Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 IX

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2023

Nr. 39

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 31 maart 2023
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
31 oktober 2022 over Departementaal informatieplan van Financiën
(Kamerstuk 36 200 IX, nr. 9).
De vragen en opmerkingen zijn op 2 december 2022 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 29 maart 2023 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De griffier van de commissie,
Schukkink

kst-36200-IX-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IX, nr. 39

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Reactie van de Minister van Financiën
Met interesse heb ik kennisgenomen van de vragen die door de fracties
van de VVD, D66 en PvdD zijn gesteld naar aanleiding van het Departementaal informatieplan van Financiën 2023–2025 d.d. 31 oktober 2022
(Kamerstuk 36 200 IX, nr. 9). Onderstaand wordt bij de beantwoording de
volgorde van het verslag aangehouden.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het «Meerjarig
Departementaal Informatieplan Financiën 2023–2025». Deze leden vragen
het kabinet om uitgebreid in te gaan op de vraag hoe de ambities
gerealiseerd zullen worden in het kader van personeelstekorten waarbij
ook specifiek in wordt gegaan op het ICT-personeel.
Zoals aangegeven in hoofdstuk 2.5 van het Departementaal informatieplan van Financiën, is het werven en behouden van deskundig
ICT-personeel inderdaad een uitdaging. Er is een gebrek aan gekwalificeerd personeel. Dit betreft zowel ICT-personeel op uitvoerend, tactisch
als strategisch niveau, maar ook verbinders tussen ICT, uitvoering én
beleid.
Wat hierbij een rol speelt is dat het personeelsbestand vergrijst, de vraag
naar ICT’ers bij de gehele overheid groeit en het aantal afgestudeerde
ICT’ers achterblijft bij de vraag.
Om de ambities, zoals beschreven in het informatieplan, te realiseren,
worden meerdere acties ondernomen. De belangrijkste zijn:
– Het werven van personeel waarbij de werving zich onder andere richt
op nieuwe toetreders tot de arbeidsmarkt. Hierbij sluit het Ministerie
van Financiën aan bij Rijksbrede samenwerking-initiatieven zoals het
Rijksbrede programma HR-ICT dat hier in voldoende mate in ondersteunt;
– Het investeren in de ontwikkeling van de kennis en vaardigheden van
het personeel en management op gebied van digitalisering, bijvoorbeeld door bijscholing;
– Daarnaast wordt binnen de Belastingdienst, Toeslagen en Douane ook
gekeken naar de mogelijkheden voor outsourcing van werkzaamheden.
Bij het plannen en het realiseren van de activiteiten die voorvloeien uit de
ambities zoals verwoord in het Departementaal Informatieplan van
Financiën wordt onder andere rekening gehouden met de schaarste op
gebied van ICT-expertise. Dat gebeurt bijvoorbeeld doordat het afwegen
van de prioriteiten in relatie tot de benodigde personele capaciteit
onderdeel is van het portfolioproces.
Niet alles kan tegelijk: de vraag naar IV-capaciteit is groter dan het
aanbod. Er is met het Meerjarenportfolio ICT (MJP) van de Belastingdienst, Toeslagen en Douane beter inzicht in de prioritering, sturing en
knelpunten van het totaal van de ICT-projecten en de bijdrage aan de
meerjarendoelstellingen. Het doel van het MJP is om op basis van
prioriteiten de noodzakelijke initiatieven op het gebied van wetgeving,
modernisering en vernieuwing te plannen in de tijd, rekening houdend
met beschikbare capaciteit, budget en onderlinge afhankelijkheden. De
Belastingdienst, Toeslagen en Douane moderniseren de ICT-systemen en
de technische schuld wordt teruggebracht. De technische schuld is sinds
2018 gehalveerd van 52 procent van het aantal systemen naar 26 procent.
Een aantal grote systemen moet nog worden gemoderniseerd. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IX, nr. 39

2

modernisering is complex en wordt daarom in kleine stappen uitgevoerd,
zodat er meer grip ontstaat op deze projecten. In de Kamerbrief die de
Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst uw Kamer op 20 februari
2023 heeft toegestuurd wordt nader ingegaan op deze moderniseringsopgave.1
Het MJP van de Belastingdienst is gebaseerd op de Meerjarenvisie en het
Informatieplan en sluit aan bij het afwegingskader dat Staatssecretaris
voor Fiscaliteit en Belastingdienst op 3 juni met uw Kamer heeft gedeeld.
Uw Kamer wordt in ieder geval jaarlijks geïnformeerd over de actualisatie
van het MJP.
De leden van de D66-fractie merken op dat in het Regeerakkoord veel
middelen beschikbaar zijn gesteld om de uitvoering te versterken binnen
de rijksoverheid. Zou de Minister kunnen aantonen op welke plekken deze
intensivering terug te zien is in de voorliggende stukken?
Bij afgelopen voorjaarsnota zijn middelen uit Werk aan Uitvoering
beschikbaar gesteld voor de ICT-capaciteit. In 2023 zijn er 626.000
IV-dagen beschikbaar. Het feit dat de beschikbare middelen de afgelopen
voorjaarsnota zijn toegenomen, betekent alleen niet dat alles tegelijk kan.
Zoals bij de beantwoording van de vraag van de VVD ook al is aangegeven, vindt prioritering plaats in het MJP en is dit MJP mede gebaseerd
op dit Informatieplan. In de Kamerbrief van 20 februari geeft de Staatssecretaris voor Fiscaliteit en Belastingdienst daarnaast aan dat de
ICT-capaciteit in het MJP de komende jaren volledig is ingepland.
De leden van de D66-fractie herkennen de constatering dat de arbeidsmarkt, zeker ten aanzien van informatiespecialisten, zeer krap is en stellen
vast dat de Minister daar beleid op voert. Kan de Minister ingaan op de
vraag in hoeverre de overige doelen uit dit informatieplan daarmee
voldoende uitvoerbaar zijn, of dat deze doelen sterk afhankelijk zijn van
het succes om voldoende specialistische arbeidskrachten aan te trekken of
te behouden? Bestaat er een plan B indien de benodigde mensen niet
kunnen worden geworven om de beleidsvoornemens uit te voeren? Op
basis waarvan is de afweging gemaakt tussen het inzetten op ontwikkeling van zittende medewerkers ten opzichte van het aantrekken van
nieuwe medewerkers? In hoeverre vindt hierbij afstemming plaats met het
arbeidsmarktbeleid van andere departementen, zodat de departementen
samen optrekken in plaats van dat meerdere departementen in elkaars
vijver aan het vissen zijn? Is het Rijksbrede programma HR-ICT daartoe
voldoende?
Voor het grootste deel van het antwoord op deze vragen, verwijs ik u naar
het antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie.
Op uw vraag of er een plan B is, is het antwoord dat als er onvoldoende
benodigde mensen zijn om de plannen uit te voeren er alternatieven
worden onderzocht. Een alternatief kan zijn om de benodigde ICT niet zelf
te bouwen maar in te kopen of de bouw uit te besteden.
Op uw vraag of er een afweging is tussen het inzetten op ontwikkeling van
zittende medewerkers ten opzichte van het aantrekken van nieuwe
medewerkers is het antwoord dat er op beide vlakken wordt ingezet. Er
wordt zowel geïnvesteerd in bijscholing als in werving.
De leden van de D66-fractie vinden het interessant om te merken dat het
«doenvermogen» van burgers, bedrijven en intermediairs is meegenomen
1

Kamerstuk 31 066 en 26 643, nr. 1174

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IX, nr. 39

3

in de analyse van de transformatie in de dienstverlening. Kan de Minister
aangeven op welke concrete punten het informatiebeleid van het
Ministerie van Financiën daarop is aangepast? Is hierbij aangesloten op
de aanbevelingen en conclusies uit het WRR-rapport «Weten is nog geen
doen»? Daarbij denken de leden van de D66-fractie bijvoorbeeld aan het
goed nadenken over de standaardkeuze voor inwoners, automatische
herinneringen in te stellen of op andere manieren inwoners te helpen om
de juiste keuze ook de makkelijke keuze te laten zijn. Is de Minister bereid
om nader onderzoek te doen om te kijken of hier nog meer aan gedaan
kan worden?
Sinds de publicatie van het rapport «Weten is nog geen doen» van de
WRR in 2017 staat het onderwerp «rekening houden met beperkt
doenvermogen» op de agenda van het Ministerie van Financiën en
opgenomen in het informatieplan. Op diverse plekken en in diverse fasen
van beleidsontwikkeling en -uitvoering wordt hieraan invulling gegeven.
Zo is er in de fase van wetsontwikkeling de doenvermogenscan, een
tiental vragen voor de beleidsmaker gebaseerd op de aanbevelingen van
de WRR. Op deze manier wordt in een vroege fase onderzocht wat de
verwachte impact is op de doelgroep en hoe dit eventueel kan worden
beperkt.
Ook in de verbeteringen van de dienstverlening speelt een realistische
verwachting van het doenvermogen van de verschillende doelgroepen
een belangrijke rol; het perspectief van burgers en ondernemers is in de
transformatie van de dienstverlening altijd het vertrekpunt. Hierbij wordt
gebruik gemaakt van diverse soorten onderzoek onder burgers en
ondernemers. En, wordt steeds opnieuw onderzocht en afgestemd of het
mogelijk is om het voor burgers en ondernemers makkelijker te maken
aan verplichtingen te voldoen en rechten te halen. Dit leidt bijvoorbeeld
tot het voorinvullen van de aangifte, het aanbieden van herinneringen en
notificaties, en het proactief per telefoon benaderen van mensen als wordt
geconstateerd dat acties uitblijven. Signalen van onder andere burgers en
ondernemers, maar ook medewerkers zijn aanleiding om processen
continu te verbeteren. En waar mensen er niet uitkomen, wordt persoonlijke ondersteuning aangeboden.
Een voorbeeld van de Douane is de samenwerking tussen de Douane en
het bedrijfsleven in het Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB-IT). Het doel
van dit overleg is om het bedrijfsleven zo goed mogelijk te ondersteunen
bij het voldoen aan de administratieve plichten.
Op basis van de voortgang van de huidige acties en het aanwezige besef
bij het ministerie dat doenvermogen van belang is, zie ik, op dit moment,
geen aanleiding om nader onderzoek te laten doen.
De leden van de D66-fractie merken op dat het Ministerie van Financiën
wil intensiveren op het gebruik van datagericht werken. Dit kan inderdaad
een zinvolle aanvulling zijn, maar de voornoemde leden wijzen ook op het
belang van goede checks and balances zodat algoritmes of andere
instrumenten niet onbewust tot ongewenste uitkomsten leiden. Gaat de
audit-analytics van de Auditdienst Rijk (ADR) hier adequaat op in? Worden
waar dat nodig is zulke instrumenten ook bijgehouden in een algoritmeregister of iets vergelijkbaars? Welke normen worden er gehanteerd voor
het vasthouden van informatie, dataminimalisatie en het op tijd verwijderen van informatie? Sluiten deze normen aan op andere departementen
en adviezen vanuit de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)? Is er daarbij ook
sprake van een controle op voldoende doelbinding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IX, nr. 39

4

Ik onderschrijf het belang van goede checks and balances op gebied van
de inzet van algoritmes. De hoog-risico algoritmes die Financiën gebruikt,
worden vermeld in het algoritmeregister (algoritmes.overheid.nl). Bij de
start van het algoritmeregister op 21 december 2022 is het algoritme
«Berekenen Huurtoeslag» gepubliceerd. De komende tijd zullen meer
algoritmes in het algoritmeregister worden opgenomen.
De normen die worden gehanteerd voor het vasthouden van informatie,
dataminimalisatie en het op tijd verwijderen van informatie, komen voort
uit de huidige juridische kaders (Kamerstukken 33 826 en 26 643, nr. 45) en
een implementatiekader dat nog in ontwikkeling is (Kamerstukken 26 643
en 33 826, nr. 922) als onderdeel van de werkagenda Digitalisering van de
Staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en Digitalisering. Bij het implementatiekader is er aandacht voor non-discriminatie, menselijke tussenkomst, proportionaliteit en al bestaande verplichtingen rondom IT-beheer
en gegevensverwerkingsbeheer. De adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens worden opgevolgd.
Voor wat betreft ethische vraagstukken is naar aanleiding van een
notaoverleg op 1 februari 2021, door de staatssecretarissen van Financiën
een onafhankelijke Adviescommissie Analytics aangekondigd. De
Adviescommissie zal gevraagd en ongevraagd aan Financiën advies
geven over actuele analytics-vraagstukken (data-analyse, algoritmen,
risicomodellen en artificiële intelligentie) en doet dat vanuit de
vijf perspectieven die de Algemene Rekenkamer (AR) in haar rapport
«Aandacht voor algoritmes» als toetsingskader heeft meegegeven: sturing
en verantwoording, model en data, privacy, IT General Controls en Ethiek.
Zoals in het Departementaal informatieplan van Financiën aangegeven,
werkt bijvoorbeeld de Auditdienst Rijk (ADR) in steeds grotere mate
datagedreven in zowel de jaarrekeningcontrole als bij gevraagde
onderzoeken voor diverse opdrachtgevers. Audit-analytics is een
onderdeel van de gereedschapskist van de auditor om kwalitatief
onderzoek zo efficiënt mogelijk uit te voeren. De ADR maakt op dit
moment geen gebruik van hoog-risico algoritmes ter ondersteuning van
het auditproces.
De algemene uitgangspunten voor de uitoefening van de interne
auditfunctie bij de rijksdienst zijn vastgelegd in het auditcharter. Daarbij
moet de ADR voldoen aan Rijksbrede eisen ten aanzien van informatiebeveiliging en privacy, te weten de Baseline Informatiebeveiliging Overheid
(BIO) en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De
beveiligingsautoriteit (BVA) van Financiën ziet toe op de naleving van de
BIO en de functionaris gegevensbescherming (FG) op naleving van de
AVG. Om audits en onderzoekopdrachten te kunnen uitvoeren, heeft de
ADR entries opgenomen in het Verwerkingenregister.
Daar waar het noodzakelijk is persoonsgegevens te verwerken, wordt bij
aanvang, tijdens en na afloop van de audits en onderzoeken vastgesteld
of sprake is van doelbinding, data-minimalisatie, mogelijkheden tot
anonimiseren en/of pseudonimiseren. Zo mogelijk worden gegevens na
gebruik gewist en/of de toegang verder beperkt. ADR-dossiers worden
7 jaar bewaard voor kwaliteitsdoeleinden, en daarna vernietigd. Voor
EU-onderzoeken gelden langere bewaartermijnen.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd over de acties die aangekondigd worden om hybride werken beter te faciliteren. Kan de Minister
erop ingaan of het Ministerie van Financiën daarmee adequaat
tegemoetkomt aan de eisen uit de Wet Werken Waar Je Wilt (Kamerstuk
35 714)? Indien een werknemer een verzoek doet om meer thuis te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IX, nr. 39

5

werken, zijn er dan in ieder geval geen technische belemmeringen om dit
verzoek in te willigen?
De wet «Werken waar je wilt» geeft werknemers meer vrijheid om hun
werkplek te kiezen. Deze wet formaliseert in feite de transitie naar hybride
werken die binnen het Rijk, waaronder het Ministerie van Financiën, al in
gang is gezet. Het hybride werken is volop in ontwikkeling en het
Ministerie van Financiën werkt mee aan het realiseren van de Rijksbrede
Beleidsvisie «Hybride werken 2027». Deze beleidsvisie is een richtinggevend kader voor de komende jaren op basis waarvan het hybride
werken verder vorm te geven.
Bij het Ministerie van Financiën zijn er geen technische belemmeringen
om verzoeken om thuis te werken in te willigen. Wel kan het zijn dat de
aard van het werk het niet toelaat om het werk vanaf thuis te doen.
Welke mogelijkheden ziet de Minister om ook het Meerjarig Departementaal Informatieplan Financiën (2023–2025) meer in dienst te laten
staan van het klimaatbeleid? De leden van de PvdD-fractie constateren dat
er in de wetenschapstoets conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet
2016 (CW) voor het klimaatbeleid door wetenschappers is geconstateerd
dat er onder andere sprake is van versnippering van CW 3.1-informatie.
Dit maakt het moeilijk om op de volledigheid van informatie te toetsen.
Wat gaat de Minister doen met deze bevindingen? Is de Minister bereid
om de feedback die deze bevindingen geven te integreren in het informatieplan? Zo nee, op welke manier gaat zij dan wel aan de slag met de
bevindingen uit de wetenschapstoets klimaatbeleid?
In het volgende Meerjarig Departementaal Informatieplan van Financiën
wordt explicieter gemaakt in welke mate de acties in het Informatieplan
bijdragen aan het klimaatbeleid. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan
hoe het Ministerie van Financiën bijdraagt aan het projectplan ten
behoeve van Rijksbrede duurzaamheidsdata. Dat plan, onder coördinatie
van het Ministerie van BZK, voorziet in het verbeteren van de registratie
en monitoring van de datastromen ten behoeve van de duurzaamheidsonderwerpen van de rijksoverheid met het oog op het voldoen aan de Global
Reporting Initiative-standaarden (GRI) voor duurzaamheidsrapportages.
Een groot deel van deze verzamelde informatie wordt gerapporteerd aan
de Tweede Kamer via de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (JBR).
De bevindingen uit de wetenschapstoets conform artikel 3.1 van de
Comptabiliteitswet 2016 (CW) voor het klimaatbeleid, heb ik onder de
aandacht gebracht van de Minister voor Klimaat en Energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IX, nr. 39

6