Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2013
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister en Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het onderzoek van Beter
Onderwijs Nederland (BON) naar de besteding van onderwijsgeld in het
voortgezet onderwijs (ingezonden 23 februari 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 20 april 2015).
Vraag 1
Wat is uw oordeel over het onderzoek «Lumpsum kost duizenden onderwijsbanen» van Beter Onderwijs Nederland (BON), waaruit blijkt dat driekwart
van de scholen voor voortgezet onderwijs (vo) minder leraren in dienst heeft
dan waarvoor ze worden bekostigd?1
Antwoord 1
Het onderzoek van BON gaat er onterecht van uit dat het onderwijs werkt met
geoormerkt geld. De gebruikte verhoudingen binnen de bekostiging zijn
destijds als rekenmodel opgezet, niet als richtlijn voor de besteding. Dat
scholen, in overleg met (de personeelsgeleding van) de medezeggenschapsraad, hun personeelsbeleid laten aansluiten bij hun specifieke situatie is een
van de voordelen van de lumpsum. Daardoor verschillen bij scholen de
aandelen leraren, directiepersoneel en onderwijsondersteuners. De Algemene
Rekenkamer laat in haar onderzoek naar de bekostiging van het voortgezet
onderwijs (Algemene Rekenkamer, Bekostiging voortgezet onderwijs, 2014,
Kamerstuk 31 289, nr. 193) overigens zien dat in de periode 2009–2013 de
verhouding tussen onderwijsgevend personeel (OP), onderwijsondersteunend
personeel (OOP) en directie grofweg gelijk is gebleven (ongeveer 72 procent
OP, 24 procent OOP en 4 procent directie).
Het gaat mij bij de sturing op het onderwijs dan ook niet zozeer om dergelijke
verhoudingen op schoolniveau, maar om hun effect op de uiteindelijke
onderwijskwaliteit. Ik heb daarover dan ook met de besturen afspraken
gemaakt in de sectorakkoorden. Die omvatten heldere doelen voor de
verbetering van de onderwijskwaliteit. Deze monitor ik voortdurend, ook via
de inspectie. Mocht daartoe aanleiding zijn, dan ga ik over de vorderingen
van de verbetering van de onderwijskwaliteit in gesprek met de besturen.

1

ah-tk-20142015-2013
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.beteronderwijsnederland.nl/nieuws/bon-lumpsum-kost-duizenden-onderwijsbanen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Vraag 2
Deelt u de stellingname van BON dat «als de lumpsum in het vo niet zou zijn
ingevoerd, er eind 2013 ruim 4.000 docenten meer werkzaam zouden zijn dan
nu het geval is?» Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Nee. Dit is niet toe te schrijven aan de lumpsum, ook het financieringssysteem vóór de lumpsum kende mogelijkheden om te schuiven met personeel.
Voor de invoering van lumpsum kende het voortgezet onderwijs namelijk een
formatiebudgetsysteem. Dit systeem werkte met «formatierekeneenheden».
Deze werden apart vastgesteld voor onder andere onderwijsondersteunend
en onderwijsgevend personeel. Scholen hadden echter ook binnen dit
systeem vrijheid om te schuiven tussen onderwijsgevend personeel en
onderwijsondersteunend personeel.
Verder zijn er ontwikkelingen in het onderwijs die maken dat deze verschuiving heeft plaatsgevonden. Er zijn bijvoorbeeld steeds meer taken van de
docent overgenomen door medewerkers met een ander takenpakket.
Daarmee is de docent ontlast en komt hij meer toe aan het geven van
hoogwaardig onderwijs. Leerlingen krijgen meer aandacht omdat er meer
dan één persoon betrokken is bij de klas. De verklaring kan dus niet in de
lumpsum gezocht worden.
Vraag 3
Deelt u de zorg van BON en vakbonden dat schoolbesturen regelmatig taken
van docenten verzwaren met een beroep op een tekort aan middelen? Zo ja,
waarom slaagt u er niet in de werkdruk te verlagen?
Antwoord 3
Schoolbesturen hebben een integrale verantwoordelijkheid. Dat betekent dat
zij met behulp van de beschikbare middelen de beleidskeuzes maken die
leiden tot een optimale kwaliteit van het onderwijs. Het voeren van personeelsbeleid is onderdeel van deze verantwoordelijkheid. Het thema
werkdruk is, net als bijvoorbeeld het taakbeleid en het formatieplan, primair
een gespreksonderwerp tussen het schoolbestuur en de personeelsgeleding
van de medezeggenschapsraad. Daarnaast zijn er ook factoren die werkdruk
beïnvloeden die soms de invloed van de individuele school overstijgen.
Belemmerde regels vormen daarvan een voorbeeld. Daarom is de Regeldrukagenda Onderwijs 2014–2017 (Kamerstuk 29 515 nr. 356) opgesteld. Deze
bevat een overzicht van regels die we gaan afschaffen, verbeteren of
vereenvoudigen.
Vraag 4
Hoe is volgens u te verklaren dat de afgelopen twintig jaar als gevolg van de
lumpsum een verschuiving heeft plaatsgevonden van Onderwijzend
Personeel (OP) naar het Onderwijs Ondersteunend Personeel (OOP)? Wat
voor OOP betreft het hier?
Antwoord 4
Er is in de afgelopen 20 jaar inderdaad sprake van een toename van het
aandeel onderwijsondersteunend personeel. Dit kan komen doordat scholen
ervoor kiezen om meer niet-lesgebonden taken te laten uitvoeren door
onderwijsondersteunend personeel. Zo kunnen docenten zich meer richten op
hun kerntaak: het geven van goed onderwijs. Ook kan het zijn dat vaker
klassenassistenten worden ingezet waardoor er extra handen in de klas
aanwezig zijn en de mogelijkheden voor maatwerk toenemen.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de stelling van BON dat «Schoolbesturen die extra
bezuinigen op docenten, 27% meer winst maken dan de overige schoolbesturen»? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
De post «personeelskosten» is veruit de grootste kostenpost van schoolbesturen. Het is dan ook hun belangrijkste «knop» om financieel te sturen. Zo kan
een school in eerdere jaren meer hebben uitgegeven dan dat er aan geld
binnenkwam. In dat geval is het, om de kosten en baten over de jaren heen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

in evenwicht te laten zijn, noodzakelijk om bij te sturen en de uitgaven te
beperken.
Vraag 6
Beschikt u over informatie waarmee u de conclusies uit het onderzoek van
BON kunt onderschrijven, nuanceren of weerleggen? Zo ja, van welke
informatie maakt u gebruik? Zo nee, wat onderneemt u om deze informatie te
verkrijgen?
Antwoord 6
Uw Kamer wordt regelmatig op de hoogte gebracht van de ontwikkelingen
op de onderwijsarbeidsmarkt. Ik verwijs u hiervoor naar de jaarlijkse
arbeidsmarktbrief, de meest recente van 28 oktober 2014 (Kamerstuk 27 923,
nr. 189) en de jaarlijkse Kerncijfers die ik u tegelijk met en ter ondersteuning
van het Departementaal Jaarverslag toestuur (Kamerstuk 33 930 VIII, nr. 4).
Binnenkort zijn er nieuwe cijfers over deelnemers, instellingen, personeel,
resultaten en uitgaven beschikbaar. Hierover zal ik u informeren in aanloop
naar het Verantwoordingsdebat in mei.
Vraag 7
Bent u bereid te onderzoeken of de financiering van leraren buiten de
lumpsum gehouden kan worden? Zo nee, hoe voorkomt u de breed gedeelde
ergernis dat onderwijsgeld verkeerd wordt besteed, zoals recent ook weer
blijkt uit het drama met het ROC Leiden?2
Antwoord 7
Ik zie op dit moment geen aanleiding om dit onderzoek te doen. Het
voortgezet onderwijs heeft ervaring met declaratiebekostiging, waarbij de
bekostiging van personeel sterk vanuit het Rijk werd geregisseerd. In goed
overleg met de Tweede Kamer is bijna 20 jaar geleden gekozen voor een
lumpsumsystematiek, waarmee scholen zelf keuzes kunnen maken over
besteding van middelen. De overweging daarbij was dat onderwijs maatwerk
vraagt en dat scholen in staat gesteld moesten worden om een eigen
personeelsbeleid te voeren. Ook de hoge administratieve lasten speelden een
rol. Het belang van maatwerk is in mijn ogen in deze tijd eerder groter, dan
minder groot geworden. Datzelfde geldt voor de wens om de administratieve
lasten tot een minimum te beperken. Wat mij betreft staat de lumpsumsystematiek dan ook niet ter discussie. Daarbij is, in tegenstelling tot het mbo,
geen sprake van een volledige decentralisatie van de onderwijshuisvesting. Ik
vind het echter wel belangrijk dat we met elkaar doorlopend bezien of met de
gegeven middelen wel de optimale resultaten worden bereikt. Heldere
prestatieafspraken, goede monitoring en transparantie is dan ook van groot
belang. Ik heb u in dit kader toegezegd om, in aanvulling op de reeds
afgesproken doelen zoals opgenomen in de begroting, nader onderzoek te
doen naar de indicatoren die we hierin kunnen hanteren.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u de reactie van de VO-Raad, waarin staat dat scholen
tegenwoordig meer gebruik maken van «ondersteunend personeel als
lesassistenten, surveillanten en conciërges»? Begrijpt u dat dit precies de
reden is waarom veel mensen zich zorgen maken over een dalende onderwijskwaliteit?3
Antwoord 8
Ik constateer dat de reactie van de VO-raad aansluit bij de mogelijke oorzaken
die ook de Algemene Rekenkamer noemt in haar rapport naar de bekostiging
van het voortgezet onderwijs. Dit kan ook ten goede komen aan de onderwijskwaliteit. Daarbij is het uiteraard wel van cruciaal belang dat de lessen
gewoon gegeven worden door personeel dat daartoe bevoegd is en de inzet
van het ondersteunend personeel dus, zoals de naam al zegt, ondersteunend
is aan dit primaire proces.

2
3

http://www.volkskrant.nl/binnenland/hoe-roc-leiden-ten-onder-ging-aan-zijn-dromen~a3852068/
http://www.vo-raad.nl/themas/bekostiging/onderzoek-bon-geeft-onjuist-beeld-van-dewerkelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Vraag 9
Bent u bereid onafhankelijk onderzoek te doen naar de resultaten van het
BON-onderzoek? Zo ja, wanneer gaat u dat doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
De Algemene Rekenkamer heeft nog maar kort geleden een onafhankelijk
onderzoek naar de bekostiging van het voortgezet onderwijs afgerond
(Algemene Rekenkamer, Bekostiging voortgezet onderwijs, 2014, Kamerstuk
31 289, nr. 193). De komende periode onderzoekt de Algemene Rekenkamer
ook nog de besteding (tabel 9.2 van de Begroting OCW 2015) van middelen
voornamelijk in het kader van de bestuursakkoorden. Verder komt over het
algemene beeld van de onderwijsarbeidsmarkt via de begrotings- en
verantwoordingscyclus en de arbeidsmarktbrief jaarlijks bruikbare informatie
beschikbaar. Een onafhankelijk onderzoek naar de resultaten van het
BON-onderzoek heeft in mijn ogen geen toegevoegde waarde.
Vraag 10
Heeft u al bij «de koepels» gevraagd hoeveel leraren werkelijk zijn aangenomen voor de 150 miljoen euro uit het Onderwijsakkoord, die bedoeld waren
voor 3.000 extra leraren? Erkent u dat het vanwege de lumpsum op zijn minst
onhandig was om met veel tamtam aan te kondigen dat er 3.000 extra leraren
bij zouden komen?4
Antwoord 10
Met de Kamerbrief van 19 december 2014 over de toezegging inzake behoud
banen jonge leraren door de 150 miljoen euro NOA-middelen naar aanleiding
van het algemeen overleg lerarenbeleid d.d. 13 november 2014 (Kamerstuk
27 923, nr. 197) heb ik u geïnformeerd over de uitvraag die is gedaan bij de
PO-Raad en de VO-raad. In de cao VO 2014/2015 is afgesproken dat de
werkgevers uiterlijk 1 augustus 2015 de sociale partners informeren over het
aantal jonge leraren dat behouden dan wel aangenomen is. De VO-raad heeft
momenteel geen cijfers hierover beschikbaar. In het najaar rapporteert de
VO-raad hierover. De PO-Raad heeft zich ook gecommitteerd aan de
afspraken uit het NOA. Op basis van een geconstateerde afname van de groei
van het aantal ww-rechten in het kalenderjaar 2014, spreekt de PO-Raad de
verwachting uit dat schoolbesturen door de extra middelen, ondanks de
leerlingdaling, meer leraren in dienst konden houden.
Vraag 11
Hoeveel extra leraren zijn aangenomen met de 650 miljoen euro uit het
Herfstakkoord?5
Antwoord 11
Zoals tijdens de begrotingsbehandeling en het AO over lerarenbeleid aan uw
Kamer is gemeld, zijn geen uitspraken mogelijk over één specifieke maatregel
waarbij geld is toegevoegd aan de lumpsum. Over het algemene beeld van
de onderwijsarbeidsmarkt zal ik u informeren op de reguliere momenten,
namelijk de begrotings- en verantwoordingscyclus en de arbeidsmarktbrief.
Vraag 12
Hoe staat het eigenlijk met de «normen die borg moeten staan voor de
menselijke maat in het onderwijs en voor minder overhead», zoals beloofd in
het Regeerakkoord (p. 16)? Wanneer ontvangen de Kamer de voorstellen
hiertoe?
Antwoord 12
Hiertoe is de Regeldrukagenda 2014–2017 (Kamerstuk 29 515, nr. 356)
opgesteld. Deze is op 18 december 2014 met u gedeeld.

4
5

https://www.youtube.com/watch?v=-PKmc0M6Hwo
http://aob.nl/default.aspx?id=24&article=50750

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

Vraag 13
Erkent u dat u nauwelijks iets kunt vertellen over het aantal (extra) docenten
op scholen, als gevolg van de lumpsumfinanciering? Wat onderneemt u om
een groeiende ergernis over verkeerd besteed onderwijsgeld weg te nemen?
Antwoord 13
Ik kan u informeren over de aantallen docenten die werkzaam zijn in het
onderwijs, inclusief het aantal docenten dat afgelopen jaar begonnen is. Ik
kan aangeven hoe zich dat verhoudt tot voorgaande jaren. Ook volg ik
bijvoorbeeld de leeftijdsopbouw van het lerarenkorps, de ontwikkeling van
het aantal leerlingen per leraar (leerling-leraar ratio), de ontwikkelingen van
het salaris van leraren en de arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van de
lerarenopleidingen. Kortom: veel informatie is wel beschikbaar. Daarmee
bestaat een adequaat beeld van de ontwikkelingen in de sector. Het is niet
mogelijk aan te geven welke euro precies waaraan is besteed en of scholen
andere keuzes gemaakt hadden als ze dit geld niet ontvangen hadden. Dat is
het gevolg van de keuze voor de lumpsumsystematiek die we met elkaar
hebben gemaakt. Scholen moeten transparant laten zien wat zij doen, zodat
de eigen medezeggenschapsraden en de inspectie goed hun controlerende
taak uit kunnen voeren. Daarnaast vind ik het belangrijk om goed te
monitoren of met de gegeven middelen optimale resultaten worden bereikt.
Heldere prestatieafspraken en goede monitoring is dan ook van groot belang.
Ik heb u in dit kader toegezegd om, in aanvulling op de reeds afgesproken
doelen zoals opgenomen in de begroting, nader onderzoek te doen naar de
indicatoren die we hierin kunnen hanteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5