3
Najaarsnota 2017
Aan de orde is het debat over de Najaarsnota 2017.
De voorzitter:
Een heel goede morgen. Aan de orde is het debat over de
Najaarsnota 2017. Heel hartelijk welkom aan de minister
en aan zijn ambtenaren.
Ik zou de eerste spreker van vandaag, de heer Van Dijck
van de PVV, het woord willen geven.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Het gaat lekker. Het gaat lekker in Nederland met
de economie en met de overheidsfinanciën. Alleen de burgers in dit land merken daar helemaal niets van in hun
portemonnee. Ze profiteren niet mee van deze economische
groei van meer dan 3% dit jaar en volgend jaar. Volgens
de minister moest hij dit ook toegeven in de Startnota op
vraag nummer 70. Echte lastenverlichting voor gezinnen
zit er in deze kabinetsperiode niet in. Op termijn is er volgens het CPB zelfs sprake van een lastenverzwaring van
1,2 miljard. Dus op termijn, na 2021, zullen er weer ingrepen
moeten plaatsvinden, anders gaan de lasten voor gezinnen
weer omhoog. Het gaat dus wel goed met de economie,
wel goed met de staatskas, wel goed met de multinationals
— zij krijgen een mooie, lagere Vpb — wel goed met de
buitenlandse beleggers — zij betalen geen dividendbelasting meer — maar niet goed met onze gezinnen. Daar maakt
de PVV zich zorgen over.
Want de koopkracht stijgt nauwelijks. Dit jaar stijgt die met
0,3%, volgend jaar met 0,6% en in 2019 met 1,4%. Kruimels!
Die stijging van 1,4% is afhankelijk van een stijging van de
lonen met 3,5%. Als die lonen niet stijgen met 3,5% zit een
koopkrachtstijging van 1,4% er ook niet in. Da's makkelijk.
Het kabinet belooft een koopkrachtstijging maar het
bedrijfsleven moet daar met hogere lonen voor gaan zorgen. DNB voorspelde gisteren dat de lonen in 2019 waarschijnlijk niet met 3,5% gaan stijgen, maar met 2,5%. Dat
is een bijstelling naar beneden voor de lonen van 1%. En
het CPB voorspelde vandaag 2,2% in 2018. Mijn eerste vraag
is wat deze koopkrachtbeloftes nog waard zijn als de lonen
niet hard genoeg stijgen. Is de minister bereid om nieuwe
koopkrachtberekeningen te laten maken voor 2018 en 2019
op basis van deze nieuwe inzichten van het CPB en DNB?
Voorzitter. Zo worden we jaar in jaar uit blij gemaakt met
een dooie mus. Het kabinet belooft een koopkrachtstijging
van 1,4%, maar dat gaat 'm waarschijnlijk niet worden. "Na
het zuur komt het zoet" wordt er geroepen. En als het zoet
er dan is, moet het dak worden gerepareerd. Nederland
mag zich een slag in de rondte werken voor een schijntje.
Het besteedbaar inkomen van de Nederlandse werkenden
staat al jaren stil. Ze zijn wel degenen die de groei mogen
realiseren maar ze mogen er niet van meeprofiteren.
Voorzitter. Mijn tweede vraag is waar de groei van 150
miljard in vier jaar tijd op gebaseerd is. Gemiddeld groeit
het bbp met 35 miljard. En volgens het CPB-bericht dat we
net in handen hebben gekregen, zit deze groei in de overheidsbestedingen, in het procyclische beleid van de over-

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

heid. Men heeft het zelfs over een expansief begrotingsbeleid. Is het nu echt zo dat deze minister van financiën denkt:
alles voor Wopke en niets voor Henk en Ingrid? Want daar
komt het uiteindelijk wel op neer. De overheidsbestedingen
groeien dit jaar met 0,4%, volgend jaar met 3,5%. Er is dus
een extra groei van de overheidsbestedingen van 3,1%.
En over het aflossen van de staatsschuld gesproken: ik lees
in het antwoord op vraag 12 dat er in deze kabinetsperiode
118 miljard wordt afgelost op de staatsschuld, maar tegelijk
zie ik dat de totale schuld maar met 10 miljard omlaaggaat.
Hoe is dat te verklaren? Je lost 118 miljard af, je hebt een
overschot en de mensen krijgen geen lastenverlichting.
Soupeert de overheid die hele groei dan op? Want de
staatsschuld gaat nauwelijks naar beneden, het overschot
groeit nauwelijks, de rentelasten zijn flink gedaald en de
Staat betaalt 3 miljard minder rente dan een paar jaar
geleden. Waarom is er gekozen, is mijn vraag aan de
minister, om de rentelasten onder het uitgavenkader te
plaatsen? Is dat niet levensgevaarlijk? Want we weten allemaal dat die rente gaat stijgen. We weten alleen niet wanneer, maar dat de rente gaat stijgen, is zeker. En betekent
dat straks, als de rente gaat stijgen, dat er dus keihard extra
bezuinigd moet gaan worden, na de quantitative-easingperiode van de ECB?
Voorzitter. Datzelfde geldt voor de gasbaten. Waarom zijn
deze onder het uitgavenkader geplaatst? Als straks de gaskraan verder dicht moet, omdat de rechter dat beslist of om
andere redenen, dan volgen er dus keiharde extra bezuinigingen. Hoe gaat de minister dit opvangen? Heeft hij een
plan B? Want de rente gaat stijgen in deze kabinetsperiode
en waarschijnlijk gaan de gasbaten ook dalen. Mijn vraag
is: heeft de minister daarover nagedacht?
Dan Europa. Het kabinet roept heel stoer: andere landen
moeten eerst hun huis op orde hebben alvorens gedacht
kan worden aan risicodeling en vangnetten. Dat klinkt allemaal heel stoer en heel gewaagd, maar het is tegelijkertijd
wensdenken. Want dat gaat nooit gebeuren. Ze doen niet
eens een poging, die andere landen. Waarom zouden ze?
Ze hebben tenslotte een ECB die al hun junkbonds opkoopt
en ze hebben een noodfonds om op terug te vallen en ten
slotte hebben ze nog TARGET2 dat alles voor hen voorschiet. We zien dan ook dat de tekorten in de landen aan
de Middellandse Zee nauwelijks naar beneden gaan. Ze zijn
al jaren boven of rond de 3% en de staatsschuld in die landen — Portugal, Spanje, Italië, Griekenland, Frankrijk, zelfs
België — ligt boven de 100%. Italië heeft een megaschuld
van 2.200 miljard en om op 60% van de staatsschuld te
komen, moet Italië dus 1.200 miljard aflossen. Deze minister
zegt: ze moeten eerst hun huishoudboekje op orde hebben.
Dan bedoelt hij: ze moeten voldoen aan het Stabiliteits- en
Groeipact. Dus: hoe gaat de minister ervoor zorgen dat
Italië 1.200 miljard aflost op zijn staatsschuld? Want anders
zitten ze niet op de 60% en is hun huishoudboekje dus niet
gezond. Houdt de minister hier staande dat hij nooit zal
instemmen met een Europees stabiliteitsmechanisme of
een Europees monetair fonds, zolang de landen niet gezond
zijn?
Voorzitter. Wat mij opviel: de afdrachten aan Brussel.
Nederland betaalt zich, zoals bekend, blauw aan deze hollebolle gijs in Brussel. Maar in 2017 mogen we 7 miljard
afdragen, wat oploopt naar 9 miljard in 2019. Hoe is dat te
verklaren? 2 miljard meer. En als je kijkt naar de bniafdracht, dan groeit deze in 2019 met 0,15% harder dan in

20 december 2017
TK 37

37-3-1

2017. Dus moeten we meer van ons bni afdragen aan
Brussel. Hoe is dit te verklaren? Ook zie ik die korting van
bijna 1 miljard niet meer terug. Waar is die gebleven?
Dan de Belastingdienst. Dat is natuurlijk het schandaal van
de maand. De opbrengsten van de schenk- en erfbelasting
vallen bijna een half miljard tegen. ICT-problemen. Dat het
oude systeem niet meer kon worden aangepast, was begin
2015 al bekend. Maar de minister wist hier pas vorige
maand van. Begin 2015, eind 2017. Over goeie communicatie gesproken. Heeft de Belastingdienst dan niets geleerd?
Als reden geeft de minister dat nu de noodzakelijke expertise niet meer in huis is. Ja, dat is natuurlijk niet zo gek, als
je eerst iedereen wegstuurt met een goudgerande vertrekregeling en dan de verkeerde mensen, de onmisbare mensen, de cruciale mensen daarvan gebruik maken, dan zit je
natuurlijk met een probleem. Daar zijn nu 17.000 mensen
de dupe van. 17.000 mensen wachten op hun erfenis of hun
schenking. Dat is natuurlijk een schande. En het enige wat
de minister in petto heeft, is dat hij geen rente rekent over
de te betalen aanslag. Het moet niet gekker worden. Mijn
vraag is dan ook: gaat de minister rente betalen over die
erfenis en over die schenking omdat hij een jaar later wordt
uitgekeerd dan gepland? Graag een reactie.
Voorzitter, tot slot, ik rond af. Het is een feestbegroting voor
deze minister, met alleen maar meevallers. De economie
groeit met meer dan 3%, de werkloosheid krimpt harder
dan ooit, een constant overschot van boven de 3 miljard
en een schuld die smelt als sneeuw voor de zon: van 57%
naar 46%. Maar het is geen feest in de huiskamers van
Nederland. Daar moeten ze het doen met een paar kruimels.
De koopkracht stijgt nauwelijks, er zit geen lastenverlichting
in en de lonen stijgen nauwelijks. Daar wordt niemand
vrolijk van. Op het ministerie van Financiën is het feest en
schijnt de zon, maar bij de mensen thuis is het koud en
donker. De vraag is wanneer deze minister Nederland een
keer laat meeprofiteren. Het wordt hoog tijd.
Dank je wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw HennisPlasschaert van de VVD.

Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Verkiezingen en een eindeloos lange
formatie, maar inmiddels is Rutte III volop aan de slag, en
dat werd ook hoog tijd. Vandaag kijken we naar het lopende
jaar, de Najaarsnota als voortgangsrapportage van het
begrotingsbeleid. Het goede nieuws is, zoals collega Van
Dijck al opmerkte: het gaat lekker in Nederland. Sinds vorig
jaar hebben we een begrotingsoverschot en ook dit jaar
lijken we weer uit te komen op een mooie plus. De schuld
— ook dat werd al even genoemd — ligt ruim onder het
gemiddelde in de eurozone. Ik denk dat we wel kunnen
stellen dat de overheidsfinanciën op orde zijn. Wel teken ik
hierbij aan dat we nog altijd ruim 6 miljard aan rentelasten
betalen. Dat is inderdaad veel minder dan in 2016, maar
het is nog altijd heel veel geld, in ieder geval meer dan —
om maar eens iets te noemen — het beschikbare budget
voor de nationale politie. De economie groeit; ook dat
hebben we vernomen. De CPB-cijfers zijn goed. DNB
berichtte er ook al over. We hebben de hoogste groei in

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

tien jaar tijd. Het is ook breed gedragen. Het is niet alleen
een kwestie van overheidsinvesteringen, het is ook consumptie en export. Het aantal banen neemt toe en de
werkloosheid daalt. Daar mogen we best trots op zijn.
Voorzitter. Dit alles komt niet zomaar uit de lucht vallen. Dit
alles is vooral het resultaat van iedereen in Nederland,
iedereen die er de afgelopen jaren de schouders onder heeft
gezet. Want we hebben ons samen uit een moeilijke periode
geknokt door stug vol te houden en steeds weer net dat
stapje extra te zetten. Dat was niet altijd leuk en het was
zeker niet altijd even makkelijk, maar het is wel — ik denk
dat we dat vandaag kunnen constateren — met resultaat.
Het is een feit dat Nederland het goed doet op een hoeveelheid van internationale ranglijstjes. Zeker, die ranglijstjes
zeggen een heleboel. Tegelijkertijd, en dat zei collega Van
Dijck ook een beetje, begrijp ik heel goed dat niet iedereen
onmiddellijk staat te juichen bij het zien van mooie macroeconomische cijfers en begrijp ik heel goed dat mensen
niet massaal de champagne ontkurken of aan het bier gaan
omdat we nu eenmaal goed scoren op die lijstjes. Die lijstjes
nemen je eigen zorgen en onzekerheden over de toekomst
immers niet ineens weg. Wat heb je aan een mooi rapport
als je onzeker bent over je baan, over de toekomst van je
kinderen of over de zorg voor je ouders?
Het is hier vaker gezegd: statistieken zijn mooi, maar je kunt
er niet in wonen en je rekent er ook niet mee af in de
supermarkt. Terecht wordt in het regeerakkoord dan ook
gesteld dat dit prachtige Nederland er niet alleen in de statistieken op vooruit moet gaan, maar dat ook zo veel
mogelijk mensen in Nederland dit zelf moeten gaan ervaren,
bijvoorbeeld in de portemonnee doordat ze meer te besteden krijgen, maar ook in de directe omgeving, bijvoorbeeld
omdat het veiliger wordt. Als je ouders niet meer thuis
wonen, wil je maar al te graag dat zij zich nog wel zo veel
mogelijk thuis voelen. Ook wil je erop kunnen vertrouwen
dat je kinderen goed onderwijs genieten en dat ook zij
worden voorbereid op een toekomst waarin ze een goede
baan kunnen vinden en een huis kunnen kopen. Een toekomst waarin de zorg nog beter wordt en de straat veiliger
is.
Laten we eerlijk zijn, voorzitter, hoe goed het ook gaat, er
is altijd ruimte voor verbetering of verandering. Dit land is
simpelweg nooit af. Van achteroverleunen kan geen sprake
zijn — nu niet, morgen niet en alle dagen daarna ook niet.
Met andere woorden, ook dit kabinet heeft een berg werk
te verzetten. Zo veel mogelijk mensen moeten, zoals gezegd,
daadwerkelijk gaan voelen dat het lekker gaat in Nederland.
Niet onbelangrijk: Nederland moet klaar zijn voor de dag
van morgen en ook overmorgen en dus opgewassen zijn
tegen de onzekerheden en risico's die wel degelijk op de
loer liggen. Ik noem de brexit, maar er zijn veel meer factoren waarvan we ons dienen te vergewissen. De wereld is
onrustig. Zekerheden die voor vaststaand werden aangenomen, worden steeds vaker ter discussie gesteld. Het zal
niemand zijn ontgaan dat de interne en externe stabiliteit
of veiligheid inmiddels twee kanten van dezelfde medaille
zijn. We hebben de afgelopen jaren daar verschillende keren
een hoge prijs voor betaald.
Voorzitter, ik ben van nature — u kent mij — een optimistisch mens. Dit betekent echter niet dat ik mijn ogen sluit
voor de soms keiharde werkelijkheid. Hoe goed wij onze
zaakjes ook voor elkaar hebben, de Nederlandse open en
vrije samenleving met de voordelen die deze met zich

20 december 2017
TK 37

37-3-2

meebrengt, is extra kwetsbaar voor een hoeveelheid van
zaken. Ook lijken we de laatste tijd — althans, dat bespeur
ik — soms een beetje te vergeten dat de crisis in feite nog
maar net achter ons ligt. Het is natuurlijk waar dat we van
fragiel herstel koersen op steeds een beetje meer geruststelling. Dit betekent echter niet dat we een eventueel overschot
dus maar kunnen uitgeven of, negatiever geformuleerd,
kunnen verbrassen. Ik vind het dan ook wijs en verstandig
om afspraken te maken over deze overschotten, om te
voorkomen dat er gekke dingen mee worden gedaan. Over
wat die gekke dingen zijn, kunnen de meningen uiteraard
verschillen.
Voorzitter. In de begrotingsregels van Rutte II was een
zogenoemde "meevallersformule" opgenomen. De regels
of principes, of hoe we die tegenwoordig ook willen noemen, voor deze kabinetsperiode omvatten geen specifieke
formule. De vraag is hoe verstandig dat is. Een meevallersformule geeft immers rust en duidelijkheid. Ook voorkomt
deze dat Jan en alleman over elkaar heen buitelen met
allerhande plannen en projecten. Naar aanleiding van de
startnota en de begrotingsregels weten we dat er geraamd
wordt op een overschot. Dan gaat het dus om het overschot
dat daar weer bovenop zou komen. Ik vind het wijs en verstandig om daarvoor een formule te introduceren. Ik zou
de minister willen vragen om dit alsnog te doen.
Mevrouw Leijten (SP):
Op het moment dat er geld tekort is, is de formule dat er
minder voorzieningen komen, bijvoorbeeld op het gebied
van veiligheid, zorg en onderwijs, omdat we geen geld
hebben. De belastingen gaan dan omhoog. Als er geld over
is, dan moet er een formule komen wat we met dat geld
doen, terwijl het kabinet nu al zegt: we ramen op overschot
en dat gaat allemaal de schatkist in; we repareren daarmee
niet wat we de afgelopen jaren gevraagd hebben van
mensen. Zou niet gewoon dat overschot op het overschot
terug moeten gaan in structurele voorzieningen, zoals
onderwijs en veiligheid? Zou dat niet het beste zijn? Zou je
niet moeten vragen hoe de minister dat gaat doen? Zou de
VVD niet moeten zeggen: als er extra geld binnenkomt, dan
gaat het naar de mensen die het nodig hebben?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Ik begrijp heel goed dat de meningen kunnen verschillen
over hoe zo'n formule er dan uitziet. Als ik het heb over een
meevallersformule, denk ik vooral aan het verder aflossen
van de staatsschuld omdat we nu nog steeds miljarden in
feite verbrassen aan rentelasten. Dan denk ik ook aan lastenverlichting, want uiteindelijk wordt het geld opgebracht
door heel hard werkende Nederlanders. Zij hebben de
afgelopen jaren de hoogste prijs betaald. Er wordt op dit
moment fors door de overheid geïnvesteerd in een hoeveelheid van voorzieningen, waaronder het onderwijs, de zorg
en defensie. Volgens mij doet dit kabinet precies wat
mevrouw Leijten voorstelt.
Mevrouw Leijten (SP):
De lastenverlichting gaat naar degenen die nu al voldoende
hebben, zoals buitenlandse beleggers en mensen met een
hoog inkomen, terwijl mensen met een laag inkomen juist
meer belasting gaan betalen en de dagelijkse boodschappen
ook duurder worden. Daar zit niet zo veel evenwicht in.
Zouden we met een overschotformule, zoals we die mis-

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

schien moeten gaan noemen in uw woorden, niet moeten
zeggen: er is geld over; dat is opgebracht door de mensen
en daarom zorgen we dat dit ten goede komt aan lastenverlichting of aan goede voorzieningen die nodig zijn, zoals
werkdrukverlaging in de klas en extra agenten op straat?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Daar wordt nu volop in geïnvesteerd door dit kabinet, bijvoorbeeld in onderwijs, zorg en defensie. Ook de politie is
duidelijk op het netvlies van het kabinet gekomen. Los
daarvan vraag ik deze minister naar een meevallersformule.
Ik vraag hem naar zijn visie daarop. Het zal u niet verbazen
dat de VVD dan pleit voor een duidelijke verdeelsleutel als
het gaat om het verder aflossen van de staatsschuld en om
verdere lastenverlichting.
De voorzitter:
De heer Van Dijck.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter, ik wil toch nog één opmerking maken. Ik vind
het eigenlijk een beetje treurig dat de grootste partij hier
aan de minister vraagt hoe hij het gaat doen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
We hebben ervaring met de meevallersformule, zoals die
in vorige kabinet, Rutte II, is afgesproken. Toen hadden we
zo'n formule. De helft zou naar de staatsschuld gaan en de
helft naar lastenverlichting, terwijl er een overschot was
van geloof ik meer dan twee kwartalen. Die formule heb ik
vlak voor de zomer ontmaskerd. Toen zou hij namelijk
gebruikt moeten worden door voormalig minister van
Financiën Dijsselbloem, en toen hebben ze dat niet gedaan.
Toen zat de VVD ook aan het roer. Waarom heeft u toen die
formule niet gebruikt? Nu bent u al uw geloofwaardigheid
kwijt met betrekking tot formules en het gebruik ervan.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Daarop moet ik het antwoord echt even schuldig blijven. Ik
heb geen idee waarom de formule die toentertijd door u
ontmaskerd is, niet is gebruikt. Dat zou ik moeten nagaan.
Ik pleit hier luid en duidelijk voor een meevallersformule,
en ik wil deze minister, die nog maar net is aangetreden,
de ruimte geven om daar even op te reflecteren, erover na
te denken en er een invulling aan te geven. Daarbij ben ik
duidelijk over wat de VVD bepleit, namelijk lastenverlichting
en het verder aflossen van de staatsschuld.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Goed, dat is deze woordvoerder dan misschien niet kwalijk
te nemen, want dat was voor de zomer. Maar mijn andere
vraag is dan de volgende. Ik hoor constant: de mensen
moeten het gaan voelen. Er is een overschot, weliswaar
van slechts 3 miljard, dat helemaal gebruikt wordt voor het
aflossen van de staatsschuld. Heeft mevrouw Hennis nu
het gevoel dat de mensen in Nederland gaan voelen dat
het economisch beter gaat?

20 december 2017
TK 37

37-3-3

Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Dat is wel de opdracht van dit kabinet. Dat is ook duidelijk
aan de orde gekomen in het regeerakkoord en in de
onderhandelingen in aanloop naar het regeerakkoord. De
meeste mensen in Nederland moeten de komende jaren
dus gaan voelen dat het, in uw woorden, "lekker gaat" in
Nederland. Dat kost wel even tijd. De lastenverlichting, waar
u enige vraagtekens bij plaatste, is toch echt evident. Die
zou in combinatie met een stijging van de contractlonen
echt tot meer ruimte in de portemonnee moeten leiden
voor heel veel Nederlanders.
De heer Snels (GroenLinks):
Kent mevrouw Hennis de meevallerformule bij de zorguitgaven?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Nou, vertelt u het mij.
De heer Snels (GroenLinks):
Als de zorguitgaven meevallen en de nominale premies
dalen, dan is dat fijn voor de burgers. De meevallerformule
zegt dat de belastingen dan omhooggaan.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Ja, maar dat is omdat de inkomstenkant op niveau moet
blijven.
De heer Snels (GroenLinks):
Maar dit is precies een kritiekpunt op de begrotingsregels.
Als de uitgaven meevallen en het lukt om de uitgaven in
de zorg te beheersen, dan voelen de burgers dat niet in hun
portemonnee. Is dat niet precies een van uw kernpunten?
Als het weer goed gaat, als de uitgaven meevallen, dan
zouden burgers dat in hun portemonnee moeten voelen.
En dan gaat dit kabinet de belastingen verhogen. Dat is
toch merkwaardig?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Maar we hebben de inkomsten en uitgaven gescheiden. Dit
is eigenlijk een heel logische formule. Als het leidt tot lagere
zorguitgaven, dan kan er om het uitgavenkader ruimte gaan
ontstaan voor investeringen elders. Dat zijn gescheiden
paden, zo u wilt. Volgens mij wordt hier dus iets te veel op
één hoop gegooid.

litiek, eigenlijk het domste wat je kunt doen. Hoe verhoudt
zich dat tot elkaar?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Een meevallersformule introduceren is niet even gezegd
en morgen geregeld. Daarover is weer een apart debat te
voeren. Daarom wil ik dat de minister daarop reflecteert.
Gaat het om incidentele meevallers? Gaat het om structurele
meevallers? Hoeveel overschot wil je hebben bovenop het
geraamde overschot voordat je daarover gaat praten? Dat
zijn allemaal zaken die aan de orde moeten komen. Maar
nogmaals, het belastinggeld waar wij allemaal van betaald
worden en waar we alle publieke voorzieningen van organiseren, wordt opgebracht door vele hardwerkende
Nederlanders. Zij zijn wat mij betreft de eersten die aan de
beurt zijn als het gaat om extra overschotten.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik kan me van alles voorstellen bij het aflossen van de
staatsschuld in het geval van meevallers. Dan bouw je
buffers op en hoef je wat minder hard in te grijpen als het
dan economisch wat slechter gaat; dat is dan de keerzijde.
Dat is echt verstandig. Dan loopt de werkloosheid niet
onnodig op. Maar ik hoor eigenlijk niemand ervoor pleiten
om hele bakken geld uit te keren, juist als het al enorm goed
gaat. Ook het CPB zegt vandaag in zijn rapport: overheid,
kijk uit wat u doet. Ik snap dus wel dat de VVD graag "lastenverlichting, lastenverlichting, lastenverlichting" wil roepen. Maar gelet op het begrotingsbeleid en het niet te ver
op laten lopen van de werkloosheid, wat verstandig is, dan
is het eigenlijk een van de minst voor de hand liggende
voorstellen die ik had kunnen bedenken.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Jammer dat de heer Nijboer zo reageert, want we hebben
daar in het verleden juist met de PvdA wel heldere afspraken over kunnen maken, waarbij het leeuwendeel eigenlijk
was bestemd voor het verder aflossen van de staatsschuld.
Volgens mij zou slechts een kwart, 25%, ten goede komen
aan lastenverlichting. Ik loop nu niet vooruit op een eventuele verdeelsleutel. Ik geef aan wat de prioriteiten zijn voor
de VVD: het aflossen van de staatsschuld, omdat de rentelasten nog veel te hoog zijn, maar zeer zeker ook lastenverlichting voor al die mensen die de afgelopen jaren steeds
weer dat stapje extra hebben gezet en een hoge prijs hebben betaald om gezamenlijk de crisis achter ons te laten.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

De heer Nijboer (PvdA):
Ik vind het verstandig dat de VVD nadenkt over wat er
gebeurt met meevallers en wat je daar als overheid mee
moet doen. Ik kan me ook voorstellen dat je daar een formule over afspreekt. Ik heb wel een vraag over lastenverlichting in dat kader. Een van de grootste problemen van
de Nederlandse economie en overheidsfinanciën is dat het
eigenlijk olie op het vuur gooien is. Het is procyclisch, zoals
economen dat noemen. Wat moet je nou doen als het heel
erg goed gaat? Dan moet je de boel niet ook nog eens extra
aanjagen. Dat doe je het snelste met lastenverlichting. Ik
snap dat de VVD als rechtse partij "lastenverlichting" wil
roepen, maar ik vind dat, als je kijkt naar de conjunctuurpo-

Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Ik zei net dat het positief is dat de rijksoverheid het huishoudboekje steeds beter op orde heeft. In de Middellangetermijnverkenning van het CPB zien we echter bij de
decentrale overheden een constant tekort van 0,2% bbp.
Tegelijkertijd is voor de decentrale overheden in de Wet
Hof een gelijkwaardige inspanningsverplichting vastgelegd
met betrekking tot de overheidsfinanciën en in het bijzonder
het EMU-saldo. Let wel: vooralsnog is er geen sprake van
uitsplitsing van de EMU-tekortnorm per bestuurslaag. We
kennen dus alleen een macronorm voor alle decentrale

Tweede Kamer

20 december 2017
TK 37

Najaarsnota 2017

37-3-4

overheden. Een onderverdeling van de norm na de
bestuurslaag en ook het publiceren van individuele referentiewaarden heeft echter wel degelijk een meerwaarde in
het kader van de gelijkwaardige inspanning die de wet Hof
beoogt. Het is ook — dat is niet onbelangrijk — een mogelijke prikkel voor de decentrale overheden om de begroting
op orde te krijgen. Ik moet zeggen dat dit alles eerder min
of meer werd bevestigd door de staatssecretaris. Mijn vraag
is wanneer de minister of de staatssecretaris — dat is mij
echt om het even — hier werk van maakt. Is er een tijdpad
of iets dergelijks vastgesteld? Dat hoor ik echt heel graag,
want ik zou het zonde vinden als we dit nu laten lopen.
Er is, zojuist door collega Van Dijk maar ook vorige week
tijdens het AO over de Belastingdienst, uitgebreid gesproken over de schenk- en erfbelasting. Ik ga dat AO echt niet
dunnetjes overdoen. Het wachten is nu simpelweg op het
feitenrelaas, zoals toegezegd door de staatssecretaris, maar
ik wil hier wel gezegd hebben dat het even zijdelings informeren van de Kamer via de Najaarsnota echt geen pas
geeft. Heus, ik weet wat het is als je politiek verantwoordelijk bent voor een heel grote uitvoeringsorganisatie, maar
het is niet bepaald voor het eerst dat informatie door de
Belastingdienst wordt achtergehouden dan wel dat informatie veel te laat de bewindspersonen bereikt, laat staan
de Kamer. Mijn vraag is dan ook of de top van het departement inmiddels echt doordrongen is van het feit dat dit
simpelweg niet kan, dat begrip voor eventuele uitvoeringsproblematiek — want begrip is er heus, ook in dit huis —
op deze manier als sneeuw voor de zon verdwijnt en dat
dit alles — dat vind ikzelf echt erg — echt weinig motiverend
is voor al die medewerkers die dag in, dag uit hun uiterste
best doen om zaken in goede banen te leiden. Kan de
minister hier uitgebreid op reflecteren?
Helemaal tot slot mijn laatste vraag. Ik zou namelijk graag
vernemen of alle nota's van wijzigingen inzake de departementale herverkavelingen inmiddels naar de Kamer zijn
gestuurd. Dezelfde vraag geldt voor de nota's van wijzigingen in relatie tot de intensiveringen uit het regeerakkoord
die nog een nadere invulling behoeven en dus voorlopig
op de aanvullende post van Financiën zijn geboekt. In alle
antwoorden wordt steeds verwezen naar "voor de kerst",
maar het is nu bijna kerst en ik heb het overzicht niet scherp.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Voordat u vertrekt, is er nog een vraag van
mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
De VVD is voor transparantie. Daar zuchten mensen in de
zorg en het onderwijs ook onder, maar zou het een goed
idee zijn dat wij als Kamerleden helder krijgen wat er precies
gebeurt met wat er overblijft op de rijksbegroting en hoe
dat in het volgende jaar precies wordt aangewend?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Bedoelt u het overschot op de individuele begrotingen?

Mevrouw Leijten (SP):
Ik bedoel eigenlijk gewoon alles wat er aan overschot is.
Dat wordt ook wel "onderuitputting" genoemd, alles wat
over is. Dat gaat nu rechtstreeks naar de algemene middelen. Sommige dingen worden weer gereserveerd voor het
komende jaar en andere worden bij de Voorjaarsnota bijgeplust, maar er worden ook middelen gewoon gebruikt voor
aflossing. Het kunnen allemaal heel legitieme doelen zijn,
maar ik heb daarnaar gevraagd in de vele feitelijke vragen
die wij hebben gesteld: geef eens een lijstje van wat er de
afgelopen jaren is overgebleven en waar dat geld is gebleven. Dat kan het ministerie niet geven.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Volgens mij komt dit ook uitgebreid aan de orde bij de
begroting van de vakdepartementen. De regels voor de
eindejaarsmarge zijn volledig bekend. De vakdepartementen
maken ook volstrekt inzichtelijk wat zij daarmee doen. Als
de rest wordt gebruikt voor aflossing van de staatsschuld,
lijkt mij dat totaal gerechtvaardigd en conform de begrotingsregels. Dus ik ben even zoekende naar het punt dat
mevrouw Leijten hier wil maken.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij kunnen het hebben over de vraag of je de bestemming
en besteding van het geld gerechtvaardigd vindt, maar ik
wil gewoon een overzicht hebben. Wat was er over in welke
jaren? Welk geld is wel eens binnen een departement herbestemd of gereserveerd voor een volgende begroting?
Welke middelen zijn gewoon aan de algemene middelen
teruggevallen en vervolgens naar aflossing gegaan? Wij
krijgen bijvoorbeeld wel een overzicht van wat is afgelost
en noem maar op, maar dit kan niet worden gegeven. Dat
is toch eigenlijk gek?
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Ik denk dat deze vraag echt even aan de minister moet
worden gesteld. Met het oog op mijn ervaring in het verleden weet ik dat de vakdepartementen prima in staat zijn
om te vertellen wat er met het geld is gebeurd.
Mevrouw Leijten (SP):
Weet u, voorzitter, waarom ik dit vraag? De VVD ...
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, uw punt is duidelijk.
Mevrouw Leijten (SP):
De VVD en de SP verschillen, denk ik, heel erg over waar
het geld naartoe gaat.
De voorzitter:
Dat denk ik ook, maar uw punt is duidelijk en de vraag zal
door de minister worden beantwoord.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wil nog een laatste vraag stellen.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

20 december 2017
TK 37

37-3-5

De voorzitter:
Ik ben heel coulant geweest, want u heeft inmiddels een
interruptie in vieren te pakken terwijl ik had afgesproken in
tweeën.
Mevrouw Leijten (SP):
En toch wil ik graag nog een vraag stellen aan mevrouw
Hennis. Is de VVD bereid ...
De voorzitter:
Nee, nee, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
... om samen op te trekken om dit wel inzichtelijk te krijgen
zodat wij het inhoudelijke debat over het geld goed kunnen
voeren?
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, mevrouw Hennis hoeft hier geen antwoord meer op te geven. Dit is een interruptie in vieren.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Om het debatje netjes af te ronden, geef ik toch even antwoord. Mevrouw Leijten heeft aan mij een goede als het
om transparant opereren gaat. Ik zal bekijken wat zij nu
precies bedoelt, omdat ik denk dat wel degelijk goed
inzichtelijk is wat er met eventuele onderuitputting op de
individuele vakbegrotingen gebeurt.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Snels van
GroenLinks.

De heer Snels (GroenLinks):
Voorzitter. Wij zijn aan het einde van het jaar en wij zijn ook
aan het einde van het begrotingsjaar, een begroting die
nog door het vorige kabinet is opgesteld. Ik zal de feitelijke
vragen over de Najaarsnota koppelen aan de visie van het
kabinet op het begrotingsbeleid.
U weet dat de fractie van GroenLinks andere keuzes maakt
als het gaat om lasten en uitgaven. Die keuzes hebben wij
onder meer samen met de SP en de PvdA gepresenteerd:
meer uitgaven voor lonen in zorg en onderwijs, minder
lastenverlichting voor grote bedrijven. Maar daarover wil
ik het vandaag niet hebben, wel over het begrotingsbeleid
als zodanig, ook vanuit het standpunt dat ook GroenLinks
vindt dat wij een trendmatig begrotingsbeleid moeten
voeren en zorgvuldig moeten omgaan met overheidsuitgaven.
Voorzitter. Er is een overschrijding van het uitgavenkader
van de rijksbegroting van 2,6 miljard, een onderschrijding
bij sociale zekerheid en arbeidsmarkt van 1 miljard, en een
onderschrijding van 2,4 miljard bij zorg. In totaal is er een
onderschrijding van 800 miljoen. Toch verslechtert het
begrotingssaldo. Hoe komt dat eigenlijk? Als je naar de
economische groeicijfers kijkt, dan zie je dat die na komend

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

jaar heel snel afvlakken. Dan hoeft er niet veel tegenwind
te ontstaan of we komen in de financiële problemen. Hebben we wel voldoende zekerheden ingebouwd?
Voorzitter. Mijn hoofdpunt vandaag is het Budgettair Kader
Zorg. Op Prinsjesdag werd een onderschrijding van het
BKZ van 1,7 miljard in 2017 gemeld. Dit neemt bij de
Najaarsnota nog toe met 700 miljoen tot 2,4 miljard. Die
ramingen zijn gebaseerd op voorlopige cijfers van het
Zorginstituut en vooral de sectoren ggz en genees- en
hulpmiddelen dragen bij aan de onderschrijding. Toch
krijgen wij maar een magere onderbouwing van wat er
budgettair in de zorg gebeurt en pas in het voorjaar een
nadere analyse.
Als je naar de afgelopen vijf jaar kijkt, vanaf 2013, is er
voortdurend sprake geweest van een onderschrijding. Dat
begint een structureel fenomeen te worden. Daar kun je op
twee manieren naar kijken. De eerste is: er blijft geld over
dat eigenlijk aan zorg zou moeten worden besteed. Waarom
gebeurt dat dan niet? Maar de tweede is: de hoofdlijnenakkoorden zijn succesvol in die zin dat het lukt de zorguitgaven
te beheersen. Dan nog is de vraag waarom de ramingen
daar niet beter op aansluiten. Hoe zit dat?
Het roept ook de vraag op die ik eerder heb gesteld tijdens
de Financiële Beschouwingen, namelijk hoe het kabinet
meevallende zorguitgaven in de begrotingsregels heeft
verwerkt. Als het inderdaad zo is dat de zorguitgaven
structureel meevallen, dan moet ook de hoogte van de
nominale premies gaan meevallen; dat kan niet anders.
Deze premies moeten dus minder hard gaan stijgen dan
verwacht. Is dat zo? Wat zijn de verwachtingen op basis
van de meevallers?
Dan komt toch de merkwaardige regel voor het lastenkader
in beeld. Als de nominale premies meevallen, is dat geen
voordeel voor burgers, maar wordt het tarief in de eerste
schijf verhoogd. Wanneer gebeurt dat dan? Een jaar later?
Wat is de systematiek? Ik vind deze compenserende belastingverhoging ten eerste principieel niet juist. Als we de
zorgkosten beheersbaar willen maken, moeten we draagvlak
houden en moeten burgers het voordeel merken in hun
portemonnee. Dus geen hogere lasten als de ziektekostenpremies meevallen. En ten tweede: waarom dan alleen een
verhoging van het tarief in de eerste schijf? Of kunnen ook
andere lastenmaatregelen worden genomen?
Ook de Studiegroep Begrotingsruimte zag het probleem
dat eigenlijk niet is uit te leggen dat meevallende premies
worden gecompenseerd door hogere belastingen. Kan de
minister het mij dan wel uitleggen? De studiegroep stelt
dat toch aan deze merkwaardige systematiek moet worden
vastgehouden, maar hanteert daarbij een omgekeerde
redenering: als de uitgaven hoger zijn en de premies stijgen,
is het politiek niet houdbaar om gelet op de koopkrachtontwikkelingen geen lastenverlichting te geven. Ja, dank je de
koekoek! Ieder jaar moeten we zorgen voor een evenwichtige koopkrachtontwikkeling. Dat lijkt mij geen voldoende
argument voor een niet te verdedigen systematiek.
Dit gaat natuurlijk vooral over de cure. De hoofdlijnenakkoorden zien op kostenbeheersing bij bijvoorbeeld de ziekenhuizen. Bij de care hebben we andere problemen. Daar
moet de kwaliteit omhoog, moeten heel veel mensen op
de arbeidsmarkt gevonden worden en moeten de lonen
omhoog om het werk aantrekkelijk te maken. Er is nu

20 december 2017
TK 37

37-3-6

eigenlijk geen zicht op de verdeling van mee- en tegenvallers in cure of care. Waarom niet? Ik zou er echt voor zijn
dat het geld dat in de care niet wordt besteed, beschikbaar
blijft voor de sector, bijvoorbeeld om de arbeidsvoorwaarden te verbeteren, de lonen te laten stijgen en om uiteindelijk te kunnen voldoen aan het kwaliteitskader zorg. Hoe
kijkt de minister van Financiën hier vanuit het begrotingsbeleid tegen aan?
Voorzitter. Ik heb bij de begrotingsregels eerder gevraagd
naar de ratio om beleidsmatige verlagingen van de aardgasinkomsten uit Groningen onder het uitgavenkader te
plaatsen. Collega Van Dijck begon daar ook al over. Een
truc heb ik dat eerder genoemd. De minister heeft eerder
vrij koeltjes verdedigd dat dit verstandig is. Toch is onduidelijk wat er gebeurt als we de gaskraan de komende jaren
toch plotseling moeten dichtdraaien. De risico's zijn
onvoorspelbaar. Gaan we dan echt bezuinigen op onderwijs
of zorg? Kan op deze manier wel een eerlijke afweging
gemaakt worden als dat noodzakelijk is? Graag een reactie.
Voorzitter. Dan nog wat vragen over de SDE-regeling. Uit
de suppletoire begroting bij EZK blijkt dat voor de SDE+regeling 891 miljoen minder nodig is aan verplichtingenruimte dan eerder begroot. Dat komt omdat de nieuwste
tender voor wind op zee zonder subsidie wordt opengesteld.
Nu zijn er twijfels of dat eigenlijk wel kan. Het bedrijfsleven
lijkt zich terug te trekken bij dergelijke investeringen. Hoe
kijkt de minister hiernaar? Wat gebeurt er dan met die 891
miljoen? Blijft dat bedrag beschikbaar voor duurzame
energie? Gezien de opgave waar we voor staan — ook het
kabinet heeft grote ambities — moeten er grote bedragen
beschikbaar zijn en beschikbaar komen voor klimaatbeleid
en schone energie. Graag een toelichting.
Ten slotte ga ik in op de actualiteit. De minister heeft deze
week laten weten dat hij geen idee heeft waarom de Europese Commissie naar de belastingafspraken van Nederland
met IKEA wil kijken, want hij heeft geen informatie, zo zegt
hij, die verklaart waarom deze constructie onderzocht zou
moeten worden. Houdt de minister zich van de domme? Er
is onderzoek gedaan door de Groenen in het Europees
Parlement. Daaruit blijkt dat het gaat om constructies voor
belastingontwijking en wellicht gaat het dan om illegale
staatssteun. Starbucks is zo ook al eerder op de vingers
getikt. Het is volgens mijn fractie dus volstrekt terecht dat
de Europese Commissie de afspraken met IKEA onderzoekt.
Graag een toelichting van de minister op zijn uitspraken.
Voorzitter. Ten slotte, om het kennisniveau van de minister
op peil te brengen, mag ik hem via u het rapport van de
Europese Groenen over IKEA aanbieden.
De voorzitter:
Ik neem aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit stuk
ter inzage wordt gelegd bij het Centraal Informatiepunt van
de Kamer.
(Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal.)
De voorzitter:
Het woord is nu aan de heer Slootweg van het CDA.

De heer Slootweg (CDA):
Voorzitter. De laatste berichten van DNB en het CPB laten
voor de komende periode nog mooiere cijfers voor de
economische groei zien. Dat is natuurlijk prachtig, maar
voor veel mensen voelt het nog steeds niet zo. Het vertrouwen en optimisme dat zo kenmerkend was voor de periode
in het begin van dit millennium is bij grote groepen in onze
samenleving nog niet terug. Veel van de zaken in de
Najaarsnota hebben betrekking op het gevoel van vertrouwen van de Nederlander in de overheid. Ik wil beginnen
met de zaken die de belastingmoraal van de Nederlander
aantasten.
De tegenvaller rond de schenk- en erfbelasting zit de CDAfractie dwars. Mensen moeten nu veel langer wachten op
hun aanslag erfbelasting. Dat is pijnlijk. Als je bijvoorbeeld
een ouder verloren bent, wil je de bijbehorende administratieve rompslomp zo snel mogelijk afhandelen en daar niet
jaren na het overlijden nog mee geconfronteerd worden.
Het probleem dat nu ineens blijkt, namelijk dat er al veel
langer geen werkend erfbelastingsysteem meer is, wat bij
de presentatie van de Najaarsnota plotsklaps naar boven
kwam drijven, geeft aan hoe hardnekkig en fundamenteel
de problemen bij de Belastingdienst zijn. Daarom wil ik
weten hoever het staat met de implementatie van de aanbevelingen van de Commissie onderzoek Belastingdienst.
Lopen we ook bij andere onderdelen van de Belastingdienst
het risico op dergelijke tegenvallers?
Het betalen van belasting is voor een deel gebaseerd op
vertrouwen. Dat vertrouwen is er omdat mensen erop
rekenen dat er wordt gehandhaafd bij mensen die het niet
zo nauw nemen met de regels; ouderwetse boekencontrole,
dus. Gebeurt dat niet, dan tast dat het moraal aan om
belasting te betalen. Werd in 2008 het nalevingstekort van
het mkb geschat op 2,5 miljard, in 2014 is dat gestegen naar
3,7 miljard. 40% van de aangiften van het mkb bevat waarschijnlijk fouten ten nadele van de schatkist. Maar het aantal
boekencontroles blijft afnemen. Kan de minister hierop
reageren? Is hij bereid om een plan van aanpak te maken
om dit nalevingstekort te verminderen?
Voor vertrouwen is het ook belangrijk dat burgers weten
dat de overheid goed is voorbereid op de toekomst. Tot op
de dag van vandaag weet niemand wat de brexit eigenlijk
gaat betekenen voor Nederland. Maar dat Nederlandse
producten die via Harwich worden verscheept, met
bureaucratische invoercontroles te maken gaan krijgen, is
zeer waarschijnlijk. En hoe stapsgewijs, gestructureerd,
zacht, hard of chaotisch de brexit ook wordt, Nederland
moet op alles zijn voorbereid. Er zal bijvoorbeeld heel veel
op de douane afkomen. Kan de minister aangeven hoe de
Belastingdienst en de Douane zich hierop voorbereiden?
De minister-president gaf in het debat van vorige week aan
dat er zijns inziens verschillende varianten bestaan voor de
wijzen waarop er een grens komt tussen de EU, dus
Nederland, en het Verenigd Koninkrijk. Hoever is het kabinet
met het uitwerken van de gevolgen van verschillende
brexitvarianten? Kan er in het eerste kwartaal van 2018 een
contourennota naar de Kamer komen, met daarin de scenario's voor de brexit en wat die betekenen voor de Nederlandse overheidsdiensten?
Voorzitter. De mensen willen vertrouwen hebben in onze
eigen instituties, maar ook in de Europese instituties. De

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

20 december 2017
TK 37

37-3-7

monetaire politiek van de ECB is volgens mijn fractie op of
zelfs over het randje, wanneer we kijken naar het mandaat
dat de ECB heeft gekregen. De opkoopprogramma's tasten
de spaarzin aan van burgers in heel de EU. Het opkopen
van schulden van landen is één ding, maar het risico dat
de ECB, en dus ook Nederland als aandeelhouder, loopt
door het opkopen van schulden van bedrijven is vele malen
groter. Wanneer je risico neemt, moet je in ieder geval de
moed hebben om je transparant op te stellen. Maar de
Europese Rekenkamers maken zich ernstig zorgen over de
weigering van de ECB om meer toezicht op diens toezichtstaken toe te staan. Onze DNB kan worden gecontroleerd
door de Algemene Rekenkamer. De Europese Rekenkamer
kan dat niet bij de ECB. Maar erger: DNB mag data van de
ECB niet meer delen. Welke rol kan het kabinet spelen om
het toezicht op de centrale banken te verbeteren?
Je vertrouwen wordt sterker wanneer je weet dat, wanneer
je een moeilijke taak hebt, de overheid ervoor zorgt dat je
goed wordt uitgerust om die taak te volbrengen, zeker als
je je leven in de waagschaal stelt voor ons land. De verbazing over de meevaller bij Defensie is bij mijn fractie dan
ook groot. Het is niet de eerste keer dat mijn fractie aandacht vraagt voor de onderuitputting van Defensie. Voor
2017 gaat het om 220 miljoen euro. Terwijl de soldaten dus
geen munitie hebben voor oefeningen, blijft het geld bij
Defensie op de plank liggen. Het regeerakkoord is opgesteld
met als doel dat de basis van het leger op orde moet komen.
Dat vraagt voor de komende tijd flinke investeringen. Voor
2018 gaat het om bijna 700 miljoen euro, nog los van de
onderuitputting van 2017. Mijn eerste vraag aan de minister
is: hoe kan hij eraan bijdragen dat Defensie op een voortvarende wijze de noodzakelijke investeringen in de komende
jaren inderdaad kan uitvoeren?
In het regeerakkoord staat dat het kabinet komt met voorstellen om de voorspelbaarheid en schokbestendigheid van
de Defensiematerieelbegroting te vergroten, zoals een
specifieke prijsindex of een structurele oplossing voor
valutaschommelingen. Het CDA hecht zeer aan deze
afspraak uit het regeerakkoord, die randvoorwaardelijk is
voor het herstel van de krijgsmacht. Op welke wijze gaat
de minister van Financiën hieraan bijdragen?
Ten slotte, althans met betrekking tot Defensie. Mijn collega
Omtzigt heeft vragen gesteld over de paraatheid en de uitrusting van de speciale eenheden die aan terreurbestrijding
doen. Daarbij is speciaal de uitrusting van MARSOF aan de
orde gekomen. Wij zouden hier voor kerst een brief over
ontvangen. Die brief hebben wij nog niet gezien. Wanneer
komt deze brief?
Voorzitter. Nu we het toch over meevallers hebben: de
Najaarsnota laat een enorme meevaller zien op het terrein
van de geneesmiddelen en de ggz. Volgens KNMP Farmanco is het aantal medicijnen dat tijdelijk niet leverbaar
of niet beschikbaar is, fors gestegen van 305 in 2012 naar
1.124 op dit moment. Heeft de meevaller op het gebied van
medicijnen hiermee te maken? Kan de minister toelichten
wat de achtergrond is van deze meevaller bij de geneesmiddelen en de ggz?
Voorzitter. Tot besluit. Vertrouwen is ook: een man een
man, een woord een woord. Dat brengt me bij het onderwerp "rentederivaten". Ondernemers verwachten een
opstelling van banken die overeenkomt met hun maatschappelijke functie en met de verwachtingen die zijn gewekt.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

Waarom duurt dat nu zo lang? Ook bij een andere groep
van ondernemers is het vertrouwen weg, namelijk bij
ondernemers van wie de leenbijstand is kwijtgescholden.
Op het moment van kwijtschelding behoort voor de belastingen en toeslagen de gehele leenbijstand van alle jaren
tot het inkomen. Daar wordt dan over geheven, zodat
mensen die net uit de schulden zijn nergens anders naartoe
kunnen dan naar de schuldhulpverlening. De Kamer heeft
unaniem een motie aangenomen om dit probleem op te
lossen, ook voor de groep waarvoor de kwijtschelding vanaf
2014 heeft plaatsgevonden en die nu buiten de boot valt.
Daarvoor is nog een dekking nodig. Kan de minister motiveren waaruit de kosten van een oplossing grotendeels
bestaan en onder welk ministerie die kosten vallen?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Allereerst: welkom in onze commissie. Ik geloof namelijk
dat dit het eerste optreden van de heer Slootweg is.
De heer Slootweg (CDA):
In deze commissie wel.
De heer Tony van Dijck (PVV):
In deze commissie wel. Vandaar dat het dus toch een beetje
een vuurproef is. Dan gun ik hem ook deze interruptie van
mijn kant!
Ik kan mij namelijk iets herinneren. Volgens mij was de heer
Balkenende de uitvinder van "na het zuur komt het zoet".
De heer Slootweg (CDA):
Dat was de heer Donner, meen ik.
De heer Tony van Dijck (PVV):
O, de heer Donner. Het kwam in ieder geval uit de CDAhoek.
De heer Slootweg (CDA):
Ja.
De heer Tony van Dijck (PVV):
We hebben heel wat zuur over ons heen gehad in de laatste
jaren, in de crisis. Nu gaat het iets beter. Erkent de heer
Slootweg ook dat de burgers eigenlijk niet meeprofiteren
van die economische opleving?
De heer Slootweg (CDA):
Als je zegt "de burger", dan is dat te algemeen, denk ik. Je
kunt wel zien dat steeds meer mensen de afgelopen jaren
een baan hebben gekregen. Dat is vaak geen vaste baan,
zoals wij hopen, maar een flexibele. Maar het is wel werk.
Ik denk dat de cijfers laten zien dat de koopkracht gewoon
achterblijft. Wil dat gevoel van vertrouwen terugkomen,
dan is het noodzakelijk dat men het ook in de portemonnee
gaat voelen.

20 december 2017
TK 37

37-3-8

De heer Tony van Dijck (PVV):
Maar dat is dus precies mijn punt, want de koopkracht
verbetert volgend jaar inderdaad met 0,6%. Voor het jaar
daarna, 2019, is een verbetering van 1,4% geprognosticeerd.
Maar wat ik net in mijn eigen inbreng al zei: als de lonen
niet met 3,5% stijgen, wordt die 1,4% straks 0,5%. Daar kun
je wel van uitgaan. Met andere woorden: wat vindt het CDA
ervan dat we een groei hebben van 3%, dat het geld bij
deze minister tegen de plinten klotst, dat iedereen profiteert
en iedereen in een juichstemming is, terwijl de burgers die
eigenlijk die groei hebben gerealiseerd, worden afgedaan
met een kruimel van nog geen half procent? Dat kan het
CDA toch niet over zich heen laten komen! Mijn vraag is
dus: wat gaat het CDA doen om die koopkracht echt te
repareren?
De heer Slootweg (CDA):
Ik denk dat in essentie, als het gaat om de koopkracht, de
rol van de overheid toch ook altijd een beperkte is. In eerste
instantie moet dit tot stand komen in de onderhandelingen
tussen bonden en werkgevers. Ik begrijp dat zelfs de werkgevers zich zorgen maken dat die koopkracht niet tot stand
komt. Ik denk dat zij er ook een rol in hebben te spelen dat
dat wel gaat gebeuren. Ik wijs erop dat dit kabinet met de
aanpassing van het belastingstelsel een aantal maatregelen
heeft genomen. Dan zult u zeggen: dat is vooral vooruitschuiven geweest. Ik denk dat dit kabinet daarmee toch wel
heeft beoogd dat er binnen die marge voor de meeste
groepen een koopkrachtverbetering kan plaatsvinden.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb een vraag over hetzelfde thema, maar dan iets specifieker. De heer Slootweg geeft aan dat de overheid een
beperkte invloed heeft op koopkracht. Dat geldt natuurlijk
in zijn algemeenheid. Maar er zijn wel directe maatregelen
die mensen raken. Zo worden de huurders door de bezuiniging op de huurtoeslag geraakt, tot €100 per jaar. Als je
alleen AOW of een bijstandsuitkering hebt, is dat heel veel.
Ik heb de woordvoerder van de VVD zojuist horen pleiten
voor een meevallerformule. Het gaat hartstikke goed met
de economie. Is er met het CDA te praten over de mogelijkheid om die bezuiniging op de huurtoeslag van tafel te
krijgen, om de huurders niet zover op achterstand te zetten?
De heer Slootweg (CDA):
Ik zou richting de heer Nijboer willen zeggen dat je elke keer
wel een maatregel kunt nemen en dan achteraf kunt zeggen
dat die toch wel erg negatief uitpakt, maar ik zou bij het
koopkrachtbeeld de hele set van maatregelen willen nemen.
Dat ten eerste. Ten tweede wijs ik erop dat bij het WGO
Wonen, volgens mij Kamerbreed, is gekeken hoe we dit op
een zo sociaal mogelijke manier in de toekomst kunnen
regelen. Dat ging niet zozeer over het punt van de huurtoeslag, maar was een algemeen punt bij het blok Wonen. Ik
zou er dus niet voor willen pleiten om hierbij alleen naar
de op zichzelf staande maatregel van de huurtoeslag te kijken maar het koopkrachtbreed te bezien. Dat kan ik nu niet,
want dan komt het toch echt op een praktisch voorstel aan
waar wij ja of nee tegen zouden kunnen zeggen.

De heer Nijboer (PvdA):
Als je breed kijkt, en daar ben ik graag toe bereid, dan zie
je dat kopers er de komende jaren gemiddeld 1,4% op
vooruitgaan en huurders 0,8%. Dat is net iets meer dan de
helft. Die staan dus echt op achterstand. Ten aanzien van
de kopers heeft het kabinet gezegd: als we de hypotheekrenteaftrek versoberen en de wet-Hillen afschaffen, dan
krijgen ze dat een-op-een, euro voor euro, procent voor
procent terug. En bij de huurders staat er gewoon een kille
bezuiniging. Dus ook als je breed kijkt, is er geen enkel
argument om zo'n bezuiniging op de huurtoeslag plaats te
laten vinden. En economisch gaat het goed. Er is geen enkel
argument om dat te doen. Dat is nu juist de reden dat ik u
erop bevraag. Ik heb de CDA-fractie inderdaad mooie dingen
horen zeggen over de verhuurderheffing. Daar heb ik ook
complimenten voor gegeven. Ik weet best dat dat vandaag
waarschijnlijk niet gaat gebeuren, maar ik zoek hier nu naar
een opening om komend jaar, als die wet er komt, ervoor
te zorgen dat dat toch niet doorgaat.
De heer Slootweg (CDA):
Als het gaat om het kijken naar de toekomst, dan denk ik
dat we daar gewoon graag gelijk op willen gaan en dat ook
echt serieus in ogenschouw gaan nemen. Er is inderdaad
een verschil tussen de 1,4% vooruitgang voor kopers en
0,8% vooruitgang voor huurders, maar ik ben blij dat u
erkent dat er wel sprake is van vooruitgang.
De heer Nijboer (PvdA):
Het zou een hele prestatie zijn om ze in deze tijd achteruit
te laten gaan!
De heer Slootweg (CDA):
Nou ja, het Nibud liet volgens mij ook zien dat er toch ook
nog wel groepen zijn die er in Nederland niet op vooruitgaan, ondanks dat je daar heel veel voor probeert te doen.
Het is een beperkte groep, maar toch. Daarom wil ik hier
ook niet het algemene beeld geven dat iedereen erop
vooruitgaat. De dynamiek zorgt er natuurlijk altijd voor dat
er individuele gevallen kunnen zijn die erop achteruitgaan.
Ook in tijden van hoogconjunctuur zullen mensen banen
verliezen en daardoor hun koopkracht verliezen. Dus als
het gaat om het evenwichtige koopkrachtbeleid zullen
ongetwijfeld de PvdA en het CDA verschillende keuzes
maken. Waarbij de PvdA denk ik ook zal zeggen: wij vinden
het toch wel een beetje raar dat met deze wind mee zo veel
naar de kopers gaat en zo weinig naar de huurders.
In algemene zin denk ik ook dat de maatregelen die in de
afgelopen periode zijn genomen ook in de toekomst doorwerken. Daarbij vindt het CDA het nog steeds van belang
dat ook in de toekomst mensen de mogelijkheid hebben
voor het aanschaffen van een woning. Dan vind ik het niet
zo gek dat het ongeveer op deze manier uitpakt. Alleen
zullen we ook verder moeten kijken in de komende debatten
en in de komende jaren hoe die verdeling precies uitvalt.
Maar ik begrijp de zorg van de heer Nijboer heel goed.
De voorzitter:
Dank u wel. Was u al aan het einde gekomen van uw termijn?

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

20 december 2017
TK 37

37-3-9

De heer Slootweg (CDA):
Ik had nog een paar ... hoe zal ik het zeggen, laat ik het frases noemen waarmee ik mijn verhaal wilde besluiten.
De motie over de leenbijstand verzocht dat hierover oplossingsrichtingen voor 1 april 2018 naar de Kamer worden
gezonden. Onze vraag is, is er een werkbare oplossingsrichting voor deze groep, de mensen die van de leenbijstand
afhankelijk zijn, voor 1 april van volgend jaar?
Tot besluit. Aan vertrouwen zitten veel aspecten. Dat heeft
te maken met geven en krijgen. Weten dat fout gedrag kan
worden aangepakt, dat als er iets misloopt het snel gemeld
wordt, dat wanneer je risico neemt je voldoende toegerust
bent om het gevaar te kunnen opvangen. De Najaarsnota
geeft onzes inziens aanknopingspunten om goede voornemens voor 2018 te nemen om dit vertrouwen tussen de
overheid en haar burgers te versterken.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Dan is nu het woord aan mevrouw Leijten
van de SP.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Vandaag voeren we het debat over de Najaarsnota, waarbij de Kamer de regering controleert op hoe
dingen worden binnengebracht en worden uitgegeven. Dat
is natuurlijk belangrijk.
Het is eigenlijk als een huis. Je hebt een deur voor de
inkomsten en je hebt een deur voor de uitgaven. In dat huis
zit een kleine club aan tafel die beslist over dat geld. Maar
in dat huis wonen wel alle inwoners van Nederland. Ook
zij die honger hebben, zij die het druk hebben omdat ze
voor de klas staan. Zij die zien dat ze steeds minder collega's
hebben voor de veiligheid op straat. Zij die geen woning
kunnen vinden, zij die de zorgkosten niet kunnen betalen.
Ouderen die zien dat na het overlijden van hun partner met
zorg binnen een week de traplift wordt weggehaald en
wordt weggegooid.
In dat huis wonen ook mensen die vermogen hebben. Het
is zo dat twee derde van dat vermogen, als een taart, naar
10% van dat huis en de mensen daarin gaat. De rest van
de mensen in dat huis, 90%, mag vechten om dat andere
derde deel.
Het is een huis waarin ook deals worden gesloten met
multinationals om zo min mogelijk belasting te betalen.
Deals die niet door de beugel kunnen, die deze Kamer graag
zou willen controleren. We krijgen geen informatie, want
er wordt niets verteld over individuele belastingdeals, maar
die deals worden nu door de Europese Commissie onderzocht. Daar zit wel een probleem. Ik wil van de minister
weten hoe hij daarnaar kijkt. Waarom moet de Europese
Commissie ons democratisch tekort oplossen? Waarom
kan de Kamer dat niet gewoon controleren? Dat is toch
eigenlijk niet goed.

net dat de huurtoeslag daalt. We weten dat er mensen
gepest worden met een pestkorting. Mensen die arbeidsgehandicapt zijn en een Wajong-uitkering hebben, worden
gewoon 5% gekort, omdat ze niet kunnen werken naar het
vermogen dat wij misschien wel hebben. Ze gaan zo meteen, volgens mij om 11.30 uur, actievoeren. Ik had eigenlijk
gehoopt dat dit debat dan al klaar was. Dan had de minister
een handje kunnen geven aan zijn medebewoners van het
huis. Dan had hij kunnen uitleggen: ja, ik kort jullie. Het is
treiteren wat de SP betreft. Daarom hebben wij een voorstel
ingediend om die pestkorting niet door te laten gaan.
Voorzitter. Als je aan die tafel zit, wil je natuurlijk weten wat
er binnenkomt. Je wilt namelijk weten wat er te verdelen
is en wat kan worden uitgegeven. Maar nou krijgen wij van
de Algemene Rekenkamer, die ons helpt met het controleren
van heel veel zaken, te horen dat niet-belastingontvangsten
zo laat aan ons gemeld worden dat we er niks meer mee
kunnen. Dan gaat het echt over 600 miljoen of 700 miljoen
per jaar; het afgelopen jaar was het zelfs 2,1 miljard. Er is
dus wel geld, maar wij weten het even niet. Wij kunnen het
even niet controleren. Ik wil van de minister weten hoe hij
dat gaat oplossen. Als minister van Financiën kan hij heel
veel verdelen aan die tafel, maar hij heeft ons nog altijd om
dat te controleren.
Hetzelfde geldt voor wat er binnenkomt. De fiscale regelingen zijn ook op een rij gezet door de Algemene Rekenkamer.
Het gaat over heel veel geld, bijna 100 miljard. We weten
eigenlijk niet of ze werken en hoe ze werken. Als het gaat
om schenken wordt er bijvoorbeeld aan een knop gedraaid
en dan verwacht men minder inkomsten. Dat schiet dan
door het dak. Dat is toch eigenlijk niet goed? Het is ook niet
goed dat er door een fout bij de aanschaf van een computer
even 450 miljoen niet geïnd wordt. De Belastingdienst
behoort de belastingen te innen waarvan wij hier vinden
dat ze eerlijk zijn. Daar kunnen we nog een groot debat over
hebben. Dat debat zullen we met de staatssecretaris voeren.
Maar de Belastingdienst kan het niet uitvoeren. Het is niet
het eerste wat we zien. Dat is toch eigenlijk erg? Er zitten
dus mensen in dat huis aan tafel die zeggen wel: wij verwachten dat er iets binnenkomt, maar degene die dat moet
binnenhalen, die kan het niet doen. Ik wil graag van de
minister weten wat hij daaraan gaat doen.
Voorzitter. Dan de zorgkosten. Sinds 2000 zijn de inkomsten
van de AWBZ-premie, tegenwoordig de premie voor de
Wet langdurige zorg, en de uitgaven losgekoppeld. Dat
betekent dat er jaarlijks 9 miljard tot 10 miljard meer binnenkomt, meer geïnd wordt dan dat er überhaupt naar zorg
gaat, terwijl tegen alle mensen in het huis wordt gezegd: u
betaalt wel €250 per maand aan AWBZ-premie. Het is
inmiddels iets lager, want ze hebben heel veel uit die wet
gehaald. Er is een berekening gemaakt waaruit blijkt dat
degenen die het meeste betalen aan AWBZ-premie, 9%
betalen. Dat stond in 2012 in een brief van toenmalig
staatssecretaris Van Rijn. Terwijl wij allemaal op onze
loonstrook zien dat we 13,65% betalen. Dat klopt niet. Je
kan niet tegen mensen zeggen: je betaalt voor de zorg, maar
het gaat er niet naartoe. Waarom klopt het niet? Omdat
mensen graag bereid zijn te betalen voor de zorg. Dat blijkt
uit ieder onderzoek. Maar ze hebben het ook moeilijk met
die zorgkosten.

Maar we hebben het over dat huis. Nu zeggen de mensen
die aan tafel zitten, die over de verdeling van dat geld gaan:
iedereen gaat erop vooruit. Dat klinkt goed hè, voorzitter?
Iedereen gaat erop vooruit. Maar het is niet zo. We horen

Dan komen we bij de Zorgverzekeringswet. We hebben het
in 2006 uit handen gegeven. Daar gaan zorgverzekeraars
over. Er zijn nog meer reserves. Er is een premie die €100

Tweede Kamer

20 december 2017
TK 37

Najaarsnota 2017

37-3-10

te duur is. En dan komen we bij de rijksbegroting. Daar blijft
2,4 miljard over. U heeft zorgpremie en belastingen betaald.
U heeft een hoger eigen risico, want de ramingen leiden
tot de hoogte van het eigen risico. Maar wat doen we met
het geld? Dat gaat naar de algemene middelen en naar de
staatskas. Dat kan een prima bestemming zijn, maar dan
ga je niet tegen mensen zeggen dat ze zo veel zorgkosten
betalen. Ik wil met deze minister afspreken dat we dat
anders gaan doen. Nu geldt: als er geld tekort is, moeten
mensen bijstorten, maar als er geld over is, krijgen ze dat
niet terug. Dan is het foetsie. Ik vind dat niet kunnen. We
weten allemaal dat vroeger de zorgkosten via een fonds
liepen. Dat was geen rijksbegrotingsgeld. Het is in de rijksbegroting getrokken zodat we mee konden doen aan de
euro. Maar het feit dat het geld niet daar blijft, dus ook niet
beschikbaar blijft voor de zorg, vind ik echt een probleem.
Dat raakt het vertrouwen in de overheid. Als het slecht gaat,
dan moet iedereen de broekriem aanhalen, maar als het
goed gaat, dan ziet niet iedereen daarvan de vruchten. Ik
zou de staatssecretaris willen vragen hoe hij kijkt naar het
rentmeesterschap. Dat vind ik een mooi onderwerp voor
een CDA-schatkistbewaarder. Is rentmeesterschap enkel
de staatsschuld die je achterlaat aan de volgende generatie,
of ook de samenleving en hoe wij dingen regelen? Hoort
dan bij rentmeesterschap bijvoorbeeld dat je armoede onder
kinderen laat bestaan, of dat je het laat bestaan dat kinderen
niet naar een kerstdiner kunnen omdat de ouders de vrijwillige bijdrage niet kunnen betalen? Daar zou ik graag een
antwoord op hebben.
De voorzitter:
Dank u wel.
Het woord is aan de heer Sneller van D66.

De heer Sneller (D66):
Voorzitter. Na de positieve berichten van De Nederlandsche
Bank op maandag kwam vanochtend het Centraal Planbureau met zijn vooruitzichten voor 2018. Ook in deze raming
zagen wij een rooskleurig beeld: de groei stijgt naar 3,2%,
de werkloosheid daalt naar 3,9%, het laagste in tien jaar.
Huishoudens krijgen meer te besteden. Ook voor de overheidsfinanciën is er een feestelijke boodschap: het saldo
verbetert, de schuld vermindert. Ik zou niet overdrijven als
ik zei dat het goed gaat met de Nederlandse economie.
Maar laten wij ons niet blindstaren op die statistieken, maar
bedenken waar die voor staan. De collega's zeiden dat in
hun inbreng ook al.
In dit debat wil ik vooral kijken naar wat er onder motorkap
van de overheidsfinanciën gebeurt. Onder die motorkap
zien wij dat op veel begrotingen het budget niet volledig is
benut. Onder de noemer onderschrijdingen in de Najaarsnota vallen veel verschillende dingen, vertraagde en dus
vooruitgeschoven bestedingen, goedkoper uitgevallen uitvoering, te hoog geschatte kosten, bonnetjes die nog
moeten komen, en subsidiemogelijkheden die groter bleken
dan de vraag. Maar veel van die onderbestedingen, zeker
niet alle, maar toch veel, zijn eigenlijk gemiste kansen in
vermomming omdat wij als Kamer met het aannemen van
een begroting het fiat hebben gegeven om belastinggeld
te besteden aan maatschappelijke of economische doelen.
Dan is het teleurstellend wanneer blijkt dat het geld daar
niet voor wordt gebruikt. Om het plat te zeggen: de een zijn

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

meevaller is de ander zijn niet verstrekte lerarenbeurs.
Daarom vraag ik de minister welke nadere analyses hij van
die onderschrijdingen heeft. Hoeveel procent bestaat uit
die gemiste kansen en wat zijn vertragingen of doelmatige
uitvoeringen, wat heel positief zou zijn? Welk percentage
van die onderschrijdingen is incidenteel of conjunctureel
en welk deel is structureel? Ik wil dit graag weten omdat
wij dan ook realistischer kunnen ramen, zodat wij deze
middelen ook kunnen betrekken bij de integrale afweging
die wij maken om het geld nuttig in te kunnen zetten.
Een voorbeeld daarvan is de behoedzame raming van de
niet-belastingontvangsten of, zoals de Algemene Rekenkamer suggereert, de iets al te behoedzame raming, waardoor
meevallers eigenlijk al in de begroting zitten ingebakken.
Die observatie verdient volgend mij een serieus antwoord.
De minister heeft ook aangegeven bezig te zijn met een
analyse. Wanneer kan hij die met de Kamer delen? Kan hij
daarin een tabel opnemen van hoe dat de afgelopen vier
jaar is gebeurd? Wanneer is gebleken dat achteraf meer is
binnengekomen dan begroot? Dan kunnen we dat hier ook
goed bespreken. Als ik kijk naar de onderschrijdingen die
nu al worden gemeld in de Najaarsnota, dan lijkt het erop
dat er richting de jaarafsluiting nog meer komen. Desondanks heeft de minister de in=uittaakstelling nu al bij de
Najaarsnota volledig ingevuld, in plaats van bijvoorbeeld
te proberen om de onderschrijdingen nog effectief in te
zetten in de laatste maanden van dit jaar. Waarom heeft de
minister hiervoor gekozen? Verwacht hij echt geen onderschrijdingen meer tussen de Najaarsnota en de slotwetten,
of is er een andere redenering die ik daarin kan hanteren
en die hij ook heeft gehanteerd? Aan het eind van het jaar
mogen alle departementen 1% van hun niet-bestede middelen meenemen naar 2018. Dat is de eindejaarsmarge.
Sommige middelen vallen hierbuiten, zoals de investeringsmiddelen voor Defensie en alle middelen die nog op de
aanvullende post bij deze minister staan. Ik vraag de
minister om bij het jaarverslag transparantie te betrechten
en een overzicht mee te sturen met alle uitzonderingen op
de reguliere eindejaarsmarge, inclusief de kasschuiven van
2017 naar 2018 die hier al zijn ingepast.
Ook vraag ik om een overzicht per begroting van de middelen die vanuit de aanvullende post zijn uitgekeerd. Ik vraag
dat voor de transparantie, maar ik vraag het ook met het
oog op de Europese regels, waar wij volgend jaar tegen
aanschuren, zo lees ik ook in de antwoorden van de minister. Het structureel saldo moet elk jaar met 0,5% van het
bbp verbeteren. Ik wil voorkomen dat door dingen van dit
jaar naar 2018 vooruit te schuiven, de bestedingen als het
ware via een boeggolf in dat jaar die grens gaan raken. Ik
vraag de minister ook of hij dat risico met mij ziet. Zo ja,
Wat gaat hij dan doen om dat in te passen?
Dan kom ik op een aantal specifieke posten uit de Najaarsnota. Allereerst een opvallende, die collega Slootweg ook
al noemde: 700 miljoen in de zorg. Die post wordt eigenlijk
redelijk summier toegelicht. Aan de ene kant kan de minister
absoluut geen onderverdeling geven tussen ggz en
geneesmiddelen. Aan de andere kant is wel heel duidelijk
dat 700 miljoen gemakkelijk kan. Dat is toch wat onbevredigend, ook voor deze minister denk ik. Daarom mijn vraag
aan hem: wat zijn nu de onderliggende oorzaken van deze
bijstellingen en wat zijn de verwachtingen voor volgend
jaar?

20 december 2017
TK 37

37-3-11

Mevrouw Leijten (SP):
Het is niet 700 miljoen, maar 2,4 miljard. Alleen, 1,7 miljard
was al verwacht. Tegen mensen wordt gezegd: u moet die
premie betalen. Het eigen risico is gekoppeld aan die premie
en de mensen betalen dat. Zij zijn ook bereid om voor zorg
te betalen, zo blijkt uit ieder onderzoek. Zij zijn bereid om
solidair te zijn met hen die ziek zijn. Maar uiteindelijk is die
2,4 miljard straks voor een andere bestemming. Wat vindt
de heer Sneller daarvan? Dat is toch eigenlijk geen deugdelijk begrotingsbeleid?

is, maar van burgers vraagt om bij te passen als er tekort
is?

De heer Sneller (D66):
Ik denk dat het heel deugdelijk is om inkomsten en uitgaven
te scheiden en dat iedereen er uiteindelijk van profiteert
dat wij hier een zorgvuldig begrotingsbeleid hebben. In
reactie op wat de heer Snels daar zojuist over zei: ik denk
wel dat er mogelijkheden zijn om die steun te verbeteren
door ervoor te zorgen dat wij eventuele meevallers zorgvuldig inzetten en nuttig besteden.

De heer Sneller (D66):
De vraag zat verpakt in een heel betoog, waardoor ik de
vraag over de fondsen er niet had uitgehaald.

Mevrouw Leijten (SP):
Vóór de toetreding tot de euro waren er voor de premiegefinancierde zaken op het gebied van de zorg, maar bijvoorbeeld ook de AOW, aparte fondsen. Die waren geen
onderdeel van de rijksbegroting. Die zijn er ingebracht zodat
wij mee mochten doen met de euro. Maar de reden waarom
dit er nu is, is ook dat wij onderbesteding laten wegvallen
in algemene middelen. Maar als er een tekort is, gaat de
zorgpremie omhoog. Ik vind dat je dit communicerende
vaten moet laten zijn. Als het over is, krijgen mensen het
terug of bewaar je het voor de toekomst. Al er tekort is,
zullen wij moeten bijplussen. Zou D66 bereid zijn om dat
in de komende tijd te gaan onderzoeken en voorbereiden?
Dan hoeven wij geen discussie te hebben over die deur van
inkomsten en die deur van uitgaven. Ik heb er nog wel
ideeën over hoe scheef dat eigenlijk is. Maar als het nu
specifiek over die zorg gaat, waarvan toch iedere keer wordt
gezegd "oehoe, het is allemaal veel te duur, oehoe, we
moeten bezuinigen" terwijl er jaar op jaar miljarden overblijven, laten wij daarvan dan zeggen: oké, als het over is
reserveren we het en als er tekort is, betaalt u extra.
De heer Sneller (D66):
Ik denk dat ik blijf bij de scheiding tussen inkomsten en
uitgaven. Ik denk wel dat de suggestie van mevrouw Hennis
om te kijken naar wat wij vervolgens met meevallers doen,
een goede is en dat wij daar de komende tijd mooie
debatten over kunnen hebben. Ik zou alleen denken ...
Mevrouw Leijten (SP):
Dat is geen antwoord op mijn vraag.
De heer Sneller (D66):
Oké, misschien kan mevrouw Leijten de vraag dan nog een
keer herhalen.

De heer Sneller (D66):
Nee.
De voorzitter:
De vraag is duidelijk.

Voorzitter, dan de Antillen. Er is 617 miljoen vrijgemaakt
om wederopbouw te laten plaatsvinden op Sint-Maarten,
Saba en Sint-Eustatius, een fors stuk uit de begroting die
gedekt is door een forse onderuitputting, maar het is een
belangrijke besteding. We moeten ervoor zorgen dat de
mensen die daar wonen, zo snel mogelijk hulp krijgen, maar
ook dat er duidelijke afspraken zijn over de besteding en
dat Koninkrijsrelaties de coördinatie krijgt. Wat mij betreft
gebeurt dat via een centraal artikel. Daar komen alle middelen bijeen, ook die vanuit andere begrotingen die aan het
herstel bijdragen, zodat het goed te volgen is. Hoe ziet de
minister dit?
Dan de leenbijstand. De heer Slootweg noemde hem ook
al. Het kabinet kauwt al enige tijd op een oplossing voor de
leenbijstand. Zelfstandigen kwamen vroeger in de problemen wanneer hun inkomen te laag bleek en hun bijstand
omgezet werd in een gift, waardoor zij juist hun recht op
toeslagen verloren en dat achteraf moesten terugbetalen.
Sommigen zijn daardoor zelfs in de schuldsanering
terechtgekomen. Voor nieuwe gevallen is er inmiddels een
oplossing, maar voor een groep die tussen 2014 en 2017
in de problemen kwam, nog niet. Daarin zie ik een probleem
waar nog een oplossing voor moet komen, en ik zie geld
binnen de eindejaarsmarges van de betrokken ministeries
dat daarvoor volgens mij naar rato zou kunnen worden
gebruikt. Mijn voorstel zou dus zijn om binnen die eindejaarsmarge budget te reserveren dat naar rato in de
begroting voor 2018 van de verschillende ministeries
beschikbaar komt, zodat we deze zelfstandigen zo snel
mogelijk kunnen helpen. Ik hoor daar graag een reactie op
van de minister.
Voorzitter, dan rond ik af. We zijn vandaag verblijd door
het CPB met mooie cijfers voor onder de kerstboom, maar
ik denk toch dat ik het kerstreces zal gebruiken om te
bedenken hoe we beter en slimmer kunnen investeren in
de samenleving, om zo effectief mogelijk gebruik te maken
van het belastinggeld dat de overheid is toevertrouwd. Dank
u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Nijboer van
de PvdA.

Mevrouw Leijten (SP):
Is D66 bereid om na te denken over het weer creëren van
fondsen voor de zorg, waardoor je niet opeet als het te veel

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

20 december 2017
TK 37

37-3-12

De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Ik begin met het nieuws uit het
Algemeen Dagblad van vandaag, de bezuiniging op de
huurtoeslag. Dat doe ik, omdat ik daarover bij de Algemene
Financiële Beschouwingen, bij de behandeling van het
Belastingplan aan de staatssecretaris van Financiën en bij
de begroting Wonen aan de minister van Binnenlandse
Zaken een paar hele simpele vragen heb gesteld, waarop
ik nog steeds geen antwoord heb gekregen. Daar wil ik
vandaag echt antwoord op, want ik wil niet dat een
Kamerlid steeds van het kastje naar de muur wordt gestuurd
bij de beantwoording van serieuze vragen over maatregelen
die mensen raken. Een: waarom bezuinigt het kabinet in
deze tijden op de huurders? Twee: waarom verwijst het
kabinet naar het algemene koopkrachtbeeld dat zo geweldig
zou zijn, waarbij kopers er 1,4% op vooruitgaan en huurders
0,8%? De huurders worden dus echt op achterstand gezet
en krijgen ongeveer de helft van wat de kopers erbij krijgen.
Waarom dan toch een bezuiniging op de huurtoeslag? En
drie: kloppen de cijfers die de Woonbond heeft berekend,
€94 per huurder, de allerlaagste inkomens, mensen die van
de bijstand leven of alleen AOW hebben? Kloppen die cijfers? En tot slot: waarom geeft de minister van Binnenlandse Zaken vanochtend op Radio 1 aan: mensen moeten
maar een baan zoeken, ze moeten maar aankloppen bij de
minister van Sociale Zaken — van het volgende kastje naar
de volgende muur — dan krijgen ze een baan, terwijl er ook
gewoon mensen zijn met alleen AOW, die helemaal geen
baan kunnen vinden? Terwijl er ook arbeidsongeschikten
zijn die huurtoeslag ontvangen en in een huurhuis wonen?
Waarom worden dat soort redeneringen op de radio gegeven? Waarom wordt er in de Kamer niet de uitleg gegeven
waar Kamerleden, waaronder ikzelf, keer op keer naar vragen?
De voorzitter:
Mevrouw Hennis heeft een vraag.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Voorzitter. Natuurlijk heeft de heer Nijboer recht op uitleg
van dit kabinet in antwoord op zijn vragen over de huurtoeslag. Maar waar ikzelf steeds op aansla, en dat komt ook
door uw inbreng in de Algemene Financiële Beschouwingen, is dat u spreekt over bezuinigingen, terwijl u volgens
mij heel goed weet — althans dat is mijn vraag aan de heer
Nijboer — dat er ook wordt geïntensiveerd op die huurtoeslag.
De heer Nijboer (PvdA):
Per saldo ... Er worden twee dingen gedaan bij de huurtoeslag. Voor één daarvan heb ik het kabinet geprezen en dat
zal ik nu ook doen, namelijk de afbouw. Soms als je een
hoger inkomen krijgt, krijg je één euro meer, maar verlies
je daardoor heel veel huurtoeslag. Dat wordt afgeschaft en
dat kost ook geld, ongeveer 70 miljoen euro. Daar prijs ik
het kabinet voor en dat vind ik heel goed. Maar daarnaast
is er een bezuiniging van 138 miljoen. En per saldo is er
dus ook een bezuiniging op de huurders, want er komt 70
miljoen bij en er gaat 138 miljoen af. Per saldo moeten
huurders straks meer betalen. Dat vind ik oneerlijk en
onrechtvaardig en daar spreek ik het kabinet op aan. Ik heb
het kabinet ook keer op keer gevraagd wat dit huurders

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

gemiddeld kost naar inkomensgroep. Wat kost het bijstandsgerechtigden? Maar ik krijg geen antwoord. De minister
zegt: ga maar naar de staatssecretaris. De staatssecretaris
zegt: ga maar naar de minister van Binnenlandse Zaken.
En die zegt: wacht maar op het wetsvoorstel. Het wordt nu
tijd om antwoorden te geven.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Ik zeg nogmaals dat de heer Nijboer echt antwoorden, en
duidelijke antwoorden verdient op alle vragen die hij stelt.
De heer Nijboer (PvdA):
Daar zijn we het over eens.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Het siert hem ook dat hij nogmaals het kabinet prijst voor
de intensiveringen op die huurtoeslag. Ik wil hem echter
even goed verstaan. Het punt dat hij maakt, heeft te maken
met de kan-bepaling. Ik denk dat we het daarover eens zijn.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
In de huidige wetgeving is vastgelegd dat die normhuur
wordt geïndexeerd met de laagste van óf de ontwikkeling
van de bijstand, óf de huurprijsontwikkeling.
De heer Nijboer (PvdA):
Zo is het.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Mijn vraag aan de heer Nijboer is hoe logisch het is dat we
die kan-bepaling überhaupt in wet- en regelgeving hebben
opgenomen. En is de heer Nijboer het met mij eens dat
door jaarlijks voor de laagste van de twee indexeringsmogelijkheden te kiezen, de indexering van de normhuur in
de huurtoeslag echt ver onder de ontwikkeling van de
huurprijzen ligt? Ook dat is een reële vraag en een reëel
probleem. Ik hoor dus graag een reactie van de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja, het mag duidelijk zijn dat ik het heel logisch vind dat je
kijkt wat huurders reëel in hun inkomen ervaren. Het is
trouwens indertijd een amendement van het CDA geweest
dat de PvdA van harte heeft gesteund. Als de huren meer
stijgen, wat in de afgelopen jaren is gebeurd, moet de
huurtoeslag ook meer stijgen. Als de bijstandsuitkeringen
achterblijven, is het redelijk om daar een beetje voor te
compenseren via de huurtoeslag. En het kabinet schaft dat
af. Dat is een bezuiniging. Dat kan. Ik begrijp er niks van
waarom dat gebeurt, zeker niet in deze tijden. Ik ben het er
dus absoluut niet mee eens. Ik ben zeer voor het huidige
stelsel waarin je huurders compenseert als de huren meer
stijgen. Daarbij moet je niet alleen de inflatie volgen. Dit is
een beetje de discussie uit het verleden over de ontkoppeling. Dat was ook een hele grote politieke discussie. Die is

20 december 2017
TK 37

37-3-13

een beetje terug van weggeweest. Ik ben er zeer voor om
de koppeling aan de reële prijzen die huurders ervaren te
houden en daar de huurtoeslag bij te plussen.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Voorzitter, ik maak nog een opmerking ter afronding. Ik zeg
nogmaals dat de heer Nijboer antwoord verdient op zijn
vragen. De VVD is van mening dat het hoog tijd wordt dat
die kan-bepaling eruit wordt gehaald en dat we kijken naar
wat in wet- en regelgeving en de inrichting daarvan logisch
is, en we het daarmee ook duidelijker maken voor iedereen.
De heer Nijboer (PvdA):
Duidelijker maken? Duidelijk is dat een huurder die alleen
AOW of een bijstandsuitkering heeft €94 per jaar moet
inleveren. En ik snap dat wel van de VVD. Nou, ik snap het
eigenlijk niet, maar ik snap het vanuit ideologisch oogpunt
uit gezien wel. De VVD is gewoon een rechtse partij: we
bezuinigen en je redt je verder maar. Nou, daar is de PvdA
niet voor. Op dat punt bestrijden we elkaar. Ik weet dat de
ChristenUnie daar ook jarenlang tegen heeft gestreden. Ik
weet dat er bij het CDA ook wel ruimte is; daar heb ik het
zojuist bij een interruptie over gehad. Dat de VVD dit vindt,
verbaast mij niet, maar ik vind het wel een slechte maatregel.
Mevrouw Hennis-Plasschaert (VVD):
Voorzitter, dit was uitlokking dus ik wil nog even reageren.
De heer Nijboer heeft het over die rechtse partij die alleen
maar bezuinigt. Maar ook huurders profiteren van een
lagere ib; laat dat duidelijk zijn.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja, maar kopers worden echt een-op-een, cent voor cent,
euro voor euro fiscaal gecompenseerd. En ik snap het wel,
want de VVD heeft daar hard haar best voor gedaan. Daarover ging natuurlijk die discussie hier over Hillen. Maar
huurders staan netto op een bezuiniging. Dat vind ik echt
onrechtvaardig en oneerlijk. Dit gebeurt terwijl er heel veel
geld te verdelen is.
Voorzitter, ik kom op mijn tweede punt. Zowel de Studiegroep Begrotingsruimte als vandaag ook het CPB weer,
zeggen: Nederland kijk uit, want bij hoogconjunctuur gooit
u olie op het vuur en bij laagconjunctuur bezuinigt u
eigenlijk te hard. Ik wilde de minister van Financiën gewoon
maar eens vragen hoe hij daartegen aankijkt. En wat is hij
van plan om daaraan te doen? Ik hoorde al een meevallerformule van de VVD aankomen, maar dit vergt wel heel
precies kijken. Ik snap niet dat in tijden van hoogconjunctuur
en in tijden waarin het ontzettend goed gaat met bedrijven
— zeker grote bedrijven hebben heel veel geld op de balans
staan — je heel veel lastenverlichting aan het bedrijfsleven
geeft. Dan stimuleer je terwijl het al hartstikke goed gaat
en bij een krappe arbeidsmarkt. Dat is hartstikke dom. Ik
noem de Vpb-verlaging met procentpunten, de afschaffing
van de dividendbelasting. Daar snap ik niks van. Ik snap
het al beter als het om de koopkracht van mensen gaat. Die
koopkracht staat onder druk; de PVV vroeg daar zojuist ook
naar.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

Bij uitgaven werkt het heel anders. Je kunt niet zomaar —
daarom moesten we ook veel eerder besluiten over die
wijkverpleegkundigen en extra verpleegkundigen in de
verzorgingshuizen — maatregelen nemen, want het kost
jaren om dat geld uit geven, zodat het veel minder goed
kan worden gepland. Eigenlijk doet het kabinet het precies
verkeerd om. De VVD gaf zojuist een voorzetje: we moeten
eigenlijk nog harder die kant op gaan. Ik vind het wel interessant om van de minister te horen wat je nou zou moeten
doen om dat een beetje te stabiliseren, om die boombusteconomie die we toch een beetje zijn geworden, af te
remmen. Ik heb daar wel ideeën over. Ik zou juist in goeie
tijden langetermijninvesteringen plegen in het onderwijs
— dat moet D66 aanspreken — en bezuinigingen als op de
huurtoeslag zou je prima kunnen schrappen. Juist lastenverlichtingen kun je inzetten als het wat minder goed gaat,
die kun je snel als de economie ontspoort gebruiken. Het
is eigenlijk precies het tegenovergestelde van wat er
gebeurt.
Voorzitter. Ik kom op de meevaller in de zorg. Mevrouw
Leijten telde het al even op: het is nog weer 700 miljoen
meer geworden dan was voorzien. Het is mooi als dat van
medicijnen en farmacie komt, maar ik wil wel weten om
welk deel het dan gaat, want dat is niet uitgesplitst. Een
deel komt uit de ggz. Daar heb ik wel zorgen over, want er
zijn gewoon wachtlijsten. Het is een beetje hetzelfde punt
als dat de heer Sneller maakte over onderwijs: als daar
onderbesteding is, worden mensen gewoon niet geholpen.
Ze hebben psychische problemen en die worden niet
geholpen, terwijl dat wel zou moeten. Dan is dat heel zorgelijk en dan moet dat eigenlijk wel uitgegeven worden,
dan moeten daarvoor mensen worden aangetrokken.
Voorzitter. Ik kom op het punt van de heer Wiebes, die een
aantal keren in Groningen is geweest en daar heeft aangegeven dat de gaswinning echt verder omlaag moet, waarvoor hij zijn best zou gaan doen. Nou, dat steunt de PvdAfractie van harte. En we hebben samen met GroenLinks bij
de algemene financiële beschouwingen een motie ingediend om de opbrengsten uit de gaswinning niet onder de
kaders te gaan plaatsen. Dat betekent nu gewoon dat je op
politie, op veiligheid, op onderwijs, op Defensie moet
bezuinigen als de gaswinning in Groningen wordt verlaagd.
Nu is het kabinet van plan dat te gaan doen, want minister
Wiebes zei dat we verder moeten gaan dan wat we hadden
voorzien. Eerder liep dat gewoon in het saldo. Ruimte zat,
zien we vandaag in de cijfers van het CPB. En nu moet er
straks bezuinigd gaan worden. Waar gaat de minister op
bezuinigen als de gaswinning in Groningen omlaag gaat,
zoals de minister van Economische Zaken de Kamer heeft
laten weten? Het was mijn keuze niet, maar goed, de
minister wilde dat graag, dus ik wil nu wel graag weten wie
daarvoor opdraait.
Voorzitter. Ik kom op het punt van de derivaten. Daar heeft
de CDA-fractie ook al wat over gezegd. Dat heeft de minister
geërfd, dus dat reken ik hem persoonlijk helemaal niet aan.
Hij krijgt ook gewoon zo'n dossier op zijn bord. Maar wat
wel ellendig en echt niet goed is, is dat bankiers steeds een
redenering kunnen houden waarom er uitstel is en waarom
mkb'ers niet worden gecompenseerd. Als we niet uitkijken,
gaat dat een, twee, drie jaar lopen en er is geen enkele
sanctie. Mijn vraag aan de minister is daarom of hij na wil
denken over een sanctie voor bankiers. Dat kan in allerhande vormen. Je kunt bijvoorbeeld een boeterente aan
mkb'ers uitkeren als ze te lang moeten wachten. Een sanctie

20 december 2017
TK 37

37-3-14

die bij bankiers in mijn ervaring ook goed werkt, is gewoon
die hele afdeling geen bonussen uitkeren. Daar kan de
minister ook een beroep op doen. Je zou ook de zorgplicht
verder kunnen uitbreiden, maar het moet wel iets zijn wat
ze voelen. Maar we krijgen nu alleen maar wat slappe verklaringen als Kamer waarom het niet gecompenseerd wordt,
maar ze voelen niets. De mkb'ers zitten met de ellende en
de bankiers merken er niets van. Dat is volgens mij niet
effectief. Wil de minister daarover nadenken?
Tot slot, voorzitter, mijn laatste punt gaat over het nieuws
van deze week dat de Europese Commissie een onderzoek
doet naar de belastingvoordelen en staatssteun die IKEA
zou genieten in Nederland. De minister zei daar — daar
spreek ik hem wel op aan —: ik heb eigenlijk geen idee waar
het van komt. GroenLinks zei dat zojuist ook. Terwijl wij
gewoon een brief van de staatssecretaris hebben gehad
waarin heel precies staat waar het aan lag, namelijk de
aankoopprijs van intellectueel eigendom en de transferprijzen die gerekend zijn. De een zal te hoog zijn en de ander
te laag, dan kon je in Nederland lekker weinig belasting
betalen. Speelt de minister nou verstoppertje? Leest hij de
brieven van de staatssecretaris niet? Hoe moet ik dat nou
duiden als hij dat bij RTL zit te zeggen? Want hij weet toch
vrij precies wat het probleem is? Dat moet wel kloppen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is tot slot het woord aan de heer Bruins
van de ChristenUnie.

De heer Bruins (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter. Dat het de Staat financieel voor de
wind gaat, wordt weer eens duidelijk uit de Najaarsnota die
we nu bespreken. Het wordt nog eens extra onderstreept
in de vanmorgen gepubliceerde decemberraming van het
Centraal Planbureau. De Nederlandse saldi en schuld steken
positief af tegen de Europese gemiddelden en we bouwen
in behoorlijk tempo budgettaire ruimte op om een volgende
economische schok op te kunnen vangen. Het beeld over
het onder- en overschrijden van de verschillende uitgavenkaders verrast niet en dat Defensie eruit springt qua
onderuitputting, is natuurlijk ook geen onbekend gegeven.
Waar ik, evenals enkele van mijn collega's, wel de staf over
wil breken, is de gang van zaken met betrekking tot het
inkomstenkader. De totale belasting- en premieontvangsten
mogen dan licht zijn toegenomen, wat er gebeurt met de
schenk- en erfbelasting, is natuurlijk zachtjes gezegd
opmerkelijk: 450 miljoen minder opbrengsten. Dan hebben
we het over een kwart minder aan opbrengsten. Niet omdat
er dit jaar relatief weinig mensen met geld zijn overleden,
maar omdat de inning niet op orde is. Tijdens het AO
Belastingdienst heeft de staatssecretaris ons een feitenrelaas toegezegd. Maar als ik in de antwoorden op de feitelijke
vragen lees dat de huidige inschatting is dat de in 2017
opgelopen achterstand in 2018 ingelopen zal worden, klinkt
dat nog niet bepaald als een geruststellende garantie. Kan
de minister namens de staatssecretaris deze alsnog geven?
Is de inning in 2018 wel op orde en lopen we dan ook echt
de opgelopen schade in? Of zal na verloop van tijd blijken
dat een deel oninbaar is, net als bij veel ten onrechte uitge-

Tweede Kamer

Najaarsnota 2017

keerde toeslagen, waar ik de minister vandaag verder niet
mee zal vermoeien?
Voorzitter. Een geheel ander onderwerp: de niet-belastingontvangsten. De heer Sneller stelde dit ook al aan de orde.
De Algemene Rekenkamer merkt op dat ministeries de nietbelastingontvangsten structureel onderbegroten. Conservatief begroten is goed, té conservatief begroten is niet goed.
Is de minister van Financiën bereid om, zoals de Algemene
Rekenkamer aanbeveelt, vanuit de toezichthoudende rol
op de rijksbegroting nader te onderzoeken waar de meeren minderopbrengsten vandaan komen en wat er jaarlijks
met de eventuele meeropbrengsten gebeurt? Mevrouw
Leijten had het daar ook al over. Is de minister bereid om
in het komende jaar duidelijkere begrotingsvoorschriften
te verschaffen aan de vakministers? Is hij bereid om bij de
komende Voorjaarsnota zich samen met de vakministers
extra in te spannen om een zo realistisch mogelijke raming
te geven van de niet-belastinginkomsten over 2018? Durft
hij de uitdaging aan, de afwijking niet groter te laten zijn
dan, zeg, 100 miljoen euro?
Voorzitter. Het kas- en verplichtingenstelsel dat het Rijk
hanteert, kent veel voordelen maar ook nadelen, zoals de
jaarlijkse decemberkoorts bij ministeries. Om deze decemberkoorts niet te hoog te laten oplopen, werken ministeries
met een eindejaarsmarge. Een deel van het budget mag
worden doorgeschoven naar het volgende jaar. Als de eindejaarsmarge, dus de onderuitputting, elk jaar hetzelfde is,
is er sprake van een zogenaamde in=uittaakstelling. Daarmee is deze de tegenhanger van de eindejaarsmarge. De
afgelopen jaren lijkt er verschillend te zijn omgegaan met
deze in=uittaakstelling. Dat was ook de heer Sneller al
opgevallen, die daarover sprak in zijn bijdrage. Hoe zit het
nou precies? De minister wijdt er wel summier wat woorden
aan in de beantwoording van de feitelijke vragen, maar
graag zie ik een nadere reflectie tegemoet. Ik wil graag
weten en ook begrijpen in hoeverre de zin "de ruimte onder
het totaalkader is benut om de in=uittaakstelling in te vullen"
onder tabel 2.2 gebruikelijk is. Of is dat nou typisch iets wat
een kabinet doet in zijn laatste jaar waarvoor de uitgavenkaders zijn vastgesteld bij regeerakkoord? Is het niet beter
een vaste systematiek te volgen voor de in=uittaakstelling,
zo vraag ik de minister.
Mevrouw de voorzitter, tot zover mijn bijdrage in eerste
termijn. Ik zie met belangstelling uit naar de beantwoording.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we gekomen aan het einde van
de eerste termijn van de kant van de Kamer. De minister
heeft aangegeven drie kwartier te willen schorsen.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Na de schorsing volgt eerst de regeling en daarna gaan we
verder met de eerste termijn van de kant van het kabinet.
De vergadering wordt van 11.45 uur tot 12.31 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

20 december 2017
TK 37

37-3-15