Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 701

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 september 2008
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij drie fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC):
1. Richtlijn inzake maritieme arbeid; (Kamerstuk 22 112, nr. 700)
2. Mededeling digitalisering Europees cultureel erfgoed;
3. Mededeling inzake Europees immigratiebeleid. (Kamerstuk 22 112,
nr. 702)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST122275
0809tkkst22112-701
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 701

1

Fiche: Mededeling digitalisering Europees cultureel erfgoed
1. Algemene gegevens

Voorstel: Mededeling Het Europese culturele erfgoed met een muisklik.
Vooruitgang bij de digitalisering en online-toegankelijkheid van cultureel
materiaal en digitale bewaring in de EU
Datum Commissiedocument: 11.08.2008
Nr. Commissiedocument: COM(2008) 513
Pre-lex: http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId
=197326
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
niet opgesteld
Behandelingstraject Raad: Raadswerkgroep Audiovisueel, OJC-raad van
20 november 2008
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van OCenW
2. Essentie voorstel
Als onderdeel van de i2010-strategie voor de informatiemaatschappij
wordt gewerkt aan de oprichting van een Europese Digitale Bibliotheek,
Europeana.
De prioritaire acties die de lidstaten daartoe zouden moeten ondernemen
werden door de Commissie geïnventariseerd in een aanbeveling over
digitalisering en online-toegankelijkheid van cultureel materiaal en digitale bewaring (2006/585/EG).
Nu, twee jaar later, geeft de Commissie in deze mededeling een overzicht
van de vooruitgang die is geboekt bij de oprichting van een Europese
Digitale Bibliotheek alsmede de acties die de lidstaten hebben ondernomen om een oplossing te vinden voor organisatorische, financiële,
technische en juridische vraagstukken die van wezenlijk belang zijn om
cultureel materiaal beschikbaar te stellen op het internet.
De Commissie stelt vast dat er de nodige voortgang is geboekt, maar dat
meer actie van de lidstaten nodig is om het gemeenschappelijk erfgoed
toegankelijk te maken. Voorts bevestigt de Commissie haar inzet om deze
doelstelling te steunen door middel van beleid en financieringsprogramma’s.
3. Kondigt de Commissie acties, maatregelen of concrete weten
regelgeving aan voor de toekomst? Zo ja, hoe luidt dan het
voorlopige Nederlandse oordeel over bevoegdheidsvaststelling,
subsidiariteit en proportionaliteit en hoe schat Nederland de
financiële gevolgen in?
Nee, de Commissie kondigt geen nieuwe acties/maatregelen aan. De
mededeling geeft een stand van zaken op het terrein van digitalisering,
online toegankelijkheid en digitale bewaring van cultureel erfgoed waarbij
de conclusie is dat meer actie van de lidstaten nodig is, met name op de
volgende vier terreinen:
1. Beschikbaar maken van financiële middelen en het formuleren van
kwantitatieve doelstellingen voor digitalisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 701

2

2. Steun voor Europeana o.a. via financieringsvoorwaarden voor digitalisering en het opzetten van nationale inzamelingspunten en normalisering.
3. Instellen van juridische en praktische mechanismen ter vergemakkelijking van digitalisering, de toegankelijkheid van verweesde werken
(werken waarvan de maker onbekend of onvindbaar is, waardoor er
niet met digitalisering kan worden ingestemd) en werken die niet meer
worden uitgegeven of gedistribueerd.
4. Regelen van financiële en organisatorische aspecten van digitale
bewaring.
In het 7de kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling zijn digitale
bibliotheken en digitale bewaring reeds een specifieke doelstelling met
een begroting die voor de periode 2009–2010 naar verwachting 69 miljoen
euro zal bedragen. In het eContenplus-programma is voor 2008 ongeveer
25 miljoen euro opzij gezet voor digitale bibliotheken.
In 2009 en 2010 zal een soortgelijk bedrag worden toegewezen voor digitale bibliotheken in het kader van het programma voor concurrentievermogen en innovatie.
Er zijn geen nieuwe financiële gevolgen verbonden aan deze mededeling.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Nederland verwelkomt de mededeling en is verheugd over de voortgang
die geboekt is op het gebied van digitalisering van cultureel erfgoed. De
resultaten van alle digitaliseringsinitiatieven die binnen het kader van de
subsidieprogramma’s van de EU worden uitgevoerd komen beschikbaar
via Europeana. Daarmee is Europeana de paraplu voor alle Europese
digitaliseringsactiviteiten. Nederland is dan ook bijzonder verheugd dat
het bureau van Europeana, dankzij Nederlandse inspanningen en de
belangrijke rol die de Koninklijke Bibliotheek (KB) speelt op het gebied van
digitale cultuur in Europa, gehuisvest is in Nederland bij de KB. Nederland
ondersteunt Europeana actief in financiële en organisatorische zin. Het
Franse voorzitterschap zal op 20 november 2008 een reactie formuleren
over het toekomstig businessmodel voor de Europese Digitale Bibliotheek
«Europeana».
Het project Europeana sluit logisch aan bij de in Nederland lopende digitaliseringsinitiatieven op het gebied van infrastructuur en kennisontsluiting.
Nederland neemt actief deel aan de Member States Expert Group waarin
besproken wordt wat de voortgang van de lidstaten is op gebied van de
prioritaire acties die genoemd zijn in de Raadsconclusies van
13 november 2006.
Nederland, de Koninklijke Bibliotheek, neemt deel aan het IMPACT project
als kenniscentrum voor digitalisering. Doel van dit project is om de elektronische toegang tot historische gedrukte teksten significant te verbeteren en de weg vrij te maken voor de massadigitalisering van het Europese gedrukte cultureel erfgoed. Dit project wordt door de Gemeenschap
voor een bedrag van 11,5 miljoen medegefinancierd op een totale begroting van 15,5 miljoen.
In Nederland wordt direct en indirect door Digitaal Erfgoed Nederland, het
Rijksmuseum en het Nationaal Archief een bijdrage geleverd aan de
ontwikkeling van Europeana.
Op het gebied van verweesde werken hebben op 4 juni 2008 organisaties
van belanghebbenden op Europees niveau een memorandum van overeenstemming getekend. Onderdeel van het memorandum zijn «due dili-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 701

3

gence richtlijnen» Deze richtlijnen bevatten bronnen waar (gegevens over)
rechthebbenden gevonden kunnen worden. Ook in Nederland hebben
rechthebbenden (verzameld in VORIE: Vereniging van Organisaties die
Intellectueel eigendom Collectief Exploiteren) met musea, archieven en
bibliotheken een intentieverklaring over digitalisering ondertekend.
Verweesde werken (orphan works) is een wereldwijd probleem als het
gaat om digitalisering van cultureel erfgoed. Voor publicatie van cultureel
erfgoed heeft men altijd vooraf toestemming nodig van de maker of diens
erfgenamen. Het online zetten van een verweesd werk maakt dus inbreuk
op het auteursrecht. Van alle bibliotheekcollecties is naar schatting tussen
vijftig en vijfentachtig procent van de boeken verweesd. Naast boeken zijn
er ook duizenden verweesde werken in de vorm van foto’s en audiovisuele werken in bibliotheken, musea en archieven. Het gebrek aan gegevens over hun eigendomsrechten kan een belemmering vormen voor de
openbare beschikbaarstelling van die werken op het internet. Dit staat in
de weg van de door de Commissie bepleitte grootschalige digitaliseringsprojecten.
In Nederland voorziet de auteurswet op dit moment niet in een oplossing
voor deze problematiek. In opdracht van het ministerie van Justitie heeft
het WODC een onderzoek laten uitvoeren naar de auteursrechtelijke
aspecten van de digitale ontsluiting van historisch materiaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 701

4