BIJLAGE 1

De LKA fungeert als een actieve community of practice waarin digitaal en via
themateams leerervaringen en succesformules worden gedeeld. Hier nemen ca.
1.100 deelnemers van 293 gemeenten, waterschappen en provincies deel. In de
themateams zijn, naast de decentrale overheden, ook de departementen IenM,
EZ en BZK vertegenwoordigd. Naar behoefte van de leden zijn 20 leergroepen
en diverse communities of practice opgericht rondom specifieke subthema's.
Waterschappen werkten met eigen 'actieteams' aan onder andere duurzame
energie en mitigatie-adaptatie. Door het hele jaar werden tevens werkbezoeken
georganiseerd.
De themateams hadden de volgende focus:
1. Duurzame gebouwde omgeving
2. Duurzame mobiliteit
3. Duurzame bedrijven
4. Duurzame energieproductie
5. Klimaatneutrale stad en regio

En hebben geleid tot de volgende concrete resultaten:
Bij de “Zandwinplas, icoon voor water als energiebron” maken de gemeente
Almelo, de gemeente Enschede, het waterschap Vechtstromen, XL
Businesspark en het ziekenhuis Almelo lokaal gebruik van het
koelingspotentieel van een zandwinplas om zo energie besparen. Door de
vrijwel constante watertemperatuur van 5° C biedt de plas gelegenheid voor
koudewinning ten behoeve van het nabijgelegen ziekenhuis en andere
gebouwen in de omgeving.
Stichting Zonne-energie Wageningen is een samenwerking van bedrijven,
instellingen, burgers en overheid in Wageningen. Doel was om verschillende
organisatorische, juridische en fiscale modellen te verkennen en daarmee
bestaande barrières te slechten en investeringen in zonne-energie zo
aantrekkelijk mogelijk te maken. Voor het behalen van de doelen is binnen de
LKA samengewerkt met gemeenten als Amsterdam en Tilburg en met alle
gemeenten die deelnemen aan het themateam Duurzame Energie. Dit
voorbeeld is bovendien een initiatief dat landelijk opgeschaald is door de
SDE+ regeling.
Duurzaam Soesterkwartier in Amersfoort is een initiatief van en voor
betrokken wijkbewoners voor een duurzame, leefbare en weerbare wijk. De
Vereniging Duurzaam Soesterkwartier wordt door bewoners uit de wijk geleid.
Projecten op het gebied van energiebesparing, windenergie, elektrisch
autodelen en zonne-energie op scholen. Tientallen wijkbewoners dragen bij
aan deze projecten, als kennisleverancier, ervaringsdeskundige, meedenker,

procesmanager of host van de vergaderruimte. Allemaal uitgevoerd op
vrijwillige basis. De energieke samenleving ten voeten uit.
In het project “Bewust Duurzaam Thuis” in de gemeente Hardenberg is
intensief samengewerkt tussen wijkverenigingen, de gemeente, de Kamer van
Koophandel en het bedrijfsleven. Dit heeft geresulteerd in een passend aanbod
van het bedrijfsleven aan ruim 6.000 woningeigenaren. In totaal hebben 1.050
woningeigenaren in Hardenberg gedurende de projectperiode
energiebesparende maatregelen getroffen. Verwacht wordt dat bij tal van
woningeigenaren de verdere oriëntatie en besluitvorming nog loopt of in gang
is gezet. Bovendien is de aanpak met ondersteuning van de LKA succesvol
nagevolgd in Overijssel, Groningen en Friesland.
Met de Energiefabriek hebben de waterschappen gezamenlijk onderzocht of er
zuiveringen binnen afzienbare termijn, met bestaande technieken en tegen
acceptabele kosten, energieneutraal te maken waren. Het merendeel van de
vijftien zuiveringen leverde een positieve business case én energiewinst op. In
2014 waren de eerste energiefabrieken operationeel waarbij nieuwe
technologieën voor het kraken van slib zijn toegepast. In Apeldoorn is een
energieneutrale situatie ontstaan door het vergisten van afvalstromen van
derden en warmtelevering aan een naastgelegen woonwijk. Ook in Kampen en
Nijmegen zijn er afvalwaterzuiveringen die bijna energieneutraal draaien.
Door middel van een kansenkaart zijn via de LKA verschillende initiatieven
onder de aandacht gebracht. Dit heeft geleid tot verschillende projecten van
gemeenten en waterschappen.
De waterschappen zijn gestart met de voorbereiding van realisaties van
energiefabrieken in onder andere Tilburg, Den Bosch, Breda, Amersfoort,
Hengelo, Olburgen en Nieuwegein. Een overzicht hiervan is te vinden op
www.energiefabriek.nl.
In het project Groen OV Groen in de regio Arnhem-Nijmegen hebben de
gemeente Nijmegen, afvalverwerker AVR en Connexxion samengewerkt om
een sluitende keten te maken voor de regionale productie en toepassing van
groen gas. Afvalverwerker ARN verwerkt regionaal GFT-afval tot groen gas,
waar de bussen in de regio op rijden. Dit leidt tot 90% verlaging van de
uitstoot van fijnstof en CO2, een stimulans voor de groene gasmarkt in de regio
en minder afhankelijkheid van de fossiele brandstofmarkt. Concessieverleners
van andere provincies hebben gebruik gemaakt van de aanpak (zowel inhoud
als proces), waardoor ook concessies in andere provincies succesvolle stappen
op weg naar vergroening hebben gezet. Via LKA-bijeenkomsten werd deze
ervaringen actief een podium geboden.
Bij de verduurzaming van de Slachthuisbuurt en de Amsterdamse buurt in
Haarlem is ingezet op meerwaardecreatie vanuit duurzaamheid. Door te
luisteren naar de wensen van de inwoners is een beweging van onderop
gecreëerd. Hieruit ontstond een initiatief als ‘De Groene Vrouwen’, waarin

vrouwen uit de wijk zich inzetten voor verduurzaming. Naast resultaten op
projectniveau ontstaat ook sociale cohesie. Een dergelijke beweging is ook te
zien in Leeuwarden en Zwolle, waar inwoners door eigen inzet invloed kunnen
uitoefenen op de wijkbudgetten.