Uitvoering autodomein
Belastingdienst
Verdiepingscasus bij rapport
Alternatieve Uitvoerders Belastingdienst

1 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Colofon
ABDTOPConsult
Muzenstraat 97
2511 WB DEN HAAG
www.abdtopconsult.nl
Bertholt Leeftink
Met medewerking van:
Arash Amini
Abdessalam Es-Saghir
Bas Kiviet
Agnes Maassen

ABDTOPConsult
Dichtbij en onafhankelijk
De consultants van ABDTOPConsult zijn lid van de topmanagementgroep (TMG) van de
Algemene Bestuursdienst en worden benoemd door de Ministerraad. Ze zijn rijksbreed en
interbestuurlijk inzetbaar voor interimopdrachten, projecten en onafhankelijke advisering bij
complexe en (politiek) gevoelige zaken.

2 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Verdiepingscasus Autodomein
Bijlage bij rapport Alternatieve Uitvoerders Belastingdienst
17 januari 2019

3 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Samenvatting
Belastingheffing heeft doorgaans twee hoofddoelen: 1) het ophalen van geld voor de
bekostiging van overheidsuitgaven (budgettaire functie) en 2) het realiseren van
andere niet-fiscale beleidsdoelen (instrumentele functie). In het hoofdrapport zijn de
taken die beide doelen dienen aangeduid als ‘duale’ taken. Voor deze taken wordt
geadviseerd om een beslisboom op te stellen op basis waarvan beoordeeld kan
worden wordt of uitvoering door de belastingdienst dan wel door een alternatieve
uitvoerder de voorkeur heeft. Vanuit het perspectief van de Belastingdienst is
geadviseerd om het elders beleggen van de taak vast te stellen aan de hand van
vier criteria:
i.

IV-complexiteit van de taak

ii.

Verwevenheid met andere (primaire) fiscale taken

iii.

Omvang van de taak

iv.

Politiek-bestuurlijke dynamiek

Om te toetsen in hoeverre deze vier criteria van het afwegingskader juist en volledig
zijn, is het autodomein gebruikt als verdiepingscasus. Voor de uitvoering van deze
casus zijn interviews gehouden met verschillende experts (van de Belastingdienst,
RDW en het ministerie van Financiën) en zijn bestaande interne notities en
documenten bestudeerd.
Het is gedurende deze exercitie nadrukkelijk niet de bedoeling geweest om
inhoudelijk te beoordelen of de autobelastingen door een andere uitvoerder
uitgevoerd zouden moeten worden. Dit rapport bevat daarom ook geen inhoudelijke
conclusie op dit punt.
Samenvattend laat de casus autodomein zien dat de vier toetscriteria de goede
elementen zijn om vanuit het oogpunt van de Belastingdienst te kijken naar de
wenselijkheid van het wel of niet beleggen van een taak bij een andere uitvoerder.
De toetscriteria uit het kader zijn nog wel grof en kunnen fijnmaziger worden
uitgewerkt. Zo is bijvoorbeeld gebleken dat het element ‘verwevenheid’ vele
dimensies kent. Bij een vervolgonderzoek zou het onderdeel verwevenheid dan ook
moeten worden opgedeeld in verschillende focuspunten, zoals verwevenheid van de
IV-systemen, generieke diensten, datastromen en –afhankelijkheid en verwevenheid
met andere belastingmiddelen en derden (interactie).
Daarnaast is ook gebleken dat een essentiële vraag is in hoeverre een andere
uitvoerder beter in staat is om de huidige wetgeving uit te voeren.

4 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Het beleggen van duale taken bij een alternatieve uitvoerder achten wij om die
reden het meest kansrijk wanneer voor de transitie aangesloten wordt bij een
natuurlijk verandermoment. Een natuurlijk verandermoment is een fundamentele
wijziging in wet- en regelgeving van de ‘duale’ taak, zoals een stelselherziening, of
bij een grondige vernieuwing van een IT-applicatie of platform.
In alle gevallen dient er een integrale afweging plaats te vinden waarbij er, naast de
toetsingscriteria vanuit het perspectief van de Belastingdienst, nadrukkelijke
aandacht is voor de voor- en nadelen voor de alternatieve uitvoerder en de
gevolgen voor burgers en bedrijven (zowel in hun rol als belastingplichtigen als
belanghebbenden).
De casus autodomein heeft ook laten zien dat er niet altijd tot een volledige
wijziging van uitvoerder hoeft plaats te vinden. Er kan ook winst worden behaald
door de Belastingdienst zich te laten concentreren op zijn kernkwaliteiten (heffen en
innen) en alle afgeleide werkzaamheden die hieraan voorafgaan zoveel als mogelijk
door een andere uitvoerder te laten doen. Het voornemen om de Dienst Wegverkeer
(RDW) een sterkere rol te geven in het toezicht op geïmporteerde voertuigen
voordat deze in het kentekenregister worden ingeschreven is hiervan een mooi
voorbeeld 1.
De hierboven beschreven conclusies zijn verwerkt in het hoofdrapport.

______
1

5 / 27

Kamerstukken II 2019-2020, 32800, 64

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Inhoud

Samenvatting

4

1

Inleiding

7

2

Aanpak

9

3

Feiten & Cijfers

11

4

Primair proces

14

4.1

BPM

14

4.2

MRB

20

5

Toetsingscriteria afwegingskader

22

5.1

IV-complexiteit

22

5.2

Verwevenheid

23

5.3

Omvang

24

5.4

Politiek-bestuurlijke dynamiek

24

5.5

Overige bevindingen

25

6

Conclusie

26

6 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

1

Inleiding
In de loop der jaren is de instrumentele functie van belastingheffing steeds meer
benut en worden belastingen gebruikt voor het realiseren van andere beleidsdoelen
dan het primair ophalen van geld. In het hoofdrapport zijn deze belastingen die
zowel een budgettaire als instrumentele functie hebben geclassificeerd als ‘duale
taken’ van de Belastingdienst. Voorbeelden van duale belastingen zijn belastingen in
het autodomein en milieuheffingen, zoals de energiebelasting en de nieuwe CO2heffing.
Voor deze duale taken is in het hoofdrapport geadviseerd om een beslisboom op te
stellen op basis waarvan beoordeeld kan worden of uitvoering door de
belastingdienst dan wel door een alternatieve uitvoerder de voorkeur heeft. Vanuit
het perspectief van de Belastingdienst is geadviseerd om het elders beleggen van
een bestaande taak vast te stellen aan de hand van vier criteria:
•

IV-complexiteit van de taak

•

Verwevenheid met andere (primaire) fiscale taken

•

Omvang van de taak

•

Politiek-bestuurlijke dynamiek

Om te toetsen in hoeverre de criteria juist en volledig zijn is het autodomein
gebruikt als casus. Het autodomein is een afgebakend belastingdomein en bestaat
uit een viertal belastingen die op dit moment alle vier door de Belastingdienst
worden uitgevoerd. Daarnaast is er al een andere uitvoerder (de Rijksdienst voor
het Wegverkeer [RDW]) waar de Belastingdienst intensief mee samenwerkt. Om die
redenen is het autodomein een geschikte casus geweest om de criteria uit het
afwegingskader te toetsen. Voor de uitvoering van deze casus zijn interviews
gehouden met verschillende experts (van de Belastingdienst, RDW en het ministerie
van Financiën). In deze interviews zijn vragen gesteld over de huidige status van
het autodomein, waarbij een focus is gelegd op de vier criteria (IV-complexiteit,
verwevenheid, omvang en politiek bestuurlijke dynamiek). Daarnaast zijn alleen de
BPM en de MRB in het onderzoek betrokken. De BZM wordt uitgefaseerd en wordt
per 2023 vervangen door de Wet Vrachtwagenheffing die door de Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) zal worden uitgevoerd. Om die reden is de BZM
niet betrokken in dit onderzoek. Het is gedurende deze exercitie nadrukkelijk niet de
bedoeling geweest om inhoudelijk te beoordelen of de autobelastingen op een
andere manier uitgevoerd zouden moeten worden. Dit rapport bevat daarom ook
geen inhoudelijke conclusie op dit punt.

7 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

In de navolgende hoofdstukken zal eerst kort worden stilgestaan bij de aanpak
(hoofdstuk 2). Daarna wordt het autodomein nader omschreven (hoofdstuk 3 feiten
& cijfers). Vervolgens wordt er in het hoofdstuk 4 primair proces ingezoomd op het
primair proces van de belastingmiddelen die worden uitgevoerd. Na dit hoofdstuk
zullen we de 4 toetscriteria langslopen (hoofdstuk 5). Tot slot eindigt het rapport
een conclusie (hoofdstuk 6).

8 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

2

Aanpak
Voor het uitvoeren van dit onderzoek is gebruik gemaakt van de volgende
methodes:
•

Kwalitatief onderzoek door middel van interviews van experts van de
Belastingdienst, RDW en het ministerie van Financiën.

•

Bureau- en literatuuronderzoek waarbij diverse interne documenten van de
Belastingdienst en het ministerie van Financiën zijn gebruikt, zoals de
domeinarchitectuur en andere interne notities.

Tijdens de interviews is een breed scala aan vragen gesteld langs de vier criteria
van het afwegingskader. Hieronder een impressie van de sub-onderwerpen waar
tijdens de gesprekken op gefocust is. Daarnaast is geïnterviewden ruimte geboden
om naar hun mening belangrijke onderwerpen onder de aandacht te brengen.
IV-complexiteit
•

Huidige staat van de keten auto wat betreft IV

•

Knelpunten van het domein (bijvoorbeeld digitalisering vs. papieren
processen)

•

Roadmap voor de komende jaren

•

Interactie met andere ketens van de Belastingdienst

Omvang
•

Type werkzaamheden/handelingen binnen dienstonderdelen

•

FTE en processen

•

Werkverdeling tussen dienstonderdelen

Verwevenheid
•

Wijze van verwevenheid keten auto met andere ketens, belastingmiddelen
en generieke diensten (waaronder afhankelijkheid)

•

Interactie en aantal contactmomenten tussen de verschillende middelen in
het autodomein en met andere domeinen

•

Hoe vindt de interactie en gegevensuitwisseling met derde partijen zoals de
RDW

•

9 / 27

Toezicht en handhaving

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Politiek bestuurlijke dynamiek
•

Politiek-bestuurlijke ontwikkelingen komende 2-3 jaar binnen het
autodomein

•

10 / 27

Beleidslegacy en gevolgen voor de korte en middellange termijn

Uitvoering autodomein Belastingdienst

3

Feiten & Cijfers
Belastingmiddelen
De tabel hieronder bevat een overzicht van de belastingmiddelen waaruit het
Autodomein bestaat
Wet

Omschrijving

Belasting van
personenauto's en
motorrijwielen (BPM)

Belasting op de registratie van personenvoertuigen, motorrijtuigen
en bestelauto’s.

Ministerie van Financiën
Belasting zware
motorrijtuigen (BZM)

Belasting op het gebruik van de autosnelweg met een zwaar
autovoertuig. Naheffing voor buitenlandse kentekenhouders i.p.v.
chauffeurs.

Ministerie van Financiën
De BZM wordt uitgefaseerd en wordt vervangen door een
vrachtwagenheffing die vanaf 2023 door de ILT zal worden
uitgevoerd.

Motorrijtuigenbelasting
(MRB)

Onder de naam motorrijtuigenbelasting wordt een belasting geheven
ter zake van het houden van een personenauto, een bestelauto, een
motorrijwiel, een vrachtauto of een autobus.

Ministerie van Financiën
Provinciewet
Ministerie van
Binnenlandse zaken

11 / 27

De Provinciewet levert onder andere de basis voor het heffen van
provinciale belastingen (de zogenaamde opcenten) die houders van
personenauto's en motoren bovenop de motorrijtuigenbelasting
moeten betalen. Hoe hoog dat bedrag is, is afhankelijk van de
provincie waarin men woont. Voor de provincie(s) zijn de 'provinciale
opcenten' verreweg de belangrijkste inkomstenbron. De Provinciewet
is dus geen Rijksbelasting.

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Doel domein auto
Bij de uitvoering van deze wetten is de missie van het domein auto het eerlijk en
zorgvuldig innen van autobelastingen. Hoofddoelstellingen hierbij zijn:
•

Compliance zo hoog mogelijk

•

Efficiënte processen

•

Continuïteit garanderen

•

Toekomstbestendige uitvoering

Ketenpartners
Veel interne en externe partijen spelen een rol binnen het autodomein. De externe
omgeving bestaat uit belastingplichtigen, overheidspartners en partners in het
bedrijfsleven. De interne partijen bestaan uit organisatieonderdelen welke (delen
van de) processen binnen het domein uitvoeren en organisatieonderdelen welke
daaraan ondersteunend zijn. Het primaire proces zit voornamelijk bij de
directieonderdelen CAP, Grote Ondernemingen (GO), MKB en de IV-organisatie.
Hieronder een tabel met een overzicht.

Extern

Intern

Belastingplichtigen/Aangifteplichtigen

Primair proces

- Particulieren en bedrijven die een auto aanschaffen

- CAP (Centraal Administratieve

voor weggebruik (belastingplichtig)

Processen)

- Importeurs (aangifteplichtig)

- MKB (Midden- en Kleinbedrijf)
- GO (Grote Ondernemingen)
- PDB (Particulieren,
Dienstverlening en Bezwaar)
- IV (Informatievoorziening)

Overheidspartners

Generieke diensten zoals:

- RDW

- Dossiervorming/archivering

- Logius

- Interactie, waaronder

- CJIB

‘Ontvangen en mededelen’, de

- Politie

Belastingtelefoon en Gegevens

- CBS
- ILT
- MinBzK
- MinBuZa
- Min I&W
- OM
- Gemeentes (preventief voor MRB)
- Provincies

12 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

- Domein Roerende Zaken
- Luxemburg, Denemarken en Zweden (BZM)
Bedrijfsleven
- Brancheorganisaties
- Koerslijst-providers
- Taxateurs
- Adviseurs

Cijfers
CAP, MKB en GO verrichten grotendeels de werkzaamheden in het primair proces
voor de BPM. Voor de MRB verricht voornamelijk CAP het primaire proces. Hoe exact
de werkverdeling plaatsvindt, is omschreven in het hoofdstuk ‘primair proces’.

Jaarlijkse

MRB

BPM

BZM

8.000.000

250.000

11.000.000

4,2 miljard 2

2,3 miljard

170 miljoen

145

174

13

aangiften
Opbrengst
(2018)
FTE

______
2

13 / 27

Inclusief Provinciale opcenten

Uitvoering autodomein Belastingdienst

4

Primair proces
In dit hoofdstuk gaan we in op het primair proces van de BPM en MRB. Hieronder is
een grafisch overzicht van de processen van deze twee middelen en waar per
middel afzonderlijk in paragraaf 4.1 en 4.2 wordt ingegaan. De BZM is in deze
beschrijvingen buiten beschouwing gelaten aangezien de uitvoering door de
Belastingdienst uitgefaseerd wordt.

Figuur 1 Processen BPM & MRB
Inning
Registratie

Gegevens

Aangifte

Heffing

Aanslag

Bezwaar

Inning

Beroep
Interactie

4.1

BPM
De processen van de BPM onderscheiden zich in twee hoofdstromen: 1) de import
van nieuwe ’voertuigen door dealers met een vergunning en 2) de parallelimport
van gebruikte voertuigen. In het navolgende wordt op beide ingegaan.
Ad 1) De ‘officiële’ import van nieuwe voertuigen op basis van artikel-8vergunningen
Dit zijn de zogenaamde maandaangevers. De importeur heeft een vergunning (die
wordt vooraf aangevraagd en afgegeven door de Belastingdienst, zijnde GO en/of
MKB) waardoor de importeur per maand en achteraf aangifte kan doen. Per aangifte
kunnen wel honderden auto’s ineens worden aangegeven.

14 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Dit zorgt bij de Belastingdienst voor een enorme verlichting van de uitvoering. De
BPM die over die auto’s wordt betaald, wordt bepaald op basis van de CO2-uitstoot
of de netto-catalogusprijs. Deze nieuwe auto’s af-fabriek worden door de importeurs
bij de RDW versneld ingeschreven en komen dus slechts administratief langs bij de
RDW (niet fysiek).
Op het moment dat de auto op kenteken wordt gezet, dient de BPM te worden
afgedragen door de importeur middels de maandaangifte. Ongeacht of het voertuig
met kenteken in bedrijfsvoorraad is opgenomen bij de dealer of dat een klant een
auto gekocht heeft en BPM heeft betaald.
De artikel 8 vergunninghouder kan daarnaast ook via de parallelimport auto’s
invoeren. Zij doen hiervan een melding aan de Belastingdienst en indien de aangifte
akkoord is wordt fiscaal akkoord afgegeven, maar nog niet betaald. Verrekening
vindt plaats in de maandaangifte samen met de op kenteken gezette nieuwe
motorvoertuigen.
De controle van de op maandaangifte betaalde BPM vindt achteraf plaats en er vindt
geen fysieke controle van de nieuwe auto plaats, wel van de voertuigen die door de
art. 8 vergunninghouder via de parallelimport zijn aangeboden aan de RDW. Het
gaat hier om circa 400.000 auto’s per jaar. Gegeven de grootte van de bedrijven die
op deze wijze importeren zijn deze werkzaamheden vooral bij het dienstonderdeel
Grote Ondernemingen en MKB belegd.
De aangiftes worden digitaal op de website van de Belastingdienst gedownload en
ingevuld en worden naar de Belastingdienst gestuurd. Die aangiftes worden in
Heerlen omgezet en vervolgens naar CAP. Bij CAP worden deze aangiftes
gecontroleerd op volledigheid basis van lijsten die de Belastingdienst van de RDW
ontvangt.
Bij de verdere modernisering van de heffing van de BPM (AHM-systeem) zal de
behandeling en de controle op de juistheid en volledigheid van de maandaangifte
volledig geautomatiseerd worden afgedaan.
Het proces van de import van nieuwe personenauto’s ziet er als volgt uit:
Registratie
Er vindt op twee momenten registratie plaats:
1) De importeur vraagt een artikel-8-vergunning aan bij de Belastingdienst zodat
deze per maand (massa-)aangifte kan doen. De aanvraag van een dergelijke
vergunning gebeurt eenmalig bij GO/MKB.
2) Wanneer de auto’s daadwerkelijk worden ingevoerd worden de geïmporteerde
auto’s versneld ingeschreven bij de RDW. Deze registratie is een puur administratief
proces. Er komen dus fysiek geen auto’s langs bij de RDW.

15 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

De voertuigen zijn dan nog niet opgenomen in de Basisregistratie Voertuigen (BRV)
van de RDW. Pas op het moment dat het nieuwe voertuig op kenteken gezet wordt
door de importeur/dealer is belasting BPM verschuldigd en wordt het voertuig
opgenomen in de BRV.
Gegevens
De RDW heeft een koppeling met de Belastingdienst waarbij de informatie van alle
op kenteken gezette auto’s teruggekoppeld wordt naar de Belastingdienst.
Aangifte
De importeur doet maandelijks (een verzamel)aangifte BPM op papier. In die
aangifte kunnen honderden auto’s opgenomen zijn. Dit geldt alleen als er sprake is
van een artikel-8-vergunning. De meeste importeurs die nieuwe auto’s importeren
maken hier gebruik van.
Deze maandaangiften bevatten naast de nieuw op kenteken gezette auto’s
eventueel ook voertuigen die de art,8 vergunninghouder via de Parallelle Import
heeft ingevoerd. Deze hebben in deze fase nog niet betaald en er is slechts een
melding afgegeven. Deze voertuigen dienen door de art.8 vergunninghouder op de
maandaangifte opgevoerd te worden als de voertuigen die maand op kenteken zijn
gezet, evenals de nieuwe geïmporteerde voertuigen.
Heffing & aanslag
De BPM is een aangiftebelasting. Dat betekent dat belasting wordt betaald aan de
hand van een aangifte van de aangifteplichtige en er alleen een aanslag wordt
opgelegd wanneer de inspecteur meent dat er sprake is van een hogere/lagere
belastingplicht. De Belastingdienst checkt de lijst met auto’s met de informatie van
RDW (leggen het naast elkaar). Onregelmatigheden worden voorgelegd en
besproken met de importeur. Zo nodig volgt een naheffing.
Inning
De inning loopt vervolgens via CAP.
Bezwaar & beroep
Doorgaans verloopt dit proces vrij soepel. De partijen zijn gebaat met een zo’n
vlekkeloos mogelijk proces en bezwaar en beroep op dit terrein komen nauwelijks
voor.
Interactie
De interactie vindt plaats met de importeur. Die voldoet de BPM voor de
uiteindelijke koper van de auto. Interactie tussen belastingdienst –
belastingplichtige is dus summier, maar de interactie tussen de belastingdienst en
de afdrachtsplichtige (importeur) is groot. De relatie is doorgaans goed.

16 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Ad 2) Parallelimport
Dit betreft veelal de import van tweedehands auto’s en een klein gedeelte nieuwe
auto’s. Importeurs kunnen particulieren zijn, of ondernemers zonder vergunning.
De belasting wordt bij een substantieel deel van de aangiften bepaald o.b.v. de
zogenaamde ‘werkelijke waarde’. De werkzaamheden rondom de parallelimport zijn
veelal belegd bij CAP.
Uitgelicht: Vanaf 3 december is het voor particulieren mogelijk om digitaal
aangifte te kunnen doen. De aangifte kan digitaal op het moment dat de aangifte
wordt gedaan op basis van een wettelijke afschrijvingstabel. Dan kan via de BDportal aangifte worden gedaan.
Het proces van RDW tot aanslag gaat bij parallelimport als volgt:
Registratie
De auto komt bij de RDW fysiek binnen om gekeurd én uiteindelijk ingeschreven te
worden in de Basisregistratie Voortuigen. Voorafgaand hieraan vindt een
zogenaamde vaststelling van het technische ‘voertuigbeeld’ plaats (zie ook
‘gegevens’) op grond van het geboortebewijs van de auto als de daadwerkelijke
stand van zaken op het moment van keuring. Als de aanvraag voor de inschrijving
van de auto door een ander wordt gedaan dan de uiteindelijke kentekenhouder
(bijvoorbeeld een importeur) dient hij de bpm – namens de kentekenhouder – op
aangifte te voldoen. Dit staat in artikel 7 van de BPM: eerst een verzoek om
inschrijving in het kentekenregister van de RDW. Op basis van art. 49 van de
Wegenverkeerswet mag de RDW geen kenteken verstrekken alvorens het een
fiscaal akkoord van de Belastingdienst heeft ontvangen. Een fiscaal akkoord in dit
geval betekent dat de aangifte BPM is voldaan en het daarin verschuldigde bedrag is
betaald. Een fiscaal akkoord betekent in deze context niet dat de Belastingdienst
akkoord is met de hoogte van de te betalen belasting. Dit is ook expliciet
opgenomen in het betaalbericht dat wordt verzonden aan de aangever. Het is
slechts om de afgifte van een kenteken te voorspoedigen.
Gegevens
De RDW beoordeelt aan de hand van veiligheidseisen e.d. het voertuig op grond van
de Wegenverkeerswet en maakt een voertuigbeeld op. Dat voertuigbeeld wordt met
de Belastingdienst gedeeld. De RWD levert dit digitaal aan de Belastingdienst aan.

17 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

De Belastingdienst heeft die gegevens dus al vóór dat het de aangifte BPM heeft
ontvangen en is daarmee instaat om in het Interactieportaal de aangever te
faciliteren in het voorinvullen van de voertuiggegevens om daarmee te kwaliteit te
waarborgen (minder fouten, minder uitval, minder naheffingen of
bezwarenbehandeling).
Aangifte
De importeur doet per individuele auto aangifte. Bij gebruikte auto’s wordt BPM
evenredig verlaagd met de afschrijving van het voertuig.
Voor gebruikte auto’s kan de importeur kiezen welke afschrijvingsmethode hij wil
toepassen, te onderscheiden naar de forfaitaire tabel (hierin wordt alleen rekening
gehouden met de leeftijd van het voertuig), of op basis van de werkelijke waarde
(vergelijking met Nederlandse referentievoertuigen). In dat geval kan hij een
koerslijst of een taxatierapport gebruiken om de afschrijving aan te tonen. Een
taxatierapport mag alleen worden gebruikt ingeval de auto meer dan normale
gebruiksschade heeft of niet voorkomt in een koerslijst. De papieren aangifte wordt
gezonden aan een centrale postbus in Heerlen (de scanstraat’). Daar wordt de
aangifte ‘gedigitaliseerd’ en vervolgens binnen CAP verder in behandeling genomen.
Ook dit proces zal na afronding modernisering BPM volledig
digitaal/geautomatiseerd verlopen.

Heffing & aanslag
De ‘gedigitaliseerde’ aangifte komt binnen bij CAP en wordt gecontroleerd door CAP
o.b.v. de gegevens die van de RDW zijn ontvangen. Als er afwijkingen zijn met die
gegevens is er sprake van uitval. Die leiden dan tot een aanpassing van de
gegevens zodat deze consistent zijn. Dit kan bijvoorbeeld zijn als een komma
verkeerd staat. Die uitval is nog niet per definitie een rode vlag. Dit is nog niet
direct aanleiding tot naheffing. Daarna vindt er op basis van een weegmodule
uitworp plaats. Daar worden de risico’s bekeken en dan wordt de aangifte
behandeld. Als er geen uitworp is dan wordt is de aangifte als correct verondersteld
en is er o.b.v. de weegmodule geen risico aanwezig. Daarbij kan een inspecteur
naar de aangifte kijken.
Auto’s met serieuze schade en met een hoog risico worden doorgeleid voor
hertaxatie naar de DRZ (Domeinen). De DRZ stelt uiteindelijk de waarde van het
voertuig vast en daarmee de verschuldigde BPM. Als deze betaald is volgt fiscaal
akkoord en afgifte kenteken door de RDW.

18 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Inning
Parallel aan het ontvangen van de aangifte zal altijd machinaal een betaalbericht
voor de belastingplichtige worden gegenereerd. Wanneer deze wordt betaald, wordt
na bericht van Inning dat de betaling volledig is ontvangen, direct vanuit de
automatiseringsapplicatie AHB (Auto Heffingen BPM) een fiscaal akkoord afgegeven
aan de RDW. De RDW geeft dan het kenteken af. Het spoedig afgeven van het
fiscaal akkoord is om te voorkomen dat de import daarin te veel zou worden
belemmerd. Ook na het fiscaal akkoord kan nog steeds controle door de inspecteur
plaatsvinden in het kader van Toezicht (GO/MKB).
Bezwaar & beroep
Een bron van discussie is terug te voeren op een uitspraak van het Europese hof
van Justitie. Een voertuig geïmporteerd vanuit de EU mag niet zwaarder worden
belast met BPM dan een vergelijkbaar binnenlands voertuig. De werkelijke waarde
van een auto is daarom belangrijk voor de heffing van de BPM. Dit is echter een
grote bron van discussie. Zo is er discussie over schade versus gebruikssporen, die
grote impact kunnen hebben op de waarde van de auto. Dit leidt tot veel bezwaar
en beroep, en de controle van de Belastingdienst vindt in eerste instantie
administratief plaats. Dit bemoeilijkt de discussie.
Interactie
De interactie tussen de Belastingdienst en importeurs is moeizaam. Er vindt veel
discussie plaats over de fysieke toestand van de auto, terwijl het eerste toezicht op
papier plaatsvindt, en daarmee over de marktwaarde. Daarnaast is contrainformatie over de toestand van de auto slechts beperkt beschikbaar.
Bijzonderheden
Bij de BPM zijn ook een aantal vrijstellingen en kortingen in de wet. Die onderdelen
volgen een apart proces en gaan niet mee in de massale stromen van de import,
maar worden behandeld in het proces ‘Behandeling Verzoeken’.

19 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

4.2

MRB
De MRB is een houderschapsbelasting en dat betekent dat het houderschap van een
voertuig wordt belast. Hierbij gelden vrijstellingen en bijzondere tarieven voor
bepaalde voertuigen. Die vrijstellingen worden soms gekoppeld aan de kenmerken
van het voertuig (bestelbus of camper) en soms gekoppeld aan de kenmerken van
een voertuig en de relatie tot de houder (taxi, bestelbus van de ondernemer).
Het proces ziet er als volgt uit:
Registratie & gegevens
Alle voertuigen staan in de basisregistratie (BRV) van de RDW. Een houderschap
ontstaat op het moment dat een kenteken op naam wordt gesteld van een
aansprakelijke (rechtspersoon). De MRB beschouwt het op naam zetten van een
voertuig als het doen van aangifte en vult de aangifte op basis van de ontvangen
tenaamstellingsgegevens van de RDW voor in. Bij de wijziging van de
tenaamstelling van een auto of verandering aan het voertuig gaat er een bericht van
de RDW naar de Belastingdienst. In de Verkeerswet is geregeld dat de RDW
verplicht is om alle tenaamstellingen en veranderingen in aansprakelijkheden en aan
voertuigen te melden aan de BD. De wijziging van een tenaamstelling betekent dus
ook een wijziging van de aangifte.
Alle voertuigen met Nederlands kenteken staan in de basisregistratie.
Aangifte & heffing & aanslag
Op basis van de gegevens van de RDW stelt de Belastingdienst de aangifteplicht
vast. De houder van de auto krijgt een bericht met daarbij het te betalen bedrag.
De belastingplichtige kan ervoor kiezen om het bedrag middels acceptgiro te betalen
of voor automatische incasso te gaan. Soms dient een burger zelf aangifte te doen
in het geval van niet-ingezetenen Niet-Nederlanders die hier wonen en een
buitenlandse auto voor een langere periode de Nederlandse weg gebruiken moeten
namelijk op eigen initiatief aangifte doen. Daarnaast kent de MRB veel vrijstellingen
en bijzonder-tariefregelingen. Voor deze regelingen ligt het initiatief bij de
belastingplichtige en zodra die actie onderneemt wordt er een zaak voor
behandeling gecreëerd. Daarnaast heb je ook de mogelijkheid om een auto te
schorsen of in de bedrijfsvoorraad op te nemen. In dit geval ben je geen belasting
verschuldigd, maar is het ook niet toegestaan de auto op de openbare weg te
gebruiken. De BD controleert dit door middel van camerabeelden. Mocht je wel op
de weg rijden dan krijg je automatisch een naheffingsaanslag van de
Belastingdienst.

20 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Het aantreffen van geschorste voertuigen wordt ook doorgegeven aan de RDW,
waardoor het voertuig weer ontschorst wordt en daarmee aangifteplichtig
Inning
Op dit moment wordt er één heffings- en inningssysteem gebruikt voor de MRB. Dit
systeem is echter al 25 jaar oud en daarom tegen het eind van zijn gebruikstermijn.
In de zeer nabije toekomst (mogelijk eind 2020) zal er naar verwachting een
scheiding komen in het heffings- en inningsysteem. Voor het middel MRB is grofweg
90% van het proces geautomatiseerd: maandelijks of 3-maandelijks wordt belasting
betrekking hebbend op ruim 10 miljoen auto’s geïncasseerd. De automatisering is
voor dat middel voor de massale verwerking vrijwel helemaal klaar. Daarna resteren
nog de verdere digitalisering van de kantoorprocessen en de uitzonderingsgevallen.
Bezwaar & beroep
Het bezwaar en beroep ziet vooral op alle bijzondere tarieven binnen de MRB en de
(overtredingen van) schorsingen. Voor het massale gedeelte van de aangiften
vinden maar weinig bezwaren plaats.
Interactie
De interactie tussen de belastingplichtige en de belastingdienst is voor het gros zeer
beperkt, omdat een groot deel is geautomatiseerd. De interactie vindt vooral plaats
binnen de bijzondere tarieven en de (overtredingen van) schorsingen.
Bijzonderheden
Je kan een voertuig via de RDW laten schorsen of het voertuig in Bedrijfsvoorraad te
nemen. Dan komt ook de verzekeringsplicht en belastingplicht te vervallen.
Bijvoorbeeld als een auto langer dan drie maanden niet wordt gebruikt, of als een
auto door een dealer wordt ingenomen. Deze mutaties zitten allemaal in de
basisregistratie. Het starten en stoppen van de heffing kan op ieder moment in de
tijd. Dat is technisch ook mogelijk. Op elk moment kan men dus de auto schorsen
als deze niet (langer) op de openbare weg staat. De Belastingdienst controleert dit
door middel van cameratoezicht van de Politie. Dit is een volledig geautomatiseerd
proces. De door het volledig geautomatiseerde massale toezichtsproces
aangedragen resultaten die in aanmerking komen voor een naheffingsaanslag
worden eerst nog door behandelaars gecontroleerd op juistheid en kwaliteit. Daarna
volgt een vooraankondiging (geautomatiseerd) op het voornemen tot het opleggen
van een naheffingsaanslag en daarna de definitieve aanslag. Als een auto die
geschorst is op de weg staat dan stuurt de Belastingdienst een boete en een
notificatie naar de RDW.

21 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

5

Toetsingscriteria afwegingskader
Voor duale taken is in het hoofdrapport geadviseerd om een beslisboom op te
stellen op basis waarvan beoordeeld kan worden wordt of uitvoering door de
belastingdienst dan wel door een alternatieve uitvoerder de voorkeur heeft. Vanuit
het perspectief van de Belastingdienst is geadviseerd om het elders beleggen van de
taak vast te stellen aan de hand van vier criteria:
•

IV-complexiteit van de taak

•

Verwevenheid met andere (primaire) fiscale taken

•

Omvang van de taak

•

Politiek-bestuurlijke dynamiek

De casus Autodomein heeft daarom als doel gehad om deze criteria te toetsen. In
dit hoofdstuk zullen we de vier afzonderlijke criteria langslopen. Daarnaast gaan we
in op overige bevindingen die zijn opgedaan tijdens de interviews.

5.1

IV-complexiteit
Het autodomein is een van de domeinen binnen de Belastingdienst waar de
komende jaren op IV-terrein veel gemoderniseerd zal worden. De reden hiervoor is
dat veel applicaties verouderd zijn en er als gevolg van papieren processen en veel
handmatig werk plaats vindt. Huidige knelpunten:
IV
•

Het applicatielandschap is verouderd en hierdoor is de wendbaarheid laag

•

Er zijn veel lokale applicaties en hierdoor is er geen eenduidig
klantbeeld/informatiebeeld en is er inefficiëntie in het werk

•

Er vindt veel handmatig werk plaats en dit heeft lange doorlooptijden als
gevolg

•

Er zijn veel verschillende oplossingen voor dezelfde soort processen

Conclusie: IV-complexiteit als apart toetsingscriteria lijkt onmisbaar voor een
toekomstige afweging een taak onder te brengen bij een alternatieve uitvoerder. Dit
onderzoek heeft zich niet geleend voor een volledige uitdieping van de ICTinfrastructuur, maar heeft wel aangetoond dat 1) veel processen leunen op ICToplossingen, en 2) veel verbeteringen nog aangebracht kunnen worden in ICToplossingen. Het is bij een toekomstige weging van belang te weten in hoeverre de
Belastingdienst hierin slaagt en hoe een alternatieve uitvoerder dit anders/beter
kan.

22 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

5.2

Verwevenheid
De verwevenheid met andere bedrijfsprocessen binnen de BD is op veel vlakken
aanwezig. Het autodomein heeft niet alleen een eigen landschap, maar maakt ook
gebruik van bepaalde domeinen die al bestaan, zoals Interactie, Gegevens, Inning,
Generiek Kantoor en Toezicht, Bedrijfsvoering. De term ‘verwevenheid’ kent daarom
vele dimensies.
Informatie over de BPM-aangifte en compliance wordt bijvoorbeeld ook gebruikt
voor risicoselectie voor andere belastingmiddelen. In het kader van de integrale
klantbehandeling is het beoordelen van (fiscaal) gedrag van de belastingplichtige
belangrijk, dus ook de compliance inzake BPM.
De MRB en de BPM zijn op ICT-gebied slechts beperkt met elkaar verweven. Wel
wordt iInformatie uit het proces van de MRB ook weer gebruikt om toezicht te
houden in de BPM en omgekeerd. Ook zijn er kruisverbanden met privégebruik auto
(IH/LH) en de omzetbelasting waar het de import en export van voertuigen betreft.
Informatie over de cataloguswaarde dat wordt bijgehouden door het autodomein
wordt gebruikt in de LH voor de bijtelling.
Bepaalde bijzondere tarieven die van toepassing zijn in de MRB worden gebaseerd
op kwalificaties van de OB (bestelbusjes voor ondernemers als zodanig
gekwalificeerd voor de toepassing van de OB).
Voor de digitalisering van de papieren aangiften die binnenkomen wordt
gebruikgemaakt van de generieke diensten in Heerlen die deze gegevens verwerken
in de systemen van de Belastingdienst. Daarnaast leunt het autodomein op
generieke diensten van de Belastingdienst als de belastingtelefoon en inning.
Conclusie: Verwevenheid is een relevant toetsingscriterium voor een toekomstige
weging een taak al dan niet door een alternatieve uitvoerder te laten uitvoeren.
Verwevenheid is echter een term dat verschillende dimensies kent. Bij een
vervolgonderzoek zou het onderdeel verwevenheid daarom moeten worden
opgedeeld in verschillende focuspunten, zoals verwevenheid van de IV-systemen,
generieke diensten, toezicht, datastromen en –afhankelijkheid en verwevenheid met
andere belastingmiddelen en derden (interactie).

23 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

5.3

Omvang
Het primair proces van het autodomein wordt door verschillende directieonderdelen
uitgevoerd: CAP, GO, MKB, Particulieren en IV. De hoeveelheid fte dat zich binnen
de verschillende directieonderdelen bezighoudt met het autodomein verschilt enorm
(weinig fte bij GO, MKB en P en veel bij CAP). In totaal gaat het om ongeveer 330
FTE en wordt er een kasstroom van meer dan 6 miljard.
Het autodomein is wat betreft de processen binnen de Belastingdienst vanwege haar
omvang een relatief overzichtelijk domein.
Conclusie: De omvang van een taak is een beperkt relevant toetsingscriterium
gebleken. Het is nuttig om te weten welk directieonderdeel wat doet, hoeveel fte zij
hiervoor kwijt zijn en wat de omvang van de werkzaamheden is in bijvoorbeeld
aantal aangiften. Naar verwachting zal dit toetsingscriterium echter niet
doorslaggevend zijn voor een toekomstige weging. Naarmate de uit te besteden
taak groter wordt, zal dit criterium mogelijk in belang toenemen.

5.4

Politiek-bestuurlijke dynamiek
Het autodomein bevat belastingprikkels waar door de markt sterk op wordt
gereageerd. Een procentpunt verhoging of verlaging van een belastingtarief leidt
vaak tot een gedragseffect in de aankoop van bepaalde type auto’s. Daarnaast heeft
het autodomein vaak grote politieke aandacht, wat ertoe leidt dat er elk jaar wel
wijzigingen worden doorgevoerd in de BPM / MRB.
Daarnaast wordt het autodomein ook gebruikt om klimaatdoelstellingen te bereiken
en een politiek groene agenda na te streven. Naar verwachting zal de komende
jaren de politieke belangstelling voor vergroening in het autodomein hoog blijven en
zal dit waarschijnlijk gepaard gaan met wijzigingen in wet- en regelgeving. Opmerkt
wordt dat, onder invloed van de autobelastingen, de autonome vergroening van het
wagenpark leidt tot erosie van de heffingsgrondslag. Hoe meer het wagenpark
vergroend, hoe meer politieke belangstelling kan ontstaan voor andere grondslagen
in het autodomein.
Conclusie: Het toetsingscriterium politiek-bestuurlijke dynamiek is een relevant
criterium gebleken, maar lastig objectief toetsbaar. Veel politieke en bestuurlijke
dynamiek binnen een domein kan een reden zijn om juist wel een alternatieve
uitvoerder in te schakelen. Het is dan wel belangrijk dat deze uitvoerder ook
hiervoor geëquipeerd is.

24 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

5.5

Overige bevindingen
Tijdens de interviews is aan de geïnterviewden de ruimte gegeven overige
aandachtspunten of opmerkingen onder de aandacht te brengen. Daaruit zijn een
aantal overige bevindingen gekomen.
Veel geïnterviewden wezen op het wettelijk kader van het autodomein waarbij met
name de suggestie werd gedaan om vooral ook te kijken of een alternatieve
uitvoerder het huidig wettelijk kader beter zou kunnen uitvoeren dan de
Belastingdienst. Met het oog hierop is in de interviews aangegeven dat er voor een
transitie moet worden aangesloten bij een natuurlijk verandermoment, zoals een
stelselherziening.
Tevens hebben zij gewezen op de mogelijkheid om een deel van de taken van het
autodomein onder te brengen bij een alternatieve uitvoerder en de Belastingdienst
te laten focussen op haar kernkwaliteiten: heffen en innen.
Daarnaast is ook gewezen op de juridische haalbaarheid van het onderbrengen van
een andere taak bij een alternatieve uitvoerder. Ook dit zou aandacht moeten
krijgen, maar lijkt in een eerste weging vooral een kwestie van het aanpassen van
wettelijke bevoegdheden (en leidt niet tot onmogelijkheden).
In alle gevallen dient er een integrale afweging plaats te vinden waarbij er, naast de
toetsingscriteria vanuit het perspectief van de Belastingdienst, nadrukkelijke
aandacht is voor de voor- en nadelen voor de alternatieve uitvoerder en de
gevolgen voor burgers en bedrijven (zowel in hun rol als belastingplichtigen als
belanghebbenden).

25 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

6

Conclusie
De casus Autodomein heeft waardevolle inzichten opgeleverd ten aanzien van de
toetscriteria van het afwegingskader voor het anders beleggen van duale taken. IVcomplexiteit en verwevenheid zijn zeer relevante criteria en onmisbaar om vanuit
het perspectief van de Belastingdienst te reflecteren op het al dan niet beleggen van
een taak bij een alternatieve uitvoerder. Deze criteria dienen echter nog wel
fijnmaziger te worden uitgewerkt. Het toetsingscriterium politiek-bestuurlijke
dynamiek is een relevant criterium gebleken, maar lastig objectief toetsbaar. Het
gaat bij dit criterium ook vaak over verwachtingen over de toekomst, waarvan de
inschatting per persoon kan verschillen. Dat neemt echter niet weg dat ervaringen
uit het verleden een goede indicator kunnen zijn. De omvang van een taak is een
beperkt relevant toetsingscriterium gebleken. Naar verwachting zal dit
toetsingscriterium echter niet doorslaggevend zijn voor een toekomstige weging.
Naarmate de uit te besteden taak groter wordt, zal dit criterium mogelijk in belang
toenemen.
In alle gevallen dient er een integrale afweging plaats te vinden waarbij er, naast de
toetsingscriteria vanuit het perspectief van de Belastingdienst, nadrukkelijke
aandacht is voor de voor- en nadelen voor de alternatieve uitvoerder en de
gevolgen voor burgers en bedrijven (zowel in hun rol als belastingplichtigen als
belanghebbenden).
Tijdens de interviews is aan de geïnterviewden de ruimte gegeven overige
aandachtspunten of opmerkingen onder de aandacht te brengen. Veel
geïnterviewden wezen op het wettelijk kader van het autodomein. Ook daar was
volgens de geïnterviewden een uitvoeringswinst te behalen en zij hebben hardop de
vraag gesteld of een alternatieve uitvoerder het huidig wettelijk kader beter zou
kunnen uitvoeren. Zij hebben geadviseerd om ingeval van een transitie aan te
sluiten bij een verandermoment van het wettelijk kader. Tevens hebben zij gewezen
op de mogelijkheid om een deel van de taken van het autodomein onder te brengen
bij een alternatieve uitvoerder en de Belastingdienst te laten focussen op haar
kernkwaliteiten: heffen en innen.
Daarnaast is ook gewezen op de juridische haalbaarheid van het onderbrengen van
een andere taak bij een alternatieve uitvoerder. Ook dit zou aandacht moeten
krijgen, maar lijkt in een eerste weging vooral een kwestie van het aanpassen van
wettelijke bevoegdheden (en leidt niet tot onmogelijkheden).

26 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst

Dit is een uitgave van:
ABDTOPConsult
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
abdtc@minbzk.nl
www.abdtopconsult.nl

27 / 27

Uitvoering autodomein Belastingdienst