Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 792 X

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008
(wijziging samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 december 2008
De vaste commissie voor Defensie1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer verslag uit te brengen in de vorm
van een lijst van vragen met de daarop gegeven antwoorden.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Van Baalen
De griffier van de commissie
De Lange

1

Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Poppe (SP), Van Baalen (VVD), Voorzitter,
C
q örüz (CDA), Ferrier (CDA), Van Velzen (SP),
Blom (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA),
Van Dam (PvdA), Kraneveldt-van der Veen
(PvdA), Griffith (VVD), Aasted-Madsen-van
Stiphout (CDA), Irrgang (SP), Knops (CDA),
Willemse-van der Ploeg (CDA), Jacobi (PvdA),
Boekestijn (VVD), Brinkman (PVV), Voordewind (CU), Pechtold (D66), Ten Broeke (VVD),
Thieme (PvdD), Bilder (CDA) en Diks (GL).
Plv. leden: Lempens (SP), Van der Vlies (SGP),
Polderman (SP), Van Beek (VVD), Jonker
(CDA), Ormel (CDA), De Wit (SP), Roefs
(PvdA), Wolbert (PvdA), Smeets (PvdA), Arib
(PvdA), Blok (VVD), Omtzigt (CDA), Roemer
(SP), Haverkamp (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Samsom (PvdA), Van der Burg
(VVD), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen
Scheppink (CU), Van der Ham (D66), Teeven
(VVD), Ouwehand (PvdD), De Vries (CDA) en
Vendrik (GL).

KST126044
0809tkkst31792X-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

1

1
Waarom leidt de herijking van middensommen bij de landstrijdkrachten
tot een bezuiniging op het budget van het commando landstrijdkrachten
(met ruim € 20 mln.) en bij alle andere commando’s tot een budgetophoging? Kan nader worden toegelicht wat deze herijking precies
inhoudt en waarom deze nu wordt doorgevoerd?
Bij de herijking is bezien welke budgetten nodig zijn bij een 100 procent
gevulde organisatie. Vervolgens zijn de budgetten op basis van de ondervulling aangepast en herverdeeld over de defensieonderdelen. Op basis
van de verwachte realisatie van de uitgaven van het Commando Landstrijdkrachten kan hun budget ten opzichte van de oude verdeling van de
personele exploitatiebudgetten worden verlaagd.
2
Kan worden aangegeven waarvoor de totale meevaller van bijna € 79
mln. bij de vier operationele commando’s als gevolg van personele ondervulling is aangewend?
De vrijval als gevolg van de personele ondervulling is grotendeels
gebruikt voor de investering in het Navo C-17-initiatief. Het resterende
bedrag is opgegaan aan de gestegen brandstofprijzen.
3
Kan een overzicht gegeven worden van de meevallers op de materiële
uitgaven die het gevolg zijn van de personele ondervulling?
De gevolgen van de ondervulling voor de personele exploitatie zijn
meegenomen in de berekeningen van de vrijval zoals bedoeld in het
antwoord op vraag 2. De materiële exploitatie-uitgaven zijn capaciteitsgebonden en hebben geen relatie met de personele ondervulling. De
materiële uitgaven betreffen onder andere de aanvulling van voorraden
en het onderhoud van materieel.
4
Welke bijstellingen zijn al in de eerste suppletoire begroting verwerkt in
verband met ondervulling? Kan een overzicht gegeven worden van de
totale ondervulling die in 2008 is opgetreden, en welk bedrag hiermee in
totaal gemoeid is?
In de eerste suppletoire begroting 2008 zijn geen bijstellingen verwerkt in
verband met de ondervulling. Voor een schatting van de ondervulling in
2008 en de daarmee verband houdende financiële mutatie wordt verwezen naar de brief over de voortgang van het Actieplan Werving en Behoud
van 15 oktober 2008 (Kamerstuk 31 243, nr. 10).
5
Is de loon- en prijsbijstelling voor 2008 volledig toegekend door het ministerie van Financiën?
De loon- en prijsbijstelling 2008 is volledig toegekend aan Defensie.
6
Waarom worden de maatregelen voor de herinrichting van de organisatie
voor het toezicht op het financiële en materiële beheer en de vermindering van de staven nu al budgettair verwerkt? Hoe verhoudt zich dit tot de
uitdrukkelijke toezegging op 30 juni jl. om het verminderen van het aantal
voltijds equivalenten (vte’n) bij de controletoren van Defensie (Onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

2

zoeken Interne Beheersing (OIB)) te temporiseren, en de eerder voorgenomen maatregelen door te schuiven van 2009 en 2010 naar respectievelijk 2011 en 2012?
De reductie van de controletoren bedraagt in totaal 105 voltijds equivalenten (vte’n). De reductie van de 105 vte’n was oorspronkelijk verdeeld
over de jaren 2008 (30 vte’n), 2009 (33 vte’n) en 2010 (42 vte’n). De
beoogde reductie voor 2008 is uitgevoerd. In verband met het bezwaaronderzoek van de Algemene Rekenkamer en de daarmee samenhangende
extra werkzaamheden voor Defensie is de beoogde reductie voor 2009 en
2010 uitgesteld tot 1 januari 2011. Dit is in de financiële reeksen verwerkt.
7
Kunnen de bedragen voor personele ondervulling per operationeel
commando ook worden vertaald naar aantallen vte’n en functiesoorten
waar de ondervulling optreedt?
In totaal is op dit moment sprake van meer dan 7 000 vacatures. Deze
tekorten zijn als volgt verdeeld over de defensieonderdelen:
– Commando Zeestrijdkrachten: 1 500;
– Commando Landstrijdkrachten: 2 900;
– Commando Luchtstrijdkrachten: 800;
– Koninklijke Marechaussee: 600;
– Bestuursstaf: 200;
– Commando Dienstencentra: 700;
– Defensie Materieel Organisatie: 450;
De tekorten doen zich vooral voor in de knelpuntcategorieën die met de
brief over de voortgang van het Actieplan Werving en Behoud van
15 oktober jl. zijn gemeld.
8
Betekent het feit dat in de 2e suppletoire wet alleen mutaties van personele ondervulling van militair personeel zijn opgenomen, dat er bij burgerpersoneel geen afwijkingen zijn tussen begrootte sterkte en werkelijke
sterkte in 2008? Zo neen, kunt u dan een overzicht geven van de mutaties
betreffende (eventuele) ondervulling en/of overbezetting van burgerpersoneel, gespecificeerd per krijgsmachtonderdeel?
Er zijn geen grote tekorten aan burgerpersoneel. Waar er tekorten
optreden, kan veelal via inhuur in het personeel worden voorzien, waardoor de beschikbare budgetten toch worden uitgeput.
9
Waarom wordt op pagina 3 van de suppletoire begroting gerept over een
oorspronkelijk vastgestelde begroting (2008) van € 8 144 743, terwijl in de
miljoenennota 2008 op pagina 74 een bedrag van € 8 094,7 wordt
genoemd?
Het bedrag van € 8 144,743 miljoen is inclusief de met de Nota van Wijziging toegekende € 50 miljoen naar aanleiding van de motie-Van Geel c.s.
(Kamerstuk 31 200, nr. 16). Deze verhoging van het defensiebudget is
bedoeld voor de vroegtijdige vervanging van materieel dat wordt ingezet
bij de operatie ISAF.
10
Wordt nog steeds voorzien dat over 2008 voor Defensie een bedrag zal
worden uitgegeven van € 8 519,2, zoals in de miljoenennota 2009 (pagina
106) was aangegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

3

Met de Najaarsnota is, na verwerking van alle mutaties, het totale defensiebudget vastgesteld op € 8 505,9 miljoen. De grootste mutatie betreft de
doorwerking in de uitgaven van de neerwaartse bijstelling van de ontvangsten. De verwachting is dat het nu in de Najaarsnota genoemde bedrag in
2008 wordt gerealiseerd.
11 en 16
Waarom worden hogere of lagere brandstofprijzen niet net als aardgasbaten ten gunste of ten laste van de schatkist gebracht in plaats van de
begroting van Defensie?
Waarom worden hogere of lagere brandstofprijzen niet net als aardgasbaten ten gunste of ten laste van de schatkist gebracht in plaats van ten
laste van de begroting van Defensie?
Defensie wordt met de jaarlijkse prijsbijstelling gecompenseerd voor
prijsontwikkelingen, inclusief de brandstofprijs. Deze compensatiemethode is toereikend.
12
Is bij de huidige budgettaire ruimte het streven naar het op het gewenste
niveau brengen van het personeelsbestand niet voorbaat ijdele hoop? Hoe
groot is de kans dat bij de huidige financiële middelen het personeelsbestand gedurende het huidige begrotingsjaar, of dan toch tenminste gedurende het volgende begrotingsjaar (2009), op het gewenste niveau komt?
Met de beschikbare middelen is op dit moment een vulling van 98 procent
mogelijk. Het streven blijft echter een volledig gevulde organisatie die
betaalbaar is. Het bereiken van het gewenste vullingsniveau zal echter wel
enige tijd vergen. In het kader van het Actieplan Werving en Behoud
worden maatregelen genomen om de werving en het behoud van personeel te intensiveren.
13
Waarom is het verkoopschema van tanks, pantserhouwitsers en F-16’s
verschoven? Om welke fasering gaat het? Moet in het licht van de kredietcrisis gevreesd worden voor nog veel meer vertragingen bij de verkoop
van materieel, dan wel fors lagere verkoopopbrengsten?
Bij de verkoop van de Leopard 2 tanks, de pantserhouwitsers en de F-16’s
gaat het grotendeels om de afstoting van materieel waartoe is besloten in
de beleidsbrief «Wereldwijd dienstbaar» van 18 september 2007 (Kamerstuk 31 243, nr. 1). Een belangrijk deel van dit materieel is dus nog maar
relatief kort voor verkoop beschikbaar. De verkoop zal dit jaar niet meer
zijn beslag krijgen en er zullen dit jaar dus geen opbrengsten uit de
verkoop van dit materieel zijn. Die opbrengsten zijn eerst vanaf 2009 en
latere jaren te verwachten.
De marktomstandigheden voor de verkoop van overtollig strategisch
materieel zijn niet gemakkelijk en het verwervingstraject bij potentiële
kopers kent soms de nodige vertragingen. De ramingen van de verkoopopbrengsten worden daarom regelmatig aangepast. De vooruitzichten
voor de verkoop van nog niet verkocht materieel zijn overigens niet
ongunstig en Defensie beschikt over een goed georganiseerde verkooporganisatie. Wij gaan er vanuit dat voor het grootste deel van dit materieel
kopers zullen worden gevonden en dat de huidige ramingen van de
verkoopopbrengsten realistisch zijn. In totaal is tot en met 2013 ongeveer
€ 1 miljard aan ontvangsten uit de verkoop van roerende zaken geraamd.
Hiervan kan al op basis van gesloten contracten ongeveer € 750 miljoen
aan termijnbetalingen tegemoet worden gezien. Bij de raming van de
overige verkoopopbrengsten wordt voorzichtig te werk gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

4

14
Kan zo nauwkeurig mogelijk in een totaaloverzicht enerzijds worden
aangegeven bij welke investeringen/projecten de verlaging van in totaal
€ 56,9 mln. van het investeringsbudget precies neerslaat en anderzijds
welke tegenvallers hier precies mee opgelost worden?
De mutatie van € 56,9 miljoen betreft een verhoging van de exploitatieuitgaven voor onder andere het op peil brengen van voorraden en de
uitgaven voor brandstoffen en energie. Deze begrotingsmutaties worden
gefinancierd door herschikkingen binnen de investeringsprojecten
MTADS, verbeterd zicht, de versterking van de manoeuvrebataljons van
het Korps Mariniers en enkele kleine projecten.
15
Wat wordt bedoeld met «planharmonisatie» door herschikkingen in investeringen? Betekent dit in feite niet gewoon dat er in 2008 € 56,9 mln.
minder geïnvesteerd wordt door projecten uit te stellen?
Met planharmonisatie wordt bedoeld het creëren van ruimte voor andere
bestedingen. Het uitstel van de projecten in 2008 is ten dele het gevolg
van de noodzakelijke verhoging van de exploitatie-uitgaven.
16
Zie het antwoord op vraag 11.
17
Wat is er de oorzaak van dat de verlaging van de IV-exploitatiekosten nog
niet heeft plaatsgevonden? Wanneer wordt deze wel voorzien?
In 2008 is de centralisatie van het beheer en onderhoud van IV-systemen
voltooid. Deze centralisatieslag heeft geleid tot een ordentelijk beheer en
een verbeterd inzicht in de daarmee samenhangende uitgavenbudgetten.
Daarbij is onder andere inzichtelijk geworden dat de exploitatie-uitgaven
van bepaalde IV-systemen hoger uitvallen dan destijds begroot. Bovendien zullen diverse IV-systemen langer in gebruik blijven dan aanvankelijk
voorzien. De herschikking van de desbetreffende IV-budgetten is daarom
teruggedraaid. Op de desbetreffende uitgavenbudgetten zijn op de langere termijn reducties haalbaar. Deze hangen onder andere samen met de
introductie van ERP.
18 en 19
Hoe groot is het «waterbedeffect» van civiele inhuur van luchttransport
die als gevolg van de inzet van eigen luchttransport ten behoeve van
Afghanistan nodig is geweest? Moet hieruit geconcludeerd worden dat de
werkelijke behoefte aan eigen luchttransportcapaciteit nog groter is dan
tot dusver gedacht?
Waarom zijn de kosten als gevolg van inzet eigen luchttransport in Afghanistan hoger dan begroot? Wordt dit verklaard door een verschuiving van
het type transport uitgaven, van landtransport naar luchttransport? Zo ja,
waarom heeft die verschuiving plaats gevonden?
De begroting van de uitgaven voor de bedrijfsgroep Transport wordt
vastgesteld op basis van de verwachte transportbehoefte met de op dat
moment bekende prijzen. In de tweede suppletoire begroting wordt de
werkelijke transportbehoefte verrekend met de desbetreffende defensieonderdelen, waarmee de begroting van de bedrijfsgroep Transport wordt
verhoogd. De toevoeging van € 18,8 miljoen betreft overigens alle
transportdiensten. De extra kosten hebben dus betrekking op zee-, wegen luchttransport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

5

20
Is met de € 5 miljoen die ter beschikking wordt gesteld ten behoeve van
toegekende claims van particulieren en bedrijven naar aanleiding van de
stroomstoring in de Bommeler- en Tielerwaard, voorzien in de compensatie van alle schade, of kan dit bedrag nog oplopen? Wordt Defensie
hiervoor nog op enigerlei wijze door Financiën gecompenseerd? Zo neen,
waarom niet?
Het bedrag van € 5 miljoen is bedoeld voor de afwikkeling van de toegekende claims van particulieren en bedrijven voor het boekjaar 2008.
Daarmee kunnen alle op dit moment bij Defensie bekende claims van
particulieren worden afgewikkeld. Voor het boekjaar 2009 zal dit bedrag
oplopen omdat de in december 2008 begonnen contra-expertise in de
loop van 2009 helderheid zal verschaffen over de afwikkeling van de
claims van bedrijven van tot op heden ongeveer € 20 miljoen. Daarnaast
is er een claim van de netbeheerder van naar verwachting € 15 miljoen.
Om die reden wordt voor 2009 voorlopig uitgegaan van een bedrag van
€ 35 miljoen. In 2009 zal de afwikkeling van de claims opnieuw aan de
orde zijn.
21, 22, 23, 24 en 25
Waarom is er op artikel 80 op de post nader te verdelen een bedrag van
€ 65,7 mln. verdeeld terwijl er slechts € 33,5 mln. beschikbaar was om te
verdelen?
Hoe kan het dat artikel 80 in 2008 afgesloten wordt met een tekort van
€ 22,1 mln.? Hoe en wanneer wordt dit tekort aangevuld?
Bestaat het risico dat het tekort van €22,1 waarmee artikel 80 in 2008
wordt afgesloten via de eindejaarsmarge, ten laste komt van de begroting
2009 van Defensie? Is het volgens de Comptabiliteitswet toegestaan om
het begrotingsjaar af te sluiten met een negatief begrotingsartikel?
Wat is de reden dat de post onvoorzien, die aanvankelijk voor € 7,4 mln.
in de begroting 2008 was geraamd, in de Voorjaarsnota is opgehoogd tot
€ 10,0 mln. en nu onbenut blijft in 2008?
Zijn er in heel 2008 geen onvoorziene gebeurtenissen geweest op de
Defensiebegroting? Waarvoor is deze post bedoeld? Waaraan is in het
verleden deze post besteed? Kan op basis van de ervaringen in 2008 de
raming voor onvoorzien op de Defensiebegroting 2009 nu ook ingezet
worden voor andere uitgaven?
Als gevolg van de technische verwerking van de mutaties op de investeringsen de exploitatieartikelen en als gevolg van de lagere ontvangsten bij
de Defensie Materieelorganisatie ontstaat in afwachting van een nadere
toedeling aan de begrotingsartikelen een negatief saldo op artikel 80. Bij
de opstelling van de realisatie over 2008 wordt dit saldo nader verdeeld
over de begrotingsartikelen, omdat op artikel 80 geen uitgaven mogen
worden gedaan. Deze verdeling wordt verwerkt in de Slotwet 2008. Een
eventueel resterend tekort of overschot zal conform de begrotingsregels
via de eindejaarsmarge worden meegenomen naar 2009. Dit betreft doorgaans nog uit te keren of nog te ontvangen arbeidsvoorwaardengelden,
omdat de arbeidsvoorwaardenovereenkomsten niet altijd synchroon
lopen met het kasjaar.
De mutatie van € 65,7 miljoen is een voorbeeld van het resultaat van de
verwerking van de mutaties bij de defensieonderdelen. Het betreft onder
andere een neerwaartse bijstelling van het ontvangstbudget met € 20
mln.
26
Kan nader ingegaan worden op de stijging van €45,7 miljoen bij de
pensioenen en uitkeringen (artikel 90)? Waardoor wordt deze veroorzaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

6

Deze stijging wordt vrijwel geheel veroorzaakt door de uitgedeelde loonen prijsbijstelling (samen € 43,6 miljoen). Daarnaast gaat het om een
verhoging van de uitvoeringskosten van het ABP in verband met het daar
ondergebrachte zorgloket (€ 0,8 miljoen) en om een verhoging van het
budget voor het veteranenbeleid met € 1,3 miljoen ten behoeve van de
Veteranendag 2008 en de instelling van het Veteranen Registratie
Systeem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792 X, nr. 3

7