Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 694

Internationale Veiligheidsstrategie

Nr. 39

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 februari 2019
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van
Defensie over de brief van 27 november 2018 inzake Nederlandse
conclusie over de Russische schending van het INF-verdrag (IntermediateRange Nuclear Forces) (Kamerstuk 33 694, nr. 34).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 29 januari
2019. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-33694-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

1

1
Kunt u aangeven of de VS het ultimatum van 4 december jl. aan Rusland
betreffende het niet nakomen van het verdrag inzake Intermediate-range
Nuclear Forces (INF) heeft gesteld in afstemming met alle NAVO-lidstaten? Zo ja, waarom is dit niet opgenomen in de gezamenlijke verklaring
naar aanleiding van de NAVO-bijeenkomst van ministers van Buitenlandse
Zaken op 4-5 december jl?
Ja, de VS heeft dit besluit genomen in afstemming met de
NAVO-bondgenoten. De VS heeft op ambtelijk en politiek niveau
uitgebreid met bondgenoten geconsulteerd. De NAVO is echter
geen partij in het INF-verdrag en daarom is het Amerikaanse
besluit niet opgenomen in de gezamenlijke NAVO-verklaring.
2
Schaart Nederland zich achter het door de VS gestelde ultimatum? Zo ja,
welke mogelijke vervolgstappen en consequenties liggen op tafel indien
Rusland zich bij het verstrijken van het ultimatum nog steeds niet aan het
INF-verdrag heeft geconformeerd?
Nederland en alle NAVO-bondgenoten steunen dit besluit en
roepen Rusland op om zo spoedig mogelijk terug te keren naar
complete en verifieerbare naleving van het verdrag. Indien
Rusland ondanks alles het INF-verdrag blijft ondermijnen, en de
VS vervolgens uit dit Russische gedrag definitieve conclusies
moet trekken, moeten Nederland en NAVO-bondgenoten zich
beraden over vervolgstappen in het licht van de dan ontstane
situatie – zowel op het vlak van defensie en afschrikking als op
het vlak van wapenbeheersing. In NAVO-verband vinden de
nodige voorbereidingen op dit scenario plaats.
3
Welke stappen hebben de VS in voorbereiding indien Rusland zich bij het
verstrijken van het ultimatum nog steeds niet aan het INF-verdrag heeft
geconformeerd?
De VS heeft publiekelijk gecommuniceerd in dat geval van plan
te zijn artikel 15.2 van het verdrag in werking te laten treden, dat
voorziet in de mogelijkheid het verdrag op te zeggen.
4
Hoe duidt het kabinet het door de VS gestelde ultimatum aan Rusland?
Het kabinet veroordeelt de Russische schending van het
INF-verdrag, en roept Rusland op om gebruik te maken van deze
laatste kans om terug te keren naar een verifieerbare naleving
van het verdrag. Een eenzijdige Russische schending van het
INF-verdrag kan niet oneindig worden geaccepteerd.
5
Welke stappen worden momenteel gezet om Rusland te bewegen zich
weer aan het INF-verdrag te conformeren?
6
Op welke wijze zal Nederland zich de komende tijd – zoals in de Kamerbrief van 27 november jl (Kamerstuk 33 694, nr. 34). gesteld – «proactief
blijven inspannen» om het INF-verdrag overeind te houden?
Antwoord op vragen 5 en 6:
Het betreft een combinatie van druk en dialoog. Enerzijds maken
NAVO-bondgenoten duidelijk aan Rusland dat het geen enkel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

2

militair voordeel zal ontlenen aan het schenden van het
INF-verdrag. Anderzijds blijven de VS en NAVO-bondgenoten hun
bereidheid herhalen tot het voeren van een oprechte dialoog.
Nederland brengt deze boodschap bilateraal en multilateraal over
aan Rusland, heeft zich duidelijk uitgesproken over deze kwestie
tijdens de NAVO-Rusland Raad op 25 januari jl. en steunt
pogingen van de VS om binnen het raamwerk van het INF-verdrag
gesprekken aan te gaan over de Russische INF-schending. Maar
uiteindelijk ligt de bal nu bij Rusland.
7
Op welke vervolgstappen op zowel militair gebied als op het vlak van
wapenbeheersing wordt in de Kamerbrief van 27 november jl (Kamerstuk
33 694, nr. 34). gedoeld? Is het kabinet bereid geen onomkeerbare stappen
op militair gebied en op het vlak van wapenbeheersing te ondernemen
zonder de Kamer hierover vooraf te informeren? Zo nee, waarom niet?
In NAVO-verband vinden de nodige voorbereidingen plaats voor
het scenario waarin Rusland niet tot inkeer komt. De overleggen
gaan over het nemen van mogelijke aanpassingen op het gebied
van de bondgenootschappelijke militaire houding, alsook
oriëntaties op de mogelijkheden op het gebied van wapenbeheersing. Uw Kamer zal hierover worden geïnformeerd.
8
Is het kabinet bereid alles op alles te zetten om een hernieuwde wapenwedloop te voorkomen? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Nederland zet zich sinds jaar en dag waar mogelijk in voor
conventionele en nucleaire ontwapening. Hoewel de grootschalige Russische investeringen in nieuwe wapensystemen en de
assertieve Russische retoriek niet genegeerd kunnen worden,
blijft het kabinet zich ervoor inzetten het eventuele einde van het
INF-verdrag niet te laten uitmonden in een wapenwedloop.
9
Wat bedoelt u met het gegeven dat Rusland de nieuwe grondgelanceerde
kruisvluchtwapens op dit moment «introduceert»? Betekent dit dat de
kruisvluchtwapens reeds operationeel inzetbaar zijn?
Ja, deze wapens zijn op dit moment reeds operationeel inzetbaar.
Met het introduceren van een wapen binnen de krijgsmacht
wordt bedoeld dat het wapen de testfase heeft doorstaan en
verstrekt wordt aan de operationele eenheden.
10
Hoe groot is het Russische arsenaal SSC-8 kruisvluchtwapens momenteel
en waar zijn ze gestationeerd?
Deze informatie is gerubriceerd en kan niet worden gedeeld.
11
Kunt u meer specifiek aangeven wat het bereik is van deze Russische
kruisvluchtwapens? Maakt het voor de bescherming van het Nederlands
grondgebied nog uit of deze wapens in de Russische enclave Kaliningrad
staan of niet?
Het bereik van deze wapens is substantieel groter dan 500 km.
Over het exacte bereik kunnen geen mededelingen worden
gedaan. Een opstelling van deze specifieke systemen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

3

Kaliningrad heeft een aanzienlijk negatief effect op de waarschuwingstijd. Ook nu ligt Nederland overigens reeds binnen het
bereik van Russische zee- en luchtgelanceerde zgn. dual capable
kruisvluchtwapens die niet onder het INF-verdrag vallen.
12
Wat onderneemt u allemaal, eventueel samen met andere landen, voor
het behoud van dit belangrijke wapenbeheersingsverdrag?
Nederland brengt deze boodschap bilateraal en multilateraal over
aan Rusland, maakt zich hard voor een NAVO-Rusland Raad over
deze kwestie, en steunt pogingen van de VS om binnen het
raamwerk van het INF-verdrag gesprekken aan te gaan over de
Russische INF-schending. Maar uiteindelijk ligt de bal nu bij
Rusland.
13
Wat voor type inlichtingen bevestigen nu dat Rusland het INF-verdrag
schendt?
Deze informatie is gerubriceerd en kan niet worden gedeeld.
14
Op basis waarvan kan Nederland eigenstandig bevestigen dat Rusland
een grondgelanceerd kruisvluchtwapen heeft ontwikkeld met een bereik
van meer dan 500 km, hetgeen onder het INF-verdrag verboden is?
De bevestiging is gebaseerd op de analyse van eigenstandig
verkregen inlichtingen en partnerinlichtingen. Over de aard van
de inlichtingen kunnen verder geen uitspraken worden gedaan.
15
Bent u bereid meer te delen over de informatie op basis waarvan wordt
geconstateerd dat Rusland het verdrag schendt? Zo nee, waarom niet?
Deze informatie is gerubriceerd en kan niet in het openbaar
worden gedeeld.
16
Ziet u mogelijk serieuze consequenties voor de militaire verhoudingen,
strategische stabiliteit en daarmee de veiligheid in Europa als het
INF-verdrag wordt opgezegd door de VS? Zo ja, hoe verhouden die zich
tot de situatie waarin het verdrag wordt behouden?
De onder het INF-verdrag vallende Russische wapensystemen –
met hun zeer geringe «footprint», korte vluchttijden, beperkte
waarschuwingstijd en de mogelijkheid deze wapensystemen te
voorzien van nucleaire ladingen – kunnen in tijden van oplopende
spanning en gedurende crises een sterk destabiliserende werking
hebben. Daarnaast draagt het bij aan de Russische regionale
conventionele en nucleaire afschrikking. Het geeft Rusland meer
mogelijkheden om dwang uit te oefenen. Hierdoor hebben deze
wapensystemen een negatieve invloed op de Europese veiligheid.
Bovendien zijn er bredere veiligheidsconsequenties: indien het
INF-verdrag wordt opgezegd, zal dit ook de bredere nucleaire
wapenbeheersingsarchitectuur raken.
Uiteraard is het voor de veiligheidssituatie in Europa beter indien
het INF-verdrag geloofwaardig kan worden behouden, maar
daarvoor moet Rusland weer terugkeren naar een complete en
verifieerbare naleving van het verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

4

17
Welke mogelijkheden biedt het INF-verdrag voor inspecties door
Amerikaanse en Russische experts naar aanleiding van claims dat het
verdrag niet nageleefd zou worden? Klopt het dat een dergelijke uitwisseling van experts al vele jaren niet heeft plaatsgevonden? Zo nee, wat
zijn dan de feiten?
18
Dringt u aan op inspecties door Amerikaanse en Russische experts naar
aanleiding van claims dat het verdrag niet nageleefd zou worden? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord op vragen 17 en 18:
Het INF-verdrag kende oorspronkelijk een wederzijds inspectieregime dat tot 2001 van kracht was. De verwachting bij het
afsluiten van het INF-verdrag was dat een langere periode van
verificatie niet nodig zou zijn, omdat in 2001 alle betreffende
raketten zouden zijn vernietigd. Het verdrag biedt de mogelijkheid om een nieuw verificatiemechanisme overeen te komen,
maar dat is vooralsnog niet gelukt.
19
Wat stelt Rusland voor nu de VS Rusland zestig dagen hebben gegeven
om zich aan het INF-verdrag te houden?
Rusland heeft zich bereid getoond om nu een dialoog aan te gaan
met de VS over de implementatie van het INF-verdrag. Echter, de
Amerikaanse Under Secretary of State Andrea Thompson gaf aan
dat Rusland vooralsnog niet bereid was uit te leggen hoe het zou
terugkeren naar een complete en verifieerbare naleving van het
verdrag.
20
Bent u bekend met de Russische claims dat de VS zich niet aan het
INF-verdrag zouden houden? Zo nee, waarom niet?
Ja.
21
Kunt u, tot in detail, ingaan op de verschillende Russische claims dat de
VS zich niet aan het verdrag zouden houden?
Hiervoor verwijst het kabinet naar het fact sheet «Refuting
Russian Allegations of U.S. Noncompliance With the INF Treaty,»
dat het Amerikaanse Department of State op 16 november heeft
doen uitgaan.1 In de INF-verklaring van 4 december 2018 hebben
de NAVO ministers van Buitenlandse Zaken nogmaals bevestigd
dat de VS het INF-verdrag naleeft.
22
Deelt u de opvatting dat het onwenselijk is als Amerikaanse middellangeafstandsraketten op of nabij Europese bodem worden geplaatst? Zo nee,
waarom niet?
23
Heeft u de VS medegedeeld dat Nederland geen Amerikaanse middellangeafstandsraketten op of nabij eigen bodem wil hebben? Zo nee, waarom
niet?

1

https://www.state.gov/t/avc/inf/287413.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

5

Antwoord op vragen 22 en 23:
De VS beschikt niet over grondgelanceerde middellangeafstandsraketten; zulke overbrengingsmiddelen zouden immers in strijd
zijn met het INF verdrag. Tegen deze achtergrond acht het
kabinet het niet opportuun te speculeren over deze hypothetische
vraag.
24
Bent u bekend met uitlatingen van (of binnen) het Amerikaanse leiderschap dat het INF-verdrag niet langer in het belang van de VS is? Hoe
beoordeelt u dit?
Bedoelde uitlatingen zijn bij de regering bekend. Alle NAVO
ministers van Buitenlandse Zaken hebben in de INF-verklaring van
4 december bevestigd dat het INF-verdrag van cruciaal belang is
voor de veiligheid van de NAVO.
25
Wat bedoelt u met de zin dat nu de Russische schending van het
INF-verdrag is bevestigd, deze niet onbeantwoord kan blijven?
De Russische schending van het INF-verdrag verstoort de
militaire en strategische balans in Europa en de wereld. Teneinde
deze balans zoveel mogelijk te herstellen, met het oog de
stabiliteit en veiligheid van Europa en de wereld te kunnen
blijven garanderen, zal gekeken moeten worden naar tegenmaatregelen. Die kunnen zowel op politiek als op militair terrein
liggen, waarbij proportionaliteit van het antwoord voorop moet
staan.
26
Hoe ziet een verifieerbare naleving van het verdrag eruit?
De VS heeft binnen de Speciale Verificatiecommissie onder het
INF-verdrag aan Rusland kenbaar gemaakt wat de technische
vereisten zijn voor een verifieerbare naleving.
27
Welke vervolgstappen zijn volgens u denkbaar indien Rusland ondanks
alles het INF-verdrag blijft ondermijnen, en de VS vervolgens uit dit
Russische gedrag definitieve conclusies moet trekken?
Indien Rusland gedurende de zes maanden na het opzeggen van
het INF-verdrag niet terugkeert naar een verifieerbare naleving
van het verdrag, zal binnen het bondgenootschap moeten worden
bezien welke politieke en militaire consequenties dat heeft. Het
kabinet wil niet vooruitlopen op dit consultatieproces.
28
Wordt dialoog met Rusland naar uw oordeel moeilijker of makkelijker als
de VS uit het INF-verdrag stappen?
In 2013 werd duidelijk dat Rusland een wapen ontwikkelde dat
zeer waarschijnlijk in strijd was met het INF-verdrag. Ondanks
alle openingen die de VS sindsdien heeft geboden en ondanks
veelvuldig aandringen van de VS, Nederland en andere
NAVO-bondgenoten om deze kwestie op een substantiële en
transparante manier aan te pakken, is Rusland hier nooit serieus
op ingegaan. De kwaliteit van de met Rusland gewenste dialoog
laat zich niet meten in termen van moeilijk of makkelijk, maar in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

6

het uiteindelijke resultaat. Tot op heden valt dat resultaat tegen,
maar dat laat onverlet dat Nederland het van groot belang acht
dat de VS en Rusland moeten blijven proberen de dialoog te
voeren – niet in de laatste plaats om ongevallen, misverstanden
en escalatie te vermijden en wederzijdse transparantie op militair
gebied te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 694, nr. 39

7