ONDERZOEKSKADER 2017
voor het toezicht op
het voortgezet onderwijs

Geldig per 1 augustus 2019

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

2

INHOUD

1

2

3

INLEIDING ..................................................................................................................... 7
1.1

Wettelijk kader toezicht op voortgezet onderwijs ...............................................................7

1.2

Deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit ........................................................7

1.3

Object van toezicht en object van onderzoek ....................................................................8

1.4

Werking en evaluatie ....................................................................................................8

1.5

Opbouw en leeswijzer ...................................................................................................8

BETER ONDERWIJS, GOED BESTUUR, PASSEND TOEZICHT .............................................. 9
2.1

Uitgangspunten van het toezicht en rol van de toezichthouder ............................................9

2.2

Hoofdlijnen van het toezicht ...........................................................................................9

2.2.1

Waarborg: basiskwaliteit ........................................................................................ 10

2.2.2

Stimuleren tot beter: eigen aspecten van kwaliteit ..................................................... 10

2.2.3

Eenduidig toezicht en toezicht op maat ..................................................................... 11

2.2.4

Aansluiten bij verantwoordelijkheid bestuur ............................................................... 11

HET WAARDERINGSKADER ........................................................................................... 12
3.1

Wettelijke taken voortgezet onderwijs ........................................................................... 12

3.2

Opbouw van het waarderingskader ............................................................................... 12

3.3

Kwaliteitsgebieden en Standaarden ............................................................................... 13

Kwaliteitsgebied Onderwijsproces ....................................................................................... 13
Kwaliteitsgebied Schoolklimaat ........................................................................................... 19
Kwaliteitsgebied Onderwijsresultaten................................................................................... 20
Kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en Ambitie ........................................................................... 21
Kwaliteitsgebied Financieel beheer ...................................................................................... 23
3.4
4

Overige wettelijke vereisten ......................................................................................... 25

NORMERING EN OORDEELSVORMING ........................................................................... 26
4.1

Oordeelsvorming op drie niveaus .................................................................................. 26

4.2

Normering standaarden ............................................................................................... 26

4.3

Waardering eigen aspecten van kwaliteit ........................................................................ 26

4.4

Normering kwaliteitsgebieden ....................................................................................... 27

4.5

Normering schoolniveau .............................................................................................. 28

4.5.1

5

Wettelijke norm zeer zwak onderwijs ........................................................................ 28

4.6

Normering bestuursniveau ........................................................................................... 29

4.7

Oordeelsvorming ........................................................................................................ 29

4.7.1

Beoordelen naleving deugdelijkheidseisen ................................................................. 29

4.7.2

Waarderen eigen aspecten van kwaliteit ................................................................... 29

4.7.3

Omgevingsfactoren ................................................................................................ 30

4.7.4

Expertoordeel ....................................................................................................... 30

WERKWIJZE TOEZICHT OP BESTUREN EN SCHOLEN ...................................................... 31
5.1

Jaarlijkse prestatieanalyse en vierjaarlijks onderzoek ....................................................... 31

5.2

Onderdelen vierjaarlijks onderzoek................................................................................ 31

5.2.1

Onderzoek naar de kwaliteitszorg en het financieel beheer van het bestuur .................... 31

5.2.2

Verificatieonderzoek ............................................................................................... 32

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

3

6

7

5.2.3

Kwaliteitsonderzoek bij risico’s ................................................................................ 33

5.2.4

Onderzoek op verzoek bij goede scholen ................................................................... 33

5.3

Specifiek onderzoek .................................................................................................... 33

5.4

Stroomschema toezichtcyclus ....................................................................................... 34

MONITOR BESTUUR EN SCHOLEN .................................................................................. 35
6.1

Jaarlijkse prestatieanalyse ........................................................................................... 35

6.2

Expertanalyse risico’s .................................................................................................. 35

6.3

Bestuursgesprek......................................................................................................... 35

6.4

Kwaliteitsonderzoek bij risico’s ..................................................................................... 36

VIERJAARLIJKS ONDERZOEK BESTUUR EN SCHOLEN..................................................... 37
7.1

Doel en onderzoeksvragen ........................................................................................... 37

7.2

Voorbereiding ............................................................................................................ 37

7.2.1

Expertanalyse bestuurlijke verantwoording ................................................................ 37

7.2.2

Startgesprek met het bestuur .................................................................................. 38

7.2.3

Onderzoeksplan .................................................................................................... 38

7.2.4

Presentatie door scholen ......................................................................................... 39

7.3

7.3.1

Onderzoek op schoolniveau ..................................................................................... 39

7.3.2

Onderzoek op bestuursniveau.................................................................................. 39

7.4

Rapport................................................................................................................ 39

7.4.2

Feedbackgesprek ................................................................................................... 40

7.4.3

Eindgesprek met het bestuur................................................................................... 40

Doorlooptijden ........................................................................................................... 40

RAPPORTEREN EN COMMUNICEREN .............................................................................. 41
8.1

9

Afronding .................................................................................................................. 39

7.4.1

7.5
8

Uitvoering ................................................................................................................. 39

Rapport vierjaarlijks onderzoek .................................................................................... 41

8.1.1

Bestuursprofiel ...................................................................................................... 41

8.1.2

Kwaliteitsprofiel scholen ......................................................................................... 42

8.1.3

Ontwikkeling kwaliteitszorg en onderwijskwaliteit ....................................................... 43

8.1.4

Afspraken vervolgtoezicht ....................................................................................... 43

8.2

Rapport kwaliteitsonderzoek gericht op risico’s................................................................ 43

8.3

Openbaarmaking, zienswijze en bezwaar ....................................................................... 43

8.4

Publieksinformatie via de website.................................................................................. 43

8.5

De Staat van het Onderwijs ......................................................................................... 44

8.6

Kennis delen .............................................................................................................. 44

HERSTEL EN VERBETERING ........................................................................................... 46
9.1

Vervolgtoezicht na het vierjaarlijks onderzoek ................................................................ 46

9.1.1

Oordeel kwaliteitszorg bestuur is leidend................................................................... 46

9.1.2

Monitoren van herstel en verbetering ....................................................................... 47

9.2

Onvoldoende: opdracht tot Herstel ................................................................................ 47

9.2.1

Herstelopdracht en herstelonderzoek ........................................................................ 48

9.2.2

Herstel financieel beheer ........................................................................................ 48

9.3

Escalatie bij voortduren niet-naleving ............................................................................ 49

9.3.1

Opschorten of inhouden van de bekostiging ............................................................... 49

9.3.2

Onderzoek bestuurlijk handelen ............................................................................... 49

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

4

9.3.3

Escalatieteam ministerie en inspectie........................................................................ 49

9.3.4

Overige sancties .................................................................................................... 50

9.4

Toezichtplan bij zeer zwak onderwijs ............................................................................. 50

9.5

Verbeteren boven DE basiskwaliteit ............................................................................... 50

10 STELSELTOEZICHT ........................................................................................................ 51
10.1 Versterking toezicht op instellingen en stelseltoezicht ...................................................... 51
10.2 Stelselmonitoring ....................................................................................................... 51
10.3 Themakeuze en werkwijze ........................................................................................... 52
11 SPECIFIEKE TOEPASSINGEN VAN HET ONDERZOEKSKADER .......................................... 53
11.1 Toezicht op praktijkonderwijs ....................................................................................... 53
11.1.1

Aanpassing waarderingskader ............................................................................... 53

11.1.2

Werkwijze.......................................................................................................... 53

11.2 Toezicht op eerste opvang anderstaligen ........................................................................ 53
11.2.1

Aanpassing waarderingskader ............................................................................... 54

11.2.2

Werkwijze.......................................................................................................... 54

11.3 Toezicht particuliere zelfstandige exameninstellingen ....................................................... 54
11.3.1

Aanpassing waarderingskader ............................................................................... 54

11.3.2

Werkwijze.......................................................................................................... 55

11.4 Toezicht op samenwerkingsverbanden passend onderwijs ................................................. 55
11.4.1

Toezicht op orthopedagogisch-didactische centra ..................................................... 55

11.5 Onderwijs in Caribisch Nederland .................................................................................. 55
11.5.1

Aanpassing waarderingskader ............................................................................... 56

11.5.2

Werkwijze.......................................................................................................... 56

BIJLAGE 1 WAARDERINGSKADER PRAKTIJKONDERWIJS ..................................................... 58
BIJLAGE 2 WAARDERINGSKADER ONDERWIJS EERSTE OPVANG ANDERSTALIGEN............... 61
BIJLAGE 3 WAARDERINGSKADER PARTICULIERE ZELFSTANDIGE EXAMENINSTELLINGEN ... 64
BIJLAGE 4 WAARDERINGSKADER SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS ..... 71
BIJLAGE 5 WAARDERINGSKADER ONDERWIJS IN CARIBISCH NEDERLAND ......................... 78

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

5

Missie: effectief toezicht voor beter onderwijs.
(Uit: Meerjarenbeleidsplan Inspectie van het Onderwijs, 2015-2020)
Elk kind heeft recht op goed onderwijs. Leerlingen, studenten en ouders moeten erop kunnen
vertrouwen dat het onderwijs op een school goed is. Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de
kwaliteit van het onderwijs en moet zich verantwoorden over de resultaten. Hierbij gaat het om
resultaten in brede zin; krijgen alle leerlingen/studenten onderwijs van voldoende kwaliteit, voldoen
scholen en instellingen aan wet- en regelgeving en hebben ze hun financiën op orde? De Inspectie
van het Onderwijs houdt hierop toezicht. Daarnaast rapporteert ze gevraagd en ongevraagd over de
ontwikkelingen binnen het onderwijs, met als doel het onderwijs als geheel te verbeteren.
Goed onderwijs is de ambitie; met ons toezicht willen we bijdragen aan continue
kwaliteitsverbetering op alle scholen. In ons werk stellen we de leerling/student en het leerproces
centraal. We willen alle scholen in Nederland stimuleren zichzelf te verbeteren; op het niveau van
besturen en hun scholen en op het niveau van het stelsel. We gaan er daarbij vanuit dat
verbeteringen de klas moeten bereiken. We werken vanuit verdiend vertrouwen, namens de
overheid en samenleving. Beter onderwijs is het publieke belang dat wij centraal stellen in ons
toezicht. Effectief zijn we, als we eraan bijdragen dat het onderwijs in Nederland beter wordt.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

6

1

INLEIDING

Het Onderzoekskader 2017 van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: onderzoekskader) beschrijft
hoe het toezicht op het voortgezet onderwijs (vo) is ingericht. Het onderzoekskader omvat het
waarderingskader en de werkwijze. De inleiding beschrijft allereerst het wettelijk kader dat de
grondslag vormt van het toezicht, en vervolgens de reikwijdte en werking van het onderzoekskader.
We sluiten de inleiding af met een leeswijzer.
De meest recente versie van dit onderzoekskader is vastgesteld op […] en treedt op 1 augustus 2019 in
werking. Een overzicht van de wijzigingen ten opzichte van de versie van 1 juli 2018 vindt u op
www.onderwijsinspectie.nl. Dit onderzoekskader is gepubliceerd op de website van de Inspectie van het
Onderwijs en op www.wetten.nl onder ‘ministeriële regelingen’.

1.1

WETTELIJK KADER TOEZICHT OP VOORTGEZET ONDERWIJS

De Wet op het onderwijstoezicht (WOT, 2002) vormt de grondslag voor het toezicht. Krachtens deze
wet is het toezicht op het onderwijs opgedragen aan de inspectie en heeft de inspectie de taak de
kwaliteit van het onderwijs te beoordelen en te bevorderen, daaronder begrepen de kwaliteit van het
onderwijspersoneel, aan instellingen als bedoeld in de volgende onderwijswetten:

Wet op het voortgezet onderwijs (WVO)

Wet op de erkende onderwijsinstellingen (WEO)

Onderwijswetten BES

Leerplichtwet 1969 (Lpw 1969)

Wet medezeggenschap op scholen (WMS)

Wet overige OCW-subsidies

Experimentenwet Onderwijs
Het onderzoekskader heeft betrekking op alle instellingen die onderwijs verzorgen op basis van de
onderwijswetten zoals hierboven genoemd. Dit betreft de volgende onderwijsinstellingen: scholen voor
voortgezet onderwijs, scholen voor praktijkonderwijs, voorzieningen voor onderwijs aan nieuwkomers,
in het buitenland en voor het onderwijs in Caribisch Nederland, orthopedagogisch-didactische centra
(opdc) en niet-bekostigde instellingen (nbi’s). Daarnaast houdt de inspectie toezicht op de
samenwerkingsverbanden passend onderwijs.
Voor het toezicht op niet-bekostigde instellingen en Nederlands onderwijs in het buitenland zijn
separate onderzoekskaders opgesteld.

1.2

DEUGDELIJKHEIDSEISEN EN EIGEN ASPECTEN VAN KWALITEIT

Per 1 juli 2017 is de Wet op het onderwijstoezicht (WOT) gewijzigd. Met de wetswijziging maakt de
inspectie in haar toezicht onderscheid tussen bij wet geregelde deugdelijkheidseisen en eigen aspecten
van kwaliteit van bestuur en scholen. Deugdelijkheidseisen zijn objectiveerbare, zo veel mogelijk op het
niveau van de wet geregelde algemene kwaliteitsnormen, die zodanig helder zijn dat de vrijheid van
richting en inrichting gewaarborgd blijven. Deugdelijkheidseisen hebben betrekking op de
onderwijskwaliteit en het financieel beheer. We vatten dit samen met het begrip ‘basiskwaliteit’.
Een school die niet voldoet aan de deugdelijkheidseisen biedt onderwijs van onvoldoende kwaliteit.
Onvoldoende onderwijskwaliteit en/of onvoldoende financieel beheer kan leiden tot sanctionering en in
laatste instantie tot ingrijpen door de minister. Vanuit de waarborgfunctie van het toezicht ziet de
inspectie erop toe dat de deugdelijkheidseisen zoals deze in de sectorwetten zijn vastgelegd worden
nageleefd.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

7

Eigen aspecten van kwaliteit hebben betrekking op de ambities en doelen die een bestuur/school
zichzelf stelt en die verder reiken dan de basiskwaliteit. Vanuit de stimuleringsfunctie onderzoekt de
inspectie hoe deze elementen bijdragen aan (de duurzame verbetering van) de onderwijskwaliteit. De
inspectie voert het gesprek hierover met scholen en besturen en in rapporten maakt de inspectie helder
onderscheid tussen oordelen die voortvloeien uit de deugdelijkheidseisen, en uitspraken die gaan over
de eigen aspecten van kwaliteit.

1.3

OBJECT VAN TOEZICHT EN OBJECT VAN ONDERZOEK

Het object van toezicht is de onderwijssoort binnen de school (BRIN) en het bestuur. Interventies met
een juridisch karakter hebben in voorkomende gevallen betrekking op deze niveaus. Het object van
onderzoek is datgene wat de inspectie onderzoekt om tot haar oordeel of waardering over de school of
de besturing te komen.

1.4

WERKING EN EVALUATIE

Het onderzoekskader heeft betrekking op alle instellingen (bekostigd en niet-bekostigd) die onderwijs
verzorgen op basis van de onderwijswetten genoemd onder 1.1. Dit betreft de volgende
onderwijsinstellingen: scholen voor voortgezet onderwijs, scholen voor praktijkonderwijs, voorzieningen
voor onderwijs aan nieuwkomers, voorzieningen voor onderwijs in het buitenland en voor het onderwijs
in Caribisch Nederland en orthopedagogisch-didactische centra (opdc).
Dit gewijzigde onderzoekskader is van kracht met ingang van 1 augustus 2019. Reeds lopende
interventies en afspraken die op basis van de vigerende toezichtkaders tot die datum zijn gemaakt,
blijven van kracht. Wetsartikelen die bij het schrijven van dit kader nog ontwikkeld moeten worden of
nog niet in werking zijn getreden, zijn tussen [haken] geplaatst.
De inspectie heeft conform het voorschrift in de WOT met alle betrokkenen overleg gevoerd over het
onderzoekskader. Bij de uitwerking van de deugdelijkheidseisen in het waarderingskader is de inspectie
uitgegaan van een redelijke uitleg van de wet. Over deze uitleg is overeenstemming met het
onderwijsveld bereikt.
Evaluatie van de werking en de effecten van het onderzoekskader vindt plaats uiterlijk voor 1 januari
2022. De eerste vierjarige cyclus is dan afgerond. Ervaringen met dit onderzoekskader, ontwikkelingen
in de samenleving, in de verschillende sectoren of in de politiek kunnen leiden tot een vervroegde
bijstelling van (delen van) dit onderzoekskader.

1.5

OPBOUW EN LEESWIJZER

Het onderzoekskader omvat de werkwijze en het waarderingskader. De hoofdlijnen van de werkwijze,
met name de uitgangspunten, staan beschreven in hoofdstuk 2. Hoofdstuk 3 omvat het
waarderingskader. De normering en oordeelsvorming zijn opgenomen in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5, 6
en 7 geven een beschrijving van de werkwijze bij het toezicht op besturen en hun scholen. Hoofdstuk 8
beschrijft hoe de vierjaarlijkse onderzoeken hun neerslag krijgen in de rapporten en hoe de inspectie
daarover communiceert. Hoofdstuk 9 beschrijft het vervolgtoezicht en de interventies en sancties in het
kader van herstel en verbetering. In hoofdstuk 10 lichten we toe hoe we onze stelselonderzoeken
inrichten. Tot slot geven we in hoofdstuk 11 een overzicht van onderwijsvoorzieningen waarvoor
specifieke wetgeving geldt en waar het waarderingskader op wordt aangepast. Voor de volledigheid zijn
de waarderingskaders integraal opgenomen in de bijlagen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

8

2

BETER ONDERWIJS, GOED BESTUUR, PASSEND TOEZICHT

Het Nederlandse onderwijs presteert steeds beter. Het aantal scholen dat Onvoldoende scoort neemt
af; (Zeer) zwakke scholen slagen er steeds beter in de kwaliteit van het onderwijs op een voldoende
niveau te brengen en te houden. Dat is winst. Maar ook scholen die voldoende presteren, moeten hun
kansen grijpen om zich te verbeteren. Dat is goed voor alle leerlingen en goed voor onze samenleving.1
Daar ligt in de komende jaren de uitdaging voor alle onderwijssectoren. Het vraagt van besturen dat zij
werken aan een kwaliteitscultuur waarbij het voor alle partijen vanzelfsprekend is om continu
verbetering na te streven, ook als de kwaliteit op orde is.
We sluiten met ons toezicht hierop aan door enerzijds te (helpen) bewaken dat de basiskwaliteit en het
financieel beheer op orde zijn en blijven, en anderzijds door besturen te stimuleren om het
verbeterpotentieel dat wij bij scholen aantreffen ten volle te benutten in het streven naar goede
onderwijskwaliteit. We vatten deze beide rollen samen in de waarborgfunctie en stimuleringsfunctie van
het toezicht.
In dit hoofdstuk beschrijven we de hoofdlijnen van het toezicht: wat willen we met het toezicht
bereiken en vanuit welke uitgangspunten opereren we.

2.1

UITGANGSPUNTEN VAN HET TOEZICHT EN ROL VAN DE TOEZICHTHOUDER

Het eigenaarschap van de onderwijskwaliteit ligt bij besturen en hun scholen. Het bestuur is
eindverantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit van het onderwijs. We hanteren daarom een
bestuursgerichte aanpak. Vanuit onze waarborgfunctie en stimuleringsfunctie maken we in ons
waarderingskader helder onderscheid in de basiskwaliteit (wat móeten het bestuur en de school) en de
eigen kwaliteitsambities (wat wíllen het bestuur en de school). Voor deze eigen ambities vormt het
schoolplan het vertrekpunt. We werken transparant en alle kwaliteitsinformatie is openbaar. Op
stelselniveau willen we antwoorden vinden op problemen die zich schooloverstijgend voordoen en we
treden daarbij agenderend op. Met dit onderzoekskader willen we bereiken dat scholen steeds meer
zichzelf beoordelen of zich door peers laten beoordelen. We willen met het toezicht op deze beweging
aansluiten.
Meer concreet helpt het onderzoekskader ons bij de taak om te:

bewaken dat scholen ten minste voldoen aan de basiskwaliteit;

interveniëren bij instellingen (besturen en scholen) waar deze niet voldoen aan de
basiskwaliteit, zodat zij die zo snel mogelijk herstellen;

stimuleren dat besturen en scholen eigen ambities formuleren en hier doelgericht aan werken;

rapporteren over de staat van het onderwijs, zowel op schoolniveau als op stelselniveau;

agenderen als knelpunten in het onderwijsstelsel om een oplossing vragen;

communiceren met belanghebbenden over toezichtinformatie over prestaties van het stelsel en
van besturen en scholen.

2.2

HOOFDLIJNEN VAN HET TOEZICHT

Het onderzoekskader is langs de volgende inhoudelijke lijnen opgesteld.

1

Toezicht in transitie,. Brief aan de Tweede Kamer, 2014. 33905, nr. 1, 2013-2014

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

9

2.2.1

Waarborg: basiskwaliteit

De samenleving moet erop kunnen vertrouwen dat leerlingen onderwijs volgen dat van voldoende
kwaliteit is. We noemen dit de basiskwaliteit. De norm voor de basiskwaliteit is dat een bestuur en zijn
scholen voldoen aan de deugdelijkheidseisen ten aanzien van de onderwijskwaliteit, de kwaliteitszorg
en het financieel beheer zoals wij die in het waarderingskader hebben opgenomen.
Voor de uitvoering van onze waarborgfunctie is het van belang dat we zicht hebben op de financiële
continuïteit van besturen en op risico’s bij scholen ten aanzien van de onderwijskwaliteit. We monitoren
de prestaties daarom continu en we voeren minimaal jaarlijks per bestuur een prestatieanalyse uit.
Daarnaast voeren we eens in de vier jaar een onderzoek uit bij alle besturen en een deel van hun
scholen. Dit vierjaarlijks onderzoek geeft ons antwoord op de vraag of het bestuur voldoende zorg
draagt voor de onderwijskwaliteit en het financieel beheer. Als uit onze analyse en/of onderzoek blijkt
dat een school niet voldoet aan de basiskwaliteit, dan zijn onze interventies erop gericht dat het
bestuur ervoor zorgt dat de school binnen een aanvaardbare hersteltermijn aan de betreffende
deugdelijkheidseisen voldoet. Dit geldt ook voor tekortkomingen die wij op het niveau van het bestuur
constateren.
Jaarlijks leggen we in het kader van het stelseltoezicht (hoofdstuk 10) in ons jaarwerkplan vast welke
deugdelijkheidseisen we bij een of meer sectoren gaan onderzoeken.

2.2.2

Stimuleren tot beter: eigen aspecten van kwaliteit

We zijn streng waar het moet en stimulerend waar het kan. Bij besturen en scholen die net aan de
basiskwaliteit voldoen, houden we de vinger aan de pols. We kijken dan met name of er sprake is van
een verbetercultuur, een gezamenlijk streven om de onderwijskwaliteit niet alleen op voldoende niveau
te brengen maar ook duurzaam te verbeteren. Als deze verbetercultuur aanwezig is, ontstaat er ruimte
om de onderwijskwaliteit als geheel op een hoger plan te brengen. Binnen onze stimulerende rol willen
we daar actief aan bijdragen. In onze werkwijze komt dit op verschillende manieren tot uiting.
In de eerste plaats hanteren we naast het oordeel Voldoende ook de waardering Goed. Bij de
waardering GGoed worden naast de deugdelijkheidseisen ook eigen aspecten van kwaliteit betrokken.
Een gebrekkige realisatie van eigen kwaliteitsdoelen leidt daarentegen niet tot een oordeel
Onvoldoende, maar tot de waardering Kan beter. We houden de school/het bestuur een spiegel voor en
laten zien in welke mate zij hun eigen doelen realiseren. Dit stimuleert scholen om verbeteringen op
eigen wijze en binnen eigen kaders doelgericht vorm te geven.
Onze stimulerende rol is ook merkbaar in de stijl van onze gesprekken met scholen en besturen. We
geven ruimte aan besturen en scholen om hun visie en ambities en de wijze waarop zij deze op eigen
wijze vertalen in hun onderwijspraktijk, te presenteren. We voeren de dialoog aan de hand van de
eigen aspecten van kwaliteit; in het waarderingskader geven we daarbij mogelijke onderwerpen aan.
Na afronding van het onderzoek organiseren we zogenoemde feedbackgesprekken. Daarmee krijgen
scholen en besturen aan de hand van eigen casuïstiek meer inzicht in onze oordeelsvorming en dit
biedt hen concrete aanknopingspunten voor verbeteracties.
Tot slot komt onze stimuleringsfunctie tot uiting in onze rapporten. Waar niet wordt voldaan aan de
deugdelijkheidseisen, vermelden we dit in onze rapporten; dit doen we echter ook als we goede
praktijken aantreffen. Op deze manier geven we een evenwichtig beeld van de kwaliteit zoals we die
hebben aangetroffen.
De Excellente School
Goede scholen kunnen ook het predicaat Excellente School krijgen. Een Excellente School onderscheidt
zich van andere goede scholen op een specifiek gebied, bijvoorbeeld door een innovatief en motiverend
onderwijsaanbod of een onderscheidende aanpak bij een specifieke groep leerlingen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

10

Excellente Scholen verdienen ruimte voor de verwezenlijking van de eigen visie en ambities. Een
onafhankelijke jury bepaalt in voorkomende gevallen of een school voor het predicaat Excellente School
in aanmerking komt.2

2.2.3

Eenduidig toezicht en toezicht op maat

Besturen en scholen organiseren hun onderwijs zo dat het optimaal is toegesneden op hun doelgroep
en dat een doorgaande ontwikkeling voor leerlingen wordt gewaarborgd. We zien de diversiteit in
(experimentele) onderwijs- en organisatievormen toenemen, evenals het aantal gecombineerde
besturen. We hanteren daarom voor het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo),
(voortgezet) speciaal onderwijs ((v)so) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo) een grotendeels
gemeenschappelijk waarderingskader, dat bruikbaar is voor de grote diversiteit die we in de praktijk
aantreffen. Daarmee realiseren we tevens eenduidig toezicht voor besturen die onderwijs verzorgen op
basis van meerdere sectorwetten. We richten onze onderzoeken zo in dat we tot betekenisvolle
uitspraken komen. We stemmen onze onderzoeksactiviteiten daarop af.
Het maatwerk dat we nastreven betreft niet alleen de aansluiting op de organisatie van het onderwijs,
maar ook op de verantwoording van de onderwijskwaliteit door het bestuur. Het schoolplan vormt
daarbij de belangrijkste bron.

2.2.4

Aansluiten bij verantwoordelijkheid bestuur

Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit van het onderwijs. Elk
bestuur heeft zijn eigen proces om de onderwijskwaliteit te waarborgen en te ontwikkelen; dat
specifieke eigen proces is voor ons uitgangspunt in het toezicht.
Parallel aan de jaarlijkse prestatieanalyse voeren we eens in de vier jaar een onderzoek uit naar de
kwaliteitszorg en het financieel beheer door het bestuur. We kijken in de eerste plaats of het bestuur
de onderwijskwaliteit goed in beeld heeft, daarbij zo nodig verbeteringen doorvoert en of de financiën
op orde zijn. We voeren een zogenoemd verificatieonderzoek uit als onderdeel van het vierjaarlijks
onderzoek. We doen dit bij een selectie van scholen en op deze manier geeft het onderzoek ons inzicht
in de kwaliteit van het onderwijs bij de onderzochte scholen en het financieel beheer bij de betreffende
besturen. We voeren ook onderzoek uit bij enkele risicoscholen en goede scholen; dit laatste kan op
eigen verzoek van het bestuur (paragraaf 5.2.4).
Het schoolplan van de te onderzoeken scholen geeft een beschrijving van het onderwijskundig beleid,
het personeelsbeleid en het stelsel van kwaliteitszorg. In ons toezicht sluiten we aan bij deze eigen
informatie. De inspectie oordeelt of het schoolplan voldoet aan de wettelijke eisen. Daarnaast kan de
inspectie haar bevindingen delen over de uitvoering van het schoolplan, met name waar het de eigen
opdrachten van de school betreft.
Naarmate besturen en scholen een beter proces van aansturing en borging hanteren, bieden zij meer
betrouwbare informatie over de kwaliteit van hun onderwijs. Dat komt de kwaliteit van het onderwijs
ten goede. We geven dan vertrouwen en meer ruimte. Daar waar besturen en het intern toezicht goed
functioneren, kan de samenleving er immers op vertrouwen dat de kwaliteit wordt gewaarborgd. In
gevallen dat de basiskwaliteit niet op orde is en het bestuur niet bij machte blijkt om hier verandering
in te brengen, passen we ons toezicht daarop aan. We vatten dit samen in ‘passend toezicht’: minder
toezicht waar het kan, meer waar het moet.

2

Meer informatie over de procedure Exellente scholen is te vinden op de website van de inspectie.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

11

3

HET WAARDERINGSKADER

In dit hoofdstuk beschrijven we het waarderingskader. Na een samenvatting van de wettelijke taken
van het voortgezet onderwijs (paragraaf 3.1) beschrijven we de opbouw van het kader in paragraaf
3.2. In paragraaf 3.3 is vervolgens het volledige waarderingskader voor de sector vo opgenomen. In de
laatste paragraaf (3.4) gaan we in op de overige wettelijke vereisten.

3.1

WETTELIJKE TAKEN VOORTGEZET ONDERWIJS

De Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) geeft verplichtingen waar het schoolbestuur aan moet
voldoen. Zo moet het schoolbestuur het aanbod zo vormgeven dat het voldoet aan de kerndoelen en
referentieniveaus (artikel 11c, eerste lid, WVO en art 2 en 3 van het Besluit referentieniveaus
Nederlandse taal en rekenenWPO). Daarbij moet op structurele en herkenbare wijze aandacht worden
besteed aan het bestrijden van achterstanden, in het bijzonder in de beheersing van de Nederlandse
taal (artikel 6c, WVO) en aan het behalen van minimumresultaten op de kernvakken van het onderwijs
(artikel 23a1, WVO). Het bestuur moet daarbij het onderwijs zodanig inrichten dat de leerlingen een
ononderbroken ontwikkelproces kunnen doorlopen en het onderwijs moet op de voortgang in hun
ontwikkeling worden afgestemd (artikel 2, tweede lid, WVO). Daarnaast moet het bestuur zorgdragen
voor de sociale, psychische en fysieke veiligheid van de leerlingen (artikel 3b, WVO).
Het bestuur moet zorgdragen voor de kwaliteit van het onderwijs door een kwaliteitszorgsysteem uit te
voeren (artikel 23a en 24, vierde lid, WVO) en moet verantwoording afleggen aan belanghebbenden:
ouders, medezeggenschapsorganen, het intern toezicht en de overheid (artikel 24a, 24d, 24e, 24e1,
WVO en 103, WVO en de WMS).
Tot slot moet het bestuur de Rijksbekostiging doelmatig en rechtmatig besteden (artikel 99, WVO en
artikel 21, Bekostigingsbesluit WVO).

3.2

OPBOUW VAN HET WAARDERINGSKADER

In het waarderingskader onderscheiden we vijf kwaliteitsgebieden: Onderwijsproces, Schoolklimaat,
Onderwijsresultaten, Kwaliteitszorg en ambitie, en Financieel beheer.
Met het waarderingskader krijgen we antwoord op de drie elementaire vragen over de betekenis van
het onderwijs voor leerlingen: leren ze genoeg (Onderwijsresultaten), krijgen ze goed les
(Onderwijsproces) en zijn ze veilig (Schoolklimaat). De standaarden in deze drie gebieden geven
gezamenlijk de kern van het onderwijs weer zoals de leerling dat ontvangt. De gebieden Kwaliteitszorg
en ambitie en Financieel beheer zijn voorwaardelijk voor (het voortbestaan van) de kwaliteit. We
definiëren onderwijskwaliteit dan ook als het geheel van de prestaties van de school op deze gebieden.
Iedere standaard binnen het kwaliteitsgebied is op basis van de betreffende deugdelijkheidseisen
geoperationaliseerd. Bij iedere standaard is tevens ruimte voor een dialoog over de eigen
kwaliteitsaspecten die het bestuur en de school tentoonspreiden of ambiëren; we benoemen deze in de
vorm van onderwerpen en deze zijn niet uitputtend. We betrekken deze eigen aspecten van kwaliteit
bij onze oordeelsvorming voor de waardering Goed (hoofdstuk 4). Daarbij onderzoeken we of het
bestuur/de school zijn/haar eigen ambities realiseert en of de school daarmee volgens
wetenschappelijke inzichten goed onderwijs realiseert.
Specifieke toepassingen van het waarderingskader
Specifieke wet- en regelgeving die betrekking heeft op onderwijsvoorzieningen zoals genoemd in
paragraaf 1.1, vertalen we ook in een waarderingskader. Een overzicht van deze specifieke
onderwijsvormen is met verantwoording van het wettelijk kader opgenomen in hoofdstuk 11. De
betreffende waarderingskaders zijn voor de volledigheid integraal opgenomen in de bijlagen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

12

Het waarderingskader voortgezet onderwijs kent de volgende opbouw:3
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN VO
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Aanbod

OP2

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

OP4

Extra ondersteuning

OP5

Onderwijstijd

OP6

Samenwerking

OP7

Praktijkvorming/stage

OP8
SK

Toetsing en afsluiting
SCHOOLKLIMAAT

SK1

Veiligheid

SK2

Pedagogisch klimaat

OR

ONDERWIJSRESULTATEN

OR1

Resultaten

OR2

Sociale en maatschappelijke competenties

OR3

Vervolgsucces

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

KA3
FB

Verantwoording en dialoog
FINANCIEEL BEHEER

FB1

Continuïteit

FB2

Doelmatigheid

FB3

Rechtmatigheid

3.3

KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN

Het waarderingskader vo telt per gebied een aantal standaarden, in totaal negentien. Bij elke standaard
is in het rode vlak aangegeven wat we verstaan onder de basiskwaliteit (wat móeten het bestuur en de
school) en benoemen we vervolgens in het groene vlak een aantal onderwerpen die betrekking kunnen
hebben op de eigen ambities en doelen van de school (wat wíllen het bestuur en de school).
Ter verantwoording van de interpretatie van de basiskwaliteit geven we tot slot per standaard een
toelichting op de wettelijke eisen die op de standaard van toepassing zijn.

Kwaliteitsgebied Onderwijsproces
ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Aanbod

3

De waarderingskaders zijn in alle sectoren zo veel mogelijk gelijk. Voor de kwaliteitsgebieden worden in alle sectoren
dezelfde lettercodes gehanteerd. De nummering van de standaarden loopt niet altijd door, omdat de sectoren verschillen in
de uitwerking van de kwaliteitsgebieden, en soms ook in het aantal standaarden dat een kwaliteitsgebied omvat.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

13

Het aanbod bereidt de leerlingen voor op vervolgonderwijs en de samenleving.
Basiskwaliteit
De school biedt een breed en op de kerndoelen gebaseerd aanbod dat ook de referentieniveaus taal en
rekenen omvat. Het aanbod is dekkend voor examenprogramma’s. Het aanbod bereidt de leerlingen
inhoudelijk goed voor op het vervolgonderwijs. Dit aanbod omvat mede activiteiten op het gebied van
loopbaanleren (LOB).
Leerlingen groeien op in een pluriforme samenleving. Daarom is het onderwijs gericht op het
bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie, en op kennis hebben van en kennismaken
met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten. Het aanbod draagt bij aan de
basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
Het aanbod dat de school biedt, sluit aan bij het niveau van de leerlingen en kan gedurende de
schoolloopbaan worden verdiept en verbreed, zodanig dat leerlingen een ononderbroken ontwikkeling
kunnen doorlopen. Dit betekent bijvoorbeeld dat de school voor leerlingen met een taalachterstand
een aanvullend taalaanbod heeft. Bovendien heeft de school de leerinhouden evenwichtig en in
samenhang over de leerjaren heen verdeeld.
De school legt de doelen voor het onderwijs en de opbouw van het aanbod vast in het schoolplan.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

talentontwikkeling

toekomstgericht onderwijsaanbod

aanbod gericht op leerstrategieën

een aantrekkelijke en uitdagende leeromgeving
Toelichting wettelijke eisen
De wet geeft aan dat de school in de onderbouw een samenhangend onderwijsprogramma verzorgt,
waarin de kerndoelen worden uitgewerkt en dat voldoet aan de referentieniveaus van taal en rekenen
(artikel 11c, eerste lid, WVO en artikel 2 en 3 van het Besluit referentieniveaus Nederlandse taal en
rekenen). De school bereidt de leerlingen voor op het vervolgonderwijs (artikel 7 tot en met 10,
WVO). LOB heeft hierin een centrale plaats in het examenprogramma (Regeling examenprogramma’s
voortgezet onderwijs). Daarin staat: “De kandidaat is in staat zijn eigen loopbaanontwikkeling vorm te
geven. Hij doet dat met een oriëntatie op een toekomstige opleiding en (loop)baan door middel van
reflectie op het eigen handelen en reflectie op ervaringen.”
Daarnaast omvat het onderwijs ook het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie en het
kennis hebben van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten
(artikel 17, WVO).
De inhoud van het onderwijsaanbod is afgestemd op verschillende leerbehoeften van leerlingen
(artikel 2, tweede lid, WVO). Dat houdt ook in dat het onderwijs dusdanig wordt ingericht dat er
structureel en herkenbaar aandacht wordt besteed aan het bestrijden van achterstanden op alle
gebieden, waaronder rekenen en in het bijzonder in de beheersing van de Nederlandse taal (artikel 6c,
WVO).
Een voorwaarde voor een ononderbroken voortgang in ontwikkeling van leerlingen is dat de school de
inhoud aanbiedt in een logische opbouw, opklimmend in niveaus op een wijze die past bij de leeftijd
van de leerlingen. Het schoolplan dient de uitwerking van de wettelijke opdrachten voor de
uitgangspunten, doelstellingen en inhoud te bevatten (artikel 24, tweede lid, onder a, WVO).
Daaronder vallen de doelen van het onderwijs en de opbouw van het aanbod.
OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
De school volgt en begeleidt de leerlingen zodanig dat zij een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

14

Basiskwaliteit
De school verzamelt vanaf binnenkomst systematisch informatie over de kennis en vaardigheden van
haar leerlingen. De school vergelijkt deze informatie met de verwachte ontwikkeling. Deze informatie
en vergelijking maken het mogelijk om het onderwijs af te stemmen op de onderwijsbehoeften van
zowel groepen als individuele leerlingen.
Wanneer leerlingen niet genoeg lijken te profiteren van het onderwijs, analyseert de school waar de
ontwikkeling stagneert en wat mogelijke verklaringen hiervoor zijn. Vervolgens bepaalt zij wat er moet
gebeuren om eventuele achterstanden bij leerlingen te verhelpen. De leerlingen krijgen daarmee de
begeleiding die zij nodig hebben om het onderwijsprogramma beter te kunnen doorlopen. (Dat kan
door speciale hulpprogramma’s of individuele begeleiding, waarbij leerlingen buiten de les aanvullende
begeleiding krijgen.) Voor leerlingen die achterstanden hebben is het onderwijs zo ingericht dat op
structurele en herkenbare wijze aandacht wordt besteed aan het bestrijden van die achterstanden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

extern genormeerde toetsen voor de doorstroomrelevante vakken en/of referentieniveaus.

betrokkenheid leerlingen bij het stellen van doelen.
Toelichting wettelijke eisen
De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen op een deugdelijke manier worden gevolgd
(artikel 2, tweede lid, WVO). Dit waarborgt dat de school daadwerkelijk de ononderbroken
ontwikkeling van leerlingen voor ogen heeft in het onderwijs en ook dat het onderwijs aansluit bij de
verschillende leerbehoeften van leerlingen, bijvoorbeeld als uit de vorderingen blijkt dat de
ontwikkeling stagneert. Bij deze laatste groep leerlingen zoekt de school naar mogelijke verklaringen
voor de stagnatie, zodat het onderwijs daarop kan worden aangepast (artikel 2, tweede lid, WVO en
artikel 6c, WVO).
Verder stelt de wet (artikel 6c, WVO) dat bij de leerlingen bij wie achterstanden zijn geconstateerd, de
school zichtbaar en gestructureerd werkt aan de bestrijding van die achterstanden. Dit veronderstelt
dat de school weet wie achterstanden heeft en wat de achterstand inhoudt, en dat er aanvullende
activiteiten zijn waarmee de achterstanden worden bestreden. De toelichting op artikel 6c van de WVO
zegt hier het volgende over: “Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat daarbij op structurele en
herkenbare wijze aandacht wordt besteed aan het bestrijden van achterstanden in het bijzonder in de
beheersing van de Nederlandse taal.” Met ‘op structurele wijze’ willen we aangeven dat de aandacht
voor het bestrijden van achterstanden nadrukkelijk moet zijn ingebed in het onderwijs. ‘Op herkenbare
wijze’ betekent dat die specifieke aandacht ook duidelijk moet blijken in de onderwijspraktijk.
Onderwijsachterstanden beperken zich niet tot taalachterstanden. Ook in andere vakken kunnen
leerlingen achterstanden hebben of oplopen. Ook daarvoor dient aandacht te zijn.
De school heeft de wijze waarop het onderwijs wordt afgestemd op de voortgang in de ontwikkeling
van leerlingen in het schoolplan beschreven (artikel 24, vierde lid, onder a, WVO).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van de leraren stelt leerlingen in staat tot leren en ontwikkelen.
Basiskwaliteit
De leraren plannen en structureren hun handelen met behulp van informatie die zij over leerlingen
hebben. Zij zorgen ervoor dat het niveau van hun lessen past bij het beoogde eindniveau van
leerlingen. De aangeboden leerstof is logisch opgebouwd binnen een reeks van lessen alsook binnen
één les.
De leraren creëren een leerklimaat waardoor leerlingen actief en betrokken zijn. Met geschikte
opdrachten en heldere uitleg structureert de leraar het onderwijsaanbod zodanig dat de leerling zich
het totale leerstofaanbod eigen kan maken.
De leraren stemmen de instructies, begeleiding, opdrachten en onderwijstijd af op de behoeften van
groepen en/of individuele leerlingen. De afstemming is zowel op ondersteuning als op uitdaging

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

15

gericht, afhankelijk van de behoeften van leerlingen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

hoge verwachtingen van leerlingen

feedback geven aan leerlingen

reflectie op leren door leerlingen

evalueren van de gestelde doelen met leerlingen

moderne leermiddelen
Toelichting wettelijke eisen
De school heeft haar beleid over het pedagogisch-didactisch handelen in het schoolplan geformuleerd
(artikel 24, tweede en derde lid, WVO). Dit beleid is zichtbaar in het dagelijks handelen van de
leraren.
De wet geeft aan dat leerlingen het aanbod zo aangeboden moeten krijgen dat dit is afgestemd op hun
ontwikkelproces (artikel 2, tweede lid, WVO). Voor deze ‘ononderbroken ontwikkeling’ is het nodig dat
het onderwijs aansluit bij het ontwikkelingsniveau van de leerling.
Uit artikel 2, tweede lid van het WVO, vloeit voort dat voor een ononderbroken ontwikkeling de
volgende voorwaarden gelden:

Er is sprake van een klimaat dat leren mogelijk maakt

De uitleg is helder

De les verloopt gestructureerd

Het niveau sluit aan bij de leerling én past bij het te halen eindniveau
De kwaliteit van de school bij het didactisch handelen wordt onder meer bepaald door het didactisch
vermogen om aan te sluiten bij leerlingen: leraren moeten zowel bij leerlingen met een achterstand,
als leerlingen met behoeften aan extra uitdaging een effectief leerproces tot stand weten te brengen.
OP4. Extra ondersteuning
Leerlingen die dat nodig hebben, ontvangen extra aanbod, ondersteuning en begeleiding.
Basiskwaliteit
Voor leerlingen die structureel een onderwijsaanbod nodig hebben op een ander niveau dan de
leeftijdsgroep, biedt de school een passend onderwijsaanbod, ondersteuning en/of begeleiding,
gebaseerd op de mogelijkheden van de desbetreffende leerlingen. Het aanbod, de ondersteuning en/of
de begeleiding zijn gericht op een ononderbroken ontwikkeling van de leerling. De school evalueert
periodiek of het aanbod het gewenste effect heeft en stelt de interventies zo nodig bij.
De school heeft in het schoolondersteuningsprofiel vastgelegd wat zij onder extra ondersteuning
verstaat en welke voorzieningen de school kan bieden in aanvulling op het door het
samenwerkingsverband omschreven niveau van basisondersteuning. Voor de leerlingen die deze extra
ondersteuning nodig hebben, legt de school in het ontwikkelingsperspectief vast hoe het onderwijs
wordt afgestemd op de behoefte van de leerling.
Toelichting wettelijke eisen
In het schoolondersteuningsprofiel is vastgelegd welke voorzieningen zijn getroffen voor leerlingen die
extra ondersteuning behoeven (artikel 1, WVO). Het bevoegd gezag stelt ten minste eenmaal in de
vier jaar het schoolondersteuningsprofiel vast (artikel 17b, tweede lid, WVO). De school heeft in het
schoolplan beschreven op welke wijze het ondersteuningsprofiel wordt betrokken bij het
onderwijskundig beleid (artikel 24, tweede lid, WVO).
Het bevoegd gezag stelt vervolgens, na op overeenstemming gericht overleg met de ouders, vast of
een leerling extra ondersteuning nodig heeft (artikel 26, eerste lid, WVO). Voor die leerlingen geldt de
wettelijke verplichting om een ontwikkelingsperspectief vast te stellen en minimaal eens per jaar met
de ouders te evalueren (artikel 26, derde lid, WVO). In het ontwikkelingsperspectief is informatie
opgenomen over de begeleiding die de leerling wordt geboden, in welke onderwijssoort in het vo de

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

16

leerling naar verwachting het examen zal halen en over de belemmerende en de bevorderende
factoren die van invloed zijn op het onderwijs aan de leerling (artikel 26, vijfde lid, WVO en artikel 15c
Inrichtingsbesluit, WVO). Over het handelingsdeel van het ontwikkelingsperspectief dient
overeenstemming met de ouders te worden bereikt (artikel 26, tweede lid, WVO).
OP5. Onderwijstijd
De leerlingen krijgen voldoende tijd om zich het leerstofaanbod eigen te maken.
Basiskwaliteit
De school biedt een programma aan dat voldoet aan de wettelijk verplichte onderwijstijd. De school
verdeelt de tijd zodanig over de vakken dat leerlingen in staat zijn het verplichte onderwijsprogramma
tot zich te nemen. Bovendien weet de leraar de geplande onderwijstijd effectief te benutten.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

regels over het gebruik van de onderwijstijd

naleving van deze schoolregels

afspraken over maatwerk
Toelichting wettelijke eisen
Leerlingen moeten voldoende tijd krijgen om de leerstof te verwerven. De wet geeft aan dat elke
leerling een programma moet kunnen volgen van ten minste 3.700 uur voor vmbo, 4.700 uur voor
havo of 5.700 uur voor vwo. Voor individuele leerlingen mag van die norm worden afgeweken. Voor
het praktijkonderwijs geldt dat er 1.000 klokuren per jaar onderwijs moet worden gegeven (artikel
10f, lid 3a, WVO). Deze uren moeten worden ingevuld met activiteiten die worden verzorgd in het
onderwijsprogramma (artikel 6g, tweede lid, WVO).
Onderwijstijd doet ertoe. Voldoende onderwijstijd is een noodzakelijke voorwaarde voor kwalitatief
goed onderwijs, mits goed ingevuld (bron: Memorie van Toelichting bij wetsvoorstel ter modernisering
en vereenvoudiging van de normen voor onderwijstijd in het voortgezet onderwijs).
Het eerste criterium voor onderwijstijd is dat het moet gaan om (onderwijs)activiteiten die worden
verzorgd onder verantwoordelijkheid van diegenen die op grond van artikel 33 van de WVO onderwijs
mogen verzorgen. Het tweede criterium is dat de onderwijstijd onder verantwoordelijkheid van de
school bewust moet worden gepland en verzorgd. De school is verantwoordelijk voor de vormgeving,
uitvoering en evaluatie van het onderwijsprogramma en daarmee van het leerproces, de socialisering
en de (maatschappelijke en persoonlijke) vorming van leerlingen. Ten derde moet op schoolniveau
worden afgesproken welke soorten onderwijsactiviteiten meetellen als onderwijstijd: primair door de
professionals en met instemming van de medezeggenschapsraad.
Het gaat bij deze instemming om de volgende drie elementen (bron: Memorie van Toelichting bij het
wetsvoorstel ter modernisering en vereenvoudiging van de normen voor onderwijstijd in het
voortgezet onderwijs):

Welke soorten onderwijsactiviteiten worden ingepland als onderwijstijd?

Wat is het beleid voor het omgaan met lesuitval?

Op welke dagen verzorgt de school geen onderwijs (roostervrije dagen voor leerlingen)?
In de wet is voorgeschreven dat een leerling ten minste 189 dagen onderwijs moet kunnen volgen,
met dien verstande dat als er vanwege de vakantiespreiding een week minder beschikbaar is, dit 184
dagen zijn. In het examenjaar gaat het ook om minder dagen. Er hoeft geen onderwijs te worden
verzorgd vanaf de aanvang van het eerste tijdvak waarin het centraal examen wordt afgenomen
(artikel 6g1, WVO).
OP6. Samenwerking
De school werkt samen met partners om het onderwijs voor haar leerlingen vorm te geven.
Basiskwaliteit

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

17

De school werkt samen met andere scholen voor voortgezet (speciaal) onderwijs in een
samenwerkingsverband passend onderwijs. Voor leerlingen met een ondersteuningsbehoefte treedt de
school in overleg met instanties als dat nodig is. Verder is er een effectief overleg met andere scholen
in de gemeente en met de gemeente zelf over het bestrijden van onderwijsachterstanden bij
leerlingen, het bevorderen van integratie en het voorkomen van segregatie en over inschrijvings- en
toelatingsprocedures. De school voert de gemaakte afspraken uit.

Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?

Te denken valt aan betrokkenheid van ouders.
Toelichting wettelijke eisen
Voor leerlingen met extra ondersteuning werkt de school samen met het samenwerkingsverband
passend onderwijs en partners in de zorg (artikel 17a en 17b, WVO). Het samenwerkingsverband
bestaat uit andere scholen voor voortgezet onderwijs en scholen voor voortgezet speciaal onderwijs.
De wet gaat ervan uit dat scholen jaarlijks overleg voeren met elkaar en met de gemeente over het
voorkomen van segregatie, het bevorderen van integratie en het bestrijden van achterstanden. De
scholen voeren de gemaakte afspraken uit met de gemeente die zijn neergelegd in de lokale
educatieve agenda (artikel 118a, WVO).
OP7. Praktijkvorming/stage
De voorbereiding, uitvoering en begeleiding van de praktijkvorming/stage zijn doeltreffend.
Basiskwaliteit
De stage draagt bij aan de geplande leeractiviteiten. De school maakt afspraken met de leerling over
welke leeractiviteiten de leerling ontplooit in het kader van het stageplan. Het doel, de inhoud, de
omvang en de organisatie van de stage worden beschreven in het stageplan. De school begeleidt de
leerling bij de voorbereiding en bij de keuze van een stageplek en stelt hiervoor samen met de leerling
en het stagebedrijf de vereiste stageovereenkomst op. De begeleiding en beoordeling verlopen op de
afgesproken wijze en de school is op de hoogte van het functioneren van de leerling op de stageplek
en stuurt zo nodig bij.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?

Te denken valt aan het zoeken van een passende stageplekloopbaanbegeleiding
Toelichting wettelijke eisen
In het derde en vierde leerjaar van de basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte of gemengde
leerweg in het vmbo én voor praktijkonderwijsleerlingen kunnen de lessen worden besteed aan stage.
De wet stelt (artikel 31 en verder, Inrichtingsbesluit WVO) dat doel, inhoud, omvang, opbouw en
organisatie van de stage worden beschreven in een stageplan.
Het bevoegd gezag sluit met de leerling en de stagegever tezamen een schriftelijke stageovereenkomst waaruit blijkt dat de leerling leeractiviteiten ontplooit in het kader van het stageplan. In die
overeenkomst staat onder andere hoe de begeleiding plaatsvindt en door wie, en wat de
leeractiviteiten zijn. Daarnaast bevat de overeenkomst een regeling die de inspectie in staat stelt
toezicht te houden op de leeractiviteiten die door de leerling bij de stagegever worden ontplooid.
OP8. Toetsing en afsluiting
De toetsing en afsluiting verlopen zorgvuldig.
Basiskwaliteit
De school heeft een Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) en een examenreglement die voldoen
aan de eisen van de wetgeving. In deze documenten maakt de school tijdig duidelijk hoe de
organisatie van het examen verloopt en welke maatregelen de school hanteert bij leerlingen die zich
niet aan de regels hebben gehouden. Ook moet beschreven staan welke examens leerlingen op welke
manier kunnen herkansen. Verder moet duidelijk zijn welke stof wanneer wordt geëxamineerd, hoe

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

18

het examen meeweegt en welke vrijstellingen gelden.
De examinering verloopt volgens PTA en examenreglement.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

toetsbeleid (waaronder toetsmatrixen en toetstechnische, uitvoerings-, afname- en
beoordelingseisen)

evaluatie en borging uitgevoerde toetsbeleid
Toelichting wettelijke eisen
De wetgeving schrijft voor dat een school een examenreglement en een PTA opstelt. Deze beide
documenten moeten worden verstrekt aan de inspectie en de examenkandidaten. In de wetgeving is
ook bepaald wat er minimaal in beide documenten moet zijn opgenomen (artikel 31,
Eindexamenbesluit VO).

Kwaliteitsgebied Schoolklimaat
SCHOOLKLIMAAT (SK)
SK1. Veiligheid
Schoolleiding en leraren dragen zorg voor een veilige omgeving voor leerlingen.
Basiskwaliteit
De school zorgt voor de sociale, fysieke en psychische veiligheid van de leerlingen in en om de school
gedurende de schooldag. Dit blijkt onder andere uit de beleving van de veiligheid en het welbevinden
van de leerlingen op school. De school monitort dit tenminste jaarlijks.
De school heeft een veiligheidsbeleid (beschreven in het schoolplan of een ander document), gericht
op het voorkomen, afhandelen, registreren en evalueren van incidenten. Als de uitkomsten van de
monitoring daartoe aanleiding geven, treft de school maatregelen om de situatie te verbeteren. De
school heeft een persoon als aanspreekpunt als het gaat om pesten en voor coördinatie van het beleid
tegen pesten. Schoolleiding en leraren voorkomen pesten, agressie en geweld in elke vorm en treden
zo nodig snel en adequaat op. De uitingen van leerlingen en personeel zijn in lijn met de basiswaarden
van de democratische rechtstaat.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

beleid sociale media

preventieve maatregelen

afstemming met actoren buiten de school
Toelichting wettelijke eisen
De wet bepaalt dat de school ten minste een veiligheidsbeleid (sociale, psychische en fysieke
veiligheid) heeft beschreven en dat uitvoert. Het veiligheidsbeleid bestaat uit een samenhangende set
van maatregelen gericht op preventie en op het afhandelen van incidenten, ingebed in het
pedagogische beleid van de school en stevig verankerd in de dagelijkse praktijk (artikel 3b, WVO). In
de Memorie van Toelichting bij de wetswijziging over sociale veiligheid op school, waarbij artikel 3b
aan de WVO is toegevoegd, wordt onder ‘sociale veiligheid’ minimaal verstaan: “Een school is veilig als
de psychische, sociale en fysieke veiligheid van leerlingen niet door handelingen van andere mensen
wordt aangetast.”
De wet geeft aan dat de school de veiligheid van leerlingen monitort met een instrument dat een
representatief en actueel beeld geeft (artikel 3b, eerste lid, onder b, WVO). Een school kan pas goed
beleid ten aanzien van sociale veiligheid voeren (artikel 3b, eerste lid, onder a, WVO) als zij inzicht
heeft in de feitelijke en ervaren veiligheid en het welbevinden van de leerlingen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

19

Voor ouders en leerlingen is het van belang dat ze een laagdrempelig aanspreekpunt hebben binnen
de school als er sprake is van een situatie waarin gepest wordt. Daarom schrijft artikel 3b, eerste lid,
onderdeel c, WVO voor dat iedere school de navolgende taken op school belegt bij een persoon:

coördinatie van het beleid in het kader van het tegengaan van pesten op school;

fungeren als aanspreekpunt in het kader van pesten.
Het onderwijs op de school moet mede gericht zijn op het bevorderen van actief burgerschap en
sociale integratie (artikel 17, WVO). Daarom dienen de uitingen van leraren in lijn te zijn met de
democratische rechtsstaat en dient te worden ingegrepen als de uitingen van leerlingen daarmee in
strijd zijn.
SK2. Pedagogisch klimaat
De school heeft een ondersteunend pedagogisch klimaat.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

gedragsregels voor leraren en leerlingen

betrokkenheid leerlingen bij positief schoolklimaat

voorbeeldgedrag door het personeel/team

inrichten van oefensituaties om leerlingen te begeleiden bij de ontwikkeling van sociale en
maatschappelijke competenties

begeleiding leerlingen bij het waar mogelijk zelf oplossen van problemen en conflicten

inrichting van het gebouw

Kwaliteitsgebied Onderwijsresultaten
ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten
De school behaalt met haar leerlingen leerresultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.
Basiskwaliteit
De leerresultaten liggen de afgelopen drie jaar op het niveau dat op grond van de kenmerken van de
leerlingenpopulatie mag worden verwacht. Dit betekent dat de gemiddelde eindexamenresultaten en
de doorstroom in de bovenbouw op of boven de normering liggen die daarvoor geldt. Bovendien
behalen leerlingen in de onderbouw het opleidingsniveau dat overeenkomt met het basisschooladvies
en lopen zij gedurende hun schoolloopbaan weinig vertraging op.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

De school heeft verwachtingen geformuleerd over de cognitieve resultaten die leerlingen
kunnen bereiken gebaseerd op hun kenmerken. Die verwachtingen zijn ambitieus.

Eigen hoge normen worden gerealiseerd.
Toelichting wettelijke eisen
De wet geeft aan dat scholen voldoende leerresultaten behoren te behalen (artikel 23a1, WVO). Er is
sprake van voldoende leerresultaten als de gemiddelde examenresultaten en het
doorstroomrendement, gemeten over een periode van drie schooljaren, op of boven de normering
liggen zoals vastgelegd in de Regeling leerresultaten VO.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

20

OR2. Sociale en maatschappelijke competenties
De leerlingen behalen sociale en maatschappelijke competenties op het niveau dat ten minste in
overeenstemming is met de gestelde doelen.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
OR3. Vervolgsucces
De bestemming van de leerlingen na het verlaten van de school is bekend en voldoet ten minste aan
de verwachtingen van de school.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?

Kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en Ambitie
KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de scholen hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur zorgt voor een stelsel van kwaliteitszorg op de scholen. Dit stelsel staat uitgewerkt in
het/de schoolplan(nen) van de scholen. Vanuit dit stelsel bewaakt en bevordert het bestuur de
kwaliteit van het onderwijsproces en de leerresultaten.
Het bestuur en de scholen hebben zicht op de kwaliteit van het onderwijs. Er zijn toetsbare doelen
geformuleerd en er wordt regelmatig geëvalueerd of deze doelen worden gehaald. De oorzaken van
eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit zijn geanalyseerd en waar nodig worden verbeteringen
doelgericht doorgevoerd. De verantwoordelijkheidsverdeling tussen bestuur en scholen maakt een
functionerend stelsel van kwaliteitszorg mogelijk.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid over de wijze waarop de kwaliteit wordt bewaakt en bevorderd en (hoe) wordt
dit gerealiseerd?
Te denken valt aan

ambitieuze doelen die passend zijn bij de maatschappelijke opdracht.

betrokkenheid van de stakeholders en van onafhankelijke deskundigen (bijvoorbeeld collegiale
consultatie, audits) bij evaluaties.

strategische financiële planning.
Toelichting wettelijke eisen
Het bevoegd gezag moet zorgen voor de kwaliteit van het onderwijs op een school. Onder ‘zorg
dragen voor’ wordt in elk geval verstaan: het naleven van de wet en het uitvoeren van het stelsel van
kwaliteitszorg (artikel 23a, WVO).
Het stelsel van kwaliteitszorg staat beschreven in het schoolplan (artikel 24, vierde lid, WVO). Meer
specifiek vraagt de wet dat de school door haar stelsel van kwaliteitszorg zorgdraagt voor de
ononderbroken ontwikkeling van leerlingen en de afstemming van het onderwijs op de voortgang in de
ontwikkeling van leerlingen. Ook moet worden vastgesteld waar verbetermaatregelen nodig zijn. Deze
eisen veronderstellen dat de zorg voor kwaliteit cyclisch, systematisch en planmatig is en ook is

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

21

gericht op het vasthouden van gerealiseerde kwaliteit. Daarvoor zijn toetsbare doelen nodig, evenals
een regelmatige evaluatie van de realisatie van die doelen.
Uit de deugdelijkheidseisen vloeit voort dat het bevoegd gezag /de school de zorg voor kwaliteit
vormgeeft op een wijze waarvan mag worden aangenomen dat deze daadwerkelijk leidt tot zicht op de
eigen kwaliteit en op relevante verbetermaatregelen. Dat betekent dat de
verantwoordelijkheidsverdeling zodanig moet zijn dat de kwaliteitsinformatie bij de relevante personen
terechtkomt en dat de verbetermaatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd. De
verantwoordelijkheidsverdeling wordt beschreven in het managementstatuut (artikel 32c, WVO).
KA2. Kwaliteitscultuur
Het bestuur en zijn scholen kennen een professionele kwaliteitscultuur en functioneren transparant en
integer.
Basiskwaliteit
Het bestuur handelt volgens de Code Goed Bestuur en legt uit wanneer het daarvan afwijkt. Deze
handelwijze leidt tot een integere en transparante organisatiecultuur. Iedere betrokkene werkt vanuit
zijn eigen rol aan de versterking van de onderwijskwaliteit.
Het bestuur zorgt voor bekwaam en bevoegd personeel op alle scholen en maakt mogelijk dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt en de juiste bevoegdheid haalt voor het vak waarvoor het
wordt ingezet wanneer dat nog niet het geval is. De schoolleiding en het team werken gezamenlijk aan
een voortdurende verbetering van hun professionaliteit. Leraren houden daarbij rekening met de
gestelde bekwaamheidseisen en beroepsprofielen en behaalde resultaten bij leerlingen. Leraren
krijgen daartoe voldoende gelegenheid. De wijze waarop ze dit doen, staat helder beschreven in het
schoolplan.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid over de professionalisering en de kwaliteitscultuur en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?

Te denken valt aan strategisch HRM-beleid
Toelichting wettelijke eisen
Integriteit, zorgvuldigheid en bewustzijn van effecten van het handelen zijn algemeen aanvaarde
kwaliteitsbeginselen die behoren bij het professioneel handelen in het onderwijs. Deze komen dan ook
terug in de Code Goed Bestuur die het bevoegd gezag dient te hanteren, en waarvan eventuele
afwijkingen dienen te worden verantwoord in het jaarverslag (artikel 103, eerste lid, WVO). De
uitvoering van de wettelijke eisen rondom kwaliteitszorg (artikel 23a en 24, vierde lid, WVO) vraagt
van de school een gezamenlijke inspanning vanuit een verbetercultuur en professionaliteit. Dit
veronderstelt onderwijskundig leiderschap, effectieve taakverdeling, resultaatgerichtheid en
aanspreekbaarheid van het personeel van de school.
Het zodanig inrichten van het onderwijs dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen, het afstemmen van het onderwijs op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen
(artikel 2, tweede lid, WVO) en het uitvoeren van de verbetermaatregelen op basis van het
kwaliteitszorgsysteem kunnen alleen worden gerealiseerd door personeel dat professioneel is en blijft.
In het schoolplan moet een beschrijving van het personeelsbeleid worden opgenomen (artikel 24,
derde lid, WVO). Daarmee wordt uitdrukking gegeven aan het feit dat het personeel zijn bekwaamheid
onderhoudt en uitbreidt, maar ook aan het feit dat het daarbij gaat om een gezamenlijke
verantwoordelijkheid, passend in het beleid van de school. Het bevoegd gezag moet zijn personeel ook
daadwerkelijk in staat stellen tot dat onderhoud. In dat kader is ook het bijhouden van de
bekwaamheidsdossiers (artikel 37a, WVO) van belang.
Daar waar nog niet bevoegd wordt lesgegeven, moet het bevoegd gezag afspraken maken die ertoe
leiden dat de leraar de juiste bevoegdheid behaalt (artikel 33, WVO). De school dient leraren een
zelfstandige verantwoordelijkheid te geven bij de beoordeling van de onderwijsprestaties van
leerlingen en voldoende zeggenschap waar het gaat om het vakinhoudelijke, vakdidactische en
pedagogische proces in de school (artikel 32e, eerste tot en met derde lid, WVO).

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

22

KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en zijn scholen/opleidingen leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar
verantwoording af over doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de scholen hebben tegenspraak georganiseerd. Dit gebeurt in ieder geval door de
ouders, personeel en leerlingen te betrekken bij beleids- en besluitvorming.
Het bestuur en de scholen brengen minimaal jaarlijks verslag uit over hun doelen en de resultaten die
zij behalen. Zij doen dit op toegankelijke wijze. Het bestuur verantwoordt zich aan de intern
toezichthouder. Het bestuur en de scholen verantwoorden zich aan de overheid en belanghebbenden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid over de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?

Te denken valt aan een actieve dialoog met de omgeving over ambities en resultaten
Toelichting wettelijke eisen
Op grond van de Wet medezeggenschap op scholen (WMS) moeten de schoolleiding en het bestuur
zich verantwoorden aan de (Gezamenlijke) Medezeggenschapsraad, en deze betrekken bij de beleidsen besluitvorming en de benoeming van bestuurders (artikel 8 en 10, 11, 12 en 14 van de WMSWMS).
Ook de leerlingen worden betrokken bij de beleidsvorming (artikel 24a, WVO).
Het bestuur legt verantwoording af in het jaarverslag (artikel 103, WVO). De school geeft in de
schoolgids duidelijk aan wat de doelen van het onderwijs zijn en welke resultaten met het
onderwijsleerproces worden bereikt (artikel 24a, WVO). In de schoolgids dienen ook de gedane
bevindingen te worden opgenomen ten aanzien van het stelsel van kwaliteitszorg, evenals de
maatregelen die naar aanleiding daarvan zijn getroffen (artikel 24a, eerste lid, onder l, WVO). Het
bestuur legt ook verantwoording af aan het interne toezichtorgaan, dat in ieder geval zodanige taken,
bevoegdheden en informatie heeft dat het deugdelijk en onafhankelijk toezicht kan houden (artikel
24d, 24e, 24e1, WVO).

Kwaliteitsgebied Financieel beheer
FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB1. Continuïteit4
Het bestuur is financieel gezond en kan op korte en langere termijn voldoen aan zijn financiële
verplichtingen.
Basiskwaliteit
Voor continuïteit is het van belang dat het bestuur inzicht heeft in de financiële uitgangspositie en de
ontwikkelingen in de komende drie jaar, en daar beleid op uitzet. In de continuïteitsparagraaf van het
jaarverslag geeft het bestuur inzicht in deze ontwikkelingen en de daaraan verbonden financiële
gevolgen. Het bestuur bespreekt het voorgaande regelmatig met de intern toezichthouder en
medezeggenschap, treft zo nodig corrigerende maatregelen en verantwoordt zich over het geheel in
de jaarverslaggeving.

4

In het kader van de evaluatie van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs heeft de inspectie geconstateerd dat
het aspect van financiële continuïteit beter geborgd zou moeten worden in sectorale wetgeving voor het funderend onderwijs.
Het wetsvoorstel Actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs (Kamerstukken II 2018-29, 35102, nr. 2) bevat een
aanpassing op dit gebied en zal leiden tot een uitbreiding of aanpassing van de onder de basiskwaliteit opgenomen
elementen en ook handhaving op dit punt is dan mogelijk. Tot die tijd richt de inspectie zich op haar stimulerende taak op dit
gebied en zal alleen een Onvoldoende worden gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder de
basiskwaliteit opgenomen elementen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

23

Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de continuïteit van het bestuur/de instelling en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?
Te denken valt aan

de wijze waarop het bestuur het duurzaam voortbestaan waarborgt

de financiële positie van het bestuur waarmee het alle financiële verplichtingen op korte en
langere termijn kan nakomen

de analyse van de belangrijkste kengetallen in relatie tot de signaleringswaarden
Toelichting wettelijke eisen
De verplichting voor het bevoegd gezag om een continuïteitsparagraaf aan het jaarverslag toe te
voegen vloeit voort uit artikel 4, vierde lid Regeling jaarverslaggeving onderwijs (RJO).
De sectorwetgeving verplicht de intern toezichthouder het jaarverslag inclusief continuïteitsparagraaf
goed te keuren. Over deze taak (het goedkeuren) moet de intern toezichthouder verantwoording
afleggen in het jaarverslag (artikel 24e1, eerste lid, onder a en onder e, WVO).
Een ‘regelmatige bespreking’ is een beleidsmatige invulling van de verplichting de intern
toezichthouder te voorzien van taken en bevoegdheden, zodanig dat hij een deugdelijk toezicht kan
uitoefenen (artikel 24e1, tweede lid, WVO).
Op grond van artikel 8, tweede lid, onder b van de WMSWMS ontvangt de Medezeggenschapsraad
(MR) jaarlijks het jaarverslag (inclusief continuïteitsparagraaf). Over tussentijdse ontwikkelingen die
de continuïteit van de school/instelling bedreigen, dient de MR eveneens te worden geïnformeerd. De
MR kan verder zelf het initiatief nemen om met het bestuur in gesprek te gaan over ontwikkelingen die
de continuïteit van de school/instelling raken.
FB2. Doelmatigheid5
Het bestuur maakt efficiënt en effectief gebruik van de onderwijsbekostiging.
Basiskwaliteit
De doelmatige besteding van de onderwijsbekostiging is onderwerp van gesprek met de intern
toezichthouder. Hierover vindt verantwoording in het jaarverslag plaats.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de doelmatigheid van het bestuur/de scholen en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?

Te denken valt aan de wijze waarop het bestuur (bevoegd gezag) de onderwijsbekostiging zo
besteedt, dat deze adequaat ten goede komt aan de in het schoolplan geformuleerde ambities
inzake effectief onderwijs en de ontwikkeling van alle leerlingen
Toelichting wettelijke eisen
De doelmatige besteding van de onderwijsbekostiging door het bestuur is onderwerp van het toezicht
van de intern toezichthouder (artikel 24e1, eerste lid, onder c, WVO). Over deze taak verantwoordt de
intern toezichthouder zich in het jaarverslag (artikel 24e1, eerste lid, onder e, WVO).
FB3. Rechtmatigheid
Het bestuur verwerft en besteedt de onderwijsbekostiging conform wet- en regelgeving.
Basiskwaliteit
5

De Bekostigingsbesluiten WPO, WEC en WVO bevatten bepalingen die het mogelijk maken de bekostiging lager vast te
stellen als is vastgesteld dat sprake is van ondoelmatige aanwending van de bekostiging. Op 23 november 2016 oordeelde de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2016:3112) dat geen bekostigingssanctie kon worden
opgelegd, omdat geen wettelijke basis bestond voor het toepassen van een correctie op de bekostiging wegens ondoelmatige
besteding. Om alsnog te voorzien in deze wettelijke basis, worden de bepalingen die zien op doelmatigheid in de
Bekostigingsbesluiten naar wetsniveau getild en opgenomen in de sectorwetten van het funderend onderwijs. Dit wordt
geregeld in het wetsvoorstel Actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs (Kamerstukken II 2018-19, 35102,
nummer 2). Tot die tijd richt de inspectie zich op haar stimulerende taak op dit gebied en zal alleen een Onvoldoende worden
gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder de basiskwaliteit opgenomen elementen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

24

Het bestuur beschikt over de vereiste deskundigheid en handelt integer en transparant. Het legt
verantwoording af over de verwerving en besteding, hetgeen vooral beoordeeld wordt door een
accountant die wordt aangesteld door het intern toezicht. Deze accountant opereert volgens de
beroepsmaatstaven van de NBA6 en speciaal volgens het Onderwijsaccountantsprotocol dat door de
inspectie is opgesteld.
Toelichting wettelijke eisen
In de sectorwetten zijn diverse bepalingen opgenomen waaraan het bestuur zich moet houden bij de
verwerving en besteding van de bekostiging. Ingevolge artikel 24d, WVO zorgt het bestuur voor een
goed bestuurde school. Dat impliceert dat het bestuur deskundig moet zijn.
De minister is bevoegd een aanwijzing op te leggen indien een bestuurder zich schuldig maakt aan
wanbeheer (artikel 103g, WVO).
De jaarverslaggeving dient transparant te zijn (moet een waarheidsgetrouw beeld geven). Titel 9,
Boek 2, van het Burgerlijk Wetboek en artikel 3, onder a, van de Regeling Jaarverslaggeving
Onderwijs (RJO) en de Richtlijn Jaarverslag Onderwijs alsmede het Onderwijsaccountantsprotocol7
bevatten voorts tal van nadere regels omtrent een transparante verantwoording, respectievelijk de
controle daarop door de accountant. Een controleverklaring is verplicht op grond van artikel 2, RJO jo.
artikel 2:393 BW.

3.4

OVERIGE WETTELIJKE VEREISTEN

Het waarderingskader omvat niet alle deugdelijkheidseisen zoals die in de sectorwet(ten) en andere
onderwijswetten zijn opgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Verklaring omtrent het gedrag (VOG)
en de vrijwillige ouderbijdrage. De deugdelijkheidseisen die niet aan een standaard in het
waarderingskader zijn verbonden, vatten we samen onder de noemer ‘overige wettelijke vereisten’.
In ons jaarwerkplan, dat op de website van de inspectie wordt gepubliceerd, geven we aan welke
thema’s en/of specifieke wettelijke vereisten we in het kader van het toezicht onderzoeken (zie
hoofdstuk 10). Niet-naleving van (een of meer van) de overige wettelijke vereisten kan dan niet leiden
tot een oordeel Onvoldoende, of tot het oordeel Zeer zwak. Wel dient de school/het bestuur de
tekortkoming binnen een door de inspectie te bepalen tijd te herstellen. Dit wordt in het rapport
vastgelegd.

6

Nederlandse beroepsorganisatie van accountants (NBA)

7

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2018/12/05/onderwijsaccountantsprotocol-ocw-2018

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

25

4

NORMERING EN OORDEELSVORMING

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we met behulp van het waarderingskader uit hoofdstuk 3 tot
oordelen komen over de kwaliteit van het onderwijs bij scholen en over de kwaliteitszorg en het
financieel beheer van de besturen.

4.1

OORDEELSVORMING OP DRIE NIVEAUS

We beoordelen de kwaliteit van het onderwijs, de kwaliteitszorg en financieel beheer primair op het
niveau van de standaard. In paragraaf 4.2 beschrijven we de normering op basis van de
deugdelijkheidseisen en in paragraaf 4.3 beschrijven we de richtlijn voor de waardering van de eigen
aspecten van kwaliteit.
Het oordeel op de standaard leidt tot een oordeel op het kwaliteitsgebied (paragraaf 4.4) én tot een
oordeel over de school als geheel (paragraaf 4.5). In de volgende paragrafen werken we dat uit.

4.2

NORMERING STANDAARDEN

Standaarden omvatten deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit. Of een standaard als
Voldoende of Onvoldoende wordt beoordeeld, is alleen gebaseerd op de vraag of het bestuur/de school
voldoet aan de deugdelijkheidseisen. Voor de waardering Goed worden de eigen aspecten van kwaliteit8
als volgt bij de oordeelsvorming betrokken:
Oordeel/waardering
standaard

Norm voor standaarden met deugdelijkheidseisen

Goed

De school voldoet aan alle deugdelijkheidseisen bij de standaard en
realiseert op overtuigende wijze eigen aspecten van kwaliteit.

Voldoende (basiskwaliteit)

De school voldoet aan de deugdelijkheidseisen.

Onvoldoende

De school voldoet niet aan de deugdelijkheidseisen.

4.3

WAARDERING EIGEN ASPECTEN VAN KWALITEIT

De waardering van de eigen aspecten van kwaliteit vindt op twee manieren plaats:
1.
Bij de oordeelsvorming op de standaard zijn de eigen aspecten van kwaliteit doorslaggevend
voor de waardering GGoed (4.2).
2.
De standaarden Pedagogisch klimaat, Sociale en maatschappelijke competenties en
Vervolgsucces kennen in het vo geen wettelijke basis. Als de school op deze standaarden geen
eigen ambities en doelen stelt/realiseert dan leidt dat niet tot een oordeel OOnvoldoende, maar
geven we dit aan als Kan beter. Als de school de eigen aspecten van kwaliteit op overtuigende
wijze laat zien (zowel in ambitie als realisatie), dan verbinden we daar de waardering Goed
aan.

Waardering
standaard

Richtlijn voor waardering eigen aspecten van kwaliteit

Goed

De school laat de eigen aspecten van kwaliteit op overtuigende wijze zien.

8

Een eigen aspect van kwaliteit kan ook zijn: de ambitie om uit te stijgen boven de basiskwaliteit zoals die is vastgelegd in
een wettelijk kwaliteitsaspect.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

26

Voldoende

De school laat de eigen aspecten van kwaliteit zien.

Kan beter

De school laat de eigen aspecten van kwaliteit niet of beperkt zien.

4.4

NORMERING KWALITEITSGEBIEDEN

Binnen de gebieden Onderwijsresultaten, Onderwijsproces en Schoolklimaat benoemen we zogenoemde
kernstandaarden. Deze wegen meer in de beoordeling dan de andere standaarden bij een oordeel
(On)Voldoende. De kernstandaarden zijn Leerresultaten, Zicht op ontwikkeling en begeleiding,
Didactisch handelen en Veiligheid.
Het oordeel op de standaarden leidt als volgt tot een oordeel of waardering over het kwaliteitsgebied:
1.

Onderwijsproces

Norm

Goed

Alle standaarden binnen het gebied zijn ten minste Voldoende, én
twee van de acht standaarden zijn Goed.

Voldoende

Zicht op ontwikkeling en begeleiding en Didactisch handelen zijn ten
minste Voldoende en niet meer dan één van de andere standaarden
is Onvoldoende.

Onvoldoende

Zicht op ontwikkeling en begeleiding óf Didactisch handelen of twee
andere standaarden zijn Onvoldoende.

2.

Norm

Schoolklimaat

Goed

Beide standaarden in het gebied zijn ten minste Voldoende, én een
van beide is Goed.

Voldoende

Veiligheid is ten minste Voldoende.

Onvoldoende

Veiligheid is Onvoldoende.

3.

Norm

Onderwijsresultaten

Goed

Alle standaarden binnen het gebied zijn ten minste Voldoende, én
een van de drie standaarden is Goed.

Voldoende

Leerresultaten zijn ten minste Voldoende.

Onvoldoende

Leerresultaten zijn Onvoldoende.

4.

Norm

Kwaliteitszorg

Goed

De drie standaarden in het gebied zijn ten minste Voldoende en de
standaard Kwaliteitscultuur is Goed.

Voldoende

De drie standaarden zijn Voldoende.

Onvoldoende
5.

Een van de drie standaarden is Onvoldoende.
9

Financieel beheer

Norm

Voldoende

De beoordeelde standaarden zijn Voldoende.

Onvoldoende

Een van de beoordeelde standaarden is Onvoldoende.

9

Wij beoordelen Financieel beheer als Voldoende als de financiële Continuïteit (FB1) en Rechtmatigheid (FB3) Voldoende zijn.
Wij geven geen oordeel over de financiële Doelmatigheid (FB2), tenzij er zwaarwegende redenen zijn om te concluderen dat
er sprake is van evidente ondoelmatigheid. Dit leidt dan tot het oordeel Onvoldoende. In dat geval is ook het oordeel over
Financieel beheer Onvoldoende.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

27

4.5

NORMERING SCHOOLNIVEAU

Het oordeel of de waardering over de kwaliteit van de school10 komt tot stand op basis van de volgende
normen.
Eindoordeel
waardering school

Norm

Goed

Alle standaarden zijn minimaal voldoende, de standaard Kwaliteitscultuur is
Goed, ten minste twee standaarden uit het gebied Onderwijsproces en/of
Schoolklimaat zijn Goed én alle onderzochte overige wettelijke vereisten
worden nageleefd.

Voldoende
(=basiskwaliteit)

Leerresultaten, Zicht op ontwikkeling en begeleiding, Didactisch handelen en
Veiligheid zijn voldoende en niet meer dan één standaard in het gebied
Onderwijsproces is onvoldoende.

Onvoldoende

Leerresultaten of Zicht op ontwikkeling en begeleiding of Didactisch
handelen of Veiligheid is onvoldoende, óf twee andere standaarden in het
gebied Onderwijsproces zijn onvoldoende.

Zeer zwak

Leerresultaten is onvoldoende, én Zicht op ontwikkeling en begeleiding óf
Didactisch handelen óf Veiligheid is onvoldoende.

De waardering Goed op het niveau van de school spreken we uit als het bestuur een verzoek heeft
ingediend voor een onderzoek bij een school die volgens het bestuur de waardering Goed verdient.11
Een dergelijk verzoek kan worden ingediend bij de vierjaarlijkse onderzoeken (hoofdstuk 7).

4.5.1

Wettelijke norm zeer zwak onderwijs

De norm voor het oordeel Zeer zwak is bij wet bepaald. Artikel 23a1 van de WVO stelt dat het
onderwijs zeer zwak is indien de leerresultaten ernstig en langdurig tekortschieten en er in verband
met dit tekortschieten ook tekortkomingen zijn in de naleving van een of meer bij of krachtens deze
wet gegeven voorschriften. In de tabel hierboven is aangegeven hoe we deze wettelijke norm in het
waarderingskader hebben vertaald.
Een bestuur kan tegen het oordeel Zeer zwak bezwaar maken en beroep aantekenen (artikel 20, zesde
lid, WOT).
Normering bij niet te beoordelen resultaten
De wet (artikel 23a1, derde lid, WVO) bepaalt dat, indien de leerresultaten van de school niet kunnen
worden beoordeeld, het volgende geldt: de kwaliteit van het onderwijs is zeer zwak indien de school
tekortschiet in de naleving van twee of meer bij of krachtens deze wet gegeven voorschriften en de
school dientengevolge tekortschiet in het zorg dragen voor de veiligheid op de school, bedoeld in artikel
3b, of het zodanig inrichten van het onderwijs dat leerlingen een ononderbroken ontwikkelproces
kunnen doorlopen dan wel het afstemmen van het onderwijs op de voortgang in de ontwikkeling van de
leerlingen, bedoeld in artikel 2, tweede lid.
In alle gevallen dat de resultaten niet zijn te beoordelen, hanteren we op basis van bovengenoemd
wetsartikel de volgende normering:
Normering bij niet te beoordelen resultaten vo
Onvoldoende

10

Zicht op ontwikkeling en begeleiding of Didactisch handelen of Veiligheid of

In het vo doen we altijd uitspraken op het niveau van de opleiding/onderwijssoort.

11

Een school kan ook de waardering Goed krijgen via de procedure voor Excellente Scholen (zie de website van de
inspectie).

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

28

Kwaliteitszorg is onvoldoende, óf twee andere standaarden in het gebied
Onderwijsproces zijn onvoldoende.
Zeer zwak

4.6

Twee van de vier volgende standaarden zijn onvoldoende: Zicht op
ontwikkeling en begeleiding, Didactisch handelen, Veiligheid en/of
Kwaliteitszorg.

NORMERING BESTUURSNIVEAU

Op bestuursniveau geven we twee oordelen: op het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie en op
het kwaliteitsgebied Financieel beheer. We hanteren daarbij onderstaande norm:
Oordeel/waardering
bestuursniveau

Norm
Kwaliteitszorg en ambitie

Norm
Financieel beheer

Goed

Alle drie standaarden zijn ten minste
voldoende en de standaard
Kwaliteitscultuur is Goed.

Niet van toepassing.

Voldoende

Alle drie standaarden zijn
voldoende.

De beoordeelde standaarden zijn
voldoende.

Onvoldoende

Eén standaard is onvoldoende.

Eén standaard is onvoldoende.

Gefaseerde invoering van de norm voor Kwaliteitszorg en ambitie op bestuursniveau
In het eerste vierjaarlijks onderzoek op bestuursniveau hanteren we in het funderend onderwijs de
norm voor Kwaliteitszorg en ambitie als volgt: we geven een oordeel op de drie standaarden
afzonderlijk. In het rapport geven we aan de hand van deze oordelen een kwalitatieve beschrijving van
het gebied Kwaliteitszorg en ambitie.
Het gebied Financieel beheer wordt vanaf de invoering van het onderzoekskader conform bovenstaande
norm beoordeeld.

4.7
4.7.1

OORDEELSVORMING
Beoordelen naleving deugdelijkheidseisen

Bij onze oordeelsvorming hanteren we bovengenoemde normering als richtlijn. De mate waarin de
onderwijspraktijk de essentie en bedoeling van met name de deugdelijkheidseisen tentoonspreidt, is
bepalend voor ons oordeel. Daarbij hanteren we het uitgangspunt dat voor een oordeel Voldoende aan
alle deugdelijkheidseisen behorende bij de standaard moet worden voldaan. We beoordelen echter niet
de naleving van elke deugdelijkheidseis per standaard op zichzelf, maar in relatie tot de kwaliteit die
met de standaard wordt beoogd. Het kan zijn dat een school op een standaard een positief beeld laat
zien, maar dat aan een bepaald element van de standaard (nog) niet wordt voldaan. Als het niet
naleven van die deugdelijkheidseis beperkt van invloed is op de aangetroffen kwaliteit én als het punt
eenvoudig en op korte termijn kan worden hersteld, dan geven we het oordeel Voldoende op de
standaard. Het bestuur krijgt dan een opdracht tot herstel en ziet toe op herstel van naleving
(paragraaf 9.2.1).

4.7.2

Waarderen eigen aspecten van kwaliteit

Waar we voor de cesuur voldoende/onvoldoende heldere richtlijnen hanteren op basis van
deugdelijkheidseisen, ligt dit voor de waardering Goed genuanceerder. Naast het voldoen aan alle
deugdelijkheidseisen bij de standaard kijken we voor een waardering Goed met name naar de eigen
aspecten van kwaliteit: laat de school op overtuigende wijze zien hoe zij haar eigen kwaliteitsdoelen op
de betreffende standaard vormgeeft en realiseert? De interpretatieruimte is hier groter en we baseren
ons daarbij primair op de ambities van het bestuur en de keuzes die de school daarin maakt. Het

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

29

schoolplan is daarbij de belangrijkste bron. Daarbij onderzoeken we of het bestuur/de school zijn/haar
eigen ambities realiseert en of de school daarmee volgens wetenschappelijke inzichten goed onderwijs
realiseert. De interpretatieruimte is hier groter en we baseren ons daarbij primair op de ambities van
het bestuur en de keuzes die de school daarin maakt.

4.7.3

Omgevingsfactoren

Omgevingsfactoren, de context waarbinnen de school opereert, kunnen in positieve of negatieve zin
van invloed zijn op de onderwijskwaliteit en de financiële continuïteit. Omgevingsfactoren zijn onder
meer: de ontwikkeling van de leerlingenpopulatie, personele samenstelling, fusiegeschiedenis,
huisvesting, organisatieontwikkeling, ontwikkeling bestuur en intern toezicht. Echter, onze oordelen
betreffen altijd de kwaliteit van het onderwijs zoals leerlingen dat ontvangen, los van de
omgevingsfactoren.
Hoewel omgevingsfactoren dus niet van invloed zijn op het oordeel, spelen zij wel een rol bij het
bepalen van passende interventies in het kader van vervolgtoezicht. Het effect van het niet naleven
van een deugdelijkheidseis kan verschillen per doelgroep; dit wegen we mee in het bepalen van de
herstelopdracht. Interventies kunnen afhankelijk van de contextfactoren een meer of minder directief
karakter hebben. In hoofdstuk 9 gaan we hier verder op in.

4.7.4

Expertoordeel

Het karakter van het waarderingskader met enerzijds een stevige wettelijke basis en anderzijds ruimte
voor eigen aspecten van kwaliteit, stelt hoge eisen aan onze expertise. Met het waarderingskader als
instrument en de richtlijnen voor de oordeelsvorming beoordelen we de feitelijke realisatie van het
onderwijs zoals leerlingen dat ontvangen. We typeren het inspectieoordeel en onze waarderingen
daarom als een expertoordeel. Met onze deskundigheid als toezichthouder en met kennis van zaken op
de onderscheiden kwaliteitsgebieden zijn we in staat om in gelijke situaties tot gelijke oordelen te
komen.
Onze oordelen hebben een wettelijke basis en komen tot stand met gebruik van meerdere bronnen,
zoals documenten van de instelling en gesprekken met leraren, leerlingen, ouders en
medezeggenschapsorganen. We passen hoor en wederhoor toe. We werken in teams; onze oordelen
komen in consensus tussen de inspecteurs tot stand en referenten beoordelen in de rapportagefase de
onderbouwing van onze bevindingen. Met deze werkwijze komen we tot een afgewogen oordeel.
Voor de waardering van de eigen aspecten van kwaliteit hanteren we een soortgelijke werkwijze. We
hebben hier de rol van de critical friend. Het bestuur en de school zijn hier zelf aan zet en we passen
onze toezichtstijl daarop aan.
Onze focus gedurende het gehele proces van oordelen en waarderen is dat we recht doen aan de
onderwijskwaliteit die we aantreffen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

30

5

WERKWIJZE TOEZICHT OP BESTUREN EN SCHOLEN

Hiervoor hebben we beschreven waar we bij de uitvoering van het toezicht naar kijken (het
waarderingskader in hoofdstuk 3) en hoe we dat beoordelen (hoofdstuk 4). In dit hoofdstuk beschrijven
we de hoofdlijnen van onze werkwijze. Deze is gebaseerd op twee pijlers: de jaarlijkse prestatieanalyse
en het vierjaarlijks onderzoek. In de laatste paragraaf van dit hoofdstuk geven we dit schematisch
weer.

5.1

JAARLIJKSE PRESTATIEANALYSE EN VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

We monitoren voortdurend de prestaties van besturen en scholen. Als we daarbij risico’s signaleren,
leidt dit tot een onderzoek. Dat onderzoek voeren we uit aan de hand van het waarderingskader. We
stellen in dat onderzoek vast of de school voldoet aan de basiskwaliteit. Deze continue monitoring van
risico’s ondersteunt ons in de uitvoering van onze waarborgfunctie (hoofdstuk 6).
Als er sprake is van risico’s starten we een kwaliteitsonderzoek. Als er financiële risico’s zijn,
onderzoeken we dit op bestuursniveau.
Om een beeld te krijgen van de mate waarin een bestuur zelf de kwaliteit en continuïteit bewaakt en
monitort, voeren we daarnaast eens in de vier jaar bij alle besturen een onderzoek uit. We kijken dan
niet alleen of en hoe een bestuur mogelijke risico’s ten aanzien van de onderwijskwaliteit en/of het
financieel beheer aanpakt, we krijgen ook zicht op de ambities van het bestuur en de wijze waarop het
continu streeft naar verbetering. De kern van het vierjaarlijks onderzoek is het onderzoek naar de
kwaliteitszorg en het financieel beheer van het bestuur. Het startpunt van dit onderzoek wordt
gevormd door de verantwoording hierover van het bestuur. Om te zien in welke mate het bestuur
effectief de kwaliteit bewaakt en verbetert, doen we onderzoek bij scholen.
Deze combinatie van de kortcyclische prestatieanalyse en de langcyclische bestuursgerichte
onderzoeken geven in samenhang een betrouwbaar beeld van de onderwijskwaliteit, de kwaliteitszorg
en het financieel beheer. In paragraaf 5.4 geven we de toezichtcyclus schematisch weer. In hoofdstuk
6 beschrijven we de inrichting en organisatie van de jaarlijkse prestatieanalyse. Hieronder geven we
een overzicht van de onderdelen van het vierjaarlijks onderzoek. De organisatie daarvan staat
beschreven in hoofdstuk 7.

5.2

ONDERDELEN VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

In het vierjaarlijks onderzoek naar bestuur en scholen doen we uitspraken over de kwaliteitszorg van
het bestuur, het financieel beheer en de onderwijskwaliteit van een deel van de scholen. We doen dus
onderzoek op twee niveaus: op het niveau van het bestuur en op het niveau van de scholen. Op het
niveau van het bestuur doen we onderzoek naar de kwaliteitszorg en het financieel beheer van het
bestuur (paragraaf 5.2.1). Op het niveau van de scholen onderscheiden we drie typen onderzoek:
verificatieonderzoek (paragraaf 5.2.2), onderzoek naar risicoscholen (paragraaf 5.2.3) en onderzoek
naar goede scholen (paragraaf 5.2.4).

5.2.1

Onderzoek naar de kwaliteitszorg en het financieel beheer van het bestuur

Het bestuur is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs van al zijn scholen. Het bestuur
is verantwoordelijk voor de doelen die worden afgesproken voor de scholen en heeft zicht op de
onderwijskwaliteit. De informatie over de onderwijskwaliteit biedt het bestuur de mogelijkheid om te
evalueren of de doelstellingen worden gehaald en of bijsturing noodzakelijk is.
Het bestuur kan per school specifieke doelen stellen, maar kan ook aanvullende doelstellingen
formuleren die voor alle scholen gelden.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

31

Het doel van het onderzoek naar kwaliteitszorg en financieel beheer is vast te stellen of het bestuur een
doeltreffend systeem van kwaliteitszorg hanteert, waarmee het de kwaliteit en de continuïteit van het
aangeboden onderwijs garandeert en of het bestuur tot verdere kwaliteitsverbetering stimuleert.
Om antwoord te krijgen op de vraag of de kwaliteitszorg en het financieel beheer van het bestuur op
orde zijn, voeren we de volgende onderzoeksactiviteiten uit:

Documentonderzoek
We bestuderen documenten die het bestuur zelf heeft opgesteld, zodat we inzicht krijgen in de opzet
en werking van het systeem. Relevante documenten zijn onder meer: strategische plannen, statuten,
schoolplannen, externe audits, evaluatierapporten, monitorrapporten.

Expertanalyse
We leggen een relatie tussen de bestudeerde documenten, de toezichthistorie en kengetallen over
resultaten en financieel beheer. We beoordelen jaarverslagen, evenals relevante andere documenten,
waaruit kan worden afgeleid hoe het bestuur zich verantwoordt over de kwaliteit.

Gesprekken met sleutelfiguren
Op basis van de expertanalyse bepalen we welke sleutelfiguren wij willen spreken, bijvoorbeeld:
kwaliteitszorgmedewerkers, schoolleiders, coördinatoren. Dit geeft ons informatie over de vraag of er
binnen de instelling sprake is van een open dialoog over kwaliteit en verantwoording en daarmee op de
werking van het kwaliteitszorgsysteem en de besturing. We voeren in dit kader altijd een gesprek met
het bestuur, het intern toezicht en het medezeggenschapsorgaan (als informatiebron).

Verificatieonderzoek bij een selectie van scholen (paragraaf 5.2.2)

5.2.2

Verificatieonderzoek

Verificatieonderzoek voeren we in de eerste plaats uit om vast te stellen of het kwaliteitsgebied
Kwaliteitszorg en ambitie voldoende is. Het geeft ons in de tweede plaats informatie over de
onderwijskwaliteit van de school.
We voeren dit onderzoek uit als een onderdeel van het onderzoek naar de kwaliteitszorg en het
financieel beheer op bestuursniveau. Zoals gezegd (paragraaf 4.6) oordelen we bij het eerste
vierjaarlijks onderzoek bestuur en scholen op het niveau van de standaarden binnen dit
kwaliteitsgebied.
Het gaat ons bij verificatieonderzoek niet alleen om de vraag of de informatie van het bestuur juist is,
maar ook om de vraag of de sturing op kwaliteit werkt. Om vast te stellen of het systeem werkt, kan
onder meer worden nagegaan of het beleid van het bestuur doorwerkt tot op het niveau van de leraren
en de leerlingen/studenten. We nemen de informatie waarover het bestuur beschikt als startpunt van
het onderzoek. Daarbij gaat het onder meer om de jaarverantwoording, maar ook om
evaluatierapporten en zelfevaluaties. We verifiëren de juistheid van de informatie over de
onderwijskwaliteit.
Bij een verificatieonderzoek wordt gebruikgemaakt van het waarderingskader; het onderzoek omvat
een beredeneerde selectie van de standaarden. De selectie van de standaarden die worden onderzocht,
bepalen we op basis van onze expertanalyse en de verantwoordingsinformatie van het bestuur. Een
verificatieonderzoek gebeurt op grond van artikel 11, achtste lid van de WOT.
We gaan uit van een beredeneerde steekproef bij scholen. We houden daarbij rekening met de
inrichting van het bestuur en we kijken daarbij naar een evenwichtige verdeling over de scholen. We
onderzoeken bij deze scholen één of een beperkt aantal standaarden. We beoordelen in ieder geval ook
onderdelen van de kwaliteitszorg op het niveau van de scholen, omdat dit informatie geeft over de
doorwerking van het systeem naar de werkvloer.
Als we tijdens de verificatieonderzoeken op onverwachte risico’s stuiten, dan kunnen we een
kwaliteitsonderzoek starten (paragraaf 5.2.3). De termijn waarbinnen dit gebeurt, is afhankelijk van de
ernst en omvang van de risico’s.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

32

5.2.3

Kwaliteitsonderzoek bij risico’s

We voeren een kwaliteitsonderzoek uit bij scholen en besturen waarvan het vermoeden bestaat dat zij
onvoldoende kwaliteit bieden (artikel 11, derde lid, WOT), of als er risico’s zijn ten aanzien van het
financieel beheer. Dit vermoeden kan voortkomen uit de jaarlijkse prestatieanalyse, uit de
expertanalyse ter voorbereiding van het vierjaarlijks onderzoek of het risico wordt zichtbaar tijdens een
verificatieonderzoek. Het kwaliteitsonderzoek moet antwoord geven op de vraag of er sprake is van
wettelijke tekortkomingen en of de school dus voldoet aan de basiskwaliteit. De omvang van het
onderzoek is afhankelijk van de informatie die het bestuur over de onderwijskwaliteit en/of de
continuïteit kan geven. De selectie van te onderzoeken standaarden wordt daarop afgestemd.
Overigens kunnen ook signalen in de media of klachten een aanleiding vormen om een
kwaliteitsonderzoek uit te voeren (paragraaf 5.3).
Bij het eerste vierjaarlijks onderzoek voert de inspectie deze onderzoeken zelf uit. Als de kwaliteitszorg
van het bestuur als Voldoende of Goed wordt beoordeeld, kan in een volgend vierjaarlijks onderzoek
een onderzoek bij scholen met risico’s op verzoek van de inspectie door het bestuur zelf worden
uitgevoerd.

5.2.4

Onderzoek op verzoek bij goede scholen

Een bestuur kan bij het vierjaarlijks onderzoek een verzoek doen aan de inspectie onderzoek uit te
voeren bij scholen die volgens het bestuur goed zijn. We voeren het onderzoek uit bij een beperkt
aantal scholen en daarbij geldt als voorwaarde dat het bestuur een zelfevaluatie heeft laten opstellen.
Daarbij is het van belang dat de (zelf)evaluatie gaat over de belangrijkste elementen uit het
waarderingskader; van recente datum is én op objectieve bronnen is gebaseerd. We beoordelen dan de
feitelijke kwaliteit en vergelijken deze met het beeld dat het bestuur over de betreffende school heeft.
Het onderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van het waarderingskader.

5.3

SPECIFIEK ONDERZOEK

Op grond van artikel 15 van de WOT kan de inspectie ter uitvoering van haar taken uit eigen beweging
dan wel op verzoek van de minister specifiek onderzoek verrichten. Aanleiding voor het verrichten van
specifiek onderzoek kan onder meer liggen in ernst en omvang van risico’s ten aanzien van de naleving
van wettelijke vereisten, de kwaliteit van het onderwijs en/of het financieel beheer van een bestuur, of
bij klachten en/of berichten in de media daarover. De inspectie voert dan een onderzoek uit bij de
betreffende school/scholen en/of het bestuur. Als het reguliere waarderingskader inhoudelijk niet
toereikend blijkt voor het onderzoek, bijvoorbeeld op het terrein van veiligheid, dan stelt de inspectie
een passend beoordelingskader op. Afhankelijk van de aard en ernst van de problematiek kan de
inspectie het onderzoek zonder aankondiging uitvoeren.
Een bijzondere vorm van onderzoek op grond van artikel 15 van de WOT is het onderzoek naar
bestuurlijk handelen (paragraaf 9.3.2).

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

33

5.4

STROOMSCHEMA TOEZICHTCYCLUS

Monitor
Prestaties bestuur en scholen

Vierjaarlijks onderzoek
bestuur en scholen

én

Jaarlijkse
prestatieanalyse

nee

Risico’s?
ja

Expertanalyse

Expertanalyse

Risico’s!

Einde onderzoek

ja

Bestuursgesprek

Voldoende

Einde onderzoek

nee

Bestuursgesprek

Verificatieonderzoek

Kwaliteitsonderzoek
Voldoende

Kwaliteitsonderzoek
gericht op risico’s

Optie: onderzoek
bij goede school
Onvoldoende of
Zeer zwak
Voldoende

Herstelonderzoek

Voldoende

Herstelonderzoek

Onvoldoende of
Zeer zwak

Sanctie

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

Onvoldoende of
Zeer zwak

Sanctie

34

6

MONITOR BESTUUR EN SCHOLEN

Voor de uitvoering van onze waarborgfunctie is het van belang dat we continu de prestaties van
instellingen en hun scholen monitoren en daarmee eventuele risico’s tijdig kunnen detecteren. In dit
hoofdstuk beschrijven we hoe we dit doen. We onderscheiden daarbij drie fasen: jaarlijkse
prestatieanalyse, expertanalyse risico’s en het bestuursgesprek.

6.1

JAARLIJKSE PRESTATIEANALYSE

Doel: Tijdige detectie van mogelijke risico’s ten aanzien van de onderwijskwaliteit en het financieel
beheer bij besturen en hun scholen.
Analysevraag: Laten de prestaties van het bestuur en haar school/scholen risico’s zien die nadere
analyse vergen?
De monitoring van de prestaties op het niveau van het bestuur en hun scholen helpt ons om tijdig
eventuele risico’s op het spoor te komen. We doen dit conform artikel 11 van de WOT aan de hand van
de volgende indicatoren:
 schoolplan;
 leerresultaten en de voortgang in de ontwikkeling van leerlingen;
 monitor inzake de veiligheid van leerlingen op school;
 informatie uit de jaarstukken, met inbegrip van het financieel jaarverslag;
 beschikbare signalen over mogelijke knelpunten, waaronder het gevoerde personeelsbeleid, voor
zover daar op grond van artikel 6a, eerste en tweede lid aanleiding toe bestaat.
Ten minste eenmaal per jaar voeren we een analyse uit op de data die we met de monitor verkrijgen.
Als er geen vermoeden van risico’s is, wordt de analyse afgesloten. Besturen worden dan niet actief
over de uitkomst van de prestatieanalyse op de hoogte gesteld. Als er een vermoeden is van risico’s,
voeren we een expertanalyse uit (paragraaf 6.2).

6.2

EXPERTANALYSE RISICO’S

Doel: Expertoordeel over de ernst en omvang van de risico’s.
Analysevraag: Zijn de risico’s van dien aard en/of omvang dat er aanleiding is voor een
bestuursgesprek?
De expertanalyse risico’s bevestigt al dan niet de vermoedens van tekortkomingen ten aanzien van de
onderwijskwaliteit en/of het financieel beheer. De analyse wordt uitgevoerd door een expertteam,
waarin kennis en deskundigheid op het terrein van data-analyse, onderwijskwaliteit en financieel
beheer aanwezig zijn. Zo ontstaat een integraal beeld van de onderwijskwaliteit, sturingskwaliteit en
financiën. De expertanalyse wordt in eerste instantie uitgevoerd op basis van de prestatieanalyse in
combinatie met het schoolplan, het jaarverslag, eventuele signalen die bij ons bekend zijn en de
toezichthistorie. Zo nodig vragen we aanvullende informatie op bij het bestuur.
Afhankelijk van de ernst en urgentie van de uitkomst van de analyse organiseren we een
bestuursgesprek. Als er op korte termijn een vierjaarlijks onderzoek staat gepland, dan nemen we de
expertanalyse mee in de voorbereiding van dit onderzoek (paragraaf 7.2.1).

6.3

BESTUURSGESPREK

Doel: Oordeelsvorming over de mate waarin het bestuur effectief de risico’s bestrijdt.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

35

Analysevraag: Zijn de risico’s bij het bestuur bekend en zo ja: handelt het bestuur effectief in de
aanpak daarvan?
Als de expertanalyse nog onvoldoende uitsluitsel biedt over de vraag of de geconstateerde risico’s tot
kwaliteitsproblemen en/of financiële problemen leiden, dan nodigen we het bestuur uit voor een
gesprek. In dit gesprek bespreken we de risico’s bij specifieke scholen en maken we een inschatting
van de mate waarin het bestuur in staat is de kwaliteitsproblemen zelf aan te pakken. Bij financiële
risico’s vragen we het bevoegd gezag zo mogelijk een eigen risicoanalyse te maken en daarop
aansluitend een plan van aanpak op te stellen.
Op basis van het bestuursgesprek bepalen we of er voldoende vertrouwen is in het bestuur om zelf tot
een effectieve aanpak van de risico’s te komen, of dat we aanleiding zien voor een kwaliteitsonderzoek
bij scholen op basis van artikel 11, derde lid van de WOT (paragraaf 6.4), of bij het bestuur op basis
van artikel 15 van de WOT (paragraaf 5.3).

6.4

KWALITEITSONDERZOEK BIJ RISICO’S

We voeren een onderzoek uit bij scholen waarvan het vermoeden bestaat dat zij onvoldoende kwaliteit
bieden (artikel 11, derde lid, WOT) of risico’s vertonen ten aanzien van het financieel beheer door het
bestuur. Dit vermoeden kan voortkomen uit de jaarlijkse prestatieanalyse.
Het kwaliteitsonderzoek moet antwoord geven op de vraag of er sprake is van wettelijke
tekortkomingen en of de school en het bestuur dus voldoen aan de basiskwaliteit. De omvang van het
onderzoek is afhankelijk van de informatie die het bestuur over de onderwijskwaliteit en/of de
continuïteit kan geven en de selectie van te onderzoeken standaarden wordt daarop afgestemd. Als de
Kwaliteitszorg met Voldoende of Goed is beoordeeld, kan een onderzoek naar risico’s bij scholen door
het bestuur zelf worden uitgevoerd.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

36

7

VIERJAARLIJKS ONDERZOEK BESTUUR EN SCHOLEN

In dit hoofdstuk beschrijven we de organisatie van het vierjaarlijks onderzoek. Het onderzoek wordt
uitgevoerd op basis van de uitgangspunten zoals geformuleerd in hoofdstuk 2 en met behulp van het
waarderingskader en de normering zoals beschreven in hoofdstuk 3 en 4. Het vierjaarlijks onderzoek
kent drie fasen: de voorbereiding (paragraaf 7.2), de uitvoering (paragraaf 7.3) en de afronding
(paragraaf 7.4). We starten met de onderzoeksvragen.

7.1

DOEL EN ONDERZOEKSVRAGEN

Het vierjaarlijks onderzoek heeft tot doel een antwoord te formuleren op de volgende centrale vraag en
daarvan afgeleide deelvragen:
Centrale vraag:
Is de sturing op kwaliteit op orde en is er sprake van deugdelijk financieel beheer?
Deelvragen:
1.
Heeft het bestuur doelen afgesproken met de scholen, heeft het voldoende zicht op de
onderwijskwaliteit en stuurt het op de verbetering van de onderwijskwaliteit?
2.
Heeft het bestuur een professionele kwaliteitscultuur en functioneert het transparant en
integer?
3.
Communiceert het bestuur actief over de eigen prestaties en ontwikkelingen en die van zijn
scholen?
4.
Is het financieel beheer deugdelijk?
Het onderzoek naar deze deelvragen is daarmee gericht op de standaarden binnen de
kwaliteitsgebieden Kwaliteitszorg en ambitie, en Financieel beheer.

7.2
7.2.1

VOORBEREIDING
Expertanalyse bestuurlijke verantwoording

Doel: Het verkrijgen van een voorlopig beeld van de kwaliteitszorg, de onderwijskwaliteit en het
financieel beheer.
Resultaat: Expertanalyse als basis voor bestuursgesprek.
Ieder onderzoek start met een expertanalyse van de informatie die de inspectie beschikbaar heeft. We
analyseren het schoolplan (voldoet het aan de wettelijke voorschriften en welke ambities bevat het
plan), het jaarverslag en relevante andere documenten zoals beleidsplan(nen) en documenten die de
evaluatie en beoordeling van de kwaliteit betreffen. Deze documenten vormen de basis van de
expertanalyse. Daarnaast baseren wij ons op signalen, toezichthistorie en data, zoals
resultaatgegevens en andere kengetallen.
De gegevensverzameling voor de expertanalyse kan plaatsvinden op basis van papieren documenten,
databestanden, via een login van het bestuur en/of op locatie. In bijzondere gevallen vragen we
aanvullende documenten op bij het bestuur.
We bekijken of de informatie van de instelling actueel is en of de informatie betrekking heeft op onze
onderzoeksvragen (paragraaf 7.1) en daarmee ook de kwaliteitsgebieden van het waarderingskader
dekt.
Op basis van de uitkomst van de expertanalyse stellen we de agenda op voor het startgesprek met het
bestuur.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

37

7.2.2

Startgesprek met het bestuur

Doel: Verkrijgen van een voorlopig beeld van de prestaties en ontwikkelingen van bestuur en scholen
en bepalen van de inrichting van het onderzoek op hoofdlijnen.
Resultaat: Afspraken over de selectie van scholen waar verificatieonderzoek, kwaliteitsonderzoek of
een onderzoek naar goede scholen plaatsvindt.
In het startgesprek vragen we het bestuur zijn analyse van de prestaties en ontwikkelingen van zijn
scholen te presenteren. We toetsen dat aan onze eigen expertanalyse. De opbrengst van het gesprek is
tevens de start van de oordeelsvorming over de stand van de kwaliteitszorg en het financieel beheer.
Op basis van de expertanalyse en de aanvullende informatie die het bestuur geeft, wordt in hoofdlijnen
afgesproken op welke school/scholen een verificatieonderzoek wordt uitgevoerd. Als uit de
expertanalyse is gebleken dat er sprake is van een of meer risicoscholen, dan wordt bij deze scholen
een kwaliteitsonderzoek uitgevoerd. Het bestuur kan daarnaast het verzoek doen om een onderzoek te
doen bij een ‘goede school’. Voor een beschrijving van de aangegeven onderzoekstypen verwijzen we
naar paragraaf 5.2.
Het bestuur informeert de geselecteerde scholen over het inspectieonderzoek en maakt daarbij gebruik
van de informatie die wij daartoe leveren.
Bepalen van het object van verificatieonderzoek
Bij de selectie van scholen waar we een verificatieonderzoek doen, hanteren we de volgende
werkwijze: op basis van de verantwoording van het bestuur selecteren we een onderzoeksonderwerp.
Vervolgens kiezen we select een aantal onderwijssoorten en/of scholen waar het gekozen onderwerp
kan worden geverifieerd. De selectie hangt dus af van het gekozen onderwerp. Daarnaast kan een
thema worden aangedragen vanuit ons stelselonderzoek. In dat geval bepalen we het object van
toezicht door middel van een steekproef.
Bepalen van een object van toezicht bij risicoscholen
Als er sprake is van risico’s op het niveau van een onderwijssoort, vormt de onderwijssoort het
vertrekpunt voor de inrichting van het onderzoek. Omdat risico’s bij één onderwijssoort zich mogelijk
uitstrekken tot andere onderwijssoorten binnen een school, bepalen we op basis van onze informatie
over de overige onderwijssoorten of we de gehele school/vestiging onderzoeken. We spreken dan
oordelen uit over alle onderzochte onderwijssoorten. Dit kunnen er dus meer zijn dan de onderwijssoort
waar zich in eerste instantie de risico’s manifesteerden.

7.2.3

Onderzoeksplan

Doel: Informatie en verantwoording van doel, opzet, inhoud en reikwijdte van het vierjaarlijks
onderzoek voor het bestuur en de geselecteerde scholen.
Resultaat: Door inspectie vastgesteld onderzoeksplan.
Wij maken een onderzoeksplan op basis van de expertanalyse en de uitkomst van het bestuursgesprek.
Het onderzoeksplan is een gestructureerd en helder overzicht van de activiteiten die in de verschillende
onderzoeksfasen plaatsvinden. Wij bepalen daarin wat wij willen verifiëren/onderzoeken en hoe we dat
doen. Uit het plan blijkt welke onderwijssoorten en/of scholen we onderzoeken voor de verificatie, en
op welke standaarden. Ook geeft het plan inzicht in de scholen die we willen onderzoeken naar
aanleiding van risico’s en eventuele onderzoek naar goede scholen die het bestuur voordraagt
(paragraaf 5.2.4). Het onderzoeksplan omvat tevens de standaarden die in het kader van het
stelseltoezicht worden onderzocht (hoofdstuk 10). Voor de planning en organisatie van de
onderzoeksactiviteiten zoeken wij zo veel mogelijk afstemming met het bestuur. Het bestuur bekijkt
het onderzoeksplan op organisatorische en logistieke haalbaarheid voor de instelling. Zo nodig en zo
mogelijk voeren we wijzigingen door.
Bij besturen met meer onderwijssectoren (po/vo, vo/vso of vo/mbo) specificeren wij in het
onderzoeksplan welke scholen uit de verschillende sectoren wij gaan onderzoeken.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

38

7.2.4

Presentatie door scholen

Doel: Verkrijgen van een zelfbeeld van de school.
Resultaat: Het inspectieteam heeft een zo volledig mogelijk beeld van de visie, ambities, doelen en
resultaten van de school.
We willen zo veel mogelijk aansluiten bij het zelfbeeld van de school en bij de informatie die zij ons
daarover beschikbaar stelt; daarbij is met name het schoolplan van belang. We bieden scholen de
gelegenheid om bij de start van het onderzoek een presentatie te verzorgen, waarin zij (het team) een
zo volledig mogelijk beeld geven van ‘waar ze staan’: hun visie, ambities, doelen en beoogde/behaalde
resultaten. De vorm is vrij. Wij luisteren, kijken en stellen vragen om zo veel mogelijk relevante
informatie te verwerven voor de inrichting van het onderzoek. We kijken ook hoe de informatie aansluit
op het schoolplan. Een presentatie kan zowel bij scholen die we onderzoeken ter verificatie, als bij
kwaliteitsonderzoeken naar risico’s en/of onderzoeken naar een ‘goede school’. De planning van de
presentatie wordt in overleg met de school bepaald.

7.3
7.3.1

UITVOERING
Onderzoek op schoolniveau

Doel: Oordeelsvorming over de centrale vraag en deelvragen uit het onderzoeksplan op schoolniveau.
Resultaat: Een voorlopig oordeel over de zorg die het bestuur heeft voor de feitelijke
onderwijskwaliteit en voorlopige oordelen over de onderzochte standaarden op schoolniveau.
Het verificatieonderzoek, de eventuele kwaliteitsonderzoeken en het mogelijke onderzoek op verzoek,
worden conform het onderzoeksplan uitgevoerd. Bij de oordeelsvorming hanteren we het
waarderingskader. Het gebruik van meerdere bronnen en consensus binnen het onderzoeksteam over
de oordelen vormen daarbij een belangrijk uitgangspunt. Het bestuur draagt er zorg voor dat de
onderzoeksactiviteiten volgens plan kunnen verlopen.
Een kwaliteitsonderzoek naar risico’s bij een school wordt altijd afgerond met een terugkoppeling van
de bevindingen en voorlopige oordelen. Dit geldt ook voor een onderzoek (op verzoek) naar een goede
school.

7.3.2

Onderzoek op bestuursniveau

Doel: Het delen van de bevindingen op schoolniveau en daarmee tevens verkrijgen van aanvullende
informatie over de kwaliteitszorg en financiën ten behoeve van de oordeelsvorming.
Resultaat: Een voorlopig oordeel over de stand van de kwaliteitszorg en het financieel beheer.
Op basis van de bevindingen op schoolniveau stellen wij voorlopige oordelen op, die we met het
bestuur bespreken. Onze voorlopige oordelen toetsen wij aan het beeld dat het bestuur hierover heeft.
Worden de geconstateerde risico’s herkend? En hoe stuurt het bestuur op verbetering? Levert de
verificatie een bevestiging op van wat het bestuur hierover heeft verantwoord? Het bestuur kan zo
nodig aanvullende informatie verstrekken.

7.4
7.4.1

AFRONDING
Rapport

Doel: Het vastleggen en onderbouwen van de oordelen en bevindingen op zodanige wijze dat het
bestuur (en scholen) zich in de oordelen herkennen en gestimuleerd worden noodzakelijke en
wenselijke verbeteringen door te voeren.
Resultaat: Conceptrapport vierjaarlijks onderzoek.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

39

Het inspectieteam stelt het conceptrapport op, nadat de voorlopige oordelen en bevindingen voldoende
zijn besproken. Het rapport beschrijft de conclusie op de hoofdvraag en deelvragen en de
onderbouwing daarbij. De oordelen en waarderingen over de scholen en de eventuele
herstelopdrachten zijn opgenomen in het rapport. Dat geldt zowel voor de scholen die ter verificatie
zijn onderzocht als voor de scholen die zijn onderzocht omdat er risico’s waren. Ook de uitkomsten van
het eventuele onderzoek op verzoek naar een goede school worden in het rapport opgenomen. Het
rapport is beknopt en gericht aan het bestuur.
Het bestuur kan in reactie op het conceptrapport eventuele feitelijke onjuistheden en algemene
opmerkingen schriftelijk melden.

7.4.2

Feedbackgesprek

Doel: Herkennen en erkennen van oordelen en waarderingen.
Resultaat: Draagvlak voor oordelen en aanknopingspunten voor herstel en verbetering.
We willen dat onze oordelen en waarderingen zodanig betekenis hebben voor de school en het bestuur
dat deze niet alleen worden (h)erkend, maar ook aanzetten tot verbetering. Op basis van het
conceptrapport geven we de school en het bestuur feedback over onze bevindingen.
Feedbackgesprekken worden op verzoek van de school georganiseerd en hebben alleen betrekking op
een kwaliteitsonderzoek naar aanleiding van risico’s. Feedback naar aanleiding van
verificatieonderzoeken vindt plaats op bestuursniveau.
Op basis van bespreking van concrete casuïstiek en/of vragen die scholen hebben, geven we een
toelichting op onze oordelen. Daarbij kunnen we meer informatie teruggeven aan leerkrachten en
schoolleiders dan in de rapporten is aangegeven. Als het eigen aspecten van kwaliteit betreft, leggen
we nadrukkelijk de relatie met het schoolplan.
Het juiste moment voor een feedbackgesprek wordt in overleg bepaald.

7.4.3

Eindgesprek met het bestuur

Doel: Informeren van het bestuur over de conclusies op de onderzoeksvragen en (zo nodig) afspraken
maken over herstel en verbetering.
Resultaat: Definitief rapport.
In het eindgesprek worden de conclusies toegelicht en worden zo nodig aanvullende afspraken gemaakt
over herstel en verbetering. Hierbij onderscheiden we ‘wat beter moet’ (deugdelijkheidseisen) en ‘wat
beter kan’ (eigen aspecten van kwaliteit). Ook benoemen we wat goed gaat en we leggen daarbij een
verbinding met het schoolplan. Afhankelijk van het oordeel over de Kwaliteitszorg van het bestuur
maken we afspraken over de rol die het bestuur zelf krijgt bij het uitvoeren van (her)onderzoek
(paragraaf 9.1).
Op basis van dit gesprek stellen wij het definitieve rapport op en sturen dat naar het bestuur. Het
bestuur kan desgewenst een zienswijze indienen (paragraaf 8.3). In het feedbackgesprek kan al
voldoende informatie zijn gewisseld over de bevindingen en conclusies, waarmee een afrondend
bestuursgesprek overbodig kan zijn.

7.5

DOORLOOPTIJDEN

De totale doorlooptijd van het vierjaarlijks onderzoek is grotendeels afhankelijk van het aantal scholen
dat bij een onderzoek is betrokken. Per onderzoek kan dit dus variëren.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

40

8

RAPPORTEREN EN COMMUNICEREN

Al onze onderzoeken worden afgerond met een rapport en alle rapporten zijn openbaar12. We zijn
daarmee transparant in onze werkwijze en onze oordelen en waarderingen. In dit hoofdstuk geven we
een toelichting op de verschillende rapportagevormen. In de laatste paragraaf beschrijven we hoe we
de kennis en informatie die we met ons onderzoek opdoen, breed willen benutten.

8.1

RAPPORT VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

Het rapport van het vierjaarlijks onderzoek is gericht aan het bestuur en geeft een totaalbeeld van de
bevindingen op bestuursniveau en de scholen waar een verificatieonderzoek, een kwaliteitsonderzoek
of een onderzoek naar goede scholen op verzoek is uitgevoerd. In het rapport maken we onderscheid
in enerzijds de beoordeling van de naleving van de deugdelijkheidseisen (voldoet het bestuur en zijn
scholen aan de basiskwaliteit) en anderzijds onze bevindingen over de eigen doelen en ambities van
het bestuur en de scholen. Door dit in één rapport op te nemen geven we een integraal beeld van de
kwaliteit van het bestuur en de onderzochte scholen.
We rapporteren op twee manieren over de verificatieonderzoeken. In de beschrijving van de
kwaliteitszorg op bestuursniveau geven we beknopt weer wat we hebben aangetroffen bij de scholen,
en in hoeverre dat strookt met de informatie waarover het bestuur beschikt. We beschrijven tevens hoe
het kwaliteitszorgsysteem doorwerkt, aan de hand van doelstellingen van het bestuur die we hebben
geselecteerd om dat vast te stellen. Daarnaast rapporteren we de resultaten van de verificatie over de
kwaliteit op de geselecteerde standaarden bij de betreffende scholen.13

8.1.1

Bestuursprofiel

We vatten onze oordelen en waarderingen op bestuursniveau in een bestuursprofiel samen. Hieronder
zijn twee voorbeelden opgenomen.
Voorbeeld 1. Bestuursprofiel Kwaliteitszorg en Financieel beheer
Kwaliteitsgebied en standaarden

Oordeel / waardering

Kwaliteitszorg en ambitie

VOLDOENDE14

Kwaliteitszorg

Voldoende

Kwaliteitscultuur

Voldoende

Verantwoording en dialoog

Goed

Financieel beheer

VOLDOENDE

Continuïteit

Voldoende

Doelmatigheid

Voldoende

Rechtmatigheid

Voldoende

12

Artikel 15 van de WOT bepaalt dat rapporten openbaar zijn, tenzij aard of omvang van het onderzoek zich tegen openbare
rapportage verzet.
13
Op de standaarden van de kwaliteitsgebieden Onderwijsproces, Resultaten, Schoolklimaat, Examinering en
Kwaliteitszorg/ambities (uiteraard voor zover onderzocht).
14

In het eerste vierjaarlijks onderzoek geven we op bestuursniveau geen samenvattend oordeel op het niveau van het
gebied Kwaliteitszorg en ambitie, maar geven we een kwalitatieve beschrijving op basis van de oordelen op de onderliggende
standaarden (paragraaf 4.6). We geven wel een oordeel op de drie standaarden.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

41

In onderstaande voorbeeldtabel zijn alleen de standaarden opgenomen die ter verificatie van de
kwaliteitszorg van het bestuur bij een of meer scholen door ons zijn onderzocht. Door onze oordelen te
confronteren met de informatie van het bestuur, kunnen we verifiëren of die informatie juist en volledig
is. De tabel betreft een voorbeeld.
Voorbeeld 2. Bestuursprofiel verificatie onderwijskwaliteit
Standaard

School 1

School 2

School 3

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

Goed

Voldoende

Onvoldoende

Didactisch handelen

Goed

Goed

Voldoende

Veiligheid

Voldoende

Voldoende

Onvoldoende

Kwaliteitscultuur

Voldoende

Onvoldoende

Voldoende

In een apart hoofdstuk van het rapport van het vierjaarlijks onderzoek geven we een nadere toelichting
op de oordelen over de onderwijskwaliteit.

8.1.2

Kwaliteitsprofiel scholen

Bij een kwaliteitsonderzoek gericht op risico’s worden de standaarden die door ons zijn beoordeeld in
een tabel weergegeven. We noemen dit het kwaliteitsprofiel.
Wanneer een bestuur als onderdeel van het vierjaarlijks onderzoek een eigen keuze voor onderzoek bij
een goede school heeft aangevraagd, dan wordt ook dit onderzoek samengevat in een kwaliteitsprofiel.
We vermelden in het overzicht onze oordelen op de standaarden en kwaliteitsgebieden en op het
niveau van de school. We geven daarbij een enkelvoudig eindoordeel (voorbeeld 3).
Voorbeeld 3. Kwaliteitsprofiel school
Kwaliteitsgebieden en Standaarden

Oordeel / waardering

ONDERWIJSPROCES

VOLDOENDE

Aanbod

Goed

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

Voldoende

Didactisch handelen

Voldoende

Extra ondersteuning

Onvoldoende

Onderwijstijd

Voldoende

Samenwerking

Goed

Praktijkvorming / stage

Voldoende

Toetsing en afsluiting

Voldoende

SCHOOLKLIMAAT

GOED

Veiligheid

Voldoende

Pedagogisch klimaat

Goed

ONDERWIJSRESULTATEN

VOLDOENDE

Resultaten

Voldoende

Sociale en maatschappelijke competenties

Voldoende

Vervolgsucces

Kan beter

4. KWALITEITSZORG EN AMBITIE

ONVOLDOENDE

Kwaliteitszorg

Voldoende

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

42

Kwaliteitscultuur

Goed

Verantwoording en dialoog

Onvoldoende

Eindoordeel school:

VOLDOENDE

8.1.3

Ontwikkeling kwaliteitszorg en onderwijskwaliteit

Naast het bestuursprofiel en de kwaliteitsprofielen van de scholen geven we ook een beeld van de
ontwikkeling van het bestuur (terugblikkend en vooruitkijkend) en we beschrijven daarbij de
omgevingsfactoren die mede van invloed zijn op de onderwijskwaliteit zoals we die hebben
aangetroffen.

8.1.4

Afspraken vervolgtoezicht

Tot slot worden in het rapport de eventuele herstelopdrachten vastgelegd die betrekking hebben op het
herstel van niet-naleving van de deugdelijkheidseisen.
We geven aan wanneer we een herstelonderzoek gaan doen. In het rapport leggen we tevens vast wat
het bestuur zelf doet om het herstel van naleving en/of de kwaliteitsverbetering te onderzoeken. Ook
leggen we de termijnen vast waarbinnen de tekortkoming(en) moet(en) zijn hersteld (hoofdstuk 9).

8.2

RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK GERICHT OP RISICO’S

Als een kwaliteitsonderzoek wordt uitgevoerd naar aanleiding van de jaarlijkse prestatieanalyse dan
maken we een rapport van bevindingen en ook dan is de adressant het bestuur.
Naast een beschrijving van de bevindingen worden de oordelen op de kwaliteitsgebieden en
standaarden in een kwaliteitsprofiel weergegeven. Ook wordt het eindoordeel toegevoegd (voorbeeld
3). Het rapport en het kwaliteitsprofiel van de school worden op onze website geplaatst.

8.3

OPENBAARMAKING, ZIENSWIJZE EN BEZWAAR

Onze rapporten zijn openbaar. We plaatsen een rapport in de vijfde week na vaststelling op onze
website (artikel 21, eerste lid, WOT). Als het bestuur op basis van het definitief rapport een eigen
zienswijze heeft opgesteld, voegen we die toe aan het rapport. De zienswijze betreft geen feitelijke
onjuistheden; deze zijn op basis van het conceptrapport gecorrigeerd.
Een bestuur kan bezwaar maken tegen de openbaarmaking (niet tegen de inhoud) van een rapport als
het een onderzoek is dat wordt uitgevoerd op basis van artikel 15 van de WOT (specifiek onderzoek,
paragraaf 5.3).

8.4

PUBLIEKSINFORMATIE VIA DE WEBSITE

We hebben een publieke taak en dat betekent dat we ouders en samenleving actief informeren over
onze bevindingen. We doen dit met onze rapporten, via onze website en via het onderwijsloket. In
principe zijn alle rapporten via onze website beschikbaar.
Van ieder bestuur en van alle door ons onderzochte scholen plaatsen we het rapport op onze website.
Bovendien wordt het kwaliteitsprofiel van de school/scholen (paragraaf 8.1.2), dat in de rapporten is
opgenomen, ook op een toegankelijke wijze op de website geplaatst. Het rapport van het vierjaarlijks
onderzoek wordt integraal geplaatst op de pagina op onze website waar informatie over het betreffende
bestuur te vinden is. Ook het kwaliteitsprofiel van het bestuur (oordelen over de Kwaliteitszorg en
Financieel beheer) plaatsen we op onze website, bij het betreffende bestuur.
Als we in het kader van het vierjaarlijks onderzoek een of meer risicoscholen hebben onderzocht, dan is
informatie over die school in het vierjaarlijks onderzoeksrapport opgenomen. We plaatsen bovendien
een kwaliteitsprofiel over de school op onze website. We nemen een link op naar het rapport waarin de
informatie over de betreffende opleiding is opgenomen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

43

De oordelen en waarderingen die voortkomen uit de verificatieonderzoeken zijn opgenomen in het
rapport van het vierjaarlijks onderzoek. We verwijzen op onze website bij de betreffende school waar
we verificatieonderzoek hebben gedaan, naar het rapport op bestuursniveau. We maken hiervan echter
geen kwaliteitsprofiel, omdat we slechts enkele standaarden hebben onderzocht.
Bij besturen waar wij het oordeel uitspreken dat de kwaliteitszorg goed is15, en het financieel beheer
voldoende (paragraaf 4.4), hebben wij het vertrouwen dat het bestuur zelf goede informatie verstrekt
over zijn kwaliteit en daar waar nodig verbeteringen doorvoert. Bij die besturen nemen wij een link op
naar de website van de onderwijsinstelling zelf. We nemen in dat geval tevens bij elke (niet
onderzochte) school op onze website de tekst op, dat de inspectie het bestuur heeft onderzocht en dat
de inspectie vertrouwen heeft in de informatie die het bestuur over zijn scholen verstrekt. De volgende
tekst wordt bij elke school opgenomen: “Het bestuur heeft inzicht in de kwaliteit van zijn scholen en
verbetert de kwaliteit daar waar nodig. Het bestuur is bovendien financieel gezond. U kunt voor meer
informatie de website van dit bestuur raadplegen.” Bij scholen die we zelf hebben onderzocht, plaatst
de inspectie een kwaliteitsprofiel op de website.
Als uit herstelonderzoek is gebleken (hoofdstuk 9) dat een bestuur de aangetroffen tekortkomingen
heeft hersteld, dan wordt dit nieuwe oordeel ook zichtbaar als publieksinformatie via de website.
In situaties dat het bestuur in opdracht van de inspectie zelf een onderzoek uitvoert, worden bij
voldoende kwaliteit de resultaten op de inspectiesite gemeld via een verwijzing naar de site van het
bestuur.
Parallel aan onze publieksinformatie zien we dat sectorraden hun besturen ondersteunen met het
bieden van actuele informatie over prestaties van besturen en scholen. De publieksinformatie van de
inspectie vormt daarbij een van de bronnen en draagt daarmee bij aan een transparante
verantwoording van onderscheiden besturen en de sector als geheel. Als die informatie toereikend is,
kunnen wij in de toekomst meer verwijzen naar die publieke informatie.
Via het Loket van de inspectie kunnen ouders, besturen en scholen vragen stellen over het onderwijs in
het algemeen, of over specifieke scholen waar zij belanghebbende zijn. Ook kunnen hier klachten
worden gemeld. Klachten hebben voor ons een signaalfunctie en worden meegenomen bij de jaarlijkse
prestatieanalyse en de expertanalyse ter voorbereiding van het vierjaarlijks onderzoek. De inspectie
behandelt individuele klachten overigens niet.

8.5

DE STAAT VAN HET ONDERWIJS

Een specifieke vorm van rapportage betreft De Staat van het Onderwijs. Dit rapport publiceren we
jaarlijks in april. Hierin beschrijven we hoe het staat met de kwaliteit van de onderscheiden
onderwijssectoren. We benutten de onderzoeksgegevens uit onze vierjarige onderzoeken naar besturen
en hun scholen, uit themaonderzoeken en uit specifieke onderzoeken om een actueel beeld te geven
van de prestaties van de sector als geheel.
Met De Staat van het Onderwijs richten we ons niet tot het individuele bestuur, maar – namens de
minister – tot de samenleving. Voor besturen en scholen biedt De Staat van het Onderwijs echter ook
relevantie informatie, met name als het gaat om het toetsen van de eigen prestaties aan de prestaties
van vergelijkbare besturen en scholen.

8.6

KENNIS DELEN

We willen onze kennis over de onderwijskwaliteit binnen de sector meer toegankelijk maken voor
besturen en scholen. We doen dat onder meer met de hiernavolgende activiteiten.

15

Dat betekent dat de drie standaarden van Kwaliteitszorg in elk geval Voldoende zijn, en dat bovendien de standaard
Kwaliteitscultuur goed is.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

44

Feedbackgesprekken
Met onze onderzoeken verzamelen we veel kennis en informatie. Veel leggen we vast in onze
rapporten, maar veel informatie gaat door onze drang naar beperking ook verloren. We voeren daarom
in de afronding van onze onderzoeken feedbackgesprekken met besturen en scholen, waarin we hen
meer uitvoerig kunnen informeren over bevindingen die ten grondslag liggen aan onze
oordeelsvorming. Dit leidt tot herkenning en erkenning van onze oordelen, maar ook biedt het scholen
en besturen concrete aanknopingspunten voor verbetering.
Compliance assistance (hulp bij nalevingsvragen)
Als scholen of besturen vragen hebben over de wijze waarop zij aan de deugdelijkheidseisen kunnen
voldoen, dan geven wij informatie. Ook verwijzen we naar scholen en besturen waar we voorbeelden
hebben aangetroffen van goede praktijken.
Themabijeenkomsten/toezichtlab
Aan de hand van onze onderzoeken en De Staat van het Onderwijs selecteren we jaarlijks thema’s
waarover we in dialoog gaan met het onderwijsveld. We organiseren daartoe
bijeenkomsten/toezichtlabs waarbij we ons primair richten op management, besturen en raden van
toezicht.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

45

9

HERSTEL EN VERBETERING

In de vorige hoofdstukken hebben we beschreven hoe wij onze onderzoeken inrichten en hoe wij met
behulp van het waarderingskader tot een oordeel komen. In dit hoofdstuk beschrijven we het
vervolgtoezicht: wat we doen als er sprake is van niet-naleving van de deugdelijkheidseisen. We sluiten
het hoofdstuk af met een beschrijving van onze stimulerende rol bij verbeteringen die een bestuur
aanvullend op de basiskwaliteit wil realiseren.

9.1

VERVOLGTOEZICHT NA HET VIERJAARLIJKS ONDERZOEK

Eens in de vier jaar voeren we een onderzoek uit naar de kwaliteitszorg en het financieel beheer op
bestuursniveau. We beoordelen dan of het bestuur de onderwijskwaliteit goed in beeld heeft, daarbij zo
nodig verbetering doorvoert en of het de financiën op orde heeft. We leggen onze bevindingen vast in
een rapport en maken (waar nodig) afspraken over herstel van tekortkomingen en het doorvoeren van
wenselijke verbeteringen. In deze paragraaf beschrijven we de inrichting van het vervolgtoezicht.

9.1.1

Oordeel kwaliteitszorg bestuur is leidend

Het oordeel over het financieel beheer en met name de kwaliteitszorg op bestuursniveau is leidend voor
de inrichting van het vervolgtoezicht. Daarbij stellen we de vraag: wat moet op basis van de
inspectieoordelen worden hersteld of verbeterd en welke rol krijgt het bestuur zelf bij de monitoring en
beoordeling van dit herstel of de verbetering? We maken daarbij onderscheid tussen ‘herstelonderzoek’,
dat de inspectie uitvoert, en ‘eigen onderzoek’, dat in opdracht van het bestuur wordt uitgevoerd. We
onderscheiden grofweg vier scenario’s.
1. Kwaliteitszorg op orde en geen tekortkomingen: vertrouwen
In het gunstigste scenario zijn er geen (of beperkte) tekortkomingen geconstateerd en zijn er geen of
slechts enkele vermoedens van risico’s op schoolniveau. Als daarbij de kwaliteitszorg en het financieel
beheer op orde zijn, spreken we vertrouwen uit in het bestuur en komen we in principe na vier jaar
opnieuw langs. We maken afspraken met het bestuur over wanneer en hoe het bestuur zich
verantwoordt over het eventuele herstel van de tekortkomingen en risico’s. Wij verifiëren of de
verbeteringen zijn gerealiseerd.
We bieden het bestuur de mogelijkheid om tussentijds één keer een ‘uitwisselingsgesprek’ te voeren
over de stand van zaken en eventuele nieuwe ontwikkelingen.
2. Kwaliteitszorg op orde, maar tekortkomingen: afspraken met bestuur over eigen rol bij
vervolgtoezicht
Als de kwaliteitszorg en het financieel beheer op orde zijn en we tekortkomingen hebben geconstateerd
op het niveau van de scholen, formuleren we herstelopdrachten en maken we afspraken met het
bestuur over wat het bestuur zelf (her)onderzoekt, en wat het aandeel van de inspectie is. Bij
eventuele risico’s die het bestuur zelf onderzoekt, maken we afspraken over hoe het bestuur zich
verantwoordt over de uitkomsten daarvan en de maatregelen die daaruit kunnen voortvloeien. We
maken daarnaast afspraken over de vraag wanneer en hoe het bestuur zich verantwoordt over het
herstel. In overleg met het bestuur wordt bepaald welk herstel door het bestuur zelf wordt onderzocht
en hoe het bestuur zich over het herstel verantwoordt.
De rol van de inspectie kan in dit scenario variëren van ‘vinger aan de pols’ tot uitvoering van een
volledig herstelonderzoek. Bij de rolverdeling wordt meegewogen wat de omvang van de
geconstateerde tekortkoming(en) is en wat de impact is bij niet spoedig herstel.
3. Kwaliteitszorg niet op orde: in alle gevallen voert de inspectie kwaliteits- en/of herstelonderzoek uit
Als een bestuur de kwaliteitszorg niet op orde heeft, dan is het aannemelijk dat de geconstateerde
tekortkomingen bij de onderzochte scholen niet op zichzelf staan. De kwaliteitszorg is niet op orde als
een van de standaarden binnen dit kwaliteitsgebied onvoldoende is. De inspectie kan er dan voor
kiezen om nog een of meer kwaliteitsonderzoek(en) te doen naar risico’s.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

46

Het bestuur krijgt een herstelopdracht opgelegd, met als belangrijk onderdeel de verbetering van de
kwaliteitszorg. In het vervolgtoezicht voert de inspectie het herstelonderzoek uit.
4. Financieel beheer niet op orde: combinatie van scenario’s
Daar waar de kwaliteitszorg op bestuursniveau voldoende of Goed is, maar het financieel beheer
onvoldoende, kan gekozen worden voor een combinatie van scenario’s: het bestuur krijgt (beperkte)
ruimte om zelf vorm te geven aan de verbetering van de tekortkomingen op het gebied van de
kwaliteit, maar de inspectie voert zelf vervolgonderzoek uit in het kader van de verbetering van het
financieel beheer.
Er is geen eenduidige beslisregel voor de keuze van een scenario. Dit is onder meer afhankelijk van het
aantal scholen en de omvang ervan onder een bestuur, de complexiteit (aantal sectoren) van het
bestuur, de ernst en omvang van de tekortkomingen en de eventuele risico’s, de mate en snelheid van
herstel van lopende toezichttrajecten, de toezichthistorie en de ontwikkeling van de kwaliteit en de
kwaliteitszorg.
De beslissing over de inrichting van het vervolgtoezicht wordt vastgelegd in het rapport van het
vierjaarlijks onderzoek naar bestuur en scholen. Hierin wordt ook vastgelegd in hoeverre het bestuur
onderzoek uitvoert, en bij welke opleidingen de inspectie herstelonderzoek uitvoert.
Bij grotere besturen kan het voorkomen dat bij het vierjaarlijks onderzoek niet alle scholen zijn
onderzocht waar we risico’s vermoeden. In dat geval kunnen we (aanvullend) kwaliteitsonderzoek
uitvoeren. Ook in dit geval is het oordeel over de kwaliteitszorg van het bestuur leidend voor het
antwoord op de vraag welke rol het bestuur zelf krijgt bij het (aanvullend) onderzoek en de eventuele
verbeteracties.

9.1.2

Monitoren van herstel en verbetering

De afspraken met het bestuur over het vervolgtoezicht worden in principe bepaald voor de periode van
maximaal vier jaar, volgend op het laatste vierjaarlijkse onderzoek. Deze afspraken kunnen in de
tussentijd worden aangepast, afhankelijk van het verloop van het herstel van eventuele eerder
vastgestelde tekortkomingen en van nieuwe ontwikkelingen (zowel positief als negatief) die naar voren
komen in de jaarlijkse prestatieanalyse. Het eerdere oordeel over de kwaliteitszorg van het bestuur is
hierbij leidend. Dit kan, afhankelijk van het tempo van herstel en de aanwezigheid van nieuwe risico’s
of signalen, ertoe leiden dat het bestaande scenario tussentijds kan worden verlicht of kan worden
verzwaard. Dit betekent dat de inspectie, afhankelijk van de keuze van het scenario en de afspraken
met het bestuur naar aanleiding van het vorige vierjaarlijkse onderzoek, bepaalt hoe om te gaan met
eventuele risico’s die naar voren komen in de daaropvolgende jaren en tot welke eventuele
aanpassingen van de afspraken met het bestuur dit moet leiden.
Bij besturen waar Kwaliteitszorg en/of Financieel beheer als Onvoldoende is beoordeeld, kan het
oordeel tussentijds worden aangepast naar Voldoende als de tekortkomingen zijn hersteld. In de
tussenliggende jaren kan het oordeel over deze kwaliteitsgebieden worden bijgesteld op basis van een
herstelonderzoek/bestuursonderzoek op maat. Hiermee bedoelen we dat het niet noodzakelijk is om
een volledig vierjaarlijks bestuursonderzoek uit te voeren om tot bijstelling van het oordeel over het
kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie te komen.
Bij besturen waar Kwaliteitszorg als Voldoende was beoordeeld, maar waar zich in de tussenliggende
jaren (ernstige en/of veelvuldige) nieuwe risico’s voordoen, of bij wie het herstel achterblijft, kan het
toezicht tussentijds worden verzwaard door versneld een onderzoek uit te voeren bij dat bestuur.

9.2

ONVOLDOENDE: OPDRACHT TOT HERSTEL

Herstel van naleving is gericht op scholen en besturen die niet voldoen aan de deugdelijkheidseisen.
Voor een school heeft dit betrekking op de onderwijskwaliteit, voor een bestuur betreft dit de
kwaliteitszorg en het financieel beheer. Scholen en besturen schieten dusdanig tekort in wat zij

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

47

leerlingen bieden, voldoen niet aan de vereisten voor kwaliteitszorg en/of lopen dusdanige financiële
risico’s, dat herstel van die tekorten vereist is. Vanuit onze waarborgfunctie zien wij toe op dat herstel.

9.2.1

Herstelopdracht en herstelonderzoek

Bij het opleggen van een herstelopdracht hanteren we drie opties:
1.
Als het oordeel op schoolniveau of een kwaliteitsgebied Onvoldoende is, krijgt het bestuur een
opdracht tot herstel en volgt herstelonderzoek. De herstelopdracht en de afspraken over het
herstelonderzoek maken deel uit van het rapport.16
2.
Als een kwaliteitsgebied Voldoende is, maar een standaard binnen het gebied is Onvoldoende,
dan krijgt het bestuur opdracht tot herstel. We vertrouwen erop dat het bestuur de
tekortkoming binnen de afgesproken termijn herstelt. We doen in principe geen
herstelonderzoek. Deze afspraak wordt vastgelegd in het rapport.
3.
Als een standaard Voldoende is, maar er is niet aan alle wettelijke eisen voldaan (paragraaf
4.7.1), dan benoemen we de tekortkoming in het rapport, met de handhaving van het oordeel
Voldoende. Het bestuur draagt er zorg voor dat herstel zo snel mogelijk plaatsvindt. We nemen
een herstelopdracht op in het rapport, maar er volgt geen herstelonderzoek.
De herstelopdracht zoals bedoeld onder 1, 2 en 3 omvat de formulering van de wettelijke tekortkoming
en de termijn waarbinnen herstel moet zijn gerealiseerd. Dit wordt vastgelegd in het rapport. De mate
waarin wij directief optreden bij het bepalen van de herstelopdracht is mede afhankelijk van de ernst
en omvang van de tekortkomingen en de omgevingsfactoren die op het niet naleven van invloed zijn.
Om te onderbouwen dat het herstel is doorgevoerd, kunnen besturen een eigen onderzoek of een
analyse uitvoeren. Dat het bestuur zo’n onderbouwing moet sturen, kan onderdeel zijn van de
herstelopdracht.
In de volgende gevallen voert de inspectie in elk geval een herstelonderzoek uit:
een school met oordeel Zeer zwak
een school met oordeel Onvoldoende
onvoldoende Kwaliteitszorg op bestuursniveau (op een of meer standaarden)
onvoldoende Financieel beheer
Het herstelonderzoek kan een volledig kwaliteitsonderzoek zijn, of een verificatie van de informatie die
we van het bestuur hebben gekregen. Als de kwaliteitszorg van het bestuur op orde is, maken we bij
voorkeur gebruik van informatie waarover het bestuur zelf beschikt. Dat komt de proportionaliteit van
ons toezicht ten goede. Na uitvoering van het herstelonderzoek worden de dan vastgelegde oordelen
opgenomen op onze website. We leggen onze bevindingen vast in een rapport conform artikel 20 en 21
van de WOT.
Het bestuur kan de inspectie vragen een herstelonderzoek eerder uit te voeren dan afgesproken,
bijvoorbeeld omdat de verbeteringen al zijn gerealiseerd, eerder dan de gestelde termijn. Het
herstelonderzoek heeft tot doel te beoordelen of eerdere door ons geconstateerde tekortkomingen in de
naleving van de deugdelijkheidseisen door het bestuur en/of de school zijn hersteld.

9.2.2

Herstel financieel beheer

Als er op het gebied van financieel beheer sprake is van risico’s ten aanzien van de continuïteit of van
niet naleven van wettelijke vereisten, dan leggen we vast welke maatregelen het bestuur moet treffen
voor de verbetering van de financiële positie of de financiële beheersing. Als er sprake is van het
oordeel Onvoldoende op Financieel beheer, dan spreken we van aangepast financieel toezicht. De
interventie is erop gericht dat de risico’s of tekorten binnen een beperkte periode zijn opgeheven.
Doorgaans moet dit binnen twee jaar het geval zijn. We leggen vast op welke wijze en op welk moment

16

We geven op bestuursniveau bij het eerste vierjaarlijks onderzoek nog geen oordeel op het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg
en ambitie. Er vindt wel vervolgtoezicht plaats als een van de standaarden binnen dit kwaliteitsgebied Onvoldoende is. We
handelen in dat geval dus conform optie 1.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

48

het bestuur ons informatie levert. We maken daarbij gebruik van nadere richtlijnen voor de stappen bij
het aangepast financieel toezicht. Het bestuur wordt geïnformeerd over het escalatietraject als herstel
niet binnen de gestelde termijn is gerealiseerd (paragraaf 9.3).
Als herstel van naleving niet binnen de afgesproken termijn plaatsvindt en/of het bestuur niet bij
machte blijkt om het herstel te realiseren, dan kunnen we besluiten tot versnelling van het vierjaarlijks
onderzoek. Een andere mogelijkheid is dat we de aard van de interventie(s) verzwaren. We noemen dit
‘escalatie’.

9.3

ESCALATIE BIJ VOORTDUREN NIET-NALEVING

Indien er vertraging in het herstel optreedt, waardoor leerlingen (te lang) onderwijs van onvoldoende
kwaliteit krijgen of de risico’s ten aanzien van kwaliteitszorg of financieel beheer niet verminderen, dan
volgt escalatie van het toezicht. Dit heeft tot doel te bewerkstelligen dat het bestuur alsnog en zo snel
mogelijk de tekortkoming(en) herstelt. We maken daarbij gebruik maken van interventies die de druk
op herstel doen toenemen, zoals een bestuursgesprek waarin we bijvoorbeeld prestatieafspraken
vastleggen.

9.3.1

Opschorten of inhouden van de bekostiging

Indien een bestuur na een herstelopdracht niet binnen de afgesproken termijn de desbetreffende
wettelijke eis naleeft, kan een bekostigingssanctie worden opgelegd. De minister heeft de bevoegdheid
om de bekostiging geheel of gedeeltelijk op te schorten of in te houden (artikel 104 WVO); deze
bevoegdheid is aan de inspectie gemandateerd tot aan 15 procent van de bekostiging. De manier
waarop de minister en de inspectie met deze bevoegdheid omgaan, is vastgelegd in de Beleidsregel
financiële sancties bij bekostigde onderwijsinstellingen17.
Voorafgaand aan een besluit tot opschorting of inhouding van de bekostiging wordt het bestuur van dit
voornemen in kennis gesteld en gevraagd een zienswijze te geven. Deze zienswijze wordt meegewogen
in het uiteindelijke besluit.

9.3.2

Onderzoek bestuurlijk handelen

Als we bij besturen ernstige tekortkomingen hebben vastgesteld op het gebied van de kwaliteitszorg
en/of de financiën en het bestuur heeft deze niet binnen de afgesproken termijn hersteld, dan kunnen
we een onderzoek doen naar het bestuurlijk handelen. Het functioneren van het intern toezicht en de
medezeggenschap maakt veelal deel uit van het onderzoek.
Een onderzoek bestuurlijk handelen kan leiden tot afspraken met het bestuur teneinde alsnog herstel te
realiseren, tot een bekostigingssanctie (paragraaf 9.3.1), of tot een voordracht bij de minister met een
advies over de sancties die de minister kan treffen op basis van de wet. De minister kan op basis van
de voordracht een aanwijzing geven of tot opschorting of inhouding van de bekostiging overgaan.

9.3.3

Escalatieteam ministerie en inspectie

In uitzonderlijke gevallen kan een situatie ontstaan waarin de interventiemogelijkheden van de
inspectie zijn uitgeput en waarin de inspectie er geen vertrouwen in heeft dat het bestuur erin zal
slagen om de afspraken over de noodzakelijke verbeteringen binnen een redelijke termijn na te komen.
Dit kan het geval zijn bij een combinatie van aanhoudende risico’s ten aanzien van de kwaliteit, in
combinatie met risico’s ten aanzien van het financieel beheer. Zo’n situatie kan zich ook voordoen naar
aanleiding van een zeer ernstig incident. Het ministerie en de inspectie vormen dan samen een
escalatieteam en maken afspraken over de te volgen lijn en ieders rol daarin. De samenwerking is erop
gericht de best passende oplossing voor het probleem te arrangeren, zodat de voorwaarden voor
kwaliteit van het onderwijs en/of het financieel beheer worden gegarandeerd.

17

https://wetten.overheid.nl/BWBR0031665/2013-08-01

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

49

9.3.4

Overige sancties

Naast de hierboven genoemde sancties kan de inspectie in bijzondere gevallen ook nog andere sancties
opleggen. Het gaat dan om bestuurlijke boetes op grond van de Leerplichtwet, dwangsommen op grond
van de Wet normering topinkomens en terugvordering van bekostiging op grond van de Algemene wet
bestuursrecht.

9.4

TOEZICHTPLAN BIJ ZEER ZWAK ONDERWIJS

Als bij een school sprake is van zeer zwak onderwijs, legt de inspectie het betreffende bestuur een
herstelopdracht op. De inspectie stelt een toezichtplan op dat sturend is voor het verdere verloop van
het toezicht. Er mag niet langer dan een jaar sprake zijn van zeer zwak onderwijs. Het
herstelonderzoek vanwege zeer zwak onderwijs wordt altijd uitgevoerd door de inspectie. Als het
herstelonderzoek uitwijst dat de kwaliteit niet is verbeterd, melden we de school bij de minister. Deze
kan besluiten de school te sluiten c.q. de bekostiging te beëindigen. De inspectie adviseert de minister
over de maatregelen die moeten worden genomen.
Voor de categorie zeer zwakke scholen geldt een aantal aanvullende interventies. Deze hebben tot doel
belanghebbenden rond de school actief over het oordeel Zeer zwak te informeren (artikel 4, vierde lid,
WOT). Dit betekent dat wij in de eerste plaats de minister over het oordeel Zeer zwak informeren en
dat de school op onze website als zodanig wordt vermeld. Daarnaast dient het bestuur van de school
(als het funderend onderwijs betreft) de ouders te informeren over het inspectierapport op basis van
een door de inspectie opgesteld samenvattend rapport (artikel 23c, WVO). Tot slot informeren we de
betreffende gemeente aan de hand van het inspectierapport.

9.5

VERBETEREN BOVEN DE BASISKWALITEIT

Als een school voldoet aan de basiskwaliteit houdt onze rol niet op. Naast onze waarborgfunctie willen
we besturen en scholen stimuleren hun kwaliteitsdoelen hoger te formuleren dan de basiskwaliteit. In
onze onderzoeken voeren we daarom de dialoog over de eigen doelen en ambities die het bestuur
zichzelf stelt en hoe deze worden gerealiseerd. Ook kunnen we tijdens het vierjaarlijks onderzoek op
verzoek van besturen een onderzoek doen naar scholen die het volgens het bestuur goed doen. Onze
bevindingen zijn er dan op gericht om het bestuur en zijn scholen feedback te geven op de kwaliteit die
zij al dan niet laten zien. Op deze wijze werken inspectie, besturen en scholen samen aan de verdere
ontwikkeling van de kwaliteitscultuur.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

50

10 STELSELTOEZICHT
Toezicht op de kwaliteit van het onderwijs richt zich naast het toezicht op besturen en hun scholen, ook
op het stelsel als geheel. In de eerste negen hoofdstukken van dit onderzoekskader hebben we
beschreven hoe we de kwaliteit van individuele besturen en hun scholen beoordelen. In dit hoofdstuk
beschrijven we het stelseltoezicht.

10.1 VERSTERKING TOEZICHT OP INSTELLINGEN EN STELSELTOEZICHT
Onder stelselkwaliteit verstaan we de mate waarin het stelsel van scholen, opleidingen en besturen erin
slaagt de kernfuncties van onderwijs – kwalificatie, socialisatie en selectie/allocatie – met succes én in
evenwicht te realiseren. Onze periodieke onderzoeken bij scholen, opleidingen en besturen geven
daarvan een aardig beeld, maar stelselkwaliteit is niet een optelsom van de oordelen en
kwaliteitsbeelden die we met het instellingstoezicht verkrijgen. Daar is meer voor nodig.
Met het waarderingskader doen we uitspraken over de kwaliteit van scholen, opleidingen en besturen
op basis van de (selectie van) standaarden. Dit kwaliteitsbeeld is niet allesomvattend. Ouders,
leerlingen, docenten, schoolleiders en bestuurders ervaren soms knelpunten die relevant zijn voor (het
ontbreken van) onderwijskwaliteit, maar waarvoor andere partijen nodig zijn om tot verbetering of een
oplossing te komen. Zo kan vigerend overheidsbeleid tot ongewenste effecten leiden, wordt nieuw
beleid om diverse redenen moeizaam geïmplementeerd, of nemen niet alle partijen hun
verantwoordelijkheid om gezamenlijk aan de gewenste oplossing bij te dragen. Inspecteurs krijgen
dergelijke signalen en voorbeelden bij hun schoolonderzoeken aangereikt; vaak reiken deze
onderwerpen verder dan de onderzoeksvraag van het onderzoek bij die ene instelling. We willen deze
stelselinformatie beter benutten en als toezichthouder nadrukkelijk een rol vervullen bij het agenderen
van knelpunten op stelselniveau. Daarvoor is het nodig dat we ons continu een beeld vormen van de
knelpunten die zich schooloverstijgend voordoen. We richten het stelseltoezicht daarop vervolgens in.
We kunnen met ons toezicht bovendien meer effect sorteren als we de relatie tussen het toezicht op
individuele scholen en instellingen en het stelseltoezicht versterken. We richten het stelseltoezicht
zodanig in dat we enerzijds de (gestandaardiseerde en niet-gestandaardiseerde) informatie die we op
school- en instellingsniveau verkrijgen, benutten voor de keuze van stelselonderzoeken. Anderzijds
richten we onze instellingsonderzoeken proportioneel in, mede op basis van breed verkregen
stelselinformatie. We doen dit op hoofdlijnen waar het goed gaat en verdiepend waar het nodig blijkt.
We selecteren jaarlijks onderwerpen die herkenbaar zijn in het onderwijsveld. Afhankelijk van de aard
van de problematiek en de oplossingsrichting communiceren we met relevante partijen over de
uitkomsten en dringen we aan op een oplossing van het probleem.
Samenvattend: we richten ons met het stelseltoezicht op stelselproblemen, waarvoor de oplossing het
niveau van individuele schoolbesturen overstijgt. We treden daarbij stimulerend, agenderend en
activerend op.

10.2 STELSELMONITORING
We volgen permanent de belangrijkste kenmerken van het onderwijsstelsel. Dat doen we op
verschillende onderdelen. Naast de drie kernfuncties – kwalificatie, socialisatie en selectie/allocatie –
doen we dit ook op aspecten van voorwaarden en doelmatigheid, zoals beschikbaarheid en besteding
van financiële middelen, bestuurlijk handelen en kwaliteitszorg, personeelsbeleid en faciliteiten.
Om tot een beeld van het stelsel als geheel te komen, brengen we in kaart hoe het ervoor staat, per
sector maar ook voor het stelsel. We maken daarbij gebruik van de jaarlijkse prestatieanalyse van
besturen, scholen en opleidingen (paragraaf 6.1). Daarnaast hanteren we diverse bronnen, zoals
informatie uit gesprekken bij instellingsonderzoeken, informatie uit toezichtteams, signalen die bij de

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

51

inspectie binnen komen, kennis uit externe (wetenschappelijke) onderzoeken, berichten in de media,
bestuurlijke overleggen, en informatie van toezichthouders op verwante domeinen. We maken ook
gebruik van informatie die door anderen is verzameld, zoals inschrijvingen en stroomgegevens van
leerlingen, financiële gegevens en demografische gegevens.
De resultaten van de monitoring geven inzicht in ontwikkelingen in het onderwijs en mogelijke
tekortkomingen in het stelsel. Deze worden jaarlijks intern en met externe belanghebbenden
besproken. De belangrijkste trends, opvallende ontwikkelingen en tekortkomingen beschrijven we in De
Staat van het Onderwijs. Ook tussendoor publiceren we en organiseren we themabijeenkomsten.

10.3 THEMAKEUZE EN WERKWIJZE
Op basis van de stelselmonitoring kiezen we jaarlijks enkele thema’s. Prioritering vindt plaats aan de
hand van criteria die verband houden met nut en noodzaak van een verdere verkenning en de rol die
de inspectie daarbij betekenisvol kan vervullen (stimulerend, agenderend, activerend). We kijken wat
de beste manier is om een bepaald thema onder de aandacht te brengen: met een thematisch
onderzoek, door het organiseren van expertbijeenkomsten of symposia of bijvoorbeeld door
informatiedeling via een webinar of e-magazine. Een thema kan sectorspecifiek zijn of meerdere
sectoren omvatten en de selectie van thema’s wordt vastgelegd in ons jaarwerkplan.
Als een themaonderzoek wordt uitgevoerd, dan koppelen we dit bij voorkeur aan het vierjaarlijks
onderzoek naar bestuur en hun scholen. Daarmee houden we de toezichtlast zo beperkt mogelijk.
Bij het vierjaarlijks onderzoek bij besturen en scholen kiezen we jaarlijks een tot drie standaarden die
altijd bij elk (verificatie)onderzoek bij twee of meer van de sectoren po, vo, (v)so, mbo worden
beoordeeld. Op deze manier ontstaat een representatief beeld op stelselniveau. Daarnaast kan iedere
sector een of meer sectorspecifieke standaarden aanwijzen die in een bepaalde periode bij alle
onderzoeken binnen de betreffende sector worden beoordeeld. De keuze voor de ‘stelselstandaarden’
wordt altijd gebaseerd op de analyse van de stelselmonitor. Deze analyse kan er tevens toe leiden dat
een of meer standaarden uit het waarderingskader op voorhand niet worden onderzocht bij het
instellingstoezicht, omdat de analyse daar geen aanleiding toe geeft.
Als voorbeeld noemen we Didactisch handelen. We willen de kwaliteit op deze standaard in alle
sectoren onderzoeken. Dit komt dan aan de orde in alle vierjaarlijkse onderzoeken. Er wordt een
representatief beeld opgesteld per sector. Zo geldt dit ook voor sectorspecifieke thema’s, zoals de
kwaliteit van de beroepspraktijkvorming in het mbo of de samenwerking van besturen in po, vo en
(v)so in het kader van passend onderwijs.
Op basis van de keuzes in ons jaarwerkplan informeren we besturen bij het vierjaarlijks onderzoek over
de zogenoemde stelselstandaarden die we onderzoeken. We nemen dit op in het onderzoeksplan dat
we bij een vierjaarlijks onderzoek opstellen (paragraaf 7.2.3).
De resultaten van het (aan het vierjaarlijks onderzoek gekoppeld) themaonderzoek worden opgenomen
in De Staat van het Onderwijs (paragraaf 8.5) en worden niet separaat in de rapporten van de
vierjaarlijkse onderzoeken vermeld. Het bestuur wordt hier apart over geïnformeerd.
Een thematisch onderzoek kan niet altijd worden gekoppeld aan het vierjaarlijks onderzoek naar
besturen en hun scholen. De aard van het vraagstuk bepaalt of een koppeling met het vierjaarlijks
onderzoek mogelijk is.
Een urgent stelselprobleem kan leiden tot voorrang op de onderzoeksagenda.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

52

11 SPECIFIEKE TOEPASSINGEN VAN HET ONDERZOEKSKADER
In dit hoofdstuk beschrijven we enkele specifieke toepassingen van het onderzoekskader. Het betreft
onderwijssoorten en –voorzieningen waarvoor specifieke wet- en regelgeving geldt en waar het
waarderingskader en/of de werkwijze op worden aangepast.
Achtereenvolgens beschrijven we het toezicht op: praktijkonderwijs, eerste opvang anderstaligen
(eoa), particuliere zelfstandige exameninstellingen, samenwerkingsverbanden passend onderwijs (swv
pao), orthopedagogisch-didactische centra (opdc) en onderwijs in Caribisch Nederland (BES18). Voor
het Nederlands onderwijs in het buitenland (NOB) en niet-bekostigde instellingen zijn aparte
waarderingskaders opgesteld.
In de tekst hieronder staat een overzicht van de standaarden uit het waarderingskader (hoofdstuk 3)
die al dan niet, of met wijziging, van toepassing zijn op genoemde voorzieningen.
Voor de leesbaarheid zijn de volledige waarderingskaders per onderwijssoort in de bijlagen opgenomen.

11.1 TOEZICHT OP PRAKTIJKONDERWIJS
Het praktijkonderwijs (pro) kenmerkt zich door leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Zij
hebben een toelaatbaarheidsverklaring voor het pro. In het ontwikkelingsperspectief staat per leerling
beschreven welk (eind)perspectief wordt nagestreefd en op welke wijze het onderwijs wordt aangepast
om dit doel te bereiken. De inhoud van het onderwijs wijkt af van het reguliere aanbod. Het pro biedt
leerlingen eindonderwijs; het leidt het op voor wonen, vrije tijd, burgerschap en arbeidsmarkt.
De aanpassingen betreffen met name het waarderingskader en de normering; de werkwijze wijkt niet
af van de beschrijving in de hoofdstukken 5 tot en met 7.

11.1.1 Aanpassing waarderingskader
De aanpassingen in het waarderingskader betreffen de standaarden Aanbod, Zicht op ontwikkeling en
begeleiding, Resultaten, Sociale en maatschappelijke competenties en Vervolgsucces. Het bieden van
extra ondersteuning is een kerntaak van het pro. De inhoud van deze standaard is daarom
samengevoegd met de standaard Zicht op ontwikkeling en begeleiding. Alle overige standaarden zijn
ongewijzigd van toepassing, met uitzondering van de standaard Toetsing en Afsluiting. Deze standaard
geldt niet voor het praktijkonderwijs. Bijlage 1 bevat de afwijkende standaarden en de normering voor
het praktijkonderwijs.

11.1.2 Werkwijze
De werkwijze van het toezicht is zoals beschreven in de hoofdstukken 4 tot en met 9.

11.2 TOEZICHT OP EERSTE OPVANG ANDERSTALIGEN
Kinderen die vanuit het buitenland naar Nederland komen en die het Nederlands nog onvoldoende
beheersen om regulier voortgezet onderwijs te volgen, komen terecht in de zogeheten eerste opvang
anderstaligen (eoa). Dergelijke eoa’s zijn verbonden aan een basisberoepsgerichte leerweg in het
vmbo.
Artikel 11d van de WVO biedt ruimte aan het bevoegd gezag ontheffing te verlenen van het
onderwijsprogramma in de eerste twee leerjaren. Daarvoor in de plaats volgen deze leerlingen in een

18

BES: Bonaire, St. Eustatius, Saba

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

53

eoa een intensief programma om Nederlands te leren en worden zij voorbereid om in te stromen in het
reguliere onderwijs.
Het toezicht op de eerste opvang anderstaligen maakt integraal deel uit van het toezicht op scholen
voor voortgezet onderwijs. De werkwijze zoals deze in dit onderzoekskader staat beschreven is dan ook
van toepassing.

11.2.1 Aanpassing waarderingskader
De aanpassingen in het waarderingskader betreffen de standaarden Aanbod, Zicht op ontwikkeling en
begeleiding. De standaarden Resultaten, Praktijkvorming en Toetsing en afsluiting zijn niet van
toepassing. Alle overige standaarden zijn ongewijzigd van toepassing. Bijlage 2 bevat het volledige
waarderingskader.

11.2.2 Werkwijze
Een voorziening voor eoa is verbonden aan een basisberoepsgerichte leerweg in het vmbo. We
beschrijven de kwaliteit van het onderwijs op de eerste opvang in het rapport aan het bestuur. Daarin
trekken we op basis van onze oordelen op de standaarden een conclusie over de kwaliteit van het
onderwijs volgens de beslisregels uit hoofdstuk 4. Omdat voor de resultaten van leerlingen in een eoa
geen normen beschikbaar zijn, gelden daarmee de beslisregels voor scholen waar de resultaten niet
van te beoordelen zijn (paragraaf 4.5.1).
De maatregelen in het kader van herstel en verbetering (hoofdstuk 9) zijn in voorkomende situaties
ook van toepassing op voorzieningen voor eerste opvang. Als escalatie van het toezicht noodzakelijk
blijkt, kunnen de maatregelen worden verbreed naar de opleiding basisberoepsgerichte leerweg in het
vmbo waar het onderwijs in het kader van eerste opvang is ondergebracht.

11.3 TOEZICHT PARTICULIERE ZELFSTANDIGE EXAMENINSTELLINGEN
Het toezicht particuliere zelfstandige exameninstellingen voor voortgezet onderwijs (artikel 56, WVO),
ook wel artikel 56-scholen of B2-scholen genoemd, heeft primair een waarborgfunctie: iedere leerling
heeft recht op onderwijs van voldoende kwaliteit. Naast de wettelijke eisen uit de WVO die aan de
basiskwaliteit kunnen worden gesteld, bieden met name ook de Leerplichtwet 1969 en het
Eindexamenbesluit VO het wettelijk kader voor het toezicht.
In algemene zin wijkt de werkwijze van de Inspectie niet af van de wijze waarop dit in voorgaande
hoofdstukken van dit onderzoekskader is beschreven. We noemen hierna de uitzonderingen ten
aanzien van het reguliere waarderingskader en de specifieke bepalingen in het kader van herstel bij
niet naleving.

11.3.1 Aanpassing waarderingskader
De aanpassingen in het waarderingskader betreffen de standaarden Aanbod, Zicht op ontwikkeling en
begeleiding, Samenwerking, Veiligheid en Resultaten. Het betreft hier wijzigingen omdat er voor artikel
56-scholen onder meer geen wettelijke verplichtingen zijn rond burgerschapsvorming,
achterstandenbestrijding en deelname aan een samenwerkingsverband passend onderwijs. Ook zijn
met deze scholen andere afspraken gemaakt over de leerresultaten.
De standaard Extra ondersteuning (OP4) vervalt, omdat de zorgplicht en extra ondersteuning in het
kader van passend onderwijs niet van toepassing zijn. Indien de artikel 56-scholen in de toekomst
volgens de WVO deel gaan uitmaken van een samenwerkingsverband, dan wordt deze standaard wel
onderdeel van het waarderingskader voor deze scholen. De standaard Verantwoording en dialoog en
het gehele kwaliteitsgebied Financieel beheer zijn niet van toepassing, omdat voor deze scholen de Wet
medezeggenschap op scholen (WMS) niet van toepassing is en zij geen bekostiging van de overheid
ontvangen.
Alle overige standaarden zijn ongewijzigd van toepassing behoudens de standaarden en passages die
gaan over eigen aspecten van kwaliteit.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

54

De maatregelen in het kader van herstel en verbetering (hoofdstuk 9) zijn in voorkomende situaties
ook van toepassing op deze scholen. Als escalatie van het toezicht noodzakelijk blijkt, kan de
bevoegdheid om bij de leerlingen eindexamens af te nemen en diploma’s uit te reiken, worden
ingetrokken. Het waarderingskader is opgenomen in bijlage 3.

11.3.2 Werkwijze
De werkwijze van het toezicht is zoals beschreven in de hoofdstukken 4 tot en met 9.

11.4 TOEZICHT OP SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS
Samenwerkingsverbanden moeten zorgen voor een samenhangend geheel van
ondersteuningsvoorzieningen binnen en tussen de scholen. Leerlingen kunnen dan een ononderbroken
ontwikkelingsproces doormaken en leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, krijgen een zo
passend mogelijke plaats in het onderwijs. Dit is een voorwaarde voor het kunnen waarmaken van de
zorgplicht door de schoolbesturen en daarmee voor het succes van passend onderwijs. Hierop houden
we toezicht.
Er is sprake van een sterke wederzijdse afhankelijkheid tussen schoolbesturen en het
samenwerkingsverband en tussen schoolbesturen onderling. Het beleid van het samenwerkingsverband
over de organisatie en bekostiging van de extra ondersteuning grijpt in op de kwaliteit van de scholen.
Het samenwerkingsverband op zijn beurt is afhankelijk van de prestaties van de scholen waar het de
realisatie van extra ondersteuning betreft. Deze wederzijdse afhankelijkheid betrekken we in de
uitvoering van het toezicht op de samenwerkingsverbanden. Dit doen we door het toezicht op de
samenwerkingsverbanden te verbinden met de onderwijspraktijk en het scholentoezicht. De werkwijze
zoals beschreven in dit onderzoekskader geldt ook voor het toezicht op de samenwerkingsverbanden.
Bij het toezicht op de samenwerkingsverbanden maken we gebruik van een afzonderlijk
waarderingskader (bijlage 4).
Het toezicht moet inzicht geven in de mate waarin samenwerkingsverbanden erin slagen hun taak te
vervullen. De werkwijze bij de expertanalyse wijkt in lichte mate af, omdat we hierbij ook de
belanghebbenden bij het samenwerkingsverband raadplegen. De doorlooptijden kunnen ook afwijken
omdat deze mede zijn bepaald door de omvang van de raadpleging van de belanghebbenden en door
de eventuele vervolgactiviteiten naar aanleiding van die raadpleging.

11.4.1 Toezicht op orthopedagogisch-didactische centra
Soms lopen leerlingen tijdelijk vast in het reguliere onderwijs. Deze leerlingen kunnen kortdurend
(maximaal twee jaar) intensieve ondersteuning op een tussenvoorziening (orthopedagogisch-didactisch
centrum, opdc) krijgen. De leerling blijft ingeschreven op de reguliere school en de school is daarmee
verantwoordelijk voor de effectiviteit van het onderwijs aan de leerling op het opdc. Daarmee blijft die
school tevens verantwoordelijk voor de resultaten die de leerling behaalt.
De kwaliteit van het onderwijs op een opdc valt onder verantwoordelijkheid van het
samenwerkingsverband waartoe het opdc behoort. In het ondersteuningsplan staat welke leerlingen in
aanmerking kunnen komen voor het volgen van (een deel van) het onderwijsprogramma op een opdc.
Het toezicht richt zich op de beoordeling van de onderwijskwaliteit van het opdc. Daarvoor wordt het
waarderingskader voor vo gebruikt. De resultaten van leerlingen in een opdc (standaard OR1) tellen
mee bij de school waar zij staan ingeschreven en niet op het opdc. Voor de beoordeling van de kwaliteit
van het opdc geldt de beslisregel voor scholen waar de resultaten niet van te beoordelen zijn
(paragraaf 4.5.1).

11.5 ONDERWIJS IN CARIBISCH NEDERLAND
Sinds 10 oktober 2010 zijn Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (BES) bijzondere gemeenten van
Nederland. De eilanden worden ook wel 'Caribisch Nederland' genoemd. De Inspectie van het Onderwijs
houdt toezicht op het onderwijs in Caribisch Nederland (po, vo, mbo, ho, sociale kanstrajecten

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

55

jongeren en expertisecentra onderwijszorg). Tevens hebben we de taak van vertrouwensinspecteur
voor Caribisch Nederland.
In 2011 is de Onderwijsagenda voor Caribisch Nederland, 'Samen werken aan kwaliteit', tot stand
gekomen. Het doel van de Onderwijsagenda is dat in 2016 de onderwijskwaliteit in Caribisch Nederland
op een naar Nederlandse en Caribische maatstaven aanvaardbaar niveau is. Anders gezegd: het
onderwijs dient op alle scholen in 2016 voldoende basiskwaliteit te hebben. Op basis van de
Onderwijsagenda heeft de inspectie de kenmerken van basiskwaliteit beschreven. Alle scholen hebben
verbeterplannen opgesteld met activiteiten om de basiskwaliteit te bereiken.
Vervolgens is in 2014 en 2016 gekeken welke voortgang is geboekt. De inspectie concludeerde in 2016
in het rapport ‘De ontwikkeling van het onderwijs in Caribisch Nederland 2014-2016’ dat het merendeel
van de scholen in Caribisch Nederland de basiskwaliteit heeft bereikt. Voor de verdere ontwikkeling van
alle scholen zijn er afspraken gemaakt tussen alle betrokkenen in de Tweede Onderwijsagenda voor
Caribisch Nederland 2017-2020 ‘Samenwerken aan de volgende stap’. Het doel van de
onderwijsagenda is dat alle leerlingen in Caribisch Nederland in 2020 onderwijs krijgen waarvan de
kwaliteit minimaal voldoet aan Europees Nederlandse maatstaven en die vervolgens ook aantoonbaar
en voortdurend wordt verbeterd.
De hierna beschreven werkwijze is van toepassing voor scholen die de basiskwaliteit op orde hebben op
1 augustus 2017, of daarna voor de eerste keer de basiskwaliteit bereiken.

11.5.1 Aanpassing waarderingskader
De basis voor het waarderingskader voor het onderwijs in Caribisch Nederland is gelijk aan die voor het
waarderingskader zoals beschreven in hoofdstuk 3. De standaarden zijn aangepast op basis van de
wetgeving die voor Caribisch Nederland geldt (WPO BES, WVO BES en WEB BES) en er zijn
aanpassingen gemaakt om het waarderingskader beter aan te laten sluiten bij de context. Mboopleidingen in Caribisch Nederland worden verzorgd door scholengemeenschappen in de zin van de
WVO BES. Dit betekent dat het bestuur van deze scholengemeenschappen zowel met het
waarderingskader van vo als van mbo van doen heeft. Ook zijn er enkele onderdelen die voor Caribisch
Nederland niet van toepassing zijn, bijvoorbeeld omdat er geen scholen voor speciaal onderwijs of
samenwerkingsverbanden passend onderwijs zijn in Caribisch Nederland.
Een andere bijzonderheid is dat nog niet alle artikelen van de WPO BES, WVO BES en WEB BES in
werking zijn getreden. Daarom zijn sommige standaarden nu nog voorzien van overige aspecten van
kwaliteit, die gebaseerd zijn op wetgeving die in de toekomst alsnog in werking zal treden. Vanaf het
moment van inwerkingtreding gelden deze onderdelen als deugdelijkheidseisen. Waar dit van
toepassing is, is dat in het waarderingskader aangegeven. Het volledige waarderingskader is te vinden
in bijlage 4.

11.5.2 Werkwijze
De hierna beschreven werkwijze is van toepassing voor scholen die de basiskwaliteit op orde hebben op
1 augustus 2017, of daarna voor de eerste keer de basiskwaliteit bereiken. Voor scholen en opleidingen
in het po, vo en mbo waar dit nog niet het geval is, blijven de kaders over het bereiken van de
basiskwaliteit geldig tot 1 januari 2019.19 Bij deze scholen houden we intensief toezicht en zij worden in
elk geval jaarlijks door de inspectie bezocht. Voor het Expertisecentrum onderwijszorg (eoz) en de
sociale kanstrajecten jongeren (skj) blijft de werkwijze en het waarderingskader geldig zoals
afgesproken in de documenten over basiskwaliteit.
De inspectie oordeelt in Caribisch Nederland op dezelfde wijze over de standaarden als in Europees
Nederland, met uitzondering van de standaarden voor Onderwijsresultaten. Voor Onderwijsresultaten
19

Zie de beschrijving van de basiskwaliteit (maart 2011) op de website van de inspectie. Voor po en vo:
http://www.onderwijsinspectie.nl/binaries/content/assets/publicaties/2011/basiskwaliteit-po-en-vo-brochure.pdf en voor mbo
en sociale kanstrajecten voor jongeren: http://www.onderwijsinspectie.nl/publicaties/2011/05/de-basiskwaliteit-van-hetmiddelbaar-beroepsonderwijs-mbo-en-de-sociale-kanstrajecten-jongeren-skj-caribisch-nederland.html.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

56

zijn voor Caribisch Nederland geen normen vastgesteld. Daarnaast geeft de inspectie een eindoordeel
op schoolniveau. Het eindoordeel Zeer zwak en ook de waardering Goed kan in Caribisch Nederland
nog niet worden gegeven, het eindoordeel Voldoende of Onvoldoende wel.
Tekortkomingen op de wettelijke eisen kunnen leiden tot een oordeel Onvoldoende op standaarden.
Een Onvoldoende op een standaard leidt tot een herstelopdracht (paragraaf 9.2). Daarbij gelden de
beschreven herstelprocedures. Als standaarden niet zijn gebaseerd op een wettelijke eis, wordt het
oordeel Onvoldoende niet gegeven. In plaats daarvan geeft de inspectie bij tekortschietende kwaliteit
de waardering Kan beter.
Tijdens een kwaliteitsonderzoek beoordelen wij de standaarden voor kwaliteitszorg per school en indien
van toepassing ook op bovenschools directieniveau. We bespreken de kwaliteit van het onderwijs en de
kwaliteitszorg met het bestuur en spreken het aan op zijn verantwoordelijkheden. Een oordeel op
bestuursniveau geven wij vooralsnog echter niet. Vanwege de specifieke context in Caribisch
Nederland, beoordelen we op bestuursniveau alleen de financiële standaarden. Dit gebeurt door de
directie Rekenschap van de inspectie in separate rapportages.
In dit stadium van de schoolontwikkeling in Caribisch Nederland worden alle scholen en besturen één
keer in de twee jaar bezocht. In het tussenliggende jaar wordt met elk bestuur een bestuursgesprek
gevoerd. Wanneer tijdens het meest recente onderzoek onvoldoendes op een of meer standaarden zijn
geconstateerd, verantwoordt het bestuur tijdens dit gesprek welke verbeteringen zijn gerealiseerd. De
inspectie kan daarbij een onderzoek uitvoeren om het oordeel van het bestuur te verifiëren.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

57

BIJLAGE 1 WAARDERINGSKADER PRAKTIJKONDERWIJS
In deze bijlage zijn de standaarden en de normering opgenomen die voor het praktijkonderwijs
afwijken van het waarderingskader in hoofdstuk 3. De toelichting op de aanpassing van het
waarderingskader is te vinden in paragraaf 11.1.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Aanbod

OP2

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

OR

ONDERWIJSRESULTATEN

OR1

Resultaten

OR2

Sociale en maatschappelijke competenties

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Aanbod
Het aanbod bereidt de leerlingen voor op functies binnen de regionale arbeidsmarkt en de
samenleving.
Basiskwaliteit
De school biedt een breed, op de vier domeinen ‘wonen’, ‘werken’, ‘vrije tijd’ en ‘burgerschap’ en zo
veel mogelijk op de kerndoelen gebaseerd aanbod, dat ook zo veel mogelijk de referentieniveaus taal
en rekenen omvat. Het aanbod bereidt de leerlingen inhoudelijk goed voor op de arbeidsmarkt.
Het onderwijs gaat ervan uit dat leerlingen opgroeien in een pluriforme samenleving. Daarom is het
onderwijs gericht op het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie, en op kennis hebben
van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten. Het aanbod
draagt bij aan de basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
Het aanbod dat de school biedt, sluit aan bij het niveau van de leerlingen en kan gedurende de
schoolloopbaan worden verdiept en verbreed, zodanig dat leerlingen een ononderbroken ontwikkeling
kunnen doorlopen. Dit betekent bijvoorbeeld dat de school een taalaanbod heeft om taalachterstanden
te bestrijden. Bovendien moet de school de leerinhouden evenwichtig en in samenhang over de
leerjaren heen verdelen.
De school legt de doelen voor het onderwijs en de opbouw van het aanbod vast in het schoolplan.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

toekomstgericht aanbod;

aanbod gericht op het leren van leerstrategieën;

het bieden van een aantrekkelijke, uitdagende leeromgeving afgestemd op de doelgroep.
Toelichting wettelijke eisen
Praktijkonderwijs bestaat uit een gedeelte waarin aangepast theoretisch onderwijs,
persoonlijkheidsvorming en het aanleren van sociale vaardigheden worden verzorgd en een gedeelte
waarin de leerling wordt voorbereid op het uitoefenen van functies op de arbeidsmarkt.
Praktijkonderwijs wordt zo veel mogelijk op basis van de kerndoelen verzorgd en is erop gericht dat
leerlingen zo veel mogelijk het referentieniveau Nederlandse taal en het referentieniveau rekenen

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

58

bereiken, die voor het praktijkonderwijs zijn vastgesteld op grond van artikel 2, tweede lid, aanhef en
onderdeel c, van de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen (artikel 10f, WVO).
Daarnaast omvat het onderwijs ook het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie en het
kennis hebben van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten
(artikel 17, WVO). Verder bepaalt de wet dat het onderwijs dusdanig wordt ingericht dat er structureel
en herkenbaar aandacht wordt besteed aan het bestrijden van achterstanden, in het bijzonder in de
beheersing van de Nederlandse taal (artikel 6c, WVO).
De inhoud van het onderwijsaanbod is afgestemd op verschillende leerbehoeften van leerlingen
(artikel 2, tweede lid, WVO). Een aanvaard kwaliteitsbegrip bij de deugdelijkheidseis voor een
ononderbroken voortgang in ontwikkeling van leerlingen vraagt van de school dat de inhoud wordt
aangeboden in een logische fasering/opbouw, opklimmend in niveaus op een wijze die past bij het
ontwikkelingsniveau van de leerlingen.
De school formuleert de doelen van het onderwijs in het schoolplan (artikel 24, tweede lid, WVO).
OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
De school volgt en begeleidt de leerlingen zodanig dat zij een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen.
Basiskwaliteit
De school verzamelt vanaf binnenkomst systematisch informatie over de kennis en vaardigheden van
haar leerlingen. De school vergelijkt deze informatie met de verwachte ontwikkeling. Deze informatie
en vergelijking maken het mogelijk om het onderwijs af te stemmen op de onderwijsbehoeften van
zowel groepen als individuele leerlingen.
Voor alle leerlingen legt de school de doelen en begeleiding in een ontwikkelingsperspectief vast. De
school heeft voor alle leerlingen interventies (zowel in aanbod als gericht op gedrag) gepland. Deze
interventies zijn gericht op het (ontwikkelings)perspectief van de leerling en daarmee op een
ononderbroken ontwikkeling.
De school evalueert regelmatig (met ouders) of de ondersteuning en begeleiding het gewenste effect
hebben. Wanneer leerlingen niet genoeg lijken te profiteren van het onderwijs, gaat de school na waar
de ontwikkeling stagneert en wat mogelijke verklaringen hiervoor zijn. Bovendien gaat zij na wat
nodig is om achterstanden bij leerlingen te verhelpen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

volgen van de ontwikkeling van de leerlingen op meerdere ontwikkelingsgebieden

gebruik van extern genormeerde toetsen

stellen van doelen, onder meer op basis van toetsen

bespreken van de doelen met leerlingen
Toelichting wettelijke eisen
Voor leerlingen voor wie de school extra middelen krijgt vanuit het samenwerkingsverband, geldt de
wettelijke verplichting om deze begeleiding in een ontwikkelingsperspectief vast te leggen (artikel 26,
WVO). De wet vraagt ook dat leerlingen in het praktijkonderwijs een verantwoord
ontwikkelingsperspectief hebben, dat de school het onderwijs aan de leerling daarop afstemt, de
uitkomsten daarvan periodiek evalueert (met de ouders) en bij afwijking het ontwikkelingsperspectief
bijstelt (artikel 17b, eerste lid en 26, WVO en artikel 15c, Inrichtingsbesluit WVO).
De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen op een deugdelijke manier worden gevolgd
(artikel 2, tweede lid, WVO, na inwerkingtreding van het wetsvoorstel tot een doeltreffender regeling
van het onderwijstoezicht). Dit waarborgt dat de school daadwerkelijk de ononderbroken ontwikkeling
van leerlingen voor ogen kan hebben in het onderwijs en ook dat het onderwijs aansluit bij de
verschillende leerbehoeften van leerlingen, bijvoorbeeld als uit de vorderingen blijkt dat de

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

59

ontwikkeling stagneert. Bij deze laatste groep leerlingen zoekt de school naar mogelijke verklaringen
voor de stagnatie, zodat het onderwijs daarop kan worden aangepast (artikel 6c, WVO).
Verder stelt de wet (artikel 6c, WVO) dat de school zichtbaar en gestructureerd werkt aan de
bestrijding van die achterstanden. Dit veronderstelt dat de school weet wie welke achterstanden heeft,
en dat er (aanvullende) activiteiten zijn waarmee de achterstanden worden bestreden. De toelichting
op artikel 6c van de WVO zegt hier het volgende over: “Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat
daarbij op structurele en herkenbare wijze aandacht wordt besteed aan het bestrijden van
achterstanden in het bijzonder in de beheersing van de Nederlandse taal.” Met ‘op structurele wijze’
willen we aangeven dat de aandacht voor het bestrijden van achterstanden nadrukkelijk ingebed moet
zijn in en vervlochten met het onderwijs. ‘Op herkenbare wijze’ betekent dat die specifieke aandacht
ook duidelijk moet blijken in de onderwijspraktijk, dus een ‘gezicht’ moet hebben.
Onderwijsachterstanden beperken zich niet tot taalachterstanden. Ook in andere vakken kunnen
kinderen achterstanden hebben of oplopen. Ook daarvoor dient aandacht te zijn.

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten
De school behaalt met haar leerlingen leerresultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

kenmerken van de leerlingpopulatie zijn beschreven

bereiken van eigen doelen (zowel voor de school als voor individuele leerlingen) voor te
bereiken leerresultaten
OR2. Sociale en maatschappelijke competenties
De leerlingen behalen sociale en maatschappelijke competenties op het niveau dat ten minste in
overeenstemming is met de gestelde doelen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

kenmerken van de leerlingpopulatie zijn beschreven

bereiken van eigen doelen (zowel voor de school als voor individuele leerlingen) voor te
bereiken resultaten op de vier domeinen wonen, werken, vrije tijd en burgerschap
Normering
Voor de leerresultaten van leerlingen in het pro (standaard OR1) zijn geen landelijke normen
vastgesteld. De leerresultaten worden daarom getoetst aan de doelen of normen die de school zelf
stelt. De bevindingen wegen niet mee in het eindoordeel over de school.
De norm voor het oordeel ZZeer zwak is conform artikel 23a1, derde lid, WVO (paragraaf 4.5.1).

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

60

BIJLAGE 2 WAARDERINGSKADER ONDERWIJS EERSTE OPVANG
ANDERSTALIGEN
In deze bijlage zijn de standaarden opgenomen die voor het onderwijs eerste opvang anderstaligen
afwijken van het waarderingskader in hoofdstuk 3. De toelichting op de aanpassing van het
waarderingskader en de normering is te vinden in paragraaf 11.2.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Aanbod

OP2

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Aanbod
Het aanbod bereidt de leerlingen voor op vervolgonderwijs en de samenleving.
Basiskwaliteit
De school biedt een aanbod dat ten minste de leerlingen in staat stelt om zich het Nederlands eigen te
maken, op een niveau dat vereist is voor een vervolgopleiding passend bij de overige capaciteiten van
de leerling. Het aanbod bereidt de leerlingen inhoudelijk goed voor op het vervolgonderwijs.
Het onderwijs gaat ervan uit dat leerlingen opgroeien in een pluriforme samenleving. Daarom is het
onderwijs gericht op het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie, en op kennis hebben
van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten. Het aanbod
draagt bij aan de basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
Het aanbod dat de school biedt, sluit aan bij het niveau van de leerlingen en kan gedurende het
verblijf op het eoa worden verdiept en verbreed, zodanig dat leerlingen een ononderbroken
ontwikkeling kunnen doorlopen en er sprake is van een goede aansluiting bij het onderwijs op de
school waar zij ingeschreven staan.
De school legt de doelen voor het onderwijs en de opbouw van het aanbod vast in het schoolplan.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

toekomstgericht aanbod;

aanbod gericht op het leren van leerstrategieën;

het bieden van een aantrekkelijke, uitdagende leeromgeving afgestemd op de doelgroep en op
de individuele leerling.
Toelichting wettelijke eisen
Voor leerlingen op een eoa geldt dezelfde wetgeving als voor leerlingen in het reguliere vo. Om aan de
specifieke taalbehoeften voor deze groep leerlingen te voldoen, kan worden afgeweken van het
wettelijk verplichte onderwijsprogramma. Er wordt dan gebruikgemaakt van de mogelijkheden in
artikel 11d van de WVO, waarin staat dat het bevoegd gezag ontheffing kan verlenen van het
onderwijsprogramma in de eerste twee leerjaren. Daarbij bepaalt het bevoegd gezag welk onderwijs in
de plaats komt en dat zal vooral Nederlands zijn.
Daarnaast omvat het onderwijs ook het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie en het
kennis hebben van en kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

61

(artikel 17, WVO). Verder bepaalt de wet dat het onderwijs dusdanig wordt ingericht dat er structureel
en herkenbaar aandacht wordt besteed aan het bestrijden van achterstanden, in het bijzonder in de
beheersing van de Nederlandse taal (artikel 6c, WVO). De inhouden van het onderwijsaanbod zijn
afgestemd op verschillende leerbehoeften van leerlingen (artikel 2, tweede lid, WVO).
Een aanvaard kwaliteitsbegrip bij de deugdelijkheidseis voor een ononderbroken voortgang in
ontwikkeling van leerlingen vraagt van de school dat de inhouden worden aangeboden in een logische
fasering /opbouw, opklimmend in niveaus op een wijze die past bij de leeftijd van de leerlingen.
De school formuleert de doelen van het onderwijs in het schoolplan (artikel 24, tweede lid, WVO).
OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
De school volgt en begeleidt de leerlingen zodanig dat zij een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen.
Basiskwaliteit
Het eoa verzamelt vanaf binnenkomst systematisch informatie over de kennis en vaardigheden van
zijn leerlingen. De school vergelijkt deze informatie met de verwachte ontwikkeling. Deze informatie
en vergelijking maken het mogelijk om het onderwijs af te stemmen op de onderwijsbehoeften van
zowel groepen als individuele leerlingen. De school kan op basis van het vastgestelde niveau en de
mogelijke problematiek van elke leerling zichtbaar maken hoe zij gestructureerd werkt aan bestrijding
van taalachterstand. Het eoa heeft voor alle leerlingen extra begeleiding (zowel in aanbod als gedrag)
gepland. Deze extra begeleiding is gericht op een ononderbroken ontwikkeling.
Het eoa evalueert regelmatig (met ouders) of de extra begeleiding het gewenste effect heeft. Wanneer
leerlingen niet genoeg lijken te profiteren van het onderwijs gaat het eoa na waar de ontwikkeling
stagneert en wat mogelijke verklaringen hiervoor zijn.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

volgen van de ontwikkeling van de leerlingen op meerdere ontwikkelingsgebieden

gebruik van extern genormeerde toetsen

stellen van doelen op basis van toetsen

bespreken van de doelen met leerlingen
Toelichting wettelijke eisen
De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen op een deugdelijke manier worden gevolgd
(artikel 2, tweede lid, WVO). Dit waarborgt dat de school daadwerkelijk de ononderbroken
ontwikkeling van leerlingen voor ogen kan hebben in het onderwijs en ook dat het onderwijs aansluit
bij de verschillende leerbehoeften van leerlingen, bijvoorbeeld als uit de vorderingen blijkt dat de
ontwikkeling stagneert. Bij deze laatste groep leerlingen zoekt de school naar mogelijke verklaringen
voor de stagnatie, zodat het onderwijs daarop kan worden aangepast (artikel 2, tweede lid van de
WVO, na inwerkingtreding van het wetsvoorstel tot een doeltreffender regeling van het
onderwijstoezicht; artikel 6c, WVO).
In het onderwijs eerste opvang anderstaligen volgt elke leerling een individuele leerlijn. De eis van
afstemming van het onderwijs op de voortgang in de ontwikkeling betekent dat voor elke leerling een
plan nodig is over de inhoud van het onderwijs, gebaseerd op zijn/haar specifieke situatie.
Verder stelt de wet (artikel 6c, WVO) dat de school zichtbaar en gestructureerd werkt aan de
bestrijding van achterstanden. Dit veronderstelt dat de school weet wie achterstanden heeft en wat de
achterstand inhoudt en dat er aanvullende activiteiten zijn waarmee de achterstanden worden
bestreden. De toelichting op artikel 6c van de WVO zegt hier het volgende over: “Het onderwijs wordt
zodanig ingericht dat daarbij op structurele en herkenbare wijze aandacht wordt besteed aan het
bestrijden van achterstanden, in het bijzonder in de beheersing van de Nederlandse taal.” Met ‘op
structurele wijze’ willen we aangeven dat de aandacht voor het bestrijden van achterstanden
nadrukkelijk ingebed moet zijn in en vervlochten met het onderwijs. ‘Op herkenbare wijze’ betekent
dat die specifieke aandacht ook duidelijk moet blijken in de onderwijspraktijk, dus een ‘gezicht’ moet

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

62

hebben.
Onderwijsachterstanden beperken zich niet tot taalachterstanden. Ook in andere vakken kunnen
kinderen achterstanden hebben of oplopen. Ook daarvoor dient aandacht te zijn.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

63

BIJLAGE 3 WAARDERINGSKADER PARTICULIERE ZELFSTANDIGE
EXAMENINSTELLINGEN
In deze bijlage is het waarderingskader voor particuliere zelfstandige exameninstellingen opgenomen.
De toelichting op de aanpassing van het waarderingskader en/of de normering is te vinden in paragraaf
11.3.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Aanbod

OP2

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

OP5

Onderwijstijd

OP6

Samenwerking

OP7

Praktijkvorming/Stage

OP8

Toetsing en afsluiting

SK

SCHOOLKLIMAAT

SK1

Veiligheid

OR

ONDERWIJSRESULTATEN

OR1

Resultaten

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Aanbod
Het aanbod bereidt de leerlingen voor op vervolgonderwijs en de samenleving.
Basiskwaliteit
De school biedt een breed en op de kerndoelen gebaseerd aanbod dat ook de referentieniveaus taal en
rekenen omvat. Het aanbod is dekkend voor examenprogramma’s. Het aanbod bereidt de leerlingen
inhoudelijk goed voor op het vervolgonderwijs. Dit aanbod omvat mede activiteiten op het gebied van
loopbaanleren (LOB).
Het aanbod dat de school biedt, sluit aan bij het niveau van de leerlingen en kan gedurende de
schoolloopbaan worden verdiept en verbreed, zodanig dat leerlingen een ononderbroken ontwikkeling
kunnen doorlopen. Bovendien heeft de school de leerinhouden evenwichtig en in samenhang over de
leerjaren heen verdeeld.
De school legt de doelen voor het onderwijs en de opbouw van het aanbod vast in het schoolplan.
Toelichting wettelijke eisen
De wet geeft aan dat de school in de onderbouw een samenhangend onderwijsprogramma verzorgt
waarin de kerndoelen worden uitgewerkt en dat voldoet aan de referentieniveaus van taal en rekenen
(artikel 11c, eerste lid, WVO en artikel 2 en 3 van het Besluit referentieniveaus Nederlandse taal en
rekenen). De school bereidt de leerlingen voor op het vervolgonderwijs (artikel 7 tot en met 10,
WVO). LOB heeft hierin een centrale plaats gekregen door het in het examenprogramma te plaatsen
(Regeling examenprogramma’s voortgezet onderwijs). Daar staat: “De kandidaat is in staat zijn eigen

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

64

loopbaanontwikkeling vorm te geven. Hij doet dat met een oriëntatie op een toekomstige opleiding en
(loop)baan door middel van reflectie op het eigen handelen en reflectie op ervaringen.”
De inhouden van het onderwijsaanbod zijn afgestemd op verschillende leerbehoeften van leerlingen
(artikel 2, tweede lid, WVO). Het onderwijsaanbod wordt afgestemd op de voortgang in de
ontwikkeling van de leerlingen.
Een voorwaarde voor een ononderbroken voortgang in ontwikkeling van leerlingen is dat de school de
inhouden aanbiedt in een logische opbouw, opklimmend in niveaus op een wijze die past bij de leeftijd
van de leerlingen. Het schoolplan dient de uitwerking van de wettelijke opdrachten voor de
uitgangspunten, doelstellingen en inhoud te bevatten (artikel 24, tweede lid, onder a, WVO).
Daaronder vallen de doelen van het onderwijs en de opbouw van het aanbod.
OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
De school volgt en begeleidt de leerlingen zodanig dat zij een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen.
Basiskwaliteit
De school verzamelt vanaf binnenkomst systematisch informatie over de kennis en vaardigheden van
haar leerlingen. De school vergelijkt deze informatie met de verwachte ontwikkeling. Deze informatie
en vergelijking maken het mogelijk om het onderwijs af te stemmen op de onderwijsbehoeften van
zowel groepen als individuele leerlingen.
Wanneer leerlingen niet genoeg lijken te profiteren van het onderwijs, analyseert de school waar de
ontwikkeling stagneert en wat mogelijke verklaringen hiervoor zijn. Vervolgens bepaalt zij wat er moet
gebeuren om eventuele achterstanden bij leerlingen te verhelpen. De leerlingen krijgen daarmee de
begeleiding die zij nodig hebben om beter het onderwijsprogramma te kunnen doorlopen. (Dat kan
door speciale hulpprogramma’s of individuele begeleiding, waarbij leerlingen buiten de les aanvullende
begeleiding krijgen.)
Toelichting wettelijke eisen
De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen op een deugdelijke manier worden gevolgd
(artikel 2, tweede lid, WVO). Dit waarborgt dat de school daadwerkelijk de ononderbroken
ontwikkeling van leerlingen voor ogen heeft in het onderwijs en ook dat het onderwijs aansluit bij de
verschillende leerbehoeften van leerlingen, bijvoorbeeld als uit de vorderingen blijkt dat de
ontwikkeling stagneert. Bij deze laatste groep leerlingen zoekt de school naar mogelijke verklaringen
voor de stagnatie, zodat het onderwijs daarop kan worden aangepast (artikel 2, tweede lid, WVO).
De school heeft de wijze waarop het onderwijs wordt afgestemd op de voortgang in de ontwikkeling
van leerlingen in het schoolplan beschreven (artikel 24, vierde lid, onder a van de WVO).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van de leraren stelt leerlingen in staat tot leren en ontwikkelen.
Basiskwaliteit
De leraren plannen en structureren hun handelen met behulp van informatie die zij over leerlingen
hebben. Zij zorgen ervoor dat het niveau van hun lessen past bij het beoogde eindniveau van
leerlingen. De aangeboden leerstof is logisch opgebouwd binnen een reeks van lessen alsook binnen
één les.
De leraren creëren een leerklimaat waardoor leerlingen actief en betrokken zijn. Met geschikte
opdrachten en heldere uitleg structureert de leraar het onderwijsaanbod zodanig dat de leerling zich
het totale leerstofaanbod eigen kan maken.
De leraren stemmen de instructies, begeleiding, opdrachten en onderwijstijd af op de behoeften van
groepen en/of individuele leerlingen. De afstemming is zowel op ondersteuning als op uitdaging
gericht, afhankelijk van de behoeften van leerlingen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

65

Toelichting wettelijke eisen
De school heeft haar beleid over het pedagogisch-didactisch handelen in het schoolplan geformuleerd
(artikel 24, tweede en derde lid, WVO). Dit beleid is zichtbaar in het dagelijks handelen van de
leraren.
De wet geeft aan dat leerlingen het aanbod zo aangeboden moeten krijgen dat dit is afgestemd op hun
ontwikkelproces (artikel 2, tweede lid, WVO). Voor deze ‘ononderbroken ontwikkeling’ is het nodig dat
het onderwijs aansluit bij het ontwikkelingsniveau van de leerling.
Uit artikel 2, tweede lid van de WVO vloeit voort dat voor een ononderbroken ontwikkeling de
volgende voorwaarden gelden:

Er is sprake van een pedagogisch klimaat dat leren mogelijk maakt.

De uitleg is helder.

De les verloopt gestructureerd.

Het niveau sluit aan bij de leerling én past bij het te halen eindniveau.
De kwaliteit van de school bij het didactisch handelen wordt onder meer bepaald door het didactische
vermogen om aan te sluiten bij leerlingen: leraren moeten zowel bij leerlingen met een achterstand
als leerlingen met behoeften aan extra uitdaging een effectief leerproces tot stand weten te brengen.
OP5. Onderwijstijd
De leerlingen krijgen voldoende tijd om zich het leerstofaanbod eigen te maken.
Basiskwaliteit
De school biedt een programma aan dat voldoet aan de wettelijk verplichte onderwijstijd. De school
verdeelt de tijd zodanig over de vakken dat leerlingen in staat zijn het verplichte onderwijsprogramma
tot zich te nemen. Bovendien weet de leraar de geplande onderwijstijd effectief te benutten.
Toelichting wettelijke eisen
Leerlingen moeten voldoende tijd krijgen om de leerstof te verwerven. De wet geeft aan dat elke
leerling een programma moet kunnen volgen van ten minste 3.700 uur voor vmbo, 4.700 uur voor
havo of 5.700 uur voor vwo (artikel 58, WVO jo. artikel 6g, eerste lid, WVO). Deze uren moeten
worden ingevuld met activiteiten die worden verzorgd in het onderwijsprogramma (artikel 58, WVO jo.
artikel 6g, tweede lid, WVO).
Onderwijstijd doet ertoe. Voldoende onderwijstijd is een noodzakelijke voorwaarde voor kwalitatief
goed onderwijs, mits goed ingevuld (bron: Memorie van Toelichting bij wetsvoorstel ter modernisering
en vereenvoudiging van de normen voor onderwijstijd in het voortgezet onderwijs).
Het eerste criterium voor onderwijstijd is dat het moet gaan om (onderwijs)activiteiten die worden
verzorgd onder verantwoordelijkheid van diegenen die op grond van artikel 33 van de WVO onderwijs
mogen verzorgen. Het tweede criterium is dat de onderwijstijd onder verantwoordelijkheid van de
school bewust moet worden gepland en verzorgd. De school is verantwoordelijk voor de vormgeving,
uitvoering en evaluatie van het onderwijsprogramma en daarmee van het leerproces, de socialisering
en de (maatschappelijke en persoonlijke) vorming van leerlingen. Ten derde moet op schoolniveau
worden afgesproken welke soorten onderwijsactiviteiten meetellen als onderwijstijd.
OP6. Samenwerking
De school werkt samen met partners om het onderwijs voor haar leerlingen vorm te geven.
Basiskwaliteit
De school werkt samen met andere scholen voor vo in de regio als het gaat om de toelating van een
leerling op wie de Leerplichtwet 1969 van toepassing is.
Wanneer de school samenwerkt met een opleiding voor voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
(vavo), moet de school deze samenwerking in een samenwerkingsovereenkomst hebben vastgelegd.
De school draagt er zorg voor dat het doel van de samenwerking helder is. Er wordt geëvalueerd of
het doel van de samenwerking wordt behaald en tevens is duidelijk welk onderwijsprogramma aan de
leerling wordt aangeboden in deze samenwerking.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

66

De school heeft een informatieplicht aan de minister, in het bijzonder voor het opnemen van gegevens
in het Basisregister Onderwijs (BRON).
Toelichting wettelijke eisen
De school kan, gelet op artikel 58a, WVO, een samenwerkingsovereenkomst sluiten met een opleiding
vavo als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid onder a van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB),
waarvoor wat betreft genoemde opleiding toepassing is gegeven aan artikel 1.4a.1, eerste lid van de
WEB. De school moet die opleiding met een examen afsluiten. Hiervoor geldt dat de school een
samenwerkingsovereenkomst moet opstellen waarin het doel van de samenwerking moet zijn
opgenomen, de doelgroep, de wijze waarop wordt nagegaan of het doel wordt behaald, welk
onderwijsprogramma de leerling krijgt aangeboden en een geschillenregeling.
De informatieplicht aan de minister heeft betrekking op het verstrekken van het persoonsgebonden
nummer aan de minister, die dit opneemt in het basisregister onderwijs (BRON). (Vergelijk artikel
103b, 103c, 103d en 103f, WVO.)
OP7. Praktijkvorming/stage
De voorbereiding, uitvoering en begeleiding van de praktijkvorming/stage zijn doeltreffend.
Basiskwaliteit
De stage draagt bij aan de geplande leeractiviteiten. De school maakt afspraken met de leerling over
welke leeractiviteiten de leerling ontplooit in het kader van het stageplan. Het doel, de inhoud, de
omvang en de organisatie van de stage worden beschreven in het stageplan. De school begeleidt de
leerling bij de voorbereiding en bij de keuze van een stageplek en stelt hiervoor samen met de leerling
en het stagebedrijf de vereiste stageovereenkomst op. De begeleiding en beoordeling verlopen op de
afgesproken wijze en de school is op de hoogte van het functioneren van de leerling op de stageplek
en stuurt zo nodig bij.
Toelichting wettelijke eisen
In het derde en vierde leerjaar van de basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte of gemengde
leerweg in het vmbo én voor praktijkonderwijsleerlingen kunnen de lessen worden besteed aan stage.
De wet stelt (artikel 31 en verder van het Inrichtingsbesluit WVO) dat het doel, de inhoud, de omvang,
de opbouw en de organisatie van de stage worden beschreven in een stageplan.
Het bevoegd gezag sluit met de leerling en de stagegever tezamen een schriftelijke stageovereenkomst waaruit blijkt dat de leerling leeractiviteiten ontplooit in het kader van het stageplan. In
die overeenkomst staat onder andere hoe de begeleiding plaatsvindt en door wie en wat de
leeractiviteiten zijn. Daarnaast bevat de overeenkomst een regeling die de inspectie in staat stelt
toezicht te houden op de leeractiviteiten die door de leerling bij de stagegever worden ontplooid.
OP8. Toetsing en afsluiting
De toetsing en afsluiting verlopen zorgvuldig.
Basiskwaliteit
De school heeft een Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) en examenreglement die voldoen aan
de eisen van de wetgeving. In deze documenten maakt de school tijdig duidelijk hoe de organisatie
van het examen verloopt en welke maatregelen de school hanteert bij leerlingen die zich niet aan de
regels hebben gehouden. Ook moet beschreven staan welke examens leerlingen op welke manier
kunnen herkansen. Verder moet duidelijk zijn welke stof wanneer wordt geëxamineerd, hoe het
examen meeweegt en welke vrijstellingen gelden.
De examinering verloopt volgens PTA en examenreglement.
Toelichting wettelijke eisen
De wetgeving schrijft voor dat een school een examenreglement en een PTA opstelt. Deze beide
documenten moeten worden verstrekt aan de inspectie en de examenkandidaten. In de wetgeving is
ook bepaald wat er minimaal in beide documenten moet zijn opgenomen (artikel 31,

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

67

Eindexamenbesluit VO).

SCHOOLKLIMAAT (SK)
SK1. Veiligheid
Schoolleiding en leraren dragen zorg voor een veilige omgeving voor leerlingen.
Basiskwaliteit
De school zorgt voor de sociale, fysieke en psychische veiligheid van de leerlingen in en om de school
gedurende de schooldag. Dit blijkt onder andere uit de beleving van de veiligheid en het welbevinden
van de leerlingen op school. De school monitort dit ten minste jaarlijks.
De school heeft een veiligheidsbeleid (beschreven in het schoolplan) gericht op het voorkomen,
afhandelen, registreren en evalueren van incidenten. Als de uitkomsten van de monitoring daartoe
aanleiding geven, verbetert de school haar veiligheid. De school heeft een functionaris die
aanspreekpunt is als het gaat om pesten. Schoolleiding en leraren voorkomen pesten, agressie en
geweld in elke vorm en treden zo nodig snel en adequaat op.
Toelichting wettelijke eisen
De wet bepaalt dat de school ten minste een veiligheidsbeleid (sociale, psychische en fysieke
veiligheid) heeft beschreven en dat uitvoert. Het veiligheidsbeleid bestaat uit een samenhangende set
van maatregelen gericht op preventie en op het afhandelen van incidenten, ingebed in het
pedagogische beleid van de school en stevig verankerd in de dagelijkse praktijk (artikel 3b, WVO). In
de Memorie van Toelichting bij de wetswijziging over sociale veiligheid op school, waarbij artikel 3b
aan de WVO is toegevoegd, wordt onder ‘sociale veiligheid’ minimaal verstaan: “Een school is veilig als
de psychische, sociale en fysieke veiligheid van leerlingen niet door handelingen van andere mensen
wordt aangetast.”
De wet geeft aan dat de school de veiligheid van leerlingen monitort met een instrument dat een
representatief en actueel beeld geeft (artikel 3b, eerste lid, onder b, WVO). Een school kan pas goed
beleid ten aanzien van sociale veiligheid voeren als zij inzicht heeft in de feitelijke en ervaren
veiligheid en het welbevinden van de leerlingen. In de Memorie van Toelichting bij de wetgeving
sociale veiligheid op school is vastgelegd dat scholen jaarlijks moeten monitoren en dat het van belang
is dat de school een gestandaardiseerd instrument gebruikt. Op basis van monitoring die een
representatief, valide en actueel beeld geeft van de sociale veiligheid van de leerlingen, krijgen
scholen inzicht in de daadwerkelijke sociale veiligheid op de school. Op basis van dit veiligheidsbeeld
kan de school haar beleid gericht inzetten om pesten tegen te gaan en de sociale veiligheid te
bevorderen. De school stelt de monitorgegevens ter beschikking aan de inspectie.
Voor ouders en leerlingen is het van belang dat ze een laagdrempelig aanspreekpunt hebben binnen
de school als er sprake is van een situatie waarin gepest wordt. Daarom schrijft artikel 3b, eerste lid,
onderdeel c, WVO voor dat iedere school de navolgende taken op school belegt bij een persoon:

coördinatie van het beleid in het kader van het tegengaan van pesten op school;

fungeren als aanspreekpunt in het kader van pesten.

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten
De school behaalt met haar leerlingen leerresultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.
Basiskwaliteit
De leerresultaten liggen de afgelopen drie jaar op het niveau dat op grond van de kenmerken van de
leerlingenpopulatie mag worden verwacht. Dit betekent dat de gemiddelde eindexamenresultaten en

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

68

de doorstroom in de bovenbouw op of boven de normering liggen die daarvoor geldt. Daarbij is het
verschil (op opleidingsniveau) tussen het cijfer voor het schoolexamen en het centraal eindexamen op
een aanvaardbaar niveau.
Toelichting wettelijke eisen
De wet geeft aan dat scholen voldoende leerresultaten behoren te behalen. Er is sprake van voldoende
leerresultaten wanneer de gemiddelde examenresultaten en het doorstroomrendement, gemeten over
een periode van drie schooljaren, op of boven de normering liggen zoals vastgelegd in de Regeling
leerresultaten VO (artikel 23a1, WVO en de Regeling leerresultaten vo).
Daarbij gaat de wetgever ervan uit dat voor een opleiding of schoolsoort het gemiddelde verschil
tussen de cijfers van het centraal examen en het schoolexamen over een periode van drie jaren niet
meer dan een half punt bedraagt (artikel 29, lid 1a, WVO). Anders kan de minister besluiten dat het
bevoegd gezag voor een periode van twee jaren leerlingen niet in de gelegenheid stelt een
eindexamen af te leggen in de desbetreffende schoolsoort of leerweg.
We beoordelen de examenresultaten op het niveau van de opleiding tegen daarvoor geldende normen.
De instelling dient de hiervoor benodigde gegevens in BRON te registreren.

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de scholen hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur zorgt voor een stelsel van kwaliteitszorg op de scholen. Dit stelsel staat uitgewerkt in
het/de schoolplan(nen) van de scholen. Vanuit dit stelsel bewaakt en bevordert het bestuur de
kwaliteit van het onderwijsproces en de leerresultaten.
Het bestuur en de scholen hebben zicht op de kwaliteit van het onderwijs. Er zijn toetsbare doelen
geformuleerd en er wordt regelmatig geëvalueerd of deze doelen worden gehaald. De oorzaken van
eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit zijn geanalyseerd en waar nodig worden verbeteringen
doelgericht doorgevoerd.
Toelichting wettelijke eisen
Het bevoegd gezag moet zorgen voor de kwaliteit van het onderwijs op een school. Onder ‘zorg
dragen voor’ wordt in elk geval verstaan: het naleven van de wet en het uitvoeren van het stelsel van
kwaliteitszorg (artikel 23a, WVO).
Het stelsel van kwaliteitszorg staat beschreven in het schoolplan (artikel 24, vierde lid, WVO). Meer
specifiek vraagt de wet dat de school door haar stelsel van kwaliteitszorg zorgdraagt voor de
ononderbroken ontwikkeling van leerlingen en de afstemming van het onderwijs op de voortgang in de
ontwikkeling van leerlingen. Ook moet worden vastgesteld waar verbetermaatregelen nodig zijn. Deze
eisen veronderstellen dat de zorg voor kwaliteit cyclisch, systematisch en planmatig is en ook gericht
is op het vasthouden van gerealiseerde kwaliteit. Daarvoor zijn toetsbare doelen nodig, evenals een
regelmatige evaluatie van de realisatie van die doelen.
Uit de deugdelijkheidseisen vloeit voort dat het bevoegd gezag/de school de zorg voor kwaliteit
vormgeeft op een wijze waarvan mag worden aangenomen dat deze daadwerkelijk leidt tot zicht op de
eigen kwaliteit en op relevante verbetermaatregelen. Dat betekent dat de
verantwoordelijkheidsverdeling zodanig moet zijn, dat de kwaliteitsinformatie bij de relevante
personen terechtkomt en dat de verbetermaatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd.
KA2. Kwaliteitscultuur
Het bestuur en zijn scholen kennen een professionele kwaliteitscultuur en functioneren transparant en
integer.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

69

Basiskwaliteit
Het bestuur zorgt voor bekwaam en bevoegd personeel op alle scholen en maakt mogelijk dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt en de juiste bevoegdheid haalt voor het vak waarvoor het
wordt ingezet, waar dat nog niet het geval is. De schoolleiding en het team werken gezamenlijk aan
een voortdurende verbetering van hun professionaliteit. Leraren houden daarbij rekening met de
gestelde bekwaamheidseisen en beroepsprofielen en behaalde resultaten bij leerlingen. Leraren
krijgen daartoe voldoende gelegenheid. De wijze waarop ze dit doen, staat helder beschreven in het
schoolplan.
Toelichting wettelijke eisen
De uitvoering van de wettelijke eisen rondom kwaliteitszorg (artikel 23a en 24, vierde lid, WVO)
vraagt van de school een gezamenlijke inspanning vanuit een verbetercultuur en professionaliteit. Dit
veronderstelt onderwijskundig leiderschap, effectieve taakverdeling, resultaatgerichtheid en
aanspreekbaarheid van het personeel van de school.
Het zodanig inrichten van het onderwijs dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen, het afstemmen van het onderwijs op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen
(artikel 2, tweede lid, WVO) en het uitvoeren van de verbetermaatregelen op basis van het
kwaliteitszorgsysteem kunnen alleen worden gerealiseerd door personeel dat professioneel is en blijft.
In het schoolplan moet een beschrijving van het personeelsbeleid worden opgenomen (artikel 24,
derde lid, WVO). Daarmee wordt uitdrukking gegeven aan het feit dat het personeel zijn bekwaamheid
onderhoudt en uitbreidt, maar ook aan het feit dat het daarbij gaat om een gezamenlijke
verantwoordelijkheid, passend in het beleid van de school. Het bevoegd gezag moet zijn personeel ook
daadwerkelijk in staat stellen tot dat onderhoud.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

70

BIJLAGE 4 WAARDERINGSKADER SAMENWERKINGSVERBANDEN
PASSEND ONDERWIJS
In deze bijlage zijn het waarderingskader en de normering voor samenwerkingsverbanden passend
onderwijs opgenomen. De toelichting op het waarderingskader en de werkwijze is te vinden in
paragraaf 11.4.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OR

ONDERWIJSRESULTATEN

OR1

Resultaten

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

KA3

Verantwoording en dialoog

FB

FINANCIEEL BEHEER

FB1

Continuïteit

FB2

Doelmatigheid

FB3

Rechtmatigheid

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten
Voor alle leerlingen in het samenwerkingsverband die extra ondersteuning nodig hebben is een
passende onderwijsplek beschikbaar.
Basiskwaliteit
Het samenwerkingsverband voert de aan hem opgedragen taken uit en realiseert een samenhangend
geheel van ondersteuningsvoorzieningen binnen en tussen de scholen, zodanig dat alle leerlingen die
extra ondersteuning behoeven een zo passend mogelijke plaats in het onderwijs krijgen.
Het samenwerkingsverband doet al het mogelijke om passende ondersteuningsvoorzieningen te
organiseren voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Wanneer voor een leerling extra
ondersteuning is aangevraagd, dan handelt het samenwerkingsverband deze aanvraag af binnen de
wettelijk voorgeschreven termijn. Het samenwerkingsverband bevordert dat alle leerplichtige
leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, ingeschreven staan bij een school en daadwerkelijk
onderwijs volgen. Waar nodig betrekt het daarbij ketenpartners.
Het samenwerkingsverband realiseert de resultaten zoals beschreven in het ondersteuningsplan. Het
samenwerkingsverband heeft de regionale context bij het benoemen van zijn doelen betrokken. Het
samenwerkingsverband zorgt voor een netwerkoverleg met de gemeenten en de onderwijsinstellingen
in de regio daarbinnen en heeft daarmee afspraken die leiden tot passende
onderwijs(jeugdzorg)arrangementen.
Indien het samenwerkingsverband een orthopedagogisch-didactisch centrum (opdc) heeft ingericht,
realiseert het samenwerkingsverband voor de leerlingen op het opdc een ononderbroken
ontwikkelingsproces.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdrachten heeft het samenwerkingsverband opgenomen in het ondersteuningsplan en
realiseert het samenwerkingsverband dit beleid?

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

71

Te denken valt aan

regie en beleid rond thuiszitters

inzicht in het traject van ondersteuningstoewijzing

betrokkenheid zorgaanbieders bij het netwerkoverleg over passend onderwijs

actueel beeld van de onderwijs (jeugdzorg)arrangementen in de regio
Toelichting wettelijke eisen
Om het mogelijk te maken dat in een regio van een samenwerkingsverband de schoolbesturen hun
zorgplicht passend onderwijs nakomen (artikel 40, vierde lid, WPO, artikel 27, lid 2c, WVO, artikel 40,
vijfde lid, WEC), is het nodig dat er voor deze leerlingen in of buiten de regio voldoende
ondersteuningsvoorzieningen beschikbaar zijn. Daartoe werken alle bevoegde gezagsorganen met een
of meer vestigingen in de regio van het samenwerkingsverband, samen in een samenwerkingsverband
(artikel 18a, eerste lid, WPO, artikel 17a, eerste lid, WVO, artikel 28a, eerste en tweede lid, WEC). Dit
moet ertoe leiden dat alle leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doormaken.
Daarvoor moeten zij ingeschreven staan bij een school (artikel 18a, eerste en tweede lid, WPO, artikel
17a, eerste en tweede lid, WVO).
De wettelijke taken van een samenwerkingsverband zijn erop gericht gezamenlijk werkafspraken te
maken (artikel 18a, achtste lid, WPO, artikel 17a, achtste lid, WVO), ondersteuningsmiddelen en voorzieningen verdelen en toewijzen, de toelaatbaarheid bepalen voor lichte en zware ondersteuning
en op verzoek van de aangeslotenen adviseren over de ondersteuningsbehoefte van een leerling
(artikel 18a, zesde lid, WPO, artikel 17a, zesde lid, WVO). De toelaatbaarheidsverklaring die bepaalt of
een leerling aangewezen is op lichte of zware ondersteuning is een besluit in de zin van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) (artikel 18a, twaalfde lid, WPO, artikel 17a, twaalfde lid, WVO en
Kamerstukken II 2011/12, 33 106, nr. 3, pagina 29).
Voor het bereiken van de gewenste resultaten is het nodig dat het samenwerkingsverband het beleid
afstemt met de gemeenten (onder andere jeugdzorg) en de instellingen voor mbo, evenals met de
samenwerkingsverbanden die samenvallen met de eigen regio (artikel 18a, negende lid, WPO, artikel
17a, negende lid, WVO).
Het samenwerkingsverband kan een orthopedagogisch-didactisch centrum (opdc) inrichten (artikel
18a, lid 10a, WPO en artikel 17a, lid 10a, WVO). De verplichting van het samenwerkingsverband om
zijn voorzieningen zodanig te realiseren dat leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen
doorlopen, heeft ook betrekking op leerlingen die les hebben op een opdc (artikel 18a, tweede lid,
WPO en artikel 17a, tweede lid, WVO).

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het samenwerkingsverband heeft vanuit zijn maatschappelijke opdracht doelen geformuleerd en
verbetert de uitvoering van zijn taken op basis van regelmatige en systematische evaluatie van de
realisatie van die doelen.
Basiskwaliteit
Het samenwerkingsverband stelt ten minste eenmaal in de vier jaar het ondersteuningsplan vast. De
inhoud van ondersteuningsplan voldoet aan de wettelijke voorschriften. In het ondersteuningsplan
vertaalt het samenwerkingsverband de beleidsdoelstellingen naar kwalitatieve en kwantitatieve
resultaten (inclusief bekostigingsaspecten), legt afspraken over de aanpak eenduidig vast en voert
daarover op overeenstemming gericht overleg (oogo) met burgemeester en wethouders van de
desbetreffende gemeente of gemeenten en met de samenwerkingsverbanden die (geheel of
gedeeltelijk) samenvallen met de regio van het eigen samenwerkingsverband. Het bestuur van het
samenwerkingsverband spreekt de schoolbesturen aan op het nakomen van de afspraken in het
ondersteuningsplan. Indien het samenwerkingsverband een opdc in stand houdt, voldoet het
samenwerkingsverband aan de zorgplicht voor kwaliteit van het onderwijs op het opdc.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

72

Op basis van de conclusies uit een zelfevaluatie werkt het samenwerkingsverband jaarlijks
beargumenteerd en doelgericht aan verbeteractiviteiten.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdrachten heeft het samenwerkingsverband opgenomen in het ondersteuningsplan en
realiseert het samenwerkingsverband dit beleid?
Te denken valt aan

normering van kwalitatieve en kwantitatieve resultaten in het op overeenstemming gericht
overleg met gemeenten en met de samenvallende samenwerkingsverbanden en andere
belanghebbenden in regio

actueel beeld van de toewijzing van de extra ondersteuning die leerlingen nodig hebben en
de plaatsing van deze leerlingen

de ondersteuningsprofielen van de deelnemende scholen

toetsing van de verzamelde informatie aan de vastgestelde doelen en normen

kennis van de leerlingenpopulatie in de regio voor wat betreft de ondersteuningsbehoeften
Toelichting wettelijke eisen
De wet vraagt dat het samenwerkingsverband een samenhangend geheel van
ondersteuningsvoorzieningen realiseert binnen en tussen de scholen en wel zodanig dat leerlingen
een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doormaken en leerlingen die extra ondersteuning
behoeven een zo passend mogelijke plaats in het onderwijs krijgen (artikel 18a, tweede lid, tweede
volzin, WPO, artikel 17a, tweede lid, tweede volzin, WVO).
De uitwerking van deze deugdelijkheidseisen dient het bevoegd gezag te beschrijven in het
ondersteuningsplan (artikel 18a, zevende en achtste lid, WPO, artikel 17a, zevende en achtste lid,
WVO). Het samenwerkingsverband beschrijft in het ondersteuningsplan de beoogde en bereikte
kwalitatieve en kwantitatieve resultaten van het onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning
behoeven en de daarmee samenhangende bekostiging (artikel 18a, achtste lid onder e van de WPO,
artikel 17a, achtste lid onder e, WVO). Uit de overlegverplichtingen volgt dat het taakgebied zich
uitstrekt over een breder domein dan alleen onderwijs in de eigen sector en er samenhang is met
andere aspecten binnen het jeugddomein (artikel 18a, negende lid, WPO, artikel 17a, negende lid,
WVO). Het ondersteuningsplan en de jaarverslaglegging staan centraal om het verbeteren van en de
verantwoording over de kwaliteit van de uitvoering van de taken van het samenwerkingsverband te
bevorderen.
Het bevoegd gezag dient zorg te dragen voor de kwaliteit van de dienstverlening aan de
aangeslotenen. Onder ‘zorg dragen voor de kwaliteit van de taken’ valt in elk geval het naleven van
de wettelijke bepalingen, waaronder die voor de kwaliteit van het onderwijs op het opdc en het
uitvoeren van het stelsel van kwaliteitszorg (artikel 18a, achtste lid, onder e, artikel 10, jo. artikel
17a, eerste en derde lid en 18a, lid 10a, WPO, en artikel 34.10 van het Besluit bekostiging WPO,
artikel 17a, achtste lid, onder e, artikel 23a, jo. artikel 24d eerste en derde lid en artikel 17a, lid
10a, WVO en artikel 26 van het Inrichtingsbesluit WVO). Zie ook de nota van toelichting in
Staatsblad 2014 95, pagina 31.
KA2. Kwaliteitscultuur
Het bestuur van het samenwerkingsverband kent een professionele kwaliteitscultuur en functioneert
transparant en integer.
Basiskwaliteit
Het bestuur handelt volgens de Code Goed Bestuur en legt uit wanneer het daarvan afwijkt. Deze
handelwijze leidt tot een integere en transparante organisatiecultuur. Het intern toezicht
functioneert onafhankelijk van het bestuur. Iedere betrokkene werkt vanuit zijn eigen rol aan de
versterking van de kwaliteit van de taakuitvoering en streeft naar realisatie van de gezamenlijke
ambities die zijn verwoord in het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdrachten heeft het samenwerkingsverband opgenomen in het ondersteuningsplan en
realiseert het samenwerkingsverband dit beleid?

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

73

Te denken valt aan

ambitie in relatie tot de maatschappelijke opdracht

de onafhankelijkheid van intern toezicht naast het bestuur; rolvermenging

draagvlak visie en ambities op alle niveaus
Toelichting wettelijke eisen
Voor de uitvoering van de taken van het samenwerkingsverband is het cruciaal dat de kwaliteit van
de samenwerking effectief is tussen betrokken aangesloten bevoegde gezagsorganen en regionale
partijen zoals de gemeenten (artikel 18a, negende lid, WPO, artikel 17a, negende lid, WVO) en
zorginstellingen.
De uitvoering van de wettelijke eisen rondom kwaliteitszorg vraagt bovendien van een
samenwerkingsverband een gezamenlijke inspanning vanuit een verbetercultuur en professionaliteit.
Dit veronderstelt een gezonde organisatie, effectieve taakverdeling, resultaatgerichtheid en
aanspreekbaarheid van de betrokkenen bij het samenwerkingsverband. Integriteit, zorgvuldigheid
en bewustzijn van effecten van het handelen zijn algemeen aanvaarde kwaliteitsbeginselen die
behoren bij het professioneel handelen (artikel 17a, 17b en 17c van de WPO, artikel 24d, 24e en
24e1 WVO , artikel 28g, 28h en 28i WEC).
KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur van het samenwerkingsverband legt intern en extern toegankelijk en betrouwbaar
verantwoording af over doelen en resultaten en voert daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur van het samenwerkingsverband legt volgens de wettelijke voorschriften en afgesproken
richtlijnen verantwoording af aan de intern toezichthouder, de overheid en de belanghebbenden. Het
bestuur heeft tegenspraak georganiseerd, informeert zijn omgeving en verantwoordt zich onder
andere in het jaarverslag over de resultaten op een voor alle betrokkenen toegankelijke wijze. Het
bestuur overlegt periodiek met de ondersteuningsplanraad en - indien van toepassing - de
personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad en legt besluiten voor conform geldende wet- en
regelgeving.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdrachten heeft het samenwerkingsverband opgenomen in het ondersteuningsplan en
realiseert het samenwerkingsverband dit beleid?
Te denken valt aan

dialoog over doelen en resultaten met interne en externe belanghebbenden bij de
ontwikkeling van hun doelen en beleid

toegankelijkheid voor wensen en voorstellen van interne en externe belanghebbenden
Toelichting wettelijke eisen
De wet gaat ervan uit dat het bestuur verantwoording aflegt in het jaarverslag, onder meer ten
behoeve van het interne toezicht (artikel 171, WPO en artikel 103, WVO). De intern toezichthouder
ziet toe op de uitvoering van de taken en de uitoefening van de bevoegdheden door het bestuur,
staat het bestuur met raad terzijde en legt hierover verantwoording af in het jaarverslag (artikel
17c, eerste lid en vijfde lid, WPO en artikel 24e1, eerste en vijfde lid, WVO, artikel 28i, eerste lid,
Wec). De wet gaat er ook vanuit dat het samenwerkingsverband in het ondersteuningsplan duidelijk
aangeeft wat de beoogde en bereikte kwalitatieve en kwantitatieve resultaten zijn van het onderwijs
aan leerlingen die extra ondersteuning behoeven en de daarmee samenhangende bekostiging.
Daarnaast verantwoordt het bestuur aan de ondersteuningsplanraad de beslissingen en het beleid
dat het voorstaat (artikel 8, 11a en 14a van de WMS).
De samenleving heeft er belang bij dat leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen
doormaken en leerlingen die extra ondersteuning behoeven een zo passend mogelijke plaats in het
onderwijs krijgen. Omdat de aangesloten besturen in het samenwerkingsverband hiervoor een
zorgplicht hebben, is het nodig dat zij met elkaar en met andere partijen in het jeugddomein de
doelen afstemt (artikel 18a, negende lid, WPO, artikel 17a, negende lid, WVO).

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

74

FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB1. Continuïteit20
Het bestuur is financieel gezond en kan op korte en langere termijn voldoen aan zijn financiële
verplichtingen.

Basiskwaliteit
Voor continuïteit is het van belang dat het bestuur inzicht heeft in de financiële uitgangspositie en de
ontwikkelingen in de komende drie jaar, en daar beleid op uitzet. In de continuïteitsparagraaf van het
jaarverslag geeft het bestuur inzicht in deze ontwikkelingen en de daaraan verbonden financiële
gevolgen. Het bestuur bespreekt het voorgaande regelmatig met de intern toezichthouder en
medezeggenschap, treft zo nodig corrigerende maatregelen en verantwoordt zich over het geheel in
de jaarverslaggeving.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdrachten heeft het samenwerkingsverband opgenomen in het ondersteuningsplan en
realiseert het samenwerkingsverband dit beleid?
Te denken valt aan

de wijze waarop het bestuur het duurzaam voortbestaan waarborgt

de financiële positie van het bestuur waarmee het alle financiële verplichtingen op korte en
langere termijn kan nakomen

de analyse van de belangrijkste kengetallen in relatie tot de signaleringswaarden
Toelichting wettelijke eisen
De verplichting voor het bevoegd gezag om een continuïteitsparagraaf aan het jaarverslag toe te
voegen vloeit voort uit artikel 4, vierde lid van de RJO.
De sectorwetgeving verplicht de intern toezichthouder het jaarverslag inclusief continuïteitsparagraaf
goed te keuren. Over deze taak (het goedkeuren) moet de intern toezichthouder verantwoording
afleggen in het jaarverslag (artikel 17c, eerste lid, WPO; artikel 24e1, eerste lid, WVO, artikel 28i,
eerste lid, WEC).
Een ‘regelmatige bespreking’ is een beleidsmatige invulling van de verplichting de interne
toezichthouder te voorzien van taken en bevoegdheden, zodanig dat hij een deugdelijk toezicht kan
uitoefenen (artikel 17c, tweede lid, WPO en artikel 24e1, tweede lid, WVO, artikel 28i, tweede lid
WEC).
Op grond van artikel 8, tweede lid, onder b, van de WMS ontvangt de ondersteuningsplanraad jaarlijks
het jaarverslag (inclusief continuïteitsparagraaf). Over tussentijdse ontwikkelingen die de continuïteit
van het samenwerkingsverband bedreigen, dient de ondersteuningsplanraad eveneens te worden
geïnformeerd. De ondersteuningsplanraad kan verder zelf het initiatief nemen om met een bestuur in
gesprek te gaan over ontwikkelingen die de continuïteit van het samenwerkingsverband raken.
FB2. Doelmatigheid21

20

[In het kader van de evaluatie van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs heeft de inspectie geconstateerd
dat het aspect van financiële continuïteit beter geborgd zou moeten worden in sectorale wetgeving voor het funderend
onderwijs. Het wetsvoorstel Actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs (Kamerstukken II 2018-29, 35102, nr. 2)
bevat een aanpassing op dit gebied en zal leiden tot een uitbreiding of aanpassing van de onder de basiskwaliteit opgenomen
elementen en ook handhaving op dit punt is dan mogelijk. Tot die tijd richt de inspectie zich op haar stimulerende taak op dit
gebied en zal alleen een Onvoldoende worden gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder de
basiskwaliteit opgenomen elementen. ]
21

[De Bekostigingsbesluiten WPO, WEC en WVO bevatten bepalingen die het mogelijk maken de bekostiging lager vast te
stellen als is vastgesteld dat sprake is van ondoelmatige aanwending van de bekostiging. Op 23 november 2016 oordeelde de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2016:3112) dat geen bekostigingssanctie kon worden
opgelegd, omdat geen wettelijke basis bestond voor het toepassen van een correctie op de bekostiging wegens ondoelmatige

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

75

Het bestuur maakt efficiënt en effectief gebruik van de bekostiging
Basiskwaliteit
De doelmatige besteding van de onderwijsbekostiging is onderwerp van gesprek met de intern
toezichthouder. Hierover vindt verantwoording in het jaarverslag plaats.
Toelichting wettelijke eisen
De doelmatige besteding van de onderwijsbekostiging door het bestuur is onderwerp van het toezicht
van de intern toezichthouder (artikel 17c, eerste lid, onder c en vijfde lid, WPO; artikel 24e1, eerste
lid, onder c en vijfde lid, WVO; artikel 28i, eerste lid, onder c, WEC). Over deze taak verantwoordt de
intern toezichthouder zich in het jaarverslag (artikel 17c, eerste lid, onder e en vijfde lid, WPO; artikel
24 e1, eerste lid, onder e en vijfde lid, WVO; artikel 28i, eerste lid, onder e, WEC).
FB3. Rechtmatigheid
Het bestuur verwerft en besteedt de bekostiging conform wet- en regelgeving.
Basiskwaliteit
Het bestuur beschikt over de vereiste deskundigheid en handelt integer en transparant. Het legt
verantwoording af over de verwerving en besteding, hetgeen vooral een accountant beoordeelt
aangesteld door de raad van toezicht. Deze accountant opereert volgens de beroepsmaatstaven van
de NBA en speciaal volgens het Onderwijsaccountantsprotocol dat door de inspectie is opgesteld.

Toelichting wettelijke eisen
In de sectorwetten zijn diverse bepalingen opgenomen waaraan het bestuur zich moet houden bij de
verwerving en besteding van de bekostiging. Het bevoegd gezag draagt zorg voor een goed bestuurd
samenwerkingsverband (artikel 17a, eerste lid jo derde lid, WPO, artikel 24d, eerste lid jo derde lid,
WVO).
De jaarverslaggeving dient transparant te zijn (moet een waarheidsgetrouw beeld geven). Titel 9,
Boek 2, van het Burgerlijk Wetboek en artikel 3, onder a, van de Regeling Jaarverslaggeving
Onderwijs (RJO) en de Richtlijn Jaarverslag Onderwijs alsmede het Onderwijsaccountantsprotocol22
bevatten voorts tal van nadere regels ten aanzien van een transparante verantwoording respectievelijk
de controle daarop door de accountant. Een controleverklaring is verplicht op grond van artikel 2 RJO
jo. artikel 2:393 BW.
Normering samenwerkingsverbanden
Standaarden omvatten deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit. Of een standaard als
Voldoende of Onvoldoende wordt beoordeeld, is alleen gebaseerd op de vraag of het bestuur voldoet
aan de deugdelijkheidseisen. Voor het oordeel of de waardering Goed worden de eigen aspecten van
kwaliteit23 als volgt bij de oordeelsvorming betrokken:
Oordeel/waardering
standaard

Norm voor standaard

Goed

Het samenwerkingsverband voldoet aan alle deugdelijkheidseisen bij
de standaard en realiseert op overtuigende wijze eigen aspecten van
kwaliteit.

besteding. Om alsnog te voorzien in deze wettelijke basis, worden de bepalingen die zien op doelmatigheid in de
Bekostigingsbesluiten naar wetsniveau getild en opgenomen in de sectorwetten van het funderend onderwijs. Dit wordt
geregeld in het wetsvoorstel Actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs (Kamerstukken II 2018-19, 35102,
nummer 2). Tot die tijd richt de inspectie zich op haar stimulerende taak op dit gebied en zal alleen een Onvoldoende worden
gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder de basiskwaliteit opgenomen elementen.]
22

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2018/12/05/onderwijsaccountantsprotocol-ocw-2018

23

Een eigen aspect van kwaliteit kan ook zijn: de ambitie om uit te stijgen boven de basiskwaliteit zoals die is vastgelegd in
een wettelijk kwaliteitsaspect.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

76

Voldoende
(basiskwaliteit)

Het samenwerkingsverband voldoet aan de deugdelijkheidseisen.

Onvoldoende

Het samenwerkingsverband voldoet niet aan de deugdelijkheidseisen.

Op bestuursniveau geven we drie oordelen: op het kwaliteitsgebied Onderwijsresultaten, Kwaliteitszorg
en ambitie en Financieel beheer. We hanteren daarbij onderstaande norm:
Oordeel/waardering
bestuursniveau

Norm Resultaten

Norm Kwaliteitszorg en
ambitie

Norm Financieel
beheer

Goed

Standaard Resultaten is
voldoende en realiseert
op overtuigende wijze
eigen aspecten van
kwaliteit

Alle drie standaarden zijn
ten minste voldoende en
de standaard
Kwaliteitscultuur is Goed

Niet van toepassing

Voldoende
(basiskwaliteit)

Standaard Resultaten is
voldoende

Alle drie standaarden zijn
voldoende

De beoordeelde
standaarden zijn
voldoende

Onvoldoende

Standaard Resultaten is
onvoldoende

Ten minste één standaard
is onvoldoende

Ten minste één
standaard is
onvoldoende

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

77

BIJLAGE 5 WAARDERINGSKADER ONDERWIJS IN CARIBISCH
NEDERLAND
In deze bijlage zijn het waarderingskader en de normering voor het onderwijs in Caribisch Nederland
opgenomen. De toelichting op de aanpassing van het waarderingskader en de werkwijze is te vinden in
paragraaf 11.5.
KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
OP

ONDERWIJSPROCES

OP1

Aanbod

OP2

Zicht op ontwikkeling en begeleiding

OP3

Didactisch handelen

OP4

Extra ondersteuning

OP5

Onderwijstijd

OP6

Samenwerking

OP7

Praktijkvorming/Stage

OP8

Toetsing en afsluiting

SK

SCHOOLKLIMAAT

SK1

Veiligheid

SK2

Pedagogisch klimaat

OR

ONDERWIJSRESULTATEN

OR1

Resultaten

OR2

Sociale en maatschappelijke competenties

OR3

Vervolgsucces

KA

KWALITEITSZORG EN AMBITIE

KA1

Kwaliteitszorg

KA2

Kwaliteitscultuur

KA3

Verantwoording en dialoog

FB

FINANCIEEL BEHEER

FB1

Continuïteit

FB2

Doelmatigheid

FB3

Rechtmatigheid

ONDERWIJSPROCES (OP)
OP1. Aanbod
Het aanbod bereidt de leerlingen voor op vervolgonderwijs en de samenleving.
Basiskwaliteit
De school biedt een breed en op de kerndoelen gebaseerd aanbod dat ook de referentieniveaus taal en
rekenen omvat. Het aanbod is dekkend voor examenprogramma’s. Het aanbod bereidt de leerlingen
inhoudelijk goed voor op het vervolgonderwijs.
Leerlingen groeien op in een pluriforme samenleving. Daarom is het onderwijs gericht op het
bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie, en op kennis hebben van en kennismaken
met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdgenoten. Het aanbod draagt bij aan de

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

78

basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
Het aanbod dat de school biedt, sluit aan bij het niveau van de leerlingen en kan gedurende de
schoolloopbaan worden verdiept en verbreed, zodanig dat leerlingen een ononderbroken ontwikkeling
kunnen doorlopen. Dit betekent bijvoorbeeld dat voor leerlingen met een taalachterstand de school
een aanvullend taalaanbod heeft. Ook zorgt de school ervoor dat het onderwijs optimaal aansluit bij de
moedertaal van de leerlingen indien die niet overeenkomt met de instructietaal van de school.
Bovendien heeft de school de leerinhouden evenwichtig en in samenhang over de leerjaren heen
verdeeld.
De school legt de doelen voor het onderwijs en de opbouw van het aanbod vast in het schoolplan.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

talentontwikkeling

toekomstgericht onderwijsaanbod

aanbod gericht op leerstrategieën

een aantrekkelijke en uitdagende leeromgeving
Toelichting wettelijke eisen
De wet geeft aan dat de school in de onderbouw een samenhangend onderwijsprogramma verzorgt
waarin de kerndoelen worden uitgewerkt en dat voldoet aan de referentieniveaus van taal en rekenen
(artikel 35, eerste lid, WVO, BES en artikel 47a WVO, BES). De school bereidt de leerlingen voor op
het vervolgonderwijs (artikel 13 tot en met 17 en 29, WVO, BES). Daarnaast omvat het onderwijs ook
het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie en het kennis hebben van en kennismaken
met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten (artikel 42, WVO, BES).
De inhouden van het onderwijsaanbod zijn afgestemd op verschillende leerbehoeften van leerlingen
(artikel 2, tweede lid, WVO, BES). Dat houdt ook in dat het onderwijs dusdanig wordt ingericht dat er
structureel en herkenbaar aandacht wordt besteed aan het bestrijden van achterstanden op alle
gebieden waaronder rekenen en in het bijzonder in de beheersing van de Nederlandse taal (artikel 10,
tweede lid, WVO, BES). Tevens is er geregeld dat een school zorg moet dragen voor een optimale
aansluiting van het onderwijs aan leerlingen met een moedertaal die niet overeenkomt met de op de
school gehanteerde instructietaal (artikel 10, eerste lid, WVO, BES).
Een voorwaarde voor een ononderbroken voortgang in ontwikkeling van leerlingen is dat de school de
inhouden aanbiedt in een logische opbouw, opklimmend in niveaus en op een wijze die past bij de
leeftijd van de leerlingen. Het schoolplan dient de uitwerking van de wettelijke opdrachten voor de
uitgangspunten, doelstellingen en inhoud te bevatten (artikel 50, tweede lid, WVO, BES). Daaronder
vallen de doelen van het onderwijs en de opbouw van het aanbod.
OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
De school volgt en begeleidt de leerlingen zodanig dat zij een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen.
Basiskwaliteit
De school verzamelt vanaf binnenkomst systematisch informatie over de kennis en vaardigheden van
haar leerlingen. De school vergelijkt deze informatie met de verwachte ontwikkeling. Deze informatie
en vergelijking maken het mogelijk om het onderwijs af te stemmen op de onderwijsbehoeften van
zowel groepen als individuele leerlingen.
Wanneer leerlingen niet genoeg lijken te profiteren van het onderwijs, analyseert de school waar de
ontwikkeling stagneert en wat mogelijke verklaringen hiervoor zijn. Vervolgens bepaalt zij wat er moet
gebeuren om eventuele achterstanden bij leerlingen te verhelpen. De leerlingen krijgen daarmee de
begeleiding die zij nodig hebben om beter het onderwijsprogramma te kunnen doorlopen. (Dat kan
door speciale hulpprogramma’s of individuele begeleiding, waarbij leerlingen buiten de les aanvullende
begeleiding krijgen.) Voor leerlingen die achterstanden hebben is het onderwijs zo ingericht dat op

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

79

structurele en herkenbare wijze aandacht wordt besteed aan het bestrijden van die achterstanden.
Ook zorgt de school ervoor dat het onderwijs optimaal aansluit bij de moedertaal van de leerlingen,
indien die niet overeenkomst met de instructietaal van de school.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

extern genormeerde toetsen voor de doorstroomrelevante vakken en/of referentieniveaus;

betrokkenheid leerlingen bij het stellen van doelen.
Toelichting wettelijke eisen
De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen op een deugdelijke manier worden gevolgd
(artikel 2, tweede lid, WVO, BES). Dit waarborgt dat de school daadwerkelijk de ononderbroken
ontwikkeling van leerlingen voor ogen heeft in het onderwijs en ook dat het onderwijs aansluit bij de
verschillende leerbehoeften van leerlingen, bijvoorbeeld als uit de vorderingen blijkt dat de
ontwikkeling stagneert. Bij deze laatste groep leerlingen zoekt de school naar mogelijke verklaringen
voor de stagnatie, zodat het onderwijs daarop kan worden aangepast (artikel 10, WVO, BES, artikel 2,
tweede lid, WVO, BES).
Verder stelt de wet (artikel 10 WVO, BES) dat bij de leerlingen bij wie achterstanden zijn
geconstateerd, de school zichtbaar en gestructureerd werkt aan de bestrijding van die achterstanden.
Dit veronderstelt dat de school weet wie achterstanden heeft en wat de achterstand inhoudt, en dat er
aanvullende activiteiten zijn waarmee de achterstanden worden bestreden. De toelichting op artikel 10
van de WVO, BES zegt hier het volgende over: “Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat daarbij op
structurele en herkenbare wijze aandacht wordt besteed aan het bestrijden van achterstanden, in het
bijzonder in de beheersing van de Nederlandse taal.” Met ‘op structurele wijze’ willen we aangeven dat
de aandacht voor het bestrijden van achterstanden nadrukkelijk moet zijn ingebed in het onderwijs.
‘Op herkenbare wijze’ betekent dat die specifieke aandacht ook duidelijk moet blijken in de
onderwijspraktijk.
Onderwijsachterstanden beperken zich niet tot taalachterstanden. Ook in andere vakken kunnen
leerlingen achterstanden hebben of oplopen. Ook daarvoor dient aandacht te zijn.
Ook moet er sprake moet zijn van een optimale aansluiting van het onderwijs aan leerlingen met een
moedertaal die niet overeenkomt met de op de school gehanteerde instructietaal (artikel 10, eerste
lid, WVO, BES). De school heeft de wijze waarop het onderwijs wordt afgestemd op de voortgang in de
ontwikkeling van leerlingen in het schoolplan beschreven (artikel 50, WVO, BES).
OP3. Didactisch handelen
Het didactisch handelen van de leraren stelt leerlingen in staat tot leren en ontwikkelen.
Basiskwaliteit
De leraren plannen en structureren hun handelen met behulp van informatie die zij over leerlingen
hebben. Zij zorgen ervoor dat het niveau van hun lessen past bij het beoogde eindniveau van
leerlingen. De aangeboden leerstof is logisch opgebouwd binnen een reeks van lessen alsook binnen
één les.
De leraren creëren een leerklimaat waardoor leerlingen actief en betrokken zijn. Met geschikte
opdrachten en heldere uitleg structureert de leraar het onderwijsaanbod zodanig dat de leerling zich
het totale leerstofaanbod eigen kan maken. De leraren stemmen de instructies, begeleiding,
opdrachten en onderwijstijd af op de behoeften van groepen en/of individuele leerlingen. De
afstemming is zowel op ondersteuning als op uitdaging gericht, afhankelijk van de behoeften van
leerlingen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

hoge verwachtingen voor leerlingen

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

80






feedback geven aan leerlingen
reflectie op leren door leerlingen
evalueren van de gestelde doelen met leerlingen
moderne leermiddelen

Toelichting wettelijke eisen
De school heeft haar beleid over het pedagogisch-didactisch handelen in het schoolplan geformuleerd
(artikel 50, tweede en derde lid, WVO, BES). Dit beleid is zichtbaar in het dagelijks handelen van de
leraren.
De wet geeft aan dat leerlingen het aanbod zo aangeboden moeten krijgen dat dit is afgestemd op hun
ontwikkelproces (artikel 2, tweede lid, WVO, BES). Voor deze ‘ononderbroken ontwikkeling’ is het
nodig dat het onderwijs aansluit bij het ontwikkelingsniveau van de leerling.
Uit artikel 2, tweede lid, WVO, BES vloeit voort dat voor een ononderbroken ontwikkeling de volgende
voorwaarden gelden:

Er is sprake van een klimaat dat leren mogelijk maakt.

De uitleg is helder.

De les verloopt gestructureerd.

Het niveau sluit aan bij de leerling én past bij het te halen eindniveau.
De kwaliteit van de school bij het didactisch handelen wordt onder meer bepaald door het didactische
vermogen om aan te sluiten bij leerlingen: leraren moeten zowel bij leerlingen met een achterstand
als leerlingen met behoeften aan extra uitdaging, een effectief leerproces tot stand weten te brengen.
OP4. Extra ondersteuning
Leerlingen die dat nodig hebben ontvangen extra aanbod, ondersteuning en begeleiding.
Basiskwaliteit
Voor leerlingen die structureel een onderwijsaanbod nodig hebben op een ander niveau dan de
leeftijdsgroep, biedt de school een passend onderwijsaanbod, ondersteuning en/of begeleiding,
gebaseerd op de mogelijkheden van de desbetreffende leerlingen. Het aanbod, de ondersteuning en/of
de begeleiding zijn gericht op een ononderbroken ontwikkeling van de leerling. De school evalueert
periodiek of het aanbod het gewenste effect heeft en stelt de interventies zo nodig bij.
De school heeft in het schoolondersteuningsprofiel vastgelegd wat zij onder extra ondersteuning
verstaat en welke voorzieningen de school kan bieden in aanvulling op het door het
samenwerkingsverband omschreven niveau van basisondersteuning. Voor de leerlingen die deze extra
ondersteuning nodig hebben, legt de school in het ontwikkelingsperspectief vast hoe het onderwijs
wordt afgestemd op de behoefte van de leerling.
Voor de leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, legt de school de doelen en begeleiding in
een handelingsplan vast.
Toelichting wettelijke eisen
De wet vraagt dat ook leerlingen die om wat voor reden dan ook niet het beoogde eindniveau behalen
door specifieke belemmerende factoren, een verantwoord handelingsplan hebben, dat de school het
onderwijs aan de leerling daarop afstemt en de uitkomsten daarvan periodiek (met de ouders)
evalueert (artikel 63, WVO, BES).
OP5. Onderwijstijd
De leerlingen krijgen voldoende tijd om zich het leerstofaanbod eigen te maken.
Basiskwaliteit
De school biedt elke leerling minstens de wettelijk verplichte onderwijstijd aan. De school verdeelt de
tijd zodanig over de vakken dat leerlingen in staat zijn het verplichte onderwijsprogramma tot zich te
nemen. Bovendien weet de leraar de geplande onderwijstijd effectief te benutten.
Eigen aspecten van kwaliteit

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

81

Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

regels over het gebruik van de onderwijstijd

naleving van deze schoolregels

een norm voor onbenutte lestijd
Toelichting wettelijke eisen
Leerlingen moeten voldoende tijd krijgen om de leerstof te verwerven. De wet geeft aan dat vwo
minimaal 5.700 klokuren bevat, havo minimaal 4.700 klokuren, mavo minimaal 3.700 klokuren
(artikel 12a, WVO, BES). Voor het praktijkonderwijs geldt dat er 1.000 klokuren per jaar onderwijs
moet worden gegeven (artikel 31, vierde lid, WVO, BES). Deze uren moeten worden ingevuld met
activiteiten die worden verzorgd in het onderwijsprogramma (artikel 12a, vijfde lid, WVO, BES).
Onderwijstijd doet ertoe. Voldoende onderwijstijd is een noodzakelijke voorwaarde voor kwalitatief
goed onderwijs, mits goed ingevuld (bron: Memorie van Toelichting bij wetsvoorstel ter modernisering
en vereenvoudiging van de normen voor onderwijstijd in het voortgezet onderwijs).
Het eerste criterium voor onderwijstijd is dat het moet gaan om (onderwijs)activiteiten die worden
verzorgd onder verantwoordelijkheid van diegenen die op grond van artikel 80 van de WVO BES
onderwijs mogen verzorgen. Het tweede criterium is dat de onderwijstijd onder verantwoordelijkheid
van de school bewust moet worden gepland en verzorgd. De school is verantwoordelijk voor de
vormgeving, uitvoering en evaluatie van het onderwijsprogramma en daarmee van het leerproces, de
socialisering en de (maatschappelijke en persoonlijke) vorming van leerlingen. Ten derde moet op
schoolniveau worden afgesproken welke soorten onderwijsactiviteiten meetellen als onderwijstijd:
primair door de professionals en met instemming van de medezeggenschapsraad. Het gaat bij deze
instemming met nadruk slechts om het soort onderwijsactiviteiten dat meetelt als onderwijstijd (bron:
Memorie van Toelichting bij wetsvoorstel ter modernisering en vereenvoudiging van de normen voor
onderwijstijd in het voortgezet onderwijs).

OP6. Samenwerking
De school werkt samen met relevante partners om het onderwijs voor haar leerlingen vorm te geven.
Basiskwaliteit
De school werkt samen met andere scholen in een samenwerkingsverband. Voor leerlingen met een
ondersteuningsbehoefte treedt de school in overleg met het Expertisecentrum onderwijszorg als dat
nodig is.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?

Te denken valt aan betrokkenheid van ouders
Toelichting wettelijke eisen
Voor leerlingen met extra ondersteuning werkt de school samen met het samenwerkingsverband
(artikel 67 WVO, BES) en met het Expertisecentrum onderwijszorg (artikel 69 WVO, BES).
OP7. Praktijkvorming/stage
De voorbereiding, uitvoering en begeleiding van de praktijkvorming/stage zijn doeltreffend.
Basiskwaliteit
De stage draagt bij aan de geplande leeractiviteiten. De school maakt afspraken met de leerling over
welke leeractiviteiten de leerling ontplooit in het kader van het stageplan. Het doel, de inhoud, de
omvang en de organisatie van de stage worden beschreven in het stageplan. De school begeleidt de
leerling bij de voorbereiding en bij de keuze van een stageplek en stelt hiervoor samen met de leerling
en het stagebedrijf de vereiste stageovereenkomst op. De begeleiding en beoordeling verlopen op de
afgesproken wijze en de school is op de hoogte van het functioneren van de leerling op de stageplek
en stuurt zo nodig bij.
Eigen aspecten van kwaliteit

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

82

Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

zoeken van een passende stageplek

loopbaanbegeleiding
Toelichting wettelijke eisen
In het derde en vierde leerjaar van de basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte of gemengde
leerweg in het vmbo én voor praktijkonderwijsleerlingen kunnen de lessen worden besteed aan stage.
Het Inrichtingsbesluit WVO, BES stelt (artikel 31 en verder) dat het doel, de inhoud, de omvang, de
opbouw en de organisatie van de stage worden beschreven in een stageplan.
Het bevoegd gezag sluit met de leerling en de stagegever tezamen een schriftelijke
stageovereenkomst waaruit blijkt dat de leerling leeractiviteiten ontplooit in het kader van het
stageplan. In die overeenkomst staat onder andere hoe de begeleiding plaatsvindt en door wie en wat
de leeractiviteiten zijn. Daarnaast bevat de overeenkomst een regeling die de inspectie in staat stelt
toezicht te houden op de leeractiviteiten die door de leerling bij de stagegever worden ontplooid.
OP8. Toetsing en afsluiting
De toetsing en afsluiting verlopen zorgvuldig.
Basiskwaliteit
De school heeft een Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) en examenreglement die voldoen aan
de eisen van de wetgeving. In deze documenten maakt de school tijdig duidelijk hoe de organisatie
van het examen verloopt en welke maatregelen de school hanteert bij leerlingen die zich niet aan de
regels hebben gehouden. Ook moet beschreven staan welke examens leerlingen op welke manier
kunnen herkansen. Verder moet duidelijk zijn welke stof wanneer wordt geëxamineerd, hoe het
examen meeweegt en welke vrijstellingen gelden. De examinering verloopt volgens PTA en
examenreglement.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?

Te denken valt aan

toetsbeleid (waaronder toetsmatrixen en toetstechnische-, uitvoerings-, afname- en


beoordelingseisen);
evaluatie en borging uitgevoerde toetsbeleid.

Toelichting wettelijke eisen
De wetgeving schrijft voor dat een school een examenreglement en een PTA opstelt. Deze beide
documenten moeten worden verstrekt aan de inspectie en de examenkandidaten. In de wetgeving is
ook bepaald wat er minimaal in beide documenten moet zijn opgenomen (artikel 18,
Eindexamenbesluit VO BES).

SCHOOLKLIMAAT (SK)
SK1. Veiligheid
Schoolleiding en leraren dragen zorg voor een veilige omgeving voor leerlingen.
Basiskwaliteit
De school zorgt voor de sociale, fysieke en psychische veiligheid van de leerlingen in en om de school
gedurende de schooldag. Dit blijkt onder andere uit de beleving van de veiligheid en het welbevinden
van de leerlingen op school. De school monitort dit ten minste jaarlijks.
De school heeft een veiligheidsbeleid (beschreven in het schoolplan) gericht op het voorkomen,
afhandelen, registreren en evalueren van incidenten. Als de uitkomsten van de monitoring daartoe
aanleiding geven, verbetert de school haar veiligheid. De school heeft een functionaris die
aanspreekpunt is als het gaat om pesten. Schoolleiding en leraren voorkomen pesten, agressie en

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

83

geweld in elke vorm en treden zo nodig snel en adequaat op. De uitingen van leerlingen en personeel
zijn in lijn met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

beleid sociale media

preventieve maatregelen

afstemming met actoren buiten de school
Toelichting wettelijke eisen
De wet bepaalt dat de school ten minste een veiligheidsbeleid (sociale, psychische en fysieke
veiligheid) heeft beschreven en dat uitvoert. Het veiligheidsbeleid bestaat uit een samenhangende set
van maatregelen gericht op preventie en op het afhandelen van incidenten, ingebed in het
pedagogische beleid van de school en stevig verankerd in de dagelijkse praktijk (artikel 4a, WVO,
BES).
In de Memorie van Toelichting bij de wetswijziging over sociale veiligheid op school, waarbij artikel 4a
aan de WVO, BES is toegevoegd, wordt onder ‘sociale veiligheid’ minimaal verstaan: “Een school is
veilig als de psychische, sociale en fysieke veiligheid van leerlingen niet door handelingen van andere
mensen wordt aangetast.”
De wet geeft aan dat de school de veiligheid van leerlingen monitort met een instrument dat een
representatief en actueel beeld geeft (artikel 4a, eerste lid, onder b, WVO, BES). Een school kan pas
goed beleid ten aanzien van sociale veiligheid voeren als zij inzicht heeft in de feitelijke en ervaren
veiligheid en het welbevinden van de leerlingen. In de Memorie van Toelichting bij de wetgeving
sociale veiligheid op school is vastgelegd dat scholen jaarlijks moeten monitoren en dat het van belang
is dat de school een gestandaardiseerd instrument gebruikt. Op basis van monitoring die een
representatief, valide en actueel beeld geeft van de sociale veiligheid van de leerlingen, krijgen
scholen inzicht in de daadwerkelijke sociale veiligheid op de school. Op basis van dit veiligheidsbeeld
kan de school haar beleid gericht inzetten om pesten tegen te gaan en de sociale veiligheid te
bevorderen. De school stelt de monitorgegevens ter beschikking van de inspectie.
Voor ouders en leerlingen is het van belang dat ze een laagdrempelig aanspreekpunt hebben binnen
de school als er sprake is van een situatie waarin gepest wordt. Daarom schrijft artikel 4a, eerste lid,
onderdeel c, WVO, BES voor dat iedere school de navolgende taken op school belegt bij een persoon:

coördinatie van het beleid in het kader van het tegengaan van pesten op school

fungeren als aanspreekpunt in het kader van pesten
Het onderwijs op de school moet mede gericht zijn op het bevorderen van actief burgerschap en
sociale integratie (artikel 42, sub b, WVO, BES). Daarom dienen de uitingen van leraren in lijn te zijn
met de democratische rechtsstaat en dient te worden ingegrepen als de uitingen van leerlingen
daarmee in strijd zijn.
SK2. Pedagogisch klimaat
De school heeft een ondersteunend pedagogisch klimaat.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

gedragsregels voor leraren en leerlingen

betrokkenheid leerlingen bij positief schoolklimaat

voorbeeldgedrag door het personeel/team

inrichten van oefensituaties om leerlingen te begeleiden bij de ontwikkeling van sociale en
maatschappelijke competenties

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

84




begeleiding leerlingen bij het waar mogelijk zelf oplossen van problemen en conflicten
inrichting van het gebouw

ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten
De school behaalt met haar leerlingen leerresultaten die ten minste in overeenstemming zijn met de
gestelde norm.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
Te denken valt aan

verwachtingen over de cognitieve resultaten die leerlingen kunnen bereiken gebaseerd op hun
kenmerken

leerresultaten op het niveau dat op grond van de kenmerken van de leerlingenpopulatie mag
worden verwacht

eigen normen worden gerealiseerd
OR2. Sociale en maatschappelijke competenties
De leerlingen behalen sociale en maatschappelijke competenties op het niveau dat ten minste in
overeenstemming is met de gestelde doelen.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?
OR3. Vervolgsucces
De bestemming van de leerlingen na het verlaten van de school is bekend en voldoet ten minste aan
de verwachtingen van de school.
Basiskwaliteit
Geen wettelijke eisen.
Eigen aspecten van kwaliteit
Welke eigen opdracht heeft de school opgenomen in het schoolplan en (hoe) realiseert de school deze?

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA1. Kwaliteitszorg
Het bestuur en de scholen hebben een stelsel van kwaliteitszorg ingericht en verbeteren op basis
daarvan het onderwijs.
Basiskwaliteit
Het bestuur zorgt voor een stelsel van kwaliteitszorg op de scholen. Dit stelsel staat uitgewerkt in
het/de schoolplan(nen) van de scholen. Vanuit dit stelsel bewaakt en bevordert het bestuur de
kwaliteit van het onderwijsproces en de leerresultaten.
Het bestuur en de scholen hebben zicht op de kwaliteit van het onderwijs. Er zijn toetsbare doelen
geformuleerd en er wordt regelmatig geëvalueerd of deze doelen worden gehaald. De oorzaken van
eventueel tekortschietende onderwijskwaliteit zijn geanalyseerd en waar nodig worden verbeteringen
doelgericht doorgevoerd. De verantwoordelijkheidsverdeling tussen bestuur en scholen maakt een

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

85

functionerend stelsel van kwaliteitszorg mogelijk.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid over de wijze waarop de kwaliteit wordt bewaakt en bevorderd en (hoe) wordt
dit gerealiseerd?
Te denken valt aan

ambitieuze doelen die passend zijn bij de maatschappelijke opdracht;

betrokkenheid van de stakeholders en van onafhankelijk deskundigen (bijvoorbeeld collegiale
consultatie, audits) bij evaluaties;

strategische financiële planning.
Toelichting wettelijke eisen
Het bevoegd gezag moet zorgen voor de kwaliteit van het onderwijs op een school. Onder ‘zorg
dragen voor’ wordt in elk geval verstaan: het naleven van de wet en het uitvoeren van het stelsel van
kwaliteitszorg (artikel 47 WVO, BES).
Het stelsel van kwaliteitszorg staat beschreven in het schoolplan (artikel 50, vierde lid, WVO BES).
Meer specifiek vraagt de wet dat de school door haar stelsel van Kwaliteitszorg zorg draagt voor de
ononderbroken ontwikkeling van leerlingen en de afstemming van het onderwijs op de voortgang in de
ontwikkeling van leerlingen. Ook moet worden vastgesteld waar verbetermaatregelen nodig zijn. Deze
eisen veronderstellen dat de zorg voor kwaliteit cyclisch, systematisch en planmatig is en ook gericht
is op het vasthouden van gerealiseerde kwaliteit. Daarvoor zijn toetsbare doelen nodig, evenals een
regelmatige evaluatie van de realisatie van die doelen.
Uit de deugdelijkheidseisen vloeit voort dat het bevoegd gezag/de school de zorg voor kwaliteit
vormgeeft op een wijze waarvan mag worden aangenomen dat deze daadwerkelijk leidt tot zicht op de
eigen kwaliteit en op relevante verbetermaatregelen. Dat betekent dat de
verantwoordelijkheidsverdeling zodanig moet zijn dat de kwaliteitsinformatie bij de relevante personen
terechtkomt en dat de verbetermaatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd. De
verantwoordelijkheidsverdeling wordt beschreven in het managementstatuut (artikel 79 WVO, BES24).
KA2. Kwaliteitscultuur
Het bestuur en zijn scholen kennen een professionele kwaliteitscultuur en functioneren transparant en
integer.
Basiskwaliteit
De handelwijze van het bestuur leidt tot een integere en transparante organisatiecultuur. Iedere
betrokkene werkt vanuit zijn eigen rol aan de versterking van de onderwijskwaliteit.
Het bestuur zorgt voor bekwaam en bevoegd personeel op alle scholen en maakt het mogelijk dat het
personeel zijn bekwaamheid onderhoudt en de juiste bevoegdheid haalt voor het vak waarvoor het
wordt ingezet, wanneer dat nog niet het geval is. De schoolleiding en het team werken gezamenlijk
aan een voortdurende verbetering van hun professionaliteit. Leraren houden daarbij rekening met de
gestelde bekwaamheidseisen en beroepsprofielen en behaalde resultaten bij leerlingen. Leraren
krijgen daartoe voldoende gelegenheid. De wijze waarop ze dit doen, staat helder beschreven in het
schoolplan.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid over de professionalisering en de kwaliteitscultuur en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?
Te denken valt aan

ruimte voor eigen verantwoordelijkheid en zeggenschap van het personeel

doorgaande ontwikkeling van de leraren van start-, naar basis- naar vakbekwaam, zowel voor
startende als zittende leraren
24

De genoemde wetsartikelen zijn per 1 augustus 2018 in werking getreden en vormen derhalve sindsdien een
deugdelijkheidseis.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

86

Toelichting wettelijke eisen
Integriteit, zorgvuldigheid en bewustzijn van effecten van het handelen zijn algemeen aanvaarde
kwaliteitsbeginselen die behoren bij het professioneel handelen in het onderwijs. De uitvoering van de
wettelijke eisen rondom kwaliteitszorg (artikel 47 en 50, vierde lid, WVO, BES) vraagt van de school
een gezamenlijke inspanning vanuit een verbetercultuur en professionaliteit. Dit veronderstelt
onderwijskundig leiderschap, effectieve taakverdeling, resultaatgerichtheid en aanspreekbaarheid van
het personeel van de school.
Het zodanig inrichten van het onderwijs dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkeling kunnen
doorlopen, het afstemmen van het onderwijs op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen en
het uitvoeren van de verbetermaatregelen op basis van het kwaliteitszorgsysteem, kunnen alleen
worden gerealiseerd door personeel dat professioneel is en blijft. In het schoolplan moet een
beschrijving van het personeelsbeleid worden opgenomen (artikel 50, derde lid, WVO, BES). Daarmee
wordt uitdrukking gegeven aan het feit dat het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt en uitbreidt,
maar ook aan het feit dat het daarbij gaat om een gezamenlijke verantwoordelijkheid, passend in het
beleid van de school. Het bevoegd gezag moet zijn personeel ook daadwerkelijk in staat stellen tot dat
onderhoud. In dat kader is ook het bijhouden van de bekwaamheidsdossiers (artikel 88 WVO, BES)
van belang. Daar waar nog niet bevoegd wordt lesgegeven, moet het bevoegd gezag afspraken maken
die ertoe leiden dat de leraar de juiste bevoegdheid behaalt (artikel 80 WVO, BES).
KA3. Verantwoording en dialoog
Het bestuur en zijn scholen/opleidingen leggen intern en extern toegankelijk en betrouwbaar
verantwoording af over doelen en resultaten en voeren daarover actief een dialoog.
Basiskwaliteit
Het bestuur en de scholen hebben tegenspraak georganiseerd. Dit gebeurt in ieder geval door ouders,
personeel en leerlingen te betrekken bij beleids- en besluitvorming.
Het bestuur en de scholen brengen minimaal jaarlijks verslag uit over hun doelen en de resultaten die
zij behalen. Zij doen dit op toegankelijke wijze. Het bestuur verantwoordt zich aan de intern
toezichthouder. Het bestuur en de scholen verantwoorden zich aan de overheid en belanghebbenden.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid over de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?

Te denken valt aan een actieve dialoog met de omgeving over ambities en resultaten.
Toelichting wettelijke eisen
De wet gaat ervan uit dat het bestuur verantwoording aflegt in het jaarverslag, onder meer ten
behoeve van het interne toezicht (artikel 175, WVO, BES). De wet gaat er ook van uit dat de school in
de schoolgids duidelijk aangeeft wat de doelen van het onderwijs zijn en welke resultaten met het
onderwijsleerproces worden bereikt (artikel 51, WVO, BES).
In de schoolgids dienen ook de gedane bevindingen te worden opgenomen ten aanzien van het stelsel
van Kwaliteitszorg, evenals de maatregelen die naar aanleiding daarvan zijn getroffen (artikel 51,
eerste lid, onder i, WVO, BES).

FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB1. Continuïteit25

25

In het kader van de evaluatie van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs heeft de inspectie geconstateerd dat
het aspect van financiële continuïteit beter geborgd zou moeten worden in sectorale wetgeving voor het funderend onderwijs.
Het wetsvoorstel Actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs (Kamerstukken II 2018-29, 35102, nr. 2) bevat een
aanpassing op dit gebied en zal leiden tot een uitbreiding of aanpassing van de onder de basiskwaliteit opgenomen
elementen en ook handhaving op dit punt is dan mogelijk. Tot die tijd richt de inspectie zich op haar stimulerende taak op dit

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

87

Het bestuur is financieel gezond en kan op korte en langere termijn voldoen aan zijn financiële
verplichtingen.

Basiskwaliteit
Voor continuïteit is het van belang dat het bestuur inzicht heeft in de financiële uitgangspositie en de
ontwikkelingen in de komende drie jaar, en daar beleid op uitzet. In de continuïteitsparagraaf van het
jaarverslag geeft het bestuur inzicht in deze ontwikkelingen en de daaraan verbonden financiële
gevolgen. Het bestuur bespreekt het voorgaande met de intern toezichthouder (indien de
onderwijsinstelling een intern toezichthouder heeft) en medezeggenschap, treft zo nodig corrigerende
maatregelen en verantwoordt zich over het geheel in de jaarverslaggeving.
Eigen aspecten van kwaliteit
Is er aanvullend beleid op de continuïteit van het bestuur/de instelling en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?
Te denken valt aan

de wijze waarop het bestuur het duurzaam voortbestaan waarborgt

de financiële positie van het bestuur waarmee het alle financiële verplichtingen op korte en
langere termijn kan nakomen

de analyse van de belangrijkste kengetallen in relatie tot de signaleringswaarden
Toelichting wettelijke eisen
De verplichting voor het bevoegd gezag om een continuïteitsparagraaf aan het jaarverslag toe te
voegen vloeit voort uit artikel 4, achtste lid, van de RJO BES. De MR kan artikel 58 WVO BES zelf het
initiatief nemen om met het bestuur in gesprek te gaan over ontwikkelingen die de continuïteit van de
school/instelling raken.
FB2. Doelmatigheid26
Het bestuur maakt efficiënt en effectief gebruik van de onderwijsbekostiging.
Basiskwaliteit
De doelmatige besteding van de onderwijsbekostiging is onderwerp van gesprek met de intern
toezichthouder. Hierover vindt verantwoording in het jaarverslag plaats.
Eigen aspecten van kwaliteit

Is er aanvullend beleid op de doelmatigheid van het bestuur/de scholen en (hoe) wordt dit beleid
gerealiseerd?
Te denken valt aan de wijze waarop het bestuur (bevoegd gezag) de onderwijsbekostiging zo
besteedt, dat deze adequaat ten goede komt aan de in het schoolplan geformuleerde ambities
inzake effectief onderwijs en de ontwikkeling van alle leerlingen
Toelichting wettelijke eisen
De doelmatige besteding van de onderwijsbekostiging door het bestuur is onderwerp van het toezicht
van de intern toezichthouder (artikel 56, eerste lid, onder c, WVO, BES). Over deze taak verantwoordt
de intern toezichthouder zich in het jaarverslag (artikel 56, eerste lid, onder e, WVO, BES).

gebied en zal alleen een Onvoldoende worden gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder de
basiskwaliteit opgenomen elementen.
26

De Bekostigingsbesluiten WPO, WEC en WVO bevatten bepalingen die het mogelijk maken de bekostiging lager vast te
stellen als is vastgesteld dat sprake is van ondoelmatige aanwending van de bekostiging. Op 23 november 2016 oordeelde de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2016:3112) dat geen bekostigingssanctie kon worden
opgelegd, omdat geen wettelijke basis bestond voor het toepassen van een correctie op de bekostiging wegens ondoelmatige
besteding. Om alsnog te voorzien in deze wettelijke basis, worden de bepalingen die zien op doelmatigheid in de
Bekostigingsbesluiten naar wetsniveau getild en opgenomen in de sectorwetten van het funderend onderwijs. Dit wordt
geregeld in het wetsvoorstel Actualisering deugdelijkheidseisen funderend onderwijs (Kamerstukken II 2018-19, 35102,
nummer 2). Tot die tijd richt de inspectie zich op haar stimulerende taak op dit gebied en zal alleen een Onvoldoende worden
gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder de basiskwaliteit opgenomen elementen.

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

88

FB3. Rechtmatigheid
Het bestuur verwerft en besteedt de onderwijsbekostiging conform wet- en regelgeving.
Basiskwaliteit
Het bestuur beschikt over de vereiste deskundigheid en handelt integer en transparant. Het legt
verantwoording af over de verwerving en besteding, hetgeen vooral wordt beoordeeld door een
deskundige als bedoeld in artikel 121, zesde lid, van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek BES, die
wordt aangesteld door de Raad van Toezicht. Indien de onderwijsinstelling geen Raad van Toezicht
heeft, stelt het bestuur de deskundige aan. Deze deskundige opereert volgens beroepsmaatstaven
minimaal vergelijkbaar met de beroepsmaatstaven van de NBA en speciaal volgens het
Onderwijsaccountantsprotocol dat door de inspectie is opgesteld.
Toelichting wettelijke eisen
In de sectorwet zijn diverse bepalingen opgenomen waaraan het bestuur zich moet houden bij de
verwerving en besteding van de bekostiging. Ingevolge artikel 54, WVO, BES zorgt het bestuur voor
een goed bestuurde school. Dat impliceert dat het bestuur deskundig moet zijn.
De minister is bevoegd een aanwijzing op te leggen indien een bestuurder zich schuldig maakt aan
wanbeheer (artikel 183 WVO, BES).
De jaarverslaggeving dient transparant te zijn (moet een waarheidsgetrouw beeld geven). Titel 9,
Boek 2, van het Burgerlijk Wetboek en artikel 3, onder a, van de Regeling Jaarverslaggeving
Onderwijs (RJO) en de Richtlijn Jaarverslag Onderwijs alsmede het Onderwijsaccountantsprotocol
BES27 bevatten voorts tal van nadere regels ten aanzien van een transparante verantwoording
respectievelijk de controle daarop door de accountant. Een controleverklaring is verplicht op grond van
artikel 2 RJO BES jo. artikel 175, lid 4, WVO, BES.
Normering
De inspectie oordeelt in Caribisch Nederland op dezelfde wijze over de standaarden als in Europees
Nederland, met uitzondering van de standaarden voor onderwijsresultaten. Voor onderwijsresultaten
zijn voor Caribisch Nederland geen normen vastgesteld. Daarnaast geeft de inspectie een eindoordeel
op schoolniveau. Het eindoordeel Zeer zwak en ook de waardering Goed kan in Caribisch Nederland
nog niet worden gegeven. Het eindoordeel Voldoende of Onvoldoende kan wel worden gegeven.
Eindoordeel school

Norm

Voldoende
(basiskwaliteit)

Zicht op ontwikkeling, Didactisch handelen en Veiligheid zijn Voldoende en
niet meer dan één standaard in het gebied Onderwijsproces is Onvoldoende

Onvoldoende

Zicht op ontwikkeling of Didactisch handelen of Veiligheid is Onvoldoende, óf
twee andere standaarden in het gebied Onderwijsproces zijn Onvoldoende

Tekortkomingen op de wettelijke eisen kunnen leiden tot een Onvoldoende oordeel op standaarden.
Een oordeel Onvoldoende op een standaard leidt tot een herstelopdracht (paragraaf 9.2). Daarbij
gelden de herstelprocedures als beschreven. Als standaarden niet zijn gebaseerd op een wettelijke eis,
wordt het oordeel Onvoldoende niet gegeven. In plaats daarvan geeft de inspectie bij tekortschietende
kwaliteit de waardering Kan beter.

27

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2018/12/05/onderwijsaccountantsprotocol-bes-2018

Onderzoekskader 2017voortgezet onderwijs, versie per 1 augustus 2019

89