Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1826
Vragen van het lid Van Meenen (D66) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over mbo-opleidingen die leerlingen weigeren vanwege het
tekort aan stage- en leerwerkplekken (ingezonden 26 maart 2014).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 28 april 2014).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Mbo moet nee verkopen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat mbo-opleidingen een numerus fixus gaan invoeren vanwege
een gebrek aan stage- en leerwerkplekken? Zo ja, om hoeveel opleidingen
gaat het?
Antwoord 2
Er zijn inderdaad enkele mbo-instellingen die een numerus fixus invoeren of
ingevoerd hebben voor een aantal opleidingen. Daarbij gaat het met name
om bol-opleidingen. Navraag bij instellingen levert geen exacte getallen op,
omdat instellingen verschillende instrumenten gebruiken om ervoor te zorgen
dat studenten een opleiding volgen waarmee ze een goed arbeidsmarktperspectief hebben. Een aantal instellingen geeft aan dit door middel van
numerus fixus te organiseren en studenten die niet de opleiding kunnen
volgen te begeleiden naar alternatieven. Er zijn ook instellingen die zogeheten
«ombuiggesprekken» voeren juist om numerus fixus te voorkomen.
Een eerste inventarisatie laat zien dat het bij de numerus fixus om verschillende sectoren gaat. Enerzijds gaat het om opleidingen waarvoor structureel
een beperkt aantal arbeidsplaatsen is. Daarbij valt te denken aan defensieopleidingen of dans- en dramaopleidingen. Een sector waarvoor meerdere
instellingen een numerus fixus hanteren is de zorg. In de bijlage bij de
vsv-brief van 5 maart jl. (KST2669594) heb ik in Hoofdstuk 6 de arbeidsmarktpositie van mbo-uitstromers uit het schooljaar 2010–2011 inzichtelijk gemaakt.
In het opleidingsdomein Zorg en Welzijn had van de groep mét startkwalifica-

1

ah-tk-20132014-1826
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

http://www.telegraaf.nl/binnenland/22411965/__Mbo_moet_nee_verkopen__.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

tie 75% binnen een jaar een baan van minstens 12 uur per week. Van de
groep jongeren zonder startkwalificatie vond slechts 37% een baan. Verder
valt op dat binnen het opleidingsdomein Zorg en Welzijn voor een aantal
opleidingen het aandeel werkenden (mét en zonder startkwalificatie)
beduidend lager ligt. Dit vraagt om gerichte acties van de instellingen, zoals
het instellen van numerus fixus.
Vraag 3
Onderschrijft u het beleid van het invoeren van een numerus fixus vanwege
het gebrek aan stage- en leerwerkplekken? Kunt u uw mening toelichten?
Antwoord 3
Mbo-instellingen mogen het aantal studenten voor opleidingen beperken als
daarvoor goede redenen zijn. Zonder stage kan een mbo-student zijn
opleiding niet afronden. Ik vind het daarom verstandig om nog voor de
inschrijving bij een specifieke opleiding te bezien of er wel voldoende stages
beschikbaar zijn. Instellingen moeten bij het aanbieden van een opleiding
goed kijken naar het arbeidsmarktperspectief. Een gebrek aan stages kan een
indicatie zijn voor een gebrek aan banen en een beperking van het aantal
studenten kan er dan voor zorgen dat studenten niet worden opgeleid voor
banen die er niet zijn. Een student die zich inschrijft voor een opleiding moet
deze immers ook kunnen afronden en een reële kans hebben op een baan.
Vraag 4
Hoe verklaart u dat ondanks talloze regelingen en investeringen, zoals een
ambassadeur jeugdwerkloosheid, een actieplan jeugdwerkloosheid2, een
Techniekpact3 een stage- en leerbaanoffensief van de Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB), een meldpunt stage- en leertekorten van de SBB, een regionaal investeringsfonds voor publiek-private
samenwerking van 25 miljoen euro per jaar voor de jaren 2014–2017 en een
structurele investering in het mbo van 100 miljoen euro per jaar dankzij het
Herfstakkoord, er nog steeds sprake is van een tekort aan stage- en leerwerkplekken waardoor mbo-opleidingen leerlingen moeten weigeren?
Antwoord 4
We zijn inderdaad druk bezig geweest en zijn dat nog steeds met het werven
van stages en leerwerkplekken. De bpv is onmisbaar voor de vorming van de
student: praktische vaardigheden, het vak onder de knie krijgen, maar ook het
ontwikkelen van een beroepshouding. Het is helaas nog steeds zo, dat er nog
wel studenten zijn die moeilijk een stage of bpv-plek vinden. Gelukkig is
hierbij vaak sprake van een tijdelijk probleem. En vanwege die tijdelijkheid
-bijvoorbeeld door de conjunctuur- zullen mbo-instellingen samen met
bedrijven hun uiterste best moeten doen om een oplossing te vinden voor
een mogelijk toekomstig tekort aan stages. Uiteindelijk zijn het de bedrijven
die moeten zorgen voor voldoende stages om in de toekomst te kunnen
voorzien in voldoende nieuwe werknemers.
Vraag 5
Hoeveel stage- en leerwerkplekken zijn er op dit moment te weinig? Kunt u
een overzicht geven van het tekort aan stage- en leerwerkplekken in de
afgelopen vijf jaar, uitgesplitst per jaar? Kunt u tevens een overzicht geven
van het verwachte tekort aan stage- en leerwerkplekken voor de komende
drie jaar, uitgesplitst per jaar?
Antwoord 5
Uit de SBB Barometer over de stage- en leerbanenmarkt van maart 2014 kunt
u opmaken dat in de meeste sectoren geen sprake is van een groot tekort aan
stages en leerwerkbanen, met daarbij de kanttekening dat de situatie per
regio en sector sterk kan verschillen. Het aanbod van stages en leerbanen in
de bouw- en transportsector blijft onder druk staan. Daarnaast hebben
overheidgerelateerde sectoren (met name kinderopvang, kunst- en cultuursector) het lastig. De SBB heeft laten weten, dat de ontwikkelingen in de

2
3

Kamerstuk 29 544, nr. 189
Kamerstuk 32 637, nr. 57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

zorgsector zorgwekkend zijn, omdat hierin een teruglopende beschikbaarheid
van stages en leerwerkbanen wordt gemeld.
Er is geen informatie beschikbaar over het tekort aan stage- en leerwerkplekken in de afgelopen vijf jaar. Omdat het aanbod van stages en leerbanen
sterk samenhangt met de economische situatie is het lastig een voorspelling
te doen over eventuele tekorten in de komende drie jaar.
Vraag 6
Hoeveel leerlingen zijn er in de afgelopen vijf jaren, per jaar, overgestapt van
een beroepsbegeleidende leerweg naar een beroepsopleidende leerweg
vanwege het gebrek aan stage- en leerwerkplekken?
Antwoord 6
De overstap van een beroepsbegeleidende leerweg naar een beroepsopleidende leerweg kan vele verschillende oorzaken hebben. De motivatie van
studenten om over te stappen wordt niet gemonitord. Het is dus niet bekend
of, en zo ja in welke mate, studenten overstappen vanwege het gebrek aan
leerwerkbanen.
We zien wel dat het aantal bbl-studenten in het afgelopen schooljaar
(2012–2013) is afgenomen met 6.800 studenten dan het jaar ervoor.
In de bol is het aantal studenten in 2012/2013 juist met 4.500 toegenomen. Dit
is inderdaad deels het gevolg van de economische situatie waardoor in
diverse sectoren minder bbl-leerbanen beschikbaar waren en jongeren
daardoor zijn overgestapt naar een bol-opleiding. Echter, dankzij betere
begeleiding door de instelling heeft dit niet geleid tot meer uitval uit de bol,
sterker nog, er is zelfs sprake van een afname.
Vraag 7
Op welke manier wil u het probleem van het tekort aan stage- en leerwerkplekken waardoor mbo-opleidingen leerlingen moeten weigeren effectief
adresseren en oplossen, daarbij optimaal gebruik makend van de reeds
bestaande instrumenten?
Antwoord 7
Met het stage- en leerbanenoffensief van SBB en de samenwerkende
kenniscentra worden tekorten regionaal opgepakt door de onderwijsinstelling
tezamen met het regionale bedrijfsleven en het betrokken kenniscentrum.
Deze regionale infrastructuur zorgt er op dit moment al voor dat in vrijwel
alle gevallen een student alsnog een geschikte stageplaats of leerwerkbaan
kan vinden. De meerwaarde van een regionale aanpak is, dat op deze wijze
studenten en leerbedrijven in de eigen regio met elkaar in contact kunnen
worden gebracht. Deze aanpak blijven we voortzetten.
Daar waar studenten ondanks een goed arbeidsmarktperspectief toch
onvoldoende stages en leerbanen kunnen vinden, zetten onderwijs, bedrijfsleven en kenniscentra zich ervoor in om iedere student te helpen met creatieve
oplossingen. Door de stageperiodes van studenten meer over het schooljaar
te spreiden of door meerdere studenten in dezelfde periode van dezelfde
stageplaats gebruik te laten maken, kan de capaciteit van leerbedrijven
optimaal worden benut.
Het spreekt voor zich dat de onderwijsinstelling bij het aanbieden van
beroepsopleidingen wel rekening moet houden met de arbeidsmarktrelevantie (inclusief de kans op stage) van de betreffende beroepsopleiding. In mijn
opdracht ontwikkelt SBB de studiebijsluiter, die studenten informatie geeft
over arbeidsmarktperspectieven, doorstromingsmogelijkheden en kwaliteit
van de opleidingen. De studiebijsluiter biedt studenten de mogelijkheid een
adequate keuze te maken voor een goede opleiding met voldoende arbeidsmarktperspectief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3