Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 824

Goedkeuring van het op 16 april 2008 te
’s-Gravenhage totstandgekomen verdrag tussen
de Regering van het Koninkrijk der Nederlanden
en de Regering van het Koninkrijk Bahrein tot
het vermijden van dubbele belasting en het
voorkomen van het ontgaan van belasting met
betrekking tot belastingen naar het inkomen,
met Protocol (Trb. 2008, 119)

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 17 juli 2009
Allereerst wil ik, mede namens de minister van Buitenlandse zaken, de
leden van de fracties van het CDA en de SP dank zeggen voor hun inbreng
op het voorliggende wetsvoorstel. De leden van de fractie van het CDA
merken op dat zij geen behoefte hebben nog uitgebreid in te gaan op dit
verdrag en graag een spoedige inwerkingtreding tegemoet zien. Ik deel dit
streven.
De leden van de fractie van het CDA geven aan de behoefte te voelen om
in meer algemene zin met het kabinet van gedachten te wisselen over het
Nederlandse fiscale verdragsbeleid. Dienaangaande zij opgemerkt dat ik
ernaar streef om in het voorjaar van 2010 daarover een nota aan de
Tweede Kamer aan te bieden. Daarin zal een actueel beeld gegeven
worden van het Nederlandse verdragsbeleid. Aan de hand van deze nota
zal ik graag met de Tweede Kamer over het Nederlandse fiscale verdragsbeleid van gedachten wisselen. Een aantal vragen van leden van de fracties van het CDA en de SP hebben betrekking op deelterreinen van het
Nederlandse fiscale verdragsbeleid in het algemeen waarop in de hiervoor bedoelde nota zal worden ingegaan. Dit neemt niet weg dat ik nu,
vooruitlopend op die nota, op die vragen toch nader zal ingaan in de
context van het ter goedkeuring voorliggende verdrag.
De leden van de fractie van het CDA vragen zich af hoe een natuurlijke
persoon zowel inwoner van een verdragsland als inwoner van een derde
land kan zijn in de zin van artikel 10, twaalfde lid. In Bahrein, maar ook in
andere landen in de Golfregio kan het voorkomen dat een natuurlijke
persoon onderdaan is van bijvoorbeeld Bahrein, en op grond daarvan als
inwoner van Bahrein wordt aangemerkt, maar feitelijk in een derde
(Golf)staat woont. In zo een dergelijke situatie wil Nederland aan die
natuurlijke persoon niet het verlaagde bronheffingtarief van 10% onder
het belastingverdrag met Bahrein toekennen. Wanneer met de derde staat
een verdrag is gesloten, wordt echter wel het bronheffingpercentage voor
portfoliodividenden uit het verdrag met die derde staat toegepast. Indien
geen verdrag van toepassing is in de relatie tussen Nederland en die
derde staat, mogen de bronheffingpercentages uit het nationale recht

KST133811
0809tkkst31824-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 824, nr. 5

1

worden toegepast. Hierbij verwijs ik naar het verdrag met Koeweit (Trb.
2001, 126), dat in artikel 10 een gelijkluidende bepaling kent.
De leden van de fractie van het CDA hebben met genoegen kennis
genomen van de mogelijkheid tot arbitrage in artikel 25 van het belastingverdrag met Bahrein. Een arbitragebepaling is ook opgenomen in de
verdragen die Nederland heeft gesloten met de volgende landen: Albanië
(Trb. 2004, 63), Armenië (Trb. 2001, 201), Canada (Trb. 1986, 65), Egypte
(Trb. 1999, 88), Estland (Trb. 1997, 98), Georgië (Trb. 2002, 92), IJsland
(Trb. 1998, 44), Kazakstan (Trb. 1996, 150), Koeweit (Trb. 2001, 126), Kroatië
(Trb. 2000, 64), Letland (Trb. 1994, 83), Litouwen (Trb. 1999, 149), Macedonië (Trb. 1998, 238), Moldavië (Trb. 2000, 78), Uganda (Trb. 2004, 262),
Oekraïne (Trb. 1995, 285), Oezbekistan (Trb. 2001, 193), Polen (Trb. 2002,
86), Rusland (Trb. 1997, 30), Slovenië (Trb. 2004, 252), Venezuela
(Trb. 1995, 252) en de Verenigde Staten van Amerika (Trb. 2004, 166).
Daarnaast geldt tussen de EU-lidstaten het EG-arbitrageverdrag
(Trb. 2004, 303).
Tot op heden heeft zich echter nog in geen enkel geval voor Nederland de
noodzaak voorgedaan om voor de oplossing van een belastinggeschil tot
arbitrage over te gaan.
De leden van de fractie van de SP vragen zich af hoe de bilaterale
belastingverdragen met landen in het Midden-Oosten zullen leiden tot
meer investeringen in Nederland. Zoals bekend, kunnen bronheffingen op
inkomsten uit investeringen, die worden opgelegd door een staat op basis
van zijn nationale wetgeving, het aantrekken van buitenlands kapitaal
belemmeren. Het belastingverdrag met Bahrein voorziet in bepaalde
situaties in een verlaging van de Nederlandse dividendbelasting van vijftien procent naar nul procent. Hierdoor worden investeringen vanuit
Bahrein in de Nederlandse economie aantrekkelijker, omdat de verlaging
van deze bronbelasting door Nederland op aan een inwoner van Bahrein
betaald dividend niet wordt aangetast door belastingheffing in Bahrein en
aldus volledig ten goede komt aan de desbetreffende investeerder.
De leden van de fractie van de SP hebben enkele vragen gesteld over de
onderhandelingscapaciteit van de Nederlandse overheid met betrekking
tot belastingverdragen. Dienaangaande merk ik op dat het onderhandelen
over de totstandkoming van nieuwe belastingverdragen of over de herziening van bestaande belastingverdragen geschiedt op basis van een
onderhandelingsprogramma. Dit programma komt tot stand op basis van
verzoeken van het Nederlandse bedrijfsleven, van andere landen en op
grond van bijzondere ontwikkelingen. Voor wat betreft dit laatste punt wijs
ik op de onderhandelingen die Nederland momenteel voert met tal van
landen over de totstandkoming en herziening van belastingverdragen
voor de uitwisseling van inlichtingen ten behoeve van de belastingheffing.
De onderhandelingscapaciteit van het Nederlandse Ministerie van Financiën is evenwel niet onbeperkt, zodat het onvermijdelijk is dat prioriteiten
worden gesteld ten aanzien van de landen waarmee achtereenvolgens
wordt onderhandeld. Daarbij spelen zowel economische als politieke
belangen een rol. Gemiddeld onderhandelt Nederland per jaar met 10 tot
15 landen.
De leden van de fractie van de SP vragen zich af waarom het verdrag met
de Verenigde Arabische Emiraten nog niet ter goedkeuring aan de Tweede
Kamer is aangeboden. Dit verdrag is ruim anderhalf jaar geleden totstandgekomen. Onlangs is hierover advies van de Raad van State ontvangen.
Dat verdrag zal, vergezeld van een toelichtende nota en het advies van de
Raad van State, binnenkort ter goedkeuring worden voorgelegd aan de
beide Kamers van de Staten-Generaal. In het nader rapport naar aanleiding van het advies van de Raad van State bij dat verdrag zal worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 824, nr. 5

2

ingegaan op de achtergrond van het tijdsverloop tussen de ondertekening
van het verdrag en de aanbieding ervan ter goedkeuring aan de StatenGeneraal.
De leden van de fractie van de SP hebben ook vragen gesteld over de
verbetering van de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven
na de inwerkingtreding van het belastingverdrag met Bahrein. In Bahrein
wordt in de praktijk nauwelijks belasting naar het inkomen geheven.
Zolang er tussen Nederland en Bahrein geen belastingverdrag bestaat,
verleent Nederland aan haar inwoners, die inkomsten of andere voordelen
uit Bahrein ontvangen, een vermindering van Nederlandse belasting ter
voorkoming van dubbele belasting onder de werking van het «Besluit
voorkoming dubbele belasting 2001». Hierin is bepaald dat Nederland
alleen een vermindering ter voorkoming van dubbele belasting verleent
als de uit Bahrein ontvangen inkomsten in dat land onderworpen zijn aan
een belastingheffing naar het inkomen of de winst. Gegeven de omstandigheid dat Bahrein in veel gevallen geen belasting naar het inkomen of
de winst heft, verleent Nederland veelal geen vermindering van Nederlandse belasting over de inkomsten of winst die Nederlandse ondernemingen met hun activiteiten in Bahrein verwerven. In die gevallen wordt
over bedoelde inkomsten en winst belasting geheven naar de geldende
Nederlandse belastingtarieven. Nederlandse ondernemingen, die in
Bahrein opereren, ervaren deze Nederlandse belastingheffing als een
additionele kostenpost die hen in een ongunstige concurrentiepositie
brengt in vergelijking met andere, in Bahrein gevestigde ondernemingen
die niet met een belastingheffing over de behaalde resultaten worden
geconfronteerd. Onder het verdrag wordt deze onderworpenheidseis niet
gesteld en verleent Nederland voor de inkomsten en winst die Nederlandse ondernemingen in Bahrein verwerven in de regel een vrijstelling
van Nederlandse belastingheffing. Daarmee komen de Nederlandse
ondernemingen – voor wat betreft de belastingheffing – in eenzelfde
positie te verkeren als andere in Bahrein gevestigde ondernemingen. In
zoverre zal toepassing van het voorliggende verdrag resulteren in een
verbetering van de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.
Voorts bakent het verdrag de heffingsrechten van beide landen af, wat zal
resulteren in een grotere rechtszekerheid voor het internationale bedrijfsleven. Een voorbeeld hiervan is de definiëring in het verdrag van het
begrip «vaste inrichting». Bovendien biedt een verdrag aan het bedrijfsleven (en ook aan andere belastingplichtigen) toegang tot instrumenten,
zoals de onderlinge overlegprocedure en arbitrage, waarmee een oplossing kan worden gevonden als zich op het terrein van de belastingheffing
problemen zouden voordoen.
De verbetering van de concurrentiepositie na de inwerkingtreding van het
verdrag heeft geen betrekking op voordelen die voortvloeien uit de
deelnemingsvrijstelling, aangezien deze regeling ook van toepassing is
zonder een belastingverdrag.
De leden van de fractie van de SP vragen of een inschatting kan worden
gemaakt van de verwachte toename in activiteiten door het Nederlandse
bedrijfsleven in Bahrein na inwerkingtreding van het belastingverdrag.
Een dergelijke inschatting is helaas niet goed te maken. De ervaring leert
echter dat, na inwerkingtreding van een verdrag, de economische betrekkingen tussen beide landen aantrekken. In welke mate hiervan sprake zal
zijn is, zeker in het licht van de huidige economische crisis, niet te voorspellen.
De leden van de fractie van de SP vragen naar het belang van het
belastingverdrag voor Bahrein en in hoeverre er compenserende voor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 824, nr. 5

3

delen zijn gegeven aan Bahrein. Het belang voor Bahrein bij het voorliggende belastingverdrag is de verlaging van de Nederlandse bronbelasting
op dividenduitkeringen van Nederland naar Bahrein. Een belastingverdrag
is de resultante van onderhandelingen waarbij zo goed mogelijk rekening
wordt gehouden met de wensen en belangen van beide landen. Van
compenserende voordelen, die wel worden verleend in het kader van
onderhandelingen over TIEA’s (Tax Information Exchange Agreements), is
in dit verdrag echter geen sprake.
De leden van de fractie van de SP hebben ook vragen gesteld over de
Nederlandse opstelling ten aanzien van belastingparadijzen. In mijn brief
van 2 oktober 2008 aan uw Kamer, ben ik onder het kopje «TIEA’s» reeds
uitgebreid op dit thema ingegaan. Zoals onlangs toegezegd, zal ik uw
Kamer dienaangaande op korte termijn nader over de stand van zaken
informeren.
De leden van de fractie van de SP hebben ook vragen gesteld over
belastingontwijkend gedrag door ondernemingen. In de nota over het
Nederlands fiscaal verdragsbeleid zal op dit vraagstuk nader worden
ingegaan. Nederland houdt op dit punt overigens steeds de vinger aan de
pols en stuurt zo nodig aan op de opneming van anti-misbruikmaatregelen in een verdrag.
Voorts vragen de leden van de fractie van de SP hoe de Bahreinse Financial trust kwalificeert in het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot
wijziging van Richtlijn 2003/48/EG (spaarrenterichtlijn) betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden in de vorm van rentebetaling
(COM(2008)0727 – C6–0464/2008 – 2008/0215(CNS)). De Bahreinse Financial trust is genoemd in Bijlage 1 van de voorgestelde nieuwe spaarrenterichtlijn. Dit betekent dat de «doorkijkbenadering’’ kan worden toegepast:
mocht op grond van de Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 26 oktober 2005 tot voorkoming van het gebruik van het
financiële stelsel voor het witwassen en de financiering van terrorisme
(PbEU L 309) blijken dat de uiteindelijke gerechtigde achter de Bahreinse
Financial trust woonachtig is in de Europese Unie, dan wordt door de
Bahreinse Financial trust «heen gekeken» op het moment dat er een rentebetaling plaatsvindt vanuit een EU lidstaat aan een Bahreinse Financial
trust. Informatie over de rentebetaling wordt verstrekt aan de EU-lidstaat
waar de uiteindelijke gerechtigde zijn fiscale woonplaats heeft.
Met betrekking tot de vraag van de leden van de fractie van de SP hoe het
verdrag de mogelijkheden beperkt voor het optimaliseren van de
belastingpositie door gebruikmaking van (al dan niet tussengeschoven)
juridische constructies in Bahrein voor «offshore investments, lifeproducts
en trusts», wordt opgemerkt dat daarvoor in het verdrag geen bijzondere
bepalingen zijn opgenomen. Echter, voorzover sprake is van juridische
constructies en de bedoelde entiteiten in Bahrein niet zouden kunnen
worden beschouwd als de uiteindelijk gerechtigde tot uit Nederland
afkomstige dividenden, zullen zij geen aanspraak kunnen doen gelden op
verlaging van de Nederlandse dividendbelasting overeenkomstig artikel
10, tweede lid, van het voorliggende verdrag. Voorts wijs ik op artikel 10,
negende lid, van het verdrag waarin Nederland de mogelijkheden tot
misbruik van het verdrag verder heeft ingeperkt door de bronbelasting op
dividend niet verder te verlagen dan tot 10% als de uiteindelijke belastingdruk op aan inwoners van Bahrein betaalde dividenden in dat land lager
zou zijn 10%. In artikel 10, twaalfde lid, van het verdrag is tenslotte vastgelegd dat natuurlijke personen die zowel inwoner zijn van Bahrein als van
een derde staat, geen aanspraak kunnen doen gelden op de voordelen
van het voorliggende verdrag. Daarmee bevat dit verdrag naar mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 824, nr. 5

4

oordeel afdoende waarborgen tegen de vormen van mogelijk misbruik
van het verdrag die op dit moment voorzienbaar zijn.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom er vooralsnog geen
afspraken zijn gemaakt over automatische gegevensuitwisseling met
Bahrein. In artikel 26 van het verdrag is een bepaling opgenomen inzake
de uitwisseling van inlichtingen, welke nagenoeg overeenkomt met de
desbetreffende bepaling van het OESO-modelverdrag 2008 (OESOpublicaties, Parijs 2008; zie www.oecd.org). In artikel 26 van het verdrag
zijn twee bepalingen toegevoegd. De eerste toevoeging betreft een bepaling die gebruikelijk is in Nederlandse verdragen waarin is voorzien in de
mogelijkheid van arbitrage. In verband daarmee is in het derde lid van
artikel 26 de bepaling opgenomen dat inlichtingen ook verstrekt kunnen
worden aan leden van een arbitragecommissie. Op die inlichtingen zijn
dezelfde geheimhoudingsverplichtingen en beperkingen van toepassing
die ook geldt voor de uitwisseling van inlichtingen tussen de beide staten.
Daarnaast is in artikel 26, vierde lid, onderdeel d, een beperking toegevoegd in vergelijking met de overeenkomstige bepaling in artikel 27 van
het OESO-modelverdrag 2008. Deze beperking is echter niet zozeer een
beperking van de verplichting van de staten om inlichtingen te
verstrekken, maar een verduidelijking dat een staat niet verplicht is inlichtingen te verstrekken die niet in het bezit zijn van de autoriteiten, noch in
het bezit of onder beheer zijn van personen die zich binnen haar territoriale rechtsbevoegdheid bevinden. Op basis van deze verdragsbepaling is
het mogelijk dat de beide landen in overleg nadere afspraken maken over
automatische gegevensuitwisseling. Op de vraag van de leden van de
fractie van de SP of de Nederlandse overheid op dit punt heeft binnengehaald waarop zij bij de onderhandelingen met Bahrein heeft ingezet, kan
ik derhalve bevestigend antwoorden.
Naar aanleiding van een desbetreffende vraag van de leden van de fractie
van de SP kan ik meedelen dat naar Guernsey en het Eiland Man nog
geen verzoeken zijn uitgestuurd. Naar Jersey zijn in mei en juni 2009
inmiddels 4 verzoeken om inlichtingen uitgestuurd, waarvan er een ook al
is ingewilligd. Daaruit blijkt dat Jersey effectief medewerking verleent aan
de uitvoering van de TIEA.
De leden van de fractie van de SP hebben gevraagd hoe vaak de Nederlandse belastingdienst een informatieverzoek doet bij landen waarmee het
een verdrag heeft en of het juist is dat aan een dergelijk verzoek geen
vermoeden van belastingontduiking ten grondslag hoeft te liggen. In 2007
zijn zulke verzoeken in totaal ongeveer 800 keer gedaan bij verdragslanden. Bij een dergelijk verzoek hoeft niet persé sprake te zijn van een
vermoeden van belastingontduiking.
De leden van de fractie van de SP willen weten welk type informatie wordt
opgevraagd om na te gaan of er sprake is van economische activiteiten.
Hierop kan worden geantwoord dat hierbij moet worden gedacht aan
vragen om informatie omtrent eigendom van (on)roerende zaken, personeel, omvang van de feitelijke activiteiten en zakenrelaties.
Voorts vragen de leden van de fractie van de SP bij welke andere
belastingverdragen spontane uitwisseling van gegevens ook mogelijk is.
Ter zake zij erop gewezen dat, met uitzondering van het (huidige)
belastingverdrag met Zwitserland (Trb. 1966, 177) en het belastingverdrag
met de voormalige Sovjet-Unie (Trb. 1987, 45), alle door Nederland
gesloten belastingverdragen een bepaling bevatten over uitwisseling van
inlichtingen. Op basis hiervan kunnen in elk geval inlichtingen op verzoek
worden verstrekt. Daarnaast bieden deze bepalingen de mogelijkheid
afspraken te maken over zowel de spontane als automatische uitwisseling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 824, nr. 5

5

van gegevens. Dergelijke afspraken zijn alleen zinvol als de belastingdiensten van beide verdragslanden voldoende toegerust zijn om daaraan
ook feitelijk uitvoering te kunnen geven. Nederland is dergelijke afspraken
overeengekomen met Australië, België, Canada, China, Denemarken,
Duitsland, Estland, Letland, Litouwen, Nieuw-Zeeland, Oekraïne, Polen,
Spanje, Tsjechië en Zweden. Daarnaast is tussen de EU-lidstaten van
kracht de Richtlijn 77/799/EEG van de Raad van 19 december 1977 betreffende de wederzijdse bijstand van de bevoegde autoriteiten van de
Lid-Staten op het gebied van de directe belastingen (zoals gewijzigd bij de
Richtlijn 2004/56/EG van de Raad van 21 april 2004, PbEU L 127) waarin de
inlichtingenverstrekking tussen de lidstaten onderling is gereglementeerd.
De richtlijn voorziet in de uitwisseling op verzoek, de spontane en de
automatische uitwisseling van inlichtingen. In 2007 is door de Nederlandse belastingdienst in ruim 40 000 gevallen informatie vanuit het
buitenland ontvangen op basis van een spontane of automatische uitwisseling van gegevens.
De vraag van de leden van de SP of Nederland wordt geïnformeerd
wanneer er niet wordt voldaan aan een verzoek om inlichtingen, kan ik
bevestigend beantwoorden. Mede door een gedegen toetsing van voorstellen door de Nederlandse belastingdienst komt het in de praktijk niet
vaak voor dat een verzoek om inlichtingen wordt geweigerd door de
aangezochte staat.
De leden van de fractie van de SP vragen zich af in hoeverre naast de
afspraken over uitwisseling van inlichtingen in het verdrag bepalingen
aangaande anti-misbruik zijn opgenomen. Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, bevat het dividendartikel (artikel 10) een tweetal antimisbruikbepalingen. Op de eerste plaats is in artikel 10, negende lid, een
zogenoemde «limitation on benefits»-bepaling opgenomen. Ingevolge
deze bepaling hoeft Nederland geen verdere verlaging van de bronbelasting op dividend te verlenen dan tot 10%, als de uiteindelijke belastingdruk op aan inwoners van Bahrein betaalde dividenden in dat land lager
zou zijn 10%. Deze bepaling is opgenomen om te voorkomen dat dividenden via een Bahreinse vennootschap vrij van belasting zouden kunnen
doorstromen naar niet-verdragslanden. Indien de anti-misbruikbepaling
toepassing vindt, geldt voor deelnemingsdividenden evenals voor portfoliodividenden een bronheffing van ten hoogste 10%. Soortgelijke bepalingen zijn onder andere opgenomen in de verdragen met Koeweit (Trb.
2001, 126), Macedonië (Trb. 1998, 238), Tunesië (Trb. 1995, 164) en Venezuela (Trb. 1991, 107). Daarnaast is in artikel 10, twaalfde lid, een bepaling
opgenomen om te voorkomen dat natuurlijke personen die, behalve
inwoner van Bahrein, tevens inwoner zijn van een derde staat en daar ook
feitelijk wonen ten onrechte een beroep kunnen doen op de verdragsvoordelen.
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 824, nr. 5

6