Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 491

Wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband
met de uniformering en de verduidelijking van
enkele bepalingen omtrent het bestuur en de
raad van commissarissen van rechtspersonen
(Wet bestuur en toezicht rechtspersonen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen deel
1. Doel van het wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel beoogt de regeling voor bestuur en toezicht bij de
verschillende soorten rechtspersonen aan te vullen en te verduidelijken.
Het voorstel is daarbij met name gericht op verbetering van het wettelijke
kader voor de vereniging, de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij en de stichting. Hiermee wordt voorzien in een behoefte van de
praktijk.
Een belangrijk element van dit wetsvoorstel is dat er voor alle rechtspersonen als vermeld in artikel 2:3 van het Burgerlijk Wetboek, een wettelijke
grondslag komt voor de mogelijkheid tot instelling van een raad van
commissarissen. Ook wordt het voor alle rechtspersonen mogelijk om te
kiezen voor een monistisch bestuurssysteem. Verder wordt voor de
vereniging, de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij en de
stichting, helderheid verschaft omtrent (i) de uitgangspunten die
bestuurders en commissarissen bij de vervulling van hun taak in acht
moeten nemen, (ii) de positie van bestuurders en commissarissen met
een tegenstrijdig belang en (iii) de regels over aansprakelijkheid van
bestuurders en commissarissen. Dit gebeurt door de regels die op deze
punten al gelden voor de naamloze vennootschap (de NV) en de besloten
vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (de BV), te verplaatsen naar
het algemene gedeelte van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (Boek 2
BW). Door de bedoelde regels op te nemen in het algemene gedeelte,
komen zij ook te gelden voor de vereniging, de coöperatie, de onderlinge
waarborgmaatschappij en de stichting. Daarbij wordt, waar dat nodig is,
wel rekening gehouden met de verschillen tussen deze rechtspersonen.
Ten slotte wordt de regeling voor ontslag van een stichtingsbestuurder
door de rechter, gemoderniseerd en verduidelijkt. De ontslagregeling
komt daarbij ook te gelden voor commissarissen van een stichting.
Het wetsvoorstel beoogt niet om wijziging te brengen in bestaande
bestuurs- en toezichtstructuren bij de verschillende soorten rechtspersonen. Het voorstel bevat vooral een verduidelijking van het reeds
geldende juridische kader. Evenmin wordt wijziging gebracht in het

kst-34491-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

1

toepassingsbereik van de regeling omtrent het aantal bestuurs- en
toezichtfuncties dat iemand kan vervullen. De laatstgenoemde regeling,
die onderdeel is van de Wet bestuur en toezicht, zal in 2016 worden
geëvalueerd.
2. Aanleiding voor het wetsvoorstel
In het rechtspersonenrecht is het bestuur en toezicht op een aantal punten
nog niet afdoende wettelijk geregeld. Voor een aantal aspecten van
bestuur en toezicht geldt namelijk dat deze wel geregeld zijn voor de NV
en de BV, maar dat de regeling voor de andere rechtspersonen van Boek 2
BW ontbreekt of onvolledig is. Het gaat dan om de regeling voor de
vereniging, de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij en de
stichting. Omdat de vormgeving van bestuur en toezicht ook voor de
laatstgenoemde rechtspersonen van wezenlijk belang is, bestaat behoefte
aan aanvulling en verduidelijking van de wettelijke regeling van deze
rechtspersonen. De vrijheid van rechtspersonen wordt daarbij overigens
voldoende gewaarborgd. Zo biedt dit wetsvoorstel wel de mogelijkheid
tot instelling van een raad van commissarissen of een monistisch bestuur,
maar worden rechtspersonen daartoe geenszins verplicht.
Een van de onderwerpen die op dit moment onvoldoende geregeld is,
betreft de taakstelling van bestuurders en commissarissen. Belangrijk
uitgangspunt van het rechtspersonenrecht is dat bestuurders en commissarissen gehouden zijn tot een behoorlijke taakvervulling en dat zij zich bij
de vervulling van hun taak dienen te richten naar het belang van de
rechtspersoon en de daaraan verbonden onderneming of organisatie. Dit
uitgangspunt is voor de vereniging, de coöperatie, de onderlinge
waarborgmaatschappij en de stichting echter niet in de wet vastgelegd.
Het met de taakstelling verband houdende aansprakelijkheidsregime van
bestuurders en commissarissen is bij deze rechtspersonen eveneens
onvoldoende duidelijk. Verder bestaat behoefte aan een aanvulling van de
wettelijke regeling omtrent de raad van commissarissen. Voor de
vereniging en de stichting is de raad van commissarissen op dit moment
niet wettelijk geregeld. Daardoor bestaat er in de praktijk onzekerheid over
onder meer de bevoegdheden van de raad van commissarissen bij deze
rechtspersonen.
Een ander onderwerp dat voor een aantal rechtspersonen nog onvoldoende geregeld is, betreft de besluitvorming bij tegenstrijdig belang van
een bestuurder of commissaris. Voor de stichting ontbreekt een wettelijke
regeling op dit punt geheel. Verder bestaan er onnodige verschillen
tussen de tegenstrijdig-belangregeling voor de NV en de BV en de
tegenstrijdig-belangregeling voor de vereniging, coöperatie en onderlinge
waarborgmaatschappij. De regeling voor de laatstgenoemde drie
rechtspersonen blijkt in de praktijk bovendien onvoldoende duidelijk te
zijn.
Sinds enkele jaren geeft de wet aan de NV en de BV de mogelijkheid om
te kiezen voor een monistisch bestuursmodel. Voor de andere rechtsvormen kent de wet deze mogelijkheid niet. Dat laatste wordt in de
praktijk als een gemis ervaren. Ook bij de andere rechtspersonen bestaat
behoefte aan een wettelijke verankering van het monistisch bestuurssysteem.
Het voorliggende wetsvoorstel bewerkstelligt dat de wettelijke regeling
van de rechtspersonen in Boek 2 BW wordt aangevuld en verduidelijkt. In
dat kader wordt een aantal regels die reeds gelden voor de NV en de BV,
verplaatst naar het algemene gedeelte van de wettelijke regeling. De
betreffende regels komen daardoor te gelden voor alle rechtspersonen.
Voordeel van deze werkwijze is onder andere dat de uitleg die bij de NV
en de BV al aan de betreffende regel is gegeven, ook kan worden
toegepast voor de andere rechtspersonen. Zodoende kan er onderlinge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

2

kruisbestuiving plaatsvinden en worden onnodige verschillen tussen de
rechtsvormen weggenomen. Hiermee wordt de rechtszekerheid
bevorderd. Omdat de regeling voor de Europese Vennootschap (SE) en de
regeling voor de Europese Coöperatieve Vennootschap (SCE) deels
aansluiten bij de regeling van de NV en de coöperatie, draagt het
wetsvoorstel ook voor die rechtsvormen bij aan een verduidelijking en
uniformering van het toepasselijke recht.
Het is de bedoeling dat door de aanvulling en verduidelijking van de
regeling van rechtspersonen in Boek 2 BW, deze regeling ook beter
bruikbaar wordt als basisregeling. In sectorspecifieke regelgeving kunnen
eventueel aanvullende regels worden gesteld. Daarbij kan zo nodig ook
van de algemene basisregeling worden afgeweken. Het wetsvoorstel zelf
is overigens niet gekoppeld aan bepaalde huidige of toekomstige
sectorspecifieke regelgeving. Bedoeling is juist dat er in sectorspecifieke
regeling bij de regeling van dit wetsvoorstel wordt aangeknoopt.
Illustratief in dat verband is het wetsvoorstel tot wijziging van een aantal
onderwijswetten in verband met versterking van de bestuurskracht van
onderwijsinstellingen. Blijkens de memorie van toelichting bij dat
wetsvoorstel wordt met die regeling onder meer aangesloten bij de in het
onderhavige voorstel gegeven regels voor de taakvervulling en aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen (Kamerstukken II 2014/15,
34 251, nr. 3, p. 5 en 24–25). Een ander voorbeeld biedt de regelgeving
voor de zorgsector. Ook in die regelgeving wordt mede gesteund op de
basisregels over bestuur en toezicht die met het voorliggende voorstel
worden opgenomen in de algemene regeling van Boek 2 BW (zie onder
meer Kamerstukken II 2015/16, 32 012, nr. 37, p. 6).
Met de in dit wetsvoorstel neergelegde regeling wordt ook invulling
gegeven aan de aanbevelingen van de Commissie Behoorlijk Bestuur (de
Commissie Maatschappelijk verantwoord bestuur en toezicht in de
semipublieke sector, onder voorzitterschap van mevrouw F. Halsema; zie
bijlage bij Kamerstukken II 2012/13, 28 479, nr. 68). Deze commissie heeft
aangedrongen op een nauwkeuriger omschrijving van de taak en de
aansprakelijkheid van bestuurders en toezichthouders van instellingen in
semipublieke sectoren, en op de invoering van een tegenstrijdigbelangregeling voor deze instellingen. Het voorstel vormt verder de
hoeksteen van de maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van
bestuur en toezicht bij verenigingen en stichtingen in semipublieke
sectoren, zoals deze zijn aangekondigd in de brief aan de Tweede Kamer
van 12 november 2013 (Kamerstukken II 2013/14, 33 750 VI, nr. 31). Verder
kan worden gewezen op de bevindingen van de ministeriële commissie
Vernieuwing Publieke Belangen. Vanuit deze commissie is er onder meer
op gewezen dat een goede taakvervulling door interne toezichthouders
bevorderd wordt door helder in het BW vast te leggen wat die taak is en
welke aansprakelijkheid een intern toezichthouder heeft indien de taak
onbehoorlijk wordt vervuld (zie Kamerstukken II 2014/15, 33 822, nr. 4, p.
8).
In de navolgende paragraaf wordt kort ingegaan op de belangrijkste
elementen van het wetsvoorstel.
3. Inhoud van het wetsvoorstel
3.1. Wettelijke grondslag voor raad van commissarissen bij vereniging en
stichting
Voor de vereniging en de stichting voorziet de huidige wettelijke regeling
niet in een uitdrukkelijke grondslag voor de instelling – uit eigen beweging
– van een raad van commissarissen. Een dergelijke grondslag bestaat
enkel bij de NV (artikel 2:140 lid 1 BW), de BV (artikel 2:250 lid 1 BW) en de
coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57 lid 1 BW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

3

Met dit wetsvoorstel wordt in het algemene gedeelte van Boek 2 BW een
bepaling opgenomen over de instelling van een raad van commissarissen
(artikel 2:11). Deze bepaling komt te gelden voor alle genoemde rechtspersonen en dus ook voor de vereniging en de stichting. Bij de internetconsultatie over het voorontwerp is naar voren gekomen dat hiermee
voorzien wordt in een belangrijke behoefte van de praktijk.
Een deel van de verenigingen en stichtingen werkt al met een raad van
commissarissen, ook al ontbreekt een uitdrukkelijke wettelijke grondslag
daarvoor. Het betreffende orgaan wordt daarbij ook wel aangeduid als
«raad van toezicht». De benaming van het toezichthoudend orgaan is
echter niet bepalend voor de juridische kwalificatie van dat orgaan. Ook
een toezichthoudend orgaan dat wordt aangeduid als «raad van toezicht»,
kan een raad van commissarissen zijn in de zin van de wet. Dit laatste
komt in het artikelsgewijze gedeelte van deze toelichting nog nader aan de
orde. De voorgestelde regeling heeft overigens geen gevolgen voor de
geldigheid van bestaande organen die in de statuten van een rechtspersoon zijn ingesteld.
3.2. Wettelijke grondslag voor monistisch bestuurssysteem bij de
vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij en stichting
De voorgestelde regeling biedt aan alle rechtspersonen de mogelijkheid
om te kiezen voor een monistisch bestuurssysteem (artikel 2:9a). Bij een
monistisch bestuurssysteem bestaat er geen afzonderlijk toezichthoudend
orgaan, maar wordt de toezichthoudende functie vervuld door
niet-uitvoerende bestuurders. Deze niet-uitvoerende bestuurders maken
evenals de uitvoerende bestuurders deel uit van het bestuur. Als voordeel
van dit bestuursmodel wordt met name beschouwd dat de
niet-uitvoerende bestuurders, in vergelijking met de leden van een raad
van commissarissen, meer betrokken zijn bij het dagelijkse bestuur van de
rechtspersoon en zij daardoor in beginsel ook een nauwer toezicht kunnen
houden op de gang van zaken bij de rechtspersoon. Met de voorgestelde
regeling kan de rechtspersoon zelf kiezen welk bestuursmodel het beste
bij hem past. Overigens kan de mogelijkheid om te kiezen voor een
monistisch bestuursmodel in sectorspecifieke regelgeving wel worden
uitgesloten.
Voor de NV en de BV bestaat sinds 2013 al de mogelijkheid om te kiezen
voor een monistisch bestuursmodel. Uit de consultatie is gebleken dat
ook bij verenigingen en stichtingen behoefte bestaat aan de mogelijkheid
om een monistisch bestuursmodel te hanteren. Verschillende verenigingen en stichtingen werken in de praktijk al met een monistisch
bestuursmodel. Het ontbreken van een algemene wettelijke grondslag
daarvoor, leidt daarbij echter tot rechtsonzekerheid. Om deze reden is
ervoor gekozen om het monistisch bestuurssysteem ook bij deze
rechtspersonen wettelijk te regelen. Eerder was al een consultatie
gehouden over een voorontwerp over het monistisch bestuursmodel bij
de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij. De beoogde
regeling voor de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij is nu
in dit wetsvoorstel geïntegreerd. De vragen en suggesties van technische
aard die bij de laatstgenoemde consultatie naar voren zijn gekomen,
komen in het artikelsgewijze gedeelte van deze toelichting aan de orde.
3.3. Uniformering van norm voor taakvervulling bestuurders en commissarissen
De norm waarnaar bestuurders en commissarissen zich bij de vervulling
van hun taak moeten richten, is voor de NV en de BV uitdrukkelijk in de
wet vastgelegd. Sinds de inwerkingtreding van de Wet bestuur en toezicht
op 1 januari 2013, bepaalt de wet voor bestuurders van deze rechtspersonen dat zij zich bij de vervulling van hun taak richten naar het belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

4

van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming (artikel
2:129/239 lid 5 BW). Voor commissarissen van de NV en de BV bestaat een
dergelijke bepaling al langer (artikel 2:140/250 lid 2 BW). Bij verenigingen,
coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en stichtingen
ontbreekt een dergelijke normstelling. Ook bij deze rechtspersonen
worden bestuurders en commissarissen echter geconfronteerd met een
samenloop van belangen. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om de
belangen van leden, van donateurs, van schuldeisers, van werknemers en
van vrijwilligers. Met het wetsvoorstel wordt daarom in de algemene
bepalingen van Boek 2 BW opgenomen dat bestuurders en commissarissen zich bij de vervulling van hun taak richten naar het belang van de
rechtspersoon en de daaraan verbonden onderneming of organisatie
(artikel 2:9 lid 3 en artikel 2:11 lid 4). Hiermee komt deze norm te gelden
voor bestuurders en commissarissen van alle rechtspersonen. Voor wat
betreft de NV en de BV betekent dit geen verandering. In de formulering is
alleen de term «organisatie» toegevoegd, dit omdat niet alle verenigingen
en stichtingen een onderneming drijven. Op dit laatste wordt in het
artikelsgewijze gedeelte van deze toelichting nog nader ingegaan.
3.4. Uniformering van tegenstrijdig-belangregeling
Voor de meeste rechtspersonen – de NV, de BV, de vereniging, de
coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij – geeft de wet een
regeling voor het geval dat een bestuurder of commissaris een belang
heeft dat tegenstrijdig is met dat van de rechtspersoon. Deze regeling
strekt ter bescherming van de belangen van de rechtspersoon en van
degenen die bij die rechtspersoon betrokken zijn. Voor de stichting
ontbreekt een dergelijke tegenstrijdig-belangregeling.
Voor de vereniging, coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij
geldt een tegenstrijdig-belangregeling met een zogenaamde «vertegenwoordigingsregel». Deze regel houdt in dat in het geval dat de rechtspersoon een tegenstrijdig belang heeft met een of meer bestuurders of
commissarissen, de algemene vergadering een of meer personen kan
aanwijzen om de rechtspersoon te vertegenwoordigen (artikel 2:47 BW en
artikel 2:53a lid 1 BW). De genoemde «vertegenwoordigingsregel» blijkt in
de praktijk niet naar behoren te functioneren, onder meer omdat zij leidt
tot rechtsonzekerheid bij de rechtspersoon en bij de wederpartij. De
nadelen van de «vertegenwoordigingsregel» zijn aanleiding geweest om
voor de NV en de BV per 1 januari 2013 over te stappen naar een
zogeheten «besluitvormingsregel». Deze laatste regel houdt in dat een
bestuurder of commissaris met een tegenstrijdig belang niet deelneemt
aan de beraadslaging en de besluitvorming (zie artikel 2:129/239 lid 6 BW
en artikel 2:140/250 lid 5 BW).
Voor stichtingen kent de wet, zoals vermeld, op dit moment geen
tegenstrijdig-belangregeling. Er kan daardoor op dit punt nu nog
rechtsonzekerheid bestaan. Mede omdat er tegenwoordig ook veel
professionele organisaties zijn die de rechtsvorm van een stichting
hebben, bestaat aan een dergelijke regeling behoefte. Een wettelijke
tegenstrijdig-belangregeling bevordert in de eerste plaats dat bestuurders
en commissarissen zich bij hun taakvervulling daadwerkelijk richten naar
het belang van de stichting en de daaraan verbonden onderneming of
organisatie. Daarnaast draagt een dergelijke regeling bij aan de rechtszekerheid. Het ontbreken van een wettelijke regeling leidt tot onduidelijkheid
ten aanzien van de vraag in hoeverre bestuurders en commissarissen met
een tegenstrijdig belang, een rol kunnen spelen bij de besluitvorming en
in hoeverre zij de stichting kunnen vertegenwoordigen bij de uitvoering
van het betreffende besluit.
Voorgesteld wordt om de tegenstrijdig-belangregeling die nu al geldt voor
bestuurders en commissarissen van de NV en de BV, te verplaatsen naar
het algemene gedeelte van Boek 2 BW. Door de plaatsing in het algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

5

deel, komt de regeling voor bestuurders (artikel 2:9 lid 5) en de regeling
voor commissarissen (artikel 2:11 lid 6) te gelden voor alle rechtspersonen. Daarmee komt voor alle rechtspersonen te gelden dat bestuurders
met een tegenstrijdig belang niet mogen deelnemen aan de beraadslaging en besluitvorming over het betreffende onderwerp. Als alle
bestuurders een tegenstrijdig belang hebben, kan het bestuur geen besluit
nemen; in dat geval verschuift de beslissingsbevoegdheid naar de raad
van commissarissen. Als er geen raad van commissarissen is, komt de
bevoegdheid bij de algemene vergadering te liggen. Voor de commissarissen gelden overeenkomstige regels: commissarissen met een tegenstrijdig belang mogen niet deelnemen aan de beraadslaging en de
besluitvorming. Wanneer alle commissarissen een tegenstrijdig belang
hebben, komt de beslissingsbevoegdheid te liggen bij de algemene
vergadering. In de statuten kan overigens anders worden bepaald. De
statuten kunnen bijvoorbeeld inhouden dat het besluit alsnog genomen
kan worden door het bestuur of door de raad van commissarissen. Met
deze regeling wordt zeker gesteld dat de rechtspersoon ook in geval van
tegenstrijdig belang van een of meer bestuurders of commissarissen, een
besluit kan nemen. Bovendien wordt voorkomen dat de tegenstrijdigbelangregeling te belastend is.
De voorgestelde regeling bevat een aanvulling voor bestuurders en
commissarissen van een stichting. Reden daarvoor is dat de stichting
geen algemene vergadering kent. Voor stichtingen wordt daarom bepaald
dat als de stichting geen raad van commissarissen heeft, de bevoegdheid
ook in geval van tegenstrijdig belang van de bestuurders blijft rusten bij
het bestuur. Het bestuur van de stichting moet dan wel schriftelijk
vastleggen wat de overwegingen zijn die aan het besluit ten grondslag
liggen. Als de stichting wél een raad van commissarissen heeft, blijft deze
raad van commissarissen ook in geval van tegenstrijdig belang van de
commissarissen bevoegd om te beslissen. Ook voor de raad van
commissarissen geldt dan dat de overwegingen die aan het besluit ten
grondslag liggen, schriftelijk moeten worden vastgelegd. Met dit vereiste
van schriftelijke vastlegging wordt bewerkstelligd dat bestuurders en
commissarissen zich rekenschap geven van de norm dat zij bij de
vervulling van hun taak, de belangen van de rechtspersoon en de daaraan
verbonden onderneming of organisatie dienen te laten prevaleren boven
hun persoonlijke belangen. De schriftelijke vastlegging helpt de
bestuurder overigens ook als hij achteraf verantwoording moet afleggen
voor zijn besluit. Het vereiste van schriftelijke vastlegging van de
overwegingen die aan het besluit ten grondslag liggen, betreft als zodanig
overigens niet de totstandkoming van het besluit. Het niet-naleven van dit
vereiste leidt dus niet tot nietigheid of vernietigbaarheid van het besluit
(vgl. artikelen 2:14 en 2:15 BW).
3.5. Uniformering van regels voor aansprakelijkstelling in geval van
faillissement
Het wetsvoorstel beoogt een duidelijke algemene regeling te geven voor
aansprakelijkstelling van bestuurders en commissarissen bij faillissement.
Nu zijn deze regels nog verspreid over de verschillende titels van Boek 2
BW. De regeling voor de NV is te vinden in artikel 2:138/149 BW. De
laatstgenoemde bepalingen gelden op grond van schakelbepalingen ook
voor de commerciële vereniging, de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij en de commerciële stichting (artikel 2:50a BW, artikel 2:53a
BW en artikel 2:300a BW). De regeling voor de BV is te vinden in artikel
2:248/259 BW.
Met het wetsvoorstel wordt in artikel 2:9c een uniforme regeling gegeven
voor de aansprakelijkstelling van bestuurders door de faillissementscurator. Het voorgestelde artikel 2:11c verklaart deze regeling van overeenkomstige toepassing op commissarissen. Inhoudelijk zijn de voorgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

6

bepalingen grotendeels gelijk aan de regeling voor aansprakelijkheid bij
faillissement die nu reeds voor de meeste rechtspersonen geldt. Daarbij
kan worden opgemerkt dat onder het huidige recht voor alle bestuurders
reeds geldt dat zij hoofdelijk aansprakelijk zijn voor schade die veroorzaakt
wordt door onbehoorlijk bestuur. Met dit voorstel komen ook de
bepalingen over aansprakelijkheid bij faillissement, te gelden voor
bestuurders en commissarissen van informele verenigingen en van
verenigingen en stichtingen die niet onderworpen zijn aan de heffing van
de vennootschapsbelasting. Dat laatste is van belang omdat het ook bij
die rechtspersonen kan voorkomen dat bestuurders en commissarissen
zich schuldig maken aan fraude of andere vormen van ernstig
taakverzuim. De curator dient dan adequate middelen te hebben om de
geleden schade te verhalen op de bestuurders en commissarissen die hun
taken ernstig hebben verzuimd. Omdat de wijziging bestaat in een
uitbreiding van het toepassingsbereik van de genoemde aansprakelijkheidsregel, en de aansprakelijkheidsregel daarbij als zodanig niet
gewijzigd wordt, wordt overigens niet verwacht dat de voorgestelde
regeling van invloed zal zijn op de verzekerbaarheid van eventuele
aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen.
Mede naar aanleiding van de reacties bij de consultatie, wordt de regeling
wel aangevuld om meer bescherming te bieden aan onbezoldigde
bestuurders en commissarissen van niet-commerciële verenigingen en
stichtingen en onbezoldigde bestuurders en commissarissen van
informele verenigingen (zie artikel 2:9c lid 2 en artikel 2:11c). Deze
aanvulling strekt ertoe om te voorkomen dat vrijwilligers ten onrechte
worden weerhouden om zich in te zetten als bestuurder of commissaris
van bijvoorbeeld een buurtvereniging of een kleine sportvereniging.
De regeling van de voorgestelde artikelen 2:9c en 2:11c is, evenals de
thans geldende regeling, uitsluitend van toepassing in geval van
faillissement van de rechtspersoon. De regeling betreft de aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen jegens de boedel, en de
vordering kan dan ook uitsluitend door de faillissementscurator worden
ingesteld. Dat laatste was ook een van de redenen dat in het voorontwerp
was voorgesteld om de regeling te verplaatsen naar de Faillissementswet.
Mede naar aanleiding van de reacties bij de consultatie en het advies van
de Commissie vennootschapsrecht, is de regeling nu echter opgenomen
in de algemene bepalingen van Boek 2 BW. Door deze plaatsing in het
algemene gedeelte wordt de inhoudelijke samenhang met de normen
voor bestuur en aansprakelijkheid benadrukt. De normstelling die ten
grondslag ligt aan de regeling voor aansprakelijkstelling in geval van
faillissement, wijkt immers niet af van de algemene normen voor het
handelen van bestuurders en commissarissen (zie daarover eerder reeds
Kamerstukken II 1983/84, 16 631, nr. 6, p. 33–34).
3.6. Modernisering van criteria voor ontslag bestuurders en commissarissen van stichting
Bij de stichting is het bestuur in veel gevallen het enige orgaan van de
rechtspersoon. Om deze reden kent de wet een bijzondere regeling voor
ontslag van een stichtingsbestuurder. Op grond van artikel 2:298 BW kan
een stichtingsbestuurder op verzoek van het openbaar ministerie of van
een belanghebbende worden ontslagen indien de bestuurder handelt in
strijd met de wet of de statuten of hij zich schuldig maakt aan wanbeheer.
Deze ontslaggronden zijn in de jurisprudentie beperkt uitgelegd. Ontslag
door de rechter kan daardoor pas plaatsvinden als redelijkerwijs geen
twijfel kan bestaan over de onrechtmatigheid van het handelen of
wanneer sprake is van financieel wanbeheer (zie onder meer Hoge Raad
3 januari 1975, ECLI:NL:HR:1975:AD4123, NJ 1975/222). In de praktijk
blijken deze ontslaggronden in bepaalde gevallen niet toereikend om het
ontslag te bewerkstelligen van een bestuurder die het belang van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

7

stichting zodanig schaadt dat het niet langer verantwoord is om hem als
bestuurder te handhaven. Deze situatie is onwenselijk. Zij kan er onder
omstandigheden toe leiden dat de continuïteit van de betreffende
stichting in gevaar komt. In geval van stichtingen die actief zijn in
semipublieke sectoren, kan daardoor mogelijk ook de uitvoering van
diensten of taken van publiek belang in het gedrang komen.
Het wetsvoorstel bevat een aangepaste regeling voor ontslag van een
stichtingsbestuurder door de rechter. Ingevolge de voorgestelde bepaling
kan een stichtingsbestuurder door de rechter worden ontslagen wegens
verwaarlozing van zijn taak, wegens andere gewichtige redenen, wegens
ingrijpende wijziging van omstandigheden op grond waarvan het
voortduren van het bestuurderschap in redelijkheid niet geduld kan
worden, en wegens het niet of niet behoorlijk voldoen aan een bevel van
de voorzieningenrechter (artikel 2:298 lid 1). Met de regeling wordt, mede
naar aanleiding van het advies van de Commissie vennootschapsrecht,
aangesloten bij de criteria voor ontslag van een commissaris van een
structuurvennootschap door de Ondernemingskamer (zie artikel 2:161 lid
2 BW en artikel 2:271 lid 2 BW). De voorgestelde regeling past hiermee
beter bij de functie die stichtingen vandaag de dag in het maatschappelijke en economische verkeer vervullen.
Wanneer er bij de stichting een raad van commissarissen is ingesteld, is
dat orgaan vanwege het ontbreken van een algemene vergadering
evenmin onderworpen aan een vorm van interne controle. Een wettelijke
regeling voor ontslag van een commissaris door de rechter ontbreekt
thans echter. Met het wetsvoorstel wordt de regeling op dit punt
aangevuld, en wel doordat de regeling van ontslag van een stichtingsbestuurder van overeenkomstige toepassing wordt verklaard op de
commissaris van een stichting (artikel 2:298 lid 4).
4. Gevolgen voor het bedrijfsleven
Met de voorgestelde regeling worden de regels voor bestuur en toezicht
bij Nederlandse rechtspersonen aangevuld en verduidelijkt. Het Nederlandse ondernemingsrecht wordt zo merkbaar beter hanteerbaar en
daarmee ook aantrekkelijker. Met dit voorstel wordt de algemene regeling
van rechtspersonen in Boek 2 BW ook beter bruikbaar als basis voor
regelgeving die gericht is op specifieke sectoren.
Het wetsvoorstel beoogt geen wijziging te brengen in bestaande bestuursen toezichtsstructuren. Het voorstel noodzaakt evenmin tot het wijzigen
van de statuten. Zo geldt de verplichting van artikel 2:9 lid 6 om in de
statuten een ontstentenis- of beletregeling op te nemen, vanaf de
eerstvolgende statutenwijziging na de inwerkingtreding van deze wet
(artikel XV). Een rechtspersoon die nog geen statutaire ontstentenis- of
beletregeling heeft, kan bij de eerstvolgende statutenwijziging dus
eenvoudig aan deze verplichting voldoen.
Het bedrijfsleven zal naar verwachting enige kosten moeten maken om
kennis te nemen van de wijziging van de wettelijke regeling. Overigens
wordt verwacht dat deze kosten zeer beperkt zullen zijn; de voorgestelde
regeling bestaat namelijk voor een belangrijk deel uit een verduidelijking
en herschikking van reeds geldende rechtsregels. Voor het overige leidt de
voorgestelde regeling niet tot kosten of tot een toename van lasten voor
het bedrijfsleven. Het voorstel introduceert geen wettelijke verplichtingen
tot verstrekking van informatie aan de overheid en leidt derhalve niet tot
een verzwaring van administratieve lasten. Op langere termijn zullen
mogelijk juist kosten bespaard kunnen worden doordat de wettelijke
regeling duidelijker en beter toegankelijk wordt. Het voorstel zal daardoor
naar verwachting neutrale tot te verwaarlozen positieve kwantitatieve
regeldrukeffecten hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

8

5. Consultatie
Over het voorontwerp van dit wetsvoorstel heeft een internetconsultatie
plaatsgevonden. Uit de consultatie kwam naar voren dat er brede steun
bestaat voor het streven naar verbetering van de kwaliteit van het bestuur
en toezicht bij verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en stichtingen1. Voor de meeste onderdelen van de thans voorgestelde regeling bleek eveneens aanzienlijke steun te bestaan. Na de
consultatie is het aangepaste ontwerpvoorstel voorgelegd aan de
Commissie vennootschapsrecht. De Commissie vennootschapsrecht heeft
op 19 oktober 2015 advies uitgebracht. Dit advies is als bijlage bij deze
memorie van toelichting gevoegd2.
Naar aanleiding van de reacties in de consultatie en het advies van de
Commissie vennootschapsrecht is de voorziene regeling op een aantal
punten aangepast. Zo was in het voorontwerp nog opgenomen dat de
regeling voor aansprakelijkstelling van bestuurders en commissarissen bij
faillissement, verplaatst zou worden naar de Faillissementswet. Mede
naar aanleiding van de reacties bij de consultatie en het advies van de
Commissie vennootschapsrecht, wordt die regeling met dit wetsvoorstel
echter gehandhaafd in Boek 2 BW. De regeling wordt nu opgenomen in
het algemene gedeelte van Boek 2 BW. En andere belangrijke aanpassing
betreft de aansprakelijkheidsregel voor onbezoldigde bestuurders van
niet-commerciële verenigingen en stichtingen. In de consultatie en in het
advies van de Commissie vennootschapsrecht is de vrees geuit dat het
door toepassing van de algemene aansprakelijkheidsregeling op die
bestuurders, moeilijker zou worden om vrijwilligers te vinden voor
bijvoorbeeld een bestuursfunctie bij een buurtvereniging. Mede naar
aanleiding van deze reacties is in het voorliggende wetsvoorstel een
regeling opgenomen om de drempel voor aansprakelijkheid van de
genoemde onbezoldigde bestuurders te verhogen.
Bij de consultatie is in meerdere reacties gepleit om ook voor de
vereniging en de stichting een wettelijke regeling te treffen over gebruik
van een monistisch bestuurssysteem. Het voorontwerp voorzag niet in
een dergelijke regeling. Mede naar aanleiding van die reacties is in dit
wetsvoorstel alsnog in de bedoelde regeling voorzien. Daarbij is in dit
voorstel geïntegreerd het voorontwerp tot wijziging van Boek 2 BW in
verband met het vastleggen van een monistisch bestuursmodel voor de
coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij. Bij de internetconsultatie over het laatstgenoemde voorstel was gebleken van brede steun
voor dat voorstel. Het laatstgenoemde voorontwerp is ook met de
Commissie vennootschapsrecht besproken.
In verschillende reacties is opgemerkt dat een raad van commissarissen
zijn werk alleen goed kan doen als deze de daarvoor benodigde informatie
krijgt. Er zou daarom in het algemeen gedeelte van Boek 2 BW een
bepaling opgenomen moeten worden over de verstrekking van informatie
aan de raad van commissarissen. Deze suggestie is overgenomen.
Hetzelfde geldt voor de suggestie om in het algemeen gedeelte de
verplichting op te nemen om in de statuten te voorzien in een regeling
omtrent belet en ontstentenis van bestuurders en commissarissen.
In enkele reacties is opgemerkt dat de voorgestelde tegenstrijdigbelangregeling te bezwarend zou kunnen zijn voor kleine verenigingen en
stichtingen. Er is echter geen aanleiding gezien om het voorziene regime
op dit punt te wijzigen. Reden daarvoor is dat indien een rechtspersoon de
voorgestelde hoofdregel te bezwarend vindt, hij op dat punt in de statuten
een andersluidende regeling kan opnemen. Ook een aantal suggesties van
de Commissie vennootschapsrecht is niet in dit wetsvoorstel overgenomen. Voor een deel van deze suggesties geldt dat zij niet zijn overge1
2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

9

nomen omdat zij buiten het doel en de reikwijdte van het wetsvoorstel
vallen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het voorstel om de verschillende
wijze van categorisering van stichtingen en verenigingen in onder meer
het enquêterecht en het jaarrekeningenrecht, opnieuw te bezien. De
laatstgenoemde suggestie kan betrokken worden bij de evaluatie van de
door de Wet bestuur en toezicht geïntroduceerde wettelijke beperking van
het aantal commissariaten. Een ander voorstel dat niet is overgenomen
betreft het advies om de regeling inzake de raadgevende stem van
bestuurders in de algemene vergadering, van aanvullend recht te maken.
Reden hiervoor is dat deze raadgevende stem het functioneren van het
bestuur en toezicht bij rechtspersonen juist kan versterken. In de huidige
regeling is deze raadgevende stem bij een aantal rechtspersonen
overigens ook van dwingend recht (zie artikel 2:57 lid 7 BW, artikel 2:117
lid 4 en artikel 2:227 lid 1 BW).
II Artikelen
Artikel I Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
A
Wijziging artikel 2:9 BW
Inleiding
Dit onderdeel wijzigt artikel 2:9 BW. De voorgestelde wijziging houdt
verband met een van de doelstellingen van dit wetsvoorstel, namelijk de
concentratie van een aantal voor alle rechtspersonen geldende kernbepalingen op één plaats, zodat voor alle rechtspersonen een uniforme
regeling geldt. Met dit wetsvoorstel wordt artikel 2:9 een algemene
basisbepaling over de taken en de bevoegdheden van het bestuur. De
verdere algemene regels voor het bestuur krijgen plaats in de aansluitende bepalingen. Het voorgestelde artikel 2:9a regelt de mogelijkheid tot
instelling van een monistisch bestuurssysteem. Het nieuwe artikel 2:9b
bevat de hoofdregels voor bestuurdersaansprakelijkheid, en artikel 2:9c
geeft tot slot de regels voor aansprakelijkstelling van bestuurders bij
faillissement van de rechtspersoon.
Lid 1
Het voorgestelde eerste lid betreft de algemene taakomschrijving van het
bestuur, namelijk het besturen van de rechtspersoon. Thans is dit per
rechtspersoon geregeld; in artikel 2:44 lid 1 BW voor de vereniging, in
artikel 2:129 BW voor de NV, in artikel 2:239 lid 1 BW voor de BV en in
artikel 2:291 lid 1 BW voor de stichting. De bepaling voor de vereniging is
ingevolge de schakelbepaling van artikel 2:53a BW eveneens van
toepassing op de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij.
Met het voorgestelde eerste lid worden deze bepalingen samengevoegd.
De afzonderlijke bepalingen kunnen daardoor komen te vervallen.
Inhoudelijk wordt de taak van het bestuur niet gewijzigd: het bestuur is
belast met het besturen van de rechtspersoon. Gehandhaafd blijft ook het
beginsel dat het bestuur zijn door de wet en de statuten afgebakende taak
autonoom vervult en dat het bestuur bevoegd is tot het bepalen van het
dagelijkse beleid en de strategie van de rechtspersoon.
Lid 2
De eerste volzin van het voorgestelde tweede lid bepaalt dat elke
bestuurder verantwoordelijkheid draagt voor de algemene gang van
zaken. Deze volzin is gelijk aan de eerste volzin van het huidige tweede lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

10

De aansprakelijkheidsregel die nu nog is opgenomen in de tweede volzin
van artikel 2:9 lid 2 BW, wordt verplaatst naar het nieuwe artikel 2:9b.
In de tweede volzin van het voorgestelde tweede lid wordt bepaald dat tot
de taak van een bestuurder alle bestuurstaken behoren die niet bij of
krachtens de statuten aan een of meer andere bestuurders zijn toebedeeld. De laatstgenoemde regel is thans nog te vinden in de slotzin van
artikel 2:9 lid 1 BW. Voor deze negatieve formulering is destijds gekozen
om te voorkomen dat taken tussen wal en schip zouden vallen omdat zij
niet uitdrukkelijk zijn toegedeeld (zie Kamerstukken II 2008/09, 31 763, nr.
3, p. 7). De reden voor verplaatsing van de regel is een wetssystematische: het ligt voor de hand om eerst te bepalen wat de taak van het
bestuur is, en om pas daarna een regeling te geven omtrent de taakverdeling door het bestuur. Inhoudelijk wordt de regel niet gewijzigd. De
regel is overigens van bijzonder belang voor rechtspersonen met een
monistisch bestuurssysteem. Bij een rechtspersoon met een monistisch
bestuurssysteem dient er een duidelijke taakverdeling tussen de uitvoerende en de niet-uitvoerende bestuurders te zijn (zie ook artikel 2:9a lid 1);
dit om te voorkomen dat de niet-uitvoerende bestuurders op gelijke wijze
als de uitvoerende bestuurders verantwoordelijk zijn voor het bestuur van
de rechtspersoon.
Lid 3
Het derde lid bepaalt in de eerste volzin dat elke bestuurder tegenover de
rechtspersoon gehouden is tot een behoorlijke vervulling van zijn taak.
Deze regel staat thans nog in artikel 2:9 lid 1 BW. De regel wordt om
wetssystematische redenen verplaatst. Het ligt immers voor de hand dat
eerst bepaald wordt wat de taak van het bestuur is, en dat vervolgens
bepaald wordt op welke wijze de bestuurders die taak dienen te vervullen.
In de tweede volzin wordt bepaald dat bestuurders zich bij de vervulling
van hun taak dienen te richten naar het belang van de rechtspersoon en
de daaraan verbonden onderneming of organisatie. Voor de bestuurder
van de NV en de BV is thans reeds bepaald dat zij zich bij de vervulling
van hun taak moeten richten naar het belang van de vennootschap en de
met haar verbonden onderneming (artikel 2:129/239 lid 5 BW). Een
dergelijke bepaling bestaat nog niet voor andere rechtspersonen. Om
deze reden wordt de voor de NV en de BV geldende regel verplaatst naar
het algemene gedeelte van Boek 2 BW. Met de voorgestelde bepaling
wordt voor alle rechtspersonen tot uitdrukking gebracht dat de
bestuurders bij de vervulling van hun taak de belangen van de rechtspersoon moeten laten prevaleren boven hun eigen belangen.
In de bepaling wordt overigens niet gesproken van het belang van «de
vennootschap», zoals dat het geval was in de regeling voor de NV en de
BV, maar van het belang van «de rechtspersoon». Met de aanduiding «de
daaraan verbonden onderneming of organisatie» wordt tot uitdrukking
gebracht dat ook wanneer een rechtspersoon geen onderneming drijft,
toch sprake kan zijn van een in dit kader relevant samenstel van belangen.
In de consultatie is opgemerkt dat het bij de stichting niet vanzelfsprekend
is dat bestuurders het belang van de rechtspersoon voorop moeten
stellen. Bestuurders van stichtingen zouden ook specifieke deelbelangen
mogen behartigen. Het belang van de stichting zou bovendien in
overwegende mate bepaald worden door de statutaire doelstelling. In dat
kader is gesuggereerd om een afzonderlijke norm te formuleren voor de
taakvervulling door bestuurders van een stichting. Deze suggestie is niet
overgenomen. Reden daarvoor is dat de genoemde zienswijze niet goed
te verenigen is met de geldende opvattingen over rechtspersoonlijkheid,
welke opvattingen ook ten grondslag liggen aan de regeling van Boek 2
BW. Volgens deze opvattingen moet het belang van de rechtspersoon
onderscheiden worden van het belang van degenen die bij de rechts-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

11

persoon betrokken zijn en van de deelbelangen die zij behartigen.3 Voor
bestuurders van stichtingen geldt evenzeer als voor bestuurders van
andere rechtspersonen dat zij zich moeten richten naar het belang van de
rechtspersoon. Daaraan doet niet af dat dit belang in overwegende mate
bepaald kan worden door de statutaire doelstelling.
Lid 4
Het vierde lid regelt de besluitvorming in een meerhoofdig bestuur. De
regeling is identiek aan de regeling die nu al geldt voor de NV (artikel
2:129 lid 2 BW) en de BV (artikel 2:239 lid 2 BW). Door de regel op te
nemen in de algemene bepalingen van Boek 2 BW komt deze voor alle
rechtspersonen te gelden.
Lid 5
Met het voorgestelde vijfde lid komt voor alle rechtspersonen een zelfde
tegenstrijdig-belangregeling te gelden. De voorgestelde regeling is gelijk
aan de regeling die nu al geldt voor de NV en de BV (zie artikel 2:129 lid 6
BW en artikel 2:239 lid 6 BW). In het algemene gedeelte van deze
toelichting is al ingegaan op de inhoud van de voorgestelde regeling en
op de belangrijkste redenen om de regeling die nu reeds geldt voor de NV
en de BV op te nemen in het algemene gedeelte van Boek 2 BW.
Indien een bestuurder handelt in strijd met de tegenstrijdigbelangregeling van het voorgestelde artikel 2:9 lid 5, zal het betreffende
besluit vernietigbaar zijn op grond van artikel 2:15 lid 1 aanhef en onder a
BW. Er is dan immers sprake van strijd met de bepalingen die het tot
stand komen van besluiten regelen. De vernietiging van het besluit heeft
geen gevolgen voor de rechtsgeldigheid van rechtshandelingen die
verricht zijn ter uitvoering van het besluit. Ook de vertegenwoordigingsbevoegdheid van het bestuur en de bestuurders blijft ongewijzigd. Een en
ander betekent niet dat een derde die wist dat de bestuurder handelde in
strijd met de tegenstrijdig-belangregeling, in alle gevallen beschermd
wordt. Zo kan het bewust profiteren van het schenden van de
tegenstrijdig-belangregeling, onder omstandigheden onrechtmatig zijn.
In de consultatie is in dit verband terecht gewezen op het belang van
transparantie. De bestuurder die een tegenstrijdig belang heeft bij een
kwestie die voorligt ter besluitvorming, dient dat tijdig aan zijn medebestuurders kenbaar te maken. Daarbij zal hij een volledig beeld moeten
schetsen van het tegenstrijdige belang. Of een bestuurder een belang
heeft dat tegenstrijdig is met dat van de rechtspersoon, moet bepaald
worden aan de hand van de omstandigheden van het geval. Evenals
onder de huidige wettelijke regeling, behoeft de enkele omstandigheid dat
de bestuurder een eigen belang heeft bij een voorgenomen besluit, nog
niet te leiden tot de kwalificatie van tegenstrijdig belang. Van een
tegenstrijdig belang is namelijk geen sprake zolang de belangen van de
bestuurder parallel lopen met die van de rechtspersoon. Zo brengt de
omstandigheid dat een bestuurder tevens lid of aandeelhouder is van de
rechtspersoon, niet zonder meer mee dat die bestuurder een tegenstrijdig
belang heeft.
Van een tegenstrijdig belang in de zin van deze bepaling is geen sprake
als een coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij met een bepaalde
categorie van leden overeenkomsten op gelijke wijze sluit of wijzigt, en in
dat kader ook een overeenkomst gesloten of gewijzigd wordt met een lid
dat tevens bestuurder is. De voorgestelde regeling brengt op dit punt dus
geen verandering (vgl. artikel 2:57 lid 4 BW).

3

Vgl. onder meer Asser/Maeijer & Kroeze 2-I* 2015, nrs. 15, 16 en 27 t/m 29; en B.F. Assink/W.J.
Slagter, Compendium Ondernemingsrecht (Deel 1), Deventer: Kluwer 2013, § 3.3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

12

Lid 6
De verplichting om een statutaire voorziening te treffen voor gevallen van
ontstentenis of belet van een bestuurder geldt nu alleen voor de NV
(artikel 2:134 lid 4 BW) en de BV (artikel 2:244 lid 4 BW). Van ontstentenis
is sprake als een bestuurder ophoudt bestuurder te zijn. Met belet wordt
gedoeld op de situatie dat een bestuurder tijdelijk zijn functie niet kan of
niet mag uitoefenen. Bij de consultatie is er in meerdere reacties op
gewezen dat het ook voor andere rechtspersonen van belang is dat zij een
regeling kennen voor ontstentenis en belet. Het voorgestelde zesde lid
beoogt hier nu in te voorzien. De voorgestelde bepaling is ontleend aan
de regelingen voor de NV en de BV. Bepaald wordt dat de statuten van de
rechtspersoon een statutaire regeling dienen te bevatten het geval van
belet en ontstentenis van alle bestuurders. De statuten kúnnen een
dergelijke regeling bevatten voor het geval van ontstentenis of belet van
een deel van de bestuurders. De verplichting tot het treffen van een
statutaire regeling betreft dus alleen de situatie waarin er ten aanzien van
alle bestuurders sprake is van belet of ontstentenis. Dit is thans ook het
geval voor de NV en de BV, al is de thans voor de BV geldende bepaling
op dit punt minder duidelijk. Met de voorgestelde algemene regeling,
kunnen de afzonderlijke bepalingen over ontstentenis en belet bij de NV
en de BV komen te vervallen.
De slotzin van het zesde lid geeft een regeling voor de rechtspositie van
degene die in geval van ontstentenis of belet van elk van de bestuurders,
de nodige bestuurshandelingen verricht. Het gaat daarbij om de persoon
die op basis van de statutaire ontstentenis- of beletregeling voor het
verrichten van deze handelingen is aangewezen. Bepaald wordt dat deze
persoon voor wat betreft de nodige bestuurshandelingen, met een
bestuurder wordt gelijkgesteld. De regel is ontleend aan de bepalingen
over het verrichten van bestuursdaden door een niet-bestuurder bij de NV
(artikel 2:151 BW) en de BV (artikel 2:261 BW). De laatstgenoemde
bepalingen komen bijna letterlijk overeen met de voorgangers van deze
bepalingen zoals die in 1928 werden opgenomen in het Wetboek van
Koophandel. Strekking van de regels was destijds met name om vast te
leggen dat personen die bevoegdelijk bestuursdaden verrichtten, op
dezelfde voet aansprakelijk waren als bestuurders.4 De vraag in welke
gevallen een niet-bestuurder bevoegd is tot het verrichten van bestuurshandelingen, wordt in de bepalingen overigens niet beantwoord.
Aangenomen werd dat deze bepalingen van belang waren voor het geval
van tegenstrijdig belang van de bestuurders en voor het geval van
ontstentenis of belet van bestuurders. Aangezien de tegenstrijdigbelangregeling voor de NV en de BV sinds 2013 niet meer uitgaat van een
«vertegenwoordigingsregel» maar van een «besluitvormingsregel», zijn
de bepalingen nu alleen nog van belang in het kader van ontstentenis of
belet. De regel wordt daarom met dit voorstel toegevoegd aan de
algemene regeling voor ontstentenis of belet van bestuurders. De
formulering van de regel is daarbij aangepast om tot uitdrukking te
brengen dat het toepassingsbereik van de regel beperkt is tot gevallen van
ontstentenis of belet van elk van de bestuurders. In de gevallen waarin er
slechts ten aanzien van een deel van de bestuurders sprake is van
ontstentenis of belet, kunnen de nodige bestuurshandelingen verricht
worden door de overige bestuurders. Hiermee wordt voorkomen dat
derden, zonder dat toepassing is gegeven aan de wettelijke en statutaire
besluitvormingsregels en waarborgen voor de benoeming van een
bestuurder, feitelijk voor enige tijd deel kunnen uitmaken van het bestuur.
Voor de gevallen dat er slechts ten aanzien van een deel van de
bestuurders sprake is van ontstentenis of belet, kan in de statuten
4

Zie hierover P.J. Dortmond, Van der Heijden Handboek voor de naamloze en de besloten
vennootschap, 2013/263.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

13

bijvoorbeeld geregeld worden dat de resterende bestuurders bepaalde
bestuurshandelingen vooraf voor advies dienen voor te leggen aan een
bepaalde derde, of dat de resterende bestuurders voor bepaalde besluiten
vooraf goedkeuring dienen te krijgen van de raad van commissarissen.
Lid 7
Het voorgestelde zevende lid bepaalt dat de bestuurders een raadgevende
stem hebben in de algemene vergadering. Doel van de toekenning van
deze raadgevende stem is dat de bestuurders in de gelegenheid worden
gesteld om hun visie op de door de algemene vergadering voorgenomen
besluiten te doen blijken zodat de aandeelhouders of de leden met die
visie rekening kunnen houden. Op dit moment is de raadgevende stem
alleen wettelijk geregeld voor de NV (artikel 2:117 lid 4 BW) en voor de BV
(artikel 2:227 lid 7 BW). Mede gezien de aanbevelingen die er in de
consultatie op dat punt zijn gedaan, wordt nu voorgesteld om een
regeling over de raadgevende stem van bestuurders op te nemen in het
algemene gedeelte van Boek 2 BW. De regeling komt daarmee te gelden
voor alle rechtspersonen die een algemene vergadering hebben.
Aangezien de bestuurders in de algemene vergadering een de raadgevende stem hebben, zullen zij ook uitgenodigd moeten worden voor de
algemene vergadering. Het niet in acht nemen van de raadgevende stem
van bestuurders leidt op grond van artikel 2:15 lid 1 aanhef en onder a BW
tot vernietigbaarheid van het besluit van de algemene vergadering
wegens strijd met de wettelijke bepalingen die het tot stand komen van
besluiten regelen.
De tweede volzin betreft de situatie dat de besluitvorming van de
algemene vergadering plaatsvindt buiten vergadering. Een raadgevende
stem van de bestuurder in de algemene vergadering kan dan strikt
genomen niet aan de orde zijn. Thans is alleen in de wettelijke regeling
van de BV bepaald dat de bestuurders (en de commissarissen) voorafgaand aan deze besluitvorming buiten vergadering in de gelegenheid
gesteld moeten worden om advies uit te brengen (zie artikel 2:238 lid 2
BW). Aangezien de wet de bestuurders van een NV een raadgevende stem
toekent in de algemene vergadering, zonder daarbij een uitzondering te
maken voor het geval dat de algemene vergadering buiten vergadering
beslist, moet worden aangenomen dat deze regel ook reeds geldt voor de
NV (zie Hoge Raad 22 december 2009, ECLI:NL:HR:2009:BK2001, NJ
2010/16). Met de voorgestelde regeling wordt voor alle rechtspersonen
bepaald dat bij besluitvorming van de algemene vergadering buiten
vergadering, de bestuurders de gelegenheid dienen te krijgen om
voorafgaand advies uit te brengen.
B
Nieuw artikel 2:9a
Inleiding
Met het voorgestelde artikel 2:9a wordt het monistisch bestuursmodel ook
wettelijk geregeld voor de vereniging, de coöperatie, de onderlinge
waarborgmaatschappij en de stichting. Sinds de invoering van de Wet
bestuur en toezicht per 1 januari 2013, bestaat een dergelijke wettelijke
regeling al voor de NV en de BV (Wet van 6 juni 2011 tot wijziging van
Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de aanpassing van
regels over bestuur en toezicht in naamloze en besloten vennootschappen, Stb. 2011, 275). De voor de NV en de BV bestaande regeling
wordt nu verplaatst naar het algemene gedeelte van Boek 2 BW, waarmee
de regeling komt te gelden voor alle rechtspersonen. Hiermee is in dit
wetsvoorstel geïntegreerd de regeling van het voorontwerp tot wijziging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

14

van Boek 2 BW in verband met het vastleggen van een monistisch
bestuursmodel voor de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij.
In een monistisch bestuursmodel is er geen raad van commissarissen als
toezichthoudend orgaan. De taken van de commissarissen worden
vervuld door personen die bestuursverantwoordelijkheid dragen, de
zogeheten niet-uitvoerende bestuurders. Zij houden toezicht op de
uitvoerende bestuurders. De uitvoerende bestuurders in het monistische
model vervullen dezelfde taken als de bestuurders in het traditionele
dualistische bestuursmodel. Als voordelen van dit monistische bestuursmodel worden onder meer genoemd dat niet-uitvoerende bestuurders
eerder en meer informatie ontvangen dan commissarissen, en dat zij ook
meer betrokken zijn bij de dagelijkse gang van zaken.
Ook rechtspersonen waarop de structuurregeling van toepassing is,
kunnen kiezen voor een monistisch bestuursmodel. In de structuurregeling zijn bepaalde bestuursbesluiten onderworpen aan de goedkeuring
van de raad van commissarissen en hebben werknemers via de ondernemingsraad invloed op de samenstelling van de raad van commissarissen.
Dit verplichte toezicht kan ook worden vormgegeven binnen een
monistisch bestuursmodel. Deze mogelijkheid bestaat onder het huidige
recht ook al voor de NV en de BV.
Eerder is al opgemerkt dat in sectorspecifieke regelgeving zo nodig ook
kan worden afgeweken van de regeling in het algemene gedeelte van
Boek 2 BW. Het voorgestelde artikel 2:9a sluit dan ook niet uit dat in
bijzondere wetgeving voor bepaalde instellingen de verplichting wordt
opgenomen om een dualistisch bestuursmodel te hanteren. Een dergelijke
verplichting is bijvoorbeeld te vinden in de Woningwet. Uit artikel 30 lid 1
van de Woningwet blijkt dat een toegelaten instelling in de zin van deze
wet een dualistisch bestuurssysteem dient te hebben; de keuze voor een
monistisch bestuursmodel is voor toegelaten instellingen derhalve
uitgesloten.
Met name bij verenigingen wordt in de praktijk ook wel gebruik gemaakt
van een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. De vraag of dergelijke
entiteiten kwalificeren als bestuur of als raad van commissarissen in de
zin der wet, komt aan de orde in de toelichting op de regel over de
instelling van een raad van commissarissen (artikel 2:11 lid 1).
Lid 1
Met het eerste lid wordt voor alle rechtspersonen een grondslag geboden
voor de instelling van een monistisch bestuurssysteem. Bepaald wordt
dat binnen het bestuur een taakverdeling kan worden gemaakt tussen
uitvoerende bestuurders en niet-uitvoerende bestuurders. Met de
uitvoerende bestuurders wordt bedoeld de bestuursleden die zich
bezighouden met de dagelijkse leiding. De niet-uitvoerende bestuurders
zijn te vergelijken met commissarissen. De formulering van het eerste lid
is ontleend aan de regeling die thans geldt voor de NV (artikel 2:129a lid 1
BW) en voor de BV (artikel 2:239a lid 1 BW).
Het eerste lid bepaalt voorts welke taken zijn voorbehouden aan de
niet-uitvoerende bestuurders. De dwingendrechtelijke taakverdeling
tussen uitvoerende bestuurders en niet-uitvoerende bestuurders bestaat
reeds voor de NV en de BV met een monistisch bestuursmodel. Ingevolge
deze taakverdeling zijn de niet-uitvoerende bestuurders in elk geval belast
met de volgende taken: het houden van toezicht, het voorzitterschap van
het bestuur, het voordragen van kandidaat-bestuurders en het vaststellen
van de bezoldiging van de uitvoerende bestuurders. Het gaat hier om
taken die in een dualistisch bestuursmodel berusten bij de raad van
commissarissen en die nauw aansluiten bij de toezichthoudende en
adviserende rol. Wanneer deze taken zouden berusten bij uitvoerende
bestuurders, zou dit bovendien kunnen leiden tot belangenconflicten (vgl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

15

Kamerstukken II 2008/09, 31 763, nr. 3, p. 14–17). De bestuurders kunnen
nadere afspraken maken over de invulling van de taakverdeling. Taken die
niet aan een of meer bepaalde bestuurders zijn toebedeeld, behoren
ingevolge het voorgestelde artikel 2:9 lid 3 BW aan de uitvoerende
bestuurders en de niet-uitvoerende bestuurders tezamen.
De slotzin van het eerste lid bepaalt dat de niet-uitvoerende bestuurders
natuurlijke personen zijn. Dit laatste geldt reeds voor de NV en de BV met
een monistisch bestuursmodel (artikel 2:129a lid 1 BW en artikel 2:239a lid
1 BW). De regel komt overeen met de regel voor het dualistisch bestuursmodel dat de commissarissen natuurlijke personen dienen te zijn.
Lid 2
Het voorgestelde tweede lid bevat de regel die nu reeds geldt voor de NV
en de BV met een monistisch bestuurssysteem (zie artikel 2:129a lid 3 BW
en artikel 2:239a lid 3 BW). Ingevolge deze regel kan bij of krachtens de
statuten bepaald worden dat een of meer bestuurders rechtsgeldig
kunnen besluiten omtrent zaken die tot het takenpakket van de betreffende bestuurders behoren. De regel is bedoeld om het mogelijk te maken
om in gevallen waarin een monistisch bestuursmodel gehanteerd wordt,
de besluitvorming te vereenvoudigen (zie Kamerstukken II 2008/09,
31 763, nr. 3, p. 17).
Lid 3
In het voorgestelde derde lid is opgenomen dat bij de benoeming van een
bestuurder wordt vermeld of hij uitvoerend of niet-uitvoerend bestuurder
zal zijn. In de gevallen dat er ingevolge de wettelijke regeling een
statutaire regeling kan worden gegeven voor benoeming van een
bestuurder door een ander dan de algemene vergadering, zal in die
statutaire regeling ook duidelijk moeten maken of de gegeven regeling
ziet op de benoeming van een uitvoerende bestuurder of op de
benoeming van een niet-uitvoerende bestuurder. De uitvoerende
bestuurders en de niet-uitvoerende bestuurders moeten overigens ook als
zodanig worden ingeschreven in het handelsregister (zie voor de NV en de
BV thans artikel 22 lid 4 Handelsregisterbesluit 2008).
Lid 4
In het voorgestelde vierde lid is geregeld dat een uitvoerende bestuurder
geschorst kan worden door een besluit van het bestuur. Deze regel geldt
nu ook reeds voor de NV en de BV met een monistisch bestuurssysteem
(zie artikel 2:134 lid 1 BW en artikel 2:244 lid 1 BW). De bevoegdheid van
het bestuur staat naast de bevoegdheid tot schorsing door degene die de
bestuurder benoemd heeft.
Lid 5
Het vijfde lid geeft een regel voor de vaststelling van een bezoldiging voor
uitvoerende bestuurders. Bepaald wordt dat uitvoerende bestuurders niet
deelnemen aan de beraadslaging en besluitvorming over het vaststellen
van een bezoldiging van uitvoerende bestuurders. Deze bepaling is gelijk
aan de regel die nu al geldt voor de NV en de BV met een monistisch
bestuursmodel (artikel 2:129a lid 2 BW en artikel 2:239a lid 2 BW).
Lid 6
Het zesde lid bepaalt dat uitsluitend de algemene vergadering bevoegd is
tot het toekennen van een bezoldiging aan de niet-uitvoerende
bestuurders. Deze regel sluit aan bij de regeling voor de NV en de BV met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

16

een raad van commissarissen. Voor deze rechtspersonen geldt reeds dat
uitsluitend de algemene vergadering bevoegd is om de commissarissen
een bezoldiging toe te kennen (zie artikel 2:145 BW en artikel 2:255 BW).
Voor de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij geldt thans
nog dat de statuten op dit punt een andere regeling kunnen geven (zie
artikel 2:57 lid 6 BW). Onder de voorgestelde regeling geldt dat afwijking
op grond van de statuten niet langer is toegestaan. Hiermee wordt
beoogd om de waarborgen voor behoorlijk functioneren van het interne
toezicht van rechtspersonen te versterken. Mogelijk is wel dat een
bijzondere wet voor bijvoorbeeld rechtspersonen in een bepaalde sector
een afwijkende regel geeft.
Omdat een stichting geen algemene vergadering kent, wordt in de tweede
volzin van het zesde lid bepaald dat aan niet-uitvoerende bestuurders van
een stichting uitsluitend een bezoldiging kan worden toegekend op de
wijze die daartoe in de statuten is voorzien. Deze regel geeft bijvoorbeeld
de oprichter van een stichting de mogelijkheid om te kiezen voor een
regeling die hij in de gegeven omstandigheden geschikt acht om onder
meer ongewenste besteding van het vermogen van de stichting tegen te
gaan. Daarbij is van belang dat het voor de organen van een stichting
alleen mogelijk is om de statuten van de stichting te wijzigen, als de
statuten zelf daartoe de mogelijkheid openen (zie artikel 2:293 BW).
Nieuw artikel 2:9b
Lid 1
Het eerste lid bevat de algemene regel voor aansprakelijkheid van de
bestuurder jegens de rechtspersoon. Deze regel is thans te vinden in de
tweede volzin van artikel 2:9 lid 2 BW. Inhoudelijk wordt de regel niet
gewijzigd. Wel wordt ter verduidelijking van de wetstekst toegevoegd dat
het gaat om aansprakelijkheid «jegens de rechtspersoon». Het toepassingsbereik van de regel verandert evenmin; de regel geldt nu reeds voor
bestuurders van elke rechtspersoon. Reden voor de verplaatsing is dat
hiermee een meer overzichtelijke regeling gegeven kan worden met
afzonderlijke bepalingen over het bestuur (artikelen 2:9 en 2:9a) en over
bestuurdersaansprakelijkheid (artikelen 2:9b en 2:9c).
Lid 2
Het tweede lid bevat de regel die thans is opgenomen in artikel 2:11 BW.
Ingevolge deze regel rust de aansprakelijkheid van een rechtspersoon als
bestuurder van een andere rechtspersoon, tevens hoofdelijk op ieder die
ten tijde van het ontstaan van de aansprakelijkheid bestuurder van die
rechtspersoon is. De bepaling strekt ertoe te voorkomen dat een natuurlijke persoon aan bestuurdersaansprakelijkheid kan ontkomen door
tussenschakeling van een rechtspersoon-bestuurder. Inhoudelijk wordt de
regel niet gewijzigd.
Lid 3
Het derde lid regelt dat één rechtbank bevoegd is ten aanzien van
vorderingen betreffende de overeenkomst tussen de rechtspersoon en de
bestuurder. De bepaling is bedoeld om procedures betreffende geschillen
tussen de bestuurder en de rechtspersoon, die over het algemeen een
belang betreffen waarbij de vennootschapsrechtelijke aspecten meer
betrokken zijn dan bij geschillen tussen de rechtspersoon en een
werknemer, te laten behandelen door de rechtbank en niet door de
kantonrechter. Bovendien worden met deze bepaling de procedures
tussen de bestuurder en de rechtspersoon geconcentreerd bij één

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

17

bevoegde rechtbank, namelijk de rechtbank binnen het rechtsgebied waar
de rechtspersoon zijn woonplaats heeft.
De bepaling komt inhoudelijk overeen met hetgeen nu al geldt voor de NV
(artikel 2:131 BW), de BV (artikel 2:241 BW) en – op grond van de
schakelbepalingen van artikelen 2:50a, 2:53a en 2:300a BW – voor de
commerciële vereniging, de coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij en de commerciële stichting. Met het voorgestelde derde lid
komt de regel te gelden voor alle rechtspersonen. De regel wordt daarbij
op een punt gecorrigeerd. In de huidige artikelen 2:131 en 2:241 BW wordt
nog verwezen naar artikel 7:685 BW, dat met de invoering van de Wet
werk en zekerheid per 1 juli 2015 vervallen is. De voorgestelde regel
verwijst naar daarvoor in de plaats gekomen artikelen 7:671b en 7:671c
BW.
Lid 4
Het voorgestelde vierde lid bepaalt dat de rechter niet een veroordeling
kan uitspreken tot herstel van de arbeidsovereenkomst tussen de
rechtspersoon en de bestuurder. Met deze bepaling wordt recht gedaan
aan het belang van de rechtspersoon om bestuurd te worden door
personen die het vertrouwen genieten van het orgaan dat voor de
samenstelling van het bestuur verantwoordelijk is. De regel geldt thans
reeds voor de NV (artikel 2:134 lid 3 BW), de BV (artikel 2:244 lid 3 BW), de
vereniging (artikel 2:37 lid 6 BW) en de coöperatie en onderlinge
waarborgmaatschappij (artikelen 2:37 lid 6 en 2:53a lid 1 BW). Omdat het
vertrouwen in de bestuurder ook bij de stichting van wezenlijk belang is,
komt de genoemde regel ook voor stichtingen te gelden. In het
voorontwerp was dit nog opgenomen in de afzonderlijke titel voor de
stichting (artikel 2:298 lid 4 van het voorontwerp). Om de duidelijkheid van
de wettelijke regeling op dit punt te verbeteren, is de regel in het
voorliggende wetsvoorstel verplaatst naar het algemene gedeelte van
Boek 2 BW.
Nieuw artikel 2:9c
Het voorgestelde artikel 2:9c bevat de regels voor aansprakelijkstelling
van bestuurders in geval van faillissement van de rechtspersoon. Zij komt
overeen met de bepalingen voor de NV en de BV in de huidige artikelen
2:138 en 2:248 BW. Op grond van schakelbepalingen geldt die regeling
onder het huidige recht ook reeds voor de commerciële vereniging (artikel
2:50a BW), de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij
(artikelen 2:50a en 2:53a BW) en de commerciële stichting (artikel 2:300a
BW). Met dit wetsvoorstel wordt de regeling opgenomen in het algemene
gedeelte van Boek 2 BW. Hierdoor wordt de wettelijke regeling verduidelijkt en wordt de regel bovendien van toepassing op alle rechtspersonen.
In de consultatie is erop gewezen dat de toepassing van de bedoelde
regeling op alle rechtspersonen, het voor kleine, niet-commerciële
verenigingen en stichtingen moeilijker kan maken om vrijwilligers te
vinden voor de vervulling van bestuurs- of commissarisfuncties. Ook de
Commissie vennootschapsrecht heeft op dit risico gewezen. Mede naar
aanleiding van deze reacties is thans in het tweede lid een uitzondering
opgenomen voor onbezoldigde bestuurders van niet-commerciële
verenigingen of stichtingen en voor onbezoldigde bestuurders van
informele verenigingen (verenigingen waarvan de statuten niet zijn
opgenomen in een notariële akte). Van een onbezoldigde functie als
bedoeld in deze bepaling zal sprake zijn als de bestuurder voor zijn
werkzaamheden geen vergoeding ontvangt of enkel een vergoeding voor
werkelijk gemaakte onkosten. Met de voorgestelde bepaling geldt voor
onbezoldigde bestuurders niet de regel dat in het geval dat niet voldaan is
aan de administratieverplichtingen (artikel 2:10 BW) of de verplichting tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

18

publicatie van de jaarrekening (artikel 2:394 BW), vaststaat dat het bestuur
zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en dat vermoed wordt dat
onbehoorlijke taakvervulling een belangrijke oorzaak is van het faillissement. Voor onbezoldigde commissarissen van deze verenigingen en
stichtingen geldt een overeenkomstige uitzondering (zie artikel 2:11c). De
drempel voor een succesvolle aansprakelijkstelling van de genoemde
bestuurders en commissarissen wordt zo aanmerkelijk verhoogd. Hiermee
wordt zoveel mogelijk voorkomen dat men zich ten onrechte door de
regeling laat weerhouden om zich als vrijwilliger in te zetten als bijvoorbeeld bestuurder van een buurtvereniging of sportclub.
Nieuw in de voorgestelde bepaling is de vermelding in de derde volzin
van het zesde lid dat de bestuurder niet bevoegd is tot verrekening van
zijn schuld met een vordering op de rechtspersoon. Het gaat hier om de
codificatie van een reeds geldende rechtsregel (zie Hoge Raad
18 september 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI5912, NJ 2009/438). Een verdere
toevoeging is te vinden in de slotzin van het zevende lid, waar bepaald
wordt dat de regeling niet van toepassing is op een door de Ondernemingskamer in een enquêteprocedure aangestelde tijdelijke bestuur als
bedoeld in artikel 2:356 onder c BW. Het betreft daarbij zowel de
bestuurder die op grond van artikel 2:349a lid 2 BW aangesteld is bij wege
van voorlopige voorziening als de bestuurder die aangesteld is bij een op
grond van artikel 2:355 lid 1 BW getroffen voorziening. Ingevolge het
voorgestelde artikel 2:11d is de regeling evenmin van toepassing op een
door de Ondernemingskamer benoemde commissaris als bedoeld in
artikel 2:356 onder c BW. De regel laat overigens onverlet de mogelijkheid
van de curator om een door de Ondernemingskamer benoemde
bestuurder of commissaris aansprakelijk te stellen op grond van artikel
2:9b lid 1 (het huidige artikel 2:9 BW).
In het voorontwerp was nog opgenomen dat de regeling voor aansprakelijkstelling bij faillissement verplaatst zou worden naar de Faillissementswet. In het voorliggende wetsvoorstel is de regeling opgenomen in
artikel 2:9c, vlak achter de algemene bepaling over de taak van de
bestuurders (artikelen 2:9 en 2:9a) en de algemene regeling voor
bestuurdersaansprakelijkheid (artikel 2:9b). Hiermee wordt de inhoudelijke
samenhang tussen de betreffende normen benadrukt. Zo ligt de norm die
artikel 2:9c aan bestuurders voorschrijft, in feite ook reeds besloten in de
algemene aansprakelijkheidsregel van artikel 2:9b (het huidige artikel 2:9
lid 2 BW).5
C
Wijziging artikel 2:11
Inleiding
Met dit voorstel wordt een nieuw artikel 2:11 geïntroduceerd. De
voorgestelde bepaling bevat een regeling van de taak van commissarissen en van bepaalde normen die zij bij de vervulling van hun taak in
acht moeten nemen. In het algemene gedeelte van deze toelichting kwam
al aan de orde dat er voor de vereniging en voor de stichting op dit
moment nog geen regeling bestaat voor de raad van commissarissen. De
regeling voor de overige rechtspersonen is nu nog verspreid over Boek 2
BW; zie onder meer voor de NV artikel 2:140 BW, voor de BV artikel 2:250
BW en voor de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij artikel
2:57 BW.

5

Zie hierover ook reeds de toelichting die destijds gegeven is bij de invoering van artikelen 2:138
en 2:248 BW; Kamerstukken II 1980/81, 16 631, nr. 6, p. 18–43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

19

Lid 1
Het eerste lid biedt voor alle rechtspersonen een wettelijke grondslag voor
de instelling van een raad van commissarissen: bij de statuten kan
worden bepaald dat er een raad van commissarissen zal zijn. De
mogelijkheid tot het instellen van een raad van commissarissen bestaat
niet wanneer de rechtspersoon een monistisch bestuursmodel hanteert.
Dit monistische bestuursmodel wordt geregeld in het voorgestelde artikel
9a. De regel dat de raad van commissarissen bestaat uit een of meer
natuurlijke personen, geldt ook nu reeds (zie artikelen 2:57 lid 1, 2:140 lid 1
en 2:250 lid 1 BW).
In het voorontwerp was nog opgenomen dat er voor de vereniging en de
stichting afzonderlijke bepalingen zouden komen over de instelling van
een toezichthoudend orgaan. Bij de consultatie bleek dat die opzet niet de
gewenste duidelijkheid bood. Met dit wetsvoorstel wordt er daarom voor
gekozen om in het algemene gedeelte van Boek 2 BW een voor alle
rechtspersonen geldende regeling te geven over de instelling van een
toezichthoudend orgaan (de raad van commissarissen). Deze opzet is ook
in lijn met het uitgangspunt dat wanneer er onvoldoende rechtvaardiging
bestaat om voor de verschillende soorten rechtspersonen onderling
afwijkende regels te hanteren, een uniforme regeling in de algemene
bepalingen van Boek 2 BW de voorkeur verdient.
Het voorontwerp gebruikte voor het toezichthoudende orgaan bij
verenigingen en stichtingen nog de term «toezichthoudend orgaan». De
bedoeling daarvan was om aan te sluiten bij de benaming die in de
praktijk veelal door verenigingen en stichtingen wordt gehanteerd. Zo
wordt de raad van commissarissen van een onderwijsinstelling in de regel
aangeduid als «raad van toezicht». Ook daarbuiten blijken verenigingen
en stichtingen die een toezichthoudend orgaan hebben ingesteld, dat
orgaan vaak aan te duiden als «raad van toezicht». Verder wordt in
bepaalde bijzondere wettelijke regelingen, zoals de Woningwet, de raad
van commissarissen van een vereniging of stichting aangeduid als «raad
van toezicht». Bij de consultatie bleek echter dat de in het voorontwerp
gebruikte terminologie tot onduidelijkheden leidde. Wetssystematisch ligt
het ook niet voor de hand om binnen Boek 2 BW verschillende
benamingen hanteren voor organen die in feite dezelfde functie vervullen.
In het voorgestelde artikel 2:11 wordt het toezichthoudende orgaan
daarom voor alle rechtspersonen aangeduid als «raad van commissarissen».
Overigens maakt het voor de toepassing van de wettelijke regeling strikt
genomen niet uit hoe het orgaan door de rechtspersoon zelf wordt
aangeduid. Wanneer in de statuten een orgaan van de rechtspersoon
wordt ingesteld en daarbij aan dat orgaan de taak wordt toegekend om
toezicht te houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang
van zaken in de rechtspersoon en de daaraan verbonden onderneming of
organisatie, is dat orgaan een raad van commissarissen in de zin van de
wet (vgl. artikel 2:11 leden 1 en 2). Het orgaan heeft in dat geval de taken
en de bevoegdheden die door de wet aan een raad van commissarissen
worden toebedeeld. In de consultatie is de vraag opgeworpen of in het
geval dat er bij een rechtspersoon sprake is van meerdere toezichthoudende organen die elk toezicht houden op een specifiek onderdeel van het
beleid, elk van die organen (al dan niet voor een deel) als raad van
commissarissen moet worden beschouwd. Het antwoord op die vraag
luidt gezien het voorgaande ontkennend. Een wezenlijk element van de
taak van de raad van commissarissen is immers dat toezicht wordt
gehouden op de algemene gang van zaken in de rechtspersoon en de
daaraan verbonden onderneming of organisatie. Een orgaan dat
bijvoorbeeld enkel tot taak heeft om toezicht te houden op de financiële
gang van zaken binnen de rechtspersoon, is derhalve geen raad van
commissarissen in de zin van de wet. Hetzelfde geldt voor een orgaan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

20

enkel de taak heeft om het bestuur te adviseren. Overigens is het ook
denkbaar dat een andere rechtspersoon op een bepaalde wijze toezicht
houdt op het bestuur, bijvoorbeeld doordat het bestuur tussentijds
informatie verstrekt over omzet en winstperspectief. De voorgestelde
regeling sluit die mogelijkheid niet uit, maar ook in dat geval zal er geen
sprake zijn van een raad van commissarissen in de zin van de wet. Daarbij
is van belang dat een raad van commissarissen dient te bestaan uit een of
meer natuurlijke personen, en dat een rechtspersoon dus geen lid van een
raad van commissarissen kan zijn (vgl. artikel 2:11 lid 1).
Op overeenkomstige wijze kan vastgesteld worden wat de wettelijke
kwalificatie is van bijvoorbeeld een algemeen bestuur en een dagelijks
bestuur. Zo is het «dagelijks bestuur» alleen te beschouwen als het
bestuur in de zin van de wet, als dit het orgaan van de rechtspersoon is
dat bevoegd is tot het bepalen van het dagelijkse beleid en de strategie
van de rechtspersoon, en het zijn taak in beginsel autonoom vervult (vgl.
artikel 2:9 lid 1). Mogelijk is ook dat het «dagelijks bestuur» vooral
uitvoerende taken heeft en dat de wettelijke algemene bestuurstaak berust
bij het «algemeen bestuur». Wanneer de leden van het dagelijks bestuur
in dat geval ook lid zijn van het algemeen bestuur, zijn deze leden
mogelijk te beschouwen als bestuurders waaraan bij de onderlinge
taakverdeling bepaalde uitvoerende taken zijn toebedeeld (vgl. artikel 2:9
lid 2). De vraag of een algemeen bestuur of een dagelijks bestuur
kwalificeert als het bestuur in de zin der wet, is echter niet in algemene zin
te beantwoorden.
Lid 2
Het voorgestelde tweede lid bevat de taakomschrijving van de raad van
commissarissen. De taak van de raad van commissarissen is het houden
van toezicht op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van
zaken. Verder staat de raad van commissarissen het bestuur met raad
terzijde. De voorgestelde bepaling komt daarmee overeen met de regeling
die nu reeds geldt voor de NV (artikel 2:140 lid 2 BW), de BV (artikel 2:250
lid 2 BW) en de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel
2:57 lid 2 BW). Deze afzonderlijke bepalingen kunnen met dit wetsvoorstel
komen te vervallen.
Uit de gegeven taakomschrijving vloeit voort dat de raad van commissarissen in beginsel gekend dient te worden in het algemene bestuursbeleid
en in belangrijke beslissingen van het bestuur; zie in dit verband ook het
voorgestelde artikel 2:11a. De raad van commissarissen heeft daarnaast
alle bevoegdheden die in redelijkheid nodig zijn om zich een juist beeld te
kunnen vormen van de toestand van de rechtspersoon en van het
gevoerde beleid. Zo kan hij bijvoorbeeld door een derde onderzoek laten
doen naar een bepaalde activiteit van de rechtspersoon. De kosten van dat
onderzoek worden dan gedragen door de rechtspersoon. De raad van
commissarissen dient bij het gebruik van dergelijke bevoegdheden wel
telkens de redelijkheid en billijkheid als bedoeld in artikel 2:8 BW in acht te
nemen.
In de slotzin van het tweede lid wordt bepaald dat de statuten aanvullende
bepalingen kunnen bevatten omtrent de taak en de bevoegdheden van de
raad van commissarissen en van zijn leden. Deze regel geldt nu reeds
voor de NV (artikel 2:140 lid 3 BW), de BV (artikel 2:250 lid 3 BW), en de
coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57 lid 5 BW).
Met de bepaling blijft de op dit punt reeds bestaande flexibiliteit
behouden. De gewenste invulling van de bevoegdheden van de raad van
commissarissen kan immers verschillen al naar gelang het karakter en het
werkterrein van de rechtspersoon. Zo kan er bij bepaalde rechtspersonen
vooral behoefte zijn aan een regeling waarbij voor bepaalde bestuursbesluiten voorafgaande goedkeuring van de raad van commissarissen is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

21

vereist, terwijl voor andere rechtspersonen de adviserende taak van de
raad van commissarissen belangrijker is.
Lid 3
Het voorgestelde derde lid bepaalt in de eerste volzin dat tot de taak van
een commissaris behoren alle taken die niet bij of krachten de statuten
aan een of meer andere commissarissen zijn toebedeeld. De bepaling
biedt daarmee ook een wettelijke grondslag voor een taakverdeling tussen
de commissarissen. Op grond van de tweede volzin van het derde lid is
elke commissaris verantwoordelijk voor het algemene toezicht op het
beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken.
De genoemde regels gelden thans voor de meeste rechtspersonen al op
basis van een van overeenkomstige toepassing verklaring, direct of
indirect, van artikel 2:9 BW op de taakvervulling door de raad van
commissarissen. De regel geldt reeds voor de NV (artikel 2:149 BW), de
BV (artikel 2:259 BW), de commerciële vereniging (artikel 2:50a BW), de
coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikelen 2:50a en 2:53a
lid 1 BW) en de commerciële stichting (artikel 2:300a BW).
Lid 4
Het vierde lid bepaalt in de eerste volzin dat elke commissaris jegens de
rechtspersoon gehouden is tot een behoorlijke vervulling van zijn taak.
Voor de meeste rechtspersonen geldt deze regel thans al op basis van de
van overeenkomstige toepassing verklaring, direct of indirect, van artikel
2:9 BW op de taakvervulling door de raad van commissarissen. Dit betreft
de NV (artikel 2:149 BW), de BV (artikel 2:259 BW), de commerciële
vereniging (artikel 2:50a BW), de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikelen 2:50a en 2:53a lid 1 BW) en de commerciële stichting
(artikel 2:300a BW). De reeds bestaande regel wordt verduidelijkt door de
regel afzonderlijk te formuleren voor de taakvervulling door commissarissen. Door de regel op te nemen in het algemene gedeelte van Boek 2
BW, komt zij bovendien uitdrukkelijk te gelden voor alle rechtspersonen.
In de tweede volzin wordt bepaald dat de commissarissen zich bij de
vervulling van hun taak dienen te richten naar het belang van de
rechtspersoon en de daaraan verbonden onderneming of organisatie. De
huidige wet geeft deze regel reeds voor de commissarissen van de NV
(artikel 2:140 lid 2 BW), de BV (artikel 2:250 lid 2 BW) en de coöperatie en
onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57 lid 2 BW). Met de norm
wordt onder meer tot uitdrukking gebracht dat commissarissen bij de
vervulling van hun taak de belangen van de rechtspersoon moeten laten
prevaleren boven hun eigen belangen. Voor bestuurders geldt ingevolge
het voorgestelde artikel 2:9 lid 3 een overeenkomstige norm. Omdat de
norm geldt bij alle rechtspersonen, wordt hier niet gesproken van
«vennootschap» maar van «rechtspersoon», en van «onderneming of
organisatie» in plaats van «onderneming». De keuze voor deze formulering is hierboven bij de bespreking van het voorgestelde artikel 2:9 lid 3
al toegelicht.
Lid 5
Op grond van het voorgestelde vijfde lid kunnen de statuten bepalen dat
aan een bepaalde commissaris meer dan één stem wordt toegekend. Een
commissaris kan niet meer stemmen uitbrengen dan de andere commissarissen tezamen. Deze regels zijn identiek aan de regels die nu reeds
gelden voor de NV (artikel 2:140 lid 4 BW) en voor de BV (artikel 2:250 lid 4
BW). Omdat de regels zich lenen voor toepassing bij alle rechtspersonen,
worden zij met dit wetsvoorstel opgenomen in het algemene gedeelte.
Inhoudelijk blijft de regel ongewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

22

Het toekennen van meer dan één stem aan een bepaalde commissaris kan
bijvoorbeeld aangewezen zijn indien men extra gewicht wil toekennen aan
het inzicht van een door een bepaalde aandeelhouder of subsidieverschaffer benoemde commissaris. Daarbij moet worden aangetekend dat
ook een dergelijke commissaris zich bij de uitoefening van zijn taak dient
te richten naar het belang van de rechtspersoon en de daaraan verbonden
onderneming of organisatie.
Lid 6
Het zesde lid bevat de tegenstrijdig-belangregeling voor commissarissen.
De regeling sluit aan bij de voorgestelde regeling voor tegenstrijdig
belang bij bestuurders (artikel 2:9 lid 5). Voor een verdere toelichting
verwijs ik dan ook naar hetgeen in het algemene gedeelte van deze
toelichting en bij de toelichting op artikel 2:9 lid 5 over de tegenstrijdigbelangregeling is opgemerkt.
Ook bij niet-naleving van de tegenstrijdig-belangregeling door een
commissaris geldt dat zulks leidt tot vernietigbaarheid van het besluit. Er
is dan immers sprake van strijd met een wettelijke regeling die het tot
stand komen van besluiten regelt (artikel 2:15 lid 1 aanhef en onder a BW).
Als de rechtspersoon schade lijdt door het niet-naleven van de
tegenstrijdig-belangregeling, kan hij deze schade onder omstandigheden
verhalen op de betreffende commissaris.
Lid 7
Op grond van het zevende lid dienen de statuten een regeling te bevatten
voor het geval dat sprake is van ontstentenis of belet van elk van de
commissarissen. De statuten kúnnen een dergelijke regeling bevatten
voor de situatie dat sprake is van ontstentenis of belet van een deel van
de raad van commissarissen. Een dergelijk wettelijk voorschrift bestaat
thans alleen voor de commissarissen van de BV (artikel 2:252 lid 4 BW).
Zie verder hetgeen ik hiervoor heb opgemerkt over de voorgeschreven
regeling voor ontstentenis en belet van bestuurders (artikel 2:9 lid 6).
Lid 8
Het achtste lid bepaalt dat de raad van commissarissen bevoegd is om
iedere bestuurder te allen tijde te schorsen, dit tenzij de statuten anders
bepalen. Deze regel bestaat nu reeds voor de NV (artikel 2:147 lid 1 BW),
de BV (artikel 2:257 lid 1 BW) en de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57 lid 3 BW).
Bij de wettelijke taak van de raad van commissarissen past dat dit orgaan
zo nodig kan ingrijpen in het bestuur van de rechtspersoon. Met de
bevoegdheid tot schorsing beschikt de raad van commissarissen over een
instrument waarmee een bestuurder zo nodig op per direct op non-actief
kan worden gesteld. De bevoegdheid tot schorsing betreft ook de
bestuurders die benoemd zijn door een derde. Zulks ligt voor de hand
omdat de raad van commissarissen toezicht houdt op de taakuitoefening
van alle bestuurders. De mogelijkheid tot schorsing geldt overigens niet
ten aanzien van een door de Ondernemingskamer benoemde tijdelijke
bestuurder. Met een dergelijke schorsing zou immers een door de
Ondernemingskamer getroffen voorziening ongedaan worden gemaakt
(zie artikel 2:357 lid 3 BW).
Het ontwerpvoorstel bevatte geen regeling voor de opheffing van de
schorsing van een bestuurder. Bij de consultatie kwam uit enkele reacties
naar voren dat er op dat punt echter behoefte bestaat aan een basisregeling. Hieraan wordt tegemoetgekomen door in de tweede volzin van dit
lid te bepalen dat de schorsing te allen tijde kan worden opgeheven door
het orgaan of de persoon welke bevoegd is tot benoeming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

23

Lid 9
Het negende lid bepaalt dat de commissarissen in de algemene vergadering een raadgevende stem hebben. Deze raadgevende stem van de
commissarissen is op dit moment voor een aantal rechtspersoon
afzonderlijk geregeld; dit betreft de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57 lid 7 BW), de NV (artikel 2:117 lid 4 BW) en de
BV (artikel 2:227 lid 7 BW). De ratio van de raadgevende stem is dat de
commissarissen in de gelegenheid worden gesteld om hun visie op de
door de algemene vergadering voorgenomen besluiten te doen blijken,
zodat de aandeelhouders of leden daarmee rekening kunnen houden.
Mede naar aanleiding van hetgeen in de consultatie op dit punt naar
voren is gebracht, wordt de regel nu opgenomen in het algemene
gedeelte van Boek 2 BW. Voor een verdere toelichting zij verwezen naar
hetgeen hiervoor is opgemerkt over de raadgevende stem van
bestuurders in de algemene vergadering (artikel 2:9 lid 7).
Lid 10
Het voorgestelde tiende lid vermeldt welke gegevens meegedeeld moeten
worden bij een aanbeveling of voordracht tot benoeming van een
commissaris. Dit is thans voor een aantal rechtspersonen afzonderlijk
geregeld; dit is het geval voor de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57a lid 2 BW), de NV (artikel 2:142 lid 3 BW) en de BV
(artikel 2:252 lid 3 BW). Naar aanleiding van de in de consultatie gedane
aanbevelingen wordt deze regeling nu opgenomen in het algemene
gedeelte van Boek 2 BW, waardoor de regeling voor alle rechtspersonen
komt te gelden.
Lid 11
Ingevolge het elfde lid kan, tenzij de wet anders bepaalt, alleen de
algemene vergadering aan commissarissen een bezoldiging toekennen.
Onder bezoldiging moet worden verstaan elke vergoeding voor verrichte
of te verrichten werkzaamheden. De commissarissen stellen niet hun
eigen bezoldiging vast. Hun bezoldiging wordt evenmin vastgesteld door
het bestuur. Dat laatste zou niet passend zijn omdat de raad van commissarissen mede tot taak heeft om toezicht te houden op het bestuur. De wet
kent de genoemde regel thans reeds voor de NV (artikel 2:145 BW) en de
BV (artikel 2:255 BW). Mede naar aanleiding van de reacties bij de
consultatie, wordt voorgesteld om de regel voor alle rechtspersonen te
hanteren. Onder de voorgestelde regeling is het overigens wel mogelijk
om in bijvoorbeeld sectorspecifieke wetgeving op dit punt een afwijkende
regel te geven.
De tweede volzin van het elfde lid geeft een bijzondere regel voor de
stichting. Deze regel is nodig omdat de stichting geen algemene vergadering kent. Om deze reden wordt bepaald dat een bezoldiging van
commissarissen van een stichting wordt vastgesteld op de wijze die
daartoe in de statuten is voorzien. In dat kader is van belang dat het voor
de organen van een stichting alleen mogelijk is om de statuten van de
stichting te wijzigen, als de statuten zelf daartoe de mogelijkheid openen
(zie artikel 2:293 BW).
D
Nieuw artikel 2:11a
Het voorgestelde artikel 2:11a regelt de informatieverstrekking door het
bestuur aan de raad van commissarissen. Het bestuur dient de raad van
commissarissen de informatie te verschaffen die deze nodig heeft voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

24

een adequate uitvoering van zijn toezichthoudende en adviserende taak.
De verantwoordelijkheid voor de informatieverschaffing ligt derhalve
primair bij het bestuur. Dit betekent niet dat de raad van commissarissen
telkens kan volstaan met het beoordelen van de informatie die door het
bestuur aangeleverd wordt. De raad van commissarissen heeft ook zelf
een taak in het verkrijgen van de relevante en juiste informatie.6 Een raad
van commissarissen die geen initiatief neemt op het moment dat hij
signalen ontvangt dat de reeds verstrekte informatie onjuist of ontoereikend is, handelt dan ook onzorgvuldig.
In het eerste lid wordt bepaald dat het bestuur de raad van commissarissen tijdig de voor de uitoefening van diens taak noodzakelijke gegevens
verschaft. Deze regel is gelijk aan de regel die nu al geldt voor de
coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikel 2:57 lid 8 BW), de
NV (artikel 2:141 lid 1 BW) en de BV (artikel 2:251 lid 1 BW). De laatstgenoemde bepalingen komen dan ook te vervallen.
Op grond van het tweede lid dient het bestuur de raad van commissarissen ten minste één keer per jaar schriftelijk op de hoogte te stellen van
de hoofdlijnen van het strategisch beleid, van de algemene en financiële
risico’s en van de gebruikte beheers- en controlesystemen. Deze regel
geldt nu al voor de NV (artikel 2:141 lid 2 BW) en de BV (artikel 2:251 lid 2
BW). Van elke rechtspersoon waarbij er aanleiding is geweest voor de
instelling van het toezichthoudende orgaan van de raad van commissarissen, mag verwacht worden dat aan dit minimum wordt voldaan. Zoals
ook uit de tekst van het tweede lid blijkt, verplicht de hier aan de orde
zijnde bepaling zélf de rechtspersoon niet tot het gebruik van een of meer
beheers- of controlesystemen. Bedoeling is echter dat het gebruik van
dergelijke systemen, of het ontbreken van dat gebruik, wel de aandacht
heeft van het bestuur en de raad van commissarissen. Overigens zullen
op grond van het eerste lid in veel gevallen aanzienlijk hogere eisen
gelden voor de informatieverstrekking door het bestuur.
Nieuw artikel 2:11b
Het voorgestelde artikel 2:11b bevat in het eerste lid de hoofdregel voor
persoonlijke aansprakelijkheid van de commissaris jegens de vennootschap. De regel komt overeen met de regel voor interne aansprakelijkheid
van bestuurders (zie artikel 2:9b lid 1). Voor de meeste rechtspersonen
geldt de regel op dit moment al op basis van een van overeenkomstige
toepassing verklaring van artikel 2:9 BW; dit geldt voor de NV (artikel
2:149 BW), de BV (artikel 2:259 BW), de commerciële vereniging (artikel
2:50a BW), de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikelen
2:50a en 2:53a lid 1 BW) en de commerciële stichting (artikel 2:300a BW).
Met de voorgestelde bepaling wordt het geldende recht op dit punt echter
verduidelijkt.
Het eerste lid maakt onderscheid tussen gezamenlijke verantwoordelijkheid en individuele aansprakelijkheid. De commissarissen zijn samen
verantwoordelijk voor de taakvervulling door de raad van commissarissen. Zij zijn in beginsel hoofdelijk aansprakelijk voor de uit onbehoorlijke taakvervulling voortvloeiende schade. Disculpatie van een commissaris is mogelijk indien de betreffende commissaris van de onbehoorlijke
taakvervulling geen ernstig verwijt kan worden gemaakt en hij ook niet
nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen van
onbehoorlijke taakvervulling af te wenden. Wanneer een commissaris
signaleert dat een andere commissaris zijn taken niet goed vervult, zal hij
derhalve moeten ingrijpen wil hij zich later kunnen disculperen.
Het tweede lid verklaart hetgeen in het voorgestelde artikel 2:9b leden 3
en 4 BW is bepaald ten aanzien van bestuurders, van overeenkomstige
6

Zie daarover Asser/Rensen 2-III* 2012/253 en Asser/Maeijer, Van Solinge en Nieuwe Weme 2-II*
2009/492.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

25

toepassing ten aanzien van commissarissen. Dit betreft in de eerste plaats
de regeling omtrent de bevoegde rechter bij geschillen tussen de
rechtspersoon en de commissaris (lid 3). Deze regel geldt reeds voor de
meeste rechtspersonen (zie de artikelen 2:131 en 2:149 BW, artikelen 2:241
en 2:259 BW, en voorts de artikelen 2:50a, 2:53a en 2:300a BW). Ten
tweede gaat het om de regel dat geen veroordeling kan worden uitgesproken tot herstel van de arbeidsovereenkomst met de bestuurder (lid 4).
De regel geldt nu reeds voor de commissarissen van de NV en de BV (zie
artikelen 2:134 lid 3 en 2:144 lid 2 BW, alsmede artikelen 2:244 lid 3 en
2:254 lid 2 BW).
Nieuw artikel 2:11c
Het voorgestelde artikel 2:11c verklaart de regeling voor aansprakelijkstelling van bestuurders in geval van faillissement, van overeenkomstige
toepassing op commissarissen. De bepaling biedt daarmee vooral een
verduidelijking van het wettelijke regime. Voor de meeste rechtspersonen
is de regeling nu op basis van schakelbepalingen namelijk reeds van
toepassing. De regeling geldt nu reeds voor commissarissen van de NV
(artikelen 2:138 en 2:149 BW), de BV (artikelen 2:248 en 2:259 BW), de
commerciële vereniging (artikelen 2:138, 2:149 en 2:50a BW), de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (artikelen 2:138, 2:149, 2:50a en
2:53 lid 1 BW) en de commerciële stichting (artikelen 2:138, 2:149 en
2:300a BW).
E
Wijziging artikel 2:37 BW
Met de Wet bestuur en toezicht is voor de NV voorzien in een vereenvoudiging van de procedure voor benoeming van een bestuurder uit een
voordracht (zie artikel 2:133 lid 3 BW) (Stb. 2011, 275). De Wet vereenvoudiging en flexibilisering bv-recht heeft deze vereenvoudiging ook
doorgevoerd voor de BV (zie artikel 2:243 lid 3 BW) (Stb. 2012, 299). Met
de nu voorgestelde aanvulling van artikel 2:37 BW wordt die vereenvoudiging van de benoemingsprocedure ook doorgevoerd voor de andere
rechtspersonen met een algemene vergadering. Dit betreft derhalve de
vereniging, de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij. Voor
deze laatste twee rechtspersonen geldt de voorgestelde wijziging dan op
grond van de schakelbepaling van artikel 2:53a lid 1 BW.
De voorgestelde wijziging heeft, zoals vermeld, betrekking op de
benoeming van bestuurders uit een voordracht. Volgens artikel 2:37 lid 4
BW kunnen de statuten bepalen dat een bestuurder uit een bindende
voordracht moet worden benoemd; de algemene vergadering kan het
bindende karakter aan die voordracht ontnemen door een met ten minste
twee derden van de uitgebrachte stemmen genomen besluit. De voorgestelde aanvulling van het vierde lid heeft betrekking op de situatie dat er
voor een bestuursfunctie één kandidaat wordt voorgedragen. Ingevolge
de voorgestelde regeling kan deze kandidaat benoemd worden met één
besluit van de algemene vergadering. De algemene vergadering behoeft
in dat geval niet langer eerst te stemmen over ontneming van het
bindende karakter aan de voordracht en vervolgens nog een keer over de
benoeming.
De laatste volzin van het huidige zesde lid van artikel 2:37 BW komt te
vervallen. Met de voorgestelde regeling wordt in artikel 2:9b lid 4 immers
voor alle rechtspersonen bepaald dat een veroordeling tot herstel van de
arbeidsovereenkomst tussen de rechtspersoon en de bestuurder door de
rechter niet kan worden uitgesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

26

F
Wijziging artikel 2:44 lid 1 BW
Het eerste lid van artikel 2:44 BW komt te vervallen in verband met de
regeling van de bestuurstaak in het voorgestelde artikel 2:9 lid 1. De
nummering van het huidige tweede lid vervalt dan eveneens.
G
Wijziging artikel 2:47 BW
Gezien de voorgestelde algemene tegenstrijdig-belangregeling voor
bestuurders en voor commissarissen (artikel 2:9 lid 5 en artikel 2:11 lid 6),
kan de afzonderlijke tegenstrijdig-belangregeling voor de vereniging
komen te vervallen (het huidige artikel 2:47 BW). Hierdoor ontstaat ruimte
om in artikel 2:47 voor de vereniging een regeling op te nemen omtrent
benoeming, schorsing en ontslag van commissarissen.
De voorgestelde bepaling is voor een deel ontleend aan het huidige artikel
2:57a lid 1 BW, dat de regeling bevat voor benoeming van commissarissen bij de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij. De
voorgestelde bepaling ziet echter niet alleen op benoeming, maar ook op
schorsing en ontslag. Op grond van de schakelbepaling van artikel 2:53a
lid 1 BW zal de bepaling ook gelden voor de coöperatie en de onderlinge
waarborgmaatschappij voor zover er voor deze rechtspersonen geen
afwijkende regeling is getroffen. Een dergelijke afwijkende regeling
bestaat alleen voor coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen
onder het structuurregime; voor deze rechtspersonen geven artikelen
2:63e t/m 2:63i BW een bijzondere regeling omtrent benoeming, schorsing
en ontslag van commissarissen.
H
Wijziging artikel 2:50a BW
Artikel 2:50a BW dient te worden aangepast omdat een aantal van de
aangeduide regelingen met dit voorstel worden ondergebracht in het
algemene gedeelte van Boek 2 BW. Met de voorgestelde wijziging komt
de vermelding van de artikelen 2:131, 2:138, 2:149 BW te vervallen. Verder
wordt de bepaling gecorrigeerd door in de voorgestelde bepaling niet
meer op te nemen dat de overeenkomstige toepassing alleen zou gelden
in geval van faillissement.
I
Wijziging artikel 2:53a BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
J
Vervallen artikel 2:57 BW en artikel 2:57a BW
Artikelen 2:57 en 2:57a BW bevatten een regeling voor de raad van
commissarissen bij de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij. Deze bepalingen kunnen geschrapt worden omdat de genoemde
onderwerpen geregeld worden in de voorgestelde artikelen 2:11, 2:11a en
2:47. De regel die thans is opgenomen in artikel 2:57 lid 4 BW, geldt
eveneens onder de voorgestelde regeling van artikel 2:9 lid 5. Het is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

27

nodig om de uitdrukkelijke bepaling van het huidige artikel 2:57 lid 4 BW
te handhaven.
K
Wijziging artikel 2:63f BW
Artikel 2:63f lid 5 BW wordt aangepast door de verwijzing naar het te
schrappen artikel 2:57a lid 2 BW te vervangen door een verwijzing naar
het voorgestelde artikel 2:11 lid 10.
L
Nieuw artikel 2:63k
Deze bepaling regelt de mogelijkheid tot toepassing van een monistisch
bestuursmodel voor de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij die onder het structuurregime valt. De bepaling komt inhoudelijk
goeddeels overeen met de regeling van het monistische bestuurssysteem
voor de NV en de BV die onder de structuurregeling valt (zie artikel 2:164a
BW en artikel 2:274a BW).
Het eerste lid verklaart de d bepalingen die bij een dualistische bestuurssysteem gelden ten aanzien van de samenstelling van de raad van
commissarissen, de benoeming van commissarissen, onverenigbaarheid
van functies, de benoemingstermijn en het ontslag van commissarissen,
van overeenkomstige toepassing op de niet-uitvoerende bestuurders
binnen het monistische bestuursmodel. Het tweede lid bepaalt dat
bestuursbesluiten als bedoeld in artikel 2:63j BW goedkeuring behoeven
van de meerderheid van de niet-uitvoerende bestuurders. Dit meerderheidsvereiste sluit aan bij hetgeen geldt voor de rechtspersoon met een
dualistisch bestuursmodel die onder de structuurregeling valt: bij deze
rechtspersoon behoeven de ingrijpende besluiten die vermeld zijn in
artikel 2:63j BW de goedkeuring van de raad van commissarissen. Deze
regeling komt overeen met de regeling bij de NV en de BV (zie artikel
2:164a lid 4 BW en artikel 2:274a lid 4 BW).
M
Wijziging artikel 2:93 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
N
Wijziging artikel 2:117 BW
Met dit artikel wordt lid 4 van artikel 2:117 BW geschrapt. De raadgevende
stem van bestuurders en commissarissen in de algemene vergadering
wordt met dit wetsvoorstel geregeld in het algemene gedeelte van Boek 2
BW, te weten in artikel 2:9 lid 7 en artikel 2:11 lid 9.
O
Wijziging artikel 2:129 BW
Vanwege de aanvulling van artikel 2:9 BW met een regeling omtrent de
taak van de bestuurder, het stemrecht en de tegenstrijdig-belangregeling,
kunnen de leden 1, 2, 5 en 6 van het huidige artikel 2:129 BW geschrapt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

28

worden. De leden 3 en 4 van het huidige artikel 2:129 BW worden om deze
reden vernummerd tot respectievelijk lid 1 en lid 2.
P
Vervallen artikel 2:129a BW
Met dit wetsvoorstel wordt in artikel 2:9a een algemene regeling gegeven
voor toepassing van het monistische bestuursmodel. De regeling voor het
monistische bestuursmodel bij de NV in het huidige artikel 2:129a BW
wordt daardoor overbodig.
Q
Vervallen artikel 2:131 BW
Het huidige artikel 2:131 BW kan komen te vervallen omdat het voorgestelde artikel 2:9b lid 3 op dit punt voorziet in een algemene regeling voor
alle rechtspersonen.
R
Wijziging artikel 2:132 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
S
Wijziging artikel 2:134 BW
De laatste volzin van artikel 2:134 lid 1 BW kan worden geschrapt omdat
het voorgestelde artikel 2:9a lid 4 voor alle rechtspersonen met een
monistisch bestuurssysteem bepaalt dat het bestuur te allen tijde bevoegd
is tot schorsing van een uitvoerende bestuurder. Lid 3 vervalt vanwege de
uitsluiting van een veroordeling tot herstel van de arbeidsovereenkomst
in het voorgestelde artikel 2:9b lid 4. Lid 4 vervalt vanwege de algemene
belet- en ontstentenisregeling in artikel 2:9 lid 6.
T
Wijziging artikel 2:135 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
U
Vervallen artikel 2:138 BW
Artikel 2:138 BW vervalt in verband met de introductie van de algemene
regeling van bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement in artikel 2:9c.
V
Vervallen artikel 2:140 BW
Artikel 2:140 BW vervalt omdat het voorgestelde artikel 2:11 voorziet in
een algemene regeling omtrent de instelling van een raad van commissarissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

29

W
Vervallen artikel 2:141 BW
Artikel 2:141 BW kan vervallen omdat de regels van deze bepaling met het
wetsvoorstel worden opgenomen in artikel 2:11a.
X
Wijziging artikel 2:142 BW
Het derde lid van artikel 2:142 BW kan komen te vervallen omdat het
voorgestelde artikel 2:11 lid 10 op dit punt een algemene regeling treft.
Y
Wijziging artikel 2:144 BW
In het tweede lid van deze bepaling komt te verwijzing naar het huidige
derde lid van artikel 2:134 BW te vervallen. Het bepaalde in het laatstgenoemde artikellid wordt met dit voorstel opgenomen in de algemene
bepalingen van Boek 2 BW, in artikel 2:9b lid 4. De regel is om die reden
reeds rechtstreeks van toepassing.
Z
Vervallen artikel 2:145 BW
Artikel 2:145 BW komt te vervallen in verband met de algemene regeling
van het voorgestelde artikel 2:11 lid 11.
AA
Vervallen artikel 2:147 BW
Artikel 2:147 BW komt te vervallen in verband met de introductie van de
algemene regeling van artikel 2:11 lid 8.
BB
Vervallen artikel 2:149 BW
Artikel 2:149 BW komt te vervallen in verband met de voorgestelde
algemene regeling in de artikelen 2:11, 2:11b lid 2 en 2:11c.
CC
Vervallen artikel 2:151 BW
De regeling van artikel 2:151 BW wordt verplaatst naar het voorgestelde
artikel 2:9 lid 6, waarbij de regeling ook verduidelijkt wordt. Het eerstgenoemde artikel kan om die reden komen te vervallen.
DD
Wijziging artikel 2:155 BW en artikel 2:155a BW
In de literatuur is gesignaleerd dat er onduidelijkheid bestaat omtrent de
toepassing van het verzwakte structuurregime bij de NV met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

30

monistisch bestuursmodel.7 Het verzwakt structuurregime geldt wanneer
de NV een structuurvennootschap is en, kort gezegd, deze NV dochter is
in een internationaal concern (zie artikel 2:155 BW) of sprake is van
besloten verhoudingen (zie artikel 2:155a BW). In die gevallen geldt niet
het voorschrift van de structuurregeling dat de raad van commissarissen
bevoegd is tot benoeming en tot ontslag van de bestuurders (zie artikel
2:155 BW). Deze bevoegdheid blijft onder het verzwakt structuurregime
berusten bij de algemene vergadering.
Met de voorgestelde wijziging wordt verduidelijkt dat bij de NV met een
monistisch bestuurssysteem die onder het verzwakt structuurregime valt,
de bevoegdheid tot benoeming van de uitvoerende bestuurders berust bij
de algemene vergadering. Anders dan onder het volledige structuurregime, berust die bevoegdheid dus niet bij de niet-uitvoerende
bestuurders. Hiertoe wordt in artikel 2:155 lid 1 BW en in artikel 2:155a lid
1 BW opgenomen dat artikel 2:164a lid 2 BW niet geldt onder een
verzwakt structuurregime.
De regeling voor het verzwakt structuurregime bij de BV wordt op
overeenkomstige wijze verduidelijkt. Zie de voorgestelde wijziging van de
artikelen 2:265 en 2:265a BW. De regeling voor coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij behoeft op dit punt geen aanpassing. Reden
daarvoor is dat bij deze rechtspersonen – anders dan bij de NV en de BV –
de toepassing van het structuurregime niet leidt tot een verschuiving van
de bevoegdheid tot benoeming en ontslag van bestuurders.
EE
Wijziging artikel 2:164a BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
FF
Wijziging artikel 2:203 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
GG
Wijziging artikel 2:207 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
HH
Wijziging artikel 2:216 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.

7

Zie onder meer R.G.J. Nowak, «Kunnen structuurvennootschappen met verzwakt regime een
one-tier board hebben?», Ondernemingsrecht 2013/8, en M. van Olffen, «Inrichting van de one
tier vennootschap bij of krachtens de statuten», Ondernemingsrecht 2012/89.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

31

II
Wijziging artikel 2:227 BW
Het zevende lid van artikel 2:227 BW komt te vervallen. De raadgevende
stem van bestuurders en commissarissen wordt met dit voorstel geregeld
in artikel 2:9 lid 7 en artikel 2:11 lid 9.
JJ
Wijziging artikel 2:238 BW
De laatste volzin van artikel 2:238 lid 2 BW wordt geschrapt omdat de
regel omtrent de raadgevende stem buiten vergadering met het voorliggende wetsvoorstel wordt opgenomen in artikel 2:9 lid 7 en artikel 2:11 lid
9.
KK
Wijziging artikel 2:239 BW
Gezien de voorgestelde aanvulling van artikel 2:9 BW met een regeling
omtrent de taak van de bestuurder, het stemrecht en de tegenstrijdigbelangregeling, kunnen de leden 1, 2, 5 en 6 van artikel 2:239 BW komen
te vervallen. De leden 3 en 4 van het huidige artikel 2:239 BW worden
vernummerd tot respectievelijk lid 1 en lid 2.
LL
Vervallen artikel 2:239a BW
Het voorliggende wetsvoorstel geeft in artikel 2:9a een algemene regeling
voor de toepassing van het monistisch bestuursmodel. De regeling voor
het monistische bestuursmodel voor de BV in het huidige artikel 2:239a
kan daardoor komen te vervallen.
MM
Vervallen artikel 2:241 BW
Artikel 2:241 BW komt te vervallen omdat het voorgestelde artikel 2:9b lid
3 BW op dit punt voorziet in een algemene regeling.
NN
Wijziging artikel 2:242 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
OO
Wijziging artikel 2:244 BW
De laatste volzin van artikel 2:244 lid 1 BW kan geschrapt worden omdat
het voorgestelde artikel 2:9a lid 4 voor alle rechtspersonen met een
monistisch bestuurssysteem bepaalt dat het bestuur te allen tijde bevoegd
is tot schorsing van een uitvoerende bestuurder. Lid 3 vervalt vanwege de
uitsluiting van een veroordeling tot herstel van de arbeidsovereenkomst
in het voorgestelde artikel 2:9b lid 4. Lid 4 van artikel 2:244 BW vervalt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

32

vanwege de algemene belet- en ontstentenisregeling in het voorgestelde
artikel 2:9 lid 6.
PP
Vervallen artikel 2:248 BW
Artikel 2:248 BW komt te vervallen in verband met de introductie van de
algemene regeling van artikel 2:9c.
QQ
Vervallen artikel 2:250 BW
Artikel 2:250 BW vervalt omdat het voorgestelde artikel 2:11 voorziet in
een algemene regeling omtrent de instelling van een raad van commissarissen.
RR
Vervallen artikel 2:251 BW
Artikel 2:251 BW vervalt vanwege de introductie van de algemene
regeling van artikel 2:11a.
SS
Wijziging artikel 2:252 BW
Het derde lid van artikel 2:252 BW wordt geschrapt omdat de betreffende
regels over de benoemingsprocedure verplaatst worden naar artikel 2:11
lid 10. Het vierde lid vervalt omdat het voorgestelde artikel 2:11 lid 7 een
algemeen voorschrift bevat omtrent belet en ontstentenis van commissarissen.
TT
Wijziging artikel 2:254 BW
In het tweede lid van deze bepaling komt te verwijzing naar het huidige
derde lid van artikel 2:244 BW te vervallen. Het bepaalde in het laatstgenoemde artikellid wordt met dit voorstel opgenomen in de algemene
bepalingen van Boek 2 BW, in artikel 2:9b lid 4. De regel is om die reden
reeds rechtstreeks van toepassing.
UU
Vervallen artikel 2:255 BW
Artikel 2:255 BW komt te vervallen in verband met de algemene regeling
van het voorgestelde artikel 2:11 lid 10.
VV
Vervallen artikel 2:257 BW
Artikel 2:257 BW komt te vervallen in verband met de introductie van de
algemene regeling van artikel 2:11 lid 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

33

WW
Vervallen artikel 2:259 BW
Artikel 2:259 BW komt te vervallen in verband met de voorgestelde
algemene regeling van de artikelen 2:11, 2:11b lid 2 en 2:11c.
XX
Vervallen artikel 2:261 BW
De regeling van artikel 2:261 BW wordt verplaatst naar het voorgestelde
artikel 2:9 lid 6, waarbij de regeling ook verduidelijkt wordt. Het eerstgenoemde artikel kan om die reden komen te vervallen.
YY
Wijziging artikel 2:265 BW en artikel 2:265a BW
Met de voorgestelde wijziging van artikelen 2:265 en 2:265a BW wordt
verduidelijkt dat bij een BV met een monistisch bestuursmodel die onder
het verzwakt structuurregime valt, de bevoegdheid tot benoeming van de
uitvoerende bestuurders berust bij de algemene vergadering. Zie voor een
verdere toelichting hetgeen is opgemerkt omtrent de wijziging van de
artikelen 2:155 en 2:155a BW.
ZZ
Wijziging artikel 2:274a BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
AAA
Wijziging artikel 2:286 BW
De wijziging van artikel 2:286 lid 4, onderdeel c, BW houdt verband met de
introductie van een wettelijke grondslag voor de instelling van een raad
van commissarissen bij de stichting. Deze grondslag wordt gegeven in het
voorgestelde artikel 2:11. Bij andere rechtspersonen vindt benoeming en
ontslag van bestuurders en commissarissen in beginsel plaats door de
algemene vergadering. Omdat een stichting geen algemene vergadering
heeft, dient een stichting waarbij een raad van commissarissen is
ingesteld een statutaire regeling te hebben omtrent benoeming en ontslag
van commissarissen.
BBB
Wijziging artikel 2:291 BW
Het eerste lid van artikel 2:291 BW komt te vervallen omdat de
bestuurstaak met dit wetsvoorstel geregeld wordt in artikel 2:9 lid 1. De
nummering van het huidige tweede lid vervalt dan eveneens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

34

CCC
Wijziging artikel 2:298 BW
De voorgestelde wijziging van artikel 2:298 BW bewerkstelligt een
verruiming van de gronden op basis waarvan een stichtingsbestuurder
door de rechter kan worden ontslagen. Ingevolge de voorgestelde
bepaling kan een stichtingsbestuurder door de rechter worden ontslagen
wegens verwaarlozing van zijn taak, wegens andere gewichtige redenen,
wegens ingrijpende wijziging van omstandigheden op grond waarvan het
voortduren van het bestuurderschap in redelijkheid niet geduld kan
worden, en wegens het niet of niet behoorlijk voldoen aan een bevel van
de voorzieningenrechter. Deze ontslaggronden zijn ontleend aan de
regeling voor ontslag van een commissaris van een structuurvennootschap door de Ondernemingskamer (zie artikelen 2:161 lid 2 en 2:271 lid 2
BW). De regeling komt ook te gelden voor commissarissen. In het
algemene gedeelte van deze toelichting is de voorgestelde wijziging al op
hoofdlijnen toegelicht. In aanvulling daarop kan nog het volgende worden
opgemerkt.
Een verzoek aan de rechter tot ontslag van een stichtingsbestuurder kan
worden ingediend door het openbaar ministerie en door een belanghebbende. Wie in een concreet geval als belanghebbende in de zin van deze
regeling kan worden aangemerkt, dient afgeleid te worden uit de aard van
de procedure en de daarmee verband houdende wetsbepalingen. Bij de
beantwoording van de vraag of iemand belanghebbende is, zal een rol
spelen in hoeverre de betreffende persoon door de uitkomst van de
procedure in een eigen belang kan worden getroffen en in hoeverre deze
persoon anderszins zo nauw betrokken is bij het onderwerp van de
procedure dat daarin een belang is gelegen om in de procedure te
verschijnen (zie Hoge Raad 10 november 2006, ECLI:NL:HR:2006:AY8290,
NJ 2007/45). De voorgestelde regeling brengt hierin als zodanig geen
verandering.
Naar aanleiding van misstanden bij stichtingen die actief zijn in semipublieke sectoren, is wel de vraag gesteld of de Staat in dergelijke gevallen
in een ontslagprocedure als belanghebbende kan worden aangemerkt. In
dat kader is van belang dat in gevallen waarin sprake is van een financieringsrelatie tussen de Staat en de stichting, de Staat in zijn belangen kan
worden geraakt wanneer de stichtingsbestuurder het belang van de
stichting schaadt (vgl. onder meer Rb. ’s-Hertogenbosch 30 januari 2008,
ECLI:NL:RBSHE:2008:BC3002, JOR 2008/69). Mogelijk is ook dat de Staat
vanwege zijn stelselverantwoordelijkheid als belanghebbende wordt
aangemerkt. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen bij een stichting die actief
is in de onderwijssector.
Bij de consultatie is de vraag gesteld hoe de ontslagbepaling zich
verhoudt tot bepalingen over ontslag van bestuurders die zijn opgenomen
in sectorspecifieke wetgeving. In dat kader is van belang dat de voorgestelde regeling van artikel 2:298 BW een basisregeling is die zal gelden
voor alle stichtingen. In sectorspecifieke wetgeving kan deze basisregeling
zo nodig worden aangevuld. Overigens staat de regeling van artikel 2:298
BW ook los van een ontslagregeling in de statuten van de stichting. De
wettelijke regeling voor ontslag door de rechter laat de mogelijkheid tot
toepassing van een statutaire ontslagregeling onverlet.
In het kader van de consultatie is ook de suggestie gedaan om te bepalen
dat de rechtbank bij de stichting een tijdelijke bestuurder of commissaris
kan benoemen. Een dergelijke bevoegdheid komt in enquêteprocedures
toe aan de Ondernemingskamer (zie artikel 2:346 aanhef en onder c BW).
Deze suggestie is niet overgenomen. De bestaande regeling is op het
genoemde punt namelijk toereikend. Het tweede lid van artikel 2:298 BW –
dat door het wetsvoorstel gehandhaafd wordt – biedt de rechtbank de
mogelijkheid om de bestuurder hangende het onderzoek te schorsen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

35

om voorlopige voorzieningen te treffen in het bestuur. Op basis van deze
bepaling kan de rechter zo nodig een of meer tijdelijke bestuurders of
commissarissen benoemen (zie Hoge Raad 19 februari 2010,
ECLI:NL:HR:2010:BK5989, NJ 2010/296). Verder bepaalt artikel 2:299 BW –
samengevat – dat telkens wanneer het bestuur geheel of gedeeltelijk
ontbreekt en er niet overeenkomstig de statuten in het bestuur wordt
voorzien, de rechtbank op verzoek van een belanghebbende of het
openbaar ministerie een voorziening kan treffen waardoor de bestuurdersposities alsnog worden ingevuld.
Het derde lid van artikel 2:298 BW kent sinds 1 januari 1994 de regel dat
een door de rechter ontslagen stichtingsbestuurder gedurende vijf jaren
na het ontslag geen bestuurder van een stichting kan worden. Deze regel
wordt met het voorstel uitgebreid zodat de ontslagen bestuurder in die
periode van vijf jaren evenmin commissaris van een stichting kan worden.
Ingevolge het nieuwe vierde lid komen de hiervoor besproken ontslagregels ook te gelden voor de commissaris van een stichting. Aanleiding
voor deze toevoeging is dat met dit wetsvoorstel ook voor de stichting
een wettelijke grondslag wordt gegeven voor de instelling van een raad
van commissarissen. De overwegingen die ten grondslag liggen aan de
gegeven mogelijkheid tot ontslag van een stichtingsbestuurder, gelden
eveneens ten aanzien van een commissaris. De regeling wordt daarom
van overeenkomstige toepassing verklaard op commissarissen van een
stichting.
DDD
Wijziging artikel 2:300a BW
Artikel 2:300a BW wordt aangepast in verband met de verplaatsing van
een aantal regelingen naar het algemene gedeelte van Boek 2 BW. Met de
voorgestelde wijziging komt de vermelding van de artikelen 2:131, 2:138,
2:149 BW te vervallen. De bepaling wordt bovendien aangepast door in de
bepaling niet meer op te nemen dat de overeenkomstige toepassing
alleen zou gelden in geval van faillissement.
EEE
Wijziging artikel 2:346 BW
Dit artikel wordt aangepast aan de gewijzigde nummering van de
bepalingen.
Artikel II Wijziging van Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek
In artikel 10:121 lid 1 BW wordt de verwijzing naar de artikelen 2:138 en
2:149 BW vervangen door een verwijzing naar de voorgestelde artikelen
2:9c en 2:11c. Met dit wetsvoorstel wordt de regeling voor aansprakelijkstelling van de bestuurder en commissaris in geval van faillissement
verplaatst naar de laatstgenoemde bepalingen.
Artikelen III – XIV Wijziging van andere wetten
Met deze artikelen worden een twaalftal wetten aangepast aan de
gewijzigde nummering van de bepalingen van Boek 2 BW. Daarbij worden
ook bepalingen geschrapt die dezelfde materie regelen als de bepalingen
die met dit voorstel worden opgenomen in het algemene gedeelte van
Boek 2 BW. Omdat die bepalingen in de bijzondere wetten door de
aanvulling van Boek 2 BW overbodig worden, kunnen zij komen te
vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

36

Artikel XV Overgangsrecht
In het eerste lid van de voorgestelde bepaling worden de artikelen 29,
eerste lid, 74, 79 en 80 Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek van
overeenkomstige toepassing verklaard. Algemeen uitgangspunt is dat de
nieuwe bepalingen vanaf het moment van inwerkingtreding onmiddellijk
van toepassing zijn, maar enkel ten aanzien van feiten die na dat moment
voorvallen (artikel 29 Overgangswet). Het van toepassing verklaarde
artikel 74 van de Overgangswet regelt onder meer dat het van toepassing
worden van de wettelijke regeling geen gevolgen heeft voor de
bevoegdheid van de rechter in het geval dat de zaak al was aangevangen
vóór het van toepassing worden van de regeling. Op grond van artikel 79
Overgangswet is, tenzij anders is bepaald, een rechtshandeling die
verricht is voordat de wet daarop van toepassing wordt, niet nietig of
vernietigbaar ten gevolge van een omstandigheid die de wet, in tegenstelling tot het tevoren geldende recht, aanmerkt als een grond van
nietigheid of vernietigbaarheid. Verder kan ingevolge artikel 80
Overgangswet een rechtshandeling die onder het oude recht vernietigbaar was, vanaf het van toepassing worden van de nieuwe wet niet
meer vernietigd worden wegens een gebrek dat onder de nieuwe wet
geen grond voor vernietiging meer oplevert.
Het voorgestelde tweede lid geeft een afzonderlijke overgangsregel voor
de bepaling dat er een statutaire regeling dient te zijn voor het geval van
ontstentenis of belet van elk van de bestuurders of elk van de commissarissen (artikel 2:9 lid 6 en artikel 2:11 lid 7). Op basis van deze overgangsregel noodzaakt de verplichting tot het treffen van een ontstentenis- en
beletregeling niet tot een zelfstandige statutenwijziging. De rechtspersoon
die nog geen statutaire ontstentenis- of beletregeling heeft, kan aan de
wettelijke regeling voldoen door bij de eerstvolgende statutenwijziging
alsnog een dergelijke regeling op te nemen.
Artikel XVI Samenloop
Deze bepaling regelt in de eerste plaats de samenloop met het
wetsvoorstel over de herintroductie van de bepalingen over evenwichtige
verdeling van zetels van het bestuur en van de raad van commissarissen
over mannen en vrouwen (zie Kamerstukken II 2015/16, 34 435). De
bepaling is nodig omdat de regel over de gegevens die meegedeeld
moeten worden bij een aanbeveling of een voordracht tot benoeming van
een commissaris, met het onderhavige wetsvoorstel wordt opgenomen in
artikel 2:11 lid 10 (zie thans voor de NV artikel 2:142 lid 3 BW en voor de
BV artikel 2:252 lid 3 BW).
Voorts regelt deze bepaling de samenloop met het wetsvoorstel voor de
Wet continuïteit ondernemingen I (zie Kamerstukken II 2014/15, 34 218).
Dat wetsvoorstel bevat een aanvulling op het eerste lid van artikelen 2:138
en 2:248 BW. De regel van de laatstgenoemde bepalingen wordt met het
voorliggende wetsvoorstel verplaatst naar artikel 2:9c.
Artikel XVII Inwerkingtreding
Voor de inwerkingtreding van de regeling wordt aangesloten bij het
kabinetsbeleid inzake de vaste verandermomenten.
Artikel XVIII Citeertitel
Deze bepaling regelt dat indien dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven,
de wet wordt aangehaald als de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen.
Deze titel is gekozen om te voorkomen dat verwarring ontstaat met de op
1 januari 2013 in werking getreden Wet tot wijziging van boek 2 van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

37

Burgerlijk Wetboek in verband met de aanpassing van regels over bestuur
en toezicht in naamloze en besloten vennootschappen (Wet van 6 juni
2011, Stb. 2011, 275).
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 491, nr. 3

38