2018D59123

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 14 november 2018 over de ruimtebrief (Kamerstuk
35 000 VIII, nr. 92).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2018D59123

1

Inhoud

blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
– Inbreng van de leden van de VVD-fractie
– Inbreng van de leden van de D66-fractie
– Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
– Inbreng van de leden van de SP-fractie
– Inbreng van de leden van de PvdA-fractie

2
2
2
2
3
4

II

Reactie Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

4

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief en zien daarin geen aanleiding voor het stellen van vragen.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben tijdens de begrotingsbehandeling van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gevraagd aan de Minister of hij bereid
is de brief met daarin de loonruimte openbaar te maken. Op dit moment
hebben alleen de werkgeversraden inzicht in de volledige ruimte, terwijl
er bij cao-onderhandelingen ook vakbonden aan tafel zitten. De werknemersvertegenwoordiging heeft geen inzicht in de salarisruimte waardoor
onduidelijk is welke invulling zij kunnen geven en de cao-onderhandelingen onnodig lang duren. De Minister heeft toegezegd hier meer
informatie over te sturen naar de Kamer. De leden hebben met interesse
kennisgenomen van de nadere informatie in de ruimtebrief en willen de
Minister nog enkele vragen voorleggen.
De leden lezen dat de Minister stelt dat de ruimtebrief een vertrouwelijk
karakter kent. Deze leden stellen dat openbaarheid van de brief ook zou
kunnen bijdragen aan de vertrouwelijkheid omdat hierdoor de vakbonden
een gedegen keuze kunnen maken tussen de middelen inzetten voor
arbeidsvoorwaarden of aan een generieke salarisverhoging, graag
ontvangen zij hierop een reactie van de Minister.
De leden constateren dat voor de ruimtebrief een rekenmodel bepaalt
hoeveel marktstijging wordt door vertaald naar overheid en onderwijs en
vervolgens het kabinet kan ingrijpen in de percentages. Kan de Minister
de vergelijking maken met de zorgsector waar de overheid niet mag
ingrijpen in de referentiesystematiek en de gegevens wel openbaar zijn,
zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de van GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
brief van de Minister over nadere informatie over de ruimtebrieven. Deze
leden hebben nog enkele vragen.
De leden constateren dat de argumenten voor het afwijzen van het
Wob-verzoek vooral gaan over het beschermen van het werkgeversbelang
aan de onderhandelingstafel en het voorkomen van claims dat arbeidsvoorwaardengeld ook wordt besteed aan arbeidsvoorwaarden. Zij vragen
of de Minister kan aangeven aan welke andere zaken dan arbeidsvoorwaarden de kabinetsbijdrage wordt uitgegeven. Worden hiermee reserves
opgebouwd en zou de Minister dit wenselijk vinden? Tevens vragen de
leden of het klopt dat het referentiemodel ontwikkeld is om publieke
sectoren gelijke tred te kunnen laten houden met de markt. Leidt het niet

2

besteden van beschikbare middelen aan arbeidsvoorwaarden dan tot
achterstanden ten opzichte van de markt? Doordat de ruimtebrief niet
openbaar is, kan niet vastgesteld worden of het geld voor arbeidsvoorwaarden ook daaraan besteed wordt. Hierdoor is het ook niet mogelijk om
hierover een debat te voeren. Deelt de Minister deze mening, zo vragen de
voornoemde leden.
De leden constateren dat de ILO1-verdragen het beginsel van onderhandelingsvrijheid bevatten, zoals ook de Minister noemt. De kern is vrijheid van
vereniging en vrije collectieve onderhandelingen. De voornoemde leden
vragen hoe dit zich verhoudt tot de nullijn die in het verleden is opgelegd.
Dit kabinet stelde als voorwaarde voor de extra kabinetsbijdrage voor
arbeidsvoorwaarden van de leerkrachten dat «bovenwettelijke regelingen
worden genormaliseerd». Waarom kan dit wel volgens de ILO-verdragen
en openbaarmaking van de loonruimte niet, zo vragen deze leden.
De leden vragen of de onderhandelingen juist niet soepeler verlopen als
de ruimtebrief openbaar is. Dan is de financiële ruimte bekend en kunnen
er betere inhoudelijk keuzes gemaakt worden over besteding van de
middelen. Wanneer de ruimtebrief bekend is, kunnen partijen veel sneller
cao’s afsluiten en tot inhoudelijke keuzes komen. Hoe ziet de Minister dit,
zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief met
nadere informatie over de ruimtebrief. Zij hebben nog enkele vragen.
De leden vragen de Minister of het klopt dat voorafgaand aan de
onderhandelingen al bekend is bij de overheidswerkgevers hoeveel
loonruimte er uiteindelijk beschikbaar is nadat allerlei zaken van de
rijksbijdrage zijn afgetrokken. Zo ja, waarom worden dit bedrag en alle
andere bedragen die behoren tot de kabinetsbijdrage dan niet openbaar
gemaakt, zodat er een gelijkwaardige onderhandelingspositie voor de
sociale partners ontstaat? Zo nee, hoe weten de werkgevers dan tot
hoeveel uiteindelijke loonruimte zij kunnen gaan in onderhandelingen,
aangezien er nog andere zaken bekostigd moeten worden uit de rijksbijdrage?
Wat maakt dat de onderhandelingspositie van werkgevers belangrijker
wordt geacht dan die van werknemers, zo vragen de voornoemde leden.
In hoeverre is dit, volgens de Minister, nog te verdedigen gezien de
jarenlange nullijn in het onderwijs en bezuinigingen ook in andere
sectoren? Voor wie is deze Minister er: voor de besturen of voor de
mensen die dagelijks in en voor de klas staan? Zij vragen of de Minister
dan ook bereid is de werknemers in het onderwijs, oftewel leraren,
schoolleiders en onderwijsondersteunend personeel, tegemoet te komen
wel de ruimtebrief voortaan openbaar te maken.
De Minister geeft aan dat openbaarmaking van gegevens kan leiden tot
grotere claims op de onderhandelingstafel. Zij vragen of de Minister de
mening van de leden van deze fractie deelt dat dit ook het geval kan zijn
als er geen inzage is in de hoogte van de rijksbijdrage. Tevens vragen zij
wat, volgens de Minister, het doorslaggevende bezwaar is tegen een
hogere looneis. Is de Minister het met de voornoemde leden eens dat de
loonontwikkeling al lange tijd achterblijft bij de economische ontwikkeling
en dat een inhaalslag hard nodig is? Tevens vragen zij of de Minister een
relatie ziet met het niet openbaar maken van de ruimtebrief aan de
vakbonden. Is de doelstelling van het niet openbaar maken aan de
werknemers van de financiële ruimte niet het zo weinig mogelijk geld
uitgeven aan salarissen, zo vragen de voornoemde leden. Vindt de
Minister dat dit recht doet aan het belangrijke werk van werknemers in de

1

ILO: International Labour Organization

3

publieke sector? Tot slot vragen deze leden of hij zijn antwoord kan
toelichten.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief van de Minister over het vertrouwelijke karakter van de ruimtebrief.
Het lijkt namelijk erop dat de Minister het niet erg vindt als onderwijswerkgevers erin slagen geld dat is bestemd voor arbeidsvoorwaarden anders
te besteden dan aan arbeidsvoorwaarden voor hun onderwijspersoneel.
Zij vragen of de Minister afstand neemt van de geest van het referentiemodel dat werd ontwikkeld om publieke sectoren gelijke tred te laten
houden met de markt. Tevens vragen zij of hij het acceptabel vindt dat
onderwijspersoneel wordt benadeeld ten opzichte van werknemers in de
marktsectoren doordat kunstmatig achterstanden worden veroorzaakt ten
opzichte van de markt met beschikbare middelen die onbesteed blijven.
De Minister verwijst naar het decentralisatieconvenant Primair Onderwijs.
Kan de Minister uitleggen waarom zijns inziens de Kamer bestaande
afspraken en regels niet zou mogen veranderen, zo vragen de voornoemde leden. Waarom zou de Tweede Kamer geen oordeel mogen
vellen over de vraag of het huidige model wel recht doet aan de
overweging dat onderwijs iets is van ons allemaal?
De leden signaleren dat het vertrouwelijke karakter van de ruimtebrief
slechts een eenzijdige vertrouwelijkheid betekent. Voor de werkgevers
bestaat deze vertrouwelijkheid immers niet. De informatie van de
ruimtebrief die de vakbonden en de politiek wordt onthouden, maakt het
hen onmogelijk om toe zien op de besteding van geld voor arbeidsvoorwaarden maar ook om hierover een maatschappelijke discussie te voeren.
De Minister beroept zich op ILO-verdragen. De leden wijzen erop dat de
kern van deze verdragen vrijheid van vereniging en vrije collectieve
onderhandelingen betreft. Deze verdragen verplichten de overheid vrije
onderhandelingen te bevorderen en te respecteren. Zij zien in openbaarmaking van de loonruimte geen inbreuk op de vrije onderhandelingen,
zoals deze in deze verdragen is vastgelegd. Juist de geheimhouding staat
een goede werking van vrije collectieve onderhandelingen in de weg, zo
constateren de leden, want het gebrek aan openheid leidt tot de trage
totstandkoming van onderwijs-cao’s. Betekent dit tevens dat de Minister
afstand neemt van de reactie van de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op het advies van de commissie
Borstlap «Buitengewoon normale sturing» uit 2015: «Het kabinet beseft
dat het basisuitgangspunt voor normale arbeidsverhoudingen open en
reëel overleg is en dit zal voor de toekomst de beleidslijn zijn.» Zo nee,
kan de Minister dan onthullen op welke wijze hij eenzijdige geheimhouding verenigt met dat basisuitgangspunt, zo vragen de eerder
genoemde leden.
II Reactie Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media

4