Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

34 300 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2016

Nr. 148

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 december 2015
Graag bied ik u hierbij een beknopt verslag aan van de bilaterale
mensenrechtenconsultaties met China van 8 en 9 oktober jl. en het
staatsbezoek aan China van 25-29 oktober jl.
Mensenrechtenconsultaties
Op 8 en 9 oktober jl. bracht een Chinese delegatie een bezoek aan
Nederland voor bilaterale mensenrechtenconsultaties. De Chinese
delegatie werd geleid door de speciale vertegenwoordiger voor mensenrechten, mevrouw Liu Hua van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, de
Nederlandse delegatie door de mensenrechtenambassadeur. De Chinese
delegatie was breed vertegenwoordigd met vertegenwoordigers van het
Ministerie van Openbare Veiligheid, het United Front Work Department
van de Communistische Partij, het Hoogste Volksgerechtshof en het
Nationale Volkscongres. Aan Nederlandse zijde namen medewerkers van
de Ministeries van Veiligheid en Justitie en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties deel aan de consultaties.
Voorafgaand aan de formele consultaties sprak de plaatsvervangend
directeur-generaal Politieke Zaken van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken over de brede bilaterale relatie met China, waar de consultaties
over mensenrechten een essentieel onderdeel van zijn. Het is een van de
belangrijke kanalen voor de Nederlandse regering om te kunnen spreken
over de recente ontwikkelingen in de mensenrechtensituatie en zorgen
daarover te delen. Tevens biedt het de mogelijkheid om kennis uit te
wisselen en samenwerking te zoeken.
Tijdens de formele consultaties werd de Chinese delegatie geïnformeerd
over de vluchtelingensituatie in Nederland en het belang van
non-discriminatiebeleid, vooral in de strijd tegen radicalisering. De
Chinese delegatie ging in op de moeilijke anderhalve eeuw die China

kst-32735-148
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 735, nr. 148

1

achter de rug had en op de uitdagingen in het huidige China. Zij noemde
daarbij uitdrukkelijk de armoede en in de steek gelaten kinderen. Voorts
ging zij in op de geboekte vooruitgang op het gebied van economische,
sociale en culturele rechten en lichtte kort het Chinese Human Rights
Action Plan toe. Daarna is uitgebreid gesproken over de zorgen over de
mensenrechtensituatie in China en Nederland.
De mensenrechtenambassadeur stelde zeven thema’s aan de orde:
mensenrechtenverdedigers, LHBTI, vrouwen, vrijheid van meningsuiting
en religie, minderheden en mensenrechten en bedrijfsleven. Zo heeft hij
bijvoorbeeld zijn bezorgdheid geuit over de berichten van vele arrestaties
van mensenrechtenadvocaten afgelopen zomer en de arrestaties en
veroordeling van personen die voor hun mening opkwamen. Hij vroeg
aandacht voor een aantal specifieke Chinese mensenrechtenverdedigers
en overhandigde daarbij een lijst met namen. De mensenrechtenambassadeur onderstreepte het belang van onafhankelijke media en van
ongehinderde toegang tot China. Hij bracht voorts zijn zorgen over een
aantal ontwerpwetten en initiatieven gerelateerd aan de nationale
veiligheid. Op het terrein van de positie van vrouwen, verwelkomde hij de
rol van China op het terrein van vrouwenrechten, zoals de VN Top over de
Beijing+20 en de toezegging om 10 miljoen dollar te doneren aan het VN
Vrouwenfonds. Tegelijkertijd stelde hij de arrestaties van vijf vrouwenrechtenactivisten aan de orde op de vooravond van internationale
vrouwendag dit jaar en vroeg hij aandacht voor gedwongen abortussen
en sterilisaties en om de onderliggende problemen aan te pakken. Ook
sprak de mensenrechtenambassadeur zijn zorgen uit over de strikte
controle die de Chinese autoriteiten uitoefenden op religieuze activiteiten,
vooral in gebieden waar minderheden wonen, en van ondergrondse
christelijke kerken.
De mensenrechtenambassadeur heeft ook zijn bezorgdheid overgebracht
over de groeiende spanningen en onvrede in de Tibetaanse gebieden en
Xinjiang. De mensenrechtenambassadeur drong aan de onderliggende
oorzaken aan te pakken, zorg te dragen voor gelijkwaardige economische
ontwikkeling, participatie van minderheden in het besluitvormingsproces
en de culturele en religieuze identiteit te respecteren. In lijn met de door
uw Kamer aangenomen motie van het Lid Van Bommel vroeg hij
aandacht voor de VN resolutie Human Rights in the Administration of
Justice en riep hij geen personen te arresteren op basis van hun relaties
met een verdachte1.
De Chinese delegatie lichtte een aantal zorgen toe over de Nederlandse
situatie. Zij stelde vragen over de ratificatie van het VN Gehandicaptenverdrag, de toedracht van het overlijden van Mitch Henriquez in het
Zuiderpark, over de slechtere betaling van vrouwen dan mannen, Zwarte
Piet, uitspraken van het Lid Wilders over minder Marokkanen, seksueel
misbruik in de katholieke kerk en discriminatie van moslims bij het krijgen
van woningen en banen.
Tijdens de lunch waren er informatieve presentaties over het Nederlandse
College voor de Rechten van de Mens en het Europese Hof van de
Rechten van de Mens. Ook bracht de Chinese delegatie een bezoek aan
een gevangenis in Den Haag en aan Amsterdam waar de delegatie sprak
met de gemeente en een aantal maatschappelijke organisaties over het
diversiteits- en non-discriminatiebeleid.

1

Motie van het Kamerlid Van Bommel d.d. 15 juni 2015, Kamerstuk 32 735, nr. 142 van 15 juni
2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 735, nr. 148

2

De bilaterale mensenrechtenconsultaties verliepen, ondanks de vele
kritische noten, in een openhartige en respectvolle sfeer. De speciaal
vertegenwoordiger voor de mensenrechten nodigde de mensenrechtenambassadeur uit voor een volgende ronde consultaties in China en
stelde voor om dan meer tijd uit te trekken. Verdere uitwisseling van
kennis en best practices op terreinen van rechtsstaat, strafrechtketen en
non-discriminatie waren zeer welkom.
Staatsbezoek
Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander en Hare Majesteit Koningin
Máxima brachten op uitnodiging van president Xi Jinping een staatsbezoek aan de Volksrepubliek China van 25 oktober tot en met 29 oktober
2015. Zij werden bij hun bezoek vergezeld door Minister Koenders van
Buitenlandse Zaken. Parallel reisde een brede economische missie met als
overkoepeld thema Sustainable Urban Development naar China onder
leiding van Minister Koenders. Staatssecretaris Dijksma van Economische
Zaken en Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
reisden mee met deelmissies op het terrein van agro (voedsel en
tuinbouw) en life sciences & health. Over de handelsmissie zal worden
gerapporteerd in de kwartaalrapportage van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
De laatste jaren is de relatie met China verdiept en verbreed, met het
staatsbezoek als kroon op de geïntensiveerde relatie. Nederland heeft zich
tijdens het staatsbezoek gepresenteerd als strategische partner die op
uiteenlopende terreinen kan bijdragen aan duurzame verstedelijking.
Tijdens het staatsbezoek was er onder meer aandacht voor samenwerking
op het gebied van landbouw, agri&food, tuinbouw en landschapsontwikkeling, e-commerce, sport en design.
Het officiële gedeelte van het staatsbezoek vond plaats in Peking, waar de
Koning bilaterale ontmoetingen had met president Xi Jinping, premier Li
Keqiang en de voorzitter van de Chinese People’s Political Consultative
Conference Yu Zhengsheng. Ook vond er een welkomstceremonie en een
staatsbanket plaats in de Grote Hal van het Volk. Uit de officiële
gesprekken kwam naar voren dat China Nederland ziet als interessante
partner in Europa en in mondiaal verband en de wens heeft om het
bestaande Open and Pragmatic Partnership for Comprehensive Cooperation concreet uit te werken. Tijdens deze gesprekken kwamen diverse
onderwerpen aan de orde, zoals handel en investeringen, landbouw,
water(management), toerisme, de rol van China in vredesoperations, de
AIIB, duurzaamheid en mensenrechten.
Tijdens het staatsbanket sprak de Koning een tafelrede uit over de
onderlinge banden tussen China en Nederland en de verwevenheid van
onze belangen. Ook sprak hij waardering uit over de constructieve dialoog
met China, ook over onderwerpen waarover China en Nederland soms
verschillend denken, zoals de mensenrechten. Het voortzetten van deze
dialoog helpt om de banden te versterken.
Naast het officiële gedeelte bevatte het programma van het staatsbezoek
een breed scala aan activiteiten en bezoeken.
Voorafgaand aan het staatsbezoek had ik een ontmoeting met vier
vertegenwoordigers uit de mediawereld die hun inzichten deelden over de
actuele situatie in China waar het de mediavrijheid betreft. Daarbij
kwamen zowel de geschreven pers als ook internetvrijheid ter sprake, met
name de gevolgen van nieuwe wetgeving die een verdere inperking van
de vrijheid van meningsuiting mogelijk maakt. Deze ontmoeting onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 735, nr. 148

3

schreef de zorgen die Nederland heeft omdat de vooruitgang op het
terrein van politieke en burgerlijke rechten is achtergebleven en op
deelterreinen zelfs lijkt afgenomen.
Als aftrap van het staatsbezoek woonde het Koningspaar een voetbaltraining bij, als voorbeeld van de Chinese-Nederlandse samenwerking om
op basis van Nederlandse methodiek voetbaltraining te introduceren op
scholen in China. Ook bezochten zij het Sino-Dutch Dairy Development
Center, een melkveehouderij en onderzoekscentrum waar Wageningen UR
en Friesland Campina met de China Agriculture University samenwerkt
aan de ontwikkeling van de zuivelsector in China.
In Peking bezocht de Koning verder het Nederlandse paviljoen van de
Beijing Design Week, het Next City Living Lab, in de traditionele hutong
wijk Dashilar waar verschillende exposities en presentaties plaatsvonden
van Nederlandse en Chinese architecten, designers en ondernemers met
als centraal thema «sustainable urban development». Ook nam hij deel
aan een rondetafelbijeenkomst met Nederlandse en Chinese CEO’s die tot
doel had de bilaterale handels- en investeringsrelatie te versterken en te
intensiveren.
Na Peking bezocht de Koning het Löss-plateau bij Yan’an in de province
Shaanxi, waar hij zich liet informeren over de manier waarop een
geërodeerd landschap hersteld kan worden en weer een ecologische en
economische functie kan krijgen.
In Shanghai bezocht de Koning de China Executive Leadership Academy
Pudong (CELAP) om een toespraak te geven met als thema de bestuurlijke
uitdagingen voor China en Nederland. Hij ging daarbij in op drie belangrijke, kenmerkende elementen in de Nederlandse bestuurlijke setting;
ruimte voor participatie van burgers, samenhang in de planning en
uitvoering van beleid, respect voor de rechtsstaat en het belang van
integer bestuur. Respect voor de rechtsstaat betekende onafhankelijke
rechterlijke macht en onafhankelijke toezichthouders, die waarborgen dat
mensen eerlijk en rechtvaardig behandeld worden en dat mensenrechten
worden gerespecteerd. Hij onderstreepte dat deze drie elementen
belangrijk waren, omdat deze bijdragen aan een evenwichtige ontwikkeling op langere termijn die door het volk wordt gesteund en gedragen.
Hij gaf aan dat dit onderwerp zowel in China als in Nederland voortdurend
de aandacht verdiende. Ook hierbij wees hij op het belang om de
constructieve dialoog die Nederland en China hebben op het terrein van
de mensenrechten voort te zetten.
Daarna bezocht de Koning het eiland Chongming, waar op initiatief van
het WWF een natuurreservaat als rustplaats voor trekvogels is ingericht.
Daar bezocht hij ook een model kas met Nederlandse toeleveranciers,
waar moderne en duurzame technieken gebruikt worden om de voedselproductie in een stedelijke omgeving te vergroten. Ook bezocht de Koning
de vrijhandelszone in Shanghai om vertegenwoordigers van Nederlandse
bedrijven en de Chinese overheid te ontmoeten.
Het staatsbezoek eindigde met een bezoek aan de Alibaba-campus in
Hangzhou, waar verschillende Nederlandse initiatieven op het gebied van
e-commerce in China werden ontplooid.
Tijdens het staatsbezoek werden verscheidene MoU’s, overeenkomsten en
contracten getekend, waarvan de meeste zich richtten op landbouw/
tuinbouw en life sciences & health, maar ook op sectoren als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 735, nr. 148

4

(hernieuwbare) energie, high tech, duurzame stadsontwikkeling en
dienstverlening. Ook werden enkele investeringsovereenkomsten
getekend.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 735, nr. 148

5