Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3118
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat over het bericht «Miljardensubsidie voor CO2-opslag onder Noordzee
is rond» (ingezonden 20 mei 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Yeşilgöz-Zegerius (Economische Zaken en
Klimaat) (ontvangen 8 juni 2021).
Vraag 1
Hoe valt de miljardensubsidie voor bedrijven als Shell te rechtvaardigen
terwijl deze grote vervuilers zelf voor een groot deel verantwoordelijk zijn
voor de klimaatcrisis, jarenlang het probleem hebben ontkend en op grote
schaal hun activiteiten greenwashen?1
Antwoord 1
CO2-afvang en opslag wordt toegepast bij de energie-intensieve en zware
industrie, waar het een relatief goedkope technologie is met lage maatschappelijke kosten om de nationale klimaatopgave in 2030 te behalen. Diverse
Klimaatrapporten (o.a. IPCC) geven aan dat CCS een noodzakelijke technologie is voor het behalen van de klimaatdoelen en uiteindelijk ook om
negatieve emissies te realiseren. In het Regeerakkoord is afgesproken dat
CCS via de SDE++ gesubsidieerd wordt. Vervolgens zijn in het Klimaatakkoord afspraken gemaakt over hoeveel CCS er gesubsidieerd wordt (het
plafond: 7,2 Mton industrie en 3,0 Mton elektriciteitssector), voor hoe lang
(een tijdshorizon; na 2035 geen nieuwe SDE++-beschikkingen) en wie er
subsidie krijgt (alleen die processen en sectoren waar geen kosteneffectief
alternatief is; de zeef).De SDE++-subsidie wordt alleen betaald voor daadwerkelijk gereduceerde CO2.
Vraag 2
Waarom vindt u het nodig om een bedrijf als Shell, dat ook al geen winstbelasting betaalt in Nederland, zulke hoge subsidies toe te kennen voor matige
klimaatoplossingen? Kunt u uw antwoord toelichten?

1

ah-tk-20202021-3118
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Miljardensubsidie voor CO2-opslag onder Noordzee is rond | NOS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De SDE++ is een generieke regeling waar bedrijven en andere organisaties
gebruik van kunnen maken. Deze regeling selecteert projecten op basis van
kosten-efficiëntie. Specifieke bedrijven uitsluiten is niet mogelijk en ook niet
wenselijk. De SDE++ dekt de onrendabele top van het project voor dit bedrijf,
net als bij andere technieken die bedrijven toepassen om die CO2 te
reduceren. Daarbij wordt rekening gehouden met de ETS-prijs: hoe hoger de
ETS-prijs, hoe lager de subsidie. Naar verwachting zal dan ook maar een deel
van het beschikte bedrag uiteindelijk worden uitbetaald.
Zoals ik in de beantwoording op vraag 1 al heb aangegeven is de afvang en
opslag van CO2 een belangrijke maatregel voor Nederland om de CO2reductiedoelstelling tijdig en kosteneffectief te kunnen behalen.
Vraag 3
Op welke manier zal dit proces worden geëvalueerd ter lering voor volgende
investeringen?
Antwoord 3
Het functioneren van de SDE+ wordt dit jaar geëvalueerd, het functioneren
van de SDE++ (waarin ook CO2-reducterende technieken, naast de productie
van hernieuwbare energie) zal in 2023 worden geëvalueerd. Op dit moment
wordt het kader rondom CCS vormgegeven, waarbij ook lering wordt
getrokken van ervaringen in andere landen.
Vraag 4
Lopen er op het moment nog andere subsidietrajecten? Zo ja, welke?
Antwoord 4
Op dit moment is Porthos het enige CCS-project dat subsidie via de SDE++
zal ontvangen. In de SDE++ ronde van 2021 kunnen en zullen naar verwachting nieuwe aanvragen voor subsidie worden gedaan. Bedrijven kunnen
verder gebruik maken van diverse regelingen zoals de MIA/Vamil, DEI+ en
Topsector energie haalbaarheidsstudies voor de industrie. Het afgelopen jaar
is er bijvoorbeeld subsidie verleend voor het uitvoeren van haalbaarheidsstudies voor verschillende CC(U)S-projecten. Ook neemt Nederland deel aan het
internationale consortium ACT, waarbij Nederlandse partijen subsidie
ontvangen voor hun deelname in internationale projecten gericht op de
ontwikkeling van afvang, transport, en/of opslag van CO2.
Vraag 5
Waarom wordt dit geld niet geïnvesteerd in echt duurzame oplossingen zoals
zonne- en windenergie? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
De SDE++ is een techniekneutrale subsidie waarbij alle technieken die
CO2-reduceren, ook zonne-energie en windenergie, concurreren om de
subsidiemiddelen. Zo concurreren zonne- en windenergie met CCS, maar ook
met bijvoorbeeld warmtepompen en restwarmte. Hiermee wordt zoveel
mogelijk CO2 gereduceerd met het beschikbare budget. In de SDE++, maar
zeker ook in de voorganger (de SDE+) gaat ook een groot deel van het
budget naar de productie van hernieuwbare energie, zoals door zonne- en
windenergie. In het Klimaatakkoord is de afspraak gemaakt dat ook CCS
gesubsidieerd wordt middels de SDE++, zodat we op kosteneffectieve wijze
de energietransitie realiseren.
Vraag 6
Hoe tijdelijk is de oplossing van de afvang en opslag van CO2, als uit
berekeningen blijkt dat we hier op dit tempo in principe nog 680 jaar mee
door zouden kunnen gaan?2

2

Twee miljard subsidie voor CO2-opslag vervuilers: zo werkt project Porthos | RTL Nieuws

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het kabinet ziet CCS als een belangrijke maatregel in de mix van technische
maatregelen om de klimaatdoelstelling kosteneffectief te halen, maar CCS
mag niet ten koste gaan van technieken die voor de lange termijn transitie
nodig zijn. Om te borgen dat er voldoende middelen beschikbaar blijven in de
SDE++ voor technieken die voor de lange termijn transitie nodig zijn, is in het
Klimaatakkoord de subsidiering van CCS in de SDE++ begrensd. Ten eerste
door alleen processen die geen kosteneffectief alternatief voor CCS hebben
subsidie te verlenen. Ten tweede door een maximaal subsidieplafond in de
SDE++ op te nemen voor CCS, namelijk 10,2 Mton in 2030. En ten derde door
na 2035 geen nieuwe SDE++ beschikkingen af te geven voor nieuwe CCS
aanvragen (uitgezonderd voor het realiseren van negatieve emissies).
Hiermee wordt de tijdelijkheid van subsidiering van CCS als techniek
onderstreept. De begrenzing in de SDE++ geeft een prikkel tot het ontwikkelen van alternatieven, maar biedt tegelijkertijd tot 2035 investeringszekerheid
voor CCS-projecten die op korte termijn nodig zijn om de doelstelling in 2030
te realiseren en de kosten van de transitie zo laag mogelijk te houden.
Vraag 7
Hoe verhouden deze plannen zich tot de Regionale Energie Strategieën?
Welke andere locaties worden onderzocht voor de opslag van CO2?
Antwoord 7
De opslag van CO2 zal enkel plaatsvinden onder de Noordzee, in elk geval
voor de periode van het Klimaatakkoord, zo is daarin vastgelegd. Op dit
moment zijn er verschillende partijen die de haalbaarheid van CO2-transport
en opslag in kaart brengen. Op basis van die plannen bereid ik een ruimtelijke verkenning naar de mogelijkheden van transport en opslag van CO2
voor. Hierbij wordt rekening gehouden met de Regionale Energiestrategieën
en Clusters Energiestrategieën (RES en CES). Communicatie over de
ruimtelijke verkenning en verdere CCS-plannen zal voor de zomer opgestart
worden. Uiteindelijk zal het ruimtebeslag van alle energie-ontwikkelingen (op
land) worden opgenomen in het Programma Energie Hoofdstructuur (PEH).
Vraag 8
Waarom kiest de regering ervoor om bovenop de Nederlandse CO2-heffing
voor de industrie, die oploopt tot 125 euro per ton in 2030, waarmee
CO2-opslag rendabel zal worden, ervoor om een miljardensubsidie uit te
delen die de complete onrendabele top vergoed? Is dat niet in strijd met het
principe van de vervuiler betaalt? Is hier sprake van oversubsidie?
Antwoord 8
De CO2-heffing dient niet om de onrendabele top van projecten te verkleinen.
De CO2-heffing dient als stok achter de deur voor de reductieopgave van de
industrie uit het Klimaatakkoord. De CO2-heffing verhoogt het reductiedoel
voor te vermijden emissies ten opzichte van ETS. Hiermee worden de
potentiële kosten voor deze emissies verhoogd, zeker in verhouding tot de
kosten voor dezelfde emissies in andere landen, die naast het ETS geen
nationale heffing voor de industrie hanteren. De heffing stimuleert bedrijven
om in Nederland te investeren in reductiemaatregelen om deze additionele
potentiële kosten te ontlopen. De SDE++ zorgt daarnaast als wortel voor een
verlaging van de onrendabele top van deze investeringen ten opzichte van
fossiele varianten. Deze beleidsmix van wortel en stok zorgt ervoor dat de
industrie de reductie-opgave realiseert, terwijl het risico op weglek zoveel
mogelijk wordt beperkt.
Vraag 9
Waarom zet de regering in op vergroening van de Nederlandse olieraffinaderijen, terwijl we juist afscheid moeten nemen van aardolie en aardolieproducten? Is het niet strategisch handiger om gericht fabrieken te vergroenen die
een toekomst hebben in een duurzame, klimaatneutrale wereld?
Antwoord 9
Olieraffinaderijen produceren grondstoffen voor chemie en plastics en
brandstoffen voor alle vervoersmodaliteiten van auto’s en vrachtwagens, tot
lucht- en scheepvaart. Auto’s rijden steeds meer elektrisch, maar zelfs als alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

nieuwverkopen in 2030 emissieloos zijn, betekent dit dat het overgrote deel
op dat moment nog steeds op fossiele brandstof rijdt. Voor 2030, en voor de
chemie, de lucht- en scheepvaart naar verwachting nog een tijd langer, is er
nog een grote afhankelijkheid van aardolieproducten in de maatschappij.
Voor zwaar transporten voor grondstoffen voor chemische producten zoals
plastics, verven en coatings, maar denk ook aan allerlei medische en
gezondheidsproducten. En daarmee een afhankelijkheid van de raffinaderijen
die deze belangrijke producten voor ons produceren. Voor het behalen van de
klimaatdoelstellingen in 2030 en verder is de huidige vergroening van
raffinaderijen dus essentieel, we kunnen immers voorlopig nog niet zonder
deze producten.
Voor een duurzame en klimaat neutrale chemie en zwaar transport zonder
fossiel koolstof gebruik (aardolie), is hernieuwbaar koolstof nodig. Hernieuwbaar koolstof kan op twee manieren worden geproduceerd: vanuit biobased
grondstoffen of uit de lucht gevangen middels Direct Air Capture. Daarnaast
is het essentieel om bestaande koolstofproducten zoals plastics te recyclen en
niet te verbranden. Het kabinetsbeleid zet hier ook nadrukkelijk op in,
bijvoorbeeld met de ontwikkeling van duurzame kerosine, (chemische)
recycling van plastics en hoogwaardige biobased plastics. Een deel van deze
noodzakelijke technologie vergt nog een innovatieslag om grootschalig te
kunnen worden uitgerold, het innovatiebeleid van het kabinet zet hier daarom
ook stevig op in.
Vraag 10
Hoe beziet u de afspraken uit het Klimaatakkoord dat ongeveer de helft van
de CO2 reductiedoelstelling mag voortkomen uit CO2-opslag in het licht van
recente inzichten met betrekking tot het democratisch gebrek van dergelijke
polderakkoorden?
Antwoord 10
Het kabinet heeft voor de totstandkoming van het Klimaatakkoord het oordeel
van uw Kamer gevraagd over dit akkoord, waarbij de begrenzingen van CCS
een uitdrukkelijke wens van uw Kamer was. Het klimaatakkoord is een breed
maatschappelijk akkoord waarbij het Kabinet uiteindelijk een besluit heeft
genomen om deze afspraken met betrekking tot CO2-opslag te maken en uit
te werken in beleid en regelgeving. Daarmee is het een breed gedragen, ook
politiek en democratisch tot stand gekomen afspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4