2020D43865

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 12 oktober 2020 inzake het evaluatierapport «De nieuwe weg
van NWO1. Schakel tussen wetenschap en samenleving (Kamerstuk
29 338, nr. 221).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

1

nds-tk-2020D43865

NWO: de Nederlands Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

1

Inhoud

blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie

2
2
2
2
2
4
5

II

Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het rapport «de
nieuwe weg van NWO» en danken de commissie voor haar onderzoek. De
leden zijn dan ook erg benieuwd naar de reactie van het kabinet.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het eindrapport van de commissie Rinnooy Kan getiteld «de nieuwe
weg van NWO» en zien uit naar de reactie van de Minister op de aanbevelingen.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het evaluatierapport over NWO. Deze leden zijn de commissie
erkentelijk voor de scherpe analyse en aanbevelingen. Zij zijn benieuwd
naar de reactie van het kabinet op het evaluatierapport en de aanbevelingen en beoordelen dan of er noodzaak is tot het stellen van vragen.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bijzondere belangstelling
kennisgenomen van het evaluatierapport «De nieuwe weg van NWO».
Voornoemde leden benadrukken dat het investeren in onderzoek en
innovatie van cruciaal belang zijn. De COVID-19 pandemie illustreert dit
zeer duidelijk. Deze leden zijn dan ook positief over de aantoonbare
verbeteringen van de afgelopen jaren bij NWO. Voornoemde leden
hebben enkele vragen over de aanbevelingen van de commissie.
De leden van deze fractie lezen in het evaluatierapport een aantal
aanbevelingen die specifiek gericht zijn aan de Minister. Voornoemde
leden zijn benieuwd naar de appreciatie van de Minister inzake deze
aanbevelingen. De commissie-Rinnooy Kan stelt in haar rapport dat
substantiële additionele middelen voor NWO noodzakelijk zijn. De leden
constateren ook dat inmiddels meerdere commissies hebben gepleit voor
additionele middelen voor onderzoek en innovatie. Derhalve vragen deze
leden of er inmiddels niet voldoende aanleiding is om substantiële
additionele middelen vrij te maken, en of de Minister hiertoe bereid is. Zo
ja, aan welk bedrag zit de Minister te denken? Zo nee, waarom niet? Deze
leden constateren dat de commissie wijst op de huidige disbalans tussen

2

thematisch onderzoek en ongebonden onderzoek.2 De leden van de
GroenLinks-fractie wijzen al langer op het belang van ongebonden
onderzoek, en pleiten ook al langer voor meer middelen hiervoor. Is de
Minister het met deze leden eens dat huidige situatie betreffende
ongebonden onderzoek zeer problematisch is? Zo nee, waarom niet? Zij
vragen of de Minister ook de noodzaak ziet van additionele middelen om
de huidige disbalans te herstellen.
De commissie-Rinnooy Kan beveelt in haar rapport aan dat NWO zijn
ongebonden onderzoek moet structureren en beoordelen op wetenschappelijke excellentie zoals dat gebeurt in de Excellent Science pijler van de
Europese onderzoeksfinanciering; de programma’s van de European
Research Council (ERC).3 De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de
brief van dr. Poot, ondertekend door 157 prominente wetenschappers, de
aanbeveling voor extra fondsen voor bestaande ongebonden onderzoeksprogramma’s bij NWO zoals de open competities of de Vernieuwingsimpuls, programma’s die zijn ingericht volgens dezelfde principes als de
ERC, of nieuwe programma’s zoals bijvoorbeeld een post-VICI programma, analoog aan de ERC advanced subsidie4. Voornoemde leden zijn
benieuwd naar de appreciatie van de Minister inzake deze aanbeveling. Is
de Minister het met deze leden eens dat extra fondsen voor bestaande
ongebonden onderzoeksprogramma’s bij NWO in lijn is met de aanbeveling van de commissie en derhalve noodzakelijk om de huidige situatie
te verbeteren? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben hiertoe al naar aanleiding van
commissie-Weckhuysen een motie ingediend, waarin de regering wordt
verzocht met relevante stakeholders in gesprek te gaan om te zorgen voor
een betere balans tussen middelen voor ongebonden onderzoek en
strategisch onderzoek bij NWO5. Voornoemde leden vragen de Minister of
zij dit advies van de commissie-Rinnooy Kan kan meenemen in die
gesprekken en de Kamer hierover wil informeren.
Honoreringspercentage
De honoreringspercentages bij de door NWO verstrekte subsidies zijn
laag, constateert de commissie.6 De oplossingen worden vaak gezocht in
het verminderen van de aanvraagdruk. De leden van de GroenLinks-fractie
zien liever dat de beschikbare middelen hiervoor worden verhoogd.
Voornamelijk in het hoger beroepsonderwijs is de beperkte financiering,
zowel in de eerste geldstroom als via NWO problematisch. Is de Minister
het met de leden eens dat de aanvullende middelen noodzakelijk zijn ten
einde de honoreringspercentages te verhogen? Tevens vragen zij of de
Minister bereid is om specifiek met het hoger beroepsonderwijs in
gesprek te gaan over aanvullende middelen hierover.
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat in omringende landen, zoals
Duitsland het honoreringspercentage hoger ligt.7 Welke lessen kan de
Minister trekken uit de resultaten van onze buurlanden, zo vragen deze
leden. Hoeveel is het honoreringspercentage gemiddeld in Europa? Is dit
2

Commissie-Rinnooy Kan (september 2020). De nieuwe weg van NOW. Schakel tussen
wetenschap en samenleving. Blz. 5
3
Brief van 30 oktober 2020 van dr. Raymond Poot inzake de inbreng schriftelijk overleg,
3 november 2020, NWO evaluatierapport 2020 (Parlis nr. 2020Z20314)
4
Ibidem
5
Kamerstukken II, 2019–2020, 31 288, nr. 866
6
Commissie-Rinnooy Kan (september 2020). De nieuwe weg van NOW. Schakel tussen
wetenschap en samenleving. Blz. 5
7
NWO. Maatregelen NWO om aanvraagdruk te verminderen (2017). Blz. 3. Te raadplegen via
https://www.scienceguide.nl/media/1956956/maatregelen_nwo_om_aanvraagdruk_te_
reduceren_september_2017__1_.pdf

3

lager of hoger dan het percentage in Nederland? Indien laatstgenoemde,
kan de Minister uiteenzetten hoeveel middelen noodzakelijk zijn om de
honoreringspercentages op te krikken naar het Europees gemiddelde? Ten
aanzien van het lage honoreringspercentage doet de commissie het
voorstel om te werken met zogeheten rolling grants. Hiertoe is additioneel
budget noodzakelijk, aldus de commissie.8 De commissie-Weckhuysen
heeft dit voorstel eerder in haar evaluatierapport aangedragen, waarop de
Minister heeft aangegeven het voorstel te verkennen. De leden van de
voornoemde fractie zijn optimistisch over de voordelen. Derhalve zijn de
leden benieuwd naar de stand van zaken betreft de verkenning. Kan de
Minister aangeven hoe het hiermee staat en of zij voornemens is
additioneel budget hiervoor vrij te maken, zo vragen deze leden. Zij
vragen wat de bezwaren zijn van de Minister om dit niet te doen.
De leden van de GroenLinks-fractie missen in het evaluatierapport het
aspect diversiteit. Deze leden vinden dit een gemiste kans gezien de
maatschappelijke rol die NWO ambieert, zoals in het evaluatierapport
staat beschreven. Daarbij moeten de leden ook constateren dat de
samenstelling van de commissie-Rinnooy Kan te wensen overlaat als het
gaat om vertegenwoordiging van etnische diversiteit. Deelt de Minister de
mening dat NWO een belangrijke rol speelt in het bewerkstelligen van
diversiteit in de wetenschappelijke gemeenschap? Kan de Minister
uiteenzetten hoe NWO diversiteit en inclusie beter kan verankeren, in
bijvoorbeeld de beoordeling van onderzoeksvoorstellen en het selecteren
van onderzoekers. Hoe wordt NWO meegenomen in het nationaal
actieplan voor diversiteit en inclusie in wetenschappelijk onderwijs en
onderzoek? Tevens vragen zij of er naast het impulsprogramma voor
Nederlandse onderzoekers met een niet-westerse achtergrond en
vluchtelingen andere maatregelen zijn die NWO kan treffen.
De voornoemde leden lezen dat NWO jaarlijks 40 miljoen euro misloopt,
omdat de budgetten voor NWO – voor zover afkomstig van de begroting
van OCW – in 2018 en 2019 niet zijn geïndexeerd9. Kan de Minister
toelichten waarom deze budgetten niet worden geïndexeerd en deze
alsnog indexeren? Zo nee, waarom niet, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van «De nieuwe weg
van NWO. Schakel tussen wetenschap en samenleving». De leden
twijfelen aan de manier waarop NWO kwaliteit stimuleert en onderzoeksvoorstellen selecteert en subsidieert. Zij hebben hierover nog enkele
vragen en opmerkingen.
De evaluatiecommissie stelt dat de honoreringspercentages laag zijn, de
beoordelingsprocedures ondoorzichtig en nodeloos bureaucratisch. De
complexiteit van het aanvraagproces staat niet altijd in verhouding tot de
honoreringskans en de omvang van de subsidie. Onlangs heeft NWO
samen met VSNU10 een actieplan met maatregelen opgesteld. De
commissie twijfelt aan de bepleite maatregelen van voorselectie. Zij
stellen dat dit het probleem van aanvraagdruk niet zal oplossen. De leden
vragen hoe de Minister hierover denkt.
De leden vragen of het niet doelmatiger is om NWO af te schalen en het
geld dat daarbij vrijkomt toe te voegen aan de eerste geldstroom of direct
uit te keren aan wetenschappers. De wetenschappers Krist Vaesen en Joel
8

Commissie-Rinnooy Kan (september 2020). De nieuwe weg van NOW. Schakel tussen
wetenschap en samenleving. Blz. 5
Commissie-Rinnooy Kan (september 2020). De nieuwe weg van NOW. Schakel tussen
wetenschap en samenleving. Blz. 6
10
VSNU: Vereniging van Nederlandse Universiteiten
9

4

Katzav onderzochten of een basisbeurs voor wetenschappers mogelijk zou
zijn.11 Deze basisbeurs voor wetenschappers zou uitkomen op ongeveer
500.000 euro voor vijf jaar voor een onderzoeker. Dit zou betekenen dat
onderzoekers geen projectvoorstellen hoeven te schrijven en in commissies hoeven te zitten om die van anderen te beoordelen, waardoor
wetenschappers meer tijd en geld hebben voor hun onderzoek. Afschaling
van NWO zou tevens kunnen leiden tot meer mankracht op de werkvloer,
daling van de frustratie bij wetenschappers, minder competitie en meer
samenwerking. De leden vragen in hoeverre de Minister openstaat voor
dit idee.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het evaluatierapport over de NWO.
De leden vragen een reactie op de wenselijke verhouding tussen
ongebonden en strategisch onderzoek, mede in het licht van de
verhouding die bij de ERC12. Deze leden constateren dat deze verhouding
in Nederland met de meest gunstige presentatie 1:2,5, terwijl dit bij de
ERC ongeveer 1:2 zou zijn. Vindt het kabinet het ook wenselijk dat
duidelijker gepresenteerd wordt wat die verhouding op basis van de
bestaande budgetten in Nederland is en of een streefnorm als toekomstperspectief zou moeten gelden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat nog steeds veel onvrede
bestaat bij onderzoekers over de hoge aanvraagdruk. De veranderingen
van de afgelopen jaren bieden voor dat probleem geen wezenlijke
oplossing. Deze leden vragen of het kabinet vanuit de gedachte in het
rapport dat NWO duidelijker als nationaal instituut geprofileerd kan
worden het niet voor de hand ligt de toekenning van middelen door NWO
meer te richten op de voorstellen die door de beoordelaars als kennelijk
excellent gelden en de andere voorstellen meer op basis van loting of
buiten NWO af te doen. Eveneens vragen deze leden in hoeverre het
kabinet actief instellingen voor hoger onderwijs ondersteunt bij het
zoeken naar methoden voor eerlijke selectie in eigen huis.
De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de aanbeveling in het
rapport om NWO een prominenter rol te laten vervullen als boegbeeld
van wetenschap en onderzoek. Deze leden vragen in hoeverre het kabinet
in deze begrijpelijke suggestie ook risico’s onderkent voor het onafhankelijke imago van NWO.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

11

https://www.volkskrant.nl/wetenschap/geef-alle-wetenschappers-basisbeurs-dan-hebben-zemeer-tijd-voor-echt-onderzoek~b31f6bd6/
12
ERC: Europese onderzoeksraad

5