Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2828
Vragen van het lid Smaling (SP) aan de Minister van Infrastructuur en Milieu
over onderzoek naar de belastingvoordelen van Nederlandse havens
(ingezonden 11 juli 2014).
Antwoord van Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
(Infrastructuur en Milieu) mede namens de Staatssecretaris van Financiën
(ontvangen 1 september 2014)
Vraag 1
Wanneer was u ervan op de hoogte dat het belastingvoordeel voor Nederlandse havens door Brussel mogelijk zou worden gezien als ongeoorloofde
staatssteun?1
Antwoord 1
Op 2 mei 2013 heeft de Europese Commissie (hierna: Commissie) Nederland
uitgenodigd dienstige maatregelen te nemen. De Commissie oordeelt dat
Nederland passende maatregelen zou moeten treffen zodat overheidsondernemingen die economische activiteiten ontplooien op dezelfde wijze aan de
vennootschapsbelasting (hierna: vpb) zijn onderworpen als private ondernemingen2. Het Havenbedrijf Rotterdam NV wordt hierbij als één van de
voorbeelden genoemd van niet vpb-plichtige overheidsondernemingen.
Overigens zijn de meeste Nederlandse zeehavens op dit moment niet
vpb-plichtige overheidsondernemingen. Op 23 mei 2013 heeft het kabinet de
Commissie geïnformeerd3 dat de Nederlandse regering voornemens is, onder
voorbehoud van parlementaire goedkeuring, om wetgeving vast te stellen die
erop gericht is dat overheidsondernemingen die economische activiteiten
uitoefenen op dezelfde wijze als private ondernemingen aan vpb zullen
worden onderworpen.
De Commissie heeft Nederland met haar besluit van 9 juli 2014, ruim een jaar
na de brief van het kabinet, in kennis gesteld dat het voorbehoud van
parlementaire goedkeuring geen onvoorwaardelijke aanvaarding vormt en dat

1

http://nos.nl/artikel/672730-trekt-nederland-eigen-havens-voor.html
Commissie Besluit van 2 mei 2013 in Staatssteun zaak nr. SA.25338 – Nederland – Vrijstelling
van vennootschapsbelasting voor Nederlandse overheidsbedrijven, OJ C 204 van 18 juli 2013.
3
Kamerstukken II 2012/13, 31 213, nr. 11.
2

ah-tk-20132014-2828
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

zij daarom de formele onderzoeksprocedure inleidt4. De formele procedureopening richt zich, net als de dienstige maatregelen, op de behandeling van
alle overheidsondernemingen die nu nog niet vpb-plichtig zijn en anders dan
in het aangehaalde persbericht wordt gesuggereerd, niet specifiek op de
Nederlandse zeehavens. Wel grijpt de Commissie deze procedureopening aan
om een signaal af te geven over de toekomstige vpb-plicht voor zeehavens.
Grosso modo zou die gelijk moeten zijn aan die van andere (overheids)ondernemingen. Nederland loopt overigens in het kader van deze procedureopening op dit moment nog steeds geen terugvorderingsrisico.
Vraag 2
Hoe kan het dat u in de afgelopen debatten met de Tweede Kamer het beeld
heeft laten ontstaan dat Duitsland en België hun havens zouden bevoordelen,
terwijl het er nu op lijkt dat dit ook voor Nederland geldt?
Antwoord 2
Uit het onderzoek dat ik door RHV Erasmus Universiteit en Ecorys naar de
concurrentieverhoudingen tussen de zeehavens5 heb laten doen blijkt dat de
Duitsland en Vlaanderen uit algemene middelen een bijdrage aan de
zeehavens leveren daar waar Nederland geen steun verleend. Deze bijdragen
bestaan onder andere uit investeringen in havenbekkens, kaden, terreinen,
operationele kosten van het havenbeheer en het afdekken van verliezen, maar
is bijvoorbeeld exclusief investeringen in de maritieme toegangsweg,
eventuele steun aan havenaanloop, doorvoer en fiscale steun.
Het onderzoek naar de concurrentieverhoudingen tussen de zeehavens
benoemt wel de discussie rond de vrijstelling van vpb voor havenbeheerders.
Daarbij wordt geconstateerd dat de Belgische gemeentelijke autonome
havenbeheerders wettelijk zijn vrijgesteld van vpb. In het geval van Duitsland
laten de havenbeheerders structurele verliezen zien waardoor zij feitelijk geen
vpb betalen, echter deze verliezen worden met algemene middelen afgedekt.
Ten aanzien van dat laatste concluderen de onderzoekers dat indien de niet
onderworpenheid aan vpb zou worden opgeheven, de Nederlandse havens
extra zouden worden benadeeld.
Ik ben verheugd dat de Commissie eerste stappen heeft gezet richting eerlijke
grensoverschrijdende concurrentie tussen havenbeheerders door ook België,
Frankrijk en Duitsland te onderzoeken op het gebied van vpb. Ik ben er ook
niet op tegen dat de Nederlandse havenbeheerders uiteindelijk vpb gaan
betalen. Echter, ik ben er op tegen dat Nederland eerder dan de ons
omringende landen zijn zeehavenbeheerders aan vpb onderwerpt. Daarom
heb ik de Commissie nadrukkelijk laten weten dat ik vind dat de onderzoeken
in de Hamburg – Le Havre range gelijkgeschakeld zouden moeten worden.
Bovendien blijkt uit het onderzoek naar de concurrentieverhoudingen tussen
de zeehavens dat de verstoring van de markt voor havenbeheerders zich niet
beperkt tot belastingvoordelen. Vandaar dat ik de Commissie wederom heb
opgeroepen om te komen met een integrale aanpak door middel van
richtsnoeren staatssteun aan zeehavens.
Vraag 3
Wat was de aanleiding voor de Europese Commissie om dit onderzoek te
starten?
Antwoord 3
Graag verwijs ik naar het antwoord op uw eerste vraag.
Vraag 4
Klopt het dat het onderzoek van de Europese Commissie zich beperkt tot
Duitsland, België, Frankrijk en Nederland? Zo ja, is het ook niet belangrijk dat
er gekeken wordt naar andere havens, zoals Piraeus in Griekenland waar
China veel in investeert?

4

Commissie Besluit van 9 juli 2014 in Staatssteun zaak nr. SA.25338 – Nederland – Vrijstelling
van vennootschapsbelasting voor Nederlandse overheidsbedrijven.
5
Kamerstukken II 2013/14, 29 862, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Antwoord 4
De Commissie noemt in het persbericht van 9 juli jl. naast Nederland nog drie
lidstaten in het bijzonder6 In het geval van België en Frankrijk is een brief
gestuurd in het kader van de samenwerkingsprocedure waarbij de Commissie
haar zorgen over eventuele ongerechtvaardigde vpb-voordelen heeft geuit en
beide lidstaten de mogelijkheid biedt om daarop te reageren. In het geval van
Duitsland lijkt het erop dat de havenbeheerders zijn onderworpen aan vpb,
maar de Commissie heeft meer informatie gevraagd om er zeker van te zijn
dat de Duitse havenbeheerders geen onrechtmatige concurrentievoordelen
genieten. Tevens geeft de Commissie in het persbericht aan dat het verder
informatie vergaart over de belastingheffing van havens in andere lidstaten
en onderzoek blijft doen naar het functioneren van en de belastingregeling
voor havens. Hiermee wordt de indruk gewekt dat het onderzoek zich niet tot
deze vier lidstaten beperkt. Het is echter aan de Commissie om hierover
nadere uitspraken te doen.

6

Commissie Persbericht van 9 juli 2014 nr. IP/14/794 – State aid: Commission questions tax
exemptions for Dutch public companies and takes steps to ensure fair competition between EU
ports.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3