Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

24 587

Justitiële inrichtingen

Nr. 596

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 2 september 2014
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie over de brief van 30 juni 2014 inzake de voortgang van het
Masterplan DJI (Kamerstuk 24 587, nr. 588) en over de brief van 2 juli 2014
met een reactie op vragen over de verdwijning van honderden banen in
het gevangeniswezen (Kamerstuk 24 587, nr. 593).
De vragen en opmerkingen zijn op 18 juli 2014 aan de Staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie voorgelegd. Bij brief van 1 september 2014 zijn ze
door hem beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-24587-596
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

1

Inhoudsopgave
blz.
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
2. Voortgang implementatie Masterplan DJI
3. Aanvullende besparingsmaatregelen
4. Eerste ervaringen met het systeem van promoveren en
degraderen
5. Taakstelling reclassering

2
2
3
7
8
10

II. Reactie van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

12

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de uitvoering van het
Masterplan Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) een complexe operatie is,
die voor velen gevolgen hebben. Dit geldt voor de gedetineerden die
worden overgeplaatst naar een andere penitentiaire inrichting (PI) of
locatie, maar ook voor personeelsleden die overgeplaatst worden, bij een
ander bedrijf aan de slag moeten of zonder werk komen te zitten. Deze
leden begrijpen dat gevangenissen niet onnodig open moeten blijven als
de cellen niet gevuld kunnen worden, maar willen ook nu weer
benadrukken hoe belangrijk het is dat voor het boventallig personeel een
alternatieve werkkring wordt gezocht.
Voornoemde leden begrijpen dat met de Nederlandse Spoorwegen (NS),
het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), de politie en de douane
al afspraken zijn gemaakt over het overnemen van personeel. In hoeverre
betreft het hier contracten met een vast dienstverband of tijdelijke
contracten met zicht op een vast dienstverband? Begrijpen deze leden het
goed dat er aanvullende voorstellen worden gedaan om op deze manier
het extra tekort van 60 miljoen euro, dat met name is ontstaan door
onverwachte loonuitgaven, weg te werken? Zij vragen of de loonsomproblematiek die verband houdt met de voortzettende vergrijzing van het
personeelsbestand niet was te voorzien.
Een van de maatregelen die getroffen wordt om de kosten te drukken ziet
op het terugdringen van het overwerk, onregelmatig diensten en werken
in het weekend. Betekent dit dat er ’s avonds en in het weekend minder
personeel op de afdelingen zal zijn? Kan worden uitgelegd hoe deze
maatregel uitgevoerd zal worden zonder dat dat consequenties heeft voor
de bezetting op de afdelingen, de verhoging van de werkdruk en de
veiligheid van de medewerkers?
De leden van de SP-fractie vragen of de nieuwe koers bij de aanpak van
de criminaliteit en de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen wel kan
worden voortgezet als vrijwel structureel bezuinigd wordt. Dat geldt ook
voor de inzet op ZSM, taakstraffen en voorwaardelijke vrijheidsstraffen.
Indien de reclassering meer taken krijgt dan middelen om deze uit te
voeren zal er volgens deze leden geen kwaliteit meer geleverd kunnen
worden op die punten.
Voorts wordt gesproken over een succesvolle persoonsgerichte aanpak
gedurende het strafrechtsproces. Aangezien deze conclusie wordt
verbonden aan cijfers tussen 2002 en 2009 nemen voornoemde leden aan
dat het niet gaat over het sober regime, dus het promoveren/degraderen
systeem. Klopt dat? Over welke persoonsgerichte aanpak gaat het dan? Is
dit ook de detentiefasering, het algemeen en het beperkt regime zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

2

vastgelegd in de Penitentiaire beginselenwet (Pbw)? Waarom wordt er
een nieuw, of in ieder geval ander, regime (promoveren/degraderen)
ingevoerd als duidelijk blijkt dat de voormalige persoonsgerichte aanpak
een recidivereductie van 8,3% tot gevolg had?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de toezegging om de teruglopende instroom op de
Maatregel Inrichting Stelselmatige Daders (ISD) te onderzoeken. In
overleg met de Minister van Veiligheid & Justitie zou immers worden
bezien wat hiervan de oorzaken zijn.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
30 juni 2014 over de voortgang van de implementatie van het Masterplan
DJI. Zij hebben tevens met grote verbazing kennisgenomen van de
berichtgeving die daarna volgde over het feit dat honderden banen extra
bij DJI dreigen te verdwijnen, met name omdat in de brief van 30 juni
2014 daarover niets is opgemerkt.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de voortgang van het Masterplan DJI en de reactie op de
vragen inzake de verdwijning van honderden banen in het gevangeniswezen. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
2. Voortgang implementatie Masterplan DJI
Personeel
De leden van de SP-fractie constateren dat ruim 2600 medewerkers hun
baan verliezen. Dat komt neer op 2000 fte. Dit worden er wellicht nog
meer, maar dat wordt pas bij de begrotingsbehandeling over het jaar 2015
bekend. Kunnen zij hieruit concluderen dat het vrijwel zeker is dat er extra
banen geschrapt zullen worden, maar dat er alleen onzekerheid is over het
aantal? Wordt erkend dat het voor het gevangeniswezen van groot belang
is dat de medewerkers weten waar ze aan toe zijn, juist om meer onrust te
voorkomen? Zo nee, waarom niet? Volgens deze leden zorgt de Staatssecretaris zelf voor het «paniekvoetbal» indien hij niet duidelijk communiceert over eventuele extra bezuinigingen op onder andere het gevangeniswezen.
De leden van de CDA-fractie hebben eerder de suggestie gedaan om via
de ambassade in Berlijn en het consulaat-generaal in Düsseldorf navraag
laten doen naar de mogelijkheden voor het personeel van Oldenkotte om
bijvoorbeeld aan de Duitse kant van de grens te gaan werken. Deze leden
vernemen graag of dit inmiddels iets heeft opgeleverd.
Voornoemde leden vragen of de beslissing om de PI Tilburg open te
houden al definitief is. Zo nee, waarom wordt hier nog over getwijfeld,
gezien het aanbod van de Belgische collega. Tevens vragen deze leden
naar de situatie dat het openhouden van deze PI afhankelijk is van de
jaarlijkse beslissing hieromtrent van de Belgische regering. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de haalbaarheid van een meerjarig akkoord met
zijn Belgische collega over deze PI?
De leden van de D66-fractie merken op dat de (extra) financiële problematiek van rond de 60 miljoen euro binnen het gevangeniswezen sinds
het voorjaar ook bij de Kamer bekend is nadat de zogeheten Breukelennotitie was uitgelekt. Dat de zogenaamde Breukelenmaatregelen ook
personele gevolgen in de vorm van ontslag zouden betekenen was op dat
moment en tot 1 juli 2014 niet bij de Kamer bekend. Er wordt aangegeven
dat intern een voorlopige indicatie is gemaakt van het aantal fte dat door
de Breukelenmaatregelen boventallig zou kunnen worden. Het siert de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

3

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (hierna: de Staatssecretaris) dat
hij in dit geval wel de intentie had om af te zien van «paniekvoetbal» door
onvolledige, nog niet uitgekristalliseerde cijfers naar buiten te brengen.
Dat zou onwenselijk zijn indien het in deze fase niet mogelijk blijkt om het
cumulatieve effect van de verschillende maatregelen aan concrete
aantallen fte’s te koppelen. Niettemin was er naar opvatting van deze
leden beter aan gedaan om de Kamer in ieder geval te informeren over
personele consequenties nu in de brief van 2 juli 2014 wordt geïmpliceerd
dat extra ontslagen als gevolg van extra financiële problematiek sowieso
gaan vallen, maar dat alleen de mate waarin dit het geval is nog niet is
bepaald.
Van Werk Naar Werk-cijfers
De leden van de SP-fractie vragen het verschil te verklaren tussen de 3000
medewerkers die de vrijwillige Van Werk Naar Werk (VWNW)-fase ingaan
en de 2600 medewerkers die op grond van het Masterplan DJI hun baan
kwijtraken. Waarom heeft nog maar 7,5 procent succesvol de vrijwillige
fase afgerond? Wanneer moet iedereen geplaatst zijn en van hoeveel
medewerkers wordt verwacht dat zij niet intern of extern geplaatst kunnen
worden?
De leden van de CDA-fractie merken op dat wordt aangegeven dat voor
7,5 procent van de DJI-medewerkers de vrijwillige fase inmiddels
succesvol is afgesloten doordat zij een andere baan hebben gevonden.
Deze leden vragen om een actualisering van dit percentage. Ook vragen
zij of het klopt dat dit percentage van toepassing is op de ruim 3000
medewerkers voor wie de vrijwillige VWNW-fase van kracht is en dat dus
inmiddels 225 medewerkers een andere baan hebben gevonden.
Voornoemde leden vragen hoe de Staatssecretaris dit resultaat beoordeelt. Ligt het voornemen om in totaal 2000 medewerkers naar een
andere baan te begeleiden hiermee op schema?
Convenanten op landelijk niveau
De leden van de CDA-fractie vragen of de cijfers kunnen worden geactualiseerd als het gaat om de «echte» banen die de afgesloten convenanten
hebben opgeleverd. Deze leden constateren dat dit er tot de brief van
30 juni 2014 klaarblijkelijk 93 in totaal zijn, te weten 13 bij de Douane, 40
(tijdelijk) bij de Reclassering Nederland en nog eens 40 bij de Rijksbeveiligingsorganisatie. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris deze resultaten? Ligt
het voornemen om in totaal 2000 DJI-medewerkers naar een andere baan
te begeleiden hiermee op schema? De leden van de CDA-fractie vragen
verder de aandacht voor verdringingseffecten met betrekking tot de
plekken bij de nationale politie. De Staatssecretaris heeft tijdens het
algemeen overleg over het Masterplan DJI d.d. 29 januari 2014
(Kamerstuk 24 587, nr. 578) aangegeven hiervoor te waken en met de
Minister van Veiligheid & Justitie op dit punt overleg te voeren. Wat is de
stand van zaken op dit punt? Hoe worden verdringingseffecten concreet
voorkomen?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de opheldering die de Staatssecretaris zou geven ten aanzien van de vacatures die binnen de Immigratieen Naturalisatiedienst worden opengesteld, zoals toegezegd in het
algemeen overleg over het gevangeniswezen d.d. 27 maart 2014. Is het
juist dat deze vacatures alleen worden opengesteld voor werknemers die
in een VWNW-traject zitten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

4

Capaciteit gevangeniswezen
De leden van de CDA-fractie vragen of het wenselijk zou zijn om in de
analyse en prognose over de capaciteit in het gevangeniswezen rekening
te houden met de circa 12.000 veroordeelden die nog een gevangenisstraf
hebben openstaan, waarvan 480 een gevangenisstraf van meer dan een
jaar. Dit juist ook met het oog op het wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen, waarvan deze leden overigens graag
vernemen wanneer dit voorstel naar de Kamer gestuurd wordt. Ook
vragen zij om een actualisering van de cijfers omtrent deze 12.000
veroordeelden.
De leden van de D66-fractie merken op dat in de brief van 30 juni 2014
wordt verwezen naar de ontwikkelingen tussen 1995 en 2013. Daarin
wordt gesteld dat de fluctuatie in celbezetting destijds is gestegen met
5.000 en ook weer gedaald met 5.000. Voor deze leden blijkt uit de brief
onvoldoende waar die stijging en daling van 5.000 gedetineerden nu
precies vandaan komt. Als oorzaak wordt gewezen op een daling van de
door de politie geregistreerde criminaliteit in de afgelopen jaren met circa
30%. Voornoemde leden vinden die daling aanzienlijk, maar er wordt niet
vermeld niet hoe die aanzienlijke daling bij de politie veroorzaakt is of in
welke delictscategorieën die 5.000 zich met name bevonden. Hoe wordt
die stijging en later daling van 30% in de politiecijfers verklaard? Kan
nader worden toegelicht hoe die forse daling van de door de politie
geregistreerde criminaliteit is veroorzaakt en hoe die verband houdt met
de stijging en daling van de benodigde celcapaciteit in die jaren?
Verklarende factoren
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op welke wijze de
verschillende factoren genoemd in de brief van 30 juni 2014 van invloed
zijn geweest op de bezetting van het gevangeniswezen. Waarom hebben
deze factoren tot een daling geleid en zullen deze in de toekomst tot een
structurele daling leiden? Wat is de verklaring voor de daling van
geregistreerde criminaliteit met circa 30%? De daling van de benodigde
celcapaciteit zou in ieder geval niet komen door het aantal
niet-geëxecuteerde vrijheidsstraffen. Erkent de Staatssecretaris dat als
daadwerkelijk ingezet zou worden op het oppakken van de 12.000
veroordeelden, het beeld substantieel anders zou zijn? Heeft een extra
inzet hierop geen invloed op de benodigde celcapaciteit? Hoe wordt
hierop geanticipeerd? Graag ontvangen deze leden hierop een toelichting.
Opheldering, straffen en tenuitvoerlegging
De leden van de SP-fractie constateren dat de duur van onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen stelselmatig oploopt. Hoe komt dit en is deze conclusie
meegenomen in de berekening van de in de toekomst benodigde
celcapaciteit?
Voortgang sluitingen conform planning
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op de opmerking dat de
invoering van het wetsvoorstel tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet en het Wetboek van Strafrecht in verband met de herijking van de
wijze van de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties en de
invoering van elektronische detentie (Kamerstukken 33 745) misschien
niet wordt gerealiseerd. Wat is de reden van deze twijfel? Graag
ontvangen deze leden hierop een toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

5

Herbestemming leeggekomen gebouwen
De leden van de SP-fractie hebben vernomen dat inboedel, zoals meubels
en apparatuur, naar aanleiding van de verhuizing van het COA naar een
aantal penitentiaire instellingen opnieuw aangeschaft moest worden
omdat de gevangenissen al compleet waren leeggehaald. Klopt dit en
hoeveel extra geld is gemoeid met het opnieuw inrichten van de PI’s? Wat
gebeurt er met de inboedel van de te sluiten gevangenissen?
De leden van de D66-fractie merken op dat de Minister voor Wonen en
Rijksdienst op actieve wijze meedenkt en -werkt aan het herbestemmen en
herontwikkelen van leeggekomen rijksgebouwen. Welke concrete
resultaten zijn reeds geboekt en welke concrete resultaten zijn dit jaar nog
te verwachten, bijvoorbeeld ten aanzien van herbestemming en herontwikkeling van de koepelgevangenissen?
Afname capaciteit Forensische Zorg volgens planning
De leden van de SP-fractie willen weten of de forensische zorg voldoende
middelen heeft of krijgt om de instroom van patiënten uit tbs-klinieken te
kunnen opvangen.
Capaciteit Jeugdinrichtingen
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Staatssecretaris heeft
aangegeven constructief en actief mee te denken over een alternatief plan
om in te spelen op de veronderstelde capaciteitsreductie binnen de
Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s). Deze leden hebben daarbij kennisgenomen van de drie voorwaarden die hij daarbij af, namelijk dat het een
besparing oplevert van 16 miljoen euro structureel vanaf 2016 voor DJI,
dat er reed draagvlak onder directeuren in de sector is en dat
het recht doet aan eerdere moties vanuit de Kamer over het belang van
regionale werkgelegenheid. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de
laatstgenoemde voorwaarde zo interpreteert dat in dit alternatief geen
ruimte kan zijn om te komen tot capaciteitsreductie binnen de Rijksinrichtingen en de JJI’s in de krimpregio’s alsmede een reductie van de thans
beschikbare reservecapaciteit. Mocht hij dit (op onderdelen) inderdaad zo
hebben geïnterpreteerd, dan vragen deze leden in hoeverre dit strookt
met de toezeggingen aan de Kamer gedaan tijdens het algemeen overleg
over JJI’s d.d. 2 juli 2014. Ook vragen deze leden in dat geval hoe deze
mogelijke interpretatie zich verhoudt tot de tweede gestelde voorwaarde,
namelijk dat het alternatief op een breed vlak onder directeuren moet
kunnen rekenen. Uitsluiting van capaciteitsreductie onder de Rijksinrichtingen, JJI’s in de krimpregio’s en bestaande reservecapaciteit zou immers
de lasten van deze beoogde reductie dan slechts bij enkele inrichtingen
neerleggen. De discussie over deze randvoorwaarden bevestigt bij de
leden van de CDA-fractie de noodzaak van de door de toegezegde
constructieve en actieve houding bij de totstandkoming van een alternatief. Graag vernemen zij hoe dit tot nu toe concreet is opgepakt.
Capaciteit vreemdelingenbewaring
De leden van de D66-fractie merken op dat wordt verwezen naar het acute
tekort aan opvanglocaties voor asielzoekers. Zij vinden dat opmerkelijk nu
het COA afgelopen jaren en onder het kabinet-Rutte-1 juist opvanglocaties
moest sluiten wegens overcapaciteit. In hoeverre acht u de capaciteitsprognoses betrouwbaar en op basis waarvan wordt geconcludeerd dat de
marge op celcapaciteit bij DJI de komende drie jaar wel realistisch en
afdoende zal zijn en niet te zeer door de noodzaak van bezuinigingen zal
zijn bepaald?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

6

3. Aanvullende besparingsmaatregelen
De leden van de SP-fractie constateren dat er nog eens 60 miljoen euro
bezuinigd moet worden op het gevangeniswezen. Waarom zijn deze extra
financiële tekorten niet eerder voorzien? Worden er de komende jaren nog
meer financiële tekorten verwacht?
Welke maatregelen worden concreet getroffen op het gebied van
personeel? Waar gaat het over als wordt gesproken over overwerk,
onregelmatige diensten en werken in het weekend? Op welke manier wil
de Staatssecretaris dit terugdringen, zonder dat dit nadelige gevolgen
heeft voor personeel, gedetineerden en dus de veiligheid van de
samenleving? Worden onregelmatigheidstoeslagen ook afgeschaft? Zo ja,
waarom?
Waarop wordt gedoeld als het gaat om medisch transport efficiënter in te
plannen? Welke besparing levert dat op en waarom?
Wat zijn de exacte gevolgen van de andere huurconstructie van het
gevangenismuseum?
Welke minder ingrijpende maatregelen zijn overwogen om de extra
bezuinigingen op te vangen?
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat de Staatssecretaris het betreurt
dat de interne notitie over aanvullende maatregelen in het gevangeniswezen in handen van de media is terechtgekomen. Zij vragen of is
onderzocht hoe dit heeft kunnen gebeuren, teneinde te voorkomen dat in
de toekomst vaker onrust van een dergelijke omvang ontstaat door
interne notities op het Ministerie van Veiligheid en Justitie.
Deze leden vragen op welke wijze kan worden gegarandeerd dat de
kostenbesparende maatregelen ten behoeve van overwerk, onregelmatige
diensten en werken in het weekend niet ten koste gaan van de veiligheid
in de inrichtingen. Zij vragen ook of de inrichtingen voldoende zijn
toegerust op intensiever gebruik van moderne techniek en digitalisering
en welke risico’s dat met zich meebrengt ten aanzien van het computergebruik door gedetineerden. Ten aanzien van digitalisering vragen deze
leden of de Kamer kan worden geïnformeerd over de resultaten van de
pilot met betrekking tot »emailaprisoner«.
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel en in elke welke PI’s pilots
plaatsvinden om te bepalen wat de meest efficiënte en effectieve
personele verhouding is tussen beveiliging en bejegening. Ook zouden zij
graag vernemen hoe deze pilots inhoudelijk vorm krijgen, meer specifiek
welke maatregelen in dit kader nog meer worden toegepast behalve het
verrichten van onderhoudswerkzaamheden. Deze leden vragen ook welke
veiligheidsrisico’s verbonden zijn aan het verhogen van de inzet van
langgestraften bij ondersteunde taken.
De leden van de D66-fractie betreuren het ten zeerste dat interne
documenten die gebruikt worden bij de beleidsvoorbereiding van de
begroting van het departement zijn gelekt naar de media waardoor, de
Staatssecretaris wederom en extra onrust heeft veroorzaakt bij het
personeel van DJI. Heeft hij inmiddels met DJI-personeel gesproken over
de mogelijke consequenties van de extra financiële problematiek in het
gevangeniswezen? Welke maatregelen neemt hij dit jaar om te
voorkomen dat ook volgend jaar de financiële problematiek bij DJI groter
uitvalt dan was voorzien?
In de brief lezen voornoemde leden ook over voorgenomen aanvullende
besparingsmaatregelen, zoals de afbouw van de huidige overbezetting.
Hoe en waar wordt die overbezetting afgebouwd? Op welke wijze wordt
bespaard op de ondersteunende functiegroepen en welke groepen zijn dat
specifiek?
Het aantal sporturen wordt afgebouwd naar anderhalf uur per twee
weken. In hoeverre is zo’n beperkt aantal sporturen verantwoord voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

7

vereiste fysieke fitheid van DJI-personeel en op welke wijze stimuleert DJI
straks dat personeel zorgdraagt voor de eigen fitheid? Op welke wijze zal
het medisch transport efficiënter worden ingepland? Waar moet de Kamer
dan concreet aan denken? Wat wordt bedoeld met «de meest efficiënte en
effectieve personele verhouding tussen beveiliging en bejegening»? De
leden van de D66-fractie verbazen zich enigszins over de keuze om
middels pilots die verhouding te bepalen nu zij in de veronderstelling zijn
dat die verhouding reeds jarenlange beproefde praktijk is binnen het
Nederlandse en ook Europese gevangeniswezen. Wordt hiermee bedoeld
dat wordt ingezet op besparende minimalisering van verhouding tussen
beveiliging en bejegening? Binnen welke expliciete veiligheidskaders
worden de pilots uitgevoerd, in welke gevangenislocaties en op welke
afdelingen en wanneer verwacht u de Kamer daarover nader te kunnen
toelichten?
4. Eerste ervaringen met het systeem van promoveren en degraderen
Het dagprogramma
De leden van de SP-fractie willen weten waarop wordt gedoeld als wordt
gesteld dat men positief was over de grotere ruimte die het dagprogramma biedt. In welke opzicht is de ruimte groter dan onder het vorige
regime en voor wie geldt dat dan? Op welke manier en wanneer worden
de problemen met de tijd die staat voor mentoraat en rapportages in met
name de huizen van bewaring opgelost? Deze vraag geldt ook voor de
vele verhuisbewegingen door het nieuwe regime. Hoe wordt bovendien
gegarandeerd dat een gedetineerde niet steeds een andere mentor krijgt
en dat hier dus meer continuïteit in komt?
Welke conclusie trekt de Staatssecretaris uit de constatering dat het
samenplaatsen van moeilijk hanteerbare gedetineerden, dus met rood
gedrag, elkaars gedrag versterken.
De leden van de CDA-fractie vragen of het verschil in 60 procent en 90
procent van de gedetineerden dat in aanmerking komt voor het plusprogramma nader kan worden toegelicht aan de hand van de regionale
verschillen. Deze leden vernemen voorts graag of het systeem van
promoveren en degraderen tot op heden heeft geleid tot meldingen van
directeuren over veiligheidsincidenten en/of gedetineerden vaker korte tijd
op de luchtplaats zijn gebleven uit protest tegen het nieuwe programma.
De leden van de D66-fractie lezen met belangstelling dat het aantal
gedetineerden dat in aanmerking komt voor het plusprogramma
substantieel hoger blijkt dan verwacht, met soms aanzienlijke regionale
verschillen. De Staatssecretaris meent dat die verschillen kleiner zullen
worden als meer ervaring met het systeem is opgedaan en ervaringen en
best practices tussen de regio’s zijn uitgewisseld. Wat veroorzaakt precies
de grote regionale verschillen? Wordt bedoeld met het kleiner worden van
de verschillen dat nu onterecht gedetineerden zich in het plusprogramma
naar zijn opvatting in een aantal regio’s te coulant wordt omgegaan met
toekenning van een «groene kaart»? Op welke wijze meent de Staatssecretaris het niet kunnen samenplaatsen van gedetineerden met rood
gedrag te ondervangen op de gevangenislocaties? Is er voldoende cel- en
personeelscapaciteit om deze gedetineerden te spreiden? Wordt hiermee
reeds aangevangen binnen locaties nu de samenplaatsing van deze
categorie gedetineerden ongewenst gedrag juist blijkt te versterken? Op
welke wijze meent de Staatssecretaris de vele verhuisbewegingen door
promotie en degradatie te kunnen beperken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

8

Toetsingskader
De leden van de SP-fractie lezen dat het nieuwe regime helpt om met
gedetineerden in gesprek te komen over hun gedrag. Was dit onder het
algeheel en het beperkte gevangenisregime dan anders? Zo ja, hoe? Zo
nee, erkent de Staatssecretaris dat deze constatering niet het nieuwe
regime rechtvaardigt?
De leden van de CDA-fractie vernemen graag of er in de sector kritiek
bestaat op de criteria ten aanzien van zogeheten «groen» gedrag en of
deze criteria mogelijk kunnen worden aangepast. Indien dat eerste niet het
geval is, wil de Staatssecretaris naar aanleiding van de kritieken in de
Kamer hierover zelf het gesprek aangegaan met de sector?
Beklagzaken in verband met promoveren/degraderen
De leden van de SP-fractie vinden het opvallend dat de Staatssecretaris
blijft ontkennen dat het algeheel regime is afgeschaft, terwijl in onderhavige brief wordt toegegeven dat de bestemmingsaanwijzingen van
gevangenissen vanaf maart 2014 zijn aangepast naar aanleiding van de
invoering van het regime van beperkte gemeenschap voor alle gedetineerden in basis- en plusprogramma. Graag ontvangen deze leden hierop
een uitgebreide toelichting. Erkent hij hiermee eindelijk dat sprake is van
afschaffing van het algehele regime en daarmee in strijd wordt gehandeld
met de Pbw?
De leden van de CDA-fractie vragen of cijfermatig kan worden onderbouwd dat het (ook in het verleden) niet-ongebruikelijk was dat het
doorvoeren van veranderingen in het gevangeniswezen gepaard ging met
een aanzienlijke toename van het aantal beklagzaken. Naar de mening van
deze leden wordt het aantal klachten in verband met het promoveren en
degraderen, 717 in totaal, enigszins gebagatelliseerd. Zij vernemen ook
graag een update met betrekking tot de 373 zaken die nog niet zijn
behandeld. Ten slotte vragen deze leden waarom het nodig wordt geacht
om op te merken dat een meerderheid van de Kamer vóór de wijziging
van de Regeling Selectie, Plaatsing, Overplaatsing Gedetineerden was.
Het komt voornoemde leden voor alsof de Staatssecretaris de Kamer
deelgenoot wil maken van de verantwoordelijkheid voor de exacte
uitwerking in de praktijk van de regeling, hetgeen hen niet alleen onjuist
maar ook onterecht lijkt.
Uitspraak in kort geding
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat de groep gedetineerden
in het plusprogramma toch in een regime van beperkte gemeenschap
worden geplaatst. Zo nee, waarom niet? Deze leden vinden het feitelijk
onjuist om te constateren dat de rechter het systeem intact laat en er
feitelijk niets veranderd is. Op grond van artikel 19 Pbw komt het verschil
tussen het algeheel en het beperkte regime naar voren. In het regime van
algemene gemeenschap dient het dagprogramma 59 uur per week buiten
de cel te bevatten met 48 uur aan activiteiten. In het beperkte regime is er
45 uur aan activiteiten en moet men tussendoor op cel worden geplaatst.
Wordt daarmee gezegd dat het regime nog steeds op deze wijze wordt
ingevuld? Waarom wordt er bovendien gesteld dat, als er feitelijk niets
verandert, het toepassingsbereik van de algehele gemeenschap is beperkt
en voor elke gedetineerde het regime van beperkte gemeenschap geldt?
Deze leden willen er overigens op wijzen dat de uitspraak alleen niet gaat
over gedetineerden in het basisprogramma, omdat de rechtszaak is
aangespannen door gedetineerden uit het plusprogramma. Het betekent
dus niet dat de rechter dit basisprogramma overeind laat. Dat oordeel is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

9

namelijk overgelaten aan de Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming, waar op dit moment een aantal beroepszaken lopen.
Kan de Staatssecretaris dit bevestigen en tevens de Kamer op de hoogte
houden van de uitkomsten van deze beklagzaken?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de betreffende
uitspraak van de rechtbank Den Haag, alsmede van het voornemen van de
Staatssecretaris om in hoger beroep te gaan. Zij vragen of dit voornemen,
alsmede de bewering dat de rechtbank feitelijk onjuist heeft geoordeeld,
niet getuigt van starheid. Deelt u de mening van deze leden dat het in het
belang van zowel gedetineerden als de samenleving is dat gedetineerden
zoveel mogelijk zinvolle activiteiten oppakken in plaats te luieren op hun
cel? Deelt u voorts de mening dat onder meer het verrichten van arbeid en
het ontwikkelen van goed gedrag essentieel is voor een geslaagde
terugkeer in de samenleving en dat deze rechterlijke uitspraak een heldere
indicatie is dat het programma voor gedetineerden aangepast moet
worden? Meer algemeen vragen deze leden om een reflectie op de rode
draad die door de ambtstermijn van de Staatssecretaris lijkt te lopen dat
beleidsvoornemens regelmatig gecorrigeerd (dienen te) worden door de
rechterlijke macht.
5. Taakstelling reclassering
Taakstelling 2013
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het ingezette beleid tot
gevolg heeft dat er minder celstraffen en meer taakstraffen en
voorwaarden worden opgelegd. Dit betekent dat er meer werk, zowel bij
advisering als toezichthouden, richting de reclasseringsorganisaties zal
gaan. Dit wordt ook erkend in de brieven. Daarin wordt gezegd dat de
vraag naar de producten van de reclassering sterk is gestegen evenals het
budget dat hiervoor ter beschikking is gesteld. Ook wordt beschreven dat
de reclasseringsorganisaties de afgelopen jaren hebben moeten inleveren
om de taakstelling van dit kabinet te kunnen halen. De reclasseringsorganisaties hebben hierover een brief aan de Kamer gestuurd waarin zij hun
zorgen uitspraken over deze bezuiniging in relatie tot het stijgend aantal
adviseringsverzoeken en het toenemende aantal toezichthoudende taken.
Zij delen de zienswijze op de taakstelling nieten zijn van mening dat zij
naast de in de brief genoemde taakstelling ook nog eens worden
geconfronteerd met een bezuiniging van tien miljoen euro op taakstraffen
en twee miljoen euro op de Reclasseringsbalies. Klopt deze bewering van
de reclasseringsorganisaties? Zo ja, waarom is dit niet genoemd in de
brief? Wat betekent dit voor de uitvoering van de taakstraffen in het licht
van het stijgend aantal taakstraffen dat het gevolg is van het ingezette
beleid? Zo nee, wat is niet waar en waarom?
In hoeverre kan met het beschikbare budget bij de reclasseringsorganisaties de taken kwalitatief hoogwaardig en succesvol worden uitgevoerd?
In hoeverre krijgen of hebben de reclasseringsorganisaties gelijk als ze
verwachten dat er wachtlijsten zullen ontstaan en de kwaliteit van het
werk te wensen over zal laten? Kan dit antwoord worden toegelicht?
De leden van de SP-fractie constateren dat een incompleet beeld wordt
gegeven van de bezuinigingen op de reclassering. Kunnen de besparingen op een rij worden gezet vanaf 2010? Klopt het dat het dan gaat om
44 miljoen euro bezuinigingen in 2014 en 54 miljoen euro in 2015? In
hoeverre is het uitblijven van de loon- en prijscompensatie van Stichting
Verslavingsreclassering GGZ (SVG) over 2014 meegerekend? Welk bedrag
is hiermee gemoeid? Klopt het dat er sinds 2010 al tien miljoen euro is
bezuinigd op de taakstraffen en twee miljoen euro op de Reclasseringsbalies? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

10

De reclassering krijgt te maken met meer werkstraffen door de
ZSM-aanpak en met meer toezicht door onder andere (schendingen van)
voorwaardelijke vrijheidsstraffen door aanpassingen van kabinetsbeleid.
Welke meerkosten brengt de stijging van de oplegging van deze straffen
met zich mee voor de reclasseringsorganisaties? Klopt het dat het
bevorderen van de recidivereductie door middel van een herziening van
de toezichttaak door de reclasseringsorganisaties heeft geleid tot een
intensiever toezicht, dus meer kosten, maar geen vergoeding?
Deze leden vragen of de Staatssecretaris erkent dat de stijgende kosten
van reclassering een gevolg zijn van kabinetsbeleid en effectiever
toezicht? Is er ook rekening mee gehouden dat ketenpartners steeds meer
adviezen willen als basis voor strafrechtelijke beslissingen of detentie- en
re-integratieplannen en met de taken die de reclassering nog meer wacht,
zoals de elektronische detentie en langdurig toezicht? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, op welke manier en is het budget straks nog wel toereikend
genoeg om kwalitatief goed toezicht te kunnen blijven houden?
Kan worden gegarandeerd dat in de kaderbrief van juli 2014 nog geen
rekening zal worden gehouden met een korting op toezichtsuren, totdat
de Kamer heeft kunnen spreken over de bezuinigingen op de reclassering?
De leden van de SP-fractie willen weten hoe ver de besprekingen zijn over
een intensivering van de samenwerking tussen de reclasseringsorganisaties. Welke opties liggen nu op tafel en in hoeverre wordt ook bijvoorbeeld de aanbesteding van reclasseringstaken overwogen? Deze leden
vinden een dergelijke ontwikkeling namelijk zorgelijk en waarschuwen
voor een versnippering van het toezicht zonder dat daar controle over kan
worden uitgeoefend door de overheid.
Voornoemde leden willen graag een toelichting op het voornemen om te
komen tot het temporiseren van een aantal processen. Het is niet duidelijk
wat hier nu precies mee wordt bedoeld.
Tot slot willen deze leden weten wat wordt bedoeld met de herziening van
de adviesportefeuille. Hoe wordt deze herzien en wat wordt er dan
anders? Welke consequenties heeft dit op de adviezen en het toezicht?
Hetzelfde geldt voor het verkorten van de intake van de werkstraf, het
sneller beëindigen van het toezicht en het minder strak sturen op de
contactfrequentie. Klopt het dat de kwaliteitsnormen worden losgelaten?
Zo ja, waarom? Zo nee, op welke manier wordt de kwaliteit gecontroleerd
en hoe wordt daar toezicht op gehouden?
De leden van de CDA-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
mededeling dat met het oog op de begroting voor 2015 de ureninzet in de
subsidieverlening aan de drie reclasseringsorganisaties niet volledig
ongemoeid kan blijven. Deze leden vragen of hiermee wordt aangeven dat
vanaf 2015 minder intensief toezicht wordt gehouden dan volgens het
risicoprofiel van cliënten eigenlijk nodig zou zijn. Voornoemde leden
vragen welke risico’s deze beoogde kwaliteitsafname met zich meebrengt
voor de veiligheid van de samenleving in het kader van resocialisatie en
begeleiding van ex-gedetineerden en veroordeelden. Deze leden kunnen
zich een bewuste keuze voor vermindering van het werk door de
reclassering niet goed voorstellen, juist ook in het licht van een sterk
toenemende vraag naar reclasseringsproducten. Zij vragen welke
mogelijkheden voor de begroting van 2015 nog meer worden overwogen
om het dreigende tekort van zes miljoen euro op te vangen.
De leden van de D66-fractie merken op dat de reclasseringsorganisaties in
2013 reeds 10 miljoen euro moesten bezuinigen zonder dat de omvang
van de productie is en werd verminderd. De besparing is in 2013 niet ten
koste gegaan van de afgesproken productieaantallen en van de belangrijkste beleidsdoelstellingen, maar tegelijkertijd is de constatering ook dat
het budgettaire kader in 2013 volledig is uitgeput en zelfs overschreden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

11

dat de vraag naar reclasseringsproducten (advies, toezicht, taakstraffen)
verder is gestegen in 2014. De productie zal op de huidige voet zelfs ruim
boven het beschikbare budgettaire kader uitkomen. Het verbaast deze
leden dan ook zeer dat de Staatssecretaris de stijgende productie wil
handhaven, maar het budget waarmee die productie moet worden
afgehandeld, in 2014 juist verder met twee miljoen euro wil korten.
De aan het woord zijnde leden zijn er thans niet van overtuigd dat de
oplopende bezuinigingen bij de reclassering de kwaliteit van de reclasseringsproducten ongemoeid laat. Te meer nu zij ook constateren dat niet
alleen de productie stijgt door nota bene succesvol kabinetsbeleid, maar
dat de regering middels enkele wetsvoorstellen voornemens is nog meer
taken bij de reclassering te beleggen, onder meer in het kader van
elektronische detentie en langdurig toezicht. Deze leden constateren hierin
een zeer tegenstelde beweging. Hoe verhouden de toenemende vraag en
toenemende taken zich tot de bezuinigingen op de reclassering die in 2017
dienen op te lopen naar 20,9 miljoen euro structureel? Hoe beschouwt de
Staatssecretaris de waarschuwing van de reclasseringsorganisaties dat de
kwaliteit wel degelijk onder grote druk komt te staan en wachtlijsten zullen
ontstaan als gevolg van de stijgende vraag en stijgende budgettaire druk?
Hoe hard beschouwt hij het huidige kwaliteitsniveau van de drie reclasseringsorganisaties en op welke wijze wordt gegarandeerd dat zowel
wachtlijsten als kwaliteitsverlies bij de reclassering zal worden
voorkomen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de toename van het
aantal aanmeldingen voor de reclassering knelt met de taakstelling die
losstaat van een eventuele toe- of afname. Zij vragen hoe deze ontwikkeling zich verhoudt tot de kwaliteit van de reclasseringsproducten, nu
wordt gesproken over vermindering van de ureninzet. Deze leden vragen
hoe de kwaliteit blijvend en inzichtelijk geborgd wordt.
Voornoemde leden vrezen dat het terugbrengen van het aantal uren ook
invloed zal hebben op de kwaliteit van de reclassering. Zij vragen om bij
de beantwoording de voorgestelde maatregelen te relateren aan de
afgesproken kwaliteitsnormen in de sector. Tevens vragen zij of de
wetenschappelijke inzichten ten aanzien van effectieve reclassering
uitgangspunt zijn bij de huidige voorgestelde maatregelen, zodat bewezen
behandelmethoden ook uitgangspunt blijven.
De aan het woord zijnde leden vragen om inzicht welk bedrag er door de
jaren heen voor de reclassering beschikbaar is, gerelateerd aan het aantal
mensen dat geplaatst was bij de reclasseringsorganisaties. Deze leden
vragen bovendien welke andere taakstellingen, naast die van het huidige
kabinet, nog op de reclasseringsorganisaties drukken. Zij zien de stapeling
van bezuinigingen graag nader in beeld gebracht.
Gezien de huidige trend vragen de leden van de ChristenUnie-fractie ten
slotte welke maatregelen genomen worden om wachtlijsten te
voorkomen.
II. Reactie van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
Hierbij zend ik u de antwoorden op de schriftelijke vragen van 18 juli 2014
van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie over de brief inzake de
voortgang van het Masterplan DJI (Kamerstuk 24 587, nr. 588) en zijn
reactie op vragen over de verdwijning van honderden banen in het
gevangeniswezen (Kamerstuk 24 587, nr. 593). Hiermee voldoe ik tevens
aan het verzoek van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie d.d.
2 juli 2014 om een reactie te geven op het bericht «Reclassering luidt
noodklok vanwege bezuinigingen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

12

Omwille van een volledige behandeling heb ik de door de vaste
commissie ingediende vragen voorzien van een nummering, welke ik bij
de beantwoording van de vragen heb aangehouden.
1. Inleiding
Vraag 1
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de uitvoering van het
Masterplan Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) een complexe operatie is,
die voor velen gevolgen hebben. Dit geldt voor de gedetineerden die
worden overgeplaatst naar een andere penitentiaire inrichting (PI) of
locatie, maar ook voor personeelsleden die overgeplaatst worden, bij een
ander bedrijf aan de slag moeten of zonder werk komen te zitten. Deze
leden begrijpen dat gevangenissen niet onnodig open moeten blijven als
de cellen niet gevuld kunnen worden, maar willen ook nu weer
benadrukken hoe belangrijk het is dat voor het boventallig personeel een
alternatieve werkkring wordt gezocht.
Voornoemde leden begrijpen dat met de Nederlandse Spoorwegen (NS),
het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), de politie en de douane
al afspraken zijn gemaakt over het overnemen van personeel. In hoeverre
betreft het hier contracten met een vast dienstverband of tijdelijke
contracten met zicht op een vast dienstverband?
Antwoord 1
Uitgangspunt is dat de functies die vacant komen bij de organisaties
waarmee DJI een samenwerkingsovereenkomst (convenant) heeft
gesloten, structurele functies betreffen. Over het algemeen beschikken
DJI-medewerkers echter niet over de opleiding c.q. kwalificaties die de
functies vereisen, die door de «ontvangende» organisatie wel als
voorwaarde worden gesteld aan een vaste aanstelling / arbeidsovereenkomst. Aan werknemers die overwegen een overstap te maken naar één
van de convenantpartners biedt DJI derhalve de mogelijkheid om zich
vóór de sollicitatie te laten bijscholen of een specifieke opleiding te
volgen. Indien een DJI-medewerker bij de overstap naar een nieuwe
organisatie nog niet aan alle kwalificaties voldoet, wordt bezien of kan
worden gestart op basis van een detacheringsconstructie bij de «ontvangende» organisatie gedurende de termijn van de opleiding. Een concreet
voorbeeld hiervan is de constructie bij de Douane: Na afronding van de
opleiding kunnen DJI-medewerkers met behoud van hun rechtspositie
structureel worden overgeplaatst naar de Douane. Ook met het COA zijn
dergelijke afspraken gemaakt. Gezien de toename van het aantal
asielzoekers heeft het COA in korte tijd veel personeel nodig. DJI biedt
haar werknemers de kans om werkervaring bij het COA op te doen in
tijdelijke functies. Dat geeft het COA de gelegenheid om te bepalen
hoeveel medewerkers zij op structurele basis nodig heeft. Bij goed
functioneren kan een DJI-medewerker vast in dienst worden genomen bij
het COA.
Vraag 2
Begrijpen de leden van de PvdA-fractie het goed dat er aanvullende
voorstellen worden gedaan om op deze manier het extra tekort van 60
miljoen euro, dat met name is ontstaan door onverwachte loonuitgaven,
weg te werken? Ook vragen zij of de loonsomproblematiek die verband
houdt met de voortzettende vergrijzing van het personeelsbestand niet
was te voorzien.
Antwoord 2
De extra financiële problematiek waarmee het gevangeniswezen is
geconfronteerd, heeft verschillende oorzaken die elkaar onderling
beïnvloeden. Zoals is aangegeven in de brief van 30 juni 2014 zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

13

belangrijkste daarvan de loonsomproblematiek (onder andere als gevolg
van vergrijzing van het personeelsbestand), besparingsverliezen bij eerder
ingeboekte taakstellingen en niet gecompenseerde loon- en prijsstijgingen. De onderliggende oorzaken of de effecten hiervan op de loonsomontwikkeling zijn niet volledig te voorzien. Zo is de wijze waarop de
vergrijzing van het personeelsbestand zich vertaalt in additionele
financiële problematiek, afhankelijk van de in- en uitstroom van personeel
in de verschillende leeftijdsklassen. In een periode waarin de arbeidsmarkt
onzekerheden kent, is de exacte mobiliteit van personeel lastig te
voorspellen. De ervaring is dat vooral jongere medewerkers in een
periode van krimp mobiel worden. Dit versterkt de vergrijzing en daarmee
de loonsomproblematiek.
De ontwikkeling van de loonkosten wordt mede bepaald door stijging van
onder andere pensioenpremies, premies sociale verzekeringswetten en
CAO-afspraken. Deze aspecten liggen buiten de beïnvloedingssfeer van
DJI en de effecten daarvan kunnen vaak pas achteraf worden doorgerekend. Ten aanzien van de loon- en prijsstijgingen geldt dat niet altijd op
voorhand duidelijk is of het Kabinet mogelijkheden ziet deze voor de
overheidsdiensten geheel of deels te compenseren.
Vraag 3
Een van de maatregelen die getroffen wordt om de kosten te drukken ziet
op het terugdringen van het overwerk, onregelmatig diensten en werken
in het weekend. De leden van de PvdA-fractie vragen of dit betekent dat er
’s avonds en in het weekend minder personeel op de afdelingen zal zijn?
Kan worden uitgelegd hoe deze maatregel uitgevoerd zal worden zonder
dat dat consequenties heeft voor de bezetting op de afdelingen, de
verhoging van de werkdruk en de veiligheid van de medewerkers?
Ook de leden van de SP-fractie vragen waar het over gaat als wordt
gesproken over overwerk, onregelmatige diensten en werken in het
weekend? Op welke manier wil de Staatssecretaris dit terugdringen,
zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor personeel, gedetineerden en
dus de veiligheid van de samenleving?
De leden van de CDA-fractie willen weten op welke wijze kan worden
gegarandeerd dat de kostenbesparende maatregelen ten behoeve van
overwerk, onregelmatige diensten en werken in het weekend niet ten
koste gaan van de veiligheid in de inrichtingen.
Antwoord 3
De maatregel leidt ‘s avonds en in het weekend geenszins tot minder
personeel op de afdelingen, maar heeft invloed op de omvang van
toelagen aan personeel met betrekking tot overwerk en onregelmatige
diensten. Door te sturen op minder overwerk en het minder verschuiven
van diensten wordt, binnen de grenzen van de wet- en regelgeving,
nadere invulling aan de kostenreductie die dit tot gevolg heeft, gegeven.
Binnen DJI houdt mede het project Strategische personele inzet (SPIN)
zich hiermee bezig.
In het Masterplan DJI zijn de randvoorwaarden betreffende het
waarborgen van de veiligheid van personeel en gedetineerden (en
daarmee de samenleving) opgenomen. Er vindt afstemming plaats met de
medezeggenschap en het personeel wordt periodiek over de plannen
geïnformeerd.
Vraag 4
De leden van de SP-fractie vragen of de nieuwe koers bij de aanpak van
de criminaliteit en de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen wel kan
worden voortgezet als vrijwel structureel bezuinigd wordt. Dat geldt ook
voor de inzet op ZSM, taakstraffen en voorwaardelijke vrijheidsstraffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

14

Indien de reclassering meer taken krijgt dan middelen om deze uit te
voeren zal er volgens deze leden geen kwaliteit meer geleverd kunnen
worden op die punten.
Antwoord 4
Om de budgettaire houdbaarheid van de overheidsfinanciën te garanderen heeft de gehele rijksoverheid, dus ook het Ministerie van Veiligheid
en Justitie, een financiële inspanning geleverd. In mijn brief van 30 juni
2014 heb ik uw Kamer toegelicht hoe de taakstellingen die zijn opgelegd
aan de reclassering, worden ingevuld. Los van de taakstellingen is er
sprake van een toenemende vraag naar reclasseringsproducten. De
reclasseringsorganisaties hebben aangegeven dat zij deze stijgende vraag
voor een groot deel kunnen opvangen. In aanvulling hierop heb ik in mijn
brief van 30 juni aangegeven dat ik de inzet vanaf 2015 bij de verschillende producten niet volledig ongemoeid kan laten. Concreet houdt dit in
dat ik voornemens ben het aantal beschikbare uren voor het reclasseringstoezicht niveau 1 en 2 te verminderen met gemiddeld 6 uren (een
urenreductie van gemiddeld ca. 8%). Daarnaast ben ik voornemens het
aantal uren, dat thans beschikbaar is voor het reclasseringsadvies
gebaseerd op de RISC, met 1 uur te verminderen.
Vraag 5
Voorts wordt gesproken over een succesvolle persoonsgerichte aanpak
gedurende het strafrechtsproces. Aangezien deze conclusie wordt
verbonden aan cijfers tussen 2002 en 2009 nemen voornoemde leden aan
dat het niet gaat over het sober regime, dus het promoveren/degraderen
systeem. De leden van de SP-fractie vragen of dat klopt?
Antwoord 5
In mijn brief van 30 juni 2014 heb ik de voorzichtige conclusie getrokken
dat de daling van de recidive tussen 2002 en 2009 met 8,3% is gedaald
mede als gevolg van de ingezette persoonsgerichte aanpak gedurende het
gehele strafrechtsproces. De persoonsgerichte aanpak is en blijft ook
leidend voor de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen. Noch in het
basisprogramma, noch in het plusprogramma is sprake van een sober
regime. Beide regimes zijn gericht op het bevorderen van een succesvolle
terugkeer van gedetineerden in de maatschappij. Het basisprogramma
bevat een dagprogramma van 43 uur per week. Gedetineerden die dat op
grond van hun gedrag verdienen, komen in aanmerking voor het
plusprogramma. Gedetineerden in een plusprogramma verblijven
minimaal 59 uur per week buiten de cel (48 uur aan activiteiten en
minimaal 11 uur aan uitsluitingen) zoals dat ook voor invoering van de
nieuwe dagprogramma’s gebruikelijk was, mits zij aan de geplande
activiteiten mee willen doen. Hiermee voldoet het plusprogramma
materieel gezien aan het regime van algehele gemeenschap. Het regime
voor arrestanten kent wel een beperkt dagprogramma van 28 uur per
week. In dit dagprogramma wordt geen arbeid aangeboden gedurende
een periode van 8 weken, maar er wordt wel naar een zinvolle dagbesteding op cel gestreefd. Deze gedetineerden worden op hun verzoek
ondersteund door DJI bij hun re-integratieactiviteiten. Zie overigens het
antwoord op vraag 7 hierna.
Vraag 6
De leden van de SP-fractie vragen over welke persoonsgerichte aanpak
het dan gaat? Is dit ook de detentiefasering, het algemeen en het beperkt
regime zoals vastgelegd in de Penitentiaire beginselenwet (Pbw)?
Antwoord 6
De persoonsgerichte aanpak zoals is toegelicht in mijn brief van 30 juni
2014, is gebaseerd op de huidige wet- en regelgeving. Dit betreft dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

15

onder meer de algemeen geldende detentiefasering en het regime van
algehele en beperkte gemeenschap, zoals is vastgelegd in de Pbw.
Vraag 7
De leden van de SP-fractie willen weten waarom er een nieuw, of in ieder
geval ander, regime (promoveren/degraderen) wordt ingevoerd als
duidelijk blijkt dat de voormalige persoonsgerichte aanpak een recidivereductie van 8,3% tot gevolg had?
Antwoord 7
Bij brief van 8 november 2011 heb ik mijn visie op de detentiefasering
uiteengezet (Kamerstuk 29 270, nr. 61 ). Ik heb in deze brief aangegeven
wat er naar mijn oordeel schortte aan de detentiefasering. Ik heb in
voornoemde brief toegelicht dat de detentiefasering onvoldoende
samenhang bezit en wordt gekenmerkt door een vrijblijvendheid die niet
past bij een gecontroleerde terugkeer in de samenleving. De huidige
vormen van verlof zijn te veel een vanzelfsprekendheid geworden,
waaraan geen concreet re-integratiedoel is verbonden en waarin het eigen
gedrag en de eigen verantwoordelijkheid van gedetineerden een veel te
beperkte rol speelt. Daarbij komt dat in 2008 de voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.) opnieuw is ingevoerd. De v.i. wordt gekenmerkt door een
terugkeer in de samenleving onder voorwaarden en toezicht en vervult
daarmee een belangrijke functie in de begeleide terugkeer van gedetineerden in de samenleving. Tot nu toe heeft de herinvoering van de
voorwaardelijke invrijheidstelling echter niet geleid tot een herijking van
de bestaande detentiefasering, terwijl deze herijking wel is aangewezen
gelet op de gelijksoortige functie van de detentiefasering en de v.i. Het is
mijn streven de recidive hiermee verder terug te dringen. In het thans bij
de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel waarmee de algemeen
geldende detentiefasering wordt afgeschaft en elektronische detentie
wordt ingevoerd, zijn de hierboven toegelichte uitgangspunten nader
uitgewerkt.
Vraag 8
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de toezegging om de teruglopende instroom op de
Maatregel Inrichting Stelselmatige Daders (ISD) te onderzoeken. In
overleg met de Minister van Veiligheid en Justitie zou immers worden
bezien wat hiervan de oorzaken zijn.
Antwoord 8
Door het departement wordt momenteel voor de komende periode een
voorlichtingsronde over de ISD-maatregel georganiseerd langs alle
arrondissementen. Het Openbaar Ministerie, de zittende magistratuur en
de reclasseringsorganisaties worden daarbij geïnformeerd over ontwikkelingen op het gebied van de ISD-maatregel. Tijdens deze voorlichtingsronde zal met de deelnemers worden gesproken over de instroom van
ISD’ers. Over de uitkomsten van deze gesprekken zal ik uw Kamer
informeren.
2. Voortgang implementatie Masterplan DJI
Vraag 9
De leden van de SP-fractie constateren dat ruim 2600 medewerkers hun
baan verliezen. Dat komt neer op 2000 fte. Dit worden er wellicht nog
meer, maar dat wordt pas bij de begrotingsbehandeling over het jaar 2015
bekend. Kunnen zij hieruit concluderen dat het vrijwel zeker is dat er extra
banen geschrapt zullen worden, maar dat er alleen onzekerheid is over het
aantal? Wordt erkend dat het voor het gevangeniswezen van groot belang
is dat de medewerkers weten waar ze aan toe zijn, juist om meer onrust te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

16

voorkomen? Zo nee, waarom niet? Volgens deze leden zorgt de Staatssecretaris zelf voor het «paniekvoetbal» indien hij niet duidelijk communiceert over eventuele extra bezuinigingen op onder andere het gevangeniswezen.
Antwoord 9
Conform het Masterplan DJI moet een afname van de bezetting met 2.000
fte gerealiseerd worden bij DJI. Daarvoor dienen 2.600 medewerkers
mobiel te worden. Zoals ik reeds heb aangegeven in mijn brief van 2 juli
2014, acht ik het pas verantwoord om medewerkers over de personele
gevolgen van de additionele besparingsmaatregelen en de verwerking
van de meest actuele PMJ-cijfers in de capaciteitsplanning van de
verschillende sectoren van DJI te informeren, wanneer de cijfers volledig
onderbouwd en definitief zijn. Ik wil geen onnodige onrust veroorzaken bij
het personeel van DJI, dat immers al te maken heeft met de nodige
veranderingen. Zoals toegezegd, maak ik bij de presentatie van de
begroting 2015 Veiligheid en Justitie op Prinsjesdag het totaalbeeld en de
definitieve cijfers in het kader van het PMJ bekend.
Vraag 10
De leden van de CDA-fractie hebben eerder de suggestie gedaan om via
de ambassade in Berlijn en het consulaat-generaal in Düsseldorf navraag
laten doen naar de mogelijkheden voor het personeel van Oldenkotte om
bijvoorbeeld aan de Duitse kant van de grens te gaan werken. Deze leden
vernemen graag of dit inmiddels iets heeft opgeleverd.
Antwoord 10
Tijdens het algemeen overleg van 29 januari 2014 over het Masterplan DJI
heb ik u aangegeven dat ik naar aanleiding van de suggestie van het lid
Oskam van de CDA-fractie via de ambassade in Berlijn en het consulaatgeneraal in Düsseldorf navraag heb laten doen naar de mogelijkheden
voor personeel van Oldenkotte om bijvoorbeeld aan de Duitse kant van de
grens te gaan werken. Er zijn contacten gelegd met een aantal Duitse
forensische klinieken. Die contacten zijn ook overgedragen aan de directie
van Oldenkotte. Deze inspanning heeft, voor zover mij bekend, helaas
niets opgeleverd.
Het begeleiden van personeel van Oldenkotte naar Duitse forensische
klinieken was één van de mogelijkheden, maar daarnaast zijn ook andere
inspanningen verricht om dit doel te bereiken. Met succes zijn inmiddels
zo goed als alle personeelsleden naar ander werk begeleid dan wel met
een afvloeiregeling in het kader van het sociaal plan of op andere wijze
uitgestroomd. Als gevolg van een afspraak tussen het Ministerie van
Veiligheid en Justitie en de convenantspartijen GGZ Nederland en de VGN
is circa de helft van het personeel naar nieuw werk begeleid door de
realisatie van een nieuwe voorziening voor Overige Forensische Zorg in
Oost-Nederland.
Vraag 11
De leden van de CDA-fractie vragen of de beslissing om de PI Tilburg
open te houden al definitief is. Zo nee, waarom wordt hier nog over
getwijfeld, gezien het aanbod van de Belgische collega. Tevens vragen
deze leden naar de situatie dat het openhouden van deze PI afhankelijk is
van de jaarlijkse beslissing hieromtrent van de Belgische regering. Hoe
beoordeelt de Staatssecretaris de haalbaarheid van een meerjarig akkoord
met zijn Belgische collega over deze PI?
Antwoord 11
Met ingang van 1 januari 2014 hebben Nederland en België een verdrag
afgesloten over het opnieuw ter beschikking stellen van PI Tilburg. Dit
verdrag heeft een looptijd van maximaal 3 jaar, waarbij beide landen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

17

uiterlijk 1 juli van een lopend jaar kunnen overeenkomen dat België ook
het daarop volgende jaar mag gebruikmaken van PI Tilburg. In het kader
van het Masterplan DJI is besloten dat PI Tilburg wordt gesloten, zodra
België geen gebruik meer maakt van de capaciteit in deze inrichting. Ik
acht het verstrekken van duidelijkheid aan het personeel van PI Tilburg
over hun toekomst van groot belang. Ik ben daarom voornemens te
onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om met België afspraken te
maken over een meerjarig gebruik door België van PI Tilburg.
Vraag 12
De leden van de SP-fractie vragen het verschil te verklaren tussen de 3000
medewerkers die de vrijwillige Van Werk Naar Werk (VWNW)-fase ingaan
en de 2600 medewerkers die op grond van het Masterplan DJI hun baan
kwijtraken.
Antwoord 12
Conform de afspraak tussen de Minister van Wonen & Rijksdienst en de
vakbonden worden, wanneer het aantal fte in een specifieke functiegroep
dient te krimpen, alle medewerkers uit die functiegroep in de vrijwillige
fase aangewezen (voorafgaand aan de verplichte fase). Dit heeft tot
gevolg dat meer medewerkers in de vrijwillige fase komen dan het aantal
medewerkers dat op grond van het Masterplan DJI hun baan verliest.
Vraag 13
De leden van de SP-fractie willen weten waarom nog maar 7,5 procent
succesvol de vrijwillige fase heeft afgerond?
Antwoord 13
De vrijwillige fase is erop gericht om het aantal medewerkers in de
verplichte VWNW fase te beperken. Gelet op de vrijwilligheid in deze fase
is het aan de medewerker om te beslissen of er uitvoering wordt gegeven
aan het mobiel worden binnen het geldende VWNW beleid. Indien
medewerkers in een bepaalde functiegroep worden aangewezen in de
vrijwillige fase, dient eerst het VWNW onderzoek te worden uitgevoerd.
Daarna volgt het advies van de mobiliteitsadviseur, waarna planvorming
en besluitvorming kan plaatsvinden. Indien de medewerker ervoor kiest
het VWNW plan te gaan uitvoeren, is eventueel een opleiding nodig om
naar een nieuwe functie over te stappen.
De uitvoering van een dergelijk VWNW traject kost derhalve tijd. Daarbij
kan worden opgemerkt dat het formele VWNW beleid pas in december
2013 is gepubliceerd in de Staatscourant en binnen DJI – vooruitlopend
daarop – in de tweede helft van 2013 is gestart met de implementatie
hiervan. De vrijwillige fase is voor het merendeel van de inmiddels 3600
medewerkers pas recent afgekondigd.
Vraag 14
De leden van de SP-fractie vragen wanneer iedereen geplaatst moet zijn
en van hoeveel medewerkers wordt verwacht dat zij niet intern of extern
geplaatst kunnen worden?
De leden van de CDA-fractie willen weten of het voornemen om in totaal
2000 medewerkers naar een andere baan te begeleiden hiermee op
schema ligt?
Antwoord 14
De mobiliteitsontwikkeling ligt inderdaad op schema.
Conform het Masterplan DJI dienen 2.600 medewerkers mobiel te worden
om de benodigde afname van de bezetting met 2.000 fte te realiseren.
Daarnaast is in het Masterplan ook vermeld dat er, onder andere als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

18

gevolg van bij de opstelling van het Masterplan al lopende reorganisaties
binnen DJI, sprake was van een nog te realiseren afname van de bezetting
met ruim 700 fte. Deze cijfers zijn gebaseerd op de personele bezetting die
per ultimo 2012 binnen DJI aanwezig was. De combinatie van alle
mobiliteitsmaatregelen en het natuurlijk verloop hebben sindsdien geleid
tot een substantiële afname van de bezetting van DJI. Tot en met juli 2014
is deze met 951 fte gedaald: van 16.212. fte tot 15.261 fte.
Het streven is onverminderd om in 2018 het aantal fte’s te hebben
teruggebracht tot de afgesproken aantallen, conform de doorlooptijd van
het Masterplan DJI 2013–2018. Ik stel daarvoor alles in het werk om te
zorgen dat zoveel mogelijk passende functies worden gevonden, onder
meer door het afsluiten van convenanten met partijen die geschikte
functies voor DJI-medewerkers kunnen bieden. Het is vooralsnog echter
te vroeg om een schatting te maken met betrekking tot het aantal
medewerkers dat al dan niet tijdig kan worden geplaatst naar een andere
functie. Gedurende de vrijwillige VWNW-fase is DJI afhankelijk van haar
medewerkers die gebruikmaken van de VWNW-mogelijkheden die DJI
aanbiedt en een andere functie vinden. Dit neemt echter niet weg dat het
aantal medewerkers dat tot nu toe reeds is uitgestroomd conform
verwachting is.
Vraag 15
De leden van de CDA-fractie merken op dat wordt aangegeven dat voor
7,5 procent van de DJI-medewerkers de vrijwillige fase inmiddels
succesvol is afgesloten doordat zij een andere baan hebben gevonden.
Deze leden vragen om een actualisering van dit percentage. Ook vragen
zij of het klopt dat dit percentage van toepassing is op de ruim 3000
medewerkers voor wie de vrijwillige VWNW-fase van kracht is en dat dus
inmiddels 225 medewerkers een andere baan hebben gevonden.
Voornoemde leden vragen hoe de Staatssecretaris dit resultaat beoordeelt.
Antwoord 15
Inmiddels is 10 procent van de medewerkers in de vrijwillige fase
(intussen circa 3600 medewerkers) intern of extern doorgestroomd. Gelet
op de relatief korte tijd dat het VWNW beleid van kracht is binnen DJI, het
de vrijwillige fase betreft en de druk op de arbeidsmarkt in combinatie
met overige bezuinigingsmaatregelen die zowel de overheid, als andere
werkgevers kunnen treffen, ben ik niet ontevreden met de resultaten tot
dusver.
Vraag 16
De leden van de CDA-fractie vragen of de cijfers kunnen worden geactualiseerd als het gaat om de «echte» banen die de afgesloten convenanten
hebben opgeleverd.
Antwoord 16
Het convenant met de Rijksbeveiligingsorganisatie (RBO) heeft inmiddels
geleid tot een overstap van 50 DJI-medewerkers naar de RBO, waarvan 44
in de functie van (senior) Rijksbeveiliger. In het convenant tussen DJI en
de Douane is opgenomen dat DJI-medewerkers gedurende de opleidingsperiode worden gedetacheerd bij de Douane. Wanneer zij de opleiding
met goed gevolg hebben afgerond, treden zij in dienst bij de Douane.
Inmiddels hebben circa 40 DJI-medewerkers de opleiding succesvol
afgerond en de structurele overstap van DJI naar de Douane (Rotterdam
haven) gemaakt. Tevens loopt momenteel een sollicitatieproces van 60
DJI-medewerkers bij de politie en hebben zich meer dan 100
DJI-sollicitanten gemeld voor een functie bij het COA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

19

Vraag 17
De leden van de CDA-fractie constateren dat dit er tot de brief van 30 juni
2014 klaarblijkelijk 93 in totaal zijn, te weten 13 bij de Douane, 40 (tijdelijk)
bij de Reclassering Nederland en nog eens 40 bij de Rijksbeveiligingsorganisatie. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris deze resultaten?
Antwoord 17
Gelet op de relatief korte tijd dat het VWNW beleid van kracht is binnen
DJI, het de vrijwillige fase betreft en de druk op de arbeidsmarkt in
combinatie met overige bezuinigingsmaatregelen die zowel de overheid,
als andere werkgevers kunnen treffen, ben ik niet ontevreden met de
resultaten tot dusver.
Vraag 18
De leden van de CDA-fractie vragen verder de aandacht voor verdringingseffecten met betrekking tot de plekken bij de nationale politie. De
Staatssecretaris heeft tijdens het algemeen overleg over het Masterplan
DJI d.d. 29 januari 2014 aangegeven hiervoor te waken en met de Minister
van Veiligheid en Justitie op dit punt overleg te voeren. Wat is de stand
van zaken op dit punt? Hoe worden verdringingseffecten concreet
voorkomen?
Antwoord 18
Voor DJI-medewerkers gelden geen afwijkende afspraken ten aanzien van
vacatures bij de politie dan voor andere sollicitanten. De sollicitatie- en
selectieprocedure is voor een ieder hetzelfde.
Indien het selectietraject met goed gevolg is doorlopen, wordt een
sollicitant een opleidingsplaats aangeboden. Om de kans hiertoe te
vergroten, biedt DJI haar medewerkers die een functie bij de politie
ambiëren, de mogelijkheid om zich optimaal op het selectietraject voor te
bereiden, bijvoorbeeld door het volgen van een aanvullende opleiding.
Uiteindelijk bepaalt de politie of een kandidaat geschikt is. Een
DJI-medewerker heeft zodoende geen voorkeurspositie.
Vraag 19
De leden van de CDA-fractie vragen naar de opheldering die de Staatssecretaris zou geven ten aanzien van de vacatures die binnen de Immigratieen Naturalisatiedienst worden opengesteld, zoals toegezegd in het
algemeen overleg over het gevangeniswezen d.d. 27 maart 2014. Is het
juist dat deze vacatures alleen worden opengesteld voor werknemers die
in een VWNW-traject zitten?
Antwoord 19
Over de volgorde van opstelling van vacatures zijn met de vakorganisaties
voor het hele Ministerie afspraken gemaakt, die daarmee ook voor de
Immigratie- en Naturalisatiedienst gelden. In de situatie dat er sprake is
van een vacature kan het bevoegd gezag de vacature eerst onder het
personeel en gelijkgestelden binnen het eigen gezagsbereik openstellen
om eventueel dringende personeelsproblemen op te lossen. Als tot
openstelling buiten het eigen gezagsbereik wordt besloten, dient het
bevoegd gezag de vacature eerst binnen het Rijk open te stellen voor
(medische) herplaatsingskandidaten en daarmee ook voor de
zogenaamde «verplichte VWNW-kandidaten», die een voorrangspositie
hebben, alvorens eventueel andere kandidaten in beeld (kunnen) komen.
Vraag 20
De leden van de CDA-fractie vragen of het wenselijk zou zijn om in de
analyse en prognose over de capaciteit in het gevangeniswezen rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

20

te houden met de circa 12.000 veroordeelden die nog een gevangenisstraf
hebben openstaan, waarvan 480 een gevangenisstraf van meer dan een
jaar.
Volgens de leden van de SP-fractie zou de daling van de benodigde
celcapaciteit in ieder geval niet komen door het aantal niet geëxecuteerde
vrijheidsstraffen. Zij vragen of de Staatssecretaris erkent dat als daadwerkelijk ingezet zou worden op het oppakken van de 12.000 veroordeelden,
het beeld substantieel anders zou zijn? Heeft een extra inzet hierop geen
invloed op de benodigde celcapaciteit? Hoe wordt hierop geanticipeerd?
Graag ontvangen deze leden hierop een toelichting.
Antwoord 20
De jaarlijkse ramingen voor de behoefte aan sanctiecapaciteit volgens het
Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ) zijn onder meer gebaseerd op de
straftoemetingsgegevens uit de gehele strafrechtsketen. Dat betekent dat
bij de planning voor bijvoorbeeld de gevangeniscapaciteit, rekenschap
wordt gegeven van alle opgelegde vrijheidsstraffen, inclusief de tenuitvoerlegging van nog openstaande vrijheidsstraffen. Over de aanpak van
nog openstaande vrijheidsstraffen hebben de Minister en ik uw Kamer bij
brief van 2 juli 2014 geïnformeerd. Bij de vaststelling van de PMJ wordt
rekening gehouden met de effecten van de maatregelen ten aanzien van
de aanpak van de openstaande vrijheidsstraffen die in deze brief worden
genoemd. Gezien de huidige bezetting in het gevangeniswezen en
gegeven de aanwezigheid van een zekere marge aan reservecapaciteit, is
bovendien ruimte om een tijdelijke toename van de behoefte aan
celcapaciteit, bijvoorbeeld als gevolg van een «inhaalslag» bij nog niet
geëxecuteerde vonnissen, op te vangen.
Vraag 21
Dit juist ook met het oog op het wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen, waarvan de leden van de CDA-fractie
overigens graag vernemen wanneer dit voorstel naar de Kamer gestuurd
wordt.
Antwoord 21
Het wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen is op 20 juni 2014 voor advies voorgelegd aan de Afdeling
advisering van de Raad van State. Na vaststelling van het advies zal nader
rapport aan de Koning worden uitgebracht. De verwachting is dat het
wetsvoorstel dit najaar aan de Tweede Kamer kan worden gezonden.
Vraag 22
Ook vragen de leden van de CDA-fractie om een actualisering van de
cijfers omtrent deze 12.000 veroordeelden.
Antwoord 22
Op 2 juli 2014 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de actuele stand van
het aantal nog openstaande vrijheidsstraffen en de acties die ik
onderneem om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk veroordeelden hun
straf uitzitten. Graag verwijs ik u naar deze brief (Kamerstuk 29 279, nr.
203 ).
Vraag 23
De leden van de D66-fractie merken op dat in de brief van 30 juni 2014
wordt verwezen naar de ontwikkelingen tussen 1995 en 2013. Daarin
wordt gesteld dat de fluctuatie in celbezetting destijds is gestegen met
5.000 en ook weer gedaald met 5.000. Voor deze leden blijkt uit de brief
onvoldoende waar die stijging en daling van 5.000 gedetineerden nu
precies vandaan komt. Als oorzaak wordt gewezen op een daling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

21

door de politie geregistreerde criminaliteit in de afgelopen jaren met circa
30%. Voornoemde leden vinden die daling aanzienlijk, maar er wordt niet
vermeld hoe die aanzienlijke daling bij de politie veroorzaakt is of in welke
delictscategorieën die 5.000 zich met name bevonden. Hoe wordt die
stijging en later daling van 30% in de politiecijfers verklaard? Kan nader
worden toegelicht hoe die forse daling van de door de politie geregistreerde criminaliteit is veroorzaakt en hoe die verband houdt met de
stijging en daling van de benodigde celcapaciteit in die jaren?
Ook de leden van de SP-fractie vragen naar de verklaring voor de daling
van geregistreerde criminaliteit met circa 30%.
Antwoord 23
Voor ontwikkelingen in de geregistreerde criminaliteit zijn geen harde
oorzaken vast te stellen. Vanzelfsprekend is het beleid van opeenvolgende
kabinetten erop gericht (geweest) om de criminaliteit terug te dringen, en
mag voorzichtig geconcludeerd worden dat deze inspanningen hun
effecten zullen hebben gehad. Het is echter per definitie niet mogelijk om
vast te stellen op welke gronden potentiële plegers van criminaliteit hier
toch van afzien. Wel is duidelijk dat het daadwerkelijk om een afname van
criminaliteit gaat, aangezien, zoals in de brief van 30 juni is aangegeven,
geen sprake is van een verminderde aangiftebereidheid of een significant
lager ophelderingspercentage. Over de aanvankelijke stijging van de
geregistreerde criminaliteit kan in ieder geval worden gesteld dat deze
vooral de levensmisdrijven en drugsdelicten betrof, terwijl bijvoorbeeld
diefstal zonder geweld juist terugliep. De daling die daarna optrad, gold
alle vormen van geregistreerde criminaliteit.
Vraag 24
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op welke wijze de
verschillende factoren genoemd in de brief van 30 juni 2014 van invloed
zijn geweest op de bezetting van het gevangeniswezen. Waarom hebben
deze factoren tot een daling geleid en zullen deze in de toekomst tot een
structurele daling leiden?
Antwoord 24
In de brief van 30 juni 2014 is de ontwikkeling in de bezetting van het
gevangeniswezen sinds 1995 weergegeven en nader toegelicht. Die
bezetting is het gevolg van alle relevante invloeden op de ontwikkeling
van de opgelegde vrijheidsstraffen naar aantal en duur. Zoals de brief
toelicht, zijn de ontwikkelingen in de bezetting niet het gevolg van
(significante) veranderingen in de aangiftebereidheid, het ophelderingspercentage of het niet executeren van vrijheidsstraffen. De daling van de
bezetting is evenmin het gevolg van veranderingen in de gemiddelde
duur van de opgelegde vrijheidsstraf; deze is in de afgelopen jaren juist
toegenomen (ca. 10% sinds 2003). De lagere bezetting is derhalve het
gevolg van een daling van de geregistreerde criminaliteit en wel over het
gehele spectrum van strafrechtelijke delicten. Deze daling is van een
zodanige omvang, ca. 30% in de afgelopen jaren, dat het effect van de
toegenomen gemiddelde strafduur hierdoor meer dan gecompenseerd
wordt.
Zoals eveneens in de brief van 30 juni 2014 is aangegeven, zal de
capaciteitsbehoefte in het gevangeniswezen naar huidig inzicht de
komende jaren afnemen. Of dit een structurele daling is, laat zich
momenteel niet voorspellen. Jaarlijks worden de meerjarige ramingen
voor de behoefte aan sanctiecapaciteit opgesteld volgens het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ), ten behoeve van de begrotingsvoorbereiding. Op basis hiervan wordt de capaciteitsplanning voor het gevangeniswezen zo nodig bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

22

Vraag 25
De leden van de SP-fractie constateren dat de duur van onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen stelselmatig oploopt. Hoe komt dit en is deze conclusie
meegenomen in de berekening van de in de toekomst benodigde
celcapaciteit?
Antwoord 25
De hoogte van een straf wordt per individueel geval bepaald door een
onafhankelijke rechter die daarbij alle relevante omstandigheden
meeweegt. Alle opgelegde straffen tezamen geven daarbij het trendbeeld
weer. Het is daarom niet mogelijk verklaringen te geven voor het verloop
van zo’n trend. Wel blijkt uit analyse dat de toename van de gemiddelde
strafduur zichtbaar is bij nagenoeg alle delicten met uitzondering van de
harddrugdelicten. Zoals ook is aangegeven in de brief van 30 juni is de
toename het sterkst bij de zwaarste delicten, zoals levensdelicten en
diefstal met geweldpleging.
Bij de jaarlijkse ramingen voor de behoefte aan sanctiecapaciteit volgens
het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ) worden alle relevante
ontwikkelingen in de strafrechttoepassing meegenomen. De gemiddelde
duur van de opgelegde onvoorwaardelijke vrijheidsstraf is daar een van
de kernelementen van.
Vraag 26
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op de opmerking dat de
invoering van het wetsvoorstel tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet en het Wetboek van Strafrecht in verband met de herijking van de
wijze van de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties en de
invoering van elektronische detentie (Kamerstukken 33 745) misschien
niet wordt gerealiseerd. Wat is de reden van deze twijfel? Graag
ontvangen deze leden hierop een toelichting.
Antwoord 26
In mijn brief van 30 juni 2014 heb ik vermeld dat conform het Masterplan
DJI de gebouwen met een regime ven (Zeer) Beperkt Beveiligde Inrichtingen ((Z)BBI’s) medio 2014 zijn of worden gesloten. Hierbij werd
rekening gehouden met invoering van de in de vraag genoemde wet op
1 juli 2014. Uw Kamer heeft reeds ingestemd met het wetsvoorstel, maar
de plenaire behandeling van het wetsvoorstel door de Eerste Kamer dient
nog plaats te vinden. De behandeling van het wetsvoorstel staat thans
geagendeerd voor 23 september a.s. Zolang de Eerste Kamer niet heeft
ingestemd met het wetsvoorstel, is de beoogde afschaffing van het
(Z)BBI- regime nog geen feit. Op de hieruit voortvloeiende onzekerheid
voor betrokkenen doelde ik in mijn brief. Om de personele gevolgen te
minimaliseren en de kwaliteit te waarborgen is besloten het regime en de
doelstelling van de (Z)BBI’s thans binnen de bestaande vestigingen onder
te brengen.
Vraag 27
De leden van de SP-fractie hebben vernomen dat inboedel, zoals meubels
en apparatuur, naar aanleiding van de verhuizing van het COA naar een
aantal penitentiaire instellingen opnieuw aangeschaft moest worden
omdat de gevangenissen al compleet waren leeggehaald. Klopt dit en
hoeveel extra geld is gemoeid met het opnieuw inrichten van de PI’s? Wat
gebeurt er met de inboedel van de te sluiten gevangenissen?
Antwoord 27
Bij de overdracht van PI’s van DJI naar het Rijksvastgoedbedrijf behoren
de panden leeg en bezemschoon te worden opgeleverd. De inrichtingsgoederen en de nog inzetbare gebruikersinstallaties en -systemen worden
nadien veelal hergebruikt binnen andere PI’s om tot een verlaging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

23

vervangingsinvesteringen te komen. Indien bij de overdracht van de
panden van DJI naar het Rijksvastgoedbedrijf reeds bekend is wie de
nieuwe gebruiker wordt, worden daarmee afspraken gemaakt over het al
dan niet gebruik willen maken van de aanwezige inrichtingsgoederen.
Hiermee kunnen extra inrichtingskosten worden voorkomen. Voor zover
wel (her)inrichtingskosten dienen te worden gemaakt, is de nieuwe
gebruiker van het pand hiervoor verantwoordelijk.
De samenwerking tussen DJI, het Rijksvastgoedbedrijf en het COA met
betrekking tot de ingebruikname van PI’s te Doetinchem, Veenhuizen,
Breda en Zeist is constructief geweest, hetgeen heeft geleid tot concrete
afspraken over het binnen deze inrichtingen nog aanwezige meubilair en
dergelijke, waarvan het COA graag wil gebruikmaken.
Vraag 28
De leden van de D66-fractie merken op dat de Minister voor Wonen en
Rijksdienst op actieve wijze meedenkt en -werkt aan het herbestemmen en
herontwikkelen van leeggekomen rijksgebouwen. Welke concrete
resultaten zijn reeds geboekt en welke concrete resultaten zijn dit jaar nog
te verwachten, bijvoorbeeld ten aanzien van herbestemming en herontwikkeling van de koepelgevangenissen?
Antwoord 28
Sinds de bekendmaking van de af te stoten justitiële inrichtingen, werkt
het Rijksvastgoedbedrijf aan een gestructureerde aanpak van deze
afstootopgave. Een afstootstrategie wordt vaak in overleg met de
gemeenten opgesteld. In december 2013 zijn de betreffende gemeentebesturen geïnformeerd over de af te stoten justitiële inrichtingen gelegen in
hun gemeente, waarbij hen is gevraagd om – samen met het Rijksvastgoedbedrijf – na te denken over de herontwikkelings- en gebruiksmogelijkheden van de af te stoten inrichtingen. Sindsdien is met
verschillende gemeenten overleg gevoerd over herontwikkelings- en
gebruiksmogelijkheden. Dit heeft ertoe geleid dat, in het kader van een
pilot van het Ministerie van VWS, één inrichting voor een periode van drie
jaar is verhuurd aan twee stichtingen voor de opvang van slachtoffers van
loverboys. Daarnaast zijn voor de opvang van vluchtelingen zeven
justitiële inrichtingen verhuurd en tevens één inrichting verkocht aan het
COA. Voorts vindt over een aantal inrichtingen nog bestuurlijk overleg
plaats met de desbetreffende gemeentebesturen en worden de
complexen onderzocht op geschiktheid voor opvang. Voor wat betreft de
herbestemmings- en gebruiksmogelijkheden voor de lange termijn van de
Koepelgevangenissen in Arnhem, Breda en Haarlem vindt overleg plaats
met de desbetreffende gemeentebesturen. De Rijksbouwmeester heeft
zijn inzet en medewerking hierbij toegezegd. Verder is besloten dat het
COA grote delen van het penitentiaire complex te Breda, op de koepel na,
zal gaan gebruiken voor de noodopvang van vluchtelingen. De koepelcomplexen te Haarlem en Breda zullen conform de planning van het
Masterplan door DJI in gebruik blijven tot 1 januari 2016.
Vraag 29
De leden van de SP-fractie willen weten of de forensische zorg voldoende
middelen heeft of krijgt om de instroom van patiënten uit tbs-klinieken te
kunnen opvangen.
Antwoord 29
In de oorspronkelijke Masterplanmaatregel «terugbrengen
tbs-behandelduur tot gemiddeld acht jaar» is ermee rekening gehouden
dat de uitstroom uit de tbs zal leiden tot extra behoefte aan overige,
minder kostbare vormen van forensische zorg. Hierdoor zijn voor de
overige forensische zorg (OFZ) middelen beschikbaar om extra plaatsen in
te kopen voor transmurale patiënten die uitstromen naar proefverlof of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

24

voorwaardelijke beëindiging en in dit kader overige forensische zorg
nodig hebben. Dit staat echter los van autonome ontwikkelingen die
leiden tot extra druk op de capaciteit van de OFZ.
In de brief van 30 juni 2014 inzake de Voortgang implementatie
Masterplan DJI, is reeds aangegeven dat momenteel hoge druk op de
capaciteit van de OFZ wordt ervaren. Uit analyse is gebleken dat dit
voornamelijk wordt veroorzaakt door de forse stijging van het aantal
plaatsingen op grond van de titel «voorwaardelijke veroordeling met als
bijzondere voorwaarde zorg». Recent is een onderzoek gestart waarbij
zoveel mogelijk de autonome ontwikkelingen die leiden tot de druk op de
OFZ-capaciteit in kaart worden gebracht, inclusief de verwachte
meerjarige doorwerking van deze ontwikkelingen. De uitkomsten hiervan
worden betrokken bij de jaarlijkse begrotingsvoorbereiding.
Vraag 30
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Staatssecretaris heeft
aangegeven constructief en actief mee te denken over een alternatief plan
om in te spelen op de veronderstelde capaciteitsreductie binnen de
Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s). Deze leden hebben daarbij kennisgenomen van de drie voorwaarden die hij daarbij af, namelijk dat het een
besparing oplevert van 16 miljoen euro structureel vanaf 2016 voor DJI,
dat er reeds draagvlak onder directeuren in de sector is en dat het recht
doet aan eerdere moties vanuit de Kamer over het belang van regionale
werkgelegenheid. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de laatstgenoemde voorwaarde zo interpreteert dat in dit alternatief geen ruimte kan
zijn om te komen tot capaciteitsreductie binnen de Rijksinrichtingen en de
JJI’s in de krimpregio’s alsmede een reductie van de thans beschikbare
reservecapaciteit. Mocht hij dit (op onderdelen) inderdaad zo hebben
geïnterpreteerd, dan vragen deze leden in hoeverre dit strookt met de
toezeggingen aan de Kamer gedaan tijdens het algemeen overleg over
JJI’s d.d. 2 juli 2014. Ook vragen deze leden in dat geval hoe deze
mogelijke interpretatie zich verhoudt tot de tweede gestelde voorwaarde,
namelijk dat het alternatief op een breed vlak onder directeuren moet
kunnen rekenen. Uitsluiting van capaciteitsreductie onder de Rijksinrichtingen, JJI’s in de krimpregio’s en bestaande reservecapaciteit zou immers
de lasten van deze beoogde reductie dan slechts bij enkele inrichtingen
neerleggen. De discussie over deze randvoorwaarden bevestigt bij de
leden van de CDA fractie de noodzaak van de door de toegezegde
constructieve en actieve houding bij de totstandkoming van een alternatief. Graag vernemen zij hoe dit tot nu toe concreet is opgepakt.
Antwoord 30
Conform mijn toezegging tijdens het Algemeen Overleg op 2 juli 2014
ontvangt u op zeer korte termijn van mij een brief over de JJI’s, waarin ik
nader inga op de door u gestelde vragen.
Vraag 31
De leden van de D66-fractie merken op dat wordt verwezen naar het acute
tekort aan opvanglocaties voor asielzoekers. Zij vinden dat opmerkelijk nu
het COA afgelopen jaren en onder het kabinet-Rutte-1 juist opvanglocaties
moest sluiten wegens overcapaciteit. In hoeverre acht u de capaciteitsprognoses betrouwbaar en op basis waarvan wordt geconcludeerd dat de
marge op celcapaciteit bij DJI de komende drie jaar wel realistisch en
afdoende zal zijn en niet te zeer door de noodzaak van bezuinigingen zal
zijn bepaald?
Antwoord 31
Bij brief van 21 december 2012 (Kamerstuk 19 637, nr. 1596 ) is uw Kamer
reeds geïnformeerd over de beleidsontwikkelingen die ertoe hebben
geleid dat het COA gedeeltelijk moest terugkomen op het krimpbesluit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

25

in september 2012 was genomen. Na een afname van de bezettingsraad
in de afgelopen jaren is deze in de tweede helft van 2013 vervolgens flink
gestegen als gevolg van de verhoogde instroom vanuit Syrië en het hoge
aantal nareizende gezinsleden uit onder meer Somalië. Eerder dit jaar heb
ik uw Kamer geïnformeerd over een onvoorziene toename van de
asielinstroom van voornamelijk Eritrese asielzoekers. De verhoogde
asielinstroom brengt met zich mee dat het Centraal Orgaan opvang
asielzoekers (COA) op zoek is gegaan naar extra opvanglocaties. Voorop
staat immers dat in Nederland iedere opvanggerechtigde asielzoeker
opvang aangeboden krijgt. In mijn planning ga ik uit van prognoses op
basis van de asielinstroom en de trends die zich hierin voordoen. Het is
evident dat niet alle (mondiale) ontwikkelingen die van invloed kunnen
zijn op de asielinstroom en de bezetting zich op voorhand laten
voorspellen. Daarom kan het altijd voorkomen dat de feitelijke situatie
afwijkt van de oorspronkelijke prognose.
De beschikbare celcapaciteit bij DJI wordt bepaald aan de hand van de
behoefteramingen volgens het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ).
Deze worden jaarlijks opgesteld ten behoeve van de begrotingsvoorbereiding en geven de verwachte behoefteontwikkeling weer voor de
eerstvolgende vijf jaren. Zowel deze ramingen als de feitelijke capaciteitsplanning die wordt opgesteld op basis van deze ramingen, houden
rekening met een buffer aan reservecapaciteit om onvoorziene fluctuaties
in het aanbod van justitiabelen op te vangen. Het totale aanbod aan
sanctiecapaciteit wordt niet bepaald door de noodzaak van bezuinigingen.
Wel wordt in de vormgeving van de sanctiecapaciteit rekenschap gegeven
van een zo doelmatig mogelijke inzet van de beperkte middelen. Zo is
bijvoorbeeld in het Masterplan DJI voorzien in een uitbreiding van een
aantal meerpersoonscellen in plaats van eenpersoonscellen, aangezien
deze een lagere dagprijs kennen. Het totale volume aan capaciteit blijft
daarbij gelijk. De jaarlijkse herijking van de behoefteramingen door het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie, in samenwerking met alle betrokken
ketenpartners, biedt de meest zorgvuldige aanpak om tot betrouwbare
prognoses te komen. De gehanteerde marge voor reservecapaciteit biedt
een extra waarborg dat de beschikbare capaciteit ook bij een -tijdelijkeonvoorziene toename van de instroom toereikend zal zijn.
3. Aanvullende besparingen
Vraag 32
De leden van de SP-fractie constateren dat er nog eens 60 miljoen euro
bezuinigd moet worden op het gevangeniswezen. Waarom zijn deze extra
financiële tekorten niet eerder voorzien?
Antwoord 32
De extra financiële problematiek waarmee het gevangeniswezen is
geconfronteerd, heeft verschillende achtergronden. Zoals is aangegeven
in de brief van 30 juni 2014 zijn de belangrijkste daarvan de loonsomproblematiek in verband met de voortzettende vergrijzing van het personeelsbestand, besparingsverliezen bij eerder ingeboekte taakstellingen en niet
gecompenseerde loon- en prijsstijgingen. Dergelijke problematiek is naar
zijn aard niet, of althans niet volledig te voorzien. Zo is de wijze waarop de
vergrijzing van het personeelsbestand zich vertaalt in additionele
financiële problematiek, afhankelijk van de – natuurlijke – uitstroom van
personeel uit de verschillende leeftijdsklassen. In een periode waarbij de
arbeidsmarkt onzekerheden kent, is de mobiliteit van personeel lastig te
voorspellen. Inzake loon- en prijsstijgingen is bijvoorbeeld weer relevant
dat niet altijd op voorhand duidelijk is of het kabinet mogelijkheden ziet
deze voor de overheidsdiensten geheel of deels te compenseren. Ten tijde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

26

van het opstellen van het Masterplan was derhalve sprake van extra
financiële risico’s, maar nog niet van concrete problematiek. Maatregelen
zijn benoemd zodra duidelijk werd dat sprake was van concrete problematiek.
Vraag 33
De leden van de SP-fractie willen weten of er de komende jaren nog meer
financiële tekorten worden verwacht?
Antwoord 33
Het Masterplan DJI en de sindsdien aanvullend benoemde maatregelen
dragen ertoe bij dat DJI op termijn een begrotingsevenwicht bereikt. Dit
vindt zijn weerslag in de conceptbegroting 2015 van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie die op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer wordt
aangeboden. Een garantie dat zich in de toekomst geen nieuwe tekorten
meer zullen aandienen bij DJI, kan naar haar aard niet worden gegeven.
De financiële positie van DJI is mede afhankelijk van omstandigheden die
DJI niet kan beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van de huisvestingslasten en de loonontwikkeling in de particuliere sector. De financiële
positie van het Rijk is mede bepalend of compensatie van loon- en
prijsstijgingen mogelijk is. Ontwikkelingen in de criminaliteit vertalen zich
in ontwikkelingen in de instroom van justitiabelen bij DJI en beïnvloeden
de kosten die DJI maakt. Deze worden zo goed mogelijk voorspeld in het
PMJ-model, maar zijn daarmee nog niet te sturen. Gegeven deze
onzekerheden zijn de inspanningen van DJI er natuurlijk maximaal op
gericht genoemd begrotingsevenwicht te bereiken en te behouden.
Vraag 34
De leden van de SP-fractie vragen welke maatregelen er concreet worden
getroffen op het gebied van personeel?
Antwoord 34
Het betreft hier een pakket aan maatregelen gericht op het reduceren van
de kosten op het terrein van onregelmatige diensten en overwerk,
alsmede op het terugdringen van de overbezetting van personeel. Verder
worden besparingen gerealiseerd op de ondersteunende functiegroepen.
Binnen het vestigingsmodel worden functies anders ingericht, gecombineerd en gedeeld, waardoor er efficiency kan worden bereikt.
Vraag 35
De leden van de SP-fractie willen weten of onregelmatigheidstoeslagen
ook worden afgeschaft? Zo ja, waarom?
Antwoord 35
De onregelmatigheidstoeslagen zijn vastgelegd in hoofdstuk III van het
BBRA. Een wijziging van het BBRA vereist overeenstemming tussen de
Minister van Wonen en Rijksdienst (in de rol van werkgever Rijk) en de
vakorganisaties in het Sector Overleg Rijk. Het afschaffen van onregelmatigheidstoeslagen voor DJI-personeel is derhalve niet aan de orde.
Vraag 36
De leden van de SP-fractie vragen waarop wordt gedoeld als het gaat om
medisch transport efficiënter in te plannen? Welke besparing levert dat op
en waarom?
Ook de leden van D66 vragen op welke wijze het medisch transport
efficiënter zal worden ingepland. Waar moet de Kamer dan concreet aan
denken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

27

Antwoord 36
Binnen DJI wordt momenteel onderzocht of en op welke wijze een
efficiencyslag kan worden gemaakt bij het uitvoeren van het sociaal
medisch vervoer (SMV). Waar thans de inrichting een bezoek aan
bijvoorbeeld een ziekenhuis inplant en de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O) van DJI het transport hierop moet aanpassen, wordt in
het onderzoek bezien of de inzet van DV&O daar waar dat medisch gezien
mogelijk is, meer leidend kan zijn bij het maken van medische afspraken,
bijvoorbeeld door dergelijke afspraken in te plannen op minder drukke
dagdelen bij DV&O. Tevens wordt onderzocht of ook op andere onderdelen binnen dit werkproces efficiency mogelijk is door onder andere na
te gaan in welke mate het aantal annuleringen op de dag van transport
kan worden teruggebracht. Gelet op de fase waarin het onderzoek zich
thans bevindt, is het vooralsnog niet mogelijk om inzicht te geven welke
besparing dit oplevert.
Vraag 37
De leden van de SP-fractie vragen wat de exacte gevolgen van de andere
huurconstructie van het gevangenismuseum zijn?
Antwoord 37
Na afloop van het huidige huurcontract van het Gevangenismuseum
tussen DJI en het Rijksvastgoedbedrijf eind 2014, sluit het museum vanaf
1 januari 2015 rechtstreeks een huurcontract af met het Rijksvastgoedbedrijf. Ten gevolge hiervan betaalt DJI vanaf 2015 geen huurkosten meer.
Vraag 38
De leden van de SP-fractie willen weten welke minder ingrijpende
maatregelen zijn overwogen om de extra bezuinigingen op te vangen?
Antwoord 38
Met het Masterplan DJI wordt – naast alle capacitaire maatregelen –
maximaal ingezet op efficiëntie van de ondersteunende diensten en het
hoofdkantoor, alsmede op besparingen in de bedrijfsvoering, zoals bij
inkoop, ICT, facilitair management, het onderhoud van gebouwen en
inventaris, en het slimmer borgen van brandveiligheid. Aanvullende
besparingen die zijn overwogen op deze onderdelen zou de kwaliteit van
de dienstverlening teveel onder druk zetten en inefficiënties teweeg
brengen. Dit pakket is in nauw overleg met de vestigingsdirecteuren
ontwikkeld.
Vraag 39
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat de Staatssecretaris het betreurt
dat de interne notitie over aanvullende maatregelen in het gevangeniswezen in handen van de media is terechtgekomen. Zij vragen of is
onderzocht hoe dit heeft kunnen gebeuren, teneinde te voorkomen dat in
de toekomst vaker onrust van een dergelijke omvang ontstaat door
interne notities op het Ministerie van Veiligheid en Justitie.
Ook de leden van de D66-fractie betreuren het ten zeerste dat interne
documenten die gebruikt worden bij de beleidsvoorbereiding van de
begroting van het departement zijn gelekt naar de media waardoor, de
Staatssecretaris wederom en extra onrust heeft veroorzaakt bij het
personeel van DJI. Heeft hij inmiddels met DJI-personeel gesproken over
de mogelijke consequenties van de extra financiële problematiek in het
gevangeniswezen?
Antwoord 39
Ik hecht eraan dat maatregelen als deze in goede samenspraak met het
veld worden ontwikkeld en uitgevoerd. Een transparante werkwijze en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

28

informatievoorziening dragen hieraan bij. Dit brengt ook mee dat interne
notities of concepten daarvan in goed vertrouwen worden gedeeld. Met
het lekken van interne stukken naar de media wordt dat vertrouwen
beschaamd Met de hoofddirectie van DJI voer ik overleg over de
additionele bezuinigingsmaatregelen en de mogelijke personele gevolgen
hiervan. Als bekend is wat de personele gevolgen zijn, zal het
DJI-personeel tijdig op juiste wijze worden geïnformeerd.
Vraag 40
De leden van de CDA-fractie vragen ook of de inrichtingen voldoende zijn
toegerust op intensiever gebruik van moderne techniek en digitalisering
en welke risico’s dat met zich meebrengt ten aanzien van het computergebruik door gedetineerden.
Antwoord
Voor moderne techniek en digitalisering is steeds meer aandacht binnen
de inrichtingen. Dit blijkt onder meer uit de mogelijkheden tot gebruik van
computers ten behoeve van re-integratieactiviteiten in het
Re-integratiecentrum (RIC) in de inrichting. Het aanbod van het aantal
beschikbare computers wordt afgestemd op de intensiviteit van de vraag.
Uiteraard gaat voldoende aandacht uit naar het ondervangen van risico’s
die gepaard gaan met computergebruik door gedetineerden. Zo is er een
«whitelist» opgesteld, hetgeen de toegang tot internetsites beperkt tot een
vooraf vastgestelde lijst. Op deze wijze wordt het bezoeken van
niet-relevante websites of het contact leggen met bijvoorbeeld slachtoffers geminimaliseerd. Tevens wordt er continu toezicht gehouden op
gedetineerden tijdens het computergebruik.
Vraag 42
Ten aanzien van digitalisering vragen de leden van de CDA-fractie of de
Kamer kan worden geïnformeerd over de resultaten van de pilot met
betrekking tot »emailaprisoner«.
Antwoord 42
De pilot «emailaprisoner» heeft gedraaid in PI Heerhugowaard, PI
Leeuwarden, PI Zuidoost locatie Ter Peel en JJI De Hartelborgt. Zowel de
inrichtingen, als de gedetineerden en hun familieleden zijn positief,
hetgeen mij heeft doen besluiten om deze service verder te implementeren. Momenteel worden in alle PI’s voorbereidingen getroffen om
«emailaprisoner» te realiseren.
Vraag 43
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel en in elke welke PI’s pilots
plaatsvinden om te bepalen wat de meest efficiënte en effectieve
personele verhouding is tussen beveiliging en bejegening.
De leden van de D66-fractie vragen wat wordt bedoeld met «de meest
efficiënte en effectieve personele verhouding tussen beveiliging en
bejegening»? Ook willen zij weten binnen welke expliciete veiligheidskaders de pilots worden uitgevoerd, in welke gevangenislocaties en op
welke afdelingen en wanneer u verwacht de Kamer daarover nader te
kunnen toelichten?
Antwoord 43
De pilots vinden plaats in drie PI’s, te weten PI Heerhugowaard, PI Zwaag
en PI Arnhem. De pilots zijn vrij in de keuze van de omvang van de pilot.
Dit betreft soms een afdeling en soms geselecteerde gedetineerden die
niet bij elkaar op een afdeling verblijven.
Het doel van deze pilots is breder dan het uitsluitend bepalen wat de
meest efficiënte en effectieve personele verhouding is tussen beveiliging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

29

en bejegening, maar is mede bedoeld om tot een nieuw detentieconcept
te komen, waarin de zelfredzaamheid van gedetineerden een belangrijkere
rol krijgt. Hiermee wordt bedoeld dat gedetineerden niet hoger worden
beveiligd dan nodig en dat, daar waar toelaatbaar, taken door gedetineerden worden uitgevoerd in plaats van door personeel. Dit vraagt van
zowel gedetineerden als van personeel een verandering in attitude en
bejegening. De grenzen aan efficiency en effectiviteit worden onder meer
bepaald door de veiligheidsbeleving en de mate van zelfredzaamheid
onder gedetineerden. Uiteraard moet binnen het nieuwe detentieconcept
de veiligheid van personeel, gedetineerden en samenleving voldoende
zijn geborgd.
Ik verwacht u in het voorjaar van 2015 nader te kunnen informeren over
de resultaten en uitwerking van de eerste drie pilots.
Vraag 44
Ook zouden de leden van de CDA-fractie graag vernemen hoe deze pilots
inhoudelijk vorm krijgen, meer specifiek welke maatregelen in dit kader
nog meer worden toegepast behalve het verrichten van onderhoudswerkzaamheden.
Antwoord 44
Medewerkers worden uitgenodigd om ideeën aan te dragen, waarmee de
zelfredzaamheid van gedetineerden kan worden bevorderd. De ideeën
worden beoordeeld door het management van de PI en uitgevoerd in het
kader van een pilot, indien deze als kansrijk worden beschouwd.
In twee pilots zijn gedetineerden die aantoonbaar met verantwoordelijkheden kunnen omgaan, bij elkaar geplaatst waarbij zij meer interne
vrijheden genieten en minder toezicht. Andere maatregelen zijn het
vervangen van externe bedrijven door de inzet van gedetineerden
(bijvoorbeeld in het kader van groenvoorziening, schilder- en onderhoudswerkzaamheden).
Vraag 45
De leden van de CDA-fractie vragen ook welke veiligheidsrisico’s
verbonden zijn aan het verhogen van de inzet van langgestraften bij
ondersteunde taken.
Antwoord 45
De veiligheidsrisico’s ten gevolge van het inzetten van gedetineerden bij
ondersteunende taken is niet zozeer afhankelijk van de duur van detentie.
Voor de inzet van langgestraften gelden in beginsel dan ook dezelfde
veiligheidsrisico’s als bij de inzet van kort(er)gestraften. Om veiligheidsrisico’s te reduceren, is een aantal beheersmaatregelen opgesteld volgens
het principe «beveiliging op maat». Gedetineerden worden vooraf
gescreend op strafrestant en vluchtgevaar en zij mogen enkel ondersteunende taken uitvoeren, wanneer hun gedrag en houding tijdens detentie
dit toelaat.
Vraag 46
De leden van de D66-fractie verbazen zich enigszins over de keuze om
middels pilots die verhouding te bepalen nu zij in de veronderstelling zijn
dat die verhouding reeds jarenlange beproefde praktijk is binnen het
Nederlandse en ook Europese gevangeniswezen. Wordt hiermee bedoeld
dat wordt ingezet op besparende minimalisering van verhouding tussen
beveiliging en bejegening?
Antwoord 46
De beproefde praktijk waaraan wordt gerefereerd, is gebaseerd op een
detentieconcept waarbij weinig ruimte aan zelfredzaamheid van gedetineerden wordt gelaten. Het kabinet wil dat veranderen en de eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

30

verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van gedetineerden een
belangrijke rol toekennen. Het uitvoeren van pilots is naar mijn mening
een goede vorm om de mogelijkheden en daarbij horende condities te
verkennen. Wel is het zo dat beveiliging zoveel mogelijk op maat moet zijn
en niet hoger dan nodig.
Vraag 47
De leden van de D66-fractie willen weten welke maatregelen de Staatssecretaris dit jaar neemt om te voorkomen dat ook volgend jaar de
financiële problematiek bij DJI groter uitvalt dan was voorzien?
Antwoord 47
De maatregelen die worden getroffen, zijn erop gericht om de structurele
financiële problematiek van DJI op te lossen, waarbij het verlies van
werkgelegenheid zo beperkt mogelijk wordt gehouden. De gevolgen voor
de werkgelegenheid bij DJI van met name het Masterplan DJI zijn
nochtans aanzienlijk. Uitgangspunt is evenwel dat de getroffen maatregelen voldoende zijn om de huidige problematiek het hoofd te bieden.
Vraag 48
In de brief lezen de leden van de D66-fractie ook over voorgenomen
aanvullende besparingsmaatregelen, zoals de afbouw van de huidige
overbezetting. Hoe en waar wordt die overbezetting afgebouwd?
Antwoord 48
Naast de vestigingen die genoemd zijn in het Masterplan DJI bestaat er bij
enkele vestigingen nog een huidige personele overbezetting. De afbouw
hiervan zal worden gerealiseerd door natuurlijk verloop, vrijwillige
mobiliteit en de bijbehorende sturing op het reguliere formatiebeheer.
Waar de zogenaamde Breukelen maatregelen leiden tot boventalligheid
zal hiervoor het VWNW beleid van kracht zijn.
Vraag 49
De leden van de D66-fractie willen weten op welke wijze wordt bespaard
op de ondersteunende functiegroepen en welke groepen dat specifiek
zijn?
Antwoord 49
Het uitgangspunt van deze maatregel is dat door «regionale sharing» het
aantal functies in de ondersteuning, zoals kwaliteit-, preventie- en
communicatiemedewerkers, kan worden gereduceerd.
Vraag 50
Het aantal sporturen wordt afgebouwd naar anderhalf uur per twee
weken. De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre zo’n beperkt aantal
sporturen verantwoord is voor de vereiste fysieke fitheid van
DJI-personeel en op welke wijze stimuleert DJI straks dat personeel
zorgdraagt voor de eigen fitheid?
Antwoord 50
Het op peil houden van de conditie en het voldoende fit zijn om een
dergelijke functie te kunnen uitoefenen, zie ik als een verantwoordelijkheid
die bij het beroep hoort met als gevolg dat hieraan ook in eigen tijd
aandacht moet worden besteed. De maatregel gaat er zodoende vanuit
dat medewerkers zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen fitheid. Dit sluit
aan bij de praktijk van de politie.
Doordat niet alle uren voor sport worden geschrapt, bestaat nog steeds de
mogelijkheid voor onder meer teambuilding. Verder blijven de weerbaarheidstraining en het afnemen van de fysieke vaardigheidstest bestaan;
deze vallen buiten het bereik van de maatregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

31

4. Eerste ervaringen met het systeem van promoveren en degraderen
Vraag 51
De leden van de SP-fractie willen weten waarop wordt gedoeld als wordt
gesteld dat men positief was over de grotere ruimte die het dagprogramma biedt. In welke opzicht is de ruimte groter dan onder het vorige
regime en voor wie geldt dat dan?
Antwoord 51
Zoals reeds in mijn brief van 30 juni 2014 aangegeven, wordt gedoeld op
de grotere ruimte die het dagprogramma biedt om gedetineerden eigen
verantwoordelijkheid en meer interne vrijheden te geven, waardoor er
efficiënter kan worden gewerkt. Met name het feit dat gedetineerden zich
vrijer kunnen bewegen binnen de muren draagt bij aan een verbetering
van het detentieklimaat. Ook kunnen gedetineerden nu meer dan
voorheen hun voorkeur aangeven voor het tijdstip van activiteiten,
waarbij bezoek de belangrijkste is.
Vraag 52
De leden van de SP-fractie vragen op welke manier en wanneer de
problemen met de tijd die staat voor mentoraat en rapportages in met
name de huizen van bewaring worden opgelost? Deze vraag geldt ook
voor de vele verhuisbewegingen door het nieuwe regime. Hoe wordt
bovendien gegarandeerd dat een gedetineerde niet steeds een andere
mentor krijgt en dat hier dus meer continuïteit in komt?
Ook de leden van de D66-fractie vragen op welke wijze de Staatssecretaris
de vele verhuisbewegingen door promotie en degradatie meent te kunnen
beperken?
Antwoord 52
In een tweetal expertmeetingrondes met medewerkers van inrichtingen
zijn best practices op het vlak van interne processen en vakmanschap
uitgewisseld om de knelpunten die worden ondervonden met het
reserveren van tijd voor mentoraat en rapportage te ondervangen. Indien
doorvoering van de best practices niet tot een oplossing leidt, zal in
overleg met het hoofdkantoor DJI naar een oplossing worden gezocht.
Verhuisbewegingen worden beperkt door, daar waar mogelijk en
wenselijk, over te stappen naar gemengde afdelingen. Dit zijn afdelingen
waar zowel het basis- als het plusprogramma wordt uitgevoerd. Omdat
niet elke inrichting deze problemen ondervindt ofwel gebouwelijk deze
mogelijkheden heeft, is dit een keuze van de vestigingsdirecteur.
Vraag 53
De leden van de SP-fractie vragen welke conclusie de Staatssecretaris
trekt uit de constatering dat het samenplaatsen van moeilijk hanteerbare
gedetineerden, dus met rood gedrag, elkaars gedrag versterken.
De leden van de D66-fractie willen weten op welke wijze de Staatssecretaris het niet kunnen samenplaatsen van gedetineerden met rood gedrag
meent te ondervangen op de gevangenislocaties? Is er voldoende cel- en
personeelscapaciteit om deze gedetineerden te spreiden? Wordt hiermee
reeds aangevangen binnen locaties nu de samenplaatsing van deze
categorie gedetineerden ongewenst gedrag juist blijkt te versterken?
Antwoord 53
Zoals reeds in het antwoord op vraag 52 aangegeven, kan een vestigingsdirecteur de afweging maken om meer met gemengde afdelingen te gaan
werken. Het probleem bestaat echter niet in elke PI en de gebouwelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

32

situatie staat niet altijd deze oplossing toe. In dat geval wordt gezocht
naar een andere oplossing.
Vraag 54
De leden van de CDA-fractie vernemen voorts graag of het systeem van
promoveren en degraderen tot op heden heeft geleid tot meldingen van
directeuren over veiligheidsincidenten en/of gedetineerden vaker korte tijd
op de luchtplaats zijn gebleven uit protest tegen het nieuwe programma.
Antwoord 54
In vier PI-locaties heeft een aantal gedetineerden aanvankelijk geweigerd
zich te laten insluiten uit protest tegen de invoering van het nieuwe
dagprogramma. Nadat de directies van deze locaties gesprekken hebben
gevoerd met de betreffende gedetineerden, lieten zij zich daarna alsnog
insluiten.
Vraag 55
De leden van de D66-fractie lezen met belangstelling dat het aantal
gedetineerden dat in aanmerking komt voor het plusprogramma
substantieel hoger blijkt dan verwacht, met soms aanzienlijke regionale
verschillen. De Staatssecretaris meent dat die verschillen kleiner zullen
worden als meer ervaring met het systeem is opgedaan en ervaringen en
best practices tussen de regio’s zijn uitgewisseld. Wat veroorzaakt precies
de grote regionale verschillen? Wordt bedoeld met het kleiner worden van
de verschillen dat nu onterecht gedetineerden zich in het plusprogramma
naar zijn opvatting in een aantal regio’s te coulant wordt omgegaan met
toekenning van een «groene kaart»?
De leden van de CDA-fractie vragen of het verschil in 60 procent en 90
procent van de gedetineerden dat in aanmerking komt voor het plusprogramma nader kan worden toegelicht aan de hand van de regionale
verschillen.
Antwoord 55
Er zijn meerdere verklaringen mogelijk voor de verschillen tussen
vestigingen wat betreft het percentage gedetineerden in het basisprogramma of het plusprogramma, zoals het verschil in populatie gedetineerden per vestiging. Ook kunnen er verschillen zijn in de wijze waarop
per vestiging wordt omgegaan met het landelijk geldende toetsingskader
door medewerkers. Daarom zal ook de komende tijd het proces van
kennisdeling en uitwisseling van best practices worden gecontinueerd,
mede met het oog op een zo uniform mogelijke toepassing van het
toetsingskader.
Vraag 56
De leden van de SP-fractie lezen dat het nieuwe regime helpt om met
gedetineerden in gesprek te komen over hun gedrag. Was dit onder het
algeheel en het beperkte gevangenisregime dan anders? Zo ja, hoe? Zo
nee, erkent de Staatssecretaris dat deze constatering niet het nieuwe
regime rechtvaardigt?
Antwoord 56
Met de uitspraak dat het nieuwe regime helpt om met gedetineerden in
gesprek te komen over hun gedrag, wordt bedoeld dat dergelijke
gesprekken nu onderdeel zijn van het werkproces. Het gedrag (zowel
positief als negatief) is daarmee nu nadrukkelijk onderwerp van gesprek
tijdens mentorgesprekken maar ook met andere personeelsleden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

33

Vraag 57
De leden van de CDA-fractie vernemen graag of er in de sector kritiek
bestaat op de criteria ten aanzien van zogeheten «groen» gedrag en of
deze criteria mogelijk kunnen worden aangepast. Indien dat eerste niet het
geval is, wil de Staatssecretaris naar aanleiding van de kritieken in de
Kamer hierover zelf het gesprek aangegaan met de sector?
Antwoord 57
De criteria die zijn opgesteld om gedrag te kunnen beoordelen zijn
geaccepteerd door personeel dat hiermee werkt. Tijdens expertmeetings
is dit punt expliciet aan de orde gesteld, maar op kleine aanpassingen en
verhelderingen na, heeft dit niet tot voorstellen voor verandering geleid.
Wel zal er in het najaar een bijeenkomst worden gehouden met de
vrijhedencommissies van alle PI’s om het toetsingskader op onduidelijkheden door te spreken. Dit naar aanleiding van de regionale verschillen
die zijn geconstateerd in de verhouding tussen gedetineerden in een basis
en plusprogramma.
Vraag 58
De leden van de SP-fractie vinden het opvallend dat de Staatssecretaris
blijft ontkennen dat het algeheel regime is afgeschaft, terwijl in onderhavige brief wordt toegegeven dat de bestemmingsaanwijzingen van
gevangenissen vanaf maart 2014 zijn aangepast naar aanleiding van de
invoering van het regime van beperkte gemeenschap voor alle gedetineerden in basis- en plusprogramma. Graag ontvangen deze leden hierop
een uitgebreide toelichting. Erkent hij hiermee eindelijk dat sprake is van
afschaffing van het algehele regime en daarmee in strijd wordt gehandeld
met de Pbw?
Antwoord 58
In mijn brief van 30 juni 2014 heb ik toegelicht waarom in de Regeling
Selectie Plaatsing en Overplaatsing Gedetineerden (RSPOG) het regime
van beperkte gemeenschap van toepassing is verklaard op alle gedetineerden in een basis- en een plusprogramma. Het besluit om het
toepassingsbereik van de algehele gemeenschap te beperken is een
logisch gevolg van de invoering van een persoonsgerichte aanpak.
Anders dan in het regime van algehele gemeenschap maakt het regime
van beperkte gemeenschap het mogelijk binnen afdelingen een per
gedetineerde gedifferentieerd programma aan te bieden. Gedetineerden
in een plusprogramma verblijven nog steeds minimaal 59 uur per week
buiten de cel (48 uur aan activiteiten en minimaal 11 uur aan uitsluitingen)
zoals dat ook voor invoering van de nieuwe dagprogramma’s gebruikelijk
was, mits zij aan de geplande activiteiten mee willen doen. Hiermee
voldoet het plusprogramma materieel gezien aan het regime van algehele
gemeenschap.
Zoals ik bij brief van 12 november 2013 aan uw Kamer heb gemeld
(Kamerstuk 24 587, nr. 658 ), berust de opvatting dat met de wijzigingsregeling SPOG het regime van algehele gemeenschap is afgeschaft, op een
misverstand. Met de wijziging wordt het regime van algehele gemeenschap niet afgeschaft, maar wordt ervoor gekozen om reguliere gevangenissen aan te wijzen als een inrichting met een regime van beperkte
gemeenschap. De wet biedt hiertoe de ruimte in artikel 19, eerste lid, van
de Penitentiaire beginselenwet: «De tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel in een inrichting vindt plaats in
algehele dan wel beperkte gemeenschap, tenzij plaatsing in een individueel regime noodzakelijk is». Er is daarmee sprake van een nevenschikkende keuze tussen algehele en beperkte gemeenschap. Daarnaast
behelst het derde lid dat de Minister de criteria bepaalt waaraan gedetineerden moeten voldoen om voor plaatsing in de verschillende regimes
in aanmerking te komen. Tot slot zijn de afdelingen die als ZBBI’s zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

34

aangewezen, ook nu nog aangewezen als een afdeling met een regime
van algehele gemeenschap.
Vraag 59
De leden van de CDA-fractie vragen of cijfermatig kan worden onderbouwd dat het (ook in het verleden) niet-ongebruikelijk was dat het
doorvoeren van veranderingen in het gevangeniswezen gepaard ging met
een aanzienlijke toename van het aantal beklagzaken.
Antwoord 59
De registratie van beklagzaken vindt plaats op lokaal niveau, per
commissie van toezicht (CvT). De registratie leent zich er niet voor een
landelijk beeld te geven van de toename van het aantal beklagzaken. De
ervaring leert dat het doorvoeren van veranderingen in het gevangeniswezen gepaard gaat met een aanzienlijke toename van het aantal
beklagzaken. Voorbeelden van majeure veranderingen in het gevangeniswezen die tot een toename van het aantal beklagzaken hebben geleid zijn
de versobering van het regime in 2004 en de invoering van meerpersoonscellen.
Vraag 60
Naar de mening van de leden van de CDA-fractie wordt het aantal
klachten in verband met het promoveren en degraderen, 717 in totaal,
enigszins gebagatelliseerd. Zij vernemen ook graag een update met
betrekking tot de 373 zaken die nog niet zijn behandeld.
Antwoord 60
Een landelijk betrouwbaar beeld is nu niet voorhanden. Ik wijs erop dat
een aantal CvT’s ervoor heeft gekozen de behandeling van een aanzienlijk
deel van de onbehandelde klachten uit te stellen tot nader order in
verband met de uitspraak van de voorzieningenrechter in het kader van
promoveren en degraderen en de behandeling van deze zaak in hoger
beroep.
Vraag 61
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie waarom het nodig wordt
geacht om op te merken dat een meerderheid van de Kamer vóór de
wijziging van de Regeling Selectie, Plaatsing, Overplaatsing Gedetineerden was. Het komt voornoemde leden voor alsof de Staatssecretaris
de Kamer deelgenoot wil maken van de verantwoordelijkheid voor de
exacte uitwerking in de praktijk van de regeling, hetgeen hen niet alleen
onjuist maar ook onterecht lijkt.
Antwoord 61
In mijn brief van 30 juni 2014 staat vermeld dat een meerderheid van uw
Kamer voor de wijziging van de regeling SPOG was. Dit was niet meer
dan een feitelijke vaststelling naar aanleiding van het overleg dat over dit
onderwerp is gevoerd met uw Kamer. Hiermee is zeker niet bedoeld dat ik
uw Kamer deelgenoot zou willen maken van de verantwoordelijkheid voor
de exacte uitwerking in de praktijk van de regeling.
Vraag 62
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat de groep gedetineerden
in het plusprogramma toch in een regime van beperkte gemeenschap
worden geplaatst. Zo nee, waarom niet?
Antwoord 62
Het is juist dat de groep gedetineerden in het plusprogramma in een
regime van beperkte gemeenschap wordt geplaatst. Zoals ik elders in
deze brief heb toegelicht is met de wijziging van de RSPOG ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

35

gekozen om reguliere gevangenissen aan te wijzen als een inrichting met
een regime van beperkte gemeenschap. Dat geldt zowel voor gedetineerden in een basisprogramma als in een plusprogramma.
Vraag 63
De leden van de SP-fractie vinden het feitelijk onjuist om te constateren
dat de rechter het systeem intact laat en er feitelijk niets veranderd is. Op
grond van artikel 19 Pbw komt het verschil tussen het algeheel en het
beperkte regime naar voren. In het regime van algemene gemeenschap
dient het dagprogramma 59 uur per week buiten de cel te bevatten met 48
uur aan activiteiten. In het beperkte regime is er 45 uur aan activiteiten en
moet men tussendoor op cel worden geplaatst. Wordt daarmee gezegd
dat het regime nog steeds op deze wijze wordt ingevuld?
Antwoord 63
Zoals ik in mijn brief van 30 juni aan uw Kamer heb gemeld kunnen
gedetineerden in het plus-programma tussen de activiteiten door wel
degelijk buiten hun cel verblijven. Voor gedetineerden die gepromoveerd
zijn naar het plusprogramma behelst het dagprogramma 59 uur per week
met 48 uur aan activiteiten. Voor hen is de feitelijke situatie derhalve niet
veranderd ten opzichte van vóór de invoering van het systeem van
promoveren en degraderen.
Vraag 64
De leden van de SP-fractie vragen waarom er bovendien wordt gesteld
dat, als er feitelijk niets verandert, het toepassingsbereik van de algehele
gemeenschap is beperkt en voor elke gedetineerde het regime van
beperkte gemeenschap geldt?
Antwoord 64
Zoals ik hierboven heb toegelicht wordt met de wijziging van de Regeling
SPOG het regime van algehele gemeenschap niet afgeschaft, maar wordt
ervoor gekozen om reguliere gevangenissen aan te wijzen als een
inrichting met een regime van beperkte gemeenschap. De wet biedt
hiertoe de ruimte in artikel 19, eerste lid, van de Penitentiaire beginselenwet.
Vraag 65
De leden van de SP-fractie willen er overigens op wijzen dat de uitspraak
alleen niet gaat over gedetineerden in het basisprogramma, omdat de
rechtszaak is aangespannen door gedetineerden uit het plusprogramma.
Het betekent dus niet dat de rechter dit basisprogramma overeind laat.
Dat oordeel is namelijk overgelaten aan de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, waar op dit moment een aantal beroepszaken lopen. Kan de Staatssecretaris dit bevestigen en tevens de Kamer
op de hoogte houden van de uitkomsten van deze beklagzaken?
Antwoord 65
Ik heb in mijn brief van 30 juni 2014 louter geconstateerd dat het
basisprogramma niet is geraakt door de uitspraak van de rechter. Ik kan
bevestigen dat een aantal beroepszaken bij de RSJ loopt van gedetineerden in het basisprogramma. Over de uitkomsten van die beroepszaken zal ik uw Kamer informeren.
Vraag 66
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de betreffende
uitspraak van de rechtbank Den Haag, alsmede van het voornemen van de
Staatssecretaris om in hoger beroep te gaan. Zij vragen of dit voornemen,
alsmede de bewering dat de rechtbank feitelijk onjuist heeft geoordeeld,
niet getuigt van starheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

36

Antwoord 66
Ik heb beroep laten aantekenen, omdat ik het niet eens ben met een aantal
overwegingen in de uitspraak. In de kwalificatie «starheid» herken ik mij
niet.
Vraag 67
Deelt u de mening van de leden van de CDA-fractie dat het in het belang
van zowel gedetineerden als de samenleving is dat gedetineerden zoveel
mogelijk zinvolle activiteiten oppakken in plaats te luieren op hun cel?
Antwoord 67
Ja. Het is in het belang van zowel de samenleving als gedetineerden zelf
dat gedetineerden eigen verantwoordelijkheid nemen voor hun detentie
en voor de voorbereiding van hun terugkeer naar de samenleving.
Zinvolle (terugkeer) activiteiten en arbeid leveren hieraan een belangrijke
bijdrage. Gedetineerden die deze verantwoordelijkheid nemen en het
gewenste gedrag vertonen, worden hiervoor beloond en ondersteund.
Van gedetineerden mag eigen inzet en motivatie worden verwacht om
hun detentie en terugkeer succesvol te laten verlopen. Investeren in
gedetineerden die niet gemotiveerd zijn en niet het gewenste gedrag
vertonen, acht ik niet zinvol. De inzet is er wel steeds op gericht gedetineerden die niet gemotiveerd zijn te motiveren om alsnog het juiste
gedrag te vertonen.
Vraag 68
Deelt u voorts de mening van de leden van de CDA-fractie dat onder meer
het verrichten van arbeid en het ontwikkelen van goed gedrag essentieel
is voor een geslaagde terugkeer in de samenleving en dat deze rechterlijke uitspraak een heldere indicatie is dat het programma voor gedetineerden aangepast moet worden?
Antwoord 68
Goed gedrag is inderdaad essentieel voor een geslaagde terugkeer in de
samenleving en het verrichten van arbeid kan daarbij een belangrijke rol
vervullen. Ik ben het niet eens met de stelling dat de uitspraak van de
voorzieningenrechter een heldere indicatie is dat het programma voor
gedetineerden dient te worden aangepast. Niet voor niets heb ik in mijn
brief van 30 juni 2014 geconstateerd dat de rechter het systeem van
promoveren en degraderen intact laat.
Vraag 69
Meer algemeen vragen de leden van de CDA-fractie om een reflectie op
de rode draad die door de ambtstermijn van de Staatssecretaris lijkt te
lopen dat beleidsvoornemens regelmatig gecorrigeerd (dienen te) worden
door de rechterlijke macht.
Antwoord 69
Het is op zich juist dat in een aantal casus rechters anders oordeelden,
omdat zij een andere uitleg gaven aan de vigerende wet- en regelgeving.
Dat een rechter een ander oordeel kan vellen is inherent aan het stelsel
van scheiding der machten waarbij de wetgevende macht, de uitvoerende
macht en de rechterlijke macht elkaar controleren zonder dat er sprake is
van een hiërarchie. Overigens herken ik het beeld niet dat mijn beleidsvoornemens regelmatig zouden moeten worden gecorrigeerd door de
rechterlijke macht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

37

5. Taakstelling reclassering
Vraag 70
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het ingezette beleid tot
gevolg heeft dat er minder celstraffen en meer taakstraffen en
voorwaarden worden opgelegd. Dit betekent dat er meer werk, zowel bij
advisering als toezichthouden, richting de reclasseringsorganisaties zal
gaan. Dit wordt ook erkend in de brieven. Daarin wordt gezegd dat de
vraag naar de producten van de reclassering sterk is gestegen evenals het
budget dat hiervoor ter beschikking is gesteld. Ook wordt beschreven dat
de reclasseringsorganisaties de afgelopen jaren hebben moeten inleveren
om de taakstelling van dit kabinet te kunnen halen. De reclasseringsorganisaties hebben hierover een brief aan de Kamer gestuurd waarin zij hun
zorgen uitspraken over deze bezuiniging in relatie tot het stijgend aantal
adviseringsverzoeken en het toenemende aantal toezichthoudende taken.
Zij delen de zienswijze op de taakstelling niet en zijn van mening dat zij
naast de in de brief genoemde taakstelling ook nog eens worden
geconfronteerd met een bezuiniging van tien miljoen euro op taakstraffen
en twee miljoen euro op de Reclasseringsbalies. Klopt deze bewering van
de reclasseringsorganisaties? Zo ja, waarom is dit niet genoemd in de
brief? Wat betekent dit voor de uitvoering van de taakstraffen in het licht
van het stijgend aantal taakstraffen dat het gevolg is van het ingezette
beleid? Zo nee, wat is niet waar en waarom?
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat er sinds 2010 al tien
miljoen euro is bezuinigd op de taakstraffen en twee miljoen euro op de
Reclasseringsbalies? Zo nee, waarom niet?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen bovendien welke andere
taakstellingen, naast die van het huidige kabinet, nog op de reclasseringsorganisaties drukken. Zij zien de stapeling van bezuinigingen graag nader
in beeld gebracht.
Antwoord 70
In mijn brief van 30 juni 2014 heb ik mij gericht op de huidige financiële
situatie van de reclassering. Net zomin als van de omvang van de
budgetgroei tussen 2005 en 2012 concreet is opgenomen, zijn ingevulde
taakstellingen niet opnieuw vermeld.
Het klopt echter dat de reclasseringsorganisaties in de periode voor 2012
zijn geconfronteerd met zowel bezuinigingen als een toename van het
budget. Zo is in het regeerakkoord van het eerste kabinet Rutte een
taakstelling van € 10 miljoen op de taakstraffen van de reclassering
opgenomen voor de periode 2011–2015 en is een korting doorgevoerd
van € 2 miljoen op de reclasseringsbalies. Zoals ik uw Kamer reeds eerder
heb gemeld, is de bezuiniging op de taakstraffen gerealiseerd door meer
individuele taakstraffen uit te voeren in plaats van groepstaakstraffen.
Individuele taakstraffen zijn goedkoper dan groepstaakstraffen, omdat de
uitvoering van groepstaakstraffen in eigen beheer van de reclassering
(begeleiding door deskundig eigen personeel) is en individuele
taakstraffen plaatsvinden bij bestaande non-profitorganisaties, zoals in de
keuken van een zorginstantie of bij een kringloopwinkel etc. De groepswerkstraffen vergen dus een hogere personele inzet.
De genoemde korting van € 2 miljoen op de reclasseringsbalies is van een
geheel andere orde dan de bezuinigingen op de werkstraffen. Deze is
gerelateerd aan de wijziging van de werkwijze bij instroom bij de
reclassering. Voorheen regelden de Reclasseringsbalies de intake,
dossierstart en doorverwijzing van verdachten en daders. Door onder
andere de komst van ZSM zijn de taken van de reclasseringsbalies voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

38

een groot gedeelte komen te vervallen. Dit maakte een efficiencykorting
mogelijk van € 2 miljoen.
In de uitvoering van de taakstraffen in 2012 is het gekorte budget
toereikend gebleken, de vraag van OM en ZM lag 892 taakstraffen onder
het beschikbare kader. In het jaar 2013 is de vraag naar werkstraffen naar
alle waarschijnlijkheid mede onder impuls van ZSM (sterk) gestegen.
Hiervoor was tot en met 2012 toereikende dekking binnen het budgettair
kader van de reclassering beschikbaar. Uit de jaarrekeningen blijkt dat de
drie reclasseringsorganisaties het beschikbare budgettaire kader in 2013
volledig hebben uitgeput en (beperkt) hebben overschreden. Naar
verwachting zet deze stijgende vraag zich voort in 2014. Om te voorkomen
dat de stijgende trend met betrekking tot de instroom van taakstraffen
leidt tot een overschrijding van het beschikbare kader, ben ik zoals ik heb
zoals ik heb aangegeven in de brief van 30 juni 2014 voornemens
maatregelen te treffen. In mijn kaderbrief van 31 juli 2014 aan de
reclasseringsorganisaties heb ik hieraan nader invulling gegeven.
In de financieringssystematiek van de reclassering bestaan overigens
geen schotten tussen de verschillende producten advies, toezicht,
gedragsinterventies en werkstraffen. Dit betekent dat binnen het
beschikbare financiële kader overproductie op enig product financieel kan
worden gecompenseerd door een lager uitkomende productie op een
andere product.
Vraag 71
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre met het beschikbare
budget bij de reclasseringsorganisaties de taken kwalitatief hoogwaardig
en succesvol kan worden uitgevoerd? In hoeverre krijgen of hebben de
reclasseringsorganisaties gelijk als ze verwachten dat er wachtlijsten
zullen ontstaan en de kwaliteit van het werk te wensen over zal laten? Kan
dit antwoord worden toegelicht?
De leden van de D66-fractie vragen hoe de Staatssecretaris de
waarschuwing van de reclasseringsorganisaties beschouwt dat de
kwaliteit wel degelijk onder grote druk komt te staan en wachtlijsten zullen
ontstaan als gevolg van de stijgende vraag en stijgende budgettaire druk?
Hoe hard beschouwt hij het huidige kwaliteitsniveau van de drie reclasseringsorganisaties en op welke wijze wordt gegarandeerd dat zowel
wachtlijsten als kwaliteitsverlies bij de reclassering zal worden
voorkomen?
Tevens vragen de leden van de ChristenUnie-fractie of de wetenschappelijke inzichten ten aanzien van effectieve reclassering uitgangspunt zijn bij
de huidige voorgestelde maatregelen, zodat bewezen behandelmethoden
ook uitgangspunt blijven. Gezien de huidige trend vragen deze leden
welke maatregelen genomen worden om wachtlijsten te voorkomen.
Antwoord 71
Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat met name toezichtprogramma’s effectief zijn, die bestaan uit een combinatie van controle en
begeleiding en waarbij sprake is van een goede werkrelatie tussen
professional en delinquent. Daarnaast kenmerken ook andere aspecten
een kwalitatief goed toezicht, zoals een adequate registratie, een tijdige
start van het reclasseringstoezicht en de frequentie waarin de reclasseringswerker de reclassent spreekt en ziet. Het toezicht van de reclassering
bevat voornoemde effectieve elementen voor een toezichtprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

39

Op dit moment is sprake van een grote en naar verwachting nog
toenemende vraag naar reclasseringsinzet. Als deze stijgende lijn
inderdaad doorzet en er geen afdoende maatregelen worden getroffen, zal
de productie ruim boven het beschikbare budgettair kader uitkomen. Om
dit te voorkomen heb ik in mijn brief van 30 juni 2014 aangegeven dat ik
de inzet vanaf 2015 bij de verschillende producten niet volledig
ongemoeid kan laten. Concreet houdt dit in dat ik voornemens ben het
aantal beschikbare uren voor het reclasseringstoezicht niveau 1 en 2 te
verminderen met gemiddeld 6 uren (een urenreductie van gemiddeld ca.
8%). Daarnaast ben ik voornemens het aantal uren, dat thans beschikbaar
is voor het reclasseringsadvies gebaseerd op de RISC, met 1 uur te
verminderen.
Ik ben mij ervan bewust dat dit betekent dat de reclasseringsorganisaties
binnen een toezicht dan wel advies minder activiteiten kunnen verrichten.
In die zin komt het kwaliteitsniveau dat thans door de reclasseringsorganisaties wordt geleverd inderdaad onder druk te staan. Het toezicht van de
reclassering zal echter nog steeds de eerdergenoemde effectieve
elementen voor een toezichtprogramma bevatten. Ik verwacht derhalve
dat de toezichten nog steeds succesvol kunnen worden uitgevoerd.
Wetenschappelijke inzichten ten aanzien van effectieve reclassering
blijven derhalve nog steeds het uitgangspunt.
De neerwaartse bijstelling van de ureninzet op de bovengenoemde
producten levert gezamenlijk een bedrag op van ruim € 15 miljoen. In
combinatie met de door de reclasseringsorganisaties reeds aangekondigde maatregelen, zal dit naar mijn verwachting voldoende zijn om de
stijgende vraag aan reclasseringsproducten (inclusief het stijgend aantal
taakstraffen dat het gevolg is van het ingezette beleid) en de door mij
opgelegde taakstelling te kunnen opvangen binnen het beschikbare kader.
Met deze maatregel verwacht ik het (verder) oplopen van wachtlijsten te
voorkomen.
Vraag 72
De leden van de SP-fractie constateren dat een incompleet beeld wordt
gegeven van de bezuinigingen op de reclassering. Kunnen de besparingen op een rij worden gezet vanaf 2010? Klopt het dat het dan gaat om
44 miljoen euro bezuinigingen in 2014 en 54 miljoen euro in 2015?
De leden van de SP-fractie willen weten in hoeverre het uitblijven van de
loon- en prijscompensatie van Stichting Verslavingsreclassering GGZ
(SVG) over 2014 is meegerekend? Welk bedrag is hiermee gemoeid?
Antwoorden 72
Zoals reeds eerder vermeld, heb ik mij in mijn brief gericht op de huidige
financiële situatie van de reclassering. Net als de omvang van de
budgetgroei niet tussen 2005 en 2012 niet concreet is opgenomen, zijn
ook de ingevulde taakstellingen niet opnieuw vermeld.
Het gaat echter niet om een bedrag van 44 miljoen euro bezuinigingen in
2014 en 54 miljoen euro in 2015. In de door de reclasseringsorganisaties
genoemde bedragen met betrekking tot bezuiniging en toegenomen
kosten (te weten van 44 en 54 miljoen) is namelijk ook het bedrag voor het
toekennen van loon- en prijscompensatie zien als bezuiniging
opgenomen. Niet alleen voor de SVG, maar in alle door mij gepresenteerde bedragen is het niet uitbetalen van loon- en prijscompensatie niet
als korting verwerkt. Zoals ik tijdens het algemeen over met de vaste
commissie voor Veiligheid en Justitie d.d. 3 april 2013 inzake de reclassering heb aangegeven (Kamerstuk 29 270, nr. 83 ), wordt om reden van
de beperkt beschikbare overheidsfinanciën de nullijn voor Rijksambte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

40

naren al enige jaren aangehouden. Dit is in mijn ogen niet wezenlijk
anders voor subsidie aan de reclassering. Als de reclasseringsorganisaties
en bonden in de cao een loonsverhoging overeenkomen dan is dat de
eigen verantwoordelijkheid. Deze loonsverhoging kan niet onverkort bij
het Rijk in rekening worden gebracht.
Vraag 73
De reclassering krijgt te maken met meer werkstraffen door de
ZSM-aanpak en met meer toezicht door onder andere (schendingen van)
voorwaardelijke vrijheidsstraffen door aanpassingen van kabinetsbeleid.
De leden van de SP-fractie vragen welke meerkosten de stijging van de
oplegging van deze straffen met zich meebrengt voor de reclasseringsorganisaties?
Antwoord 73
De trend van de stijging van de werkstraffen door de ZSM-aanpak is sinds
2013 duidelijk waarneembaar. De in de vraag genoemde stijging van het
aantal toezichten laat zich in 2013 niet terugvinden in de cijfers. Zo zijn er
in dit jaar minder toezichten uitgevoerd dan in 2012. Hier dient direct de
kanttekening bij te worden geplaatst dat naar verwachting in 2014
ruimschoots meer toezichten zullen worden uitgevoerd dan in 2013. Uit de
jaarrekeningen blijkt dat de drie reclasseringsorganisaties het beschikbare
budgettaire kader in 2013 (beperkt) hebben overschreden, hetgeen
betekent dat de meerkosten van de werkstraffen en de toenemende vraag
naar adviezen grotendeels binnen het huidige financiële kader konden
worden opgevangen.
Vraag 74
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat het bevorderen van de
recidivereductie door middel van een herziening van de toezichttaak door
de reclasseringsorganisaties heeft geleid tot een intensiever toezicht, dus
meer kosten, maar geen vergoeding?
Antwoord 74
Nee. De afgelopen jaren is aanzienlijk geïnvesteerd in de professionalisering van de reclasseringstaken en het vergroten van de effectiviteit van
het reclasseringstoezicht. Onder de naam «redesign toezicht» hebben de
drie reclasseringsorganisaties samen met opdrachtgevers en mijn
Ministerie nieuwe kaders en een nieuwe werkwijze voor het reclasseringstoezicht ontwikkeld. Deze nieuwe opzet is in 2009 gestart en beoogt een
toename van de effectiviteit, transparantie en betrouwbaarheid van de
uitvoering van het toezicht. Daarnaast dient het toezicht te voldoen aan
algemene kwaliteitseisen voor strafrechtelijke interventies: snelheid,
zekerheid, strengheid en rechtsgehalte. Redesign toezicht, en daarmede
het huidige reclasseringstoezicht, gaat uit van in intensiteit verschillende
toezichtsvarianten. De onder toezicht gestelde verdachte of veroordeelde
wordt ingeschaald in (risico)niveau 1 (laag), 2 (gemiddeld) of 3 (hoog).
Ieder niveau kent zijn eigen deels gestandaardiseerde vorm van toezicht.
Op basis van een impactanalyse heb ik samen met de reclasseringsorganisaties de prijs vastgesteld per niveau en deze kosten zijn tot op heden
ook door mij ook vergoed. Van intensiever toezicht zonder dat er
vergoeding tegenover stond, is dus geen sprake. Dit blijkt ook uit het feit
dat het beschikbare budgettair kader van de reclassering de afgelopen
jaren is meegegroeid met de toenemende vraag, namelijk van € 155
miljoen in 2006 naar € 227 miljoen in 2012.
Vraag 75
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris erkent dat de
stijgende kosten van reclassering een gevolg zijn van kabinetsbeleid en
effectiever toezicht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

41

Antwoord 75
Ja. De reclasseringsorganisaties hebben inderdaad de afgelopen jaren
geïnvesteerd in een verdere professionalisering van de organisatie. Zo is
ingezet op verbeterde advisering, een toezichtmodel dat zo goed als
mogelijk is toegesneden op het recidiverisico, het voorkomen van
wachtlijsten, verbeteren van ketensamenwerking en voortdurende
verbetering van de kwaliteit van dienstverlening. Mede als gevolg hiervan
is de vraag naar reclasseringsproducten gestegen.
Ook diverse beleidsontwikkelingen, zoals ZSM, introductie van de
Veiligheidshuizen, het meer betekenisvol straffen waardoor vaker
taakstraffen worden opgelegd, stimulering van de persoonsgerichte
aanpak en het vaker opleggen van bijzondere voorwaarden, hebben aan
een grotere vraag bijgedragen.
Vraag 76
De leden van de SP-fractie willen weten of er ook rekening mee is
gehouden dat ketenpartners steeds meer adviezen willen als basis voor
strafrechtelijke beslissingen of detentie- en re-integratieplannen en met de
taken die de reclassering nog meer wacht, zoals de elektronische detentie
en langdurig toezicht? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke manier en is
het budget straks nog wel toereikend genoeg om kwalitatief goed toezicht
te kunnen blijven houden?
Antwoord 76
Ja. In de gepresenteerde cijfers is rekening gehouden met de vraag naar
alle reclasseringsproducten samen, zo ook die naar reclasseringsadviezen.
Taken die de reclassering nog wachten zoals werkzaamheden bij
Elektronische detentie en Langdurig toezicht zijn in de ramingen
opgenomen. De geschetste financiële problematiek is hiermee een
integrale weergave.
Vraag 77
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden gegarandeerd dat in de
kaderbrief van juli 2014 nog geen rekening zal worden gehouden met een
korting op toezichturen, totdat de Kamer heeft kunnen spreken over de
bezuinigingen op de reclassering?
Antwoord 77
Nee. In de kaderbrief worden op hoofdlijnen de plannen en prioriteiten
voor het komende jaar beschreven. Bovendien wordt een overzicht van
het budget gegeven dat de reclasseringsorganisaties in het nieuwe
begrotingsjaar kunnen uitgeven. Er dient derhalve sprake te zijn van een
sluitend financieel kader. Gelet op het feit dat naar verwachting de vraag
naar reclasseringsproducten het komende jaar verder zal toenemen en
sprake is van een afnemend financieel kader, was het noodzakelijk om
reeds in de kaderbrief maatregelen aan te kondigen teneinde deze
toenemende vraag binnen het beschikbare budget te kunnen opvangen.
De reclasseringsorganisaties zijn nu tot 15 oktober 2014 in de gelegenheid
om op basis van deze kaderbrief hun jaarplan op te stellen. Voor 1 januari
2015 zal ik op basis van deze jaarplannen komen tot een definitieve
vaststelling van de subsidie in 2015.
Vraag 78
De leden van de SP-fractie willen weten hoe ver de besprekingen zijn over
een intensivering van de samenwerking tussen de reclasseringsorganisaties. Welke opties liggen nu op tafel en in hoeverre wordt ook bijvoorbeeld de aanbesteding van reclasseringstaken overwogen? Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

42

vinden een dergelijke ontwikkeling namelijk zorgelijk en waarschuwen
voor een versnippering van het toezicht zonder dat daar controle over kan
worden uitgeoefend door de overheid.
Antwoord 78
Zoals ik in antwoord op schriftelijke vragen van het lid Oskam (CDA) heb
aangegeven, hebben de drie reclasseringsorganisaties op mijn verzoek in
2013 een plan van aanpak opgesteld voor de verdere verbetering van de
onderlinge samenwerking (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 955 ).
Zoals ik heb aangegeven in antwoord op schriftelijke vragen van het lid
Oskam (CDA) over een mogelijke nieuwe speler op de reclasseringsmarkt,
wordt momenteel een verkenning uitgevoerd naar alternatieven voor het
huidige stelsel van de volwassenenreclassering (Kamerstukken II
2013–2014, Aanhangsel Handelingen, nr. 955 ). Een vorm van (gecontroleerde) marktwerking met meerdere aanbieders is daarbij één van de
alternatieven, evenals het bij één organisatie concentreren van de
uitvoering van reclasseringstaken. Ik zal de Tweede Kamer hier vóór de
begrotingsbehandeling nader over informeren.
Vraag 79
De leden van de SP-fractie willen graag een toelichting op het voornemen
om te komen tot het temporiseren van een aantal processen. Het is niet
duidelijk wat hier nu precies mee wordt bedoeld.
Antwoord 79
De Reclasseringsorganisaties hebben aangegeven dat als gevolg van de
bezuiniging in combinatie met de gestelde prioriteiten een aantal
activiteiten, waaronder het certificeringsproces voor de primaire
processen en het komen tot een volledig cyclisch auditproces, later zullen
worden uitgevoerd dan oorspronkelijk was gepland. Het gaat om een
temporisering van maximaal een jaar. Mede gelet op de situatie waarin de
reclasseringsorganisaties zich thans bevinden, heb ik laten weten mij te
kunnen vinden in deze temporisering.
Vraag 80
De leden van de SP-fractie willen weten wat wordt bedoeld met de
herziening van de adviesportefeuille. Hoe wordt deze herzien en wat
wordt er dan anders? Welke consequenties heeft dit op de adviezen en het
toezicht?
Antwoord 80
Zoals ik in mijn brief van 30 juni 2014 heb aangegeven, vraagt met name
de ontwikkeling van ZSM een andere inzet van het reclasseringsproduct
advies. Dit betekent onder andere een nóg selectievere inzet van het
diagnose-instrument RISc in situaties waarin inzet van de RISc naar het
oordeel van de professional niet nodig is en volstaan kan worden met
advisering op basis van de QuickScan of zonder inzet van een diagnoseinstrument.
Vraag 81
Hetzelfde geldt voor het verkorten van de intake van de werkstraf, het
sneller beëindigen van het toezicht en het minder strak sturen op de
contactfrequentie. De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat de
kwaliteitsnormen worden losgelaten? Zo ja, waarom? Zo nee, op welke
manier wordt de kwaliteit gecontroleerd en hoe wordt daar toezicht op
gehouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

43

Antwoord 81
Nee, dat klopt niet. Zoals ik eerder heb toegelicht, is de kwaliteit van een
toezicht onder meer gelegen in een goede balans tussen controle en
begeleiding, een goede werkrelatie tussen de reclasseringswerker en
zijn/haar reclassent, maar ook adequate registratie, een tijdige start van
het reclasseringstoezicht en de frequentie waarin de reclasseringswerker
de reclassent spreekt en ziet. Deze elementen blijven ook belangrijk. De
afgelopen jaren heb ik daarom ook geïnvesteerd in en gestuurd op de
aspecten «contactfrequentie» en een «tijdige start» van het reclasseringstoezicht. De reclassering heeft laten zien dat zij in meer dan 95% van alle
toezichten aan de opgelegde contactfrequentie heeft kunnen voldoen.
Hierdoor heb ik vertrouwen in het feit dat deze normen voldoende zijn
geborgd, hetgeen een strakke sturing minder noodzakelijk maakt.
Hierdoor beoog ik daarnaast de reclassering meer professionele ruimte te
bieden door op een efficiëntere wijze om te kunnen gaan met de
toezichturen die zij beschikbaar heeft voor het reclasseringstoezicht.
Hierdoor kunnen de toezichturen efficiënter worden ingezet en toegespitst
worden op een persoonsgerichte aanpak.
Ook de voorgenomen maatregelen met betrekking tot het sneller
beëindigen van het toezicht (bijvoorbeeld wanneer sprake is van
overtredingen van de voorwaarden of het toezicht positief kan worden
beëindigd) dan wel het verkorten van het intakeproces beogen niet om de
kwaliteitsnormen los te laten, maar juist om een bijdrage te leveren aan
efficiënte en effectieve uitvoering van de straf. Het sneller beëindigen van
het toezicht levert een bijdrage aan een zekere tenuitvoerlegging van de
straf, zowel in de vorm van reclasseringstoezicht als in de vorm van een
gevangenisstraf. Het maakt (potentiële) reclassenten duidelijk dat zij zich
dienen te houden aan de gestelde voorwaarden en het reclasseringstoezicht, ter voorkoming van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Een
adequate opvolging van dit principe zal bijdragen aan een efficiëntere en
effectievere toepassing van de straf. Bovendien levert een snelle
terugmelding en afhandeling hiervan ruimte op binnen het productiekader
van de reclassering. Het voorgaande vraagt overigens niet alleen iets van
de reclasseringsorganisaties maar ook van de betrokken ketenpartners. Ik
ga op korte termijn met hen hierover in gesprek om te bezien waar binnen
het huidige proces nog (efficiency)winst te behalen is.
Een snelle executie van taakstraffen is een van mijn beleidsprioriteiten.
Zeker nu de instroom van het aantal werkstraffen stijgt, komt deze
prioriteit echter onder druk te staan. Derhalve is gekeken waar in het
proces nog tijdwinst te behalen valt teneinde enerzijds de prioriteit te
realiseren en anderzijds de reclassering niet verder te belasten. Geconcludeerd is dat deze te behalen valt bij de intake van de taakstraf. De
reclassering zet in op een efficiënte inzet van de beschikbare uren bij de
intake van de taakstraf, waarbij een zo goed mogelijke match tussen
werkgestrafte en werkstraf gewaarborgd blijft.
Vraag 82
De leden van de CDA-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
mededeling dat met het oog op de begroting voor 2015 de ureninzet in de
subsidieverlening aan de drie reclasseringsorganisaties niet volledig
ongemoeid kan blijven. Deze leden vragen of hiermee wordt aangeven dat
vanaf 2015 minder intensief toezicht wordt gehouden dan volgens het
risicoprofiel van cliënten eigenlijk nodig zou zijn. Deze leden vragen welke
risico’s deze beoogde kwaliteitsafname met zich meebrengt voor de
veiligheid van de samenleving in het kader van resocialisatie en
begeleiding van ex-gedetineerden en veroordeelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

44

Antwoord 82
Er bestaan drie niveaus van toezicht, met een oplopende intensiteit van
controle en begeleidingsinzet. De reclassering bepaalt op grond van de
diagnose hoe zwaar het toezicht ingezet moet worden. Dit recidiverisico
wordt onder andere vastgesteld met behulp van het diagnose-instrument
RISc. Hoe hoger het risico, des te intensiever het toezicht.
Deze neerwaartse bijstelling van de uren voor onder andere het toezicht
wordt niet beoogd om een ondertoezichtgestelde te plaatsen in een ander
niveau dan volgens het risicoprofiel geïndiceerd is (in de zin van afschalen
naar een lager niveau). Het heeft wel als gevolg dat de reclasseringsorganisaties binnen een toezicht minder activiteiten kunnen verrichten dan
thans in de huidige situatie het geval is. Het toezicht van de reclassering
zal echter nog steeds de eerdergenoemde effectieve elementen voor een
toezichtprogramma bevatten. Ik verwacht derhalve dat de toezichten,
ongeacht een bijstelling beschikbare uren, nog op een aanvaardbaar
niveau kunnen worden uitgevoerd en dat daarmee het risico voor de
veiligheid van de samenleving in het kader van resocialisatie en
begeleiding van ex-gedetineerden en veroordeelden niet zal wijzigen.
Vraag 83
De leden van de CDA-fractie kunnen zich een bewuste keuze voor
vermindering van het werk door de reclassering niet goed voorstellen,
juist ook in het licht van een sterk toenemende vraag naar reclasseringsproducten. Zij vragen welke mogelijkheden voor de begroting van 2015
nog meer worden overwogen om het dreigende tekort van zes miljoen
euro op te vangen.
De leden van de D66-fractie merken op dat de reclasseringsorganisaties in
2013 reeds 10 miljoen euro moesten bezuinigen zonder dat de omvang
van de productie is en werd verminderd.
De besparing is in 2013 niet ten koste gegaan van de afgesproken
productieaantallen en van de belangrijkste beleidsdoelstellingen, maar
tegelijkertijd is de constatering ook dat het budgettaire kader in 2013
volledig is uitgeput en zelfs overschreden en dat de vraag naar reclasseringsproducten (advies, toezicht, taakstraffen) verder is gestegen in 2014.
De productie zal op de huidige voet zelfs ruim boven het beschikbare
budgettaire kader uitkomen. Het verbaast deze leden dan ook zeer dat de
Staatssecretaris de stijgende productie wil handhaven, maar het budget
waarmee die productie moet worden afgehandeld, in 2014 juist verder
met twee miljoen euro wil korten.
De aan het woord zijnde leden zijn er thans niet van overtuigd dat de
oplopende bezuinigingen bij de reclassering de kwaliteit van de reclasseringsproducten ongemoeid laat. Te meer nu zij ook constateren dat niet
alleen de productie stijgt door nota bene succesvol kabinetsbeleid, maar
dat de regering middels enkele wetsvoorstellen voornemens is nog meer
taken bij de reclassering te beleggen, onder meer in het kader van
elektronische detentie en langdurig toezicht. Deze leden constateren hierin
een zeer tegenstelde beweging. Hoe verhouden de toenemende vraag en
toenemende taken zich tot de bezuinigingen op de reclassering die in 2017
dienen op te lopen naar 20,9 miljoen euro structureel?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de toename van het
aantal aanmeldingen voor de reclassering knelt met de taakstelling die
losstaat van een eventuele toe- of afname. Zij vragen hoe deze ontwikkeling zich verhoudt tot de kwaliteit van de reclasseringsproducten, nu
wordt gesproken over vermindering van de ureninzet. Deze leden vragen
hoe de kwaliteit blijvend en inzichtelijk geborgd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

45

Antwoord 83
Aan de reclasseringsorganisaties is een bezuiniging opgelegd van 8,9%,
afgezet tegen het budgettair kader van 2012, oplopend tot een structureel
bedrag van € 20,9 miljoen in 2017. Deze taakstelling geldt niet alleen voor
de reclasseringsorganisaties maar is van toepassing op de beleidsbudgetten van het gehele departement Veiligheid en Justitie. Mede door de
maatregelen die de reclasseringsorganisaties hebben genomen, is de
besparing in 2013 en in 2014 niet ten koste gegaan van de afgesproken
productieaantallen en van de belangrijkste beleidsdoelstellingen.
Zoals eerder vermeld heeft een aantal (beleids)ontwikkelingen er mede
toe geleid dat de opdrachtgevers de afgelopen periode fors meer adviezen
dan verwacht hebben aangevraagd. Ook de instroom van toezichten en
werkstraffen is hoger dan de aanvankelijk opgestelde prognoses.
Alhoewel dit een beleidssucces te noemen is, heeft dit ook consequenties.
De reclasseringsorganisaties hebben zich afgelopen jaren ingezet om niet
alleen op een verantwoorde manier invulling te geven aan de bezuinigingstaakstelling maar hebben ook een aantal maatregelen genomen die
een substantiële bijdrage leveren aan het opvangen van een gedeelte van
de overproductie. Ik heb hier grote waardering voor.
Deze maatregelen zijn echter ontoereikend om de verwachte vraag naar
reclasseringsproducten in 2015 te dekken en ook nog de taakstelling te
realiseren. Om de verwachte ontwikkeling van de productie op te kunnen
vangen, heb ik mij genoodzaakt gezien voor het resterende bedrag van
ongeveer € 15 miljoen aanvullende maatregelen te nemen. Het bezuinigingsbedrag is te groot voor het toepassen van de kaasschaafmethode.
Gelet op het feit dat met de uitvoering van het reclasseringstoezicht het
grootste gedeelte van het reclasseringsbudget is gemoeid (ruim € 126
miljoen in 2014) is het treffen van maatregelen met betrekking tot dit
product het meest opportuun.
Ik ben mij er overigens van bewust dat door de toenemende vraag naar
reclasseringsproducten in combinatie met de door mij reeds opgelegde
taakstelling van in totaal 8,9% de druk op de reclasseringscapaciteit en
derhalve ook op de reclasseringsmedewerker toeneemt.
Ik wil dan ook mijn waardering uitspreken voor de grote betrokkenheid en
inzet die de reclasseringsmedewerkers ten toon spreiden. Ik realiseer me
dat de grens wat ik van reclasseringsmedewerkers kan vragen, wel is
bereikt.
Vraag 84
De leden van de ChristenUnie-fractie vrezen dat het terugbrengen van het
aantal uren ook invloed zal hebben op de kwaliteit van de reclassering. Zij
vragen om bij de beantwoording de voorgestelde maatregelen te
relateren aan de afgesproken kwaliteitsnormen in de sector.
Antwoord 84
De kwaliteitsnormen worden hoofdzakelijk vastgelegd in de kader- en
subsidiebrieven. Voorop staat dat de producten van de reclassering zo
veel mogelijk blijven voldoen aan de gestelde kwaliteitsnormen. De inzet
van de hierboven genoemde maatregelen zijn dan ook gericht op een
efficiëntere besteding van de beschikbare uren per product.
Vraag 85
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om inzicht welk bedrag er
door de jaren heen voor de reclassering beschikbaar is, gerelateerd aan
het aantal mensen dat geplaatst was bij de reclasseringsorganisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

46

Antwoord 85
In de onderstaande tabel is de raming uit de rijksbegroting vanaf 2010
afgezet tegen het aantal geleverde producten door de reclasseringsorganisaties.
Het aantal mensen dat onder toezicht staat bij de reclassering is de
afgelopen jaren toegenomen, hetgeen ook tot uiting komt in de realisatiecijfers (uitputting van het financiële kader op het gebied van toezichten
was ongeveer 90% in 2012 en 95% in 2013 en naar verwachting 97% in
2014).
Deze stijging heeft meerdere oorzaken. Naast een verhoogde instroom is
de termijn waarvoor een toezicht opgelegd kan worden verlengd. Een
opdracht staat daarmee langer in de werkvoorraad van de reclassering.
Voorts lijkt er ook sprake van een verzwaring van de populatie van
justitiabelen die onder toezicht staan van de 3RO. Dit blijkt onder meer uit
de toename van vonnissen waarbij sprake is van detentie, gevolgd door
een toezicht met bijzondere voorwaarden. Een andere oorzaak is de
verzwaring van de populatie als gevolg van de beleidsprioriteiten (zoals
bijvoorbeeld de overvallers en top-600) en lokale ketenafspraken om de
veiligheid te vergroten.

Raming rijksbegroting

2010

2011

2012

2013

224,5

219,3

227

226,4

Realisatie productie
Advies

52.585

53.006

55.037

61.456

Toezicht

29.374

30.471

39.868

34.278

Gedragsinterventies

2.357

1.846

2.200

1.878

Taakstraf

32.529

29.658

30.766

31.646

Totaal

116.845

114.981

127.871

129.258

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 587, nr. 596

47