Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 185

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de MinisterPresident en de ministers van Infrastructuur en Waterstaat en Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking en de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat, over de uitkomsten van de 24e Conferentie van Partijen
(COP24) bij het VN-klimaatverdrag.
Uitkomst COP24 – samenvatting
Op 13 november 2018 is uw Kamer geïnformeerd over de verwachtingen
voor deze klimaattop en de inzet van Nederland hierin (Kamerstuk 31 793,
nr. 182). De focus van deze inzet lag op het afronden van het Paris
Agreement Work Program (PAWP), waarin de regels van de Overeenkomst
van Parijs worden uitgewerkt, en de afsluiting van de Talanoa Dialoog,
waarbij landen spraken over de implementatie en ambitie van hun
nationale klimaatplannen (Nationally Determined Contributions, NDC’s).
Het kabinet is tevreden met de uitkomst van de top.
Met het overkoepelende besluit van COP24 zijn in Katowice de regels die
invulling geven aan de Overeenkomst van Parijs grotendeels uitgewerkt.
Het aannemen van dit Katowice Rulebook betekent een belangrijke stap
voorwaarts voor de implementatie van de Overeenkomst van Parijs. De
afspraken bouwen voort op de basis die is gelegd in Parijs en voorzien in
een systeem dat voor alle landen geldt, met ingebouwde flexibiliteit voor
landen die dit nodig hebben. Dit breekt met het verleden waarin er strikt
onderscheid werd gemaakt tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden.
Met de aangenomen regels kunnen we beter controleren wat de
voortgang is in het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen en is
er een duidelijk mechanisme dat eraan moet bijdragen dat landen om de
vijf jaar hun ambitie verhogen. Door specifieke inzet van de EU komt er
meer aandacht voor het in Parijs afgesproken lange termijn doel om

kst-31793-185
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

1

financieringsstromen in lijn te brengen met de mitigatie- en adaptatiedoelen van de Overeenkomst.
Het is niet gelukt om afspraken over het internationaal handelen in
emissierechten verder uit te werken. Er bleek onvoldoende steun voor de
robuuste uitwerking van dit marktmechanisme die voor de EU het
uitgangspunt was. Onderhandelingen hierover gaan komend jaar verder.
Hiermee zijn drie van de vier hoofddoelen die de EU en Nederland zich
met betrekking tot het rulebook stelden gerealiseerd.
De formele teksten over de gevoerde Talanoa Dialoog en het verhogen
van ambitie door landen, en de reactie op het Speciale Rapport van het
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) over 1,5 graden
Celsius opwarming had het kabinet graag steviger gezien, maar dat bleek
niet haalbaar. Wel is de urgentie van verhoogde ambitie formeel
benadrukt in het COP24-besluit. Partijen worden uitgenodigd om de
uitkomst van de Talanoa Dialoog mee te nemen in de voorbereiding van
hun nieuwe (en meer ambitieuze) NDC. Het kabinet blijft zich hier in de EU
en ook mondiaal breed voor inzetten en de klimaattop van de secretarisgeneraal van de Verenigde Naties in september 2019 zal hierbij een
belangrijk moment zijn.
In de bijlage vindt u de uitkomst van COP24 in meer detail beschreven.
Overige activiteiten tijdens COP24
Tijdens COP24 was er wederom veel politieke aandacht voor de mondiale
klimaatactieagenda (Global Climate Action Agenda). Deze actieagenda ziet
op bevordering van de samenwerking tussen landen en niet-statelijke
actoren, en het opschalen van concrete klimaatactie en -ambitie gericht op
mitigatie en adaptatie via mondiale initiatieven en coalities. Er waren
vanuit het kabinet vijf bewindspersonen aanwezig bij verschillende
onderdelen van de klimaatconferentie.
Zo heeft de Minister-President op 3 december jl. deelgenomen aan de
Leaders» Summit, die als opening diende van COP24. De premier sprak
hier de nationale speech uit waarin hij het belang benadrukte van
robuuste en uitvoerbare regels om invulling te geven aan de Overeenkomst van Parijs. Tevens riep hij de partners in de Europese Unie op hun
ambitie te verhogen en refereerde hij aan de lanceringen van het
Nederlandse Fund for Climate and Development en de Global
Commission on Adaptation. Daarnaast heeft hij een aantal bilaterale
gesprekken gevoerd waarbij ambitieverhoging het hoofdonderwerp was.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
heeft samen met Minister Carlos Rodríguez van Costa Rica het voorzitterschap van het NDC Partnership (NDCP) overgenomen. Nederland zal
samen met Costa Rica twee jaar lang het partnerschap, bestaande uit
meer dan 100 landen en organisaties, voorzitten. Het NDCP heeft als doel
het bevorderen van samenwerking en investeringen in landen ten
behoeve van de implementatie van hun NDC’s. Daarnaast heeft de
Minister tijdens haar bezoek aandacht gegeven aan de rol van jongeren en
vrouwen, aan het ondersteunen van ontwikkelingslanden en aan de rol
van bedrijven in het nemen van ambitieuze klimaatactie. Ze heeft dit
onder andere gedaan door discussies met jongeren- en NGO-vertegenwoordigers over klimaatverandering en door organisatie van en deelname
aan diverse evenementen op het gebied van energietransitie en internationale klimaatfinanciering. De Minister gaf daarnaast, in aanwezigheid
van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Water en mijzelf, een diner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

2

waar met onder andere bedrijven en financiële instellingen over de
internationale klimaatagenda in 2019 werd gesproken.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat leidde, als een van de
initiatiefnemers van de Global Commission on Adaptation (GCA), het
«Women on Climate Adaptation event», een sessie georganiseerd door
het Global Center of Excellence on Adaptation. Vooraanstaande vrouwelijke leiders op het gebied van klimaatadaptatie gaven hier hun visie op de
benodigde versnelling van de mondiale klimaatadaptatie-agenda en de rol
die zijzelf daarin spelen. Dat resulteerde in een aantal inspirerende
aanbevelingen voor het rapport dat de GCA later dit jaar zal afronden en
presenteren tijdens de klimaattop die de secretaris-generaal van de VN in
september 2019 in New York organiseert. De Minister heeft bij de sessie
het recentelijk afgesloten «Bestuursakkoord Klimaatadaptatie» toegelicht,
waarmee Nederlandse overheden van alle niveaus een impuls geven aan
de aanpak van klimaatadaptatie en de uitvoering van de maatregelen
zoals afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Tot slot gaf ze
aan dat ieder van de commissieleden zich thuis zal inzetten om de
ambities van de GCA te versterken.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft op het gebied
van duurzame mobiliteit en circulaire economie (CE) meerdere evenementen geleid en bijgewoond. De Staatssecretaris leidde onder andere
het goed bezochte high level evenement over de bijdrage van CE aan de
klimaatdoelen en benadrukte het belang om CE duidelijk op de klimaatagenda te hebben staan en te integreren in klimaatstrategieën wereldwijd.
Tevens leverde Nederland bijdragen aan de Global Climate Action Agenda
voor Transport. Daaronder vielen onder andere de ondersteuning aan
activiteiten van de partners in de Transport Decarbonising Alliance (TDA)
en de organisatie van de Transport Day voor stakeholders. Tijdens het
evenement «Sustainable Mobility. Getting the Transport Sector on the
Fast Track» gingen de Staatssecretarissen van Nederland en Luxemburg
samen met bedrijven en steden in op de uitdagingen van meer ambitie en
actie in de sector transport en mobiliteit.
Naast deelname aan de Talanoa Dialoog, waar ik de ambitie van Nederland, de ontwerp-Klimaatwet en het proces voor de totstandkoming van
het Klimaatakkoord heb toegelicht, heb ik onder andere met verschillende
landen bilaterale gesprekken gevoerd over de implementatie van de
Overeenkomst van Parijs en de mogelijkheden om ambitie te verhogen.
Ook nam ik deel aan het door uw lid Agnes Mulder georganiseerde
Interparlementair Benelux evenement over het ophogen van de ambitie.
Dit evenement vond plaats in het paviljoen dat Nederland in Beneluxverband samen met de Europese Investeringsbank beheerde.
Nederland heeft in Katowice samen met een brede groep landen de
ministeriële Verklaring van Katowice over Forests for Climate ondersteund. Bossen spelen een essentiële rol in het klimaatsysteem, en
behoud en duurzaam beheer van bossen zijn bovendien belangrijk voor
natuur en biodiversiteit, hout- en bosproducten, andere ecosysteemdiensten en duurzame ontwikkeling.
Nederland heeft zich ook aangesloten bij twee andere verklaringen die op
initiatief van COP-voorzitter Polen zijn uitgebracht: de Solidarity and Just
Transition Silesia Declaration en de Driving Change Together Partnership
for Electromobility and Zero Emission Transport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

3

Verwachtingen 2019
Nu de regels voor de implementatie van de Overeenkomst van Parijs bijna
allemaal zijn vastgesteld, zal de wereld zich het komende jaar vooral
moeten gaan richten op het verhogen van de ambitie zodat landen in 2020
hun aangepaste of nieuwe NDC’s kunnen indienen. Met name de
klimaattop van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in
september 2019 in New York zal hieraan moeten bijdragen. Leden van het
kabinet zullen zich er in hun bilaterale contacten en multilaterale
optredens voor inspannen landen ook daadwerkelijk zover te krijgen hun
ambitie te verhogen. Binnen de Europese Unie zal Nederland zich
specifiek inzetten om het CO2-reductiedoel van de Europese Unie te
verhogen naar 55 procent in 2030.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

4

Bijlage:

Uitkomst COP24
Het akkoord dat bereikt is in Katowice operationaliseert de afspraken die
met de Overeenkomst van Parijs gemaakt zijn met betrekking tot de
vergelijkbaarheid van nationale klimaatplannen (Nationally Determined
Contributions, NDC’s), transparantie over emissies en genomen maatregelen, internationale (markt)mechanismen, het ambitiemechanisme,
adaptatie en internationale klimaatfinanciering.
Paris Agreement Work Program
Mitigatie
Voor mitigatie in NDC’s zijn er afspraken gemaakt over de informatie die
landen moeten aanleveren. Landen moeten deze afspraken implementeren bij het indienen van de tweede en daaropvolgende NDC’s en worden
aangemoedigd dat daarvoor ook al te doen. Ook worden landen aangemoedigd hun NDC-doelen en maatregelen te kwantificeren. Daarnaast zijn
afspraken gemaakt over het verantwoorden van de voortgang en impact
van maatregelen die landen zullen nemen. Voor alle landen, ongeacht of
ze een kwantitatieve of kwalitatieve NDC hebben, is afgesproken dat zij
over de voortgang zullen rapporteren in een «structured summary». Deze
tabel, een belangrijke eis van de EU in de onderhandelingen, verbetert de
vergelijkbaarheid van de informatie sterk. De afspraken treden in werking
vanaf de tweede NDC-periode, maar landen worden aangemoedigd de
afspraken al bij de (aanpassing van hun) eerste NDC toe te passen. De
structured summary zal onderdeel zijn van de rapportages van landen en
zal in toekomstige onderhandelingen verder worden uitgewerkt.
Transparantie
In het kader van transparantie is afgesproken dat alle landen uiterlijk in
2024 voor eerst rapporteren over hun nationale broeikasgasemissies
onder de Overeenkomst van Parijs, de voortgang in de invoering van
beleid om hun NDC uit te voeren en – voor de ontwikkelde landen – de
verstrekte hulp aan ontwikkelingslanden. Deze rapportages gaan de
huidige tweejaarlijkse rapportages, die verschillend zijn voor ontwikkelde
en ontwikkelingslanden, vervangen1. In lijn met de Nederlandse inzet is
hiermee onder de Overeenkomst van Parijs één transparantiesysteem
voor alle landen tot stand gebracht. Ook de beoordeling en bespreking
van deze rapportages zal voor alle landen op eenzelfde manier gaan
gebeuren. Internationale teams van experts beoordelen de rapportages
voordat het land een toelichting zal geven op de uitvoering van de NDC.
Ook is vastgelegd dat alle landen volgens dezelfde methoden (de 2006
rapportage richtlijnen van het IPCC) rapporteren en met eenzelfde eenheid
de verschillenden broeikasgassen omrekenen om het nationale emissiecijfer te bepalen via de Global Warming Potentials (GWP’s) en hiervoor de
waarden uit het 5e IPCC Assessment Rapport zullen benutten.
Zoals verwacht zullen een beperkt aantal aspecten van het nieuwe
transparantieraamwerk nog uitgewerkt moeten worden: de tabellen die
gebruikt moeten worden in de nieuwe rapportages en het format van de
rapportage en ook de eisen voor het trainingsprogramma van de experts
die de rapportages gaan beoordelen. In het transparantieraamwerk is ook
vastgelegd dat over de afspraken over internationale handel in CO2-rechten gerapporteerd zal worden. Omdat over de toekomstige handel in

1

Onder het Klimaatverdrag zelf blijven de ontwikkelde landen jaarlijks een broeikasgasinventarisatie en iedere vier jaar een Nationale Communicatie rapporteren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

5

emissiehandel geen overeenstemming bereikt kon worden, zal ook dit
onderdeel nog in toekomstige onderhandelingen verder worden uitgewerkt.
Internationale (markt)mechanismen voor mitigatie
Er is geen besluit genomen over de uitwerking van afspraken die landen
de mogelijkheid bieden om voor het behalen van hun klimaatdoelen
vrijwillig gebruik te maken van internationale handel in CO2-rechten. De
onderhandelingen hierover gaan dit jaar verder. Landen zijn tijdens COP24
wel verder gekomen in de technische uitwerking en het overbruggen van
onderlinge verschillen. Een consensus bleef echter uit omdat er geen
overeenstemming bereikt werd over de toepassing van robuuste en
transparante regels op een nieuw internationaal marktmechanisme. Dit
mechanisme is in Parijs afgesproken en moet, als nog op te richten
VN-instrument, onderlinge handel in CO2-emissierechten faciliteren. Voor
de EU en ook andere ambitieuze landen was het onaanvaardbaar om
uitzonderingen toe te staan op de regels. Dit zou namelijk hiaten creëren
in de verantwoording door landen en ambitie ondermijnen.
Ambitiemechanisme
De afspraken over de algemene inventarisatie uit het ambitiemechanisme
(de Global Stocktake) – de eerste wordt in 2023 gehouden – stellen ons in
staat om iedere vijf jaar de balans op de maken van hoe we ervoor staan
om de verschillende Parijs-doelen te halen. Hiervoor is veel informatie
nodig vanuit landen en andere stakeholders. Met de nu vastgestelde
regels kan dit gebeuren op een zorgvuldige, transparante en inclusieve
manier, hetgeen uiteindelijk zal moeten leiden tot verhoogde ambitie bij
alle landen.
Klimaatadaptatie
Met betrekking tot adaptatie is afgesproken dat rapporten, onder meer
over de inventarisatie van adaptatiebehoeften en mobilisatie van steun
hiervoor, worden opgesteld ter bespreking tijdens volgende COP’s. Ook
zijn afspraken gemaakt over hoe de door landen in te dienen adaptatiemededelingen opgenomen zullen worden in een register. Technische
besprekingen hierover en over de modaliteiten en procedures van de
adaptatiemededelingen zelf, zullen in 2019 verder gaan.
Klimaatfinanciering
In Katowice is afgesproken dat ontwikkelde landen met een hogere mate
van detail moeten rapporteren over gemobiliseerde klimaatfinanciering
dan in het verleden. Ook zijn er regels vastgelegd voor rapportage over
ontvangen klimaatfinanciering door ontwikkelingslanden. Hierdoor neemt
de transparantie over klimaatfinanciering toe. Ook wordt het zo voor
ontvangende landen duidelijker hoeveel klimaatfinanciering zij hebben
ontvangen via welke instrumenten en kanalen. Verder zal er vanaf 2020
tweejaarlijks gerapporteerd moeten worden over voorgenomen mobilisatie van klimaatfinanciering. Ontvangende landen kunnen deze informatie gebruiken bij het programmeren van hun investeringen. Deze
informatie zal ook gebruikt worden bij de vijfjaarlijkse Global Stocktake. In
deze inventarisatie zal tevens gekeken worden naar de mondiale
voortgang op het ombuigen van financieringsstromen naar groene en
klimaatrelevante investeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

6

Ook is afgesproken dat er in 2020 begonnen zal worden met het proces
om een nieuw doel voor mobilisatie van klimaatfinanciering vast te
stellen. Het huidige doel (mobiliseren van USD 100 miljard per jaar vanaf
2020) loopt in 2025 af. In Parijs is afgesproken dat er een nieuw doel
gesteld moet worden voor na 2025 waarbij de USD 100 miljard per jaar als
een bodem dient. In Katowice is het stellen van het nieuwe doel
gekoppeld aan de doelstelling van Parijs voor het ombuigen van
financieringsstromen. Dit betekent dat de discussie over klimaatfinanciering niet alleen zal gaan over het halen van de mobilisatie doelstelling
maar ook over het effectief inzetten van middelen voor het mobiliseren
van financiering uit verschillende bronnen. Een belangrijke bron voor het
bepalen van de nieuwe financieringsdoelstelling is de tweejaarlijkse
rapportage over investeringsbehoeften van landen om de doelstellingen
van de Overeenkomst van Parijs te halen.
Overige resultaten
Landbouw en landgebruik
In Katowice heeft de eerste workshop plaatsgevonden in het kader van het
Koronivia Joint Work on Agriculture (KJWA). Met relevante actoren
binnen en buiten UNFCCC is gesproken over de trajecten die zij ondersteunen in het kader van de omschakeling naar een klimaat slimme
landbouw. In volgende sessie zullen workshops over verschillende
sectoren plaatsvinden. Nederland hecht daarbij aan een ambitieuze inzet
en heeft aangegeven Nederlandse expertise en netwerken in te zullen
zetten. De Global Alliance for Climate Smart Agriculture is daarbij een
goed forum om bedrijven, overheden, financiers en ngo’s samen te
brengen met als doel het implementeren van de NDC’s op het terrein van
landbouw en duurzaam landgebruik, inclusief bescherming en duurzaam
gebruik van bossen, andere natuur en hun ecosysteemdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 793, nr. 185

7