Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 876

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2015
Graag informeer ik u over de uitkomsten van de informele Landbouwraad
die plaatsvond van 13 tot en met 15 september 2015 te Luxemburg. Met
deze brief en mijn brief van 10 september jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr.
874) geef ik uitvoering aan mijn toezegging uit het Algemeen Overleg van
3 september jl. om uitgebreid in te gaan op de uitkomsten van de Raad.
Daarnaast meld ik u hoe ik uitvoering geef aan enkele moties (Kamerstuk
21 501-32, nr. 872, nr. 873, nr. 854 en nr. 866) en informeer ik u over het
protocol visserijpartnerschapsovereenkomsten.
Uitkomsten van de informele Raad
De Raad heeft tijdens de informele zitting op 15 september jl. steun
gegeven aan het pakket maatregelen dat de Europese Commissie op
7 september heeft gepresenteerd (Kamerstuk 21 501-32, nr. 874) en op
15 september verder heeft verduidelijkt. In dit pakket stelt de Europese
Commissie 500 miljoen euro beschikbaar voor de melkveehouderij en
varkenshouderij die te kampen hebben met grote marktproblemen.
Nederland krijgt 29,94 miljoen euro voor de zuivelsector en varkenshouderij per 16 oktober 2015. Daarmee hebben slechts drie landen meer
gekregen dan Nederland. Ik verwijs hiervoor naar het overzicht dat als
bijlage is bijgevoegd1. Deze middelen kunnen voor marktproblemen in
zowel de zuivel- als varkenssector worden ingezet. Dat is conform mijn
inzet. Bovendien zijn mijn wensen voor de particuliere opslagregeling
voor varkensvlees gehonoreerd (meer producten die opgeslagen kunnen
worden, een hogere vergoeding en flexibiliteit in de periode van opslag).
Ook zijn, mede op mijn verzoek, de controlevoorwaarden voor vervroegde
uitbetaling van de directe steun versoepeld. Ik ben tevreden over het
resultaat van de onderhandelingen, zeker gezien het feit dat de Nederlandse wensen in het maatregelenpakket zijn terug te vinden.

1

kst-21501-32-876
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 876

1

Met dit pakket is een krachtig Europees antwoord gegeven op de moeilijke
situatie waar veel boeren in de genoemde sectoren zich momenteel in
bevinden.
Inhoud maatregelenpakket
De Europese Commissie gaf aan goed geluisterd te hebben naar de
opmerkingen en vragen van de lidstaten tijdens de Raad van 7 september
jl. en deze meegenomen te hebben bij de verdere invulling van het pakket.
De Europese Commissie bevestigde nogmaals dat het budget afkomstig is
uit de beschikbare begrotingsmarge, met gebruikmaking van de bestemmingsontvangsten, en niet uit de landbouwcrisisreserve. Daarmee
worden de maatregelen gefinancierd binnen de bestaande kaders voor
landbouwuitgaven in het meerjarig financieel kader. Bovendien
benadrukte Eurocommissaris Hogan dat alle maatregelen in hun geheel
als één pakket beoordeeld moeten worden.
Directe steun
Voor het verbeteren van de liquiditeit van veel landbouwers op korte
termijn stelt de Europese Commissie 420 miljoen euro beschikbaar, die
verdeeld zal worden onder de lidstaten middels nationale enveloppen. Het
grootste gedeelte van het bedrag, namelijk 80%, wordt verdeeld op basis
van het melkquotum van het afgelopen jaar. 20% van het bedrag is
verdeeld op basis van de mate waarin lidstaten te maken hebben met lage
melkprijzen, vraaguitval in de varkenshouderij en de droogte afgelopen
zomer. De lidstaten krijgen de flexibiliteit om de directe steun naar eigen
inzicht in te zetten, ook voor onder andere de varkenssector.
Hoewel niet alle lidstaten tevreden waren met het hun toegekende
bedrag, konden de meeste lidstaten instemmen met de gebruikte criteria
en de toegekende enveloppe. Ik heb mijn steun uitgesproken voor deze
verdeling.
Particuliere opslag
Om het marktstabiliserende effect van particuliere opslag van magere
melkpoeder te vergroten, verhoogt de Europese Commissie het steunbedrag fors en stelt een opslagperiode van een jaar vast.
In de vernieuwde particuliere opslagregeling voor kaas zal ruimte zijn
voor 100.000 ton, die verdeeld wordt over de lidstaten op basis van hun
kaasproductie. Het tonnage dat na 3 maanden nog niet gebruikt is, zal
verdeeld worden over de lidstaten die meer gebruik wensen te maken van
de regeling.
De nieuwe particuliere opslagregeling voor varkensvlees wordt ook
opengesteld voor verse reuzel. Dit als reactie op het verzoek van meerdere
lidstaten, waaronder Nederland, om ook onderdelen afkomstig uit het
«vijfde kwart» op te nemen in de regeling.
Ik heb, gesteund door verschillende collega’s, er opnieuw voor gepleit het
hele «vijfde kwart» van het varken voor particuliere opslag in aanmerking
te laten komen. Verder was een grote groep lidstaten tevreden met de
aanvullingen die de Europese Commissie heeft aangebracht naar
aanleiding van hun verzoeken op 7 september jl.
Promotie
De Europese Commissie heeft aangegeven dat er 30 miljoen euro
beschikbaar zal komen voor promotie van zuivel en varkensvlees met
name naar derde landen. Daarnaast bevestigde de Europese Commissie
de extra inzet op het vinden van nieuwe afzetmarkten. Voorstellen voor
promotiecampagnes kunnen naar verwachting begin 2016 ingestuurd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 876

2

worden. Ik heb aangegeven de extra inzet voor het vinden van nieuwe
afzetmarkten te ondersteunen.
Vervroegde uitbetaling
De Europese Commissie heeft in reactie op de wens van veel lidstaten
besloten de vervroegde uitbetaling van de directe steun mogelijk te
maken vanaf het moment dat de administratieve controles voltooid zijn,
en voordat de controles ter plaatse voltooid zijn.
Hoewel lidstaten blij waren met deze versoepeling, vroeg een aantal
lidstaten om ook al te kunnen betalen voordat alle administratieve
controles zijn uitgevoerd.
Staatssteun
Verschillende lidstaten hebben gepleit voor de mogelijkheid om nationale
top ups te mogen geven. Met een aantal lidstaten heb ik mij daartegen
verzet. De Europese Commissie heeft vooralsnog geen voorstel gedaan,
maar slechts aangegeven de mogelijkheden te verkennen. Uit een
oogpunt van een gelijk speelveld zal ik mij daartegen blijven verzetten.
Vluchtelingencrisis
Er zal ongeveer 30 miljoen euro besteed worden aan maatregelen voor
vluchtelingen. De inhoud van deze maatregelen moet nog verder worden
uitgewerkt. Voor de noodzaak om een bijdrage te leveren aan de
vluchtelingencrisis bestond brede steun. Ook ik heb mijn steun hiervoor
uitgesproken.
Voedselketen en voedsel toeleveringsketen
De Europese Commissie heeft opnieuw de noodzaak aangegeven van een
diepgaande analyse van de werking van de hele voedselketen. Een in te
stellen «high level group» gaat onder andere mogelijkheden verkennen
van instrumenten die bijdragen aan risicospreiding, zoals futures-markten.
Ik heb benadrukt dat naast de korte termijnaanpak, een structurele
verandering noodzakelijk is, die ervoor zorgt dat grillen van de markt
kunnen worden weerstaan.
Een aantal lidstaten gaf aan nog steeds van mening te zijn dat verhoging
van de interventieprijzen een effectievere en efficiëntere oplossing zou
zijn, maar men gaf aan het pakket een kans te willen geven. Mocht de
marktsituatie echter niet verbeteren, dan zou verhoging van de interventieprijs alsnog overwogen moeten worden, wat deze lidstaten betreft. Met
vele andere lidstaten heb ik mij daartegen verzet. Ook de Europese
Commissie heeft aangegeven niet van plan te zijn om met voorstellen te
komen.
Verschillende lidstaten vroegen om de mogelijkheid om de maatregelen
nationaal te cofinancieren, en zo de financiële impuls in de markt te
vergroten. Ik heb, in lijn met de motie van de leden Lodders, Dijkgraaf en
Koşer Kaya om in te zetten op een maatregelenpakket met heldere criteria
en voorwaarden die een gelijk speelveld binnen Europa waarborgen
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 872), de Europese Commissie een krachtig
signaal gegeven dat Nederland geen voorstander is van nationale
cofinanciering, omdat daarmee een gelijk speelveld kan worden
verstoord. Ik werd hierin gesteund door enkele andere lidstaten.
Op korte termijn zal ik met vertegenwoordigers uit de zuivelsector en
varkenshouderij overleggen over de invulling van het maatregelenpakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 876

3

Met het bereikte resultaat heb ik uitvoering gegeven aan de motie van de
leden Koşer Kaya en Dikkers, waarin gevraagd wordt om extra aandacht
binnen het door de Europese Commissie gepresenteerde maatregelenpakket voor een overgang van bulkproductie naar een duurzame en
toekomstbestendige landbouwsector en het prioritair inzetten van de
Nederlandse enveloppe voor melkvee- en varkenshouders die zich
committeren aan een dergelijke omslag (Kamerstuk 21 501-32, nr. 873). Ik
heb aangegeven dat het noodzakelijk is om het geld dat we nu
beschikbaar hebben voor het maatregelenpakket in te zetten op een
manier dat dit een structurele verbetering van de marktsituatie oplevert.
Dat betekent ook een productie die past bij de vraag, zowel wat betreft
kwantiteit als kwaliteit.
Overig
Regiegroep fosfaatrechten
In reactie op de door uw Kamer aangenomen motie van het lid Smaling
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 854) kan ik u melden dat vertegenwoordigers
van het Netwerk Grondig zijn toegevoegd aan de Regiegroep Fosfaatrechten en op 7 september jl. voor de eerste maal hebben deelgenomen
aan een ambtelijk overleg, ter voorbereiding op de eerste regiegroep.
Verlenging termijn inzaaien groenbemester en uitrijden mest
Over de door uw Kamer aangenomen motie van het lid Dijkgraaf c.s.
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 866) kan ik aangeven dat ik een advies van de
Technische commissie bodem gevraagd en ontvangen heb. Daarnaast heb
ik een antwoord op mijn brief naar de Europese Commissie ontvangen
over het verzoek in de motie. Waar het advies van de TCB kritisch is, geeft
de Europese Commissie ruimte voor een verlenging van de termijn,
waarbij dit niet tot negatieve effecten voor het milieu mag leiden. Op
basis van deze adviezen heb ik besloten, in lijn met de motie Dijkgraaf c.s.,
een tijdelijke vrijstelling te verlenen waarmee de uitrijtermijn voor mest en
de inzaaiperiode voor groenbemesters wordt verlengd tot 1 oktober 2015.
Dit betreft het uitrijden van dierlijke mest en het toepassen van kunstmest
op bouwland (uitgezonderd land waarop in 2015 snijmaïs wordt geteeld),
onder de voorwaarde dat op dit bouwland een groenbemester wordt
geteeld. Ik zal op korte termijn de regeling hiervoor publiceren in de
Staatscourant.
Protocol visserijpartnerschapsovereenkomsten
Op 23 juli 2016 loopt het huidige protocol in het kader van de visserijpartnerschapovereenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek Gabon
af. Met het oog op de continuïteit heeft de Europese Commissie een
mandaat voorgelegd voor onderhandelingen over een nieuw protocol. De
Europese Commissie voorziet de start van deze onderhandelingen in
november 2015.
Uit de onafhankelijke evaluatie blijkt dat de vangstmogelijkheden onder
het huidige protocol goed zijn benut en in lijn zijn met de beheerplannen
van ICCAT (Internationale Commissie voor het beheer van Atlantische
Tonijn). In de wateren van West-Afrika wordt op skipjack-, grootoog- en
geelvintonijn gevist. Volgens de evaluatie is er geen sprake van overbevissing van deze soorten in de wateren van de Republiek Gabon. Ter
bescherming van geelvintonijn en grootoogtonijn heeft ICCAT sinds 2012
een geïntegreerd meerjarig beheerplan. Vanaf 2015 geldt dit beheerplan
ook voor de skipjacktonijn. De bijvangst van haaien in de tonijnvisserij in
West-Afrikaanse wateren blijft een punt van voortdurende aandacht. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 876

4

uitbreiding van het mandaat van ICCAT om gerichte beheermaatregelen te
nemen ten behoeve van de haaienvangst in de tonijnvisserij biedt meer
mogelijkheden voor bescherming van haaien in deze regio. Daarnaast
vind ik dat het (nu grootschalig) gebruik van lokvlotten langs de kust van
de Republiek Gabon in lijn moet zijn met de aanbevelingen van de
werkgroep van ICCAT over lokvlotten.
De Europese Commissie beoordeelt het lopende protocol als het beste
van de protocollen tussen de EU en derde landen in termen van «value for
money». Ook in de evaluatie wordt deze overeenkomst beoordeeld als
belangrijk voor de vloot van de EU-lidstaten. Het geeft tonijnvaartuigen,
vooral van Franse en Spaanse komaf, de mogelijkheid migrerende tonijn
te volgen naar de wateren van de Republiek Gabon en deze daar te
vangen. Daarnaast wordt in de evaluatie ingeschat dat een nieuw protocol
zal bijdragen aan een betere monitoring, controle en beheer van de
tonijnvisserij in de regio.
Het conceptmandaat dat de Europese Commissie heeft voorgelegd is in
overeenstemming met de gemaakte afspraken over de externe dimensie
van het Europees Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Duurzaamheid en
economische aantrekkelijkheid zijn daarbij de basis. De inzet op vangstmogelijkheden zal gebaseerd zijn op de best beschikbare wetenschappelijke adviezen en de beheermaatregelen van de Regionale Visserij
Organisaties zoals ICCAT. De clausule ten aanzien van opschorting in
geval van schending van mensenrechten en democratische beginselen is
zoals gebruikelijk ook opgenomen.
In het huidige protocol is de jaarlijkse EU-bijdrage voor toegang tot de
Gabonese wateren 900.000 euro. Daarnaast is 450.000 euro gereserveerd
voor het ontwikkelen van het sectorale visserijbeleid in de Republiek
Gabon. De evaluatie laat zien dat het huidige protocol een goede
economische waarde biedt voor de EU, namelijk 4 euro opbrengst voor
elke bestede euro. De vaartuigen uit de EU landen echter niet aan in de
Republiek Gabon, vanwege het ontbreken van een goede infrastructuur.
Volgens de evaluatie is de sectorale steun onderbenut, onder meer door
een reorganisatie van het Directoraat-Generaal voor Visserij en
Aquacultuur in de Republiek Gabon. Op dit onderdeel van het partnerschap is dus nog winst te boeken, opdat de lokale economie daadwerkelijk
daarvan profiteert en de controle en monitoring verder verbeteren.
Ik ben voornemens in te stemmen met het onderhandelingsmandaat, dat
in mijn ogen voldoet aan de voorwaarden om te komen tot een nieuw
duurzaam protocol. Ik vind het belangrijk dat de EU via een visserijprotocol betrokken blijft bij het beheer van de tonijnvisserij in deze regio. De
duurzaamheid van de visserij, de financiële voorwaarden voor de vloot en
de ontwikkeling van de lokale sector zijn daarbij gebaat. Het alternatief –
private akkoorden – ontneemt de EU directe invloed en voorziet niet in het
ontwikkelingsaspect in het partnerland. Ik zal uiteraard het uiteindelijke
ontwerpprotocol aan een kritisch oordeel onderwerpen en uw Kamer
tijdig informeren over dat oordeel.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 876

5