Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 521

Taxibeleid

Nr. 136

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2023
Met deze brief informeer ik u over de Verbeteragenda Doelgroepenvervoer. Dat doe ik mede namens de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
Samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de
Vereniging van opdrachtgevers in het doelgroepenvervoer (VDVN), het
samenwerkingsverband van decentrale OV-autoriteiten (Dova) en de
brancheorganisatie Koninklijk Nederlands Vervoer Zorgvervoer en Taxi
(KNV) hebben we geconstateerd dat knelpunten rond het doelgroepenvervoer en OV in samenhang verkend en opgelost moeten worden. De
eerste fase daartoe is verwoord in deze brief.
Ik beschrijf eerst de aanleiding en het doel van deze verbeteragenda.
Vervolgens benoem ik de door ons geïdentificeerde aandachtgebieden
(thema’s), die in een bijlage verder zijn uitgewerkt. Ik ga vervolgens nader
in op enkele (sub)thema’s en geef daarmee antwoord op door uw Kamer
ingediende moties. Tot slot blik ik vooruit op de volgende fase van onze
gezamenlijke inzet.
Aanleiding
Een inclusieve samenleving betekent dat iedereen mee kan doen in de
samenleving. We willen dat iedereen gewoon naar school kan, dat
dagbesteding bereikbaar is, dat mensen erop uit kunnen voor sociale
activiteiten of recreatie. Dat vinden we vanzelfsprekend. Voor wie dat,
vanwege een beperking, niet (volledig) mogelijk is met eigen vervoer,
openbaar vervoer of het eigen netwerk zijn er verschillende vormen van
doelgroepenvervoer ingericht. Een mooie voorziening, die vaak naar
tevredenheid wordt afgenomen.
Het gaat helaas niet altijd goed. Er zijn knelpunten in het doelgroepenvervoer die vragen om een gezamenlijke aanpak, juist vanwege de
mensen die ervan afhankelijk zijn. Vervoer is immers geen kleinigheid

kst-31521-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

1

voor bijvoorbeeld de leerling, die dankzij het leerlingenvervoer naar
school kan; voor de oudere, die door het Wmo-vervoer naar de familieverjaardag kan; voor de jongere, die dankzij Valys-vervoer naar een
voorstelling buiten zijn regio kan. Voor deze personen willen wij – moeten
wij – samen werken aan beter doelgroepenvervoer.
Een gezamenlijke opgave is bijvoorbeeld het personeelstekort. De
gevolgen hiervan zijn zichtbaar in de uitvoering van het leerlingenvervoer
en uw Kamer heeft naar aanleiding daarvan in oktober 2022 enkele moties
ingediend. Het heeft echter ook consequenties voor het doelgroepenvervoer dat voortkomt uit regelgeving van VWS, zoals Valys,
Wmo-vervoer, Jeugdvervoer, ziekenvervoer en vervoer naar/van dagbesteding. De verschillende vormen van doelgroepenvervoer hebben
bovendien een directe relatie met de beschikbaarheid en verbeterde
toegankelijkheid van het openbaar vervoer. Oftewel, het doelgroepenvervoer hangt in zijn geheel samen met elkaar en met het openbaar
vervoer.
Om deze redenen heb ik, in afstemming met de andere departementen, de
regie op mij genomen om te komen tot een gezamenlijke Verbeteragenda
Doelgroepenvervoer. Alleen zo kunnen we verbeteringen in samenhang
doorvoeren.
Het is belangrijk daarbij steeds oog te hebben voor de reikwijdte van deze
verbeteragenda te midden van andere op participatie, vervoer en
mobiliteit gerichte programma’s en acties. Dat zijn bijvoorbeeld: het
Bestuursakkoord toegankelijkheid Openbaar Vervoer 2022–20301, het
Actieprogramma Mobiliteitsvisie (een uitwerking is van de Hoofdlijnennotitie Mobiliteitsvisie 20502); de Meerjarige nationale strategie voor het
VN-verdrag handicap3; de Toekomstagenda: zorg en ondersteuning voor
mensen met een beperking4.
Doelen van de verbeteragenda
De uitvoering van de meeste vormen van doelgroepenvervoer vallen
onder verantwoordelijkheid van gemeenten. De Ministeries van VWS,
OCW en IenW willen uiteraard wel een bijdrage leveren aan een beter
doelgroepenvervoer. De Ministeries van VWS, OCW en IenW werken
samen met de VNG, VDVN, Dova en de KNV aan een Verbeteragenda
doelgroepenvervoer. Het doel is een optimaal vervoersnetwerk creëren,
dat kwalitatief goed, betaalbaar, toekomstbestendig en toegankelijk is en
waarin duurzaam gebruik wordt gemaakt van alle vervoersmiddelen.
Hiermee dragen we eraan bij dat mensen naar hun werk of school kunnen
gaan en deel kunnen nemen aan het sociale leven.
Bovengenoemde partijen staan voor een inclusieve samenleving, waaraan
iedereen kan deelnemen die dat wil. Ongeacht of je woont op het
platteland of in stedelijk gebied en ongeacht welke ondersteuning je nodig
hebt. Wie dat nodig heeft kan een beroep doen op passende vervoersondersteuning. Een mobiliteitsbeperking mag immers geen reden zijn om
afgesneden te zijn van het bezoeken van vrienden en familie, van het
kunnen volgen van onderwijs of om er op uit te kunnen gaan. Tegelijkertijd willen we mensen zo lang mogelijk, zo zelfstandig mogelijk laten
reizen. En waar dit nog niet het geval is, dat te bevorderen. Daarbij past
het bijvoorbeeld ook om kinderen en jongeren, passend bij de leeftijd, te
1

Kamerstukken II 2022–23, 23 645, nr. 783
Kamerstukken II 2022–23, 29 398, nr. 1055
3
Kamerstukken II 2022–23, 24 170, nr. 287
4
Kamerstukken II 2022–23, 24 170, nr. 262
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

2

leren om steeds zelfstandiger te reizen. Openbaar vervoer dat voor
iedereen toegankelijk is, is daarvoor essentieel. Dit zeg ik in de wetenschap dat er altijd mensen zullen zijn voor wie reizen met het openbaar
vervoer nooit mogelijk zal zijn. Voor die mensen moeten we uiteraard in
redelijkheid voorzien in een alternatief.
We hebben na gezamenlijke verkenning vijf thema’s geïdentificeerd
waarop we het doel van de verbeteragenda kunnen bereiken. Deze
thema’s en subthema’s zijn opgenomen in de bijlage bij deze brief. De
volgende fase is het concretiseren en uitvoeren van de thema’s in een
meerjarig gezamenlijk programma. De uitwerking daarvan sturen wij in
het voorjaar aan uw Kamer. Afhankelijk van de prioriteiten van het nieuwe
kabinet kunnen daarbij tevens doelstellingen worden aangescherpt of
toegevoegd.
Thema’s
De drie ministeries en de hierboven genoemde partijen hebben eerst
geïnventariseerd welke wensen en signalen er zijn om het doelgroepenvervoer te verbeteren (inclusief de door uw Kamer ingediende moties). Op
basis hiervan zijn we gekomen tot vijf verbeterthema’s, die zijn uitgewerkt
in het bij deze brief gevoegde schema. Dit proces is nog niet ten einde en
vraagt om nadere verdieping en concretisering. De verbeteragenda richt
zich op de volgende vijf thema’s:
1. Ontschotten
Doelgroepenvervoer kan op verschillende niveaus versnipperd zijn: in
de uitvoering, binnen de betrokken overheden en in verschillende weten regelgeving. Ontschotten op de juiste manier kan bijdragen aan
verbeteringen in kwaliteit en efficiency. Verbeteracties zitten bijvoorbeeld in het gezamenlijk aanbesteden van verschillende vervoersvormen en het combineren van vervoer van verschillende doelgroepen.
2. Aanbesteden
Bij het thema aanbesteden gaat het erom tot betere aanbestedingen te
komen, met als doel betere uitvoering. Verbeteracties zitten bijvoorbeeld in het stellen van een minimale basisset kwaliteitseisen
(waaronder de maximale reistijd), het delen van kennis over aanbestedingsmethodieken en het bevorderen dat wordt geconcurreerd op
kwaliteit in plaats van prijs.
3. Contractmanagement en toezicht
Het inrichten van goed contractmanagement is een belangrijke
voorwaarde om als opdrachtgever te sturen op de kwaliteit van de
dienstverlening. Dit is van essentieel belang voor goed vervoer van de
reiziger. Het gaat daarbij niet alleen om de fase tot aan de opdrachtverlening, maar ook gedurende de looptijd van de opdracht. Verbeteracties zitten bijvoorbeeld in een uniform klanttevredenheidsonderzoek,
onafhankelijke databeschikbaarheid over onder andere de reistijd, een
goede klachtenprocedure en toezicht op de uitvoering. Op dit laatste
ga ik verderop in deze brief nader in.
4. Beschikbaarheid van chauffeurs
De vervoerssector kampt met tekorten op de arbeidsmarkt, al is het
niet in alle regio’s even groot of problematisch. Een tekort aan
chauffeurs heeft wel een directe invloed op de gewenste uitvoering en
is daarom relevant voor de verbeteragenda, ook al valt het onderwerp
niet volledig binnen de reikwijdte. Brede vraagstukken rond het lonend
maken van arbeid liggen bijvoorbeeld niet specifiek op het vervoersdossier en worden elders opgepakt. In relatie tot de beschikbaarheid
van chauffeurs heeft uw Kamer een tweetal moties ingediend. Ik ga
hier verderop in deze brief nader op in.
5. Ondersteuning en verwachtingen van reizigers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

3

Doelgroepenvervoer, aanvullend vervoer, openbaar vervoer, eigen
vervoer en vervoer uit het eigen netwerk dragen eraan bij dat mensen
goed mee kunnen doen in de maatschappij. Toegankelijkheid van het
openbaar vervoer is belangrijk. Het is een thema dat expliciet is
opgenomen in het met de OV-sector gesloten Bestuursakkoord
Toegankelijkheid Openbaar Vervoer 2022–2032. Een verbeterpunt is
bijvoorbeeld dat toegankelijke vervoersalternatieven goed bekend zijn
bij reizigers en gemeenteconsulenten, zodat doelgroepenvervoer weer
het OV-alternatief kan zijn voor mensen die echt niet met het OV
kunnen reizen.
In een bij deze brief gevoegd schema zijn de vijf thema’s verder uitgewerkt. Dit vormt de basis voor onze vervolgacties.
Uitgelichte onderdelen
Expertiseteam Leerlingenvervoer
Naar aanleiding van onderzoek van Oberon naar de ervaring van ouders
met het leerlingenvervoer richtte de VNG het Expertise Team Leerlingenvervoer op. Het VNG Expertise team bestond uit gemeenten, OCW en
vertegenwoordigers van vervoerders en ouders. Dit heeft geleid tot een
nieuwe handreiking, twee webinars en een jaarlijks webinar. De twee
webinars gaan over het gesprek tussen gemeenten, ouders en leerlingen
en over aanbesteding en contractbeheer. Het jaarlijkse webinar wordt
gebruikt om gemeenten voor te bereiden op de situatie na de
zomervakantie.
De VNG heeft aan het Ministerie van OCW laten weten dat ze, met het
opleveren van de bovengenoemde producten, het Expertiseteam
Leerlingenvervoer heeft opgeheven.Aangezien de problematiek in het
leerlingenvervoer nog niet is opgelost, organiseert de VNG vanaf 2024
nog wel reguliere overleggen met de bij het leerlingenvervoer betrokken
partijen. Het doel is nu meer gericht op kennis uitwisselen en knelpunten
ophalen en minder op het opleveren van producten. Vervolgens wordt
gekeken of deze punten passen binnen de verbeteragenda of dat ze beter
op zichzelf moeten worden aangepakt.
Regionaal en integraal aanbesteden: doelgroepenvervoer in gezamenlijkheid
In de motie van Paul c.s. (VVD)5 wordt aandacht gevraagd voor het verder
stimuleren van het integraal aanbesteden van verschillende vormen van
doelgroepenvervoer. Dit heeft, net als het regionaal aanbesteden van
doelgroepenvervoer, inderdaad grote voordelen. Het geïsoleerd
aanpakken van verschillende vormen van doelgroepenvervoer is ten tijde
van personeelskrapte namelijk niet wenselijk, ook niet voor gemeenten.
Door integrale en regionale aanbesteding kunnen gemeenten immers
beter in gezamenlijkheid inspelen op problemen met de uitvoering. Een
ander voordeel is dat het bijdraagt aan het vergroten van de contracten
van chauffeurs. Hierdoor wordt het beroep aantrekkelijker, wat ertoe kan
leiden dat meer mensen chauffeur willen worden. Daarnaast kunnen
vervoerders het vervoer efficiënter en waar nodig volgtijdelijk inzetten. De
verbeteracties zitten dan ook in het bevorderen van gezamenlijke en
regionale aanbesteding, door bijvoorbeeld belemmeringen bij gemeenten
weg te nemen bij hun interne organisatie; goede voorbeelden uit te
wisselen; en het «Modelbestek aanbesteden doelgroepenvervoer» van de

5

Kamerstukken II 2022–23, 31 521, nr. 130

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

4

KNV onder de aandacht te brengen bij gemeenten en indien nodig te
actualiseren.6
Door de keuze voor een lange termijnvisie op het doelgroepenvervoer en
de integrale aanpak ervan, kiezen we ervoor om vervoersvormen als het
leerlingenvervoer niet apart te zetten. Wel is gekeken of het leerlingenvervoer elders gepositioneerd zou kunnen worden, bijvoorbeeld bij het
onderwijs zelf. Maar juist dit soort isolatie leidt tot verdere versnippering
van het doelgroepenvervoer. Iets wat het vak van chauffeurs niet
aantrekkelijker maakt, en waardoor chauffeurs ook niet slimmer kunnen
worden ingezet. Wel zien we het belang in van een betere samenwerking
met onderwijspartijen. Om verbeterpunten op te halen, uit te werken en te
delen zal het Ministerie van OCW daarom een bijeenkomst organiseren
met relevante onderwijspartijen. Daarbij valt in ieder geval te denken aan
het structureel bespreken van leerlingenvervoer in het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO). Ook kan eraan worden gedacht dat
het leerlingenvervoer vast onderdeel wordt van het gesprek tussen
scholen en ouders en leerlingen bij de keuze voor speciaal onderwijs. Met
de uitwerking van de verbeteracties komen we hier uitgebreider op terug,
net als op de positionering van het leerlingenvervoer.
Toezicht
De motie van Van Baarle c.s. (DENK)7 verzoekt om te verkennen of een
vorm van toezicht op leerlingenvervoer mogelijk is. De motie vraagt
expliciet om dit te doen in samenhang met het Wmo-vervoer. Er zijn drie
vormen van toezicht te onderscheiden:
1. Toezicht in de (taxi-)bus op de fysieke en sociale veiligheid en het
welzijn van de reizigers: welke partij is verantwoordelijk voor dit
toezicht, en hoe voert zij dit uit?
2. Toezicht op de opdrachtnemer (vervoerder): welke partij is verantwoordelijk voor dit toezicht, en hoe voert zij dit uit?
3. Toezicht op de opdrachtgever (gemeente): welke partij is verantwoordelijk voor dit toezicht, en hoe voert zij dit uit?
Wat betreft de eerste vorm van toezicht is er de Inspectie Leefomgeving
en Transport (ILT). Zij houdt toezicht op de landelijke wet- en regelgeving
voor het taxivervoer. Bij het taxivervoer voor speciale doelgroepen ligt de
focus op de veiligheid van de passagiers. ILT houdt niet specifiek toezicht
op de sociale veiligheid en het welzijn van de passagier (bijvoorbeeld de
leerling). In hoeverre dit mogelijk is wordt onderdeel van de verdere
uitwerking. Wel worden er eisen gesteld aan de chauffeurs bij vervoerders
met een TX-keurmerk, zoals het volgen van trainingen en het kunnen
overleggen van een verklaring omtrent het gedrag (VOG).
Wat betreft de tweede vorm van toezicht is de opdrachtgever verantwoordelijk. Buiten het Valys-vervoer is dat de gemeente: zij houdt toezicht op
de gemaakte afspraken met de vervoerder. Hiervoor moet de gemeente
aan de voorkant in het bestek duidelijk aangeven wat haar vervoerseisen
zijn – over bijvoorbeeld de reistijd, het hebben van een vaste chauffeur, de
klachtenprocedure, de ritadministratie, het aantal leerlingen per chauffeur
– en waar de gemeente op controleert. Het gaat dus om goed contractbeheer. Hoewel een goed aanbestedingssysteem en adequaat contractmanagement veel potentiële problemen kan opvangen, gebeurt dit in de
praktijk soms onvoldoende. In het leerlingenvervoer maakt bijvoorbeeld
ongeveer de helft van de gemeenten van tevoren geen afspraken over de
reistijd, en ongeveer de helft van de gemeenten evalueert slechts één keer
6
7

Vindplaats: vng.nl/publicaties/modelbestek-aanbesteden-doelgroepenvervoer
Kamerstukken II 2022–23, 31 521, nr. 128

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

5

per jaar of minder vaak.8 Hierin valt dus nog veel te verbeteren. Daarmee
raakt deze vorm van toezicht aan de verbeterthema’s aanbesteding,
contractmanagement, klanttevredenheidsonderzoek en klachtenprocedure.
Wat betreft de derde vorm van toezicht is (buiten Valys-vervoer) de
gemeenteraad primair toezichthouder. Gemeenteraden controleren de
colleges van burgemeester en wethouders, die verantwoordelijk zijn voor
de uitvoering van het doelgroepenvervoer. Het kan echter dat gemeenteraden onvoldoende geëquipeerd zijn om dit uit voeren, bijvoorbeeld
omdat zij ontoereikende informatie hebben over hoe het met het
doelgroepenvervoer gaat. Hierin zitten dan ook de mogelijke verbeterpunten: namelijk het toezicht van de gemeenteraad verbeteren op de
uitvoering van het doelgroepenvervoer door het college van burgemeester en wethouders. Hierbij kan gedacht worden aan het verbeteren
en uniformeren van de informatievoorziening aan de gemeenteraad
(bijvoorbeeld door een standaard klanttevredenheidsonderzoek of via een
verslag naar aanleiding van het contractbeheer en de evaluatiemomenten); het verbeteren van het aanleveren van gegevens en/of rapportages door de vervoerder; en het wettelijk borgen hiervan.
Wij zien het belang van vormen van toezicht op alle drie de genoemde
niveaus. De verkenning hiernaar vraagt om nadere uitwerking en acties.
Ook hierop komen wij in het voorjaar terug.
Chauffeurstekorten
Naar aanleiding van de motie van Van Meenen (D66)9 is door het
Ministerie van IenW verkend wat mogelijk is rond de opleiding tot
chauffeur. Hiervoor noemde ik al de LWT-kaart. Iedereen met een geldig
rijbewijs B, een geldige gezondheidsverklaring en een VOG kan een
LWT-kaart aanvragen en binnen ongeveer een maand aan het werk voor
een periode van 6 maanden. Deze LWT-kaart is te gebruiken voor de
meeste vormen van het doelgroepenvervoer (o.a. leerlingen- en
Wmo-vervoer). Verder onderzoekt het CBR hoe de examens voor
taxichauffeur aangepast kunnen worden om ze beter aan te laten sluiten
op de huidige maatschappelijke trends. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het
vervangen van de zogenaamde objectenlijst (een lijst van locaties waar
een kandidaat tijdens het examen uit het hoofd heen moet kunnen rijden)
door een navigatieopdracht. Ook wordt gekeken of het taalniveau van
zowel het theorie- als praktijkexamen kan worden aangepast. Van belang
is dat de aanpassingen niet ten koste gaan van de basiskwaliteiten die
nodig zijn voor het vervoer van kwetsbare groepen. In dezelfde motie is
ook gevraagd om een landelijke campagne om extra chauffeurs te
werven. Dit is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de sector
zelf.
Daarnaast heeft uw Kamer met de motie van leden Van Baarle c.s.
(DENK)10 aan de Staatssecretaris van IenW verzocht om met KNV
Zorgvervoer en Taxi de mogelijkheid te bespreken om banen te combineren, zodat het beroep van chauffeur in het leerlingenvervoer aantrekkelijker kan worden gemaakt. Het Ministerie van IenW spreekt met enige
regelmaat met KNV, onder andere over de arbeidsmarktproblematiek. In
de huidige wet- en regelgeving lijkt er geen beletsel te zijn om binnen de
sector functies te combineren; een chauffeur kan bijvoorbeeld ook
kantoorwerk doen. Om het aanbod van voltijds chauffeurscontracten te
8

Monitor Leerlingenvervoer 2022, Oberon.
Kamerstukken II 2022–23, 31 521, nr. 123
10
Kamerstukken II 2022–23, 31 521, nr. 129
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

6

vergroten wordt binnen het Verbeterprogramma Doelgroepenvervoer ook
naar oplossingsrichtingen als ontschotting gekeken. Dit is een complexe
puzzel waarbij ook de betrokkenheid van andere partijen noodzakelijk is.
IenW blijft hierover in gesprek met KNV.
Met voornoemde acties beschouwt de Staatssecretaris van IenW beide
moties als afgedaan.
Tot slot
Met deze brief heb ik u de voortgang geschetst op de gezamenlijke
verbeteragenda doelgroepenvervoer. Onze inzet is verbeteringen in het
doelgroepenvervoer op kortere en lange termijn te realiseren. Sociale
inclusie is en blijft het uitgangspunt. We willen dat iedereen mee kan doen
in de maatschappij. Daarvoor willen we ons enerzijds inzetten op het
bevorderen van zelfstandigheid en zelfredzaamheid – waarbij mensen
zoveel mogelijk gebruik kunnen maken van regulier en aanvullend OV –
en anderzijds juist op betrouwbaar en kwalitatief goed doelgroepenvervoer voor de mensen die daarvan afhankelijk zijn. Er zijn goede
stappen gezet en op onderdelen vraagt het om nadere uitwerking en
onderzoek, het formuleren van concretere conclusies en acties, het
verkrijgen van draagvlak en het betrekken van de juiste partijen. Die fase
zijn we ingegaan. Over de voortgang informeer ik uw Kamer, ook namens
de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs en de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Waterstaat, in het voorjaar van 2024.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 521, nr. 136

7