Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 IV

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2011

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2010
Mijn ambtsvoorganger heeft de Tweede Kamer toegezegd de resultaten
van de monitor van het Onderwijs- en Jongerensamenwerkingsprogramma (OJSP), dat wordt uitgevoerd op Curaçao en Sint Maarten, toe te
zenden. Tevens is zowel aan de Eerste als aan de Tweede Kamer
toegezegd de resultaten van de Sociale Vormingsplicht toe te zenden. Aan
deze toezeggingen doe ik met deze brief gestand.
Hierna zal ik ingaan op de algemene kenmerken van het Onderwijs- en
Jongerenprogramma en de Sociale Vormingsplicht. Vervolgens worden
de resultaten van de monitor gepresenteerd en mijn waardering daarvan.
In paragraaf drie wordt dieper ingegaan op de resultaten van de Sociale
Vormingsplicht op Curaçao en Sint Maarten. Tenslotte worden de
vervolgstappen voor het Onderwijs- en Jongerenprogramma geschetst. In
de bijlagen1 treft u een uitgebreid overzicht van de resultaten van de
monitor alsmede een uitgebreide stand van zaken van de Sociale
Vormingsplicht.
1. Algemeen

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-32500-IV-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De Nederlands-Antilliaanse regering is in 2002 in samenwerking met
Nederland gestart met de invoering van een onderwijsvernieuwingsprogramma, dat zich met name richt op het Funderend Onderwijs en het
Beroepsonderwijs. Tijdens de uitvoering van het Onderwijsprogramma is
gebleken dat er voor een groep jongeren meer nodig was om hen een
goed toekomstperspectief te bieden. Daarom is in 2005 een start gemaakt
met de Sociale Vormingsplicht (SVP). De SVP is bedoeld om jeugdigen die
voortijdig het onderwijs hebben verlaten alsnog kansen te bieden zich
voor de arbeidsmarkt te kwalificeren.
In 2008 zijn het Onderwijsprogramma en de SVP samengevoegd tot het
Onderwijs- en Jongerensamenwerkingsprogramma (OJSP) 2008–2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 IV, nr. 5

1

Waar het vorige onderwijsprogramma sterk gericht was op de invoering
van onderwijsvernieuwingen, staat in dit programma de verbetering van
de kwaliteit van het onderwijs centraal. Een andere belangrijke wijziging is
de opsplitsing van het centrale programma naar programma’s per eiland.
Dit sluit aan bij de staatkundige ontwikkeling waarbij Curaçao en Sint
Maarten verantwoordelijk zouden worden (en inmiddels zijn) voor het
eigen onderwijs- en jongerenbeleid. Voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius
had het OJSP een kortere looptijd en valt dit beleidsterrein inmiddels
onder de gedeelde verantwoordelijkheid van deze openbare lichamen en
de minister van OCW. Deze brief heeft mede daarom alleen betrekking op
Curaçao en Sint Maarten.
Tenslotte wordt de uitvoering van het programma begeleid door een
commissie, die bestaat uit vertegenwoordigers van de vijf eilanden en
Nederland (BZK en OCW) en die wordt voorgezeten door een onafhankelijke voorzitter. Deze begeleidingscommissie adviseert aan de verantwoordelijke bestuurders over de voortgang van het programma en over de
monitoring.
2. Monitor Onderwijs en Jongeren Samenwerkingsprogramma
In het OJSP is een aantal overkoepelende doelen en speerpunten
geformuleerd, zoals het terugdringen van schooluitval en het vergroten
van de betrokkenheid van ouders. Bij de aanvang van het programma was
het niet mogelijk om deze doelstellingen te kwantificeren, vanwege het
gebrek aan voldoende en betrouwbare kwantitatieve data. Daarom is in
2008 een één-meting verricht om de startwaarden van deze doelstellingen
en speerpunten te bepalen.1 Vervolgens is gewerkt aan de ontwikkeling
van een monitorinstrument om de ontwikkelingen te kunnen volgen.
Scholen in Curaçao en Sint Maarten beschikten tot voor kort nauwelijks
over digitale of geautomatiseerde leerling-registratie en -volgsystemen.
Mede daarom heeft de ontwikkeling van een monitorinstrument voor het
programma de nodige tijd in beslag genomen en waren de resultaten van
de eerste en de tweede scan niet optimaal.2 Een andere reden daarvoor
was de tijd die nodig was om de betrokkenen te overtuigen van het
belang van deze monitor. Vanuit de begeleidingscommissie van het OJSP
is steeds benadrukt dat het verzamelen van cijfers en gegevens niet alleen
dient ter verantwoording over de bestede middelen in het kader van het
programma, maar dat de monitor ook en vooral gebruikt kan worden als
instrument bij de beleidsvorming en het bijsturen van beleidsdoelstellingen.

1

De samenvatting van de resultaten van de
één-meting is bij de beantwoording van de
vragen bij de begrotingsbehandeling 2010 aan
de Kamer gestuurd.
2
Zie ook TK 31 568, nr. 74.
3
Bijvoorbeeld de wettelijke verplichting voor
een school om een taalbeleid te formuleren en
uit te voeren. In dat geval is de streefwaarde
aan het eind van de looptijd van het programma 100%.
4
In dat geval is getracht een stijgende lijn in
de streefwaarden te formuleren die tegelijk
ambitieus en realistisch is.

Dit heeft uiteindelijk geleid tot een scan die de behaalde resultaten van de
operationele doelstellingen en de speerpunten van het programma voor
het schooljaar 2009/2010 bijna volledig in beeld brengt. Tevens zijn
parallel met de gegevensverzameling van deze derde scan de streefwaarden voor de operationele doelstellingen en speerpunten geformuleerd. De streefwaarden zijn deels gebaseerd op wettelijke verplichtingen3
en deels op de resultaten van eerdere scans4. De streefwaarden die in
deze rapportage zijn opgenomen zijn tot stand gekomen na ambtelijk
overleg met de landen en vastgesteld door de begeleidingscommissie,
maar dienen nog op bestuurlijk niveau te worden geaccordeerd.
De volledige rapportage van de derde scan van de monitor vindt u in de
bijlage. Ik beperk mij in mijn reactie tot een aantal kernpunten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 IV, nr. 5

2

Curaçao
Zoals eerder opgemerkt is er nu voor het eerst een volledige rapportage
over de voortgang van het programma. De uitvoerder van de monitor
concludeert dat de bereidheid om gegevens aan te leveren sterk is
toegenomen en dat met name de informatievoorziening vanuit de
schoolbesturen zeer positief was. Dit is op zich al een positieve ontwikkeling en het sluit aan bij de ambitie van het programma om de voortgang
van de verbeteringen in het onderwijs beter te monitoren.
De resultaten van deze scan vertonen in het algemeen een positieve trend.
Op een aantal belangrijke inhoudelijke punten is sprake van positieve
ontwikkelingen, die bijdragen aan de algemene doelstelling van het
programma: de jeugd zodanig toe te rusten dat deze na voltooiing van
hun schoolloopbaan in staat is deel te nemen aan de arbeidsmarkt en
volwaardig te participeren in een voortdurend veranderende samenleving,
op lokaal niveau, maar ook op regionaal en mondiaal niveau.
Bijvoorbeeld het feit dat alle scholen in het VSBO (Voorbereidend
Secundair Beroepsonderwijs) en het SBO (Secundair Beroepsonderwijs)
een zorgstructuur hebben. Echter, daar waar de zorgstructuur in het VSBO
en het SBO op orde is, ligt het aantal scholen voor Funderend Onderwijs
(FO) met een zorgstructuur nog ruim onder de streefwaarde, terwijl het
hier om een wettelijke verplichting voor de scholen gaat. Juist in het FO is
het van belang dat leerlingen die niet goed mee kunnen komen de juiste
begeleiding krijgen, aangezien in deze periode de basis wordt gelegd voor
de verdere schoolcarrière.
Ook op het gebied van aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt worden positieve ontwikkelingen geconstateerd. Deze dragen bij
aan de algemene doelstelling van het programma omdat hiermee de
kansen van jongeren op de arbeidsmarkt worden vergroot. Vooral het
SBO scoort hier goed: bij 100% van de SBO scholen maakt een praktijkstage onderdeel uit van het curriculum en gemiddeld 95% van de SBO
leerlingen heeft daadwerkelijk stage gelopen. Ook is er maandelijks
overleg tussen de onderwijsinstellingen en het Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (KBB), die als katalysator optreedt tussen het
onderwijs en het bedrijfsleven.
Echter, er wordt door de uitvoerder van de monitor ook een groot aantal
verbeterpunten gesignaleerd. Zo blijft het centraal management van
onderwijsgegevens een probleem. In de monitor wordt aanbevolen om te
investeren in het opzetten van een centraal Onderwijs Management
Informatie Systeem met een leerlingregistratiesysteem teneinde de
onderwijssector in staat te stellen om op eenvoudige wijze en binnen een
kort tijdsbestek gewenste informatie te presenteren. Voor de sociale
vormingsplicht geldt eveneens dat er op zeer korte termijn een ordentelijke administratie gevoerd dient te worden waar resultaten op het gebied
van instroom, uitstroom, uitval en verzuim eenvoudig te achterhalen zijn.
Ook de resultaten ten aanzien van het taalbeleid zijn zorgwekkend. Slechts
82% van de scholen voor Funderend Onderwijs heeft een taalbeleid en in
het SBO en het VSBO is dit slechts 50% respectievelijk 29%. Het gaat hier
om een wettelijke verplichting. Het taalbeleid van de school is bovendien
van wezenlijke invloed op de verdere schoolcarrière van een leerling.
Indien een school geen duidelijk beleid heeft ten aanzien van de instructietaal, tweede en vreemde talen en van het lesmateriaal lopen leerlingen
het risico noch de ene noch de andere taal goed te beheersen, hetgeen
hen definitief in een achterstandspositie brengt.
Tenslotte zijn ook de resultaten ten aanzien van schooluitval en verzuim
zorgwekkend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 IV, nr. 5

3

Sint Maarten
De uitvoerder van de monitor concludeert dat net als bij de 1e en de 2e
scan de informatie die is ontvangen vrij volledig is. Dit is met name te
danken aan de scholen en de schoolbesturen die hun administratie
redelijk op orde hebben. Echter, ook hier worden de gegevens op centraal
niveau niet goed bijgehouden. Dit was tot voor kort een taak van de
Onderwijsinspectie van de Nederlandse Antillen. Nu Sint Maarten een
autonoom land is, zal de Inspectie opnieuw moeten worden opgebouwd.
Alvorens verder in te gaan op de resultaten van de monitor voor Sint
Maarten dient vermeld te worden dat over het SBO en de sociale
vormingsplicht op Sint Maarten nog geen conclusies getrokken kunnen
worden omdat het SBO net van start is gegaan en de sociale vormingsplicht enige tijd heeft stilgelegen en pas in februari 2010 opnieuw volledig
van start is gegaan.
Over het algemeen concludeert de uitvoerder van de monitor over de
resultaten van de monitor dat Sint Maarten al goed op weg is om de
streefwaarden te halen, maar dat de resultaten ten opzichte van de vorige
scan ongeveer gelijk zijn en er geen positieve trend zichtbaar is.
Op een aantal specifieke onderwerpen scoort Sint Maarten goed. Zo is de
schooluitval in het VSBO zeer laag (1,72%). Dit heeft mogelijk te maken
met het feit dat in 100% van de VSBO scholen een interne zorgstructuur
aanwezig is. Ook het overgrote deel van de scholen voor Funderend
Onderwijs (94%) heeft een interne zorgstructuur. Dit verklaart mogelijk ook
het feit dat de studievertraging in het Funderend Onderwijs zeer gering is
(gemiddeld 1 maand).
Het belangrijkste verbeterpunt dat door de uitvoerder van de monitor naar
voren wordt gebracht is de noodzaak van een onderwijsmanagement
informatie systeem. Sint Maarten is reeds gestart met de ontwikkeling van
een dergelijk systeem, EMIS (Education Management Information
System).
Daarnaast raadt de uitvoerder van de monitor aan onderzoek te doen naar
de oorzaak van schooluitval, schoolverzuim en schorsingen in relatie tot
de interne zorgstructuur. Ook dient in het Funderend Onderwijs veel
aandacht te zijn voor het opzetten van een Leerling Volgsysteem (LVS). Nu
heeft slechts 25% van de scholen voor Funderend Onderwijs een
geautomatiseerd leerlingvolgsysteem.
4. Sociale Vormingsplicht
De Sociale Vormingsplicht vormt een aanvulling op het reguliere
onderwijs op Curaçao en is op Sint Maarten al grotendeels geïntegreerd
in het reguliere onderwijs. Zoals hierboven opgemerkt is de sociale
vormingsplicht op Sint Maarten pas onlangs opnieuw opgestart1 en is het
nog te vroeg om conclusies te trekken over de effectiviteit ervan. Het
onderstaande heeft daarom hoofdzakelijk betrekking op de uitvoering van
de sociale vormingsplicht op Curaçao.

1
Bij de doorstart in 2000 is ervoor gekozen
om de SVP zo veel mogelijk geïntegreerd in
het reguliere onderwijs op te zetten.

Geconcludeerd kan worden dat veel jongeren deelnemen aan de sociale
vormingsplicht en dat een deel van hen deze kans ook aangrijpt om
vooruit te komen. Dit betekent dat deze jongeren in ieder geval hun eigen
zaken kunnen regelen, een sollicitatiegesprek kunnen voeren en mee
kunnen doen in de samenleving. Dit is belangrijk voor henzelf en voor de
mensen om hen heen, maar ook voor de maatschappij. Integratie en
participatie van deze jongeren is immers te verkiezen boven werkloosheid
en het risico dat ze in de criminaliteit terecht komen. Ook kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 IV, nr. 5

4

geconstateerd dat de meeste aanbevelingen uit de evaluatie van 2007 zijn
opgevolgd en dat de kwaliteit van de sociale vormingsplicht daarmee is
verbeterd.
Er moet echter wel worden vastgesteld dat tot nu toe een relatief klein
deel van de doelgroep is doorgestroomd naar de arbeidsmarkt of het
reguliere onderwijs. Als dit wordt afgezet tegen de gepleegde investeringen, rijst de vraag naar het rendement van de SVP. Deze vraag zullen
Curaçao en Sint Maarten zichzelf ook moeten stellen met het oog op de
afloop van het Onderwijs en Jongerensamenwerkingsprogramma in 2012
en de vraag of men de kanstrajecten in hun huidige vormen wil
voortzetten.
5. Conclusie en vervolgstappen
Op grond van bovenstaande informatie uit de OJSP-monitor kan worden
opgemaakt dat dit samenwerkingsprogramma een aantal positieve
effecten heeft. Ook uit rapportages van de eilanden en van de begeleidingscommissie blijkt dat op activiteitenniveau positieve ontwikkelingen
plaatsvinden die ook direct merkbaar zijn in de klas. Zo zijn er leermaterialen ontwikkeld, is er nascholing voor docenten georganiseerd, zijn er
computers aangeschaft waarmee de leerlingen kunnen werken en is de
infrastructuur verbeterd. Ook is in 2009 voor het eerst een eindtoets voor
leerlingen van het Funderend Onderwijs (FO) afgenomen, die in samenwerking met CITO is uitgevoerd.
Vooralsnog is het echter niet mogelijk om een duidelijke relatie te leggen
tussen de uitgevoerde activiteiten, de daarmee behaalde resultaten en de
uiteindelijke effecten voor de jongeren. Op dit moment wordt een
midterm evaluatie van het OJSP uitgevoerd. Daar waar de monitor de
kwantitatieve resultaten van het programma in beeld brengt, richt de
evaluatie zich vooral op de kwalitatieve aspecten van de activiteiten, de
resultaten en de effecten van het programma en het verband hiertussen.
Daarbij wordt ook een relatie gelegd met de geïnvesteerde middelen.
De midterm evaluatie zal naar verwachting in februari 2011 worden
afgerond. Op basis van de conclusies en aanbevelingen van de midterm
evaluatie en het advies daarover van de begeleidingscommissie, zal
worden bezien of en zo ja hoe, het programma moet worden bijgesteld in
de laatste anderhalf jaar van de looptijd. Aan de evaluatoren is nadrukkelijk de opdracht gegeven om een oordeel te geven over de
duurzaamheid van het programma. De centrale vraag daarbij is in
hoeverre het programma aansluit bij het reguliere onderwijsbeleid van de
landen en in hoeverre de landen nu al rekening houden met het wegvallen
van de Nederlandse financiële bijdrage vanaf 2013. Mede op basis van de
aanbevelingen van deze evaluatie zal de begeleidingscommissie zich er in
2012 vooral op richten om de continuïteit van de activiteiten die tot het
eind van dat jaar onder de vlag van het programma worden uitgevoerd,
ook na 2012 te waarborgen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 IV, nr. 5

5