NIL NOVUM
een onderzoek naar de manier waarop het Openbaar
Ministerie is omgegaan met zedenzaken tegen
Rooms-Katholieke geestelijken

mr.dr. D.W. Steenhuis
juni2011

Voorwoord
Dit rapport is het verslag van een onderzoek naar de vraag hoe het
Openbaar Ministerie is omgegaan met zedenzaken waarin Rooms Katholieke
geestelijken verdachte waren. Het rapport beschrijft een onderzoek dat niet
volgens plan is kunnen worden uitgevoerd. Nadat in overleg met het Openbaar
Ministerie en een tweetal adviseurs, de hoogleraren Mevis en Wladimiroff, een
methode was ontwikkeld om de onderzoekvraag te beantwoorden, bleek al
doende, dat dit niet mogelijk was. Gedurende het verloop van het onderzoek
moesten regelmatig stappen terug worden gedaan ten opzichte van de
oorspronkelijke onderzoekopzet. Die ingrepen in de oorspronkelijke opzet zijn
steeds met de betrokken adviseurs besproken en door hen als redelijk
aangemerkt. In het rapport zelf worden de oorspronkelijke opzet van het
onderzoek en de genoemde aanpassingen uitvoerig beschreven.
Bij de opzet en uitvoering van het onderzoek ben ik ondersteund door het
wetenschappelijk bureau van het Openbaar Ministerie en van de afdeling
Bestuurlijke en Juridische Zaken van het parket-generaal. Met name mevrouw
Slotboom is daarbij van grote betekenis geweest, allereerst omdat ze samen met
mij de interviews heeft gedaan en daarvan de verslagen heeft gemaakt; daarnaast
omdat ze de hele dataverzameling, zoals die in het rapport is beschreven, heeft
georganiseerd en grotendeels weer samen met mij heeft uitgevoerd.
Alle gemaakte keuzes gedurende het onderzoek komen echter voor mijn
rekening en ik heb die keuzes allemaal in volledige intellectuele vrijheid kunnen
maken. Ik dank alle geïnterviewden voor hun openhartige medewerking; alle
archiefbeheerders voor hun zeer coöperatieve en dienstverlenende houding en
iedereen die mij in gesprekken op weg heeft geholpen om verantwoorde keuzes
te maken voor hun nuttige advies. De beide genoemde hoogleraren dienen hier
met name te worden genoemd.
Dat de onderzoekvraag uiteindelijk niet inhoudelijk is kunnen worden
beantwoord, betreur ik maar waar niet is verliest de keizer zijn recht. En zo is
het ook met de gegevens die nodig zijn voor een wetenschappelijk onderzoek.

1.

Inleiding

In 2010 werd seksueel misbruik, gepleegd door Rooms-Katholieke
geestelijken, (eindelijk) ook een issue in Nederland. De commissie Deetman
werd ingesteld om de omvang van dat misbruik te onderzoeken en in september
verscheen het boek van Dohmen, getiteld “Vrome Zondaars” dat veel media- en
andere aandacht genereerde.
Achterin dat boek wordt ook een korte passage gewijd aan de manier waarop
strafzaken tegen dit type daders door het Openbaar Ministerie (OM) en de
rechter zijn behandeld. Daarin wordt een tiental zaken en hun afhandeling
beschreven en worden kritische kanttekeningen geplaatst bij de meeste van die
beslissingen. Ook wordt gesuggereerd dat het aantal zaken dat het OM heeft
behandeld, op geen enkele manier een afspiegeling vormt van de werkelijke
omvang van het misbruik en wordt de conclusie getrokken dat het kerkelijk
beleid om zaken binnenskamers te houden, succesvol is geweest.
Naar aanleiding van de toegenomen aandacht voor (dit aspect van) het
onderwerp, heeft de Tweede Kamer de Minister van Veiligheid en Justitie, bij
brief van 17 februari 2011, verzocht een onderzoek te doen instellen naar de
wijze waarop het OM zaken betreffende misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk
heeft aangepakt en afgehandeld. Zie bijlage 1.
Mij is gevraagd om dit onderzoek uit te voeren. Daarbij ben ik bijgestaan door
twee externe adviseurs, te weten prof. mr. P.A. Mevis, hoogleraar strafrecht en
strafprocesrecht aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam, en prof. jhr. mr. M.
Wladimiroff~ advocaat.
In §2 zal ik eerst de opzet van het onderzoek en de gevolgde
onderzoekmethode uiteen zetten. Er zijn, ook bij een onderzoek als dit, vele
wegen die naar Rome leiden en het is van belang dat de lezer kan nagaan welke
daarvan is (zijn) bewandeld. Besloten is om de omvang van het onderzoek te
beperken tot de periode 1980-2010. Gelet op de bepalingen van de Archiefwet
(zie bijlage 2) is in die periode de kans om relevante dossiers over het
onderwerp van onderzoek te vinden, het grootst. Met name over de in de periode
van véér 1980 geseponeerde zaken zijn nauwelijks meer gegevens beschikbaar.
De essentiële achterliggende vraag is natuurlijk of het OM, zoals
gesuggereerd, zaken waarin een RK geestelijke de verdachte was, anders heeft
afgedaan dan zaken tegen “gewone”verdachten. Met name het feit of er meer is
geseponeerd, is daarbij van belang.
In §3 zullen de uitkomsten van het onderzoek worden beschreven. Naarmate het
sepotbeleid evenwichtiger is en minder verschilt per verdachten-groep, neemt
het belang toe om daarna aandacht te besteden aan de strafeis van het OM en de
reactie van de rechter daarop.
In §4 komt de in de brief van de Kamer genoemde aanpak aan de orde.
Anders dan bij de afhandeling gaat het daarbij niet om individuele zaken, maar
om beleid. Was er überhaupt beleid en zo ja waaruit bestond dat dan? Waren er

bijvoorbeeld gedeelde opvattingen over de behandeling van zedenzaken in het
algemeen en van de hier relevante categorie verdachten in het bijzonder? Waren
die neergelegd in richtlijnen (schriftelijk of mondeling) en van wie waren die
dan afkomstig?
In deze paragraaf zal ook worden getracht de bevindingen te plaatsen in de
context van de tijd, zowel in sociaal cultureel als in strafrechtelijk opzicht.
Dohmen wijst in zijn boek terecht op het belang van die context.
In §5 tenslotte worden de conclusies van het onderzoek en eventuele
aanbevelingen gepresenteerd.

2.

Onderzoekopzet en methode

Ik heb de bewoordingen waarin het verzoek van de Kamer is gesteld, zo
verstaan dat aan de ene kant onderzoek moet worden gedaan naar de manier
waarop individuele strafzaken door het OM zijn behandeld (de affiandeling) en
dat daarnaast moet worden gekeken naar de context in ruime zin waarbinnen
die afhandeling plaatsvond (de aanpak).
Voor het eerste deel van het onderzoek zullen derhalve dossiers moeten worden
gelicht waaruit kan blijken hoe het OM en in zijn verlengde de rechter met
seksueel misbruik, gepleegd door RK geestelijken’, omging; om antwoord te
krijgen op de tweede vraag zal literatuuronderzoek moeten plaatsvinden,
beleidsstukken moeten worden bekeken, eventuele richtlijnen moeten worden
bestudeerd en gesprekken met relevante betrokkenen moeten worden gevoerd.
Bij het eerste deel gaat het vooral om zaken, bij het tweede in hoofdzaak om
beleid.
Om een waardering te kunnen toekennen aan de manier waarop het OM
zaken tegen RK geestelijken heeft afgehandeld, zal die afdoening vergeleken
moeten worden met die van andere verdachten. Het ligt voor de hand om
daarvoor zowel een groep verdachten te nemen die evenals de geestelijken in
een soort gezagsrelatie ten opzichte van het slachtoffer verkeerden, als een groep
“gewone” verdachten. Laten we aannemen dat in het dossieronderzoek een
voldoend grote groep van RK geestelijken wordt gevonden; hun zaken moeten
dan qua afdoening vergeleken worden met een even grote groep leraren,
medewerkers van de kinderbeschenning, jeugdleiders en dergelijke én met een
groep verdachten die niet in zo’n speciale relatie met het slachtoffer stonden. De
onderzoekgroep en de beide zogenaamde controlegroepen zullen daarbij
voldoende groot moeten zijn om een statistisch verantwoorde vergelijking te
kunnen uitvoeren en zo goed mogelijk vergelijkbaar moeten zijn op kenmerken
die doorgaans voor de afdoening relevant zijn zoals de ernst van het delict, de
-

-

‘Dit heb ik ruim opgevat; het kan zowel gaan om seculiere geestelijken (priesters) als om reguliere (orde-)
geestelijken die al dan niet in een kloostergemeenschap leven.

leeftijd van dader en slachtoffer, de duur van het misbruik, het aantal
slachtoffers et cetera.
In de periode waarover het onderzoek zich uitstrekt, 1980-2010,
behandelden OM en rechter samen gemiddeld per jaar zo’n 4000 zedenzaken,
derhalve 120.000 in totaal. Het gaat dan om de artikelen 239 tlm 254a van het
(huidige) Wetboek van Strafrecht. Niet al die artikelen zijn voor ons onderzoek
van belang. Schennis van de eerbaarheid (art.239), de pomografleartikelen (artt.
240 en 240a), de “nieuwe” zedendelicten van 248a t/m e alsmede de artikelen
over koppelarij (art.250), het toedienen van bedwelmende drank (art.25 1),
kinderen afstaan of overlaten (art.253), ontucht met dieren (art.254) en tenslotte
dierenpornografie (art.254a), kunnen buiten beschouwing blijven, mede omdat
ze pas lang na het begin van de onderzoekperiode strafbaar zijn geworden. In
essentie gaat het derhalve om de artikelen 242 tot en met 249 van het Wetboek.
De teksten van deze artikelen zijn als bijlage 3 opgenomen. Als we ervan
uitgaan dat van de genoemde 4000 zaken er zo’n 1000 betrekking hebben op de
niet relevante delicten, dan blijven er per jaar 3000 feiten over. Voor de hele
onderzoekperiode betekent dat derhalve ca. 90.000 zedendossiers in heel
Nederland.
Uit die dossiers zullen de zaken met een verdachte die RK geestelijke is,
moeten worden geselecteerd. Iedereen kan begrijpen dat dit een hels karwei is
dat nooit binnen de gestelde termijn kan worden verricht. Die dossiers kunnen
bovendien niet direct worden gelicht, maar zullen moeten worden gevonden op
basis van zogenoemde parketnummers. Wat het vinden van die parketnummers
zelf betreft, valt de onderzoekperiode uiteen in twee delen. In de eerste helft
globaal tot 1995 zijn die parketnummers te vinden in de zogeheten parketregisters, omvangrijke, zware boeken waarin alle misdrijfstrafzaken werden
ingeschreven. Als groot voordeel van die registers geldt dat daarin het beroep
van de verdachte werd genoteerd zodat in principe zonder de dossiers te
raadplegen de groep van priesters kan worden samengesteld. In de tweede helft
van die periode beschikt het OM inmiddels over zijn eerste
automatiseringssysteem, Compas. Daarin wordt het beroep helaas niet meer
geregistreerd. Dat moet derhalve uit de achterliggende dossiers worden gehaald.
Voor de eerste periode kan het CBS een lijst met parketnummers van
zedenzaken leveren zodat op nummer in de registers kan worden gezocht. Voor
de tweede helft van de periode kan Compas hetzelfde doen, om de relevante
zedendossiers te lichten. Vanwege de grote hoeveelheid werk die daarmee
gepaard gaat is besloten om een steekproef in de tijd te trekken en om de vijf
jaar te kijken naar de afdoening van zaken tegen de betreffende groepen
verdachten. Eventuele veranderingen in de afdoening, bijvoorbeeld als gevolg
van gewijzigde opvattingen over zedendelicten, gaan dan niet verloren. Het gaat
dan om de jaren 1980, 1985 etc. t/m 2010: zeven jaren in totaal en derhalve om
zo’n 21.000 zaken over het hele land verspreid.
-

-

Voor de beleidscomponent van het onderzoek is het zoals gezegd van belang
kennis te nemen van eventuele beleidsopvattingen van het OM over de aanpak
van zedenzaken in het algemeen en van specifieke dadergroepen in het
bijzonder. Beschikte het OM over zo’n beleid, waren er bijvoorbeeld richtlijnen
voor de strafvordering of instructies voor overleg over bepaalde zaken? Was er
een commissie die, zoals bij fraude, drugs, vuurwapens en vele andere terreinen
van criminaliteit, regelmatig overlegde over zedenzaken? Bestonden er regels
voor consultatie over bepaalde zaken en, breder nog, hoe zat het met de
opvattingen over de inzet van het strafrecht gedurende de periode van het
onderzoek? Literatuuronderzoek, dossierstudie (jaarverslagen van het OM,
richtljnenbundels en andere stukken) alsmede gesprekken met relevante
betrokkenen zijn, zoals gezegd, hier de relevante instrumenten van onderzoek.

3.

Bevindingen

De bovenbeschreven methode voor het onderzoek naar de afhandeling van
individuele strafzaken is niet (kunnen worden) uitgevoerd.
Om te beginnen bleek uit de gesprekken met de betrokkenen uit het beleidsmatige onderzoek, dat bijna niemand zich zaken kon herinneren waarin een RK
geestelijke de verdachte was. Ik heb gedurende een aantal tochten door
Nederland, waarbij ik me om redenen van onderzoekeconomie op het katholieke
zuiden van ons land2 heb geconcentreerd, zegge en schrijve drie van dergelijke
zaken aangetroffen die of door één van de ondervraagden zelf was behandeld of
waarvan hij of zij (bijvoorbeeld als voormalig hoofdofficier) kennis droeg. In
twee gevallen gaat het om “nieuwe” zaken die niet in het boek van Dohmen zijn
besproken. In totaal zijn 17 personen geïnterviewd. De meesten voormalige
leden of mede-werkers van het Openbaar Ministerie, maar ook politiemensen.
De helft van hen heeft een groot deel van hun werkzame leven in diverse
functies in het zuidelijk ressort doorgebracht. De andere helft is ook in andere
delen van ons land werkzaam geweest. Een lijst met hun functie en de periodes
gedurende welke ze deze hebben vervuld is als bijlage 4 opgenomen.
Met uitzondering van de drie genoemde zaken, waarvan er twee van één
ondervraagde afkomstig waren, zeiden alle betrokken, dikwijls al voorafgaand
aan het geplande gesprek, dat ze niets te melden hadden. Gedurende de gesprek
ken werd deze mededeling herhaald, behoudens de genoemde uitzonderingen.
Niemand herinnerde zich dat hij/zij zelf een zaak tegen een geestelijke had
gedaan of dat daarover op het parket, in het informele circuit of tijdens
vergaderingen, was gesproken. De voor de hand liggende vraag hoe dat toch kon
werd veelal beantwoord met de opmerking dat ze er “gewoon” niet waren. Ik
kom verderop terug op de mogelijke verklaring van dit “gebrek” aan zaken. In
2 Concreet: de arrondissementen Breda, Den Bosch, Maastricht en Roermond.

5

casu is deze vaststelling slechts relevant omdat ze de verdere uitvoering van het
onderzoek in belangrijke mate heeft beïnvloed. Want waarom zou je met grote
inspanningen op zoek gaan naar dingen die er klaarblijkelijk niet zijn?
Geleidelijk aan kwam de gedachte op dat het dossieronderzoek wel eens kon
uitlopen op het spreekwoordelijke zoeken naar de speld in de hooiberg. Op
grond van die veronderstelling is toen besloten de hooiberg (nog) wat kleiner te
maken teneinde het zoeken te vergemakkelijken. De vraag waarom er geen
zaken werden gemeld bleef nadrukkelijk boven tafel maar het leek verstandig
(en handig) eerst na te gaan of die bevinding werd gestaafd door het onderzoek
in de archieven.
Als er in die archieven wèl meer zaken zouden zijn te vinden, zo was de
redenering, zou dat toch vooral in het zuiden van het land het geval moeten zijn:
daar wonen de meeste katholieken, daar waren de meeste internaten gevestigd
en daar was derhalve ook het grootste aantal potentiële slachtoffers. Om die
reden werd besloten het archief-onderzoek vooralsnog te concentreren op de vier
arrondissementen in het zuiden en het arrondissement Almelo als belangrijke
katholieke enclave in oosten, ter controle aangevuld met Den Haag, een groot
niet katholiek arrondissement.
Ook werd besloten om vooralsnog alleen de periode van 1980-1995 onder de
loep te nemen; enerzijds omdat de veronderstelling was dat er, gezien het steeds
verder teruglopen van de kerkelijkheid, in die periode meer zaken te vinden
zouden zijn en anderzijds vanwege het relatieve gemak waarmee, uit de parketregisters, het beroep kon worden gevonden. Dit was gebleken bij een voor
onderzoek bij parket Den Haag. Afhankelijk van de uitkomsten zouden andere
jaren en mogelijk andere arrondissementen kunnen worden toegevoegd.
Echter ook bij de uitvoering van deze nadere onderzoeksopzet stuitten we
op problemen. Om te beginnen bleek al snel dat het CBS voor de jaren 1980 t/m
1984 geen parketnummers van zedenzaken kon leveren. Dat stelde ons voor de
keus om de parketregisters van 1980 integraal door te bladeren op zoek naar
zedenzaken, of om andere jaren te kiezen. Er werd voor het laatste gekozen, ook
al omdat veel parketten al ruim voor 1995 op Compas bleken te zijn overgestapt.
Uiteindelijk viel de keus op de jaren 1985, 1987 en 1990. In die jaren zijn er in
de betreffende arrondissementen 2.243 zedenzaken behandeld, waarvan 1.442 in
het zuiden, 519 in Den Haag en 282 in Almelo.
Uiteindelijk zijn we ook met dit voornemen praktisch omgegaan. De
betreffende parketregisters bleken op zeer uiteenlopende plaatsen voorhanden
of niet meer voorhanden te zijn. In 1990 was een aantal parketten reeds op
Compas overgestapt, waardoor de parketregisters niet meer werden gebruikt.
Waar mogelijk hebben we dan het jaar 1989 bestudeerd. Op een aantal plaatsen
werden ons parketregisters uit 1980 aangereikt. Waar dat het geval was hebben
we die registers doorgelopen op zoek naar zedenzaken met RK geestelijken als
verdachte. Van alle arrondissementen (behalve Almelo) zijn de parketregisters
van ten minste drie jaren bekeken. In totaal zijn er aldus in de periode tussen 14
-

-

april, de dag waarop het CBS de betreffende parketnummers ter beschikking
stelde en 13 mei, 2.222 parketnummers van zedenzaken nagelopen op eventuele
RK geestelijken als verdachte. Voor een compleet overzicht van het aantal
bekeken zedenzaken wordt verwezen naar bijlage 5.
Uit de parketregisters werden de beroepen van alle betrokken verdachten
genoteerd evenals hun geboortejaar, geboorteland, de toepasselijke artikelen en
uiteraard de afdoening van de zaak. Dit alles met het oog op het eventueel later
samenstellen van de eerder genoemde controlegroepen.
In dit deel van het onderzoek zijn zegge en schrijve twee zaken aangetroffen met
een RK geestelijke; één in Breda en één in Den Haag. In de Bredase zaak tegen
een andere verdachte van ontucht wordt verwezen naar een medepleger, pater
Jan Nelisse. Diens strafzaak werd op dat moment in Middelburg behandeld.
Deze zaak komt in het boek van Dohmen uitgebreid aan de orde.
In Den Haag is in 1989 een een priester veroordeeld tot een voorwaardelijke
gevangenisstraf van drie maanden met een proeftijd van twee jaar, voor het twee
maal plegen van ontucht met iemand beneden de leeftijd van 16 jaar.
Het beroep van de verdachten was in tegenstelling tot wat op grond van
het vooronderzoek mocht worden verwacht in de parketregisters niet systema
tisch ingevuld. In de eerste jaren (‘85 en ‘87) gebeurde dat nog heel behoorlijk,
maar in de latere jaren werd het steeds slechter. Bij sommige parketten werden
vanaf 1985 in het geheel geen beroepen meer genoteerd. Teneinde de kans om
daardoor “priesters te missen” te minimaliseren, werden twee maatregelen
genomen. In twee arrondissementen (Breda en Den Bosch) werden de registers
van 1980 helemaal doorgenomen op eventueel aanwezige zedenzaken. Bij
vrijwel al die zaken stond het beroep van de verdachte vermeld. Daar was geen
enkele RK geestelijke bij.
Daarnaast is een aantal dossiers opgevraagd en bekeken. Ten eerste zijn alle
dossiers gelicht waar in de parketregisters een beroep was vermeld dat ook door
een geestelijke kan worden uitgeoefend zoals leraar, jeugdleider, maatschappe
lijk werker en dergelijke. Uit alle zaken waarbij geen beroep was geregistreerd
is een steekproef van globaal 10% getrokken. Die steekproef is niet willekeurig
gekozen maar werd zo samengesteld dat de kans dat er RK geestelijken in
zouden voorkomen, werd gemaximaliseerd. Zoveel mogelijk zijn zaken bekeken
waarin de verdachte boven de 18 jaar was, niet geboren in een overwegend
islamitisch land, en waar het ging om art. 249 Strafrecht (ontucht met misbruik
van gezag/vertrouwen). Tenslotte werden dossiers gelicht waarvan op grond van
de informatie uit de parketregisters niet kon worden vastgesteld of en hoe ze
waren afgedaan.
Door de gekozen onderzoeksmethode bestaat de kans dat een aantal
zedenzaken van RK geestelijken gemist is. Dat is inherent aan het werken met
steekproeven. Daarnaast is wel de suggestie gewekt dat het OM ten onrechte
zaken van geestelijken geseponeerd zou hebben. Dat kan klemmen omdat met
name geseponeerde zaken soms, conform de archiveringsregels, vernietigd zijn.
-

-

In de arrondissementen Den Haag, Roermond en Maastricht zijn echter wèl alle
geseponeerde zedenzaken bewaard. Ook daarin is geen enkele RK geestelijke
aangetroffen.
In verband met de archiveringsregels was een aantal van de opgevraagde
dossiers niet meer te achterhalen. Uiteindelijk zijn 127 dossiers bestudeerd (zie
bijlage 5). In twee gevallen (een uit Den Bosch en een uit Roermond) was uit het
geschoonde dossier het beroep van de veroordeelde niet te achterhalen; in alle
andere zaken was duidelijk dat het niet om een RK geestelijke kon gaan,
bijvoorbeeld in geval van incest met een eigen dochter.
Dit alles moet wel tot de conclusie leiden dat het aantal zaken tegen RK
geestelijken, in de onderzochte jaren en gebieden, op de vingers van één hand
was te tellen. Deze conclusie wordt krachtig ondersteund door de resultaten van
de interviews, waarin, zoals we zagen, 16 zegslieden uit de wereld van politie en
OM met slechts 3 zaken op de proppen kwamen. Daarbij wil ik er nog eens op
wijzen dat het onderzoek zich, zowel wat de zaken als wat de interviews betreft,
concentreerde op die plaatsen waar de kans om RK geestelijken als verdachten
aan te treffen, het grootst was. Deze, tegenvallende, uitkomsten en de (niet)
beschikbare tijd hebben er toe geleid dat de we de periode van na 1990 hebben
laten rusten: in redelijkheid valt niet aan te nemen dat, waren die jaren wel
onderzocht, het dan opeens “priesters zou regenen” en het thans ontstane beeld
zou worden aangetast. Uitbreiding van de onderzoekperiode zou er bovendien
niet toe leiden dat de oorspronkelijke opzet van het onderzoek alsnog zou
kunnen worden gerealiseerd omdat hoe dan ook het totale aantal RK
geestelijken dat theoretisch zou kunnen worden gevonden, te klein zou zijn
om betrouwbare uitspraken te doen over een eventueel afwijkend vervolgings
en strafvorderingsbeleid ten aanzien van deze groep. Bij het OM zijn in de
relevante bronnen, op de meest relevante plaatsen, in de meest relevante periode,
via de belangrijkste zegslieden, al met al slechts vijf strafzaken tegen priesters
aangetroffen. Twee daarvan zijn reeds in het boek van Dohmen beschreven.
-

4.

-

Waarom zo weinig?

Een achterdochtig mens
en een onderzoeker kan niet achterdochtig
genoeg zijn zou zich kunnen en moeten afvragen “Waarom zo weinig?”
Werd dit type zaken misschien al bij de politie, mogelijk onder morele druk van
de kerk, niet geregistreerd; voerde de politie wellicht geen onderzoek uit in dit
type zaken al dan niet na contact met de kerkelijke autoriteiten of werden de
resultaten van dergelijke onderzoeken (als die wel waren uitgevoerd) bij het
Openbaar Ministerie op een speciale, niet uit de registers te achterhalen wijze
behandeld?
Op al deze terechte vragen moet het antwoord ontkennend luiden. In de
gesprekken met leidinggevende politiemensen, die geregeld bij hun toenmalige
—

—

—

—

ondergeschikten hadden geïnformeerd, is nergens gebleken van het bestaan van
de genoemde mechanismen. Niemand zegt ooit, anders dan in de vorm van een
kennismakingsgesprek, contact te hebben gehad met kerkelijke autoriteiten en
zeker niet over individuele zaken; niemand meldt dat de kerk ooit geprobeerd
heeft eventuele aangiftes weg te frustreren of onderzoeken tegen te houden. En
niemand zegt ooit met een lid van het OM of met de Hoofdofficier over een
zedenzaak van een RK geestelijke te hebben gesproken. Er werd over van alles
en nog wat met het OM gecommuniceerd: over het jeugdbeleid, het drugsbeleid,
de incestproblematiek etc. maar niet over dit onderwerp eenvoudigweg omdat
het niet relevant was.
Ook de suggestie dat binnen het OM aparte regelingen bestonden om dit
soort zaken buiten de reguliere administraties te houden of anderszins “om te
leiden” wordt op geen enkele manier ondersteund. Geen enkele van de zegs
lieden zegt ooit van een dergelijk traject te hebben gehoord. Ik heb deze
mogelijkheid uitvoerig besproken met een medewerker die 45 jaar bij het
Bossche parket heeft gewerkt en die vrijwel alle (administratieve) functies op
het parket heeft vervuld. Ook zij zegt nimmer van dergelijke trajecten te hebben
vernomen en ze zegt erbij dat, als ze er waren geweest, ze er zeker over zou
hebben gehoord. Ze zegt ook dat ze lange jaren belast is geweest met de controle
van zaken voordat ze gearchiveerd werden en dat “onregelmatigheden” in de
registers haar zeker zouden zijn opgevallen.
In dit verband is tenslotte nog van belang een uitspraak van de voormalig
procureur-generaal Gonsalves, die in zijn memoires (bladzijde 231) melding
maakt van het feit dat hij kort na zijn benoeming begin 1986, ging kennismaken
met de bisschoppen in het ressort Den Bosch. Ik citeer: “Ik bezocht de
bisschoppen op eigen initiatief. Van mijn voorganger begreep ik dat zich wel
eens delicate zaken voordeden, waarin leden van de katholieke geestelijkheid
waren betrokken. Men stond een discrete behandeling voor. Tegen de
bisschoppen zei ik: ‘Ik wil ook op dat punt duidelijk zijn. Als u hoort dat een van
uw priesters zich aan strafbare feiten heeft schuldig gemaakt’ waarbij het kon
gaan om zedendelicten ‘dan raad ik u aan om daar meteen met mij contact over
op te nemen. Ik ben dan bereid met u te overleggen hoe we de publicitaire
schade kunnen beperken. Maar één ding zeg ik u wel: de zaken worden hoe dan
ook aangepakt”.
Dit uitgangspunt was, volgens één van de ondervraagde politiemensen, duidelijk
binnen het hele ressort en werd ook toegepast door de Hoofdofficier Den Bosch
in de twee zaken die hij zich kon herinneren.
Dat de benoeming van Gonsalves een cesuur betekende met de periode
ervoor valt, gezien hetgeen de geïnterviewden hebben gemeld, niet aan te
nemen. Niemand immers maakt melding van “afspraken” met de kerk. Dat die
er in een nég eerdere periode wel geweest zijn, moet niet worden uitgesloten
gezien een verhaal dat ik gedurende mijn onderzoek van diverse kanten, steeds
in ongeveer dezelfde bewoordingen, heb vernomen. Een verhaal, waarin de
—

-

laatste Procureur-Generaal die in Den Bosch is benoemd, door de waarnemer tot
dan toe, wordt geconfronteerd met een kastje waarin zedenzaken tegen RK
geestelijken zouden liggen. Hij bekijkt die zaken die uit de jaren 50 en 60
stammen en merkt op dat daar nu, het is 1997, niets meer mee valt te doen en
geeft opdracht ze weer op te bergen. Dat is gebeurd en ik heb vastgesteld dat die
dossiers later op grond van de Wet politiegegevens vernietigd zijn. Kennelijk
leefde de Hoofdofficier te Maastricht nog in deze sferen, toen hij in 1981 tegen
een officier (die de derde zaak die uit de gesprekken naar voren kwam op haar
bord kreeg) zei: “geef maar hier, deze zaken doet de kerk zelf af’.
Het feit dat de betreffende OvJ de zaak kreeg geeft overigens aan dat er geen
omleidingroute was.
Het samenvattend antwoord op de eerder gestelde vragen moet dan ook
luiden dat er door de kerk niet werd getracht invloed uit te oefenen op politie en
OM, om aangiftes van zaken tegen priesters niet op te nemen, geen onderzoek in
te stellen in zaken als deze of om die zaken niet of anders af te handelen.
Waarom, zo blijft dan toch de vraag, waren er dân zo weinig aangiftes in
de onderzochte periode?
Ik geef een drietal mogelijke verklaringen. De eerste is dat het aantal potentiële
daders ten opzichte van de jaren daarvéér fors was afgenomen. Uit de
inventarisatie van Dohmen (p.296) blijkt dat het misbruik vooral heeft plaats
gevonden in de jaren vijftig en zestig en dat het daarna snel zakt. Volgens hem
houdt dat allicht verband met het dalend aantal roepingen en met de sluiting van
veel instellingen waar het misbruik plaatsvond. Ik deel zijn opvatting maar wil
daar nog een tweede mogelijke verklaring aan toevoegen. Door de sluiting van
veel instellingen verdween ook de tamelijk “beschutte” situatie waarin veel
misbruik kon plaatsvinden en daarmee het aantal potentiële slachtoffertjes.
Een derde mogelijke verklaring zou gelegen kunnen zijn in het proces dat moet
worden doorlopen om tot een aangifte te komen. Dat proces begint met de
vaststelling dat men mogelijk slachtoffer van een strafbaar feit is geweest. In
casu betekent dit dat de misbruikte kinderen het gedrag van de daders allereerst
als onoorbaar, zondig en verwijtbaar hebben moeten definiëren en het lijdt geen
twijfel dat ze bij die definitie niet geholpen zijn door de plegers van de feiten.
Die hadden de neiging, zo blijkt uit de vele verhalen, dat gedrag te bagatel
liseren en het te doen voorkomen alsof het bij het internaatsleven hoorde. Voor
zover ze dat niet deden werd in veel gevallen duidelijk gemaakt aan de kinderen
dat praten erover niet was aan te raden. Als de slachtoffers deze beide drempels
al wisten te nemen en er thuis toch melding van maakten, konden ze vaak niet
op veel begrip rekenen. Integendeel, Dohmen noemt een aantal schrijnende
gevallen waarin de kinderen nog extra straf kregen van hun ouders. En in de
context van die tijd, toen de kerk nog invloed had op alles wat er in het
maatschappelijk leven gebeurde, was het nogal wat als je kind thuis kwam met
verhalen waarin diegenen waar je tegen op zag en voor wie je geleerd was
respect te hebben, als misbruikers werden bestempeld. Daaraan geloof hechten

10

was, zoals één van mijn zegslieden het uitdrukte, “opstaan tegen de Kerk” waar
van je op zo vele terreinen in het leven afhankelijk was. Aangifte doen bij de
politie was een nog verdere vorm van die opstand en werd daarom (kennelijk) in
verreweg de meeste gevallen achterwege gelaten. De Kerk heeft dus, zoals reeds
vastgesteld, niet getracht aangiftes weg te houden door via de politie- en
justitielijn invloed uit te oefenen, maar heeft dat mogelijk wel gedaan door
eenvoudig te zijn wie ze was: een machtig instituut waarvan zijn gelovigen zich
sterk afhankelijk voelden.
Een instituut bovendien dat over een eigen tuchtrecht beschikt en
strafmaatregelen kan opleggen als overplaatsing, schorsing voor een bepaalde
periode of ontzetting uit het ambt. Alle RK geestelijken zijn onderworpen aan
bijzondere canoniekrechtelijke regels en strafrechtelijke voorzieningen; straffen
kunnen worden opgelegd na een strafvorderlijk onderzoek door de officiaal van
het bisdom, de kerkelijke rechter. Dit sanctiestelsel genoot lange tijd veelal de
voorkeur boven justitieel optreden. Een situatie die op vele andere terreinen van
handhaving nog steeds bestaat denk aan het medische tuchtrecht of het interne
tuchtrecht van de advocatuur en de KNVB.
-

5.

Tot besluit.

De conclusie van het onderzoek moet luiden dat de vraag die de Kamer
heeft gesteld, strikt genomen niet kan worden beantwoord. Natuurlijk: geen
antwoord is ook een antwoord, maar wat de Kamer wilde weten, namelijk hoe
het Openbaar Ministerie optrad tegen RK geestelijken die seksueel misbruik
pleegden in vergelijking met het optreden tegen andere “gewone” verdachten
kan, wegens gebrek aan zaken, niet worden vastgesteld. Er zijn eenvoudig te
weinig zaken gevonden om daar een gefundeerd oordeel over te geven. Ook bij
uitbreiding van de thans onderzochte periode en arrondissementen zou zo’n
oordeel achterwege moeten blijven. Er zouden ook bij “extrapolatie” te weinig
zedenzaken van RK geestelijken worden gevonden om een zinvolle vergelijking
met andere relevante groepen mogelijk te maken en op grond daarvan een
conclusie te trekken welke dan ook over de vraag of het OM met geestelijken
anders/milder is omgegaan dan met andere verdachten.
Het onderzoek blijft hoe dan ook steken in casuïstiek en dat is, zoals bekend, een
onvoldoende basis voor verderstrekkende conclusies.
-

-

-

-

Geraadpieegde literatuur
E. Brongersma: Sex en Straf Stichting Uitgeverij NVSH, Den Haag, 1970
Joep Dohmen: Vrome zondaars. Misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk. NRC
Boeken, 2010
R.A. Gonsalves & G.J. Verhoog: Mr. Gonsalves Memoires. De Arbeiderspers,
Amsterdam, 1999.
R.S.B. Kool: Legaliteit en zedendelicten. In: Moerings e.a.: Morele kwesties in
het strafrecht. Gouda Quint, Deventer, 1999
R.S.B. Kool: De strafivaardigheid van sexueel misbruik. Een onderzoek naar de
strafrechtelijke affiandeling van seksueel misbruik van minderjarigen binnen
afhankelijkheidsrelaties. Gouda Quint, Deventer, 1999
R.S.B. Kool: Het post Lancée-tijdperk: normering en professionalisering van
justitieel optreden bij seksueel misbruik, NJB 1999, afi. 29, p. 1379-13 80
R.S.B. Kool: Ontucht: een rechts (on)zeker begrip?, Delikt en Delinkwent, 1992,
nr. 3, p. 25 1-270
Ministerie van Justitie: Jaarverslagen van het Openbaar Ministerie, 1980

-

1985

Openbaar Ministerie: Handleiding rubricering sepotgronden, 1986
Openbaar Ministerie: Jaarverslagen van het Openbaar Ministerie, 1986 2010
-

A.H. Santing-Wubs: Kerken in geding; de burgerlijk rechter en de kerkelijke
geschillen. Boom, Meppel, 2002
Gerard van Westerloo: De pater en het meisje. De Bezige Bij, Amsterdam, 2010

Bijlagen:
1
2
3
4
5

Brief van de Tweede Kamer
Archiefwet
Tekst van de artikelen 242 t/m 249 van het Wetboek van Strafrecht
Overzicht van geïnterviewde personen
Selectie van zaken

Commissie V&J

Aan de minister en de staatssecretaris y~n
Veiligheid en Justitie
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Postbus 2030!
2500 EH Den Haag

Plaats en datum:
Betreft:
Ons kenmerk:
Uw kenmerk:
Uw brief van:

Den Haag, 18 februari 2011
Afhandeling misbruikzaken door het OM
201 1Z03197/201 1D08796

Geachte heren Opsteken en Teeven,
Naar aanleiding van berichten ov~r geseponeerde misbruikzaken verzoek ik u namens de vaste commissie
voor Veiligheid en Justitie het Openbaar Ministerie (OM) te vragen onderzoek te verrichten naar de wijze
waarop het zaken betreffende misbruik in de Rooms-Katholieke Kerk heeft aangepakt en afgehandeld. De
commissie verzoekt u de resultaten van dit onderzoek door het OM nog vôôr het zomerreces aan de Kamer
te doen toekomen.

Hoogachtend,
De griffier van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,

fweede Kamer der Staten-Gcnera:d
Postbus 20018
2500 I~A Den Ii~iag
T. 070-3182211
I~. cie.’bj(d~tweedekamcr.flI

Bijlage 2: Archiefwet
In de archiefwet is geregeld dat de rechterlijke macht, evenals andere overheidsorganen, zorg
moet dragen voor een goed beheer van dossierstukken. Archiefbescheiden moeten volgens
artikel 3 van de archiefwet in een goede, geordende en toegankelijke staat zijn gebracht en
bewaard. Dat houdt ook in dat zorg gedragen wordt voor de vernietiging van de daarvoor in
aanmerking komende archiefstukken. In artikel 12 van de archiefwet is bepaald dat archiefbescheiden die niet voor vernietiging in aanmerking komen en ouder zijn dan twintig jaar
overgebracht dienen te worden naar de archiefbewaarplaats, waaronder het Nationaal Archief
in Den Haag.
In een zogenoemd selectiedocument moet, volgens artikel 5 van de archiefwet, worden
bepaald welke stukken voor vernietiging in aanmerking komen. Voor de rechterlijke macht is
dit geregeld in een zogenoemd basisselectiedocument. In 2007 is de laatste versie vastgesteld.
Er wordt al enige tijd gewerkt aan een herziening van dit document, Op dit moment ligt de
herziene versie ter inzage ter vaststelling In de praktijk wordt volgens dit laatstgenoemde
document gewerkt (hierna genoemd: het huidige selectiedocument).
In het huidige selectiedocument is geregeld wanneer strafdossiers worden vernietigd.
In zijn algemeenheid kan worden gezegd dat van strafdossiers zogenoemde bewaarstukken
nooit worden vernietigd. Bewaarstukken zijn in ieder geval de dagvaarding, het procesverbaal
van de zitting en het vonnis. Ook de registratiedocumenten (de parketregisters en de klapperkaarten) zijn bewaarstukken. De bewaarstukken dienen na twintig jaar overgedragen te
worden aan een archiefbewaarplaats. Een strafdossier met bewaarstukken kan dus wel worden
vernietigd of geschoond, maar de bewaarstukken behoren voor de eeuwigheid gearchiveerd te
blijven.
In verband met dit onderzoek is van belang dat strafdossiers die niet tot een zitting hebben
geleid (sepotdossiers) geen bewaarstukken bevatten. Als deze sepotdossiers worden
vernietigd of geschoond, is het dossier er niet meer, ook niet in de archiefbewaarplaats.
In het huidige selectiedocument is geregeld dat strafdossiers in eerste aanleg na 12 jaar
worden vernietigd. Dit geldt ook voor sepotdossiers. Een uitzondering op deze regel zijn de
zwaardere feiten, waarvoor een verjaringstermijn van 12 jaar of langer bestaat. Daarbij wordt
de termijn van de verjaring gebruikt als vernietigingstermijn, bijvoor-beeld 20 jaar of 100 jaar
voor de feiten die niet verj aren. Voor de zedenartikelen geldt in de lijn hiervan een
vernietigingstermijn van 20 jaar.
Door de rechtbankarchivarissen wordt zoveel als mogelijk gewerkt aan de hand van het
huidige document. Echter, in sommige gevallen is op initiatief van de archivaris meer
bewaard gebleven. In enkele archieven zijn daarom (sepot)dossiers van zedenzaken bewaard
gebleven, hoewel deze volgens de richtlijnen vernietigd hadden kunnen worden.

Toepasselijke wetsartikelen uit de archiefwet

Artikel 3
De overheidsorganen zijn verplicht de onder hen berustende archiefbescheiden in goede,
geordende en toegankelijke staat te brengen en te bewaren, alsmede zorg te dragen voor
de vernietiging van de daarvoor in aanmerking komende archiefbescheiden.

Artikel 5
o 1. De zorgdrager is verplicht tot het ontwerpen van selectielij sten waarin tenminste
wordt aangegeven welke archiefl,escheiden voor vernietiging in aanmerking
komen.
2. De lijsten worden, nadat Onze minister de Raad voor cultuur, bedoeld in artikel
2a van de Wet op het specifiek cultuurbeleid, heeft gehoord, vastgesteld, voor
zover het betreft:
• a. archiefbescheiden van de Eerste en de Tweede Kamer der StatenGeneraal, de andere Hoge Colleges van Staat en het Kabinet van de
Koning: bij koninklijk besluit, op voordracht van Onze minister, in
overeenstemming met het betrokken overheidsorgaan;
• b. archiefbescheiden van de ministeries: door Onze minister en Onze
minister wie het mede aangaat;
• c. archiefbescheiden van andere overheidsorganen: door Onze minister.
o 3. Een besluit tot vaststelling van een selectielij st wordt bekendgemaakt in de
Staatscourant.

•

Artikel 12
o 1. De zorgdrager brengt de archiefbescheiden die niet voor vernietiging in
aanmerking komen en ouder zijn dan twintig jaar over naar een
archiefbewaarplaats.
2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld, die bij
de overbrenging van archiefbescheiden in acht dienen te worden genomen.

16

Bijlage 3: Artikelen 242 t/m 249 Wetboek van Strafrecht
De tekst van de zedenartikelen heeft in de ioop der jaren een groot aantal wijzigingen onder
gaan. Zo was tot de wetswijziging van 1 december 1991 in de artikelen 242 t/m 244 slechts de
verkrachting etc. van een vrouw of meisje strafbaar gesteld. Bij die wetswijziging is dit
vervangen door het sekse-neutrale “iemand”.
Tot 1 oktober 2002 kon sexueel binnendringen van iemand beneden zestien jaar (art. 245)
alleen vervolgd worden op grond van een klacht. Dit klachtvereiste is bij de wetswijziging
van 1 oktober 2002 vervallen.
Tussen 1 december 1991 en 1 oktober 2002 gold het klachtvereiste ook in art. 247 voor
personen tussen de 12 en 16 jaar.

•

Artikel 242 Verkrachting
Hij die door geweld of een andere feitelijkheid of bedreiging met geweld of een andere
feitelijkheid iemand dwingt tot het ondergaan van handelingen die bestaan uit of mede
bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam, wordt als schuldig aan
verkrachting gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twaalfjaren of geldboete van de
vijfde categorie.

•

Artikel 243 Sexueel binnendringen van een bewusteloze, onmachtige of gestoorde
Hij die met iemand van wie hij weet dat hij in staat van bewusteloosheid, verminderd
bewustzijn of lichamelijke onmacht verkeert, dan wel aan een zodanige gebrekkige ont
wikkeling of ziekelijke stoomis van zijn geestvermogens lijdt dat hij niet of onvolkomen
in staat is zijn wil daaromtrent te bepalen of kenbaar te maken of daartegen weerstand te
bieden, handelingen pleegt die bestaan uit of mede bestaan uit het seksueel binnendringen
van het lichaam, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geld
boete van de vijfde categorie.

•

Artikel 244 Sexueel binnendringen van iemand beneden de twaalf jaar
Hij die met iemand beneden de leeftijd van twaalfjaren handelingen pleegt die bestaan uit
of mede bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam, wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste twaalfjaren of geldboete van de vijfde categorie.

•

Artikel 245 Sexueel binnendringen van iemand beneden zestien jaar
Hij die met iemand, die de leeftijd van twaalfjaren maar nog niet die van zestien jaren
heeft bereikt, buiten echt, ontuchtige handelingen pleegt die bestaan uit of mede bestaan
uit het seksueel binnendringen van het lichaam, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten
hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.

•

Artikel 246 Feitelijke aanranding van de eerbaarheid
Hij die door geweld of een andere feitelijkheid of bedreiging met geweld of een andere
feitelijkheid iemand dwingt tot het plegen of dulden van ontuchtige handelingen, wordt,
als schuldig aan feitelijke aanranding van de eerbaarheid, gestraft met gevangenisstraf van
ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.

•

Artikel 247 Ontucht met bewusteloze, onmachtige, gestoorde of kind
Hij die met iemand van wie hij weet dat hij in staat van bewusteloosheid, verminderd
bewustzijn of lichamelijk onmacht verkeert, dan wel aan een zodanige gebrekkige
ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens lijdt dat hij niet of
17

onvolkomen in staat is zijn wil daaromtrent te bepalen of kenbaar te maken of daartegen
weerstand te bieden of met iemand beneden de leeftijd van zestien jaren buiten echt
ontuchtige handelingen pleegt of laatstgemelde tot het plegen of dulden van zodanige
handelingen buiten echt met een derde verleidt, wordt gestraft met een gevangenisstraf
van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.
Artikel 248 Strafverzwaring
1. De in de artikelen 240b, 242 tot en met 247, 248a tot en met 248e, 249 en 250 bepaalde
gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien het feit wordt
gepleegd door twee of meer verenigde personen.
2. De in de artikelen 240b, 242 tot en met 247 en 248a tot en met 248e bepaalde
gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien de schuldige het feit
begaat tegen zijn kind, een kind over wie hij het gezag uitoefent, een kind dat hij verzorgt
of opvoedt als behorend tot zijn gezin, zijn pupil, een aan zijn zorg, opleiding of waak
zaamheid toevertrouwde minderjarige of zijn minderjarige bediende of ondergeschikte
3. Indien een der in de artikelen artikelen 240b, 243, 245 tot en met 247, 248a, 248b en
249 omschreven misdrijven zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft of daarvan levens
gevaar voor een ander te duchten is, wordt gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren
of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
4. Indien een der in de artikelen artikelen 240b, 242, 243 tot en met 247, 248a, 248b en
249 omschreven misdrijven de dood ten gevolge heeft, wordt gevangenisstraf van ten
hoogste achttien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
•

Artikel 248a Verleiding
Hij die door giften of beloften van geld of goed, misbruik van uit feitelijke verhoudingen
voortvloeiend overwicht of misleiding een persoon waarvan hij weet of redelijkerwijs
moet vermoeden dat deze de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt, opzettelijk
beweegt ontuchtige handelingen te plegen of zodanige handelingen van hem te dulden,
wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vierde
categorie.

•

Artikel 249 Ontucht met misbruik van gezag/vertrouwen
1. Hij die ontucht pleegt met zijn minderjarig kind, stiefkind of pleegkind, zijn pupil, een
aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige of zijn minderjarige
bediende of ondergeschikte, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren
of geldboete van de vierde categorie.
2. Met dezelfde straf wordt gestraft
10 de ambtenaar die ontucht pleegt met een persoon aan zijn gezag onderworpen of aan
zijn waakzaamheid toevertrouwd of aanbevolen;
2° de bestuurder, arts, onderwijzer, beambte, opzichter of bediende in een gevangenis,
rij ksinrichting voor kinderbescherming, weeshuis, ziekenhuis, of instelling van
weldadigheid, die ontucht pleegt met een persoon daarin opgenomen;
3° degene die, werkzaam in de gezondheidszorg of maatschappelijke zorg, ontucht pleegt
met iemand die zich als patiënt of cliënt aan zijn hulp of zorg heeft toevertrouwd.

18

Bijlage 4: geïnterviewde personen

Naam

Functies, voor zover relevant voor het onderzoek

mr. R.A. Boelens

•

•
•

politie Roermond en Nijmegen
‘83 ‘91 commissaris van Rijkspolitie bij PG Den Bosch
‘91 2009 politie Venlo; korpschef Venlo; hfd. divisie regionale
recherche.
-

-

dhr. P.W.J. Brugman

Vanaf 1961 diverse functies bij de politie in Limburg-Zuid; vanaf
1986 hoofdcommissaris in Maastricht.

mr. J.R. Eland

•

•

1990 1995 (substituut) officier van justitie in Roermond
1995 1999 officier van justitie in Breda
-

-

mr. H. Fangman

1972 1989 raio en officier van justitie in Roermond; vanaf 1986
eersteklasser.

mr. C.R.L.R.M. Ficq

•

-

•

1973

1980 officier van justitie in Maastricht
1986 1993 hoofdofficier Den Bosch.
-

-

mr. J. Franssen

1985

mw. mr. J. Fluurman

•

‘80 ‘87 (plaatsvervangend) officier van justitie in Maastricht

•
•

‘87 2000 rechter in Maastricht, raadsheer in Den Bosch
vanaf 2000 vice-president Hof Den Bosch.

-

1995 hoofdofficier Maastricht.
-

-

mr. W. Koops

1972 2004 raio en officier van justitie in Breda; vanaf ‘84
eersteklasser.

mr. Y.A.J.M. van Kuijck

•

-

•
•
dhr. B.A. Lutken

•

•

•

oud-voorzitter van de beoordelings- en adviescommissie van de
stichting Hulp & Recht
1980 1982 raio en officier van justitie in Maastricht
1982 1989 officier van justitie in Breda.
-

-

1967 1976 korps rijkspolitie Breda
1982 1989 districtscommandant rijkspolitie Breda
1989 1997 korpschef Midden- en West Brabant
-

-

-

mr. H.A. Marquart Scholtz

1978

mr. J.H.M. Nabben

•

•
dhr. E.W.H. Nicoll

-

1986 officier van justitie in Maastricht.

1975 95 officier van justitie Maastricht; vanaf ‘82 eersteklasser
1995 2005 officier (op het laatst plv. hoofdofficier) Roermond.
-

-

Vanaf 1959 diverse functies bij de politie in Limburg-Noord,
waaronder kinderpolitie in Heerlen; ‘75 ‘94 korpschef in Sittard.
-

19

mr. R.M. Peters

•

•
•
•
prof. mr. J. Reijntjes

•

•

1978
1986
1991
1994

-

-

-

-

1986 (substituut) officier van justitie in Den Bosch
1991 officier eerste klas in Breda
1994 eersteklasser en fung. hoofdofficier Den Bosch
2005 plv. PG, later hoofdadvocaat-generaal Den Bosch

in de jaren ‘70 en ‘80 officier van justie te Roermond en
Maastricht;
1974-1975 kabinetschefbij PG Den Bosch.

mw. W.H.A. Verhallen

1961 2006 diverse (administratieve) functies bij arrondissements
parket Den Bosch; onder andere jarenlang nacontrole van zaken
véôr archivering.

mr. W.J.B. Zeijl

•

-

•
•
•

‘81 ‘83 officier eerste klas in Den Bosch
‘83 ‘91 (beleids)AG in Den Bosch
‘91 2002 hoofdofficier Roermond
tot 2010 raadsheer-plaatsvervanger in Den Bosch.
-

-

-

20

Bijlage 5: selectie van de zaken
Aantallen zedenzaken (artikelen 242 249 WvSr) in de oorspronkelijk gekozen jaren en
arrondissementen:
-

Arrondissement
DenBosch
Breda
Maastricht
Roermond
Den Haag
Almelo
Totaal

1980
?
?
?
?
?
?

(heel Nederland)

3.682**

aantal zedenzaken in het jaar
1985
1990
1995
2000
2005 2010*
167
234
230
179
180
153
126
133
179
162
184
70
103
85
113
96
90
61
55
59
81
50
70
37
183
164
337
301
319
224
87
111
97
117
128
55
721
786 1.037
905
971
600

totaal
1.143+?
854+?
548 +?
352+?
1.528+?
595+?
5.020 +?

2.176

15.167 +?

2.352

2.975

2.749

2.800

2.115

Bronnen: CBS (1980 19990), Compas (vanaf 1995)
*
wegens na-ijlen van de verwerking, waarschijnlijk een onderschatting van de aantallen
**
alle zedendelicten, dus inclusief schennis e.d. Geen uitsplitsing naar arrondissement bekend.
-

Globaal genomen vindt in de zes onderzochte arrondissementen 1/3 van alle zedendelicten in
Nederland plaats. [De onbekende aantallen inschattend: circa 5.800 op de circa 17.400]

Aantallen in de parketregisters onderzochte zaken:
Arrondissement
Den Bosch
Breda
Maastricht1
Roermond2
Den Haag
Almelo
Totaal
2

1980
153
100
31
67

351

1985
167
126
103
55
183
87
721

1987
199
131
93
58
172
84
737

1989

1990
133
85
17

178
178

235

totaal
519
490
312
197
533
171
2.222

niet het hele parketregister van 1980 bekeken; halverwege 1990 overgegaan op Compas
halverwege 1990 overgegaan op Compas

Niet altijd is het beroep in de parketregisters vermeld. In de 2.222 bekeken zaken zijn twee
priesters gevonden, een in het arrondissement Den Haag en een in het arrondissement Breda.
Die zaken zijn ter nadere bestudering opgevraagd uit het archief. Daarnaast zijn alle zaken
opgevraagd waarin een beroep vermeld is dat door een rooms-katholiek geestelijke kan
worden uitgevoerd, zoals leraar, onderwijzer, maatschappelijk werker of hoofd interne dienst.
Uit de zaken zonder beroep is globaal een steekproef van 10% genomen. Die steekproef is
niet geheel willekeurig getrokken; zoveel mogelijk zijn zaken bekeken waarin de verdachte
boven de 18 jaar was, niet uit een moslim-land afkomstig, en waar het ging om art. 249 Sr
(ontucht met misbruik van gezag/vertrouwen).

Aantal opgevraagde dossiers:
Arrondissement
Den Bosch
Breda
Maastricht
Roermond
DenHaag
Almelo
Totaal

1980
9
5
1
1

16

1985
13
8
12
3
15
6
57

1987
18
11
7
8
18
15
77

1989

1990
16
5
2

17
17

23

totaal
40
40
25
14
50
21
190

In verband met de archiveringsregels was een aantal dossiers niet meer te achterhalen. Van
zaken die aan de rechter zijn voorgelegd, blijven de zogenoemde bewaarstukken behouden.
Met name geseponeerde zaken zijn echter vaak, conform de regels, vernietigd. Het aantal
achterhaalde en bestudeerde dossiers was als volgt:

Arrondissement
DenBosch
Breda
Maastricht
Roermond
Denllaag
Almelo
Totaal

1980
1
1
0
0

2

1985
6
8
8
2
10
3
37

1987
16
7
6
7
16
4
56

1989

1990
12
4
2

14
14

18

totaal
23
28
18
11
40
7
127

In twee gevallen (een uit Den Bosch en een uit Roermond) was uit het geschoonde dossier het
beroep van de veroordeelde niet te achterhalen; in alle andere zaken was duidelijk dat het niet
om een RK geestelijke kon gaan, bijvoorbeeld in geval van incest met een eigen dochter.

22