Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 628

Forensische zorg

Nr. 92

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juni 2022
De afgelopen dagen heeft ons land intens meegeleefd met de gebeurtenissen rond Gino, de negenjarige jongen die woensdagavond 1 juni jl. uit
een speeltuin in Kerkrade verdween en wiens lichaam helaas zaterdag
4 juni is aangetroffen. Deze tragische gebeurtenis greep me zeer aan en
berichten in de media omtrent het strafrechtelijk verleden van de
verdachte riepen vragen op. Maar het is te vroeg om te beoordelen wat er
precies is gebeurd: het onderzoek van politie en OM is nog in volle gang
en ten aanzien van de verdachte geldt vooralsnog de onschuldpresumptie. Het onderzoek zal de vele vragen die in het land leven – vragen
die ook ik zelf heb – moeten beantwoorden. Uiteraard wordt uw Kamer in
een separate brief nader geïnformeerd conform het verzoek dat daartoe is
ingediend (Kamerstuk 35 925 VI, nr. 151).
Voortgang Forensische Zorg
In zijn voortgangsbrief van 26 november 2021 heeft mijn ambtsvoorganger reeds toegelicht dat de afgelopen jaren door alle betrokken
partijen flinke stappen zijn gezet om de veiligheid en kwaliteit van de
forensische zorg te vergroten (Kamerstuk 33 628, nr. 85). Voorbeelden
hiervan zijn het vergroten van risicobewustzijn, de nieuwe inkoopstrategie
en de ontwikkeling van het kwaliteitskader. De lessen die de afgelopen
jaren zijn geleerd worden deze kabinetsperiode verder geïmplementeerd.
Daarbij blijft de Bestuurlijke Agenda Forensische Zorg uit 2020 leidend.
Hoewel ik steeds aandacht zal besteden aan de knelpunten van het hier en
nu, zoals de tekorten aan personeel en de krapte in capaciteit, vraag ik de
sector ook om zich meer te richten op het lange termijns-perspectief,
bijvoorbeeld door medewerking te verlenen aan een Meerjarig Strategisch
Onderzoeks- en evaluatieprogramma.
Na een reflectie over de forensische zorg, ga ik in deze brief in op de
voortgang van de acties uit de Bestuurlijke Agenda, de kwaliteit en
veiligheid in penitentiair psychiatrische centra, gemaximeerde tbs en
geestelijke verzorging. Daarnaast geef ik mijn ambities weer op het gebied

kst-33628-92
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

1

van het uitvoeren van een Meerjarig Strategisch Onderzoeks- en evaluatieprogramma. Tenslotte bied ik u de beleidsreacties aan op de Eindrapportage Taskforce Forensische Zorg 2018–2021 en het advies «Risicotaxatie in de strafrechtketen» van de Raad voor de Sanctietoepassing en
Jeugdbescherming (RSJ).
1. Reflectie forensische zorg
De forensische zorg levert een belangrijke bijdrage aan de veiligheid van
de samenleving. Om de best mogelijke zorg te kunnen leveren is
noodzakelijk dat het principe van «de juiste patiënt op de juiste plek» in
praktijk wordt gebracht. Dit principe staat de afgelopen periode meer en
meer onder druk door knellende capaciteit. Zoals beschreven door prof.
dr. Michiel van der Wolf in «Wie zijn geschiedenis niet kent ... Een
overzichtelijke tijdlijn van de stelselwijzigingen in de forensische zorg
sinds 1988» zal er in de forensische zorg altijd een evenwicht zijn tussen
drie dimensies: veiligheid van de samenleving, rechtsbescherming en
behandeling van de patiënt.1 Van der Wolf geeft aan dat de forensische
zorg zich afspeelt op het grensvlak tussen het strafrecht en het geestelijke
gezondheidsrecht, twee van de grootste instrumenten van staatsmacht
ten opzichte van de individuele burger. Om die reden bevindt de forensische zorg zich op een terrein dat extreem gevoelig is voor maatschappelijke invloeden, en moet het evenwicht tussen de drie dimensies
dynamisch zijn, aldus Van der Wolf. Hoewel de veiligheid van de
samenleving bij mij altijd de eerste overweging zal zijn, wil ik deze
discussie genuanceerd, onderzoekend en verkennend vanuit verschillende
perspectieven voeren, met respect en aandacht voor de persoonlijke
situatie van slachtoffers en de deskundigheid van experts in het veld.
Incidenten zijn nooit volledig te voorkomen en daar waar een incident
plaatsvindt hecht ik belang aan grondig onderzoek om te bezien of er
lessen getrokken kunnen worden. Leren en ontwikkelen vindt echter niet
alleen na afloop van een incident plaats, maar juist structureel. Ik zal
daarom uiterlijk einde van dit jaar komen met een uitgebalanceerd
Meerjarig Strategisch Onderzoeks- en evaluatieprogramma Forensische
zorg waarmee door strategische agendering van onderzoek op het juiste
moment de juiste kennis wordt opgedaan.
2. Voortgang acties uit bestuurlijke agenda
2.1 Doeltreffendheid en doelmatigheid
2.1.1 Capaciteit
Zoals in de voortgangsbrief van 26 november j.l. is aangegeven is al enige
tijd sprake van oplopende wachttijden voor tbs wegens capaciteitsgebrek.
In november heeft mijn ambtsvoorganger gemeld dat dit als consequentie
heeft dat tbs-passanten langer dienen te wachten binnen het gevangeniswezen op overplaatsing naar een tbs-kliniek en het aantal toeneemt.2
Hiermee kon doorstroom van reeds in tbs-klinieken aanwezige patiënten
op gang komen. Daarmee kon doorstroom naar andere klinieken
plaatsvinden (voor tweede en derde behandelpogingen). Dit draagt
vervolgens bij aan uitstroom waardoor ook instroom van tbs-passanten

1
2

Kamerstuk 33 628, nr. 77.
Forensische patiënten die een gevangenisstraf hebben uitgezeten en bij wie de termijn van
terbeschikkingstelling aansluitend aanvangt – alsook personen die enkelvoudig (zonder
gevangenisstraf) zijn veroordeeld voor de maatregel TBS – worden geplaatst in een huis van
bewaring in afwachting van selectie en plaats in een geschikte tbs-instelling. Deze categorie
van forensische patiënten worden aangeduid als tbs-passanten. Indien een passant na vier
maanden nog niet is geplaatst kan hij/zij aanspraak maken op een passantenvergoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

2

weer kan plaatsvinden. Inmiddels hebben de interne overplaatsingen
plaatsgevonden, waardoor plaatsing van tbs-passanten vanuit het
gevangeniswezen weer op gang is gekomen. Een enkele plek wordt nog
beschikbaar gehouden als crisisplek.
DJI en departement hebben onderzocht op welke wijze aanbieders in staat
gesteld kunnen worden om zoveel mogelijk van de benodigde
tbs-capaciteit beschikbaar te maken en daarmee tot een oplossing te
komen voor de lange termijn. Daarbij hebben wij gezamenlijk een aantal
verstrekkende en onconventionele maatregelen verkend, waaronder het
plaatsen van tijdelijke bouw voor patiënten. Ondanks grote bereidheid van
de sector is het vooralsnog niet mogelijk gebleken om dergelijke
maatregelen toe te passen, onder meer vanwege (aanbestedings-)
regelgeving en de lange doorlooptijd van bouw waardoor de capaciteit na
oplevering slechts 12 á 24 maanden zou worden benut. De prognose is
dat, dankzij aanvullende inspanningen van aanbieders, de capaciteit naar
verwachting in 2026 afdoende is om in thans geprognosticeerde capaciteitsbehoefte te voorzien3. Deze realisaties zijn afhankelijk van meerdere
factoren, zoals onder andere medewerking van het lokaal bestuur. Dat
betekent dat er in de tussenliggende periode aanzienlijke druk blijft om
alle tbs-gestelden te plaatsen. In deze periode zal naar verwachting een
hoog aantal tbs-passanten in het gevangeniswezen verblijven. De
komende periode breng ik in kaart welke gevolgen dit heeft en welke
maatregelen noodzakelijk zijn om de kwaliteit te kunnen blijven borgen. In
de eerstvolgende voortgangsbrief forensische zorg kom ik hierop terug.
2.1.2 Inkoop
DJI ligt op schema om nieuwe contracten te gaan afsluiten conform de
nieuwe inkoopstrategie. De nieuwe contracten zullen op 1 januari 2024 in
werking treden. DJI heeft meerdere marktconsultaties gehouden om de
nieuwe inkoopstrategie goed vorm te kunnen geven. Deze verschilt van de
voorgaande wijze van inkopen. Zo heeft DJI op grond van deze inkoopstrategie een aanbestedingsprocedure ontwikkeld waarbij meer differentiatie mogelijk is tussen verschillende marktsegmenten en zorgsoorten;
het landschapsgericht aanbesteden. DJI onderscheidt in deze aanbesteding de strategische partners die vanwege hun omvang en het feit dat
ze in het grootste deel van de keten zorg leveren een grote bijdrage
kunnen leveren aan de strategische doelstellingen van DJI en de sector.
Daar kan DJI dan andere afspraken mee maken dan met kleinere
aanbieders met een minder gedifferentieerd zorgaanbod. In deze nieuwe
aanbesteding is ruimte voor zorgaanbieders en DJI om in gesprek te gaan
over de inschrijving. Dit zorgt er naar verwachting voor dat er betere
afspraken vastgelegd gaan worden in de contracten. De contracten zullen
daarbij veelal een langere looptijd kennen, hetgeen zorgt voor meer
stabiliteit in de sector.
2.1.3 Aanpak zorgfraude
Ook in de forensische zorg is helaas sprake van zorgaanbieders die
onrechtmatig zorg declareren. Zij declareren bepaalde zorgvormen maar
leveren die feitelijk niet. Om dit aan te kunnen pakken is het belangrijk dat
DJI een goede informatiepositie heeft, zodat zij tijdig kan ingrijpen bij
twijfels over de rechtmatigheid van zorg. Om deze informatiepositie te
verbeteren bereid ik een wetsvoorstel voor waarmee het mogelijk wordt
dat de NZa signalen direct kan delen met DJI. De NZa kan signalen al wel
delen met zorgverzekeraars, maar de wettelijke grondslag om dit met DJI
te delen ontbreekt vooralsnog. Daarnaast onderzoek ik samen met de
3

Kamerstuk 24 587, nr. 802.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

3

Minister voor Langdurige Zorg en Sport of we de forensische zorg op
kunnen nemen in nieuwe wetgeving die voor de zorg in voorbereiding is
en die bij moet dragen aan het verder terugdringen van zorgfraude.
2.2 Kwaliteit en professionaliteit
2.2.1 Kwaliteitskader forensische zorg
Vanuit het coalitieakkoord wordt voor het kwaliteitskader Forensische
Zorg, vanuit de Preventie middelen, een oplopend bedrag van structureel
19 mln. euro in 2025 beschikbaar gesteld. Uw Kamer wordt voor het
zomerreces separaat geïnformeerd over de overheveling van deze
middelen naar de JenV-begroting. Met deze middelen kan het kwaliteitskader dat de sector heeft ontwikkeld stapsgewijs geïmplementeerd
worden. De eerste stap is het kwaliteitskader formeel op te laten nemen in
het Register van het Zorginstituut. Dit register bevat alle geldende
zorgstandaarden en kwaliteitskaders voor verschillende soorten zorg.
Vervolgens kunnen zorgaanbieders starten met de implementatie van het
kwaliteitskader conform de daarvoor opgestelde plannen. Daarnaast
betrekt DJI het kwaliteitskader in de nieuwe aanbesteding. Gedurende de
implementatie zal tussentijds geëvalueerd worden.
2.2.2 Kwaliteit en veiligheid penitentiair psychiatrische centra (PPC)
In de vorige voortgangsbrief forensische zorg is toegezegd uw Kamer te
informeren over de uitkomsten van de gesprekken die ik met het
DJI-hoofdkantoor en de PPC’s heb gevoerd over de rol van de PPC’s in het
forensische stelsel, naar aanleiding van het bovengenoemde
AEF-onderzoek. Het PPC levert een belangrijke bijdrage aan de veiligheid
van de samenleving door enerzijds de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen en vrijheidsbenemende maatregelen en anderzijds door het
begeleiden en behandelen van gedetineerden4 met ernstige psychische
problemen en psychiatrische stoornissen om het risico op delict-gedrag te
verminderen.
De overheid heeft een zorgplicht voor gedetineerden die zijn toevertrouwd
aan verblijf bij en toezicht van de overheid. De PPC’s verlenen daarom
zorg die kwalitatief gelijkwaardig is aan de zorg in de vrije samenleving,
rekening houdend met de beperkingen van de penitentiaire setting en de
korte gemiddelde verblijfsduur in een PPC. De behandeling van gedetineerden die niet kunnen worden uitgeplaatst naar een instelling voor
geestelijke gezondheidszorg (GGZ) of verstandelijk gehandicaptenzorg
(VG) is erop gericht de risicofactoren te verminderen en beschermende
factoren te vergroten, om de kans zo veel als mogelijk te verkleinen dat
een gedetineerde opnieuw een delict pleegt. Het uiteindelijke doel van de
behandeling is dat de gedetineerde op een veilige en verantwoorde
manier kan terugkeren in de maatschappij, waar de benodigde zorg
gecontinueerd wordt.
Door ontwikkelingen in de samenleving nemen de zwaarte en
complexiteit van de psychische en psychiatrische problematiek van
gedetineerden die binnenkomen in de PPC’s toe. Dit heeft gevolgen voor
de werkwijze van de PPC’s en bijvoorbeeld de inzet van personeel.
Besluitvorming over het eerder genoemde rapport van PwC moet
uitwijzen hoe de middelen van DJI in balans te brengen zijn met deze
ontwikkelingen ten aanzien van de instroom in de PPC’s. Daarnaast verken
ik in hoeverre het mogelijk is de achterliggende oorzaken die ten

4

Zowel aan preventief gehechten als justitiabelen met een gevangenisstraf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

4

grondslag liggen aan de toegenomen zorgzwaarte nader in beeld te
brengen.
2.2.3 Gemaximeerde tbs
In voortgangsbrief van 12 mei 2021 bent u geïnformeerd over de pilot die
is gestart om de knelpunten rondom gemaximeerde tbs aan te pakken
(Kamerstuk 33 628, nr. 81). In het kader van de pilot geeft het Nederlands
Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) voor alle
justitiabelen die vanaf dat moment gemaximeerde tbs krijgen opgelegd,
een trajectindicatie af. Hierin omschrijft het NIFP zo concreet mogelijk het
(behandel)traject van de maatregel en (indien mogelijk) een inschatting
van het perspectief na de tbs-maatregel. Daarmee beoogt de pilot dat
tbs-gestelden meer inzicht krijgen in hun behandeltraject en dat zij meer
worden aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid, ook voor wat
na hun tbs-maatregel volgt. Deze pilot zal komende zomer worden
afgerond, waarna ik samen met de deelnemende organisaties zal bekijken
of en zo ja hoe landelijke implementatie van deze aanpak zal worden
ingericht. Het WODC evalueert de pilot in 2023.
2.2.4 Geestelijke Verzorging
Tijdens het Commissiedebat gevangeniswezen/TBS van 2 december 2021
is aandacht gevraagd voor de geestelijke verzorging in de particuliere
instellingen voor forensische zorg. Het bieden van adequate geestelijke
verzorging is geborgd in wet- en regelgeving die van toepassing is op
forensische patiënten. Wanneer deze verblijven in – kortweg – reguliere
ggz-instellingen is dat geborgd in de Wkkgz. Voor de tbs-instellingen is dat
geborgd in de Bvt.
Er zijn in 2020 beleidsvoornemens geformuleerd voor een uniforme
invulling van de functie van geestelijke verzorging in de forensische zorg,
zowel in reguliere- als Rijksinstellingen. De beleidsvoornemens zijn
opnieuw beoordeeld en dat leidt tot de conclusie dat een uniforme lijn
zich niet goed verhoudt tot hetgeen daarover al is geregeld in de Wkkgz
en de Bvt. Ik bezie thans hoe de in 2020 geuite beleidsvoornemens
aanpassing verdienen binnen de vigerende regelgeving.
3. Eindrapportage Taskforce Forensische Zorg 2018–2021
Zoals aangekondigd in de brief aan uw Kamer van 26 november 2021 is
de opdracht van de Taskforce per 31 december 2021 tot een eind
gekomen.5 Met deze brief bied ik u de eindrapportage van de Taskforce en
mijn reactie daarop aan. Daarnaast ga ik in op de borging van de thema’s
administratieve lasten, forensisch vakmanschap en arbeidsmarktaanpak.
Ik ben de Taskforce erkentelijk voor de gemaakte vorderingen en de
waardevolle inzichten die de projecten hebben opgeleverd, ondanks de
belemmeringen en uitdagingen die zij als gevolg van de coronacrisis
daarin zijn tegengekomen.
Hier houdt het werk voor mij niet op. De impuls op veiligheid en kwaliteit
moet immers niet iets tijdelijks zijn, maar een duurzame verbetering van
kwaliteit en veiligheid van de forensische zorg. Daar blijf ik me samen met
de sector voor inzetten.

5

Kamerstuk 33 628, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

5

3.1 Resultaten per hoofdthema
In de eindrapportage van de Taskforce zijn de resultaten per hoofdthema
uiteengezet.
3.1.1 Vermindering van administratieve lasten
Zoals in de brief van 26 november 2021 werd aangegeven, is op aangeven
van de sector als doel gesteld de administratieve lasten in de forensische
zorg met 25 procent terug te brengen.6 In een evaluatie door Andersson
Elffers Felix (hierna: AEF), bij de brief van 26 november 2021 aan uw
Kamer verstuurd, is van drie initiatieven met directe impact op administratieve lasten bij zorgprofessionals het te verwachten effect in kaart
gebracht.7 Uit de rapportage van AEF blijkt helaas dat het beoogd doel
van 25 procent vermindering van de administratieve lasten niet is
gehaald.
De Taskforce heeft diverse initiatieven uitgevoerd die naar verwachting
zouden bijdragen aan een vermindering van de administratieve lasten. Zo
is in organisaties waar als experiment is gestopt met het registreren van
indirecte tijd gerapporteerd dat er per week 12 tot 42 minuten minder
wordt geschreven. De door behandelaren ervaren lastenverlichting ligt
nog hoger, van 40 tot 280 minuten per professional. Dat is een belangrijke
opbrengst, omdat per 1 januari 2022 het schrijven van indirecte tijd voor
de gehele forensische zorg is komen te vervallen met de invoering van het
zorgprestatiemodel. Ook is door het digitaliseren van het plaatsingsbesluit
door DJI naar inschatting ongeveer 16 procent van de administratieve
handelingen rond dit proces komen te vervallen.
Ik blijf me op dit thema met de sector inspannen om de feitelijke en
ervaren administratieve lastendruk bij professionals te verminderen. Op
landelijk niveau zet ik hier verder op in met de invoering van trajectindicaties en het implementeren van een Forensische Tijdlijn. Trajectindicaties
beogen onder andere de ketensamenwerking in de forensische zorg
rondom een patiënt te bevorderen en daarmee een betere doorstroom
van een justitiabele in de keten van forensische zorg. Daarnaast wordt
gewerkt aan de ontwikkeling en implementatie van de Forensische Tijdlijn.
De Forensische Tijdlijn biedt centraal en chronologisch documenten over
een forensische cliënt aan op een tijdlijn. Op lokaal niveau is de inzet van
zorgaanbieders essentieel. Bij hen ligt de taak om intern te kijken wat
efficiënter kan worden ingericht om administratieve lasten terug te
dringen, bijvoorbeeld door de verbetering van ICT-systemen.
Op dit thema is sprake van een spanningsveld: de Algemene Rekenkamer
heeft in zijn rapport «In de zorg, uit het zicht» aanbevolen dat er beter
zicht op het realiseren van de subdoelen van de Wet forensische zorg
komt. Ik heb in mijn bestuurlijke reactie op het rapport aangegeven dat ik
ga werken aan het verbeteren van het zicht op deze subdoelen.8 Beter
zicht is alleen mogelijk als er ook voldoende data zijn. Bij het vergroten
van dit inzicht is het dus van groot belang continu te waken voor een
toename de administratieve lasten enerzijds maar anderzijds ook te
beschikken over de juiste informatie.

6

Kamerstuk 33 628, nr. 32.
Bijlage bij Kamerstuk 33 628, nr. 32.
8
Zie Reactie minister voor Rechtsbescherming op het rapport In de zorg, uit het zicht | Brief |
Algemene Rekenkamer. Kamerstuk 33 628, nr. 90.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

6

3.1.2 Arbeidsmarktaanpak
De Taskforce heeft in 2020 de arbeidsmarktaanpak «Verder kijken, werken
in de forensische zorg» gelanceerd. Met een website en radiocommercials
heeft de Taskforce meer bekendheid gegeven aan wat het werken in de
forensische zorg precies inhoudt.9 Meer dan 9 miljoen Nederlanders
hebben naar die commercials geluisterd en de website is bezocht door
meer dan 42.000 mensen. Voor werkgevers heeft de Taskforce een toolkit
ontwikkeld met handvatten voor de werving van nieuwe medewerkers.
Daarnaast heeft de Taskforce een magazine voor de forensische zorg
uitgebracht, waarin forensische professionals vertellen over hun werk. De
inzet van de Taskforce heeft daarmee niet alleen gezorgd voor het
vergroten van de bekendheid onder werkzoekenden, maar heeft met haar
boodschap ook bijgedragen aan het vergroten van vaktrots onder
professionals. De Nederlandse GGZ, Vereniging Gehandicaptenzorg
Nederland en Valente brengen de arbeidsmarktaanpak de komende tijd
opnieuw onder de aandacht van zorgaanbieders zodat deze blijvend kan
worden gebruikt om nieuw personeel te werven. De schaarste aan
personeel in deze sector blijft daarbij een aandachtspunt.
3.1.3 Forensisch vakmanschap
Onder het thema forensisch vakmanschap beoogde de Taskforce een
continue borging van een deskundig en goed opgeleid personeelsbestand
in de forensische zorg. Het programma Forensisch vakmanschap moet
ervoor zorgen dat de professionals in de forensische zorg beschikken over
een stevige en gedeelde basiskennis. De inzet van de Taskforce op dit
thema is tweeledig geweest. Op de eerste plaats heeft de Taskforce
expertise en hulp geboden op lopende trajecten op het gebied van
vakmanschap van de betrokken organisaties. Aanvullend daarop heeft de
Taskforce gewerkt aan de ontwikkeling van een aantal producten ten
behoeve van versterking van het forensisch vakmanschap.
Zo is een ontwikkelwijzer en organisatiewijzer opgeleverd, waarmee
professionals en de zorgorganisaties het persoonlijk forensisch vakmanschap en dat van de organisatie kunnen meten10.
Voor de borging van de resultaten op dit thema is belangrijk dat verdere
ontwikkelingen in samenhang gebeuren met andere relevante ontwikkelingen als het Kwaliteitskader forensische zorg en de Forensische Leerlijn.
Ten behoeve daarvan beoog ik het beheer en de doorontwikkeling van
deze producten te beleggen bij het Expertisecentrum Forensische
Psychiatrie (hierna: EFP), dat ook betrokken is bij deze andere
ontwikkelingen.
4. Meerjarig Strategisch Onderzoeks- en evaluatieprogramma
Zoals hiervoor benoemd zet ik met het Meerjarig programma in op
strategisch evalueren om meer dan nu inzicht te krijgen in de effecten van
het beleid gedurende de hele beleidscyclus, dit inzicht continu te
verbeteren en ten volle te benutten voor bijsturing. In het programma
krijgt de verdere ontwikkeling van monitoring van recidive na forensische
zorg een plaats. Daarnaast verbeter ik de datakwaliteit van onderzoek
doordat ik de juridische knelpunten om gegevensuitwisseling tussen
forensische zorg en reguliere nazorg te mogen combineren waar mogelijk
wegneem. Hiermee geef ik opvolging aan de ambitie zoals uitgesproken
in de voortgangsbrief van 26 november 2021, waarin mijn ambtsvoorganger uw Kamer heeft geïnformeerd over de bevindingen uit het
9
10

Zie www.werkeninforensischezorg.nl.
www.forensischvakmanschap.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

7

WODC-onderzoek «Recidive tijdens forensische zorgtrajecten 2013–2017».
Tevens lopen de volgende voor de forensische zorg relevante onderzoeken:
– het vijfjarig onderzoeksprogramma Evaluatie Wet forensische zorg
(Wfz)
o Evaluatie van de Wet verplichte Geestelijke Gezondheidszorg en de
Wet Zorg en Dwang.
– Evaluatie van de Wet langdurig toezicht.
– Evaluatie van de Regeling weigerende observandi.
Deze onderzoeken en lopende meerjarige onderzoeken zoals de recidive
onderzoeken krijgen in het Meerjarig programma een plek. Een extra
aandachtspunt in het Meerjarig programma is het zorgdragen voor de
beschikbaarheid van gegevens die nodig zijn om de doelen van forensische zorg te kunnen evalueren. Het recent gereedgekomen onderzoek
van de Algemene Rekenkamer (ARK) naar het bereiken van de doelstellingen uit de Wfz heeft de noodzaak daarvan benadrukt. De aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer betrek ik bij het opstellen van het Meerjarig
programma.
Ik verwacht u in de volgende voortgangsbrief Forensische Zorg, die ik in
december 2022 wil versturen, u te informeren over het Meerjarig
programma.
5. Beleidsreactie RSJ-advies «Risicotaxatie in de strafrechtketen»
Met behulp van risicotaxatie-instrumenten schatten professionals in de
strafrechtketen op gestructureerde wijze en op basis van wetenschappelijke kennis in hoe groot de kans is dat een verdachte of veroordeelde
opnieuw een strafbaar feit pleegt. Uit een groot aantal wetenschappelijke
overzichtsstudies blijkt dat recidiverisicos beter kunnen worden
ingeschat in combinatie met gestructureerde risicotaxatie-instrumenten
dan enkel op basis van het (klinisch) oordeel van de professional.11
Het is en blijft zeer ingewikkeld om menselijk gedrag te voorspellen en de
uitkomst van een risicotaxatie moet goed geïnterpreteerd worden.
Risicotaxatie is dan ook een inschatting en geeft geen volledige zekerheid.
Gebruikers van risicotaxatie-instrumenten, inclusief degenen die mede op
basis ervan een besluit nemen, zijn zich er van bewust dat de risicotaxatie
een inschatting is: het is een beoordeling van de kans dat iemand
recidiveert. Ik dank de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) dan ook voor het advies, dat ons attendeert op de
beperkingen van risicotaxatie en ons hier scherp op houdt. De RSJ wijst in
haar advies op een aantal aandachtspunten in de praktijk, ethische
vraagstukken en rechtspositionele aspecten. De RSJ doet vijf aanbevelingen, die ik hieronder behandel.
5.1 Reactie op aanbevelingen van de RSJ
De RSJ beveelt allereerst aan om ervoor te zorgen dat alle (relevante)
actoren in de strafrechtstoepassing over voldoende kennis en opleiding
beschikken om de uitkomsten van risicotaxatie en de daaraan verbonden
beperkingen te doorgronden. Dit onderschrijf ik. In de praktijk voeren
verschillende professionals risicotaxaties uit, onder meer pro Justitiarapporteurs, reclasseringswerkers en jeugdprofessionals. Voor deze
professionals zijn handleidingen ontwikkeld voor het gebruik en de inzet
11

Zie bijvoorbeeld Aegisdóttir S., Whit M.J., Spengler P.M., Maugherman A.S. Anderson
L.A. Cook R.S. e.a. The meta-analysis of accumulated research on clinical versus statistical
prediction. The counseling Psychologist. 2006.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

8

van risicotaxatie instrumenten. Daarnaast worden voor professionals
scholings- en terugkomdagen en intercollegiale intervisie georganiseerd
voor kennisdeling en -vergroting. Voor wat betreft de ontvangers van
adviezen die op basis van risicotaxatie-instrumenten zijn opgesteld geldt
dat een eerder verschenen rapport van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen heeft geleid tot aanscherpingen in het beleid.12 Zo is onder meer afgesproken dat in de adviezen
expliciet wordt gemaakt wat de uitkomst van het risicotaxatie-instrument
was en wat dat vervolgens betekent voor het advies.
De tweede aanbeveling van de RSJ ziet op het inschatten van het
recidiverisico op basis van statische factoren. Als voorbeelden van
statische factoren noemt de RSJ het aantal eerdere veroordelingen of een
voorgeschiedenis van antisociaal gedrag. De RSJ beveelt aan hier
zorgvuldigheid bij te betrachten. Ik onderstreep dit belang.
De derde aanbeveling ziet op het informeren van de verdachte of
veroordeelde over de toepassing van risicotaxatie, in de gevallen dat de
risicotaxatie wordt opgemaakt zonder diens medewerking. Ik ben het eens
met de RSJ dat het van belang is om de verdachte of veroordeelde te
informeren. In de meeste gevallen gebeurt dit ook. In uitzonderlijke
gevallen kunnen zich echter situaties voordoen waarbij een justitiabele
slechts achteraf geïnformeerd wordt over de risicotaxatie en het doel
daarvan, bijvoorbeeld om te voorkomen dat de justitiabele de uitkomst
beïnvloedt door sociaal wenselijk gedrag te laten zien. Zoals de RSJ ook
opmerkt geldt dit in het bijzonder voor de toepassing van VERA-2R, een
risicotaxatie-instrument waarmee risico’s in verband met terrorisme en
gewelddadig extremisme beoordeeld kunnen worden.
In het verlengde van bovengenoemde aanbeveling adviseert de RSJ om
de inhoud van het rapport dat op basis van de risicotaxatie is opgemaakt
met de justitiabele te bespreken en diens zienswijze daarin op te nemen.
Ik onderschrijf het belang hiervan. Ook hiervoor geldt, zoals de RSJ
eveneens aangeeft, dat dit in de praktijk reeds gebruikelijk is. Gezien het
belang ervan blijf ik bij de betrokken uitvoeringsorganisaties hiervoor
aandacht vragen.
De laatste aanbeveling van het RSJ-advies ziet op het openstaan van een
rechtsmiddel voor alle beslissingen die mede op basis van een risicotaxatie worden genomen. De uitkomst van een risicotaxatie-instrument
kan grote invloed hebben op het leven van een verdachte of veroordeelde.
Ik ben het daarom met de RSJ eens dat het mogelijk moet zijn om
bezwaren kenbaar te maken. Dit is ook het geval. Tegen rechterlijke
beslissingen staat hoger beroep open en tegen een strafbeschikking kan
verzet worden aangetekend. Tegen een beslissing van een gevangenisdirecteur is beklag mogelijk bij de commissie van toezicht en eventueel
beroep bij de RSJ. Wat betreft de VERA kunnen verdachten en veroordeelden een klacht indienen bij de reclassering. Eventueel beroep dient bij
de klachtencommissie van de reclassering. Een situatie waar geen beklag
mogelijk is, is het besluit over verlof voor tbs-gestelden. Omdat dit de
behandelrelatie onnodig zou juridiseren wijzig ik dit niet.
6. Tot slot
Ik zie ernaar uit om de komende periode met de professionals en
organisaties binnen de forensische zorg aan de slag te gaan en stappen te
zetten in het borgen van de rechtsbescherming van patiënten, het
verbeteren van de behandeling van de patiënt en het beschermen van de
12

Kamerstuk 29 270, nr. 123.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

9

veiligheid van de samenleving. Er liggen complexe uitdagingen voor ons,
zoals de schaarse capaciteit. Mijn contacten met professionals en
organisaties binnen de forensische zorg hebben me vertrouwen gegeven
in de professionaliteit van deze sector. Ik ondersteun de sector waar
mogelijk in het uitvoeren van deze belangrijke maatschappelijke opdracht.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 92

10