenen

0,9

3,1

5,1

7,0

9,1

4,9

Re-integratiebudget UWV

‒ 4,5

‒ 8,1

‒ 4,5

‒ 4,4

‒ 4,4

‒ 4,0

Dekking Loon- en prijsbijstelling

‒ 3,0

‒ 6,1

‒ 8,4

‒ 2,7

‒ 3,2

0,0

Bescherming arbeidsmigranten (commissie Roemer)

10,0

30,0

49,0

58,0

58,0

55,0

Loslaten koppeling gewerkte uren

3,0

43,0

83,0

103,0

105,0

106,0

Kinderopvang uitvoeringskosten

4,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Enveloppe arbeidsmarkt, armoede en schulden

13,5

2,1

4,1

4,4

4,6

4,8

Enveloppe Caribisch Nederland

0,6

8,2

10,0

10,6

11,0

11,4

Kwijtschelden schulden

0,0

24,0

14,0

0,0

0,0

0,0

Diversen

33,7

12,4

0,1

‒ 4,2

2,8

‒ 27,5

Technische Mutaties Voorjaarsnota

346,0

‒ 325,7

‒ 141,4

‒ 55,4

‒ 141,1

‒ 41,2

Overboekingen andere begrotingen

‒ 11,7

2,0

‒ 5,7

‒ 8,2

‒ 4,0

‒ 3,3

Kasschuiven

‒ 101,5

‒ 5,8

‒ 72,4

110,9

‒ 3,1

71,9

Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid

285,9

‒ 254,0

9,9

2,6

1,3

0,0

Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige
Ondernemers

234,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Doorwerking CEP SZW-regelingen

22,7

59,5

67,1

63,3

42,6

35,1

Bijstelling bijstand

‒ 293,7

‒ 395,9

‒ 433,3

‒ 494,3

‒ 476,4

‒ 440,2

Diversen

‒ 39,2

14,1

‒ 0,3

‒ 0,3

0,0

0,0

Wajong

150,6

159,9

176,6

179,8

190,3

197,4

Kinderopvangtoeslag

91,8

98,3

97,9

79,8

64,9

61,0

Toeslagenwet

‒ 42,9

‒ 40,5

‒ 39,2

‒ 41,5

‒ 42,2

‒ 39,8

Overige uitvoeringsinformatie SZW

‒ 38,6

‒ 28,8

‒ 12,3

‒ 18,9

12,1

8,6

Loon- en prijsbijstelling

65,7

67,1

70,1

65,0

65,0

58,7

Eindejaarsmarge

22,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Desalderingen

0,6

‒ 1,5

0,2

6,4

8,4

9,4

Niet-plafondrelevant

‒ 2.567,5

‒ 1.021,8

‒ 1.178,8

‒ 1.334,8

‒ 1.489,6

‒ 698,4

Bijstelling Rijksbijdragen

‒ 2.567,5

‒ 1.021,8

‒ 1.178,8

‒ 1.334,8

‒ 1.489,6

‒ 698,4

Stand Voorjaarsnota

49.744,9

46.207,5

46.801,5

47.722,6

48.417,8

49.324,3

2022

2023

2024

2025

2026

2027

1.883,6

2.282,4

1.972,8

2.056,1

2.026,4

1.990,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

1.905,2

‒ 330,0

‒ 15,6

‒ 80,0

‒ 40,1

‒ 0,5

Tabel 49
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
15. Sociale Zaken en Werkgelegenheid - Nietbelastingontvangsten
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Technische Mutaties Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

93

In miljoenen euro's (excl. HGIS)
Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid

1.691,5

‒ 388,3

‒ 46,2

‒ 88,9

‒ 50,2

‒ 11,7

Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige
Ondernemers

216,8

0,0

‒ 0,2

‒ 0,4

‒ 0,1

‒ 0,2

0,3

1,3

3,6

5,9

7,2

7,1

Doorwerking CEP SZW-regelingen
Kinderopvangtoeslag

‒ 18,5

20,7

2,6

‒ 14,6

‒ 15,7

‒ 16,3

Wet kindgebonden budget

18,3

38,1

25,1

13,3

12,6

13,3

Boete-ontvangsten

‒ 3,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Besluit bijstandverlening zelfstandigen

0,0

‒ 0,3

‒ 0,8

‒ 1,6

‒ 2,2

‒ 2,2

Desalderingen

0,6

‒ 1,5

0,2

6,4

8,4

9,4

Niet-plafondrelevant

0,0

0,0

‒ 1,5

‒ 3,0

‒ 3,2

‒ 3,2

Diverse bijstellingen

0,0

0,0

‒ 1,5

‒ 3,0

‒ 3,2

‒ 3,2

Stand Voorjaarsnota

3.788,9

1.952,3

1.955,7

1.973,1

1.983,2

1.986,5

Uitgaven
Mutaties besluitvorming Voorjaarsnota
Vervroeging stapsgewijze verhoging WML
De verhoging van het WML met 7,5 procent wordt een jaar eerder gestart
en vindt plaats in drie stappen. Het WML wordt jaarlijks verhoogd met 2,5
procent in zowel 2023 als 2024 en met 2,32 procent in 2025. Dit leidt tot
incidenteel hogere uitgaven in 2023 en 2024 aan onder andere de bijstand
en Wajong. De verhoging in 2023 vindt plaats door middel van een
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Hierdoor stijgen de loongerela­
teerde uitkeringen en het maximum dagloon automatisch mee. Dit leidt tot
structureel hogere uitgaven. De verhoging in 2024 en 2025 vindt plaats door
middel van een wetswijziging. Conform het coalitieakkoord stijgen de
loongerelateerde uitkeringen en maximum dagloon in die jaren niet mee.
Onderwijsroutes
Gedurende de implementatie van het nieuwe inburgeringsstelsel is
gebleken dat er knelpunten zijn waardoor het aanbod op de onderwijsroute
niet tot stand komt. Om dit aanbod op korte termijn te stimuleren is in
oktober 2021 toegezegd dat gemeenten eenmalig 24 miljoen euro extra
krijgen, waarvan 15 miljoen euro in 2022 en 9 miljoen euro in 2023. De
dekking is gevonden in de ruimte op het UWV re-integratiebudget. Dit heeft
SZW eerder in een Kamerbrief gecommuniceerd en wordt nu in de
begroting verwerkt.
Uitvoeringskosten Wetsvoorstel Toekomst pensioenen (WTP)
Het wetsvoorstel toekomst pensioenen (WTP) voorziet in een aanpassing
van het fiscaal pensioenkader en heeft daarmee uitvoeringsgevolgen voor
de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft de kosten voor de transitiefase
en de structurele fase in de uitvoeringstoets in kaart gebracht. Daarnaast
leidt het WTP naar verwachting tot extra kosten voor de rechtsketen. In
overleg met het Ministerie van Justitie en Veiligheid wordt een reservering
getroffen op de SZW-begroting voor een bijdrage aan deze kosten.
Re-integratiebudget UWV
Op basis van de realisatie van de afgelopen jaren is het re-integratiebudget
UWV naar beneden bijgesteld. Dit betreft een bijstelling van 7 miljoen euro
vanaf 2024 die afloopt naar 5,4 miljoen euro in 2059. De afloop in de dekking
is ingebouwd omdat het re-integratiebudget ook iets terugloopt. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

94

toekomst is de doelgroep van het re-integratiebudget namelijk kleiner
aangezien Wajongers met arbeidsvermogen vanaf 2015 onder de participa­
tiewet vallen.
Dekking loon- en prijsbijstelling (LPO)
De dekking van de financiële gevolgen van het WTP voor de Belastingdienst
en de rechterlijke macht wordt gevonden binnen de loon- en prijsbijstelling
(LPO).
Bescherming arbeidsmigranten (commissie Roemer)
In het coalitieakkoord is geld vrijgemaakt voor de implementatie van de
aanbevelingen van de Commissie Roemer over de bescherming van
arbeidsmigranten. Met deze mutatie wordt een groot deel van deze
middelen overgeheveld van de Aanvullende Post naar de begroting van
SZW. De middelen worden aangewend voor trajecten zoals bijvoorbeeld
de verplichte certificering van de uitzendbranche, de arbeidscommissie en
de Wet Goed Verhuurderschap.
Loslaten koppeling gewerkte uren
In het coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt om vanaf 2023 de
koppeling gewerkte uren (KGU) in de kinderopvangtoeslag los te laten. Dit
is de verhouding tussen het aantal uren kinderopvangtoeslag waar ouders
aanspraak op maken en het aantal gewerkte uren van de minst werkende
ouder (140 procent). Met het loslaten van de KGU wordt het stelsel
eenvoudiger en de neemt de toekenningszekerheid voor ouders toe. Met
deze mutatie worden deze middelen overgeheveld van de Aanvullende post
naar de begroting van SZW.
Kinderopvang uitvoeringskosten
In het coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt voor de uitvoering van
een hervorming van het kinderopvangtoeslagstelsel. Het betreft hier de
verwachte implementatiekosten en transitiekosten voor 2022 in aanloop
naar het nieuwe stelsel.
Enveloppe arbeidsmarkt, armoede en schulden
In het coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt voor arbeidsmarkt-,
armoede- en schuldenbeleid. Vanuit deze enveloppe worden voor Caribisch
Nederland middelen geïnvesteerd om o.a. de minimumuitkeringen
(onderstand, AOV en AWW) te verhogen. Tevens wordt er geïnvesteerd om
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk te begeleiden en
het aantal beschutte werkplekken uit te breiden.
Enveloppe Caribisch Nederland
In het coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt om voor Caribisch
Nederland de arbeidsmarkt te versterken en toe te werken naar het ijkpunt
sociaal minimum. Met deze middelen worden onder andere de minimu­
muitkeringen (onderstand, AOV en AWW) en de kinderbijslagvoorziening
BES verhoogd. Tevens wordt er geïnvesteerd in het moderniseren van het
sociale zekerheidsstelsel en de dienstverlening voor arbeidsbemiddeling.
Kwijtschelden schulden
Gemeenten schelden in het kader van de hersteloperatie kinderopvangst­
oeslag (KOT) alle schulden aan KOT-gedupeerden kwijt. Gemeenten worden
achteraf gecompenseerd voor de kwijtscheldingen en uitvoeringskosten.
De werkelijke kosten hangen af van het uiteindelijke aantal gedupeerden en
de gemiddelde kwijtschelding. Ook verdeling over de jaren kan nog
wijzigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

95

Diversen
Dit betreft meerdere kleinere maatregelen op hoofdstuk 15 waar budget
voor is vrij gemaakt. Zo wordt er onder andere budget vrijgemaakt voor
de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) om extra inspecties uit te kunnen
voeren. Dit komt door een wijziging van ARIE-wetgeving en een wijziging
van het Arbobesluit en de Arboregeling die beoogt het asbestbeleid risico­
gerichter en éénduidiger te maken. Ook verlengt het kabinet het scholings­
budget voor WW-gerechtigden in 2022. Dit is een voortzetting van de
tijdelijke regeling scholingsbudget UWV dat eindigde in 2021. Dit bedrag
voor 2022 (14 miljoen euro) is inclusief uitvoeringskosten van het UWV.
Daarnaast wordt er cumulatief 7 miljoen euro beschikbaar gesteld voor
het herdenkingsjaar slavernijverleden. In juli 2020 is de motie Klaver/Jetten
over een herdenkingsjaar afschaffing van de slavernij door de Tweede
Kamer met brede steun aangenomen. Deze motie verzoekt de regering om
van het jaar 2023 een herdenkingsjaar te maken waarin de afschaffing van
de slavernij, 150 jaar geleden, wordt herdacht.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen andere begrotingen
Hieronder vallen diverse overboekingen van en naar andere begrotingen.
De grootste is een overboeking van 6 miljoen euro structureel van het
ministerie van BZK voor het basisbudget informatiehuishouding. Daarnaast
gaat er 3,8 miljoen euro van 2022 t/m 2025 naar het ministerie van EZK voor
de aanvullende rijksbijdrage aan het programma TNO: Maatschappelijk
Programma Arbeidsomstandigheden Daarnaast worden er middelen
overgemaakt naar het gemeentefonds voor de leerbaarheidstoets en decen­
tralisatie-uitkeringen Informele scholing en Online weerbaarheid. Ook
vinden er herschikkingen plaats en worden er middelen overgemaakt naar
het ministerie van Financiën voor de herijking en uitstel IKV.
Kasschuiven
Er worden enkele kasschuiven verwerkt op de begroting van SZW. De
grootste is een kasschuif op het budget voor de Maatwerkregeling
Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden (MDIEU); hier wordt bijna
144 miljoen euro herverdeeld over de jaren 2025 en 2027. Daarnaast wordt
voor het SLIM-budget 40 miljoen euro van 2022 naar 2025 geschoven. Beide
kasschuiven hebben als doel beter aan te sluiten bij uitkeringssystematiek
van deze subsidies.
Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW)
Het budget voor de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW)
en de uitvoeringskosten hiervan zijn in een ander kasritme gezet, om beter
aan te sluiten bij de systematiek van uitbetaling en verrekening tussen UWV
en SZW. Daarnaast is op basis van realisaties van de vaststellingen NOW
1 en NOW 2 de totaalraming (saldo van nabetalingen en terugvorderingen)
van deze NOW-tranches naar beneden bijgesteld. Verder is een deel van
de uitvoeringskosten NOW ingezet voor het team fraudeaanpak NOW bij
de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (Tozo)
Op basis van het Beeld van de Uitvoering 2021 worden de vorig jaar aan
gemeentes verstrekte voorschotten voor de Tijdelijke Overbruggingsre­
geling Zelfstandige Ondernemers (Tozo) bijgesteld. Dat leidt dit jaar tot
een nabetaling. De terugvorderingen worden onder ontvangsten verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

96

Doorwerking CEP SZW-regelingen
De CEP-cijfers van het CPB zijn de eerste volledige doorrekening van het
coalitieakkoord en een update van de economische vooruitzichten. Dit leidt
onder andere tot een tegenvaller op de Kinderopvangtoeslag (KOT) en
meevallers op de Toeslagenwet (TW), Inkomensvoorziening Oudere
Werklozen (IOW) en het kindgebondenbudget (WKB). Deze worden vooral
veroorzaakt doordat de verwachte werkloosheid naar beneden is bijgesteld.
Bijstelling bijstand
Als gevolg van de lagere werkloosheidsraming van het CPB ten opzichte
van de MEV is de raming voor de bijstand naar beneden bijgesteld. Naar
aanleiding van de nieuwe uitvoeringsinformatie van gemeenten over 2021
worden de uitgaven aan de bijstand en LKS ook neerwaarts bijgesteld.
Diversen
Onder dit kopje vallen vooral verschillende coronagerelateerde mutaties.
Een hiervan is een reservering voor de eenmalige toekenning van uitvoe­
ringskosten aan gemeenten voor de toegenomen instroom in het Besluit
bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) in het eerste kwartaal van 2022. Deze
instroom hing samen met het stopzetten van de Tozo en de vereenvoudiging
van het Bbz. Ook worden er middelen voor uitvoeringskosten van de Belas­
tingdienst/Toeslagen naar 2023 geschoven. Dit is omdat het bezwaar- en
beroepsproces voor de Tijdelijke tegemoetkomingsregeling kinderopvang
(TTKO) in verband met de derde sluitingsperiode en de additionele
tegemoetkomingsregeling voor de eerste en tweede sluitingsperiode deels
in 2023 plaatsvindt. Daarnaast wordt er voor 2022 budget overgemaakt naar
gemeenten via een decentrale uitkering om de aanpak jeugdwerkloosheid
voort te zetten, als onderdeel van het Nationaal Programma Onderwijs. Tot
slot wordt er een kasschuif gedaan op de middelen voor crisisdienstver­
lening. De huidige inzet van crisisdienstverlening loopt tot eind 2022. Omdat
kosten die worden gemaakt door de partijen van de Regionale Mobiliteits­
teams achteraf kunnen worden gedeclareerd, kan een deel van de kosten
van de huidige inzet in 2023 vallen.
Wajong
Op basis van uitvoeringsinformatie van het UWV is de raming van de
Wajong bijgesteld. De tegenvaller op de Wajong wordt grotendeels
veroorzaakt door een toename van de gemiddelde uitkeringshoogte in de
oude Wajongregelingen. Dit komt onder andere doordat het aandeel
personen met arbeidsvermogen lager ligt dan eerder geraamd. Een
Wajonger zonder arbeidsvermogen krijgt een uitkering op 75 procent van
het wettelijk minimumloon in plaats van 70 procent. Ook maken Wajongers
die werken in hogere mate gebruik van inkomensondersteuning.
Kinderopvangtoeslag (KOT)
Op basis van uitvoeringsinformatie van de Belastingdienst is de KOT
bijgesteld. De uitgaven aan de KOT zijn naar boven bijgesteld. De bijstelling
is het gevolg van verschillende effecten. Het gemiddelde aantal uren dat
kinderen naar de kinderopvang gaan, is naar boven bijgesteld. Daarnaast
heeft het CBS in de meest recente bevolkingsprognose van december 2021
het aantal geboortes naar boven bijgesteld, wat leidt tot een hoger gebruik
van de kinderopvang in de komende jaren, met name onder 0- tot 4-jarigen.
Tot slot is de gemiddelde prijs (toeslag per uur kinderopvang) iets naar
boven bijgesteld, vooral doordat de gemiddelde uurtarieven licht hoger zijn
uitgekomen dan waar rekening mee was gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

97

Toeslagenwet (TW)
De meevaller op de toeslagenwet (TW) wordt voornamelijk veroorzaakt
door een lager verwachte gemiddelde uitkeringshoogte van TW-aanvul­
lingen op basis van realisatiecijfers uit 2021. Dit doet zich vooral voor bij
aanvulling op arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Daarnaast wordt een
lager aantal TW-aanvullingen verwacht vanwege de volumeontwikkelingen
in de moederwetten.
Overige uitvoeringsinformatie SZW
Onder deze post zitten onder andere een tegenvaller op de Algemene
Kinderbijslagwet (AKW), inburgeringsvoorzieningen en het Loonkosten­
voordeel (LKV), en meevallers op de Inkomensvoorziening oudere
werklozen (IOW), Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeisonge­
schikte werknemers (IOAW), Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ), en Lage-inkomens­
voordeel (LIV).
Loon- en prijsbijstelling
Met deze overboeking worden de uitgaven op de begroting van het
ministerie van SZW op het prijspeil 2022 gebracht.
Eindejaarsmarge
Conform de begrotingsregels wordt de eindejaarsmarge toegevoegd aan
de begroting van SZW (22,4 miljoen euro). Deze wordt ingezet op onder
andere het dossier inburgering en kinderopvang.
Desalderingen
Het inkoopvoordeel wordt met ingang van 2022 in de tarieven van de Rijks­
schoonmaakorganisatie (RSO) verwerkt. Dit leidt tot hogere ontvangsten bij
de RSO. Dit inkoopvoordeel wordt met overboekingen weer verdeeld over
de andere departementen (zie ook tegenhanger bij Ontvangsten). Verder
worden de gevolgen voor de ontvangsten van het loslaten koppeling
gewerkte uren bij de kinderopvangtoeslag (KOT) en van het verlagen van
de invorderingsrente bij de KOT en het kindgebondenbudget (WKB)
hiermee overgeboekt naar het ontvangstenartikel.
Niet-plafondrelevant
Bijstelling Rijksbijdragen
Onder niet-plafondrelevant is het saldo weergegeven van de mutatie van
Bijdrage in de kosten van de heffingskortingen (BIKK) en van Rijksbijdrage
aan het ouderdomsfonds. De rijksbijdrage in de BIKK stijgt licht. Dat komt
voornamelijk doordat de geraamde premie- en belastingontvangsten naar
boven zijn bijgesteld. Hierdoor stijgt ook het gebruik van de heffingskortingen. Voor de gederfde inkomsten vanwege de heffingskortingen wordt
de sociale fondsen (voor de AOW, de ANW en de Wlz) via de BIKK deels
gecompenseerd. De uitgaven aan de BIKK nemen dus toe. De Rijksbijdrage
aan het ouderdomsfonds daalt omdat de geraamde premie inkomsten naar
boven zijn bijgesteld. De rijksbijdrage is bedoeld om het vermogenstekort
van het Ouderdomsfonds aan te vullen. Als er meer premies binnen komen
kan de rijksbijdrage dus lager zijn. In 2022 wordt de bijdrage extra verlaagd
omdat het Ouderdomsfonds het jaar 2021 heeft afgesloten met een
overschot. Een overschot (of tekort) wordt verwerkt via een lagere (of
hogere) Rijksbijdrage in het daaropvolgende jaar.
Ontvangsten
Technische mutaties Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

98

Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW)
Om volledig aan te sluiten bij de systematiek van uitbetaling en verrekening
tussen UWV en SZW, worden de NOW-budgetten in een ander kasritme
gezet. Feitelijk worden hiermee alle ontvangsten in de jaren 2023 t/m 2027
afgeboekt, omdat alle voorziene terugontvangsten reeds in 2022 worden
afgewikkeld met UWV. Daarnaast is op basis van realisaties van de vaststel­
lingen NOW 1 en NOW 2 de totaalraming (saldo van nabetalingen en terug­
vorderingen) van deze NOW-tranches naar beneden bijgesteld.
Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (Tozo)
Op basis van het Beeld van de Uitvoering 2021 worden de vorig jaar aan
gemeentes verstrekte voorschotten voor de Tijdelijke Overbruggingsre­
geling Zelfstandige Ondernemers (Tozo) bijgesteld Dat leidt dit jaar tot
een terugvordering. De nabetalingen worden onder uitgaven verwerkt.
Doorwerking CEP SZW-regelingen
De werkloze beroepsbevolking is in de laatste raming van het CPB naar
beneden bijgesteld ten opzichte van de MEV. Dit leidt tot hogere uitgaven
aan de kinderopvangtoeslag (KOT), waardoor er (met vertraging) ook
hogere terugvorderingen en terugontvangsten zijn. Bij het kindgebonden­
buget (WKB) doet zich het tegenovergestelde effect voor.
Kinderopvangtoeslag (KOT)
Op basis van uitvoeringsinformatie van de Belastingdienst is de kinderop­
vangtoeslag (KOT) bijgesteld. Er is in de meeste jaren een tegenvaller op
de ontvangsten. In 2023, en in mindere mate in 2024, is er juist een
meevaller. De kinderopvangtoeslag die ouders tijdens het jaar als voorschot
ontvangen sluit steeds beter aan bij het bedrag waar zij recht op hebben.
Dit leidt tot minder terugvorderingen en, met vertraging, tot lagere terug­
ontvangsten. De pauzering van de invorderingen (coronamaatregel) heeft
geleid tot lagere ontvangsten in 2021 en leidt naar verwachting tot hogere
ontvangsten in 2023 en 2024 als gevolg van een inhaaleffect.
Wet kindgebonden budget (WKB)
Op basis van uitvoeringsinformatie van de Belastingdienst is de WKB
bijgesteld. De ontvangsten zijn opwaarts bijgesteld. Dit komt onder meer
voort uit de stijging in WKB-beschikkingen over tijd.
Boete-ontvangsten
Naar aanleiding van de realisaties over 2021 worden de boete-ontvangsten
van de Nederlandse Arbeidsinspectie in 2022 neerwaarts bijgesteld. Gezien
de uitzonderlijkheid van 2021 in verband met de coronacrisis wordt deze
realisatie niet meerjarig doorgetrokken. In het voorjaar van 2023 zal bezien
worden of een meerjarige bijstelling op zijn plaats is.
Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz)
Door de lagere gerealiseerde uitgegeven kapitaalverstrekkingen in 2021 en
de doorwerking daarvan op de verwachte uit te geven kapitaalverstrek­
kingen in 2022 en verder, nemen de terugontvangsten voor toekomstige
jaren af. Dit effect neemt over de jaren toe doordat er vanaf 2021 elk jaar
minder kapitaalverstrekkingen worden uitgegeven. Dat telt op tot elk jaar
iets minder baten dan eerder gedacht.
Desalderingen
Het inkoopvoordeel wordt met ingang van 2022 in de tarieven van de Rijks­
schoonmaakorganisatie (RSO) verwerkt. Dit leidt tot hogere ontvangsten bij
de RSO. Dit inkoopvoordeel wordt met overboekingen weer verdeeld over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

99

de andere departementen (zie ook tegenhanger bij Uitgaven).Verder
worden de gevolgen voor de ontvangsten van het loslaten koppeling
gewerkte uren bij de KOT en van het verlagen van de invorderingsrente bij
de KOT en WKB hiermee overgeboekt naar het ontvangstenartikel.
Niet-plafondrelevant
Diverse bijstellingen
Als gevolg van de verwerking van uitvoeringsinformatie van gemeenten
worden er minder ontvangsten verwacht uit Tozo-kapitaalverstrekkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

100

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
16. Volksgezondheid, Welzijn en Sport - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

34.016,7

30.870,0

30.555,6

31.712,5

33.298,2

33.335,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

152,1

250,5

154,6

179,9

178,1

168,2

Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg
onverzekerden (SOV)

12,0

12,0

12,0

12,0

12,0

12,0

Regeling onverzekerbare vreemdelingen (OVV)

6,0

6,0

6,0

6,0

6,0

6,0

‒ 15,5

‒ 15,5

‒ 15,5

‒ 15,5

‒ 15,5

26,7

26,7

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Ruimte bestedingsplan PG
Griepvaccinatie

28,1

30,4

30,2

31,8

Hogere deelname inhaalcampagne HPV-vaccinatie

54,5

16,4

‒ 11,7

‒ 13,6

VWS-breed apparaat

11,2

14,6

18,7

20,7

13,2

13,2

Gespecialiseerde cliëntondersteuning

9,0

18,0

27,0

29,0

10,0

Uitvoering van de toekomstagenda gehandicaptenzorg

15,0

15,0

15,0

10,0

Apparaat COVID-19

62,8

69,3
1,4

4,4

5,5

5,5

5,5

‒ 31,6

‒ 35,2

‒ 31,9

‒ 30,2

‒ 31,0

‒ 15,1

7,5

45,0

26,0

26,6

27,5

20,7

73,0

73,0

83,0

83,0

93,0

1,6

9,2

10,4

11,6

11,6

11,6

Technische Mutaties Voorjaarsnota

158,3

204,2

159,1

144,8

132,3

169,7

Overboekingen

30,8

25,2

8,8

8,3

8,0

8,0

Kasschuiven

‒ 72,6

30,8

14,5

4,5

‒ 7,2

30,0

Loon- en prijsbijstelling

157,0

153,1

140,6

137,0

136,4

136,6

Eindejaarsmarge

40,6

113/zelfmoordpreventie
Inzet prijsbijstelling
Diversen
Overhevelingen van Aanvullende post (coalitieakkoord)
Overhevelingen van Aanvullende post

Desaldering

10,1

Diversen

‒ 7,7

‒ 4,9

‒ 4,9

‒ 4,9

‒ 4,9

‒ 4,9

Niet-plafondrelevant

1.136,0

1.345,6

110,4

662,9

1.152,2

2.559,5

Macromutaties

1.136,0

1.345,6

110,4

662,9

1.152,2

2.559,5

Stand Voorjaarsnota

35.463,1

32.670,4

30.979,6

32.700,1

34.760,7

36.232,7

16. Volksgezondheid, Welzijn en Sport - Niet
belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

240,9

147,5

145,1

145,1

154,5

154,5

66,5

38,0

26,0

13,0

12,0

11,5

12,0

Tabel 51
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Ontvangsten wanbetalers

‒ 10,0

Verhoging ontvangstenraming SPUK-stimulering sport

37,0

23,0

Hogere ontvangstenraming artikel 2

6,0

5,0

4,0

3,0

2,0

1,5

Verhoging ontvangstenramingen artikel 1

29,6

10,0

10,0

10,0

10,0

10,0

Diversen

3,9

Technische Mutaties Voorjaarsnota

10,1

Desaldering

10,1

Stand Voorjaarsnota

317,6

185,5

171,1

158,1

166,5

166,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

101

Uitgaven
De Stand Startnota is inclusief incidentele suppletoire begrotingen (ISB’s)
van VWS. De mutaties sinds de Startnota (10 januari 2022) zijn te vinden in:
ISB 4 (Kamerstuk 36025), ISB 5 (Kamerstuk 36069), ISB 6 (Kamerstuk 36086).
De voornaamste mutaties in deze ISB’s hangen samen met uitgaven
gerelateerd aan COVID-19. In de laatste ISB worden daarnaast overheve­
lingen van de Aanvullende post van het ministerie van Financiën naar de
begroting van VWS verwerkt. Een uitgebreide toelichting is te vinden in
de memorie van toelichting bij deze begrotingswetten.
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg onverzekerden (SOV)
Om aanbieders te compenseren voor verleende zorg aan onverzekerden in
Nederland bestaat de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan
onverzekerden. Uit de raming van het CAK blijkt dat zorgaanbieders steeds
meer gebruik maken van de regeling. Het budget wordt daarom structureel
bijgesteld.
Regeling onverzekerbare vreemdelingen (OVV)
Om aanbieders te compenseren voor verleende zorg aan vreemdelingen
zonder verblijfsvergunning in Nederland bestaat de regeling onverze­
kerbare vreemdelingen. Uit de raming van het CAK blijkt dat zorgaanbieders
steeds meer gebruik maken van de regeling. Het budget wordt daarom
structureel bijgesteld.
Ruimte bestedingsplan Publieke gezondheid (PG)
De niet-juridisch verplichte ruimte in het bestedingsplan van de directie
Publieke gezondheid wordt ingezet om problematiek op de VWS-begroting
te dekken. Dit betreft de ruimte die ontstaat op het instrument subsidies,
vanwege de afloop van de huidige subsidieregeling voor de NIPT in 2023.
In het coalitieakkoord zijn nieuwe middelen vrijgemaakt voor de regeling.
Griepvaccinatie
De doelgroep voor de griepvaccinatie neemt in omvang toe. Het budget
wordt daarom structureel verhoogd.
Hogere deelname inhaalcampagne HPV-vaccinatie
In 2022 en 2023 is een inhaalcampagne voor de HPV-vaccinatie voor jongvol­
wassenen van 18 tot en met 26 jaar gepland. Uit onderzoek van het RIVM
blijkt dat meer jongvolwassen hiertoe bereid zijn dan eerder geraamd.
VWS-breed apparaat
Binnen verschillende directies van het kerndepartement heeft het ministerie
van VWS personele en materiële uitbreiding getroffen. Dit betreft onder
meer middelen voor de continuering uitbreiding van kantoorruimte voor
het kerndepartement (4,8 miljoen euro), voor de applicatie beheer van de
informatiehuishoudingssystemen van VWS (2 miljoen euro), en voor onder­
steuning van de derde bewindspersoon van VWS (0,8 miljoen euro).
Gespecialiseerde cliëntondersteuning
De inzet van een gespecialiseerde cliëntondersteuner wordt verhoogd. Dit
moet zorgen voor minder zorgkosten, minder overbelaste gezinsleden,
tijdwinst bij instanties (zoals gemeenten en zorgkantoren) bij het
verstrekken van voorzieningen, minder beroep op inkomensvoorzieningen
en het voorkomen van schulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

102

Uitvoering van de toekomstagenda gehandicaptenzorg
Er is budget vrijgemaakt om de toekomstagenda van de gehandicaptenzorg
uit 2021 uit te voeren.
Apparaat COVID-19
Er zijn diverse personele en materiele verhogingen van de uitgaven zoals
voor de nafase van de coronacrisis, de inschakeling van de landsadvocaat,
personele inzet op de verschillende COVID-19 directies en technische onder­
steuning voor de WOB-verzoeken.
113/zelfmoordpreventie
Er is aanvullend budget vrijgemaakt om invulling te geven aan de
aangenomen motie Van der Plas tijdens het debat over de Regeringsver­
klaring. Hiermee kan worden voorzien in de financiering van Stichting 113
Zelfmoordpreventie op het huidige niveau plus de voorziene groei van de
hulplijn, teneinde de hulp voor mensen in Nederland die kampen met suïci­
daliteit beschikbaar te houden.
Inzet prijsbijstelling
De tranche 2022 van de prijsbijstelling wordt deels ingezet om diverse
tegenvallers en intensiveringen van VWS te dekken.
Diversen
Er worden onder meer middelen beschikbaar gesteld voor het Sociaal en
Cultureel Planbureau (2,8 miljoen euro), de generieke digitale infrastructuur
(7,1 miljoen euro), de toename van de overhead-kosten van shared service­
organisaties (2,4 miljoen euro), een tegenvaller in de regeling Functioneel
Leeftijdsontslag/Vervoegde Uittreding (FLO/VUT) voor ambulancezorg
(1,3 miljoen euro) en voor de tegemoetkomingsregeling van de Commissie
de Winter (17,7 miljoen euro in 2022 en 8 miljoen euro in 2023).
Overhevelingen van Aanvullende post (coalitieakkoord)
Er worden diverse middelen uit het coalitieakkoord overgeheveld van de
Aanvullende post naar de VWS-begroting. Onder andere voor volksziektes,
prenatale screening, stimuleren van wooncombinaties van jongeren en
ouderen, onbeperkt meedoen en voor de eigen bijdrage van huishoudelijke
hulp.
Overhevelingen Aanvullende post
De reservering voor het Programma toegangsverleningsservice wordt
overgeheveld van de Aanvullende post naar de VWS-begroting. Daarnaast
ontvangt het ministerie van VWS middelen voor de uitvoeringskosten voor
het herstel van de toeslagen.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen
Het ministerie van VWS ontvangt onder andere middelen van het ministerie
van JenV voor inlichtingendiensten en de NCTV. Daarnaast ontvangst het
ministerie van VWS middelen van het ministerie van OCW voor de
uitvoering van het raamcontract in 2022 voor de maatschappelijke
diensttijd. Verder ontvangt het ministerie van VWS middelen voor de conti­
nuïteitsregeling jeugd. Er zijn ook diverse mutaties tussen plafond Rijksbe­
groting en het plafond Zorg. Onder andere voor de verdere ontwikkeling
van nieuwe antibiotica, de organisatie van alarmering bij gebruik van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

103

automatische externe defibrillator (AED) en voor de gespecialiseerde cliën­
tondersteuning van de zeer ernstige verstandelijke en meervoudige
beperkingen (ZEVMB) groep.
Kasschuiven
Op de VWS-begroting zijn meerdere kasschuiven ingepast. Zo vindt een
herschikking plaats bij de medicatieoverdracht en voor de vertraging bij
het programma uitkomstgerichte zorg. Verder zijn kasschuiven ingepast
voor waardigheid en trots op locatie en bij middelen voor het realiseren van
de bezuiniging op administratieve lasten. Ook op de middelen uit het coali­
tieakkoord voor Verbeteren palliatieve zorg, Woon-zorg combinaties en
stimulering langer thuis wonen, Suïcide preventie, Respijtzorg, Eén tegen
eenzaamheid en Prenatale screening worden kasschuiven ingepast.
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
de VWS-begroting.
Eindejaarsmarge
Volgens de begrotingsregels kan elk ministerie maximaal 1 procent van zijn
begroting via de eindejaarsmarge meenemen naar het volgende begro­
tingsjaar. Voorwaardelijk is dat in het voorgaande jaar voldoende onderuit­
putting is geweest. Voor het ministerie van VWS is in 2022 een
eindejaarsmarge van 41 miljoen euro beschikbaar.
Desaldering
Bij een desaldering worden de uitgaven en ontvangsten met eenzelfde
bedrag verhoogd. Dit heeft plaatsgevonden voor de nabetaling stimulering
sport en voor de eigen risicodrager werkhervatting gedeeltelijk arbeidsge­
schikten (ERD WGA).
Diversen
De personele en materiele budgetten voor de maatschappelijke diensttijd
zijn overgeheveld naar het ministerie van OCW.
Niet-plafondrelevant
Macromutaties
De ramingen van de Rijksbijdrage 18-, Bijdrage Kosten Korting (BIKK) Wlz,
Rijksbijdrage Wlz en de Zorgtoeslag zijn aangepast op basis van de CEPraming van het CPB. Daarnaast is de wettelijke doorwerking van het
wettelijk minimumloon op de zorgtoeslag opgenomen.
Niet-belastingontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Ontvangsten wanbetalers
Op basis van gegevens van het CAK wordt de ontvangstenraming voor de
wanbetalers in 2022 incidenteel verlaagd.
Verhoging ontvangstenraming SPUK-stimulering sport
Voor de specifieke uitkering voor de stimulering van sport is een nieuwe
eindafrekening ontvangen. Op basis daarvan is de ontvangstenraming
verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

104

Hogere ontvangstenraming artikel 2
Op basis van ontvangsten uit voorgaande jaren wordt de raming voor
komende jaren verhoogd.
Verhoging ontvangstenramingen artikel 1
Op basis van ontvangsten uit voorgaande jaren wordt de raming voor
komende jaren verhoogd.
Diversen
Dit betreft de afroming van het eigen vermogen van het agentschap college
ter beoordeling van geneesmiddelen (CBG) en het agentschap CIBG.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Desaldering
Bij een desaldering worden de uitgaven en ontvangsten met eenzelfde
bedrag verhoogd. Dit heeft plaatsgevonden voor de nabetaling stimulering
sport en voor de eigen risicodrager werkhervatting gedeeltelijk arbeidsge­
schikten (ERD WGA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

105

Nationaal Groeifonds
Tabel 52
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
19. Nationaal Groeifonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

2.131,2

3.171,5

4.209,5

4.229,8

3.219,6

2.032,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

‒ 660,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ombuiging Nationaal Groeifonds

‒ 660,0

Nog onverdeeld - afboeken 2de toekenningsronde

0,0

‒ 431,9

‒ 794,5

‒ 556,2

‒ 464,8

‒ 421,7

Voorwaardelijke toekenningen pijler Kennis

0,0

37,0

159,7

173,3

99,0

154,0

Voorwaardelijke toekenningen pijler R&D&I

0,0

289,9

634,8

382,9

365,8

267,8

‒ 1.336,8

‒ 1.444,2

‒ 515,2

540,2

Voorwaardelijke toekenning pijler Infrastructuur

105,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 1.373,7

‒ 1.458,7

Overboeken apparaatsuitgaven

‒ 5,7

Overboeking omzettingen

‒ 44,0

‒ 104,7

‒ 121,0

‒ 55,2

‒ 26,3

‒ 25,4

Overboeking toekenningen

‒ 82,5

‒ 589,9

‒ 249,6

‒ 174,1

‒ 84,9

‒ 42,7

‒ 1.335,6

‒ 823,0

‒ 1.044,4

‒ 1.293,6

‒ 465,0

569,7

Loon- en prijsbijstelling

39,7

58,8

78,2

78,7

60,9

38,6

Eindejaarsmarge

54,5

Stand Voorjaarsnota

97,5

1.712,8

2.872,7

2.785,6

2.704,4

2.572,5

Kasschuiven plafond I

Uitgaven
Mutaties voorjaarsbesluitvorming
Ombuiging Nationaal Groeifonds
De uitgaven van het Nationaal Groeifonds worden in 2022 met 660 miljoen
euro verlaagd. Deze middelen zet het kabinet in ter dekking van de
Rijksbrede problematiek met betrekking tot VPB, Box 3, AOW, Defensie en
verhogen WML.
Nog onverdeeld – afboeken 2de toekenningsronde
In totaal is voor bijna 5 miljard euro toegekend aan projecten, waarvan bijna
3,7 miljard euro voorwaardelijk. Het benodigde kasbudget wordt aan het
nog onverdeelde budget onttrokken en per project op de begroting van
het Nationaal Groeifonds geraamd. De verwachte uitfinanciering van de
projecten loopt tot en met 2032.
Voorwaardelijke toekenningen pijler Kennis
Binnen de pijler kennis is voor bijna 1,2 miljard euro voorwaardelijk aan
projecten toegekend. De uitgaven voor deze projecten worden geraamd op
de begroting van het Nationaal Groeifonds. Wanneer indieners aan de
gestelde voorwaarden voldoen worden de middelen beschikbaar gesteld
aan de betreffende departementale begroting(en).
Voorwaardelijke toekenning pijler R&D&I
Binnen de pijler Research & Development en Innovatie (R&D&I) is voor bijna
2,4 miljard euro voorwaardelijk aan projecten toegekend. De uitgaven voor
deze projecten worden geraamd op de begroting van het Nationaal
Groeifonds. Wanneer indieners aan de gestelde voorwaarden voldoen
worden de middelen beschikbaar gesteld aan de betreffende departe­
mentale begroting(en).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

106

Voorwaardelijke toekenning pijler Infrastructuur
Binnen de pijler infrastructuur is voor 105 miljoen euro voorwaardelijk
toegekend aan het project ‘Rail Ghent Terneuzen’. De uitgaven voor dit
project wordt geraamd op de begroting van het Nationaal Groeifonds.
Wanneer indieners aan de gestelde voorwaarden voldoen worden de
middelen beschikbaar gesteld aan de betreffende departementale
begroting(en).
Technische mutaties
Overboeking omzettingen
Naast de besluitvorming over de 2de toekenningsronde zijn twee projecten
(RegmedXB en QuantumDeltaNL) uit de eerste ronde omgezet van
voorwaardelijke toekenning naar definitieve toekenning. Ook is de
reservering voor AiNed omgezet naar een definitieve toekenning. In totaal
378 miljoen euro wordt ten behoeve van de uitvoering van deze projecten
overgeboekt naar de begroting van EZK.
Overboeking toekenningen
Binnen de pijler kennis is voor 470 miljoen euro toegekend aan projecten
en binnen de pijler Research & Development en Innovatie (R&D&I) voor
847 miljoen euro. Deze middelen worden vanuit de begroting van het
Nationaal Groeifonds beschikbaar gesteld aan de betreffende departe­
mentale begroting(en).
Kasschuif 2de toekenningsronde
Bij oprichting van het Nationaal Groeifonds zijn de kasmiddelen indicatief
in een ritme tot en met 2028 gezet. De uitfinanciering van projecten waaraan
(voorwaardelijk) middelen zijn toegekend loopt naar verwachting door tot
en met 2032. De benodigde middelen zijn hiertoe in een passend ritme
gezet.
Kasschuif nog onverdeeld
Na de ombuiging en verwerking van de 2de toekenningsronde resteert nog
ruim 14,4 miljard euro aan nog toe te kennen kasmiddelen. De middelen zijn
bij oprichting van het Nationaal Groeifonds in een indicatief kasrimte tot en
met 2028 gezet. Op basis van de reeds toegekende projecten blijkt dat uit
het Nationaal Groeifonds bekostigde investeringsprojecten een langere
looptijd hebben dan eerder ingeschat. Daarom worden de nog beschikbare
kasmiddelen in een meer realistisch kasritme tot en met 2032 gezet.
Loon- en prijsbijstelling
De nog onverdeeld budgetten van het Nationaal Groeifonds worden
geïndexeerd voor loon- en prijsontwikkeling. De tranche van 2022 is
toegevoegd aan de begroting.
Eindejaarsmarge
Eind 2021 resteerde nog 54,5 miljoen euro op de begroting van het
Nationaal Groeifonds. Deze middelen worden middels de 100 procent
eindejaarmarge in de 1ste suppletoire begroting weer toegevoegd aan de
begroting van 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

107

Sociale Verzekeringen
Tabel 53
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
40. Sociale Verzekeringen - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

2022

2023

2024

2025

2026

2027

66.316,5

68.988,5

71.894,1

75.300,5

78.515,4

81.681,1

‒ 37,4

811,0

1.127,1

1.462,2

1.479,4

1.495,4

Koppeling AOW aan stapsgewijze verhoging WML 7,5%

0,0

0,0

1.084,4

2.229,7

2.284,5

2.340,3

Afschaffen IOAOW

0,0

‒ 346,4

‒ 701,5

‒ 1.076,8

‒ 1.102,3

‒ 1.128,1

Vervroeging stapsgewijze verhoging WML

0,0

1.163,7

746,7

311,5

297,1

283,0

Afschaffen schuldig/nalatig verklaren

0,0

7,1

7,1

7,1

7,2

7,2

‒ 4,5

‒ 8,1

‒ 4,3

‒ 4,3

‒ 4,3

‒ 4,0

Uitvoeringskosten UWV

‒ 14,8

‒ 1,3

‒ 1,3

‒ 1,3

‒ 1,3

‒ 1,3

Diversen

‒ 18,1

‒ 4,0

‒ 4,0

‒ 3,7

‒ 1,5

‒ 1,7

Technische Mutaties Voorjaarsnota

4.157,2

Re-integratiebudget UWV

‒ 915,1

363,2

1.492,0

2.218,7

3.165,1

Overboekingen andere begrotingshoofdstukken

3,6

3,8

3,6

2,7

3,0

3,0

Doorwerking CEP SZW-regelingen

0,3

‒ 12,3

‒ 17,1

‒ 8,6

2,8

‒ 2,1

Doorwerking nominale ontwikkeling

243,1

1.462,1

2.551,0

3.401,4

4.309,1

5.274,4

‒ 1.123,5

‒ 1.005,3

‒ 950,3

‒ 1.041,1

‒ 1.009,2

‒ 956,6

Plafondcorrectie Ziektewet

‒ 3,2

‒ 4,0

‒ 4,1

‒ 4,1

‒ 4,1

‒ 4,1

Meer aanvragen werktijdverkorting

64,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Verlofregelingen

100,8

113,5

111,1

107,4

111,9

82,3

Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen

40,1

96,5

131,2

131,1

129,1

143,1

AOW

‒ 176,0

‒ 154,3

‒ 154,4

‒ 153,3

‒ 149,5

‒ 145,0

CTVLAO

‒ 26,3

‒ 61,9

‒ 69,0

‒ 76,2

‒ 83,5

‒ 89,6

Ziektewet

4,2

‒ 49,9

‒ 65,1

‒ 80,1

‒ 85,1

‒ 93,9

‒ 42,2

‒ 25,1

‒ 44,8

‒ 60,5

‒ 59,4

‒ 54,2

65.364,0

70.162,6

74.513,2

78.981,4

83.160,0

87.333,7

40. Sociale Verzekeringen - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

240,2

248,0

254,5

261,1

261,9

260,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 15,5

‒ 13,0

‒ 10,1

‒ 7,3

‒ 5,0

‒ 2,9

Doorwerking nominale ontwikkeling

0,5

3,0

5,9

8,7

11,0

13,1

Uitvoeringsinformatie Werkloosheidswet

‒ 16,0

‒ 16,0

‒ 16,0

‒ 16,0

‒ 16,0

‒ 16,0

Stand Voorjaarsnota

224,6

235,1

244,4

253,8

256,9

257,3

Bijstelling Werkloosheidswet

Overige uitvoeringsinformatie SZW
Stand Voorjaarsnota

Tabel 54
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Koppeling AOW aan stapsgewijze verhoging WML 7,5 procent
De hoogte van de AOW-uitkering wordt gekoppeld aan de stapsgewijze
verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) met in totaal 7,5 procent
in 2025. De reeks in de tabel geeft de hogere uitgaven weer die horen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

108

de in het coalitieakkoord beoogde verhoging in 2024 en 2025. De hogere
AOW-uitgaven die het gevolg zijn van vervroeging van de WML-verhoging
zijn meegenomen in de tabel onder de post ‘vervroeging stapsgewijze
verhoging WML’.
Afschaffen IOAOW
De inkomensondersteuning AOW (IOAOW) wordt stapsgewijs verlaagd in
2023 en 2024 en afgeschaft vanaf 2025. Dit dient als gedeeltelijke dekking
voor de koppeling van de AOW aan de stapsgewijze verhoging van het
wettelijk minimumloon (WML). Hiermee wordt een deel van de uitgaven
gedekt van de koppeling van de AOW aan de stapsgewijze verhoging van
het wettelijk minimumloon (WML) per 2023.
Vervroeging stapsgewijze verhoging WML
De verhoging van het WML met 7,5 procent wordt een jaar eerder gestart
en vindt plaats in drie stappen. Het WML wordt jaarlijks verhoogd met 2,5
procent in zowel 2023 als 2024 en met 2,32 procent in 2025. Dit leidt tot
incidenteel hogere uitgaven in 2023 en 2024 aan onder andere de AOW.
De verhoging in 2023 vindt plaats door middel van een Algemene Maatregel
van Bestuur (AMvB). Hierdoor stijgen de loongerelateerde uitkeringen en
het maximum dagloon automatisch mee. Dit leidt tot structureel hogere
uitgaven. De verhoging in 2024 en 2025 vindt plaats door middel van een
wetswijziging. Conform coalitieakkoord stijgen de loongerelateerde
uitkeringen en maximum dagloon in die jaren niet mee.
Afschaffen schuldig/nalatig verklaren
Burgers kunnen worden gekort op hun AOW-uitkering als zij hun AOWpremie niet (volledig) hebben betaald en de SVB hen schuldig nalatig
verklaart. Wegens een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB)
in 2020 is dit proces gepauzeerd. Deze uitspraak van de CRvB en de uitspraak
uit 2016 zijn aanleiding geweest om een verkenning te starten naar het
proces van schuldig nalatig verklaren. Uit deze verkenning bleek dat het
schuldig nalatig proces uitvoeringstechnisch kwetsbaar is en voor betrokken
burgers onredelijk kan uitpakken. In anticipatie op een eventuele afschaffing
van dit proces zijn middelen gereserveerd.
Re-integratiebudget UWV
Op basis van de realisatie van de afgelopen jaren is het re-integratiebudget
UWV naar beneden bijgesteld. Dit betreft een bijstelling van 7 miljoen euro
vanaf 2024 die afloopt naar 5,4 miljoen euro in 2059. De afloop in de dekking
is ingebouwd omdat het re-integratiebudget ook iets terugloopt. In de
toekomst is de doelgroep van het re-integratiebudget namelijk kleiner
aangezien Wajongers met arbeidsvermogen vanaf 2015 onder de participa­
tiewet vallen.
Uitvoeringskosten UWV
Dit betreft een bijstelling van uitvoeringskosten bij UWV (zowel incidenteel
als structureel). Het gaat zowel om middelen voor onvoorziene uitvoerings­
kosten als structurele onderuitputting op de uitvoeringskosten van de Wet
Betaald Ouderschapsverlof.
Diversen
Dit is de som van meerdere kleinere bijstellingen op begrotingshoofdstuk
40. Een specifieke bijstelling heeft te maken met een herijking van de kosten
voor het data-initiatief AOW. De SVB zet hiermee in op het verbeteren van
dienstverlening en is daarvoor een project gestart om de datakwaliteit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

109

verbeteren. Tijdens dat project is gebleken dat bij circa 9.150 AOWgerechtigden mogelijk sprake is van een te hoge of te lage vastgestelde
AOW-uitkering. Naar aanleiding hiervan start de SVB een herzieningsactie.
Hierdoor nemen de AOW-uitgaven toe. In de begroting van 2022 is hier
reeds rekening mee gehouden. De uitgaven aan de herzieningsactie lijken
naar verwachting hoger uit te vallen dan eerder begroot.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen andere begrotingshoofdstukken
Dit zijn onder andere een budgetneutrale schuif tussen begrotingshoofdstuk
15 en begrotingshoofdstuk 40 en een overboeking van hoofdstuk 15 voor
het vermogensonderzoek buitenland. Daarnaast bestaat dit uit overboe­
kingen naar het Ministerie van Financiën voor een herijking van de uitvoe­
ringskosten EESSI, het besluit Wfsv, de herijking en uitstel IKV en de RVUheffing.
Doorwerking CEP SZW-regelingen
De CEP-cijfers van het CPB zijn de eerste volledige doorrekening van het
Coalitieakkoord en een update van de economische vooruitzichten. Door
lagere werkloosheidsverwachtingen wordt er een tegenvaller verwacht op
de Ziektewet en de uitvoeringskosten Ziektewet. Bij de Werkloosheidswet
(WW) worden lagere uitvoeringskosten verwacht door lagere volumera­
mingen. Per saldo is de bijstelling op de uitvoeringskosten neerwaarts.
Doorwerking nominale ontwikkeling
Doordat het CPB haar raming voor prijsontwikkeling, WKA en de contract­
loonstijging omhoog heeft bijgesteld ten opzichte van de MEV ligt de
toekomstige indexatie van de uitkeringen ook hoger. Deze wordt daarom
omhoog bijgesteld.
Bijstelling Werkloosheidswet (WW)
Naar aanleiding van nieuwe uitvoeringsinformatie van het UWV (de
januarinota) zijn de verwachte uitgaven aan de Werkloosheidswet (WW)
neerwaarts bijgesteld. Dit is vooral het gevolg van een lager aantal
uitkeringen in 2021 dan eerder verwacht. Daarnaast valt de werkloosheid in
de werkloosheidsraming van het CPB lager uit dan eerder ramingen.
Hierdoor dalen de verwachte uitgaven aan de WW.
Plafondcorrectie Ziektewet (ZW)
De uitgaven aan de Ziektewet (ZW) worden verlaagd omdat relatief meer
werkgevers eigenrisicodrager voor de ZW zijn geworden. Het uitgaven­
plafond sociale zekerheid wordt conform gebruikelijke systematiek met
hetzelfde bedrag verlaagd
Meer aanvragen werktijdverkorting
Door de oorlog in Oekraïne kunnen mogelijk meer bedrijven aanspraak
maken op de regeling werktijdverkorting. Hier wordt alvast rekening mee
gehouden door het budget voor 2022 voor deze regeling aan te passen.
Verlofregelingen
Op de verlofregelingen (WAZO bevallings-/zwangerschapsverlof,
aanvullend geboorteverlof en betaald ouderschapsverlof) is sprake van
een tegenvaller van 101 miljoen euro in 2022 aflopend naar 82 miljoen euro
in 2027. Deze tegenvaller wordt voor het grootste deel veroorzaakt door de
hogere geboorte-prognose van het CBS. Daarnaast is de gemiddelde uitke­
ringshoogte toegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

110

Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)
De Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) kent een tegenvaller
die oploopt tot ruim 140 miljoen euro in 2027. Het grootste deel van deze
tegenvaller (128 miljoen euro) wordt veroorzaakt door de WGA. De
voornaamste reden hiervoor is de toegenomen instroom. Voor 2022-2024
wordt onder andere extra instroom als gevolg van corona verwacht.
Daarnaast is de doorstroom van mensen uit de WGA naar de IVA lager dan
eerder verwacht.
AOW
Op basis van uitvoeringsinformatie van de SVB over 2021 en de CBS-bevol­
kingsprognoses uit december 2021 worden de verwachte uitkeringslasten
van de AOW meerjarig neerwaarts bijgesteld. De belangrijkste oorzaak
hiervoor is de oversterfte in de tweede helft van 2021 die samenhangt met
COVID-19. Daarnaast is ook de gemiddelde uitkering iets lager uitgekomen
vanwege een lager aandeel alleenstaanden (met een hoge 70% uitkering).
Compensatie transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid
(CTVLAO)
De CTVLAO regeling is ingegaan per 2020, met terugwerkende kracht tot
1 juli 2015. De uitgavenraming is neerwaarts bijgesteld. Op basis van uitvoe­
ringsinformatie over 2021 zijn de incidentele uitgaven (terugwerkende
kracht) hoger uitgekomen en de structurele uitgaven lager dan eerder was
ingeschat. Een deel van de aanvragen met terugwerkende kracht was per
abuis als structureel gelabeld, waardoor deze uitgaven te hoog waren
ingeschat. Dit is nu naar beneden bijgesteld. De neerwaartse bijstelling op
de structurele uitgaven werkt vanaf 2022 meerjarig door. De meevaller op
de uitgaven komt in latere jaren hoger uit. De reden hiervoor is dat de
volumeontwikkeling naar verwachting een piek kent in 2022, in verband met
langdurige ziekte als gevolg van COVID-19, en daarna licht afneemt. In de
eerdere raming werd nog uitgegaan van een stijgende volumeontwikkeling
tot 2027 (op grond van demografie).
Ziektewet
De verwerking van nieuwe realisatiecijfers leidt tot een meevaller in de
uitkeringslasten voor de Ziektewet. Dat komt vooral omdat het aantal uitke­
ringsjaren lager uitvalt dan eerder werd verwacht. Ook verwachten we een
lagere gemiddelde uitkering. De meevaller is in 2022 kleiner dan in latere
jaren omdat we er rekening mee houden dat de ZW-instroom vanwege
COVID-19 in 2022 incidenteel hoger ligt, maar vanaf 2023 weer normaliseert.
Overige uitvoeringsinformatie SZW
Onder deze post vallen onder andere meevallers op de compensatie tranis­
tievergoeding MKB, Algemene Nabestaandenwet(Anw), uitvoeringskosten
UWV en op de inkomensondersteuning AOW (IOAOW).
Ontvangsten
Technische mutaties Voorjaarsnota
Doorwerking nominale ontwikkeling
Doordat de inflatie en de contractloonstijging zijn toegenomen ten opzichte
van de MEV-raming van het CPB, worden de ontvangsten voor de nominale
ontwikkeling naar boven bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

111

Uitvoeringsinformatie Werkloosheidswet (WW)
Overheidswerkgevers zijn eigenrisicodragers voor de WW. De WWuitgaven worden door het UWV verhaald op deze werkgevers. De raming
van de ontvangsten hieruit is vanaf 2022 structureel naar beneden
bijgesteld op grond van uitvoeringsinformatie van het UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

112

Zorg
Tabel 55
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
41. Zorg - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

2022

2023

2024

2025

2026

2027

85.483,1

88.333,1

91.882,0

95.184,8

99.156,7

103.648,1

2,1

‒ 11,2

‒ 25,8

‒ 30,8

‒ 31,8

‒ 25,8

Zorginfrastructuur

‒ 1,5

‒ 11,0

‒ 27,1

‒ 32,4

‒ 34,4

‒ 34,4

Tijdelijke middelen kwaliteitskader verpleeghuiszorg

‒ 79,0

‒ 87,0

‒ 87,0

‒ 87,0

‒ 87,0

Regionaal stimuleringsbudget zorgkantoren Wlz-breed

30,0

31,0

31,0

31,0

31,0

Innovatiebudget Wlz

7,5

10,0

10,0

10,0

10,0

Diversen

5,4

5,8

7,3

7,7

8,7

Overhevelingen van Aanvullende post (coalitieakkoord)

39,7

40,0

40,0

40,0

40,0

‒ 21,5

2.317,5

3.711,8

5.195,8

6.610,8

38,2

262,4

545,2

860,9

1.211,9

2.395,9

3.559,0

4.760,1

5.859,5

6.511,7

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Verwerking MLT Zorg 2022-2025
Loon- en prijsbijstelling

61,3

8,7

7.614,0

Mutaties naar plafond Rijksbegroting

‒ 13,1

‒ 10,1

‒ 3,1

‒ 3,1

‒ 3,1

‒ 3,1

Overboekingen naar GF

‒ 69,7

‒ 106,5

‒ 106,5

‒ 106,5

‒ 106,5

‒ 106,5

85.463,7

90.639,4

95.568,0

100.349,8

105.735,7

111.236,3

2022

2023

2024

2025

2026

2027

5.312,7

5.391,5

5.500,0

5.539,4

5.715,8

5.884,7

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

25,7

26,6

26,9

26,7

26,3

Meevaller eigen risico

25,7

26,6

26,9

26,7

26,3

Technische Mutaties Voorjaarsnota

20,0

33,8

68,5

138,1

199,0

Verwerking MLT Zorg 2022-2025

20,0

33,8

68,5

143,1

199,0

Stand Voorjaarsnota

Tabel 56
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
41. Zorg - Niet-belastingontvangsten
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Diversen

‒ 5,0

Stand Voorjaarsnota

5.312,7

5.437,3

5.560,4

5.634,8

5.880,6

6.110,0

Uitgaven
De Stand Startnota is inclusief incidentele suppletoire begrotingen (ISB’s)
van VWS. De mutaties sinds de Startnota (10 januari 2022) zijn te vinden in:
ISB 4 (Kamerstuk 36025), ISB 5 (Kamerstuk 36069), ISB 6 (Kamerstuk 36086).
De voornaamste mutaties in deze ISB’s hangen samen met uitgaven
gerelateerd aan COVID-19. In de laatste ISB worden daarnaast overheve­
lingen van de Aanvullende post van het ministerie van Financiën naar de
begroting van VWS verwerkt. Een uitgebreide toelichting is te vinden in
de memorie van toelichting bij deze begrotingswetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

113

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Zorginfrastructuur
De middelen voor versterking van de zorginfrastructuur in de langdurige
zorg (34 miljoen euro structureel) worden ingezet ter dekking van onder
andere de uitgaven voor de gespecialiseerde cliëntondersteuning, de
toekomstagenda gehandicaptenzorg en de ramingsbijstelling van het
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ).
Tijdelijke middelen kwaliteitskader verpleeghuiszorg
Op de VWS-begroting waren tijdelijk extra middelen geraamd voor het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg bovenop het structurele bedrag van
2,1 miljard euro (in prijspeil 2017) dat vanaf 2027 was gereserveerd. Nu
het structurele bedrag per 2022 in de integrale tarieven is verwerkt en de
verpleeghuizen daarmee aan het kwaliteitskader moeten voldoen, is het
mogelijk om de tijdelijke extra middelen gericht in te zetten. De middelen
(jaarlijks circa 85 miljoen euro in de jaren 2022 t/m 2026) worden ingezet ter
dekking van het Wlz-brede regionale stimuleringsbudget, het onderzoeks­
programma gepaste zorg, inzicht in kwaliteit en enkele andere posten. Deze
bijstelling was mogelijk zonder het beschikbaar gestelde Wlz-kader te
verlagen.
Regionaal stimuleringsbudget zorgkantoren Wlz-breed
Dit betreft de gereserveerde middelen voor een regionaal Wlz-breed stimu­
leringsbudget (jaarlijks circa 31 miljoen euro t/m 2026). De middelen kunnen
worden ingezet ter bevordering van goed werkgeverschap, regionale
samenwerking en (opschaling van) technologie en innovatie. Op deze
manier draagt de inzet bij aan de opgaven uit het coalitieakkoord om te
komen tot toekomstbestendige, betaalbare, toegankelijke en kwalitatief
goede Wlz-zorg.
Innovatiebudget Wlz
Op voorstel van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) wordt het innovatie­
budget verhoogd (jaarlijks circa 10 miljoen euro t/m 2026).
Diversen
Er worden onder andere middelen beschikbaar gesteld voor de beheers­
kosten van de reguliere cliëntondersteuning en voor de beheerskosten in
de ggz. Ook zijn middelen beschikbaar gesteld voor het netwerkmodel iWlz.
Overhevelingen van Aanvullende post (coalitieakkoord)
Er worden middelen uit het coalitieakkoord overgeheveld van de
Aanvullende post voor Scheiden wonen en zorg (jaarlijks 40 miljoen euro t/
m 2026).
Technische mutaties Voorjaarsnota
Verwerking MLT Zorg 2022-2025
Deze bijstelling betreft de technische verwerking van de middellange
termijnverkenning (MLT) 2022–2025 van het Centraal Planbureau (CPB).
De MLT heeft het CPB geactualiseerd ten tijde van het Centraal Economisch
Plan (CEP) 2022.
Loon- en prijsbijstelling
De raming van de loon- en prijsontwikkeling in de zorg is op basis van het
CEP 2022 bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

114

Mutaties naar plafond Rijksbegroting
Dit betreft diverse mutaties tussen plafond Rijksbegroting en het plafond
Zorg. Onder andere voor de verdere ontwikkeling van nieuwe antibiotica,
de organisatie van alarmering bij gebruik van AED’s en voor de gespeciali­
seerde cliëntondersteuning van de zeer ernstige verstandelijke en
meervoudige beperkingen (ZEVMB) groep.
Overboekingen naar Gemeentefonds (GF)
Dit betreft de overheveling van loon- en prijsbijstelling en groeiruimte voor
Wmo Beschermd Wonen naar het Gemeentefonds.
Niet-belastingontvangsten
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Meevaller eigen risico
De raming voor het eigen risico wordt opwaarts bijgesteld (26 miljoen euro
structureel). Dit is op basis van de actualisatie van de verdeling van de
zorgkosten, die zijn geijkt aan de eigen risicoraming uit het onderzoek naar
de risicoverevening van de Zvw op basis van data van de Erasmus Univer­
siteit Rotterdam.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Verwerking MLT Zorg 2022-2025
Deze bijstelling betreft de technische verwerking van de middellange
termijnverkenning (MLT) 2022–2025 van het Centraal Planbureau (CPB). Dit
betreft de doorwerking op de opbrengsten eigen risico (Zvw) en eigen
betalingen (Wlz).
Diversen
Dit betreft een correctie van de extrapolatie in 2026 voor de eigen betalingen
Wlz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

115

Gemeentefonds
Tabel 57
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
50. Gemeentefonds - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

2022

2023

2024

2025

2026

2027

36.480,5

33.534,1

33.335,4

33.032,4

32.980,9

32.829,3

136,2

1.845,0

535,0

675,0

Opschalingskorting

400,0

535,0

675,0

Jeugdzorg

1.445,0

DU uitvoeringskosten klimaat medeoverheden

74,3

DU dak- en thuislozen

61,9

Technische Mutaties Voorjaarsnota

2.019,4

995,4

993,4

990,1

802,7

894,1

Overboekingen andere begrotingen

122,3

54,8

54,7

53,3

33,3

128,3

Afrekening ruimte onder BCF plafond 2021

119,5

Inkomstenderving gemeenten COVID-19

151,8
1.008,1

1.008,1

1.008,1
592,6

590,2

‒ 100,0

‒ 100,0

‒ 100,0

Energietoelage

175,0

Bijstelling accrestranche 2022 (2022 t/m 2025)

1.008,1

Bijstelling accrestranche 2022 (2026 en 2027 a.g.v. LPO)
Uitname woningsbouwimpuls
Uitname volkshuisvesting

‒ 150,0

‒ 150,0

‒ 150,0

Loon- en prijsbijstelling en volume-indexatie WMO BW

54,3

91,1

91,1

91,1

91,1

91,1

Loon- en prijsbijstelling overig

93,3

91,4

89,5

87,7

85,8

84,6

Eindejaarsmarge

261,7

Diversen

33,4
36.374,5

34.863,8

34.697,5

33.783,6

33.723,4

Stand Voorjaarsnota

38.636,2

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Opschalingskorting
De oploop van de opschalingskorting voor gemeenten is geschrapt voor
de duur van de kabinetsperiode. Het betreft een reeks die oploopt van
400 miljoen euro in 2023 naar 675 miljoen euro in 2025. Eerder was de
oploop van de opschalingskorting voor gemeenten reeds bevroren voor
de periode 2020 t/m 2022. Dit betekent dat de stand van de opschalings­
korting zoals bereikt in 2019 (300 miljoen euro) wordt bevroren t/m 2025.
Jeugdzorg
In lijn met de uitspraak van de commissie van wijzen stelt het kabinet
additionele financiering voor jeugdzorg beschikbaar. Het bedrag van
1,4 miljard euro voor 2023 wordt nu vrij gegeven.
DU Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden
Om de uitvoering van het bestaande klimaatbeleid in 2022 te kunnen
voortzetten ontvangen gemeenten aanvullend 74,3 miljoen euro, bovenop
een eerder reeds verstrekt bedrag van 38,3 miljoen euro.
DU dak- en thuislozen
Het kabinet wil dak- en thuisloosheid zoveel mogelijk voorkomen. Het
kabinet stelt daarom voor 2022 61,9 miljoen euro beschikbaar aan
gemeenten.
Technische Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

116

Overboekingen naar andere begrotingen
Dit betreft het totaal van diverse overboekingen vanuit andere begrotings­
hoofdstukken naar de begroting van het gemeentefonds, waaronder
38,3 miljoen euro vanuit het Ministerie van BZK om de uitvoering van het
bestaande klimaatbeleid in 2022 te kunnen voortzetten en een structurele
reeks van circa 4,8 miljoen euro vanuit het Ministerie van SZW voor de
leerbaarheidstoets in het kader van de inburgering.
Afrekening ruimte onder BCF plafond 2021
Provincies en gemeenten kunnen gedurende een begrotingsjaar de door
hen betaalde BTW, onder voorwaarden, declareren bij het BTW-compensa­
tiefonds (BCF). Het BCF kent jaarlijks een plafond. Wanneer er aan het eind
van het jaar minder gedeclareerd is dan het vastgestelde plafond, dan wordt
het restant naar rato toegevoegd aan het provinciefonds en gemeentefonds.
Over 2021 hebben de gemeenten daarom nog recht op 119,5 miljoen euro.
Inkomstenderving gemeenten COVID-19
Gemeenten hebben in 2020 een voorschot ontvangen ter compensatie van
inkomstenderving over 2020 als gevolg van corona. Daarbij is afgesproken
dat gemeenten op een later moment, na het verschijnen van de jaarver­
slagen 2020, reële compensatie zouden ontvangen voor de gederfde
inkomsten over 2020. In de Najaarsnota 2021 is voor 282 gemeenten de
compensatie over 2020 volledig afgerond. Voor 70 gemeenten wordt de
compensatie nu definitief gemaakt. Voor de resterende 3 gemeenten volgt
definitieve afrekening later dit jaar.
Energietoelage
Gemeenten krijgen in 2022 aanvullend 175 miljoen euro zodat zij alle
huishoudens met een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum
de energietoelage van 800 euro kunnen geven. Dit komt bovenop de al
eerder toegezegde 679 miljoen euro voor de compensatie van de gestegen
energiekosten voor diezelfde huishoudens. Alle middelen worden
toegevoegd aan het gemeentefonds en verdeeld via de algemene uitkering.
Bijstelling accrestranche 2022 (2022 t/m 2025)
Na verwerking van de voorjaarsbesluitvorming is de accrestranche 2022
voor het gemeentefonds herberekend. Voor de periode 2022 t/m 2025 wordt
de accrestranche 2022 herberekend op basis van de reguliere normerings­
systematiek.
Bijstelling accrestranche 2022 in 2026 en 2027 als gevolg van LPO
Voor de jaren 2026 en 2027 wordt de accrestranche 2022 bijgesteld op basis
van de verandering in de loon- en prijsontwikkeling 2022.
Uitname woningbouwimpuls
In het coalitieakkoord zijn middelen voor de woningbouwimpuls
(10x100 miljoen) opgenomen. Deze middelen worden voor de jaren 2023 tot
en met 2025 onttrokken aan het voor die jaren gereserveerde accres.
Uitname volkshuisvesting
In het coalitieakkoord zijn middelen voor de volkshuisvesting
(4x150 miljoen) opgenomen. Deze middelen worden voor de jaren 2023 tot
en met 2025 onttrokken aan het voor die jaren gereserveerde accres.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

117

Loon- en prijsbijstelling en volume-indexatie Wmo BW
Vanuit het Budgettair kader Zorg wordt de loon- een prijsbijstelling 2022 en
de volume-indexatie 2023 voor de integratie uitkering Wmo Beschermd
wonen overgeboekt naar het gemeentefonds.
Loon- en prijsbijstelling overig
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
het gemeentefonds.
Eindejaarsmarge
In 2021 zijn niet alle uitkeringen volledig uitbetaald aan de gemeenten. Deze
bedragen worden in 2022 alsnog uitgekeerd. Het gemeentefonds kent
daartoe een ongelimiteerde eindejaarsmarge. Daardoor ontvangen de
gemeenten alsnog alle middelen waar ze recht op hebben.
Diversen
Dit betreft het totaal van diverse overboekingen, verband houdend met de
coronapandemie, naar het gemeentefonds, waaronder 33,1 miljoen euro
vanuit het Ministerie van SZW voor aanpak jeugdwerkeloosheid vanwege
Covid-19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

118

Provinciefonds
Tabel 58
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
51. Provinciefonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2.540,7

2.531,5

2.522,0

2.511,0

2.511,7

2.481,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

139,7

144,0

154,0

40,0

0,0

0,0

Opschalingskorting

10,0

20,0

30,0

40,0

Opcenten MRB

124,0

124,0

124,0

116,6

86,3

86,2

86,2

51,0

50,4

5,0

0,1
86,2

86,2
51,0

50,4

2.562,8

2.531,7

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

DU uitvoeringskosten klimaat medeoverheden

5,7

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Overboekingen naar andere begrotingen
Afrekening ruimte onder BCF plafond 2021

15,5

Bijstelling accrestranche 2022 (2022 t/m 2025)

86,2

86,2

Bijstelling accrestranche 2022 (2026 en 2027 a.g.v. LPO)
Eindejaarsmarge
Stand Voorjaarsnota

9,9
2.797,0

2.761,8

2.762,2

2.637,2

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Opschalingskorting
De oploop van de opschalingskorting voor provincies is geschrapt voor de
duur van de kabinetsperiode. Het betreft een reeks die oploopt van
10 miljoen euro. in 2022 naar 40 miljoen euro in 2025. Dit betekent dat de
stand van de opschalingskorting zoals bereikt in 2022 (35 miljoen euro)
wordt bevroren gedurende de periode 2022 t/m 2025.
Opcenten MRB
Electrische voertuigen zijn tot en met 2024 vrijgesteld van motorrijtuigen­
belasting (MRB). Daardoor lopen de provincies opcenten mis. Deze
gederfde opcenten voor de periode 2021-2024 van totaal 372 miljoen euro
worden gecompenseerd in de periode 2022 t/m 2024. Dit betekent
124 miljoen euro per jaar.
DU Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden
Om de uitvoering van het bestaande klimaatbeleid in 2022 te kunnen
voortzetten ontvangen provincies 5,7 miljoen euro.
Technische Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Overboekingen naar andere begrotingen
Dit betreft het totaal van diverse overboekingen vanuit andere begrotings­
hoofdstukken naar de begroting van het provinciefonds., waaronder
2,7 miljoen euro van het Ministerie van BZK voor ondersteuning van de
Regionale Energie Strategieën (RES).
Afrekening ruimte onder BCF plafond 2021
Provincies en gemeenten kunnen gedurende een begrotingsjaar de door
hen betaalde BTW, onder voorwaarden, declareren bij het BTW-compensa­
tiefonds (BCF). Het BCF kent jaarlijks een plafond. Wanneer er aan het eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

119

van het jaar minder gedeclareerd is dan het vastgestelde plafond, dan wordt
het restant naar rato toegevoegd aan het provinciefonds en gemeentefonds.
Over 2021 hebben de provincies daarom nog recht op 15,5 miljoen euro
Bijstelling accrestranche 2022 (2022 t/m 2025)
Na verwerking van de voorjaarsbesluitvorming is de accrestranche 2022
voor het provinciefonds herberekend. Voor de periode 2022 t/m 2025 wordt
de accrestranche 2022 herberekend op basis van de reguliere normerings­
systematiek.
Bijstelling accrestranche 2022 in 2026 en 2027 als gevolg van LPO
Voor de jaren 2026 en 2027 wordt de accrestranche 2022 bijgesteld op basis
van de verandering in de loon- en prijsontwikkeling 2022.
Eindejaarsmarge
In 2021 zijn niet alle uitkeringen volledig uitbetaald aan de provincies. Deze
bedragen worden in 2022 alsnog uitgekeerd. Het provinciefonds kent
daartoe een ongelimiteerde eindejaarsmarge. Daardoor ontvangen de
provincie alsnog alle middelen waar ze recht op hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

120

Mobiliteitsfonds
Tabel 59
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
55. Mobiliteitsfonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

7.201,3

15.123,1

6.809,9

7.146,4

7.111,2

6.441,0

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

379,5

1.981,0

2.703,9

2.977,8

1.638,1

1.216,8

Instandhouding infrastructuur

75,0

350,0

875,0

1.150,0

160,0

160,0

Infraprojecten NGF naar MF

300,0

700,0

800,0

800,0

250,0

250,0

Ontsluiting nieuwe woningen

900,0

1.000,0

1.000,0

800,0

800,0

4,5

31,0

28,9

27,8

428,1

6,8

Technische Mutaties Voorjaarsnota

319,6

‒ 111,4

‒ 37,7

13,9

‒ 10,3

67,0

Schade Limburg

12,1

Wind op zee en Lelylijn

Eindejaarsmarge

414,4

Desaldering

‒ 48,3

‒ 65,8

‒ 39,1

11,2

‒ 7,3

64,2

Diversen

‒ 58,5

‒ 45,6

1,4

2,7

‒ 3,1

2,8

Stand Voorjaarsnota

7.900,4

16.992,7

9.476,1

10.138,1

8.739,0

7.724,9

55. Mobiliteitsfonds - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

359,4

336,8

373,9

455,1

327,5

288,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

382,9

‒ 57,1

‒ 29,9

14,1

‒ 9,9

67,4

Eindejaarsmarge

173,4

Desaldering

‒ 48,3

‒ 65,8

‒ 39,1

11,2

‒ 7,3

64,2

Technische mutatie

241,0

Diversen

16,9

8,7

9,2

2,9

‒ 2,7

3,2

Stand Voorjaarsnota

742,4

279,7

344,0

469,2

317,6

356,0

Tabel 60
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Mutaties besluitvorming Voorjaarsnota
Instandhouding infrastructuur
De middelen voor instandhouding infrastructuur worden tot en met 2025
volledig overgeheveld. Voor 2026 tot en met 2030 wordt 160 miljoen per jaar
overgeheveld voor Vervanging&Renovatie. Deze middelen worden overge­
heveld naar het reserveringsartikel op het Mobiliteitsfonds. In 2022 start
een audit die opties in kaart moet brengen die de minister van IenW en
het kabinet in staat stellen om de keuzes te maken die een duurzame
instandhouding met het beschikbare budget mogelijk maken. Hiermee
werkt het ministerie van IenW binnen het nieuwe financiële kader toe naar
een structurele en duurzame oplossing voor instandhouding.
Infraprojecten NGF naar MF
De huidige reserveringen in het Nationaal Groeifonds worden overgeheveld
naar het Mobiliteitsfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

121

Ontsluiting nieuwe woningen
De middelen voor ontsluiting nieuwe woningen worden overgeheveld naar
het Mobiliteitsfonds.
Wind op zee en Lelylijn
In totaal wordt 9 miljoen overgeheveld voor onderzoek naar de Lelylijn.
Daarnaast worden de middelen voor Wind op zee toegevoegd aan het
Mobiliteitsfonds.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Schade Limburg
Rijkswaterstaat wordt vergoed voor gemaakte kosten in de afhandeling van
de schade als gevolg van de overstroming in Limburg.
Eindejaarsmarge
Het voordelige saldo over 2021 wordt toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds.
Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten met de uitgaven.
Technische mutatie
Deze mutatie is nodig om de ontvangsten- en de uitgavenmutaties van de
eindejaarsmarge binnen het fonds op elkaar aan te sluiten.
Diversen
Er worden diverse overboekingen binnen het Mobiliteitsfonds doorgevoerd
om de uitgaven en ontvangsten aan te sluiten op de kasramingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

122

Diergezondheidsfonds
Tabel 61
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
58. Diergezondheidsfonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

35,0

33,7

33,7

33,7

33,7

33,7

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Niet-plafondrelevant

11,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Bijstelling prognoses

11,7

Stand Voorjaarsnota

46,7

33,7

33,7

33,7

33,7

33,7

58. Diergezondheidsfonds - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

27,2

33,7

33,7

33,7

33,7

33,7

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Niet-plafondrelevant

41,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Eindsaldo

41,2

Stand Voorjaarsnota

68,4

33,7

33,7

33,7

33,7

33,7

Tabel 62
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Uitgaven
Niet-plafondrelevant
Bijstelling prognoses
Deze verzamelpost bevat onder andere een bijstelling naar boven van de
prognose bestrijding van dierziekten (13 miljoen euro). Dit wordt onder
andere veroorzaakt door de vogelgriep. Daarnaast is er een bijstelling naar
beneden van de prognose overige uitgaven (1,6 miljoen euro). Dit betreft
een verlaging van de uitvoeringskosten RVO door minder bezwaren en
beroepschriften vanuit de rundersector.
Niet-belastingontvangsten
Niet-plafondrelevant
Eindsaldo
Conform de begrotingssystematiek van het Diergezondheidsfonds wordt
het eindsaldo DGF 2021 aan de begroting 2021 toegevoegd (41,2 miljoen
euro).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

123

Accres Gemeentefonds
Tabel 63
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
60. Accres Gemeentefonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

959,4

2.078,5

3.666,0

5.033,9

5.114,3

5.988,8

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

‒ 553,3

858,8

1.834,5

2.798,0

1.616,3

1.959,8

1.971,0

2.274,5

237,8

275,6

‒ 592,6

‒ 590,2

6.730,6

7.948,6

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Bijstelling BCF agv 2021

41,4

Afrekening ruimte onder BCF plafond 2021

78,1

Overboekingen naar H50 voor bijstelling BCF

‒ 119,5

Bijstelling accrestranches 2022-2025

410,2

1.463,9

2.339,7

3.196,6

44,7

153,0

253,0

359,5

‒ 1.008,1

‒ 1.008,1

‒ 1.008,1

‒ 1.008,1

150,0

150,0

150,0

Bijstelling accres 2026 en 2027 obv CEP
Bijstelling plafond BCF
Overboeking bijstelling tranche 2022 naar GF
Overboeking lpo-'22 deel van bijstelling '26 en '27
Overboeking uitname volkshuisvestingsfonds
Overboeking uitname woningbouwimpuls
Stand Voorjaarsnota

406,2

100,0

100,0

100,0

2.937,3

5.500,6

7.832,0

Accresontwikkeling
Voor de jaren 2022-2025 wordt het accres conform afspraken geactualiseerd
op basis van de bestaande normeringssystematiek. Ook wordt de bijstelling
van de tranche 2022 overgeboekt naar het Gemeentefonds. Voor 2026 en
verder staat het accres vast, maar wordt het wel aangepast voor verande­
ringen in de loon- en prijsontwikkelling. In deze jaren wordt de loon- en
prijsbijstelling die veroorzaakt wordt door de loon- en prijsontwikkeling
2022 overgeboekt naar het Gemeentefonds. Zie de bijlage Normeringssys­
tematiek voor meer toelichting op het accres.
Mutatie plafond BCF en afrekening plafond 2021
De ontwikkeling van het Btw-compensatiefonds (BCF) is sinds 2015
gekoppeld aan de accrespercentages zoals deze voortvloeien uit de norme­
ringssystematiek van het Gemeentefonds en het Provinciefonds (GF/PF).
Alle declaraties van gemeenten en provincies bij het BCF worden vergoed
mits voldaan aan de declaratievoorwaarden. De budgettering wordt
vormgegeven via het GF/PF. Overschrijdingen op het vastgestelde BCFplafond worden verhaald op het GF/PF en onderschrijdingen van het BCFplafond worden gestort in het GF/PF. Bij Voorjaarsnota 2022 vindt de
afrekening van het BCF-plafond 2021 plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

124

Accres Provinciefonds
Tabel 64
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
61. Accres Provinciefonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

101,6

224,9

370,5

498,1

482,6

559,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 44,9

50,5

135,0

224,4

149,5

179,6

Bijstelling BCF agv 2021

‒ 41,4

35,3

118,6

194,0

274,3
169,7

194,3

6,0

18,0

27,3

36,3

30,8

35,7

‒ 86,2

‒ 86,2

‒ 86,2

‒ 86,2
‒ 51,0

‒ 50,4

632,1

738,7

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Afrekening ruimte onder BCF plafond 2021

56,9

Overboekingen naar H51 voor bijstelling BCF

‒ 15,5

Bijstelling accrestranches 2022-2025
Bijstelling accres 2026 en 2027 obv CEP
Bijstelling plafond BCF
Overboeking bijstelling tranche 2022 naar PF
Overboeking lpo-'22 deel van bijstelling '26 en '27
Stand Voorjaarsnota

56,6

275,4

505,5

722,5

Accresontwikkeling
Voor de jaren 2022-2025 wordt het accres conform afspraken geactualiseerd
op basis van de bestaande normeringssystematiek. Ook wordt de bijstelling
van de tranche 2022 overgeboekt naar het Provinciefonds. Voor 2026 en
verder staat het accres vast, maar wordt het wel aangepast voor verande­
ringen in de loon- en prijsontwikkelling. In deze jaren wordt de loon- en
prijsbijstelling die veroorzaakt wordt door de loon- en prijsontwikkeling
2022 overgeboekt naar het Provinciefonds. Zie de bijlage Normeringssys­
tematiek voor meer toelichting op het accres.
Mutatie plafond BCF en afrekening plafond 2021
De ontwikkeling van het Btw-compensatiefonds (BCF) is sinds 2015
gekoppeld aan de accrespercentages zoals deze voortvloeien uit de norme­
ringssystematiek van het Gemeentefonds en het Provinciefonds (GF/PF).
Alle declaraties van gemeenten en provincies bij het BCF worden vergoed
mits voldaan aan de declaratievoorwaarden. De budgettering wordt
vormgegeven via het GF/PF. Overschrijdingen op het vastgestelde BCFplafond worden verhaald op het GF/PF en onderschrijdingen van het BCFplafond worden gestort in het GF/PF. Bij Voorjaarsnota 2022 vindt de
afrekening van het BCF-plafond 2021 plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

125

BES-fonds
Tabel 65
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
64. BES Fonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

42,4

35,3

35,3

35,3

35,3

35,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

4,1

6,3

8,0

10,9

10,5

10,1

CN enveloppe Vrije uitkering

4,1

6,3

8,0

10,9

10,5

10,1

Technische Mutaties Voorjaarsnota

0,8

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

Loon- en prijsbijstelling

0,8

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

Stand Voorjaarsnota

47,3

42,2

43,9

46,8

46,4

46,0

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
CN enveloppe Vrije uitkering
Dit betreft een overheveling van middelen vanaf de Aanvullende Post uit
de regeerakkoordenveloppe voor Caribisch Nederland. De Vrije uitkering
van het BES-fonds wordt structureel met 10 miljoen euro verhoogd.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt overgemaakt naar
begroting van het BES-fonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

126

Deltafonds
Tabel 66
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
65. Deltafonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

1.328,4

1.711,9

1.484,6

1.356,6

1.374,0

1.448,6

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

20,0

43,3

102,2

201,7

41,7

41,3

Instandhouding infrastructuur

20,0

40,0

100,0

200,0

40,0

40,0

Wind op Zee

0,0

3,3

2,2

1,7

1,7

1,3

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Technische Mutaties Voorjaarsnota

178,9

51,6

136,9

200,4

61,3

0,4

‒ 122,4

51,2

135,4

200,0

61,0

0,0

Schade Limburg

12,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Eindejaarsmarge

279,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Desaldering

0,1

0,0

0,0

0,0

‒ 0,1

0,0

Diversen

8,9

0,4

1,5

0,4

0,4

0,4

1.527,3

1.806,8

1.723,7

1.758,6

1.477,0

1.490,2

65. Deltafonds - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

167,0

143,5

144,1

140,0

158,2

159,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

290,5

0,0

0,0

0,0

‒ 0,1

0,0

Eindejaarsmarge

‒ 6,5
0,0

0,0

0,0

‒ 0,1

0,0

Kasschuif Afsluitdijk

Stand Voorjaarsnota

Tabel 67
In miljoenen euro's (excl. HGIS)

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Desaldering

0,1

Technische mutatie

286,0

Diversen

11,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota

457,5

143,5

144,1

140,0

158,1

159,2

Mutaties besluitvorming Voorjaarsnota
Instandhouding infrastructuur
De middelen voor instandhouding infrastructuur worden tot en met 2025
volledig overgeheveld. Voor 2026 tot en met 2030 wordt 40 miljoen per jaar
overgeheveld voor Vervanging&Renovatie. Deze middelen worden overge­
heveld naar het reserveringsartikel op het Deltafonds. In 2022 start een audit
die opties in kaart moet brengen die de minister van IenW en het kabinet in
staat stellen om de keuzes te maken die een duurzame instandhouding met
het beschikbare budget mogelijk maken. Hiermee werkt het ministerie van
IenW binnen het nieuwe financiële kader toe naar een structurele en
duurzame oplossing voor instandhouding.
Wind op zee
De middelen voor Wind op zee worden overgeheveld naar het Deltafonds.
Technische mutaties Voorjaarsnota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

127

Kasschuif Afsluitdijk
Met deze kasschuif wordt de risicoreservering voor het project Afsluitdijk
uit 2034 naar de jaren 2022-2026 gehaald.
Schade Limburg
Rijkswaterstaat wordt vergoed voor gemaakte kosten in de afhandeling van
de schade als gevolg van de overstroming in Limburg.
Eindejaarsmarge
Het voordelige saldo over 2021 wordt toegevoegd aan het Deltafonds.
Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten met de uitgaven.
Technische mutatie
Deze mutatie is nodig om de ontvangsten- en de uitgavenmutaties van de
eindejaarsmarge binnen het fonds op elkaar aan te sluiten.
Diversen
Er worden diverse overboekingen binnen het Deltafonds doorgevoerd om
de uitgaven en ontvangsten aan te sluiten op de kasramingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

128

Defensiematerieelbegrotingsfonds
Tabel 68
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
66. Defensiematerieelbegrotingsfonds - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

5.387,1

5.486,2

5.297,4

5.097,6

4.887,0

4.834,1

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

‒ 310,4

1.832,2

743,9

1.954,5

1.917,5

1.840,1

Overheveling AP Coalitieakkoord onderhoud

233,7

743,7

688,7

661,6

674,9

Overheveling AP Coalitieakkoord intensivering

487,4

983,3

1.140,0

1.170,0

1.170,0

22,8

227,5

88,9

8,5

‒ 12,7

Kasschuiven

‒ 310,4

Technische Mutaties Voorjaarsnota

912,5

377,9

386,4

392,0

349,3

331,1

Prijsbijstelling

265,1

256,1

255,2

253,3

242,4

239,9

Eindejaarsmarge

577,4

Desaldering

70,0

121,8

131,2

138,7

106,9

91,1

5.989,2

6.608,0

7.638,3

7.407,1

7.076,4

6.997,4

5989,18

6607,93

7638,237

7407,072

7076,403

6997,362

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2022

2023

2024

2025

2026

2027

5.387,1

5.486,2

5.297,4

5.097,6

4.887,0

4.834,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

912,5

1.099,0

2.113,3

2.220,6

2.181,0

2.175,9

Desaldering

70,0

121,7

131,2

138,6

106,9

91,1

Diversen

265,1

977,2

1982,1

2081,9

2074,1

2084,8

Eindejaarmarge

577,4
6.585,2

7.410,7

7.318,2

7.068,0

7.010,1

Stand Voorjaarsnota

Tabel 69
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
66. Defensiematerieelbegrotingsfonds - Nietbelastingontvangsten
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

Stand Voorjaarsnota

6.299,5

Uitgaven
Mutaties besluitvorming VJN
Overheveling Aanvullende Post coalitieakkoord onderhoud
Bij het coalitieakkoord 2022 zijn middelen vrijgemaakt voor het onderhoud
van onder andere materieel en IT. Deze middelen worden vanuit de
Aanvullende Post overgemaakt naar het Defensiematerieelbegrotings­
fonds. De middelen voor vastgoed blijven voorlopig op de Aanvullende Post
staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

129

Overheveling Aanvullende Post coalitieakkoord intensivering
Bij het coalitieakkoord 2022 zijn middelen vrijgemaakt voor intensiveringen
van onder andere het Informatiegestuurd Optreden (IGO) en munitie. Deze
middelen worden vanuit de Aanvullende Post overgemaakt naar het Defen­
siematerieelbegrotingsfonds.
Kasschuiven
Er worden enkele kasschuiven verwerkt op het Defensiematerieelbegro­
tingsfonds. Dit betreft onder andere een kasschuif ten behoeve van de
aanschaf van munitie. De middelen worden vanuit 2022 en vanuit de jaren
2027 en 2028 naar de jaren 2023 t/m 2026 geschoven. Daarnaast betreffen
het kasschuiven voor investeringen in IT en Vastgoed. Met deze kasschuiven
worden middelen vanuit 2022 naar latere jaren geschoven, waardoor het
kasritme in lijn wordt gebracht met de verwachte uitgaven.
Technische mutaties voorjaarsnota
Prijsbijstelling
De tranche 2022 van de prijsbijstelling wordt overgemaakt naar het Defen­
siematerieelbegrotingsfonds.
Eindejaarsmarge
De middelen die in 2021 niet tot besteding zijn gekomen worden
toegevoegd aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten bij de uitgaven.
Ontvangsten
Technische mutaties Voorjaarsnota
Desaldering
Er worden diverse desalderingen doorgevoerd om de niet-belastingont­
vangsten aan te sluiten bij de uitgaven.
Diversen
Er worden diverse overboekingen binnen het Defensiematerieelbegrotings­
fonds doorgevoerd om de uitgaven en ontvangsten aan te sluiten op de
kasramingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

130

Prijsbijstelling
Tabel 70
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
80. Prijsbijstelling - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

865,1

1579,3

2257,4

2914,5

3540,3

4131,4

Technische Mutaties Voorjaarsnota
Grondslagmutatie

90,5

593,1

873,1

1219,5

1487,1

1643,6

Loon- en prijsontwikkeling

1092,1

1487,4

1847,7

2197,7

2407,0

2565,8

Overboekingen andere begrotingen

‒ 2047,7

‒ 2233,6

‒ 2292,7

‒ 2342,3

‒ 2319,2

‒ 2238,0

0,0

1426,2

2685,6

3989,4

5115,2

6102,8

Stand Voorjaarsnota

Uitgaven
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Grondslagmutatie
Als gevolg van de nieuwe begrotingsgrondslagen zoals vastgesteld in de
Miljoenennota 2022, zijn de prijsgrondslagen aangepast.
Loon- en prijsontwikkeling
De prijsontwikkeling voor de komende jaren is naar boven bijgesteld ten
opzichte van de vorige Miljoenennota. Deze bijstelling volgt uit de ramingen
van het Centraal Planbureau van de ontwikkeling uit het Centraal
Economisch Plan 2022. De substantiële impact van de oorlog in Oekraïne
op de economie is nog niet verwerkt in deze ramingen.
Overboekingen andere begrotingen
Dit betreft de prijsbijstelling tranches 2022 die zijn overgemaakt naar de
departementale begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

131

Arbeidsvoorwaarden
Tabel 71
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
81. Arbeidsvoorwaarden - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Technische Mutaties Voorjaarsnota

2022

2023

2024

2025

2026

2027

1.513,1

3.055,3

4.798,8

6.585,4

8.285,9

10.004,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

‒ 1.513,1

‒ 82,5

1.740,8

3.472,0

5.259,5

6.860,4

Grondslagmutatie

210,5

743,6

1.479,2

2.118,2

2.773,2

3.303,5

Loon- en prijsontwikkeling

420,5

1.502,6

2.703,7

3.822,3

4.956,0

5.996,2

‒ 2.144,2

‒ 2.328,7

‒ 2.442,1

‒ 2.468,4

‒ 2.469,7

‒ 2.439,3

0,0

2.972,8

6.539,6

10.057,5

13.545,5

16.864,9

Overboekingen andere begrotingen
Stand Voorjaarsnota

Uitgaven
Technische Mutaties Voorjaarsnota
Grondslagmutatie
Als gevolg van de nieuwe begrotingsgrondslagen zoals vastgesteld in
Miljoenennota 2022, zijn de loongrondslagen aangepast.
Loon- en prijsontwikkeling
De loonontwikkeling voor de komende jaren is naar boven bijgesteld ten
opzichte van de vorige Miljoenennota. Deze bijstelling volgt uit de ramingen
van het Centraal Planbureau van de ontwikkeling in de lonen en de sociale
werkgeverslasten uit het Centraal Economisch Plan 2022. De substantiële
impact van de oorlog in Oekraïne op de economie is nog niet verwerkt in
deze ramingen.
Overboekingen andere begrotingen
Dit betreft de loonbijstelling tranches 2022 die zijn overgemaakt naar de
departementale begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

132

Koppeling Uitkeringen
Tabel 72
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
83. Koppeling Uitkeringen - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

249,1

579,4

1.391,1

2.257,5

2.722,4

3.219,8

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

46,3

387,7

271,8

134,5

134,5

134,6

Indexeren AKW

46,2

105,8

127,3

129,6

129,6

129,6

Vervroeging stapsgewijze verhoging WML

0,0

282,0

144,5

4,9

4,9

5,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

268,6

886,5

1.227,8

1.480,4

1.755,1

2.014,7

Doorwerking nominale ontwikkeling

268,6

886,5

1.227,8

1.480,4

1.755,1

2.014,7

Stand Voorjaarsnota

564,0

1.853,7

2.890,7

3.872,4

4.612,0

5.369,1

Uitgaven
Mutaties besluitvorming Voorjaarsnota
Indexeren AKW
Het wetsvoorstel om de kinderbijslag (AKW) over de jaren 2022, 2023 en
deels over 2024 niet te indexeren, dat nu in behandeling is bij de Eerste
Kamer, wordt ingetrokken. Dit wetsvoorstel zorgde voor dekking voor
betaald ouderschapsverlof en intensivering in de uitvoering. Een deel van
de loon- en prijsbijstelling over de coalitieakkoordmiddelen op de
Aanvullende Post wordt ingezet ter dekking hiervan.
Vervroeging stapsgewijze verhoging WML
De verhoging van het WML met 7,5 procent wordt een jaar eerder gestart
en vindt plaats in drie stappen. Het WML wordt jaarlijks verhoogd met 2,5
procent in zowel 2023 als 2024 en met 2,32 procent in 2025. Dit leidt tot
incidenteel hogere uitgaven in 2023 en 2024 aan onder andere de bijstand
en Wajong. De verhoging in 2023 vindt plaats door middel van een
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Hierdoor stijgen de loongerela­
teerde uitkeringen en het maximum dagloon automatisch mee. Dit leidt tot
structureel hogere uitgaven. De verhoging in 2024 en 2025 vindt plaats door
middel van een wetswijziging. Conform het coalitieakkoord stijgen de
loongerelateerde uitkeringen en maximum dagloon in die jaren niet mee.
Technische mutaties Voorjaarsnota
Doorwerking nominale ontwikkeling
Doordat het CPB haar raming voor prijsontwikkeling, WKA en de contract­
loonstijging omhoog heeft bijgesteld ten opzichte van de MEV ligt de
toekomstige indexatie van de uitkeringen ook hoger. Deze wordt daarom
omhoog bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

133

Algemeen
Tabel 73
In miljoenen euro's (excl. HGIS)
86 - Algemeen - Uitgaven

2022

2023

2024

2025

2026

2027

8.984,0

18.069,6

25.198,3

28.091,8

28.891,5

28.519,6

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

‒ 4.813,4

‒ 10.493,4

‒ 9.686,3

‒ 9.953,7

‒ 7.455,3

‒ 6.693,6

Overboekingen Coalitieakkoord naar begrotingen

‒ 3.627,9

‒ 8.855,8

‒ 9.861,9

‒ 10.292,5

‒ 7.931,0

‒ 7.329,7

Overige overboekingen naar begrotingen

‒ 1.107,0

‒ 1.671,3

‒ 809,6

‒ 430,5

‒ 266,1

‒ 205,2

Inzet tranche LPO Koopkracht, Defensie en AKW

‒ 175,6

‒ 451,4

‒ 674,8

‒ 740,7

‒ 768,2

‒ 778,6

Overige reserveringen besluitvorming

72,0

10,0

10,0

10,0

10,0

10,0

Reservering Box 3

25,0

75,0

100,0

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

Defensie

400,0

Ombuiging klimaatfonds en stikstoffonds

1.700,0

2.000,0

2.000,0

2.000,0

‒ 150,0

‒ 500,0

‒ 500,0

‒ 390,0
1.175,6

Technische Mutaties Voorjaarsnota

‒ 2.937,5

1.281,0

902,0

2.278,6

1.622,9

Kasschuiven

‒ 1.194,9

701,8

142,4

136,2

187,4

27,1

Overige schuiven

‒ 497,9

‒ 220,0

‒ 356,5

889,5

224,7

‒ 30,2

Corona

‒ 215,9

‒ 16,6

‒ 3,8
9,0

104,0

105,0

107,0

104,0

139,0

57,0

Doorwerking KOT uitvoeringsinformatie
Reservering Toeslagen/MSNP herstel
Overige reserveringen

15,0

20,0

25,0

45,0

30,0

30,0

Loon- en prijsbijstelling

347,1

722,5

961,9

1.046,9

1.075,8

1.041,7

‒ 1.391,0

‒ 30,721

‒ 14,982

Niet-plafondrelevant

‒ 191,1

990,0

‒ 5,0

‒ 5,0

‒ 5,0

0,0

Vrijval SDE++ middelen

‒ 191,1

‒ 5,0

‒ 5,0

‒ 5,0

‒ 5,0

16.409,1

20.411,7

23.054,1

In=uittaakstelling

Opvang ontheemden Oekraïne

995,0

Stand Voorjaarsnota

1.041,9

9.847,1

23.001,6

Uitgaven
Mutaties besluitvorming Voorjaarsnota
Overboekingen coalitieakkoordmiddelen naar begrotingen
Na goedkeuring van bestedingsvoorstellen is een gedeelte van de in het
coalitieakkkoord gereserveerde middelen overgeheveld naar de begro­
tingshoofdstukken. In bijlage 3 staat een overzicht van de overhevelingen
per maatregel en begrotingshoofdstuk.
Overige overboekingen naar begrotingen
Eerdere reserveringen op de Aanvullende Post die zijn overgeheveld naar
de betreffende begrotingshoofdstukken. Dit zijn onder andere middelen
omtrent de aanpak van stikstof, toeslagen, Groningen en de woningbou­
wimpuls.
Inzet tranche LPO AKW
Het wetsvoorstel om de kinderbijslag (AKW) over de jaren 2022, 2023 en
deels over 2024 niet te indexeren, dat nu in behandeling is bij de Eerste
Kamer, wordt ingetrokken. Een deel van de loon-en prijsbijstelling over de
coalitieakkoordmiddelen op de Aanvullende Post wordt ingezet ter dekking
hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

134

Inzet tranche LPO koopkracht
Een deel van de loon- en prijsbijstelling over coalitieakkoordmiddelen op
de Aanvullende Post wordt ingezet ter gedeeltelijke dekking van de
verhoging van middelen voor de energietoelage voor lagere inkomens.
Reservering huisvesting
Vanwege de krapte in het rijkshuisvestingsstelsel wordt op de Aanvullende
Post tot 2027 een jaarlijks bedrag gereserveerd om buiten het stelsel tot
een oplossing te komen voor de tijdelijke huisvesting van de Algemene
Rekenkamer. Naar verwachting zal hier binnenkort meer duidelijkheid over
de noodzakelijke feitelijke besteding zijn.
Reservering Box 3
De bezwaarmakers binnen het box 3 arrest worden gecompenseerd op
basis van de spaarvariant. Er wordt 300 miljoen euro aan gereserveerd voor
uitvoeringskosten bij de Belastingdienst en de doorwerking op regelingen
aan de uitgavenkant zoals de WMO, toeslagen en aanvullende studiebeurs.
Reservering defensie
Het kabinet reserveert op de aanvullende post structureel 2 miljard euro
voor Defensie. Daarnaast wordt ervan uitgegaan dat ten minste 0,2 miljard
euro van de huidige uitgaven op de rijksbegroting, aanvullend op de huidige
toerekening, toe te rekenen zijn aan de criteria van de NAVO-norm. De
Defensie-uitgaven gaan hiermee in 2024 en 2025 naar de 2 procent van
het bbp. Voor de maatschappelijke diensttijd wordt bezien of en in hoeverre
en onder welke voorwaarden dit toe te rekenen is aan Defensie.
Ombuiging Klimaatfonds en transitiefonds
Het kabinet heeft belangrijke ambities op het terrein van klimaatbeleid en
de stikstofaanpak. De doelen uit het coalitieakkoord zijn helder en gelden
onverkort. Op het terrein van klimaat en stikstof worden aanvullend
normerende afspraken gemaakt zodat het doelbereik verbetert. Doordat
deze normerende afspraken een belangrijke bijdrage leveren aan het
doelbereik zijn minder subsidies nodig. De subsidies worden verlaagd met
880 miljoen euro voor het Klimaatfonds en 660 miljoen euro voor het transi­
tiefonds.
Technische mutatie Voorjaarsnota
Kasschuiven
Op de aanvullende post zijn kasschuiven gedaan om de gereserveerde
middelen in het juiste kasritme te plaatsen. Er zijn schuiven naar latere jaren
voor onder andere middelen voor de WaU, het integraal Zorgakkoord,
pandemische paraatheid, Groningen, WarmtelinQ en grootschalige
gebieden. Daarnaast zijn er schuiven naar voren voor reservering voor de
woningbouw.
Overige schuiven
Diverse reserveringen zijn herijkt, waarbij de herijking buiten de meerja­
renperiode doorloopt. Dit gaat bijvoorbeeld om het naar achter schuiven
van middelen tegemoetkoming leenstelsel en het naar voren halen van de
reserverinegn voor de woningbouwimpuls.
Corona
Voor diverse corona-gerelateerde uitgaven staan middelen gereserveerd op
de Aanvullende Post. Een deel van deze middelen wordt overgeheveld naar
de departementale begrotingen waar ze ook worden toegelicht. De kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

135

voor de vaccinatieimplementatie, het RIVM Coronaprogramma en de
uitvoering van coronabeleid GGD-GHOR vallen lager uit dan verwacht. De
resterende reserveringen, totaal 53,5 miljoen euro, vallen vrij.
Doorwerking KOT uitvoeringsinformatie
Op basis van uitvoeringsinformatie van Toeslagen is het gebruik van kinder­
opvang naar boven bijgesteld, waardoor de uitgaven aan KOT op de SZWbegroting toenemen (zie Verticale Toelichting SZW-begroting). Ook de
middelen uit het coalitieakkoord, voor het verhogen van de vergoeding van
de kinderopvang naar 95 procent, moeten hierdoor naar boven worden
bijgesteld. Hiervoor wordt een reservering getroffen op de Aanvullende
Post.
Reservering Toeslagen
De reservering van 300 miljoen euro cumulatief is voor Toeslagenherstel en
voor de mensen bij wie onterecht geen minnelijke schuldhulpverlening is
aangeboden in afwachting op definitieve besluitvorming.
Overige reserveringen
Voor diverse onderwerpen zijn middelen als reservering geplaatst op de
Aanvullende Post in afwachting van nadere uitwerking. Het gaat om een
reservering aanloopkosten MRB+ van 105 miljoen euro cumulatief tot en
met 2027 en 45 miljoen euro per jaar in de jaren 2028 en 2029 (totaal
200 miljoen euro), een reservering van 72 miljoen euro voor de Brexit
Adjustment Reserve (BAR) , en eeb reservering van 60 miljoen euro voor
het opstarten van de programma organisatie Schiphol.
Loon- en prijsbijstelling coalitieakkoord
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling van de coalitieakkoordmiddelen op
de Aanvullende Post. De indexatie van de middelen uit het coalitieakkoord
voor de tranche 2022 wordt gedeeltelijk ingezet als dekking voor de
budgettaire opgave.
Overige loon- en prijsbijstelling
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling op de gereserveerde middelen op de
Aanvullende Post die niet samenhangen met het coalitieakkoord.
In=uittaakstelling
De in=uittaakstelling voor 2022 op de aanvullende post wordt met hetzelfde
bedrag dat aan de departementale begrotingen is uitgekeerd aan einde­
jaarsmarges. De in=uittaakstelling is de boekhoudkundige tegenhanger van
de eindejaarsmarge.
Niet-plafondrelevant
Vrijval SDE++ middelen
Voor de verhoogde openstelling van de SDE++ in 2022 is bij Miljoennota
2022 indicatief 3 miljard euro gereserveerd. De middelen zijn bij Startnota
omgezet van niet-plafondrelevant naar plafond Rijksbegroting. Abusievelijk
zijn op dat moment de middelen opgeboekt onder plafond Rijksbegroting,
zonder gelijktijdige afboeking van de niet-plafondrelevante middelen. Dit
wordt bij de Voorjaarsnota rechtgezet.
Reservering Opvang Ontheemden Oekraïne
Tot en met augustus 2022 is de noodopvang van Oekraïense ontheemden
reeds bekostigd. Voor de periode vanaf september tot en met december
2022 is een reservering op de Aanvullende Post gemaakt voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

136

voortzetten van de opvang na afloop van de huidige regeling. De hoogte
van de reservering is bepaald op basis van een schatting voor het realiseren
van 75.000 opvangplekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

137

Homogene Groep Internationale Samenwerking
Tabel 74
In miljoenen euro's
HGIS - Uitgaven
Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

7.137,4

7.367,2

7.597,7

8.010,1

8.242,3

8.455,3

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Postennetwerk

17,0

29,0

40,0

52,0

52,0

52,0

Postennetwerk

‒ 52,0

‒ 17,0

‒ 29,0

‒ 40,0

‒ 52,0

‒ 52,0

Mensenrechtenfonds

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

Mensenrechtenfonds

‒ 4,0

‒ 4,0

‒ 4,0

‒ 4,0

‒ 4,0

‒ 4,0

Ontwikkelingssamenwerking

146,5

122,8

87,4

280,1

278,8

278,8

Ontwikkelingssamenwerking

‒ 146,5

‒ 122,8

‒ 87,4

‒ 280,1

‒ 278,8

‒ 278,8

427,4

197,5

386,6

496,4

534,9

587,7

‒ 75,0

‒ 75,0

‒ 53,0

53,0
584,6

Technische Mutaties Voorjaarsnota
ODA-bijdrage aan opvang vluchtelingen Oekraïne

‒ 150,0

Kasschuif ODA-Bijdrage aan opvang vluchtelingen
Oekraïne

150,0

Mensenrechtenorganisaties en veiligheidsdiensten
Oekraïne

2,5

Defensiebijdrage Oekraïne

73,0

Kasschuif Vredespaleis
Technische HGIS-bijstellingen
HGIS bijstelling n.a.v. CEP-raming

198,4

286,3

387,0

485,8

531,1

Overboekingen van/naar HGIS

‒ 18,1

7,4

7,6

7,6

7,6

6,9

2,3

1,1

‒ 1,0

3,1

‒ 3,8

‒ 3,8

Eindejaarsmarge HGIS en middelenafspraak

169,5

30,7

15,0

Stand Voorjaarsnota

7.564,8

7.564,7

7.984,3

8.506,5

8.777,2

9.043,0

HGIS - Niet-belastingontvangsten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand startnota 2022 (inclusief ISB's en extrapolatie)

152,1

129,1

246,4

152,9

149,5

145,5

Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Technische Mutaties Voorjaarsnota

2,3

1,1

‒ 1,0

3,1

‒ 3,8

‒ 3,8

Desalderingen

2,3

1,1

‒ 1,0

3,1

‒ 3,8

‒ 3,8

154,3

130,1

245,4

156,0

145,8

141,7

Desalderingen

Tabel 75
In miljoenen euro's

Stand Voorjaarsnota

Uitgaven
Mutaties Besluitvorming Voorjaarsnota
Postennetwerk
De gereserveerde middelen op de aanvullende post vanuit het coalitieak­
koord voor het postennet worden overgeheveld naar de departementale
begroting. De middelen blijven binnen de HGIS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

138

Mensenrechtenfonds
De gereserveerde middelen op de aanvullende post vanuit het coalitieak­
koord voor het mensenrechtenfonds worden overgeheveld naar de depar­
tementale begroting. De middelen blijven binnen de HGIS.
Ontwikkelingssamenwerking
De gereserveerde middelen op de aanvullende post vanuit het coalitieak­
koord voor ontwikkelingssamenwerking worden overgeheveld naar de
departementale begroting. De middelen blijven binnen de HGIS.
Technische Mutaties Voorjaarsnota
ODA-bijdrage aan opvang vluchtelingen Oekraïne
De OESO DAC heeft aangegeven dat de uitgaven aan eerstejaarsopvang van
Oekraïense vluchtelingen kwalificeren als ODA. Hiervoor wordt eenmalig
150 miljoen vanuit het ODA-budget in 2022 beschikbaar gesteld.
Kasschuif ODA-bijdrage aan opvang vluchtelingen Oekraïne
Om de bijdrage vanuit het ODA-budget aan de eerstejaarsopvang van
Oekraïense vluchtelingen te faciliteren wordt een kasschuif verwerkt van
twee keer 75 miljoen uit 2023 en 2024.
Mensenrechtenorganisaties en veiligheidsdiensten Oekraïne
Buitenlandse Zaken levert ondersteuning aan mensenrechtenorganisaties
en veiligheidsdiensten in Oekraïne.
Defensiebijdrage Oekraïne
Dit betreft de kosten voor steun aan Oekraïne. Het gaat onder andere om
schenkingen van militaire goederen en brandstof. Dit is de voorlopige stand.
De uitgaven zullen naar verwachting nog verder toenemen.
Kasschuif Vredespaleis
De reservering op de aanvullende post voor de renovatie van het Vredes­
paleis wordt vanwege vertraging doorgeschoven van 2023 naar 2024.
HGIS-bijstelling naar aanleiding van de CEP-raming
Naar aanleiding van de CEP-raming van het Centraal Planbureau wordt
het ODA-budget bijgesteld op basis van de verhoogde prijsontwikkeling van
het BNI en wordt het non-ODA-budget bijgesteld op basis van de
verwachting van de prijsontwikkeling van het BBP.
Overboekingen van/naar HGIS
Deze reeks is een optelling van overboekingen van verschillende departe­
mentale begrotingen. De grootste mutatie die hieraan ten grondslag ligt is
de overboeking aangaande het financieel convenant van de marechaussee
van de Buitenlandse Zaken begroting naar de Defensiebegroting in 2022.
Desalderingen
Dit betreft een desaldering voor consulaire informatiesystemen, materiële
uitgaven en diverse ondersteunende activiteiten.
Eindejaarsmarge HGIS inclusief middelenafspraak
De HGIS-eindejaarsmarge inclusief de middelenafspraak huisvesting wordt
in de jaren 2022, 2023 en 2024 toegevoegd aan de begroting van Buiten­
landse Zaken en conform HGIS-besluitvorming doorverdeeld naar de
betreffende departementen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

139

Niet belastingontvangsten
Technische mutaties voorjaarsnota
Desalderingen
Dit betreft een desaldering voor consulaire informatiesystemen, materiële
uitgaven en diverse ondersteunende activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

140

BIJLAGE 2 - DEFINITIEVE VASTSTELLING DEELPLAFONDS
Hieronder wordt de opbouw van de afzonderlijke deelplafonds getoond
sinds Startnota. De uitgavenplafonds zijn officieel vastgesteld voor de jaren
van de kabinetsperiode.
Tabel 76 Uitgaven onder plafond Rijksbegroting
(in miljoenen euro, - is onderschrijding)
1 Uitgaven bij Startnota 2022
2 BNI-bijstelling HGIS
3 RRF
4 EU-afdrachten
5 Overheveling EU-invoerrechten buiten plafond
6 EU-afdrachten: Perceptiekosten

2022

2023

2024

2025

2026

157.881

161.697

168.338

171.410

171.001

2027

198

286

387

486

531

585

0

0

150

750

200

0

‒ 102

7

7

7

7

7

‒ 3.475

‒ 3.544

‒ 3.615

‒ 3.687

‒ 3.761

‒ 3.836
‒ 389

‒ 275

‒ 304

‒ 341

‒ 372

‒ 388

7 Rente-uitgaven

426

825

1.275

1.566

1.792

1.853

8 Uitvoeringsbeeld OCW

35

‒ 265

‒ 246

‒ 252

‒ 157

‒ 105

9 Uitvoeringsinformatie JenV

30

151

226

239

351

343

10 Toeslagenherstel

50

122

34

6

‒2

‒2

‒ 81

43

113

132

180

211

11 Huurtoeslag
12 Groningen schade en versterken

‒ 200

280

145

60

‒ 36

‒ 68

13 Gasbaten

‒ 1.159

‒ 2.806

‒ 1.438

‒ 518

‒ 318

‒ 440

14 Norg-akkoord

4.180

714

357

0

0

0

15 Koopkrachtpakket uitgavendeel

‒ 507

‒ 965

‒ 165

‒ 65

‒ 225

‒ 42

16 Oekraïne

3

0

0

0

0

0

17 Limburg

61

0

0

0

0

0

18 Dividend staatsdeelnemingen

‒ 71

95

220

135

120

120

19 BIR

252

221

134

93

103

93

20 Overboekingen met Sociale Zekerheid, Zorg en Investeringen

394

‒ 1.005

‒ 3.100

‒ 3.123

‒ 2.003

‒ 2.017

21 Loon- en prijsbijstelling

1.019

2.577

4.303

5.573

6.419

7.550

22 Accres

631

1.754

2.814

3.867

2.409

2.780

24 Extrapolatie
25 Totaalbeeld voorjaarsbesluitvorming
26 Kasschuiven
27 Herijking kasritme begrotingen

0

0

0

0

0

175.481

‒ 361

466

‒ 117

‒ 191

‒ 71

‒ 228

‒ 2.168

681

605

314

233

336

‒ 402

‒ 103

‒ 373

1.461

175

‒ 92
0

28 Eindejaarsmarge

203

31

15

0

0

29 in=uit-taakstelling

‒ 203

‒ 31

‒ 15

0

0

0

30 Reguliere uitgaven bij Voorjaarsnota 2022

156.361

160.928

169.713

177.889

176.560

182.140

31 Uitgavenplafond Voorjaarsnota 2022

156.361

160.928

169.713

177.889

32 Over/onderschrijding uitgavenplafond bij Voorjaarsnota

0

0

0

0

0

0

33 Uitgavenniveau corona bij Voorjaarsnota

18.856

4.612

56

‒ 29

‒ 49

‒ 30

34 Totale uitgaven bij Voorjaarsnota

175.216

165.540

169.768

177.860

176.511

182.110

Toelichtingen Plafond Rijksbegroting
2 t/m 24, 28 en 29
Zie de opbouw van het totaalplafond in paragraaf 4.2 voor toelichtingen op
de reeksen in regel 2 tot en met 24, 28 en 29.
25. Totaalbeeld voorjaarsbesluitvorming
In deze regel is het totaalbeeld van de voorjaarbesluitvorming opgenomen.
De besluitvorming is uitgesplitst in tabel 7 en 8 van de hoofdtekst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

141

26. Kasschuiven
Op verschillende begrotingen zijn middelen tussen verschillende jaren
geschoven als gevolg van bijgestelde kasritmes. Zie ook tabel 8 van de
hoofdtekst
27. Herijking kasritme begrotingen
Naast de kasschuiven zijn er ook verschillende andere schuiven en
herijkingen geweest. In paragraaf 5.1 van de Voorjaarsnota worden deze
schuiven toegelicht.
Tabel 77 Uitgaven onder plafond Sociale Zekerheid
2022

2023

2024

2025

2026

1 Uitgaven bij Startnota 2022

(in miljoenen euro, - is onderschrijding)

90.814

93.851

98.292

104.522

108.439

2 Overboekingen met plafond Rijksbegroting

‒ 302

3

‒2

‒ 11

‒ 13

‒ 14

538

2.417

3.933

5.339

6.688

7.487

4 Niet-beleidsmatige mutaties WW en Bijstand

‒ 1.401

‒ 1.385

‒ 1.368

‒ 1.519

‒ 1.470

‒ 1.381

5 AOW koppelen aan stapsgewijze verhoging
WML

0

0

1.084

2.230

2.285

2.340

6 Afschaffen IOAOW

0

‒ 346

‒ 701

‒ 1.077

‒ 1.102

‒ 1.128

7 Vervroegen stapgsgewijze verhoging WML

2

1.426

920

291

278

266

‒ 176

‒ 154

‒ 154

‒ 153

‒ 150

‒ 145

3 Nominale ontwikkeling

8 Algemene Ouderdomswet (AOW)

2027

9 Indexeren AKW

46

106

127

130

130

130

10 Kinderopvangtoeslag (KOT)

149

136

183

288

265

259

11 Transitievergoeding (TV)

‒ 31

‒ 66

‒ 73

‒ 80

‒ 87

‒ 93

12 Wajong

151

160

177

180

190

197

13 Wet Arbeid en Zorg (WAZO)

91

92

90

88

92

72

14 Wet Inkomen naar Arbeidsvemogen (WIA)

40

97

131

131

129

143

15 Ziektewet (ZW)

1

‒ 38

‒ 43

‒ 48

‒ 49

16 Extrapolatie
17 Diversen

‒ 64
113.116

‒ 113

‒ 169

‒ 195

‒ 242

‒ 197

‒ 235

18 Uitgaven bij Voorjaarsnota 2022

89.807

96.128

102.401

110.068

115.427

120.950

19 Uitgavenplafond Voorjaarsnota 2022

89.807

96.128

102.401

110.068

0

0

0

0

20 Over/onderschrijding uitgavenplafond bij
Voorjaarsnota
21 Uitgavenniveau corona bij Voorjaarsnota

3.625

82

‒2

‒4

‒2

‒1

22 Totale uitgaven bij Voorjaarsnota

93.433

96.210

102.400

110.065

115.425

120.949

Toelichtingen Plafond Sociale Zekerheid
2. Overboekingen met plafond Rijksbegroting
De overboekingen met het plafond Rijksbegroting leiden tot een bijstelling
van de uitgaven onder het plafond Sociale Zekerheid. Het betreft onder
andere een overboeking naar het gemeentefonds ten behoeve van de
energietoelage in 2022 en een overboeking voor de leerbaarheidstoets.
3. Nominale ontwikkeling
De raming van de nominale ontwikkeling (verwachte loon- en prijsontwik­
keling van de uitkeringsregelingen) onder uitgavenplafond Sociale
Zekerheid is geactualiseerd op basis van de laatste economische raming
van het CPB. De nominale ontwikkeling is opwaarts bijgesteld ten opzichte
van de Startnota door een hoger geraamde groei van lonen en prijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

142

4. Niet-beleidsmatige mutaties WW en Bijstand
De uitgaven aan de Werkloosheidswet (WW) en de bijstand vallen meerjarig
lager uit door nieuwe, gunstigere werkloosheidsverwachtingen van het CPB
en door de verwerking van realisatiecijfers uit 2021. In de WW wordt een
lagere instroom en uitstroom verwacht in de komende jaren.
5. AOW koppelen aan stapsgewijze verhoging WML
De hoogte van de AOW-uitkering wordt gekoppeld aan de stapsgewijze
verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) met in totaal 7,5 procent
in 2025. De reeks in de tabel geeft de hogere uitgaven weer die horen bij
de in het coalitieakkoord beoogde verhoging in 2024 en 2025. De hogere
AOW-uitgaven die het gevolg zijn van vervroeging van de WML-verhoging
zijn meegenomen in de tabel onder de post ‘vervroeging stapsgewijze
verhoging WML’.
6. Afschaffen IOAOW
De inkomensondersteuning AOW (IOAOW) wordt stapsgewijs verlaagd in
2023 en 2024 en afgeschaft vanaf 2025.. Hiermee wordt een deel van de
uitgaven gedekt van de koppeling van de AOW aan de stapsgewijze
verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) per 2023.
7. Vervroegen stapsgewijze verhoging WML
De verhoging van het WML met 7,5 procent wordt een jaar eerder gestart
en vindt plaats in drie stappen. Het WML wordt jaarlijks verhoogd met 2,5
procent in zowel 2023 als 2024 en met 2,32 procent in 2025. Dit leidt tot
incidenteel hogere uitgaven in 2023 en 2024 aan onder ander AOW, bijstand
en Wajong. De verhoging in 2023 vindt plaats door middel van een
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Hierdoor stijgen de loongerela­
teerde uitkeringen en het maximum dagloon automatisch mee. Dit leidt tot
structureel hogere uitgaven. De verhoging in 2024 en 2025 vindt plaats door
middel van een wetswijziging. Conform coalitieakkoord stijgen de loonge­
relateerde uitkeringen en maximum dagloon in die jaren niet mee. Aan de
lastenkant worden maatregelen die in het coalitieakkoord gekoppeld waren
aan de WML-verhoging aangepast aan het nieuwe ritme van de WMLverhoging. Deze aanpassing van de algemene heffingskorting en van de
jonggehandicaptenkorting leidt in 2023 en 2024 tot een verbetering van
het EMU-saldo.
8. Algemene Ouderdomswet (AOW)
Op basis van uitvoeringsinformatie van de SVB over 2021 en de CBS-bevol­
kingsprognoses uit december 2021 worden de verwachte uitkeringslasten
van de AOW meerjarig neerwaarts bijgesteld. De belangrijkste oorzaak
hiervoor is de oversterfte in de tweede helft van 2021 die samenhangt met
COVID-19. Daarnaast is ook de gemiddelde uitkering iets lager uitgekomen
vanwege een lager aandeel alleenstaanden (met een hoge 70-procent
uitkering).
9. Indexeren AKW
Het wetsvoorstel om het basiskinderbijslagsbedrag over de jaren 2022, 2023
en deels over 2024 niet te indexeren, dat nu in behandeling is bij de Eerste
Kamer, wordt ingetrokken. Dit wetsvoorstel zorgde voor dekking voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

143

betaald ouderschapsverlof en intensivering in de uitvoering. Deze dekkings­
opgave wordt ingevuld uit de loon- en prijsindexatie van de middelen uit
het coalitieakkoord die op de Aanvullende Post staan.
10. Kinderopvang Toeslag (KOT)
Op basis van uitvoeringsinformatie van de Belastingdienst is de KOT
bijgesteld. De uitgaven aan de KOT zijn naar boven bijgesteld. De bijstelling
is het gevolg van verschillende effecten. Het gemiddelde aantal uren dat
kinderen naar de kinderopvang gaan, is naar boven bijgesteld. Daarnaast
heeft het CBS in de meest recente bevolkingsprognose van december 2021
het aantal geboortes naar boven bijgesteld, wat leidt tot een hoger gebruik
van de kinderopvang in de komende jaren, met name onder 0- tot 4-jarigen.
Tot slot is de gemiddelde prijs (toeslag per uur kinderopvang) iets naar
boven bijgesteld, vooral doordat de gemiddelde uurtarieven licht hoger zijn
uitgekomen dan waar rekening mee was gehouden.
11. Compensatie transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid
(CTVLAO)
De CTVLAO regeling is ingegaan per 2020, met terugwerkende kracht tot
1 juli 2015. De uitgavenraming is neerwaarts bijgesteld. Op basis van uitvoe­
ringsinformatie van 2021 zijn de incidentele uitgaven (terugwerkende
kracht) hoger uitgekomen en de structurele uitgaven lager dan eerder was
ingeschat. Een deel van de aanvragen met terugwerkende kracht was per
abuis als structureel gelabeld, waardoor deze uitgaven te hoog waren
ingeschat. Dit is nu naar beneden bijgesteld. De neerwaartse bijstelling op
de structurele uitgaven werkt vanaf 2022 meerjarig door. De meevaller op
de uitgaven komt in latere jaren hoger uit. De reden hiervoor is dat de
volumeontwikkeling naar verwachting een piek kent in 2022, in verband met
langdurige ziekte als gevolg van COVID-19, en daarna licht afneemt. In de
eerdere raming werd nog uitgegaan van een stijgende volumeontwikkeling
tot 2027 (op grond van demografie).
12. Wajong
Op basis van uitvoeringsinformatie van het UWV is de raming van de
Wajong bijgesteld. De tegenvaller op de Wajong wordt grotendeels
veroorzaakt door een toename van de gemiddelde uitkeringshoogte in de
oude Wajongregelingen. Dit komt onder andere doordat het aandeel
personen met arbeidsvermogen lager ligt dan eerder geraamd. Een
Wajonger zonder arbeidsvermogen krijgt een uitkering op 75 procent van
het wettelijk minimumloon in plaats van 70 procent. Ook maken Wajongers
die werken in hogere mate gebruik van inkomensondersteuning.
13. Wet Arbeid en Zorg (WAZO)
Op de verlofregelingen is er een tegenvaller van 101 miljoen euro in 2022
aflopend naar 82 miljoen euro in 2027. Deze tegenvaller wordt voor het
grootste deel veroorzaakt door de hogere geboorteprognose van het CBS.
Daarnaast is de gemiddelde uitkeringshoogte toegenomen.
14. Wet Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA)
De WIA kent een tegenvaller die oploopt naar ruim 140 miljoen euro in 2027.
Het grootste deel van deze tegenvaller (128 miljoen euro) wordt veroorzaakt
door de WGA. De voornaamste reden hiervoor is de toegenomen instroom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

144

Voor 2022-2024 wordt onder andere extra instroom als gevolg van corona
verwacht. Daarnaast is de doorstroom van mensen uit de WGA naar de IVA
lager dan eerder verwacht.
15. Ziektewet (ZW)
De verwerking van nieuwe realisatiecijfers leidt tot een meevaller in de
uitkeringslasten voor de Ziektewet. Dat komt vooral omdat het aantal uitke­
ringsjaren lager uitvalt dan eerder werd verwacht. Ook verwachten we een
lagere gemiddelde uitkering. De meevaller is in 2022 kleiner dan in latere
jaren omdat we er rekening mee houden dat de ZW-instroom vanwege
COVID-19 in 2022 incidenteel hoger ligt, maar vanaf 2023 weer normaliseert.
16. Extrapolatie
Met de extrapolatie wordt er een nieuw jaar aan de begrotingshorizon
toegevoegd.
17. Diversen
Onder de post diversen vallen onder andere neerwaartse bijstellingen op
de Toeslagenwet (TW), de Inkomensondersteuning AOW (IOAOW) en de
Wet Kindgebonden Budget (WKB). Hier tegenover staan opwaartse bijstel­
lingen op onder andere de Algemene Kinderbijslagwet.
21. Uitgavenniveau corona bij Voorjaarsnota
Deze post geeft het niveau van corona gerelateerde uitgaven onder plafond
Sociale zekerheid. Ten opzichte van de Startnota zijn de bijstellingen
verwerkt van onder andere NOW, Tozo en uitvoeringskosten Bbz.
Tabel 78 Uitgaven onder plafond Zorg
(in miljoenen euro, - is onderschrijding)
1

Uitgaven bij Startnota 2022

2

Overboekingen met plafond Rijksbegroting

3

Loon- en prijsontwikkeling

4

Verwerking MLT Zorg 2022-2025

5

Tijdelijke middelen kwaliteitskader
verpleeghuiszorg

6

2022

2023

2024

2025

2026

82.281

85.992

89.699

92.813

96.573

2027

‒ 92

‒ 117

‒ 120

‒ 134

‒ 30

‒ 29

80

2.487

3.720

4.952

6.091

6.712

18

229

477

718

1.013

‒ 79

‒ 87

‒ 87

‒ 87

‒ 87

Regionaal stimuleringsbudget zorgkantoren
Wlz-breed

30

31

31

31

31

7

Innovatiebudget Wlz

8

8

Meevaller eigen risico

9

Extrapolatie

10

Diversen

‒ 87

‒ 36

‒ 57

‒ 57

‒ 52

‒ 66

11

Reguliere uitgaven bij Voorjaarsnota 2022

82.140

88.273

93.397

97.978

103.227

108.137

12

Uitgavenplafond Voorjaarsnota 2022

82.140

88.273

93.397

97.978

13

Over/onderschrijding uitgavenplafond bij
Voorjaarsnota

0

0

0

0

14

Uitgavenniveau corona bij Voorjaarsnota

15

Totale uitgaven bij Voorjaarsnota

93.397

97.978

103.227

108.137

10

10

10

10

‒ 26

‒ 27

‒ 27

‒ 27

‒ 26
100.534

274

43

82.414

88.316

Toelichtingen Plafond Zorg
2. Overboekingen met plafond Rijksbegroting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

145

Dit betreft diverse mutaties tussen plafond Rijksbegroting en het plafond
Zorg. Onder andere voor de verdere ontwikkeling van nieuwe antibiotica,
de organisatie van alarmering bij gebruik van AED’s en voor de gespeciali­
seerde cliëntondersteuning van de zeer ernstige verstandelijke en
meervoudige beperkingen (ZEVMB) groep.
3. Aanpassing uitgavenplafond vanwege loon- en prijsontwikkeling
De raming van de loon- en prijsontwikkeling in de zorg is op basis van het
CEP 2022 naar boven bijgesteld.
4. Verwerking MLT Zorg 2022-2025
Deze bijstelling betreft de technische verwerking van de middellange
termijnverkenning (MLT) 2022–2025 van het Centraal Planbureau (CPB).
De MLT heeft het CPB geactualiseerd ten tijde van het Centraal Economisch
Plan (CEP) 2022.
5. Tijdelijke middelen kwaliteitskader verpleeghuiszorg
Op de begroting waren tijdelijk extra middelen geraamd voor het kwali­
teitskader verpleeghuiszorg die uitgingen boven het structurele bedrag van
2,1 miljard euro (in prijspeil 2017) dat vanaf 2027 was gereserveerd. Nu
het structurele bedrag per 2022 in de integrale tarieven is verwerkt en de
verpleeghuizen daarmee aan het kwaliteitskader moeten voldoen, is het
mogelijk om de tijdelijke extra middelen gericht in te zetten. De middelen
(circa 85 miljoen euro in de jaren 2022 t/m 2026) worden ingezet ter dekking
van het Wlz-brede regionale stimuleringsbudget, het onderzoekspro­
gramma gepaste zorg, inzicht in kwaliteit en enkele andere posten. Deze
bijstelling was mogelijk zonder het beschikbaar gestelde Wlz-kader te
verlagen.
6. Regionaal stimuleringsbudget zorgkantoren Wlz-breed
Dit betreft de gereserveerde middelen voor een regionaal Wlz-breed stimu­
leringsbudget (circa 31 miljoen euro tot en met 2026). De middelen kunnen
worden ingezet voor ter bevordering van goed werkgeverschap, regionale
samenwerking en (opschaling van) technologie en innovatie. Op deze
manier draagt de inzet bij aan de opgaven uit het coalitieakkoord om te
komen tot toekomstbestendige, betaalbare, toegankelijke en kwalitatief
goede Wlz-zorg.
7. Innovatiebudget Wlz
Op voorstel van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) wordt het innovatie­
budget verhoogd (circa 10 miljoen euro tot en met 2026).
8. Meevaller eigen risico
De raming voor het eigen risico wordt opwaarts bijgesteld (26 miljoen euro
structureel). Dit is op basis van de actualisatie van de verdeling van de
zorgkosten, die zijn geijkt aan de eigen risicoraming uit het onderzoek naar
de risicoverevening van de Zvw op basis van data van de Erasmus Univer­
siteit.
10. Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

146

Er worden onder andere middelen beschikbaar gesteld voor de beheers­
kosten van de reguliere cliëntondersteuning en voor de beheerskosten in
de ggz. Ook zijn middelen beschikbaar gesteld voor het netwerkmodel iWlz.
Tabel 79 Uitgaven onder plafond Investeringen
(in miljoenen euro, - is onderschrijding)
1 Uitgaven bij Startnota 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

15.847

20.716

23.273

25.306

27.768

25.906

2 Toevoeging saldi 2021

1.181

3 In=uittaakstelling

‒ 1.181

4 Loon- en prijsbijstelling

746

1.503

2.269

3.160

4.320

4.831

5 Aanpassingen als gevolg van wisselkoers

51

72

89

109

76

60

6 Schade Limburg

25

7 Toevoeging intensivering defensie
coalitieakkoord

0

1.119

3.179

3.224

1.997

2.010

‒ 1.759

‒ 765

‒ 685

‒ 986

‒ 405

557
‒ 390

8 Aanpassing kasritmes
9 Ombuiging Nationaal Groeifonds

‒ 660

10 Ombuiging Klimaat- en Transitiefonds

0

0

‒ 150

‒ 500

‒ 500

11 Inzet indexatie tranche 2022

‒ 32

‒ 139

‒ 224

‒ 280

‒ 378

‒ 363

12 Defensie 2% NAVO-norm

0

400

1.700

2.000

2.000

2.000

13 Overboekingen met plafond Rijksbegroting

‒ 87

‒5

35

29

30

30

14 Reguliere uitgaven bij Voorjaarsnota 2022

14.131

22.902

29.486

32.062

34.908

34.642

15 Uitgavenplafond Voorjaarsnota 2022

14.131

22.902

29.486

32.062

0

0

0

0

16 Over/onderschrijding uitgavenplafond bij
Voorjaarsnota

0

0

0

0

0

0

14.131

22.902

29.486

32.062

34.908

34.642

17 Uitgavenniveau corona bij Voorjaarsnota
18 Totale uitgaven bij Voorjaarsnota

Toelichtingen Plafond Investeringen
Algemeen
In de startnota is het nieuwe deelplafond Investeringen geïntroduceerd. Dit
plafond is bestemd voor de uitgaven en ontvangsten die samenhangen met
investeringen. Voor investeringsprojecten is de beheersing van het totaal­
bedrag relevanter dan het bedrag per jaar en zijn schuiven naar achteren in
de tijd toegestaan. Het investeringsplafond geeft meer flexibiliteit om het
investeringsritme aan te passen, doordat het plafond automatisch mee
beweegt wanneer investeringsuitgaven onder het plafond naar latere jaren
schuiven, bijvoorbeeld als gevolg van vertraging van investeringsprojecten.
Onder dit deelplafond vallen de begrotingen van het Mobiliteitsfonds, het
Deltafonds, het Defensiematerieelbegrotingsfonds, het Nationaal
Groeifonds, alsmede het nieuwe Klimaatfonds en het Transitiefonds
landelijk gebied en natuur uit het coalitieakkoord. In de Voorjaarsnota wordt
voor diverse departementen de reserveringen uit het coalitieakkoord
overgemaakt van de Aanvullende post naar de departementale begrotingen
en de fondsen. Dit heeft per saldo geen effect op het plafond Investeringen.
Voor de exacte coalitieakkoord-overboekingen verwijzen wij u naar de
departementale tabbladen in bijlage 1 van de Voorjaarsnota.
De investeringsmiddelen nemen de komende jaren fors toe. Naast extra
middelen uit Rutte III en Rutte IV voor reguliere taken onder de fondsen,
zoals Defensie en Infrastructuur, voegt Rutte IV ook geld toe voor het nieuwe
Klimaatfonds en en het Transitiefonds landelijk gebied en natuur. Het
Nationaal Groeifonds is tijdens Rutte III opgericht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

147

2. Toevoeging saldi 2021 en 3. In=uit taakstelling
De eindejaarsmarges worden toegevoegd aan de begrotingen. Als
tegenhanger van de eindejaarsmarge wordt een in=uittaakstelling geboekt
op de aanvullende post. De gedachte achter de in=uittaakstelling is dat aan
het einde van dit jaar weer in dezelfde mate als in 2021 sprake zal zijn van
onderbesteding. Door hiervoor alvast een in=uittaakstelling in te boeken
zorgt het uitkeren van de eindejaarsmarge 2021 niet voor een belasting van
het uitgavenplafond.
4. Loon- en prijsbijstelling
De tranche 2022 van de loon- en prijsbijstelling wordt toegevoegd aan de
begrotingen.
5. Aanpassingen als gevolg van wisselkoers
De meest recente raming van het CPB van de wisselkoersen van buiten­
landse valuta met de euro leidt tot lagere uitgaven in euro’s op het Defen­
siematerieelbegrotingsfonds. Dit wordt technisch verwerkt met een
correctie van het uitgavenplafond.
6. Schade Limburg
Rijkswaterstaat wordt vergoed voor gemaakte kosten in de afhandeling van
de schade als gevolg van de overstroming in Limburg.
7. Toevoeging intensivering defensie coalitieakkoord
In de startnota zijn de extra intensiveringen voor defensie uit het coalitie­
akkoord verwerkt op plafond Rijksbegroting. Via deze post worden deze
middelen overgeboekt naar het plafond Investeringen.
8. Aanpassing kasritmes
Voor diverse reeksen, waaronder voor het Nationaal Groeifonds, wordt
het kasritme aangepast en worden de middelen in het juiste bestedings­
ritme gezet.
9. Ombuiging Nationaal Groeifonds
De uitgaven van het Nationaal Groeifonds worden in 2022 met 660 miljoen
euro verlaagd. Deze middelen zet het kabinet in ter dekking van de
Rijksbrede problematiek met betrekking tot VPB, Box 3, AOW, Defensie en
verhogen WML.
10. Ombuiging Klimaat- en Transitiefonds
De uitgaven van het Klimaat- en Transitiefonds worden vanaf 2024 verlaagd.
Deze middelen zet het kabinet in ter dekking van de Rijksbrede problematiek
met betrekking tot VPB, Box 3, AOW, Defensie en verhogen WML.
11. Inzet indexatie tranche 2022
Een deel van de tranche 2022 van de LPO van de Coalitieakkoordmiddelen
zet het kabinet in ter dekking van de Rijksbrede problematiek met betrekking
tot VPB, Box 3, AOW, Defensie en verhogen WML.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

148

12. Defensie 2% NAVO-norm
De Defensie uitgaven gaan in 2024 en 2025 naar de 2 procent van het bbp.
De benodigde 2,0 miljard euro in 2025 wordt structureel doorgetrokken.
13. Overboekingen met plafond Rijksbegroting
Per saldo wordt budget van het plafond Investeringen overgeboekt naar
het plafond Rijksbegroting. Dit is nodig omdat bepaalde middelen niet op
de fondsen worden uitgegeven, maar op de departementale begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

149

BIJLAGE 3 - AANVULLENDE POST
Tabel 80 Overboekingen CA-middelen op Aanvullende Post naar begrotingshoofdstukken
in miljoenen euro

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal

4.125

9.633

10.266

10.401

7.944

7.391

Sociale Zekerheid

118

75

136

165

168

166

Loslaten koppeling gewerkte uren

3

43

83

103

105

106

Kinderopvang uitvoeringskosten

4

Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden

13

Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden (CN)

1

Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden voor
koopkracht

88

Bescherming arbeidsmigranten (cie Roemer)

Overgeheveld
naar hoofdstuk

15
15
15

2

4

4

5

5

10

30

49

58

58

55

Zorg

319

435

358

376

268

175

Envelop pandemische paraatheid

37

47

27

17

18

18

16

Envelop pandemische paraatheid

16

44

40

37

22

22

16

Envelop pandemische paraatheid

10

24

22

20

20

8

16

Een tegen eenzaamheid

10

6

Preventieakkoord

43

Volksziektes

50

16
10

10

10

16

25

Suïcide preventie

2

2

2

2

2

Passende zorg als norm in Zvw

4

6

4

5

1

Integraal zorgakkoord

0

Versterking organisatiegraad basiszorg

0

0

Scheiden wonen zorg

40

40

Scheiden wonen zorg

0

16
2

16
16
40

40

40

41
16
16

10

20

30

40

Verbeteren palliatieve zorg

10

20

30

40

50

Respijtzorg

10

10

10

10

10

10

Woon-zorg combinaties en stimulering langer thuis
wonen

38

75

88

100

5

5

5

5

5

Onbeperkt meedoen
Dak- en thuislozen

3

DU dak- en thuislozen

62

Kansrijke Start

10

Prenatale screening
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

16
16

10

Stimuleren van wooncombinaties van jongeren en
ouderen

15

16

Sportstimulering

Eigen bijdrage huishoudelijke hulp

15

50

16
16
16
16

65

16
16
50

23

23

23

23

23

16

38

38

38

38

38

16

2.550

2.255

2.554

2.760

2.553

2.553

Versterken onderwijskwaliteit

500

500

398

390

390

386

8

Kansengelijkheid

200

200

200

200

200

200

8

Leraren/schoolleiders

800

800

800

800

800

800

8

Vervolgopleidingen/onderzoek

400

457

665

667

667

668

8

Fonds onderzoek en wetenschap

200

597

696

496

496

496

8

Cultuur en Media

150

8

5

8

Uitvoeringskosten herinvoering basisbeurs
Gemeentefonds en Provinciefonds

324

2.018

709

735

400

535

675

50

20

30

40

51

Jeugdzorg

1.454

Opschalingskorting gemeenten
Opschalingskorting provincies

10

0

0
16, 50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

150

2022

2023

2024

Reeks overig. Opcenten (MRB) PF (dossiers
medeoverheden)

124

124

124

WKB medeoverheden (dossiers medeoverheden)

30

10

10

10

Uitvoeringskosten Omgevingswet gemeenten
(dossiers medeoverheden)

150

WOZ waterschappen (dossiers medeoverheden)

10

10

10

10

Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel &
Ontwikkelingssamenwerking

167

156

131

336

335

335

Postennetwerk

17

29

40

52

52

52

Mensenrechtenfonds

4

4

4

4

4

4

5

Intensivering ODA

146

123

87

280

279

279

17

Defensie (incl. DMF)

335

1.790

2.810

2.805

2.835

2.835

Intensivering

335

1.355

1.725

1.720

1.750

1.750

10, 66

435

1.085

1.085

1.085

1.085

10, 66

121

222

192

192

228

20

30

Onderhoud
Justitie en Veiligheid

60

Sociale advocatuur

2025

2026

2027

Overgeheveld
naar hoofdstuk

in miljoenen euro

51
7
7
7

5

6

Inlichtingendiensten

60

101

192

192

192

228

Infrastructuur en Waterstaat (incl. MF en DF)

420

2.017

2.799

3.174

1.274

1.274

Versterking omgevingsdiensten

18

18

18

18

18

18

Versterking ILT

2

4

6

6

6

6

12

Infra onderhoud MF

75

350

875

1.150

160

160

55

Infra onderhoud DF

20

40

100

200

40

40

65

Lelylijn

5

5

300

700

800

800

250

250

55

900

1.000

1.000

800

800

55

199

215

300

593

141

Huidige infraprojecten NGF naar MF
Ontsluiten nieuwe woningen MF
Economische Zaken en Klimaat

0

Uitvoeringskosten klimaat en planbureaus

6

12

55

1

80

13

Uitvoeringskracht klimaat en energie
(Klimaatfonds)

60

66

69

89

61

13

Wind op Zee (Klimaatfonds)

130

139

140

493

68

12, 13, 14

Circulaire Ketenprojecten (Klimaat)

2

2

2

2

2

12

Stimuleringsprogramma Recycling (Klimaat)

7

8

9

9

9

12

178

181

181

177

28

149

149

149

149
28

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

74

Voorstel Woningbouwimpuls

55

Volkshuisvestingsfonds

7
7

Caribisch Nederland Envelop (KR)

17

25

28

28

Regio Deals

3

4

4

4

Financiën

14

23

29

33

Voorziening laagdrempelige fiscale rechtshulp

0

0

Uitvoeringskosten Belastingdienst

14

23

29

33

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

38

67

66

50

50

50

NVWA

30

42

42

42

42

42

14, 16

14

8

8

8

8

14

Transitiefonds: uitvoeringskosten

28

7
0

0
9B
9B

Caribisch Nederland Natuur

8

11

16

Overig

0

0

‒ 150

‒ 500

‒ 500

‒ 390

‒ 50

‒ 300

‒ 300

‒ 230

Dekking Klimaatfonds voor Defensie

4, 7, 8, 12, 15, 64

14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

151

in miljoenen euro

2022

2023

Dekking Transitiefonds voor Defensie

2024

2025

2026

2027

‒ 100

‒ 200

‒ 200

‒ 160

Overgeheveld
naar hoofdstuk

De bedragen zijn afgerond op een miljoen. Bij 0 in
de tabel is het bedrag kleiner dan 1 miljoen euro.

Tabel 81 Resterende CA-middelen op de Aanvullende Post
in miljoenen euro

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal

611

6.369

13.014

16.784

19.587

19.683

0

394

Sociale Zekerheid
Kinderopvang werkenden (95%)

774

2.521

2.815

2.924

124

1.559

1.874

2.082

Kinderopvang werkenden (uitvoeringskosten)

20

21

58

36

32

Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden

247

496

496

495

495

Leven lang leren

125

125

125

125

5

5

5

5

2

3

278

280

310

Bescherming arbeidsmigranten (cie. Roemer)
Loondoorbetaling bij ziekte
Zorg

283

1.526

1.939

1.734

1.647

1.240

Envelop pandemische paraatheid (o.a. icopschaling, leveringszekerheid)

31

139

235

251

265

253

13

11

25

Eén tegen eenzaamheid
Opleidingsakkoord: gerichte waardering
zorgmedewerkers

50

50

50

Preventieakkoord

6

68

62

61

Volksziektes: Onderzoek en aanpak Alzheimer,
obesitas en kanker

90

90

90

Sportstimulering

25

25

25

25

0

0

0

0

0

Valpreventie bij 65-plussers (Wmo)

55

55

55

57

58

Valpreventie bij 65-plussers (Zvw)

60

60

60

62

63

Suïcide preventie

Passende zorg als norm (enkel bewezen effectieve
zorg) in Zvw

0

44

56

78

99

97

Standaardisatie gegevensuitwisseling

200

400

200

200

200

Juiste zorg op de juiste plek

380

380

380

380

380

Integraal Zorgakkoord

228

228

228

228

Versterking organisatiegraad basiszorg

22

42

42

43

Meer tijd voor huisartsen

4

8

12

48

160

160

160

160

10

15

15

15

Scheiden wonen en zorg

36

160

Eigen bijdrage huishoudelijke hulp

84

Stimuleren van wooncombinaties van jongeren en
ouderen

0

0

0

0

0

0

Verbeteren palliatieve zorg

0

0

0

0

0

0

Respijtzorg

0

0

0

0

0

0

Woon-zorg combinaties en stimulering langer
thuis wonen

0

0

0

0

0

0

Onbeperkt meedoen

0

0

0

0

0

0

65

65

65

65

Dak- en thuislozen
Kansrijke start

0

0

0

0

0

0

Prenatale screening

0

0

0

0

0

0

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

0

536

1.650

2.613

2.108

2.298

Versterken onderwijskwaliteit (incl. verhogen
maatschappelijke diensttijd)

100

602

610

610

614

Kansengelijkheid

100

700

800

800

800

0

0

0

0

0

Leraren/schoolleiders

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

152

in miljoenen euro

2023

2024

2025

2026

2027

Vervolgopleidingen/onderzoek

2022

43

35

33

33

32

Fonds onderzoek en wetenschap (5 mld. in 10 jaar)

3

4

4

4

4

Cultuur (inclusief musea) en media (struc 30 mln.)

200

200

200

200

200

Invoering studiebeurs (afschaffen leenstelsel)

90

110

180

370

590

786

91

58

1.341

848

367

300

1.265

758

367

300

Tegemoetkoming leenstelsel
Gemeentefonds en Provinciefonds

0

114

Jeugd conform advies CvW met aanvullende
maatregelen
Schrappen oploop opschalingskorting

5

Overige dossiers medeoverheden

114

71

90

Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel &
Ontwikkelingssamenwerking

0

0

0

0

0

0

Postennetwerk en mensenrechtenfonds

0

0

0

0

0

0

Ontwikkelingssamenwerking (excl. opvang/
migratie)

0

0

0

0

0

0

Defensie (incl. DMF)

0

275

1.290

1.395

165

165

Defensie intensivering

210

1.075

1.080

100

100

Defensie onderhoud

65

215

315

65

65
875

Justitie en Veiligheid

178

541

809

1.010

861

Algoritme waakhond bij de AP

0

1

2

3

4

4

OM - ICT en opsporing

4

8

12

12

12

12

Sociale advocatuur

10

30

90

90

90

Tegengaan ondermijning

40

80

100

100

100

Versterken politieorganisatie

50

100

150

200

200

200

Versterken preventieaanpak

50

100

150

150

150

150

24

58

58

58

72

Inlichtingendiensten (AIVD, MIVD) en NCTV
Versterken justitiele keten (OM/ZM)

50

100

130

200

200

200

Veiligheid overig

10

20

45

45

45

45

2

2

2

2

2

Programma samen tegen mensenhandel
Modernisering wetboek van Strafvordering

14

136

150

150

Infrastructuur en Waterstaat (incl. MF en DF)

6

191

225

250

1.475

1.425

Versterking omgevingsdiensten

0

0

0

0

0

0

Versterking ILT

0

0

0

0

0

0

965

965

Infra onderhoud mobiliteitfonds
Infra onderhoud deltafonds

210

210

Lelylijn

6

16

50

100

250

250

Huidige infraprojecten NGF naar MF

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Waterveiligheid (aanpak beekdalen Maas)

100

100

100

Veiligheid rijks N-wegen

50

50

50

50

Fietsknooppunten OV en fietsenstallingen

25

25

Ontsluiting nieuwe woningen MF

Economische Zaken en Klimaat

975

2.293

3.604

5.828

Uitvoeringskosten klimaat en planbureaus

0

299

500

720

800

800

Klimaat- en transitiefonds

673

1.725

2.801

4.900

5.360

3

68

83

128

142

Klimaat uitgaven
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

0

Woningbouwimpuls
Volkshuisvestingsfonds
Regiodeals

0

6.302

511

830

830

529

307

227

229

229

229

7

1

1

1

1

284

301

301

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

153

in miljoenen euro

2022

2023

Vereenvoudigen huurtoeslag

2024

2025

2026

2027

300

300

300

300

Caribisch Nederland Envelop

6

5

2

2

2

2

Financiën

0

51

48

49

53

51

Voorziening laagdrempelige fiscale rechtshulp

9

10

14

14

14

Uitvoeringskosten Belastingdienst

39

39

39

37

37

686

1.192

1.306

3.120

3.175

14

28

43

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

0

NVWA
Caribisch Nederland Natuur

0

0

0

0

0

0

Transitiefonds

0

686

1.192

1.292

3.092

3.132

Diversen

144

572

621

621

621

621

Dienstverlening/Wau/ICT

144

572

621

621

621

621

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

154

BIJLAGE 4 - GRONINGEN SCHADE EN VERSTERKEN
In de Voorjaarsnota 2021 is de raming voor de uitgaven aan schade en
versterken in Groningen toegelicht. In de Miljoenennota 2022 is deze raming
tot en met 2027 bijgesteld tot een totaal van 8,4 miljard euro (zie tabel 82).
Tabel 82 Raming schade en versterken stand Miljoenennota 2022
bedragen in miljoenen euro, - is saldo
verbeterend

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Cumulatief

1

Totale raming schade

1.199

929

388

248

71

70

69

2.973

2

Waarvan excl. btw

1.171

907

377

244

69

68

67

2.902

3

Waarvan btw

28

22

11

4

2

2

2

71

4

Totale raming versterking

400

831

831

831

831

831

831

5.386

5

Waarvan excl. btw

344

726

726

726

726

726

726

4.700

6

Waarvan btw

56

105

105

105

105

105

105

686

7

Totale raming (1+4)

1.599

1.760

1.219

1.079

902

901

900

8.359

8

Totale raming excl. btw (2+5)

1.515

1.633

1.103

970

795

794

793

7.602

9

Totale btw (3+6)

84

127

116

109

107

107

107

757

Op basis van de huidige verwachtingen over de schadeafhandeling en de
uitvoering van de versterkingsoperatie (conform het Meerjarenverster­
kingsplan) is de raming opnieuw herijkt en is uitvoeringsjaar 2028
toegevoegd. De schadeafhandeling zal naar verwachting ook na 2028
doorlopen. Bij de volgende herijking zal daarom uitvoeringsjaar 2029
worden toegevoegd. Ten opzichte van de Miljoenennota 2022 stijgen de
geraamde uitgaven met circa 1,3 miljard euro. Dat betekent dat, inclusief
uitvoeringsjaar 2021, er in totaal circa 9,6 miljard euro aan de wettelijke
taken voor de schadeafhandeling en versterkingsoperatie wordt
uitgegeven. De meerkosten ten opzichte van de eerdere raming worden in
onderstaande tabel toegelicht. De stijging wordt geheel verklaard door de
toenemende schadekosten (tabel 83, regel 1). De stijging wordt o.a.
veroorzaakt door aangepaste inschattingen over het aantal schademel­
dingen en het toevoegen van uitvoeringsjaar 2028. De raming voor de
kosten van de versterkingsoperatie blijft nagenoeg gelijk over de periode t/
m 2028 (tabel 83, regel 4) op basis van de laatste inzichten omtrent herbe­
oordelingen, toepasbaarheid van typologie bij versterking en aantal te
versterken huizen in de totale scope van circa 27.000 huizen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

155

Tabel 83 Actualisatie raming schade en versterken
bedragen in miljoenen euro, - is saldo verbeterend

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1

Actualisatie raming schade

‒ 42

228

344

420

273

28

63

Cumulatief
1.314

2

Waarvan excl. btw

‒ 42

220

330

407

267

25

62

1.268

3

Waarvan btw

0

8

14

13

6

3

1

46

4

Actualisatie raming versterking

‒ 275

‒ 11

‒9

‒ 151

‒ 151

‒ 151

680

‒ 66

5

Waarvan excl. btw

‒ 228

6

7

‒ 134

‒ 134

‒ 135

591

‒ 26

6

Waarvan btw

‒ 48

‒ 17

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

89

‒ 40

7

Juridische bijstand novelle

0

5

5

5

5

5

5

30

8

Waarvan excl. btw

0

4

4

4

4

4

4

24

9

Waarvan btw

0

1

1

1

1

1

1

5

10

Totale actualisatie (1+4+7)

‒ 318

222

340

274

128

‒ 118

748

1.277

11

Totale actualisatie excl. btw (2+5+8)

‒ 270

231

342

277

137

‒ 106

657

1.267

12

Totale btw (3+6+9)

‒ 48

‒8

‒1

‒2

‒9

‒ 12

91

10

Tabel 84 toont de financiering van de ramingsbijstelling. De kosten voor
schade en versterken worden (exclusief btw) doorbelast aan de
Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), die namens de Maatschap
(NAM en EBN, een 100% beleidsdeelneming) verantwoordelijk is voor het
betalen van de kosten voor schade en versterken. In lijn met de economische
verhoudingen binnen de Maatschap komt 40% van de kosten vervolgens
voor rekening van EBN. In de Voorjaarsnota 2021 is deze systematiek eerder
toegelicht. De eerder geraamde kapitaalinjectie van circa 1,7 miljard euro
voor EBN om de kosten van schade en versterken te kunnen dragen blijkt
gezien de huidige marktomstandigheden en de bedrijfsresultaten van EBN
slechts voor een klein gedeelte nodig, deze is daarom bijgesteld (tabel 84,
regel 8).
Tabel 84 Actualisatie benodigde kapitaalinjectie en btw afdracht
bedragen in miljoenen euro, - is saldo verbeterend

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Cumulatief

1

Actualisatie raming (tabel 83, r.10)

‒ 318

222

340

274

128

‒ 118

748

1.277

2

Actualisatie doorbelasting (tabel 83, r.11)

‒ 270

231

342

277

137

‒ 106

657

1.267

3

Wv. te betalen door NAM (60% van 2)

‒ 162

138

205

166

82

‒ 63

394

760

4

Wv. te betalen door EBN (40% van 2)

‒ 108

92

137

111

55

‒ 42

263

507

5

Onttrekking uit resultaat EBN danwel voorziening
EBN

‒ 108

92

137

111

55

‒ 42

154

398

6

Benodigde kapitaalinjectie EBN (4-5)

0

0

0

0

0

0

109

109

7

Niet benodigde eerder geraamde kapitaalinjectie
2023-2027

0

‒ 397

‒ 388

‒ 318

‒ 318

‒ 317

0

‒ 1.738

8

Saldo kapitaalinjectie (6+7)

0

‒ 397

‒ 388

‒ 318

‒ 318

‒ 317

109

‒ 1.629

9

Totale btw (tabel 83, r.12)

‒ 48

‒8

‒1

‒2

‒9

‒ 12

91

10

Tabel 85 toont het resultaat van de mutatie op de totale raming inclusief jaar
2021. Uitgestelde uitgaven vanuit 2021 worden via de eindejaarsmarge aan
de begroting van EZK toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

156

Tabel 85 Totale raming schade en versterken
bedragen in miljoenen euro,
- is saldo verbeterend

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Cumulatief

1

Totale raming
schade

1.199

887

616

592

491

343

97

63

4.287

2

Waarvan excl. btw

1.171

865

597

574

476

335

92

62

4.170

3

Waarvan btw

28

22

19

18

15

8

5

1

117

4

Totale raming
versterking

400

556

820

822

680

680

680

680

5.320

5

Waarvan excl. btw

344

498

732

733

592

592

591

591

4.674

6

Waarvan btw

56

57

88

89

89

89

89

89

646

7

Juridische
bijstand novelle

0

0

5

5

5

5

5

5

30

8

Waarvan excl. btw

0

0

4

4

4

4

4

4

24

9

Waarvan btw

0

0

1

1

1

1

1

1

5

10

Totale raming
(1+4+7)

1.599

1.442

1.441

1.419

1.176

1.029

782

748

9.636

11

Totale raming
excl. btw (2+5+8)

1.515

1.363

1.334

1.312

1.072

931

687

657

8.869

12

Totale btw (3+6+9)

84

79

108

108

105

98

95

91

767

Bovenstaand totaal is exclusief de middelen die aan de regio ten goede
komen vanuit de Bestuurlijke Afspraken uit 2020 (1,5 miljard euro) en de
1,15 miljard euro voor het Nationaal Programma Groningen. Deze zijn
respectievelijk bij de Voorjaarsnota 2021 en 2018 toegevoegd. Daarnaast
toont tabel 86 dat er bij Voorjaarsnota 485 miljoen euro aan additionele
middelen voor Groningen is toegevoegd. Deze dragen bij aan de
afhandeling van schade en de uitvoering van versterken. Hierbinnen is er in
afwachting van de vaststelling van de werkwijze van het Instituut Mijnbouw­
schade Groningen 350 miljoen euro gereserveerd voor toekomstige
uitgaven in het kader van duurzaam herstel.
Tabel 86 Actualisatie overige middelen Groningen
bedragen in miljoenen euro, - is saldo verbeterend

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Cumulatief

1

Totaal additionele middelen overige

136

213

154

119

22

26

11

681

2

Waarvan duurzaam herstel

10

125

125

90

0

0

0

350

3

Uitputting bestaande reserveringen

‒ 35

‒ 50

‒ 36

‒ 41

‒ 14

‒ 18

‒3

‒ 196

4

Totaal additionele middelen

101

163

119

79

8

8

8

485

Norg Akkoord
Het Norg Akkoord regelt dat in de gasopslag Norg niet langer Groningengas
wordt opgeslagen, maar geconverteerd hoogcalorisch gas (pseudo-Gronin­
gengas). Hierdoor is het mogelijk de gaswinning in Groningen te verlagen
met in totaal maximaal 11,9 miljard m³. Zoals vermeld in de Kamerbrief van
1 april jl. (Kamerstuk 33529 nr. 997) heeft een onafhankelijke arbiter op
22 maart jl. uitspraak gedaan over de berekeningswijze van een marktcon­
forme vergoeding die de Staat zal betalen aan de eigenaar van Norg, de
NAM. In deze uitspraak heeft de arbiter de berekeningswijze zoals opgesteld
door GasTerra bevestigd.
De vergoeding bestaat uit vier elementen: de extra inkoopkosten van
GasTerra voor het pseudo-Groningengas dat opgeslagen wordt in de
gasopslag Norg, de extra transportkosten, de extra kosten door het
wegvallen van flexibele inzet van Norg en gederfde inkomsten door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

157

wegvallen van optimalisatiemogelijkheden bij de verkoop van gas door
GasTerra. Het belangrijkste onderdeel van de vier elementen van de
vergoeding bestaat uit de inkoop van in totaal 11,9 miljard Nm³ hoogcalo­
risch gas. Dit gas wordt geconverteerd naar pseudo-Groningengas als 1op-1 vervanging (en dus besparing van de winning van) van Groningengas.
Aan de hand van de vastgestelde berekeningswijze wordt na afloop van elk
betreffend gasjaar berekend wat de kosten van de gewijzigde inzet van de
berging zijn voor dat jaar. Via de reguliere systematiek van het gasgebouw
komt reeds 70% van de kosten voor de gewijzigde inzet voor rekening van
de Staat en slaat 30% neer bij NAM. Conform afspraken in het Norg Akkoord
wordt een vergoeding betaald om NAM’s nadeel te compenseren. Hierdoor
zijn de volledige kosten van de gewijzigde inzet van de berging voor
rekening van de Staat.
De vergoeding wordt door NAM en EBN verantwoord op hun resultatenre­
keningen en komt hierdoor deels terug bij de overheid via niet-belasting­
ontvangsten, vennootschapsbelasting en omzetbelasting. De nietbelastingontvangsten gerelateerd aan het Norg Akkoord bestaan uit
ontvangsten op grond van de Mijnbouwwet en ontvangsten uit dividenden
van EBN. De vergoeding bedraagt daarom naar verwachting exclusief btw
7,3 miljard euro cumulatief, waarvan circa 5,1 miljard euro cumulatief
terugvloeit naar de Staat. Conform afspraken uit de Startnota 2022 wordt
het saldo van deze uitgaven en ontvangsten via een plafondcorrectie
verwerkt. Aangezien de vergoeding, de niet-belastingontvangsten en belas­
tinginkomsten allen afhankelijk zijn van de gasprijs van het betreffende
gasjaar is onderstaande raming nog met veel onzekerheid omgeven.
Tabel 87 Budgettaire verwerking vergoeding Norg Akkoord
bedragen in miljoenen euro, - is saldo verbeterend

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1

Marktconforme vergoeding

5.800

1.000

500

0

0

0

0

7.300

2

Btw afdracht vergoeding

1.218

210

105

0

0

0

0

1.533

3

Ontvangsten dividenden

‒ 1.700

‒ 300

‒ 150

0

0

0

0

‒ 2.150

4

Ontvangsten Mijnbouwwet

‒ 1.138

‒ 196

‒ 98

0

0

0

0

‒ 1.432

5

Belastinginkomsten btw

‒ 1.218

‒ 210

‒ 105

0

0

0

0

‒ 1.533

6

Belastinginkomsten vpb

‒ 160

‒ 1.038

‒ 207

‒ 104

0

0

0

‒ 1.509

7

Saldo vergoeding Norg Akkoord

2.802

‒ 534

45

‒ 104

0

0

0

2.209

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

Cumulatief

158

BIJLAGE 5 - TOESLAGEN
Het kabinet zet zich in voor mensen die gedupeerd zijn door de problemen
met toeslagen en voor de mensen bij wie ontrecht geen MSNP is
aangeboden. Om gedupeerden door de problemen met toeslagen recht te
doen is ruimhartige compensatie en emotionele herstel cruciaal. Verschil­
lende ontwikkelingen in de hersteloperatie toeslagen leiden de komende
jaren naar verwachting tot een budgettair tekort. Hiervoor heeft het kabinet
bij de Voorjaarsnota circa 500 miljoen euro extra beschikbaar gesteld. De
additionele middelen zijn voor het apparaatsbudget voor het programmaDG Herstel, de uitwerking van de herijking, uitgaven aan toegezegd beleid
voor emotioneel herstel en apparaatskosten. Een gedeelte wordt in
afwachting op definitieve besluitvorming als reservering opgenomen op
de aanvullende post. Hiermee komen de verwachte totale kosten voor de
toeslagenhersteloperatie uit op circa 5,8 miljard euro. Daarnaast zijn in de
reservering ook middelen opgenomen ter compensatie van mensen die ten
onrechte geen schuldhulptraject hebben gekregen. In tabel 88 is een
uitsplitsing opgenomen per regeling.
Tabel 88 Stand toeslagenherstel 1e suppletoire begroting 2022
(bedragen in miljoenen euro's)

2020

2021

2022

2023

2024

2025

cumulatief

Totaal Toeslagenherstel

93

1.271

2.383

1.364

535

122

5.767

Verwerkt in departementale begrotingen

93

1.271

2.064

1.099

413

65

5.004

Programma

47

1.136

1.817

807

164

22

3.993

w.v. compensatie

36

713

359

195

125

19

1.445

420

210
33

4

w.v. kindregeling

630

w.v. kwijtschelden publieke schulden (rijksbreed)

369

392

119

w.v. kwijtschelden private schulden (incl. uitvoering)

41

349

109

499

917
56

w.v. andere toeslagen

47

9

w.v. ex-partners

60

38

98

85

93

203

w.v. ondersteuning rechtsbijstand

19

12

31

w.v. dwangsommen

67

3

w.v. ouders in het buitenland (incl. uitvoering)

9

16

w.v. uithuisplaatsingen kinderen (incl. uitvoering)

10

3

w.v. ondersteuning door gemeenten en VNG

11

14

70
6

31
14

Apparaat

46

135

247

292

249

43

1.011

w.v. algemeen

46

135

249

43

961

237

252

w.v. overige regelingen

10

40

Reserveringen op AP

319

265

121

57

w.v. kwijtschelden publieke schulden (rijksbreed)

74

52

‒ 18

‒

108

w.v. Ex-partnerregeling

246

109

‒

‒

355

0

104

139

57

300

w.v. AP reservering toeslagen/MSNP herstel

50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

763

159

BIJLAGE 6 - CORONA
Het kabinet heeft besloten dat het reguliere uitgavenplafond niet geldt voor
de uitgaven aan noodmaatregelen. Dit betekent dat de extra uitgaven niet
ten koste gaan van andere uitgaven, maar dat ze zorgen voor een verslech­
tering van het EMU-saldo en een verhoging van de EMU-schuld.
De raming van het budgettair beslag van veel noodmaatregelen is met
onzekerheid omgeven en hangt sterk af van het uiteindelijke beroep op
bepaalde regelingen. Omdat de noodmaatregelen in de praktijk buiten het
uitgavenplafond vallen, leiden lagere uitgaven niet tot ruimte voor nieuwe
maatregelen. Omgekeerd leidt een hoger dan verwacht gebruik van deze
regelingen niet tot problematiek onder de uitgavenplafonds.
Tabellen 89 en 90 geven een actueel overzicht van de corona-gerelateerde
uitgavenmaatregelen waarvoor het reguliere uitgavenplafond niet geldt.
Een uitgebreider overzicht van de overheidsfinanciën in coronatijd is ook
terug te vinden op www.rijksfinancien.nl/overheidsfinancien-coronatijd.
In tabel 89 zijn alle EMU-relevante uitgaven opgenomen. Voor 2022 zijn de
uitgaven geraamd op 22,8 miljard euro, in de komende jaren 2023 t/m 2027
zijn de geraamde uitgaven in totaal 4,7 miljard euro. Samen met de eerdere
uitgaven van 27,8 miljard euro in 2020 en 31,1 miljard euro in 2021 komen
de EMU-relevante uitgaven in totaal op 86,3 miljard euro uit.
Tabel 89 EMU-relevante uitgaven
Begroting (in miljoenen euro)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Koninkrijksrelaties

‒4

‒

‒

‒

‒

‒

Justitie en Veiligheid

100

3

1

‒

‒

‒

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

82

2

‒

‒

‒

‒

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

4.479

1.344

67

48

40

‒

w.v. Nationaal Programma Onderwijs

3.815

1.290

48

48

40

w.v. Diversen

664

55

19

Financiën en Nationale Schuld

420

63

‒ 143

‒ 158

‒ 143

‒ 30

Defensie

23

‒

‒

‒

‒

‒

Infrastructuur en Waterstaat

672

28

‒

‒

‒

‒

w.v. Beschikbaarheidsvergoeding OV

610

28
223

99

71

53

‒

53

w.v. Diversen

62

Economische Zaken en Klimaat

4.947

w.v. TVL

3.979

w.v. Diversen

969

223

99

71

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

166

1

‒

‒

‒

‒

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

3.725

131

20

5

‒1

‒1

w.v. NOW

3.334

75

10

3

1

w.v. Diversen

392

56

10

3

‒2

‒1

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

7.406

2.942

11

2

‒

‒

w.v. GGD'en en veiligheidsregio's

1.764

1.265

w.v. Testcapaciteit RIVM en GGD

2.823

912

w.v. Diversen Zorg

1.321

96

11

2

w.v. Vaccin ontwikkeling en medicatie

1.498

669

Gemeentefonds

319

‒

‒

‒

‒

‒

Reserveringen Aanvullende Post

420

‒

‒

‒

‒

‒

Totale EMU-relevante uitgaven

22.755

4.737

54

‒ 32

‒ 51

‒ 31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

160

Naast de EMU-relevante corona uitgaven zijn er ook uitgaven die niet EMUrelevant zijn. Dit zijn leningen waarvan de verwachting is dat deze (vrijwel
volledig) op een later moment worden terugbetaald. In tabel 90 is een
overzicht opgenomen van de niet EMU-relevante uitgaven.
Tabel 90 Niet EMU-relevante uitgaven
Begroting (in miljoenen euro)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Koninkrijksrelaties en BES fonds

41

‒

‒

‒

‒

26

w.v. Liquiditeitssteun Aruba, Curaçao, Sint Maarten

41

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

5

‒

‒

‒

‒ 15

w.v. Nationaal Programma Onderwijs

5

Financiën en Nationale Schuld

723

w.v. Lening KLM

723

Economische Zaken en Klimaat

‒ 46

w.v. Leningen

26
‒

‒ 15
‒

‒

‒

‒ 1.000

‒

‒ 1.000
‒ 67

‒ 67

4

‒ 247

‒ 37

62

‒ 180

30

62

w.v. Voucherkredietfaciliteit reissector

‒ 50

‒ 67

‒ 67

‒ 67

‒ 67

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

0

0

‒ 22

‒ 44

‒ 45

‒ 46

‒ 22

‒ 44

‒ 45

‒ 46

‒

‒

‒

‒

‒ 89

‒ 291

‒ 1.097

42

w.v. Leningen TOZO
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

1

1

w.v. Verlaging invorderingsrente Zorgtoeslag

1

1

724

‒ 66

Totale niet EMU-relevante uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

161

BIJLAGE 7 - OEKRAÏNE
Tabel 91 Oekraïne middelen
in miljoenen euro

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Buitenlandse Zaken / HGIS

59,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

N*

Mensenrechtenorganisaties

2,0

x

Oekraïne veiligheidsdiensten

0,5

x

Humanitaire uitgaven Oekraïne (specifiek gedekt uit ODA)

57,0
240,9

1.156,9

Gemeentelijke en particuliere opvang

119,5

1.075,5

x

Gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang

6,4

57,6

x

Tolken

1,6

Veiligheidsregio's en GGD'en

95,2

Oprichting DG OEK en NOO

6,9

x

Subsidies NGO's tbv inzet Oekraïne

8,1

x

Gelijkstelling medische voorzieningen

3,2

x

Financiën

0,5

Convertibiliteit Oekraïense hryvnia

0,5

Binnenlandse Zaken

3,2

Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang

1,2

Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie

2,0

0,0

0,0

0,0

0,0

x
23,8

x

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

x
x

x
x

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

230,9

Ondersteuning en uitvoering LOWAN

0,6

Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten

2,5

Leerlingvervoer

9,2

x

Ambulante begeleiding

3,0

x

Nieuwkomersonderwijs

79,3

Tijdelijke onderwijshuisvesting

136,3

Defensie

72,9

Militaire goederen en brandstof

64,2

x

Veldhospitalen

8,7

x

Economische Zaken en Klimaat

0,0

Gasopslag Bergermeer

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0
x
x

x
x
0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

623,3

‒ 155,3

‒ 156,0

‒ 156,0

‒ 156,0

623,3

‒ 155,3

‒ 156,0

‒ 156,0

‒ 156,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

x

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

64,0

Kostendelersnorm

0,0

x

Werktijdverkorting

64,0

x

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

56,8

Coördinatie (LCPS)

1,8

x

Transport medische evacuees

8,0

x

Zorg aan onverzekerden (SOV)

47,0

x

Aanvullende Post

0,0

Reservering gemeentelijke en particuliere opvang
Totaal

0,0

995,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

995,0
728,7

S*

x

Justitie en Veiligheid

LNG invoercapaciteit in de Eemshaven

G*

2.775,2

x
‒ 155,3

‒ 156,0

‒ 156,0

‒ 156,0

* Niet-plafondrelevant, Generaal, Specifiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

162

Toelichting Buitenlandse Zaken
Buitenlandse Zaken heeft ondersteuning geleverd aan mensenrechtenor­
ganisaties en veiligheidsdiensten in Oekraïne. BHOS levert op verschillende
manieren humanitaire hulp aan Oekraine, o.a. via de VN. Daarnaast zijn er
bijdragen geleverd aan hulporganisaties, zoals het Nederlandse Rode Kruis.
De ODA-bijdrage aan de opvang vluchtelingen in Oekraïne is weergegeven
in de verticale toelichting van de HGIS.
Toelichting Justitie en Veiligheid
De gemeentelijke en particuliere opvang betreft de compensatie voor
gemeenten voor de realisatie van noodopvangplekken en verstrekkingen
aan ontheemden. Dit bedrag is geraamd voor zes maanden, gezien de
regeling voorzien wordt voor drie maanden met eventueel verlenging met
drie maanden en uitgaande van 75.000 ontheemden. Voor de periode erna
wordt een nieuwe regeling uitgewerkt. Met deze middelen betalen
gemeenten ook de huur voor het Rijksvastgoed uit (zie post hieronder).
Gemeenten mogen opvanglocaties tot 12 maanden vastleggen, de kosten­
raming hiervoor wordt meegenomen bij de uitwerking van bovenstaande
regeling.
Het Rijksvastgoedbedrijf (RvB) zal in overleg met gemeenten bestaand
Rijksvastgoed beschikbaar stellen voor de tijdelijke noodopvang van
ontheemden uit Oekraïne. Om hen een waardig onderkomen en noodzake­
lijke voorzieningen te bieden, moeten aanpassingen worden gedaan aan
de gebouwen.
De wet verplicht zorgverleners om begrijpelijk te communiceren met
patiënten. Dat betekent dat bij een taalbarrière een professionele talentolk
moet worden ingezet. Omdat de ontheemden uit Oekraïne niet onder het
COA vallen, waar talentolken voor asielzoekers beschikbaar worden gesteld,
wordt gebruikt gemaakt van het inkoopcontract van JenV om 1,6 miljoen
euro hiervoor beschikbaar te stellen.
Voor de bedrijfsvoering en kosten voor GGD en veiligheidsregio’s en
gemeenten met een coördinerende taak moet een systeem voor vergoeding
worden opgericht. Het gaat om kosten die bij reguliere asielzoekers via COA
worden gefinancierd. Hieronder vallen in principe de extra kosten voor regie
en coördinatie (een deel van de coördinatie zit in de reguliere bekostiging)
en eerste medische zorg en tolken (die niet al via een andere route gefinancierd worden). Om de 25 veiligheidsregio’s in de periode van 9,5 maanden
(half maart t/m december) te kunnen ondersteunen is een bedrag van circa
500.000 euro per maand per regio geschat, wat de 119 miljoen euro maakt.
Onderuitputting op budget vloeit terug naar de schatkist.
In de MCCb van 26 april is besloten tot oprichting van DGOek en NOO.
DGOek wordt belast met beleidscoördinatie, ondersteuning en
planvorming ten behoeve van de opvang van Oekraïense ontheemden. De
NOO heeft als taak om bij te dragen aan het realiseren van voldoende
opvanglocaties en het beschikbaar stellen van de benodigde basisvoorzie­
ningen. Voor de eerste zes maanden heeft dit een budgettair beslag van
6,9 miljoen euro.
Voor de ondersteuning van de opvang van Oekraïense ontheemden is de
hulp ingeroepen van verschillende NGO’s. Vluchtelingenwerk Nederland is
door JenV gevraagd om het particuliere hulpaanbod te coördineren en te
faciliteren. De kosten hiervoor worden geraamd op 7,2 miljoen euro. Het
Leger des Heils, Rode Kruis en TakeCareBNB helpen JenV om op een veilige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

163

en zorgvuldige manier gebruik te kunnen maken van particuliere opvang,
om mensenhandel en uitbuiting tegen te gaan en malafide huishoudens
geen kans te geven. Deze opdracht heeft een budgettair beslag van 900.000
euro.
Ontheemden hebben recht op hetzelfde voorzieningenniveau als asiel­
zoekers. De Regeling Medische zorg Asielzoekers (RMA) bevat op bepaalde
onderdelen een bredere dekking dan het basispakket. Het voorzieningen­
niveau gelijkstellen leidt naar verwachting tot extra zorgkosten. Tot en met
het tweede kwartaal van 2022 worden deze geraamd op 3,2 miljoen euro.
Dit kan budgettair verwerkt worden zodra het uitvoeringscontract gereed is.
Toelichting Financiën
Conform de raadsaanbeveling van de Europese Commissie wordt er een
regeling opgezet voor Oekraïense ontheemden om Oekraïens contant geld
(hryvnia's) om te kunnen wisselen voor euro's. Om de regeling in Nederland
in werking te kunnen laten treden is naar verwachting een bedrag oplopend
tot maximaal 23,3 miljoen euro nodig om de valuta te kunnen opkopen. Hier
staat tegenover dat deze valuta verkocht zullen worden. Hierdoor komt de
gesaldeerde reeks voor deze uitgaven op 0. Volgens de raadsaanbeveling
dienen geen transactiekosten in rekening te worden gebracht. De uitvoe­
ringskosten, onder andere transactiekosten en verwerkingskosten, worden
geschat op 5 miljoen euro.
Om de leveringszekerheid voor gas in de winter van 2022/2023 te kunnen
garanderen en de afhankelijkheid van Rusland voor levering van gas af te
bouwen, heeft Gasunie een LNG-terminal gehuurd. Aan Gasunie wordt
een garantie verstrekt van 160 miljoen euro voor een periode van 5 jaar voor
de huur van een drijvende LNG-terminal om de potentiële negatieve exploi­
tatiekosten te kunnen dekken. Gasunie zal gedurende de looptijd van de
garantie een marktconforme premie van 4 miljoen euro per jaar betalen.
Omdat de premieontvangsten worden gedoteerd in een begrotingsreserve,
komt de gesaldeerde reeks in de tabel op 0 uit.
Toelichting Binnenlandse Zaken
Om de extra werkzaamheden van het RVB mogelijk te maken zijn middelen
nodig ten behoeve van projectleiding en juridische/contractuele werkzaam­
heden. Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie betreft een onderzoek
naar een organisatie die kan ondersteunen in het realiseren van tijdige en
goede huisvesting voor vluchtelingen. De bijbehorende kosten worden
gedekt binnen de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De uitkomsten van deze verkenning worden politiek gewogen alvorens
verdergaande stappen richting vormgeving van de tijdelijke organisatie
worden ondernomen.
Toelichting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Om Oekraïense vluchtelingen onderwijs te kunnen bieden, is de reguliere
nieuwkomersbekostiging uitgebreid zodat ook Oekraïense leerlingen onder
de definitie vallen. Via LOWAN (de door OCW gesubsidieerde ondersteu­
ningsorganisatie voor het nieuwkomersonderwijs) worden scholen
ondersteund om kinderen uit Oekraïne zo snel mogelijk les te kunnen geven.
Een aantal van de Oekraïense leerlingen komen nog op reguliere scholen
terecht. Deze reguliere scholen zullen ambulante begeleiding ontvangen op
het gebied van nieuwkomersonderwijs. In het hoger onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs krijgen zittende Oekraïense studenten in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

164

het studiejaar 2021 ‒ 2022 indien noodzakelijk een compensatie voor leefen studiegeld via de instellingen. Als laatste wordt budget beschikbaar
gesteld aan gemeenten voor leerlingenvervoer en tijdelijke onderwijshuis­
vesting.
Toelichting Defensie
Defensie heeft steun verleend aan de Oekraïne door onder andere het
leveren van militaire goederen, drones en veldhospitalen (73 miljoen euro).
Toelichting Economische Zaken en Klimaat
In de EU is voor het lopende jaar een vulgraadverplichting van 80% voor
gasbergingen overeengekomen. Omdat in de huidige marktomstandig­
heden marktprikkels voor het vullen van de berging in Bergermeer kunnen
ontbreken, zal het kabinet twee maatregelen nemen om deze vulgraad te
behalen. Allereerst een subsidiemaatregel die marktpartijen voldoende
stimulans geeft om Bergermeer alsnog te vullen in lijn met het hierboven
genoemde EU-voorstel. Daarnaast is het kabinet voor de resterende
vulbehoefte, die niet wordt gevuld door marktpartijen, voornemens om
Energie Beheer Nederland (EBN) aan te wijzen als partij om gas op te slaan
in Bergermeer. De totale uitgaven gemoeid met de twee maatregelen
hangen grotendeels af van de uiteindelijke zomer-winter spread. De
uitgaven worden momenteel geraamd op maximaal 623 miljoen euro,
waarvan circa 366 miljoen euro voor de subsidieregeling en 257 miljoen
euro voor de vergoeding aan EBN. De kosten die met deze maatregelen
gemoeid zijn worden uiteindelijk verhaald op de gebruikers in Nederland
en daarbuiten.
Toelichting Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Het kabinet heeft besloten om Oekraïense vluchtelingen die in huis worden
genomen door gastgezinnen, uit te zonderen van de kostendelersnorm. Dit
heeft geen gevolgen voor de uitgaven. Daarnaast kunnen door de oorlog in
Oekraïne mogelijk meer bedrijven aanspraak maken op de regeling
werktijdverkorting. Hier wordt alvast rekening mee gehouden door het
budget voor 2022 voor deze regeling aan te passen.
Toelichting Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Ontheemden uit Oekraïne die naar Nederland komen zijn momenteel
onverzekerd voor medisch noodzakelijke zorg. Voor onverzekerden bestaat
de SOV-regeling, op basis waarvan aanbieders gecompenseerd worden
voor medisch noodzakelijke zorg die zij aan hen verlenen. Het kabinet heeft
besloten de uitgaven in de SOV voor ontheemden uit Oekraïne generaal te
compenseren tot en met het tweede kwartaal van 2022 en raamt het
budgettaire beslag hiervan op 23 miljoen euro. Daarnaast is besloten tot
het medisch evacueren van vluchtelingen uit buurlanden van Oekraïne.
Deze zorgkosten verlopen ook via de SOV-regeling en het budgettair beslag
is geraamd op 24 miljoen euro. Verder zijn middelen geraamd voor het
landelijk coördinatie patiënten spreiding (LCPS) voor de coördinatie en
8 miljoen euro voor de transportkosten.
Toelichting Aanvullende Post
Op de aanvullende post is een extra bedrag voor de uitvoering van de
gemeentelijke en particuliere opvang voor gemeenten gereserveerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

165

BIJLAGE 8 - NORMERINGSSYSTEMATIEK
Uitgangspunten en actualiteit
Gemeenten en provincies beschikken over verschillende inkomstenbronnen
om de uitgaven voor hun taken te financieren. Eén van de belangrijkste
inkomstenbronnen voor decentrale overheden is de algemene uitkering uit
het Gemeentefonds en het Provinciefonds.
Via de normeringsystematiek ‘samen trap op, samen trap af’ wordt de
algemene uitkering van het Gemeentefonds en Provinciefonds
geïndexeerd. Het doel van de systematiek is dat budgettaire lusten of lasten
op rijksniveau evenredig worden doorvertaald naar de ontwikkeling van
de fondsen voor decentrale overheden. Dit wordt samengevat in de
uitdrukking 'samen trap op samen trap af'. Het betreft één integrale
indexatie voor zowel loon-, prijs- als volumeontwikkelingen. Beleidsinten­
siveringen, ombuigingen, mee- en tegenvallers en nominale ontwikke­
lingen op de Rijksbegroting hebben via de normeringsystematiek direct
invloed op de omvang van de fondsen. De jaarlijkse toe- en afname van
het Gemeentefonds en het Provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling
aan de rijksuitgaven wordt het accres genoemd.
Zoals toegelicht in de Startnota is er in het Coalitieakkoord van het kabinet
Rutte IV besloten tot twee belangrijke wijzigingen in de indexering van de
algemene uitkering van de fondsen. Ten eerste is er besloten dat tot 2025
het accres grotendeels op basis van de bestaande afspraken berekend
wordt. Nieuw zijn de uitzondering op de accresrelevante uitgaven (aru) voor
een aantal investeringsfondsen. Over het vastzetten van het volumedeel van
het accres voor de periode tot en met 2025 is het Rijk in gesprek met de
koepels. Ten tweede is in het coalitieakkoord besloten dat de fondsen vanaf
2026 niet langer via de normeringssystematiek geindexeerd worden.
Daarmee vervalt de koppeling aan de rijksuitgaven. Het gereserveerde
accres vanaf 2026 wordt wel bijgesteld als gevolg van de jaarlijkse loon- en
prijsontwikkeling zoals deze door het CPB geraamd wordt.
Accres tot en met 2025
Zoals aangegeven wordt het accres tot en met 2025 in deze Voorjaarsnota
op de reguliere wijze berekend. Daarbij is in het coalitieakkoord gekozen om
de uitvoeringskosten van medeoverheden voor investeringspakketten
(klimaat, ontsluiten nieuwbouwwoningen en stikstof) specifiek te
verstrekken. In samenhang hiermee is besloten om de middelen voor het
Stikstoffonds, het Klimaatfonds, het budget voor ontsluiting van nieuwe
woningen in het Mobiliteitsfonds en het Nationaal Groeifonds uit te
zonderen van de berekening van de accresrelevante rijksuitgaven.
Daarnaast zijn in het coalitieakkoord middelen voor de woningbouwimpuls
(10x100 miljoen) en volkshuisvesting (4x150 miljoen) opgenomen. Deze
middelen zijn onttrokken aan het accres en worden via
een specifieke uitkering uitgekeerd.
In de onderstaande tabel wordt de berekening van het accres uitgesplitst en
toegelicht. In de jaren 2022 t/m 2025 neemt het accres toe door hogere
Rijksuitgaven. Zoals in de Voorjaarsnota toegelicht wordt, stijgen de rijks­
uitgaven door zowel hogere loon- en prijsontwikkeling als door beleids­
matige en autonome uitgavenontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

166

Tabel 92 Normeringssystematiek t/m 2025
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2021

2022

2023

2024

2025

173.585

175.216

165.540

169.768

177.860

Uitgaven Sociale zekerheid

97.065

93.433

96.210

102.400

110.065

Uitgaven Zorg

76.285

82.414

88.316

93.397

97.978

0

14.131

22.902

29.486

32.062

A) Netto uitgaven onder uitgavenplafond

346.934

365.194

372.968

395.052

417.965

B) Correcties

‒ 79.637

‒ 75.361

‒ 63.708

‒ 65.151

‒ 68.576

w.v. Gemeentefonds, Provinciefonds en BTW-Compensatiefonds

‒ 37.034

‒ 41.352

‒ 41.805

‒ 43.139

‒ 45.449

w.v. overige Rijksbijdragen aan gemeenten en provincies

‒ 10.639

‒ 10.292

‒ 10.807

‒ 12.443

‒ 12.230

1.331

1.259

352

312

305

‒ 336

‒ 5.014

‒ 7.893

‒ 9.250

Uitgaven Rijksbegroting

Uitgaven Investeringsplafond

w.v. overboekingen met GF, PF en BCF
w.v. Niet-accresrelevante fondsen onder het plafond
w.v. financieringsverschuivingen

667

‒ 1.068

‒ 800

‒ 800

‒ 799

w.v. correcties corona en Oekraine-noodmaatregelen op uitgavenplafond

‒ 29.821

‒ 22.633

‒ 4.737

‒ 54

32

w.v. correcties technische herschikking plafond

‒ 3.736
‒ 405

‒ 939

‒ 898

‒ 1.133

‒ 1.184

267.296

289.833

309.259

329.901

349.389

8,43%

6,70%

6,67%

5,91%

E) Grondslag (t-1)

29.665

34.095

34.453

35.295

F) Accres (= E * D)

2.501

2.285

2.299

2.085

G) accres cumulatief

2.501

4.786

7.086

9.171

H) Grondslag (t-1)

2.529

2.797

2.949

3.147

I) Accres (= H * D)

213

187

197

186

J) accres cumulatief

213

401

598

783

w.v. overige correcties
C) Accresrelevante uitgaven (aru) = A+B
D) Ontwikkeling aru (%) = (Ct - Ct-1)/Ct-1
Gemeentefonds

Provinciefonds

Tabel 93 Accrestranches Gemeentefonds
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2022

2023

2024

2025

tranche 2022

2.501

2.501

2.501

2.501

2.285

2.285

2.285

2.299

2.299

tranche 2023
tranche 2024
tranche 2025

2.085

Uitnames woningbouwimpuls en
volkshuisvestingsfonds

‒ 250

‒ 250

‒ 250

2.501

4.536

6.836

8.921

(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2022

2023

2024

2025

tranche 2022

213

213

213

213

187

187

187

Cumulatief accres vanaf 2022 (incl. uitnames)

Tabel 94 Accrestranches Provinciefonds

tranche 2023
tranche 2024

197

tranche 2025
Cumulatief accres vanaf 2022

197
186

213

401

598

783

Bij de bepaling van de omvang van accresrelevante uitgaven (aru) vormen
de netto uitgaven van het Rijk onder het uitgavenplafond het startpunt.
Netto wil zeggen dat de rijksuitgaven worden gesaldeerd met de niet-belas­
tingontvangsten. Op de netto uitgaven onder het uitgavenplafond (A)
worden correcties (B) doorgevoerd voor verschillende posten zoals het
Gemeentefonds en Provinciefonds zelf. Het saldo (C) geeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

167

accresrelevante uitgaven (aru) en vormt de basis voor de accresberekening.
Het accres (G) is vervolgens het product van de grondslag (E en H) en de
aru in procenten (D).
Om de aru te berekenen wordt uitgegaan van de netto rijksuitgaven onder
het uitgavenplafond inclusief zes typen correcties:
1. Rijksuitgaven aan gemeenten en provincies
Uitgaven onder het uitgavenplafond die het Rijk overmaakt naar gemeenten
en provincies worden uit de aru gecorrigeerd. Deze overdrachten zijn
immers bestemd voor de financiering van uitgaven door gemeenten en
provincies zelf en maken derhalve geen onderdeel uit van de rijksuitgaven
waarop de trap-op-trap-af van toepassing is. Het corrigeren van de
overdrachten is ook nodig om een onbedoelde doorwerking van accres op
accres in hetzelfde jaar te voorkomen. Rijksuitgaven die op deze wijze gecor­
rigeerd worden zijn onder andere de algemene, decentralisatie- en
integratie-uitkeringen van het Gemeentefonds en Provinciefonds, de
uitgaven van het Btw-compensatiefonds, de bijstand, de integratieuitkering sociaal domein en de uitvoeringskosten klimaat voor gemeenten
en provincies.
2. Niet-accresrelevante rijksuitgaven onder het plafond
In het coalitieakkoord van kabinet Rutte VI is gekozen om de uitvoerings­
kosten van medeoverheden voor investeringspakketten (klimaat, ontsluiten
nieuwbouwwoningen en stikstof) specifiek te verstrekken. In samenhang
hiermee is besloten om de middelen voor het Transitiefonds, het Klimaat­
fonds, het budget voor ontsluiting van nieuwe woningen in het Mobiliteits­
fonds en het Nationaal Groeifonds uit te zonderen van de berekening van
de accresrelevante rijksuitgaven.
3. Financieringsverschuivingen gedurende de kabinetsperiode
Financieringsverschuivingen zijn verschuivingen van geldstromen binnen
het Rijk die niet tot meer of minder bestedingsruimte van het Rijk leiden,
maar zonder correctie wel effect zouden hebben op het accres. Dit zijn dus
schuiven tussen accresrelevante uitgaven en niet-accresrelevante uitgaven.
Bij een schuif is per saldo geen sprake van meer of minder uitgaven op
rijksniveau, maar is alleen sprake van een andere financieringsbron. Denk
bijvoorbeeld aan overhevelingen van departementale begrotingen naar
het Gemeentefonds en Provinciefonds en financieringsverschuivingen
tussen de inkomsten- en de uitgavenkant.
4. Corona-noodmaatregelen en Oekraïne-noodmaatreglen
Gegeven de uitzonderlijke situatie als gevolg van zowel het coronavirus als
de oorlog in Oekraïne heeft het kabinet beslotende uitgaven hiervoor buiten
het reguliere uitgavenplafond te behandelen. Dit betekent dat de extra
uitgaven niet ten koste gaan van andere uitgaven, maar dat ze zorgen voor
een verslechtering van het EMU-saldo en een verhoging van de EMUschuld. Om boekhoudkundige redenen wordt een aantal van deze uitgaven
met plafondcorrecties onder het uitgavenplafond geboekt. Ook hiervoor
geldt dat ze niet ten koste gaan van andere uitgvaen. Omdat de reguliere
systematiek niet geldt voor deze uitgaven leiden ze ook niet tot een effect
op het accres.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

168

5. Uitgavenmutaties in de WW als gevolg van conjunctuur
In de begrotingsregels van het kabinet is afgesproken dat het uitgaven­
plafond gecorrigeerd wordt voor mutaties in de WW-uitgaven als gevolg
van de conjunctuur. Het Rijk hoeft zodoende mee- en tegenvallers in de WWuitgaven als gevolg van conjunctuur niet op te vangen binnen het uitga­
venplafond. Deze mutaties zijn om daarom ook niet accresrelevant.
6. Correcties op aru 2021 als gevolg van technische herschikkingen bij de
start van Rutte IV
Bij de Startnota van kabinet Rutte IV zijn er een aantal technische herinde­
lingen geweest binnen de begroting met een effect op de aru. De
voornaamste zijn het buiten het plafond zetten van EU-invoerrechten en
het onder het plafond plaatsen van de gasbaten. Omdat deze herschikkingen
vanaf 2022 ingaan, zou er zonder correctie een onbedoelde trendbreuk in
de definitie van de aru optreden tussen 2021 en 2022. Om dit te voorkomen
wordt de aru 2021 gecorrigeerd voor deze herschikkingen.
Grondslag
De normeringsystematiek is van toepassing op alle middelen die worden
verantwoord onder het Gemeentefonds en Provinciefonds en vallen onder
het uitgavenplafond Rijksbegroting, met uitzondering van het sociaal
deelfonds in het Gemeentefonds. Daarmee is de grondslag waarover de
normeringsystematiek wordt uitgekeerd dus breder dan alleen de
algemene uitkering van beide fondsen.
Voor de berekening van het accres in jaar t wordt de grondslag van het
voorgaande jaar (t-1) genomen. Het accrespercentage in jaar t betreft
immers ook de groei van de aru ten opzichte van het voorgaande jaar (t-1).
Als de aru met x% stijgen in jaar t groeien het Gemeentefonds en het
Provinciefonds via het accres in jaar t ook met x%. Hiermee wordt het
principe van trap-op-trap-af gewaarborgd.
Dit heeft tot gevolg dat mutaties in de grondslag altijd met een jaar
vertraging doorwerken in de normeringsystematiek. Via taakmutaties
kunnen departementen geld toevoegen of onttrekken aan één van beide
fondsen; dit werkt door als grondslagmutatie. Het uitgangspunt is dat bij
taakmutaties geen jaren zijn zonder indexatie van deze overgehevelde
budgetten. Dat betekent dat bij overheveling van of naar het Gemeente­
fonds of Provinciefonds het verantwoordelijke departement een reeks
overhevelt met indexatie over het lopende jaar.
Accres 2026 en verder
Zoals in de Startnota is gemeld, is het accres voor 2026 niet berekend, maar
vastgezet op een plus van 1 miljard euro ten opzichte van de stand bij de
Miljoenennota 2022. Dit miljard is het gecombineerde bedrag voor het
Gemeentefonds, Provinciefonds en Btw-compensatiefonds. Het totale
gereserveerde accres in 2026 wordt niet herberkend als gevolg van veran­
deringen in de rijksuitgaven. Wel wordt het bedrag bijgesteld als gevolg van
veranderingen in loon- en prijsontwikkeling (lpo) op eenzelfde manier als
bij de rijksuitgaven gebruikelijk is. DIt gebeurt op basis van een index die
hieronder toegelicht wordt. Ook voor de jaren na 2026 zal rekening
gehouden worden met met de loon- en prijsontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

169

CPB-index loon- en prijsontwikkeling
Bij de berekening van het accres bij de Miljoenennota 2022 en de Startnota
werd rekening gehouden met de lpo uit de MEV22-raming van het CPB. Voor
2026 en 2027 wordt de loon- en prijsontwikkeling nu bijgesteld op basis van
de CEP22-raming van het CPB. De index die hiervoor gebruikt wordt is
gebaseerd op de CPB-raming van de loonvoet sector overheid, index
materiele overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen. Hierbij is een
verdeling van 60% loonontwikkeling, 20% consumptie en 20% investe­
ringen aangehouden. Deze verdeling sluit aan bij de verdeling tussen loonen prijsontwikkeling in de uitgaven op de Rijksbegroting.
Tabel 95 Tabel indices CPB MEV22
(in % jaar-op-jaar)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Loonvoet sector overheid

2,5%

2,3%

2,8%

2,9%

2,9%

2,9%

Index netto materiele consumptie

1,9%

1,6%

1,6%

1,6%

1,6%

1,6%

Index overheidsinvesteringen

2,6%

1,6%

1,6%

1,6%

1,6%

1,6%

Gemiddelde index (60% loon, 20%
consumptie, 20% investeringen)

2,4%

2,0%

2,3%

2,4%

2,4%

2,4%

Tabel 96 Tabel indices CPB CEP22
(in % jaar-op-jaar)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Loonvoet sector overheid

4,3%

3,6%

4,2%

4,1%

3,9%

3,9%

Index netto materiele consumptie

4,1%

2,3%

2,4%

2,4%

1,9%

1,9%

Index overheidsinvesteringen

5,2%

2,5%

1,9%

1,8%

1,9%

1,9%

Gemiddelde index (60% loon, 20%
consumptie, 20% investeringen)

4,4%

3,1%

3,4%

3,3%

3,1%

3,1%

Splitsing accres 2026
Het cumulatief accres 2026 bestaat uit zowel een volumedeel als een lpodeel. Om over te gaan op een variabele lpo-indexatie moet het bestaande
accres één keer gesplist worden in een volume- en een lpo-deel. Dit gebeurt
op basis van de standen bij de Startnota en de loon- en prijsontwikkeling
uit de MEV 2022. Daarna staat het jaarlijkse volumedeel (in euro) vast en
beweegt het lpo-deel mee met de CPB-ramingen. Deze splitsing wordt in
de tabellen hieronder voor het accres van het Gemeentefonds en het
Provinciefonds weergegeven. Op basis van de CPB-index wordt berekend
hoeveel van het totaal cumulatief accres in 2026 benodigd is voor lpoindexatie op de fondsen. Het resterende bedrag is het volume-accres.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

170

Tabel 97 Splitsing accres Gemeentefonds 2026
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2026

A. Stand GF (voor zover in grondslag accres) en gereserveerd accres

33.455

w.v. grondslag in GF stand MN22 (incl accrestranche 2022, excl sociaal deelfonds)

29.061

w.v. mutaties tussen MN22 en Startnota

175

w.v. mutaties Startnota in Gemeentefonds

‒ 111

w.v. gereserveerd accres vanaf 2023 op hoofstuk 60

4.329

B. Grondslag exclusief lpo

29.865

C. Cumulatieve lpo-ontwikkeling '22-'26

12,0%

D. Lpo-ontwikkeling in euro (B*C)

3.589

w.v. agv lpo 2022

724

w.v. agv lpo 2023

611

w.v. agv lpo 2024

717

w.v. agv lpo 2025

760

w.v. agv lpo 2026

778

E. totaal cumulatief accres 2026 (tranches 2022 t/m 2026)

5.822

F. Volume-accres (E-D)

2.233

w.v. al verwerkt in het Gemeentefonds
w.v. nog op hoofdstuk 60

769
1.464

Tabel 98 Splitsing accres Provinciefonds 2026
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2026

A. Stand PF (voor zover in grondslag accres) en gereserveerd accres

2.881

w.v. Grondslag in PF stand MN22 (incl accrestranche 2022)

2.512

w.v. Mutaties tussen MN22 en Startnota
w.v. Mutaties Startnota in Provinciefonds
w.v. Gereserveerd accres vanaf 2023 op hoofstuk 61

‒
‒
369

B. Grondslag excl lpo

2.572

C. Cumulatieve lpo-ontwikkeling '22-'26

12,0%

D. Lpo-ontwikkeling in euro (B*C)

309

w.v agv lpo 2022

62

w.v agv lpo 2023

53

w.v agv lpo 2024

62

w.v agv lpo 2025

65

w.v agv lpo 2026

67

E. Totaal cumulatief accres 2026 (tranches 2022 t/m 2026)

496

F. Volume-accres (E-D)

187

w.v. al verwerkt in het Provinciefonds

65

w.v. nog op hoofdstuk 61

123

Extrapolatie 2027
De extrapolatie van het accres naar 2027 wordt vastgesteld op basis van
de Starnotastand van de fondsen, loon- en prijsontwikkeling uit de MEV en
het hierboven gesplitste accres. Hierbij wordt het volume-accres voor zover
dit nog niet in de fondsen verwerkt is 1-op-1 doorgetrokken naar 2027 en
wordt en in de berekening van de loon- en prijsbijstelling rekening
gehouden met de lpo in 2027. Het accres dat hieruit volgt is in de tabellen
hieronder weergegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

171

Tabel 99 Extrapolatie accres Gemeentefonds 2027
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2026

A. Grondslag GF (voor zover accresrelevant, stand Startnota)

29.005

B. Af: lpo-tranche '22 die al verwerkt is in het GF

724

C. Volume-accres op hoofstuk 60 (plat doorgetrokken vanaf 2026)

1.464

D. Grondslag GF voor lpo-accres (A-B+C)

29.745

E. Totale LPO cumulatieve lpo-ontwikkeling '22-'27

14,7%

F. Lpo-ontwikkeling 2022 ‒ 2027 in euro (D*E)

4.368

Totaal cumulatief accres (F+F uit tabel splitsing)

6.601

w.v. al verwerkt in het Gemeentefonds bij MN22

1.493

w.v. extrapolatiestand reservering accres (hoofdstuk 60)

5.108

Tabel 100 Extrapolatie accres Provinciefonds 2027
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2026

A. Grondslag PF (voor zover accresrelevant, stand Startnota)

2.481

B. Af: lpo-tranche '22 die al verwerkt is in het PF

62

C. Volume-accres op hoofstuk 61 (plat doorgetrokken vanaf 2026)

123

D. Grondslag PF voor lpo-accres (A-B+C)

2.542

E. Cumulatieve lpo-ontwikkeling '22-'27

14,7%

F. Lpo-ontwikkeling 2022 ‒ 2027 in euro (D*E)

373

Totaal cumulatief accres (F+F uit tabel splitsing)

560

w.v. Al verwerkt in het Provinciefonds bij MN22

127

w.v. Extrapolatiestand reservering accres (hoofdstuk 61)

433

Bijstellingen
Het hierboven vastgestelde lpo-indexatie op de fondsen wordt bijgesteld op
dezelfde manier die ook bij de rijksuitgaven gebruikelijk is. Hierbij wordt
jaarlijks de fondsstand bij de Miljoenennota genomen als nieuwe grondslag
voor de loon-prijsbijstelling. Beleidsmatige verhogingen of verlagingen
werken daarmee ook door in de geraamde loon- en prijsbijstelling. Bij het
CEP wordt de lpo-ontwikkeling van het lopend jaar definitief vastgezet en in
de Voorjaarsnota wordt de lpo-ontwikkeling van het lopend jaar
overgeboekt naar de fonsen. Omdat de accrestranche 2022 bij de Miljoe­
nennota al is overgeboekt naar de fondsen, wordt in deze Voorjaarsnota
enkel de bijstelling van de lpo in 2026 en 2027 als gevolg van het CEP
overgeboekt naar de fondsen. In de tabel hieronder is weergegeven wat
het budgettair effect is van hoger geraamde de loon- en prijsbijstelling bij
het CEP op de indexatie van de fondsen.
Tabel 101 Bijstelling accres Gemeentefonds a.g.v. lpo in het CEP
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2026

2027

B. Grondslag excl LPO

29.865

29.745

C. Totale LPO-ontwikkeling vanaf 2022 in %

18,6%

22,3%

D. Oude lpo-ontwikkeling

3.589

4.368

E. Nieuwe lpo-ontwikkeling in euro (B*C)

5.560

6.642

F. Mutatie (E-D)

1.971

2.274

w.v agv lpo 2022

593

590

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

172

Tabel 102 Bijstelling accres Provinciefonds a.g.v. lpo in het CEP
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)

2026

2027

B. Grondslag excl lpo

2.572

2.542

C. Totale lpo-ontwikkeling vanaf 2022 in %

18,6%

22,3%

D. Oude lpo-ontwikkeling

309

373

E. Nieuwe lpo-ontwikkeling in euro (B*C)

479

568

F. Mutatie (E-D)

170

194

w.v. agv lpo 2022

51

50

Btw-compensatiefonds
Gemeenten en provincies kunnen de door hen betaalde btw onder
voorwaarden terugvragen uit het Btw-compensatiefonds (BCF). Hierdoor
speelt btw geen rol meer in de afweging tussen in- of uitbesteden. De
bijdrage van het Rijk aan het BCF is geplafonneerd. Dit plafond groeit
jaarlijks mee met de uitkomst van de normeringssystematiek. Als er minder
geclaimd wordt uit het fonds dan het plafond, dan wordt de ruimte onder
het plafond gestort in het Gemeente- en Provinciefonds. Als er meer wordt
geclaimd uit het fonds dan het plafond, dan wordt het bedrag boven het
plafond teruggevorderd uit het Gemeente- en Provinciefonds. De ruimte
onder het plafond wordt bij de Voorjaarsnota en Miljoenennota bijgesteld
en bij Miljoenennota ook voorlopig verrekend met het Gemeente- en Provin­
ciefonds voor het lopende jaar. Bij het Financieel Jaarverslag (jaar t) van
het Rijk wordt de ruimte onder het plafond definitief afgerekend en in de
Voorjaarsnota (jaar t+1) definitief verrekend met het Gemeentefonds en
het Provinciefonds.
Conform bovenstaande systematiek wordt in deze Voorjaarsnota het
plafond van het BCF bijgesteld zonder dat dit verrekend wordt met het
Gemeente- en Provinciefonds. Deze verrekening voor de ruimte onder het
plafond voor 2022 vindt plaats bij de Miljoenennota 2023.
De bijstelling van de ruimte onder het plafond voor het jaar 2021 (op basis
van de afrekening in het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2021) is
daarnaast in deze Voorjaarsnota verrekend met het Gemeente- en Provin­
ciefonds. Als gevolg hiervan is er 120 miljoen euro toegevoegd aan het
Gemeentefonds en 16 miljoen euro aan het Provinciefonds. Dit wordt ook
toegelicht in bijlage 1 (de verticale toelichting).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

173

BIJLAGE 9 - BELASTING - EN PREMIEONTVANGSTEN
Tabel 103 Meerjarige raming belastingen en premies op EMU-basis (in miljoenen euro)
Indirecte belastingen

2022

2023

2024

2025

2026

2027

104.140

111.713

117.749

122.189

126.206

129.574

Invoerrechten

4.574

4.761

4.978

5.176

5.313

5.394

Omzetbelasting

69.600

74.037

76.594

79.505

81.849

84.270

Belasting op personenauto's en motorrijwielen

1.839

1.744

1.909

2.187

2.744

2.846

Accijnzen

11.491

12.697

13.179

13.298

13.463

13.562

Overdrachtsbelasting

4.965

5.435

6.146

6.464

6.804

7.161

Assurantiebelasting

3.365

3.500

3.665

3.830

3.945

4.064

Motorrijtuigenbelasting

4.299

4.443

4.543

4.658

4.928

5.105

Belastingen op een milieugrondslag

2.224

3.808

5.432

5.757

5.833

5.835

Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.

281

596

606

615

623

631

Belasting op zware motorrijtuigen

219

218

222

226

229

232

Verhuurderheffing

808

0

0

0

0

0

Bankbelasting

474

474

474

474

474

474

Directe belastingen en premies volksverzekeringen

158.992

171.437

172.418

181.830

188.886

196.179

Loon- en inkomensheffing

115.032

119.767

125.743

133.354

138.975

144.677

Dividendbelasting

4.871

7.524

5.332

5.503

5.802

6.036

Kansspelbelasting

516

537

579

628

659

694

35.900

40.786

37.812

39.245

40.237

41.439

Vennootschapsbelasting
Bronbelasting op rente en royalty's

47

1

1

1

1

1

2.626

2.822

2.951

3.098

3.213

3.332

193

195

195

195

195

165

263.326

283.346

290.362

304.214

315.287

325.918

Premies werknemersverzekeringen

74.852

82.288

85.115

89.870

93.520

98.084

waarvan zorgpremies

46.607

52.920

53.909

57.297

59.726

63.024

Totaal belasting- en premieontvangsten

338.177

365.634

375.476

394.084

408.807

424.002

Schenk- en erfbelasting
Overige belastingontvangsten
Totaal belastingen en premies volksverzekeringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

174

Tabel 104 Detailraming belastingen en premies 2022 op EMU-basis
(in miljoenen euro)
Miljoenennota Voorjaarsnota
2022
2022
Indirecte belastingen

Verschil

104.433

104.140

Invoerrechten

3.749

4.574

‒ 294
825

Omzetbelasting

67.492

69.600

2.108

Belasting op personenauto's en motorrijwielen

2.000

1.839

‒ 161

Accijnzen

12.111

11.491

‒ 620

- Accijns van lichte olie

4.269

3.872

‒ 396

- Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie

3.826

3.339

‒ 487

- Tabaksaccijns

2.850

3.091

241

- Alcoholaccijns

362

381

20

- Bieraccijns

448

444

‒4

- Wijnaccijns

356

363

7

Overdrachtsbelasting

4.298

4.965

667

Assurantiebelasting

3.409

3.365

‒ 44

Motorrijtuigenbelasting

4.240

4.299

59

Belastingen op een milieugrondslag

4.729

2.224

‒ 2.505
0

- co2-heffing

0

0

241

248

7

- Energiebelasting

4.048

1.555

‒ 2.493

- Waterbelasting

315

330

15

1

1

0

- Vliegbelasting

125

91

‒ 34

Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.

280

281

2

Belasting op zware motorrijtuigen

218

219

1

1.460

808

‒ 652

447

474

27

Directe belastingen en premies
volksverzekeringen

118.060

117.939

‒ 121

Inkomstenbelasting

12.057

6.634

‒ 5.423

Loonbelasting

64.790

67.345

2.555

7.107

4.871

‒ 2.237

- Afvalstoffenbelasting

- Brandstoffenheffingen

Verhuurderheffing
Bankbelasting

Dividendbelasting
Kansspelbelasting
Vennootschapsbelasting
Bronbelasting op rente en royalty's

509

516

7

31.121

35.900

4.779

0

47

47

2.476

2.626

151

Overige belastingontvangsten

303

193

‒ 110

waarvan Belasting- en premieontvangsten
Caribisch Nederland

151

151

0

222.795

222.272

‒ 523

Schenk- en erfbelasting

Totaal belastingen
Premie volksverzekeringen

38.214

41.053

2.839

Premies werknemersverzekeringen

73.099

74.852

1.753

waarvan zorgpremies

46.368

46.607

239

Totaal belasting- en premieontvangsten

334.108

338.177

4.069

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

175

Tabel 105 Detailraming belastingen en premies 2022 op kasbasis
(in miljoenen euro)
Miljoenennota Voorjaarsnota
2022
2022
Indirecte belastingen

Verschil

103.083

103.672

Invoerrechten

3.738

4.506

589
768

Omzetbelasting

66.140

69.378

3.238

Belasting op personenauto's en motorrijwielen

2.007

1.841

‒ 165

Accijnzen

12.166

11.385

‒ 781

- Accijns van lichte olie

4.291

3.847

‒ 444

- Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie

3.837

3.341

‒ 497

- Tabaksaccijns

2.867

3.012

145

- Alcoholaccijns

362

384

22

- Bieraccijns

453

444

‒8

- Wijnaccijns

356

358

2

Overdrachtsbelasting

4.267

4.669

402

Assurantiebelasting

3.393

3.340

‒ 53

Motorrijtuigenbelasting

4.238

4.258

20

Belastingen op een milieugrondslag

4.730

2.516

‒ 2.215

- co2-heffing

0

0

0

241

256

14

- Energiebelasting

4.049

1.850

‒ 2.199

- Waterbelasting

314

327

12

1

1

0

- Vliegbelasting

125

83

‒ 42

Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.

279

283

4

Belasting op zware motorrijtuigen

217

214

‒3

1.460

808

‒ 652

447

474

27

Directe belastingen en premies
volksverzekeringen

119.739

118.695

‒ 1.045

Inkomstenbelasting

12.644

7.143

‒ 5.501

Loonbelasting

65.700

67.394

1.694

7.107

4.871

‒ 2.237

- Afvalstoffenbelasting

- Brandstoffenheffingen

Verhuurderheffing
Bankbelasting

Dividendbelasting
Kansspelbelasting
Vennootschapsbelasting
Bronbelasting op rente en royalty's

523

534

11

31.289

36.056

4.767

0

71

71

2.476

2.626

151

Overige belastingontvangsten

303

194

‒ 109

waarvan Belasting- en premieontvangsten
Caribisch Nederland

151

151

0

Schenk- en erfbelasting

Totaal belastingen op kasbasis

223.126

222.561

‒ 565

KTV belastingen (aansluiting naar EMU)

‒ 331

‒ 288

42

Premies volksverzekeringen op kasbasis

37.571

40.845

3.274

KTV premies vvz (aansluiting naar EMU)

643

208

‒ 435

Premies werknemersverzekeringen

73.719

75.301

1.582

waarvan zorgpremies

46.368

46.607

239

KTV premies wnvz (aansluiting naar EMU)

‒ 620

‒ 449

171

334.108

338.177

4.069

Totaal belasting- en premieontvangsten op EMUbasis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

176

BIJLAGE 10 - SLEUTELTABEL
De sleutels geven het budgettaire effect weer als een maatregel in 2023
wordt ingevoerd.
Dit jaar zijn de sleutels voor het eerst berekend op basis van cijfers uit het
Centraal Economisch Plan (CEP) van het CPB, en zijn deze ook gepubliceerd
in de Voorjaarsnota.
Aangegeven is het effect van het verhogen van een tarief/korting, tenzij
anders aangegeven. Verlagen geeft ongeveer hetzelfde budgettaire effect
maar met omgekeerd teken tenzij apart vermeld, (+ = opbrengst; - =
derving).
Sleutels zijn niet optelbaar. De sleutels zijn slechts een indicatie van de
budgettaire opbrengsten / kosten.
De sleutels houden daar waar relevant rekening met eerste-ordegedrags­
effecten.
Bij het niveau is het niveau opgenomen van 2023 inclusief het voorgenomen
beleid wat gepresenteerd wordt in het Belastingplan 2023.
Deze niveaus kunnen nog wijzigen door beslissingen die worden gemaakt
tijdens de augustusbesluitvorming en het vervolg van het wetgevings­
proces. Zoals gebruikelijk volgt de definitieve versie van de sleuteltabel op
Prinsjesdag. Omdat de sleuteltabel eerder wordt gepubliceerd dan gebrui­
kelijk zijn niet alle cijfers geactualiseerd. De reeksen die niet geactualiseerd
zijn voor 2023 zijn aangegeven met een *.
Tabel 106 Sleuteltabel
Niveau
2023 incl.
Opbrengst
Belastingper eenheid
plan 2023 Per eenheid
(€ mln)
Box 1
Tarief
Basistarief (gecombineerd)

37,04%

1%-punt

Toptarief

49,50%

1%-punt

4.075
314

Aftrektarief tariefmaatregel

37,04%

1%-punt

‒ 129

Verlengen grens premie volksverzekeringen (a)

€ 36.829
(€ 38.266)

€ 1.000

‒ 107

Verlengen schijf basistarief

€ 72.230

€ 1.000

‒ 318

Schijflengtes (eindpunt hogere schijfgrenzen blijven
hetzelfde)

Heffingskortingen
Algemene heffingskorting

€ 3.036

€ 100

‒ 849

Afbouwpunt algemene heffingskorting

€ 22.405

€ 1.000

‒ 498

Arbeidskorting: maximum

€ 4.912

€ 100

‒ 478

Arbeidskorting: generiek

€ 878/
€ 4.470/
€ 4.912

€ 100

‒ 761
‒ 191

Afbouwpunt arbeidskorting

€ 37.738

€ 1.000

Afbouwpercentage arbeidskorting

6,40%

1%-punt

757

Ouderenkorting

€ 1.815

€ 100

‒ 178
‒ 35

Afbouwpunt ouderenkorting

€ 40.426

€ 1.000

Afbouwpercentage ouderenkorting

15%

1%-punt

12

Alleenstaande ouderenkorting

€ 472

€ 100

‒ 95
‒ 35

Inkomensafhankelijke combinatiekorting

€ 2.664

€ 100

Opbouw inkomensafhankelijke combinatiekorting

11,45%

1%-punt

‒ 13

Jonggehandicaptenkorting

€ 678

€ 100

‒ 28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

177

Niveau
2023 incl.
Opbrengst
Belastingper eenheid
plan 2023 Per eenheid
(€ mln)
Overig
Eigenwoningforfait tot € 1.110.000

0,35% 0,05%-punt

311

Eigenwoningforfait vanaf € 1.110.000

2,35% 0,05%-punt

3,5

26,90%

1%-punt

110

Belastingtarief verhogen

31%

1%-punt

134

Heffingsvrij vermogen verhogen

€ 60.500

€ 1.000

‒ 16

Heffingsvrij vermogen verlagen

€ 60.500

€ 1.000

16

Heffingskorting groen beleggen

0,70%

0,10%

4

0 ‒ € 137.077

10%

1%-punt

68

€ 137.077 en meer

20%

1%-punt

56

0 ‒ € 137.077

18%

1%-punt

1,9

€ 137.077 en meer

36%

1%-punt

1,8

0 ‒ € 137.077

30%

1%-punt

18

€ 137.077 en meer

40%

1%-punt

9

Verlengen eerste schijf

€ 137.077

€ 10.000

‒ 29

Verkorten eerste schijf

€ 137.077

€ 10.000

31

Box 2
Belastingtarief structureel (^)
Box 3

Schenk- en erfbelasting
Tarief
Tariefgroep 1 (partners en kinderen)

Tariefgroep 1a ((achter)kleinkinderen)

Tariefgroep 2 (overige verkrijgers)

Schijflengte

Vpb
Schijfgrens op € 200.000
Tarief eerste schijf

15%

1%-punt

403

Tarief hoogste schijf

25,8%

1%-punt

884

Innovatiebox (b)

9%

1%-punt

86

Zelfstandigenaftrek*

€ 6.310

€ 100

‒ 21

Startersafrek*

€ 2.123

€ 100

‒4

MKB-winstvrijstelling*

14%

1%-punt

‒ 128

Tarief eerste schijf niet-starters*

32%

1%-punt

18

Tarief eerste schijf starters*

40%

1%-punt

1

Drempel verhogen*

€ 350.000

€ 25.000

8

Tarief tweede schijf*

16%

1%-punt

43

Overdrachtsbelasting verlaagd tarief hoofdbewoning*

2%

0,5%-punt

211

Overdrachtsbelasting basistarief*

10%

0,5%-punt

152

Assurantiebelasting tarief

21%

1%-punt

167

Algemeen tarief

21%

1%-punt

2.934

Lage tarief

9%

1%-punt

1.074

Zelfstandigen

WBSO (*)

Belastingen van rechtsverkeer

BTW tarief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

178

Niveau
2023 incl.
Opbrengst
Belastingper eenheid
plan 2023 Per eenheid
(€ mln)
Energiebelasting (EB) (*)
Aardgas in eurocenten per m3

eurocent

0 ‒ 170.000*

36,322

1 cent

170.000 ‒ 1 mln*

6,632

1 cent

10

1 mln ‒ 10 mln*

2,417

1 cent

17

> 10 mln*

1,298

1 cent

29

Elektriciteit in eurocenten per kWh

eurocent
241

117

0 ‒ 10.000*

9,186

1 cent

10.000 ‒ 50.000*

5,231

1 cent

73

50.000 ‒ 10 mln*

1,393

1 cent

311

> 10 mln (zakelijk gebruik)* (c)

0,057

1 cent

211

Belastingvermindering EB per aansluiting*

462,62

€ 10

81

Motorrijtuigenbelasting (rijksdeel)

divers

1%

44

Brandstofaccijnzen per liter

eurocent

Benzineaccijns (ongelood)

86,572

1 cent

43

Dieselaccijns (zwavelvrij)

55,541

1 cent

55

LPG-accijns (d = 0,54 kg/l)

20,423

1 cent

4

Alcoholaccijns per liter (d)

eurocent

Gedistilleerd (per liter ad 100%)

divers

10%

28

Bier

divers

10%

35

Wijn

divers

10%

29

Sigaretten (per pakje van 20 stuks)

5,92

€ 0,05 p/p

12

Shag (per pakje van 50 gram)

10,68

€ 0,05 p/p

2

Tabaksaccijns (e)

(^) Betreft de lastenrelevante opbrengst/derving bij het structureel
verhogen/verlagen van het belastingtarief in box 2. Geldt niet voor tijdelijke
aanpassingen
(a) Tussen haakjes staat het bedrag dat geldt voor personen geboren vóór
1-1-1946.
(b) Voor de Innovatiebox-sleutel is een eerste-ordegedragseffect van 20%
gehanteerd.
(c) Deze sleutel valt fors hoger uit dan in voorgaande jaren, doordat de
teruggaafregeling voor elektriciteit gebruikt door energie-intensieve onder­
nemingen geen toepassing meer vindt. Dit is het gevolg van het aflopen van
de energiebesparingsconvenanten MEE en MJA3 per 1 januari 2021. Deze
gelden als voorwaarde voor toepassing van deze teruggaafregeling.
(d) Bij alcoholaccijns is een eerste-ordegedragseffect van 20% gehanteerd.
(e) Bij de tabaksaccijns bedraagt het eerste-ordegedragseffect 40%.
Bij grotere beleidswijzigingen wordt met een hoger eerste-ordegedrags­
effect gerekend.
Tabel versie mei 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

179

BIJLAGE 11 - INKOMSTENKADER
Tabel 107 Maatregelen coalitieakkoord in inkomstenkader
2022

2023

2024

2025

Box 2

0

‒6

‒6

‒6

BOR

0

0

0

0

ZA

0

86

172

258

Grondslag Vpb

0

1.000

1.000

1.000

Invoering werkelijk rendement box 3

0

0

0

0

Belasten verhuurd vastgoed box 3 (leegwaarderatio)

0

100

100

100

Niet doorvoeren verhoging heffingvrij vermogen box 3

0

‒ 100

‒ 200

‒ 300

Afschaffen schenkingsvrijstelling eigen woning

0

0

8

16

OVB niet-woningen (8% naar 9%)

0

392

392

392

Tabaksaccijns (naar ca. 10 euro voor een pakje)

0

145

388

484

Afschaffen middelingsregeling

0

62

123

185

Aanscherpen verbruiksbelasting niet-alcoholische dranken

0

300

300

300

Verhogen onbelaste reiskostenvergoeding

0

0

‒ 200

‒ 400

Effect IAB premie

0

161

22

‒3

Effect nominale premie en zorgtoeslag

0

187

220

380

Lastencompensatie premie-effecten burgers (TES)

0

‒ 243

‒ 227

‒ 378

Lastencompensatie premie-effecten bedrijven (aof)

0

‒ 104

‒ 13

3

0

0

0

62

‒ 521

‒ 792

‒ 1.191

in standen, in mln. - is saldoverslechterend = lastenverlichting
1. Bedrijven en ondernemers

2. Vermogen

3. Varia

4. Zorg

5. Overige lasten
IACK dekking (nieuwe gevallen na 2024)
Afschaffen verhuurderheffing vanaf 2023
Zorgtoeslag (ZT)
w.v. Steilere afbouw ZT (WML-HT pakket)

0

0

151

281

w.v. Terugdraaien steilere afbouw ZT

0

0

‒ 151

‒ 281

w.v. Terugdraaien doorwerking WML op AK

0

0

25

8

w.v. Verhoging AK

0

‒ 3.211

‒ 3.211

‒ 3.211

w.v. Afbouw AK

0

438

438

438

w.v. TES (WML-HT pakket)

0

0

0

45

w.v. Verhogen TES

0

198

198

539

Verkorten eerste schijf

0

234

234

234

Ouderenkorting verhogen

0

‒ 164

‒ 402

‒ 636

Jonggehandicaptenkorting halveren

0

0

56

111

Aanscherpen CO2-heffing industrie

0

0

0

0

Oplopende CO2 minimumprijs (moet bodem in de markt zonder dat hij gaat werken als vlakke heffing)

0

0

0

0

Tariefstructuur energiebelasting EB (Fit for 55) (gas en elektra)

0

250

500

500

Verlagen tarief ODE 2e en 3e schijf (elektra)

0

‒ 288

‒ 500

‒ 500

Afschaffen vrijstellingen EB – mineralogische en metallurgische procedés

0

0

0

78

w.v. 1e schijf gas (+5,23 ct)

0

227

275

320

w.v. 1e schijf elektriciteit (-5,23 ct)

0

‒ 474

‒ 580

‒ 684

Bijmengverplichting groen gas (20%)

0

0

0

0

Compensatie energierekening groen gas

0

‒ 225

‒ 225

‒ 225

0

0

0

100

Arbeidskorting (AK)

Tarief eerste schijf (TES)

6. Klimaatlasten
Industrie (ETS en Non-ETS)

Gebouwde omgeving
Schuif energiebelasting 1e schijf (van elektriciteit)

Landbouw en landgebruik
Beperken inputvrijstelling WKK

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

180

in standen, in mln. - is saldoverslechterend = lastenverlichting

2022

2023

2024

2025

Afschaffen verlaagd tarief glastuinbouw

0

0

0

48

MRB++ EV/Fossiel (km-stand)

0

0

0

0

Vrijstelling bpm bestelauto naar 0% in 2026

0

0

234

371

Verhogen vliegbelasting

0

333

435

431

Verhogen budget EIA

0

‒ 50

‒ 50

‒ 50

Verhogen budget MIA/VAMIL

0

0

0

‒ 30

0

0

0

0

Mobiliteit

Infrastructuur en innovatie

Overig
Loslaten koppeling SDE en ODE

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 120, nr. 1

181