Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 934

Douane

Nr. 73

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2023
Hierbij ontvangt u de eerste Stand van Zakenbrief van 2023 van de
Douane. Met de Stand van Zakenbrief wordt uw Kamer geïnformeerd over
de actuele onderwerpen die spelen binnen de Douane, en over de
belangrijkste ontwikkelingen in de uitvoering van het Jaarplan 2023. Deze
brief gaat tevens in op toezeggingen uit het Commissiedebat Douane met
uw Kamer op 19 januari jl.1
Actuele ontwikkelingen
A. Aanpak ondermijning
De effectieve aanpak van ondermijnende criminaliteit is een belangrijke
prioriteit van dit kabinet. Voorkomen, verstoren van het verdienmodel en
het doorbreken van criminele machtsstructuren, bestraffen en
beschermen zijn de hoofdlijnen van deze aanpak, die door het Ministerie
van Justitie en Veiligheid wordt gecoördineerd. Drugscriminaliteit heeft
grote negatieve gevolgen voor onze samenleving, zoals bijvoorbeeld
jongeren die worden geronseld als uithaler en medewerkers van publieke
en private organisaties die worden benaderd. Het kabinet investeert
daarom fors in een brede aanpak van de georganiseerde criminaliteit.
Het leveren van een bijdrage aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit is onlosmakelijk verbonden met het werk van de Douane. Als
poortwachter aan de EU-buitengrens heeft de Douane een unieke positie
ten opzichte van andere opsporings-/handhavingsdiensten door haar
bijzondere informatiepositie, kennis van logistieke processen, ervaring
met handelsstromen en contacten met het bedrijfsleven.
In de afgelopen jaren is de Douane in het kader van de aanpak van
ondermijnende criminaliteit daarom fors versterkt. De Douane geeft de

1

kst-31934-73
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 31 934, nr. 67.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

1

aanpak van ondermijnende criminaliteit, vanuit haar kerntaken, vorm
langs drie pijlers:
• Internationaal;
• Effectieve Interventies;
• Integriteit en Weerbaarheid.
Het doel is hierbij om barrières op te werpen tegen ondermijnende
(drugs)criminaliteit van productiegebieden van drugs in het buitenland tot
afzetmarkten in de Europese Unie.
In de uitvoering van bovenstaande aanpak is structurele informatie- en
gegevensdeling met ketenpartners van groot belang. Dit levert een
belangrijke bijdrage aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Er
zijn echter wettelijke kaders voor gegevensdeling die de mogelijkheden
voor de Douane in de praktijk beperken. Momenteel kan er alleen op
verzoek informatie worden gedeeld. Het is wenselijk om ook op structurele basis informatie uit te kunnen wisselen met relevante stakeholders.
Het is bijvoorbeeld niet mogelijk om gegevens te delen die naar een
persoon of onderneming herleidbaar zijn wanneer door de politie een
verkennend onderzoek wordt uitgevoerd. Voor de politie potentieel
belangrijke (fiscale) informatie over de in-, uit- en doorvoer van goederen
en de bedrijven die zich hiermee bezig houden, kan hierdoor niet worden
gedeeld. Dit gaat ten koste van de effectiviteit van voor de bestrijding van
drugscriminaliteit essentiële verkennende opsporingsonderzoeken.
Daarnaast is het niet mogelijk om in samenwerkingsverbanden, zoals in
de Regionale Intelligence en Expertisecentra (RIEC’s), informatie aan te
leveren voor het opstellen van zogenaamde «fraudebeelden». Mede op
basis van fraudebeelden wordt de regionale aanpak van malafide
bedrijven en criminele facilitatoren vormgegeven. Met name in regio’s
waar zich (lucht)havens bevinden, kunnen signalen met betrekking tot
douanefraude een zeer waardevolle aanvulling zijn op de signalen die
andere organisaties inbrengen. Het wetsvoorstel voor de Wet Gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden, dat al enige tijd in de Eerste
Kamer ligt, is een oplossing voor dit knelpunt.
Daarnaast is de Douane, via het Ministerie van Financiën, reeds betrokken
bij het aanpassen van de Algemene douanewet met het doel om
informatiedeling tussen Douane en ketenpartners te verruimen. Het
streven is het wetsvoorstel dit jaar nog naar uw Kamer te sturen.
In het commissiedebat Douane van 19 januari jl. heb ik uw Kamer
toegezegd om in deze Stand van Zakenbrief nader in te gaan op de
Belgisch-Nederlandse samenwerking in de aanpak van ondermijning en
de samenwerking met landen in Zuid- en Midden-Amerika.
De Nederlandse en Belgische Douane werken nauw samen in de aanpak
van ondermijnende criminaliteit. Dit is belangrijk omdat criminelen de
zone Antwerpen-Vlissingen-Rotterdam als één gebied zien. Zo voert de
Douane gesprekken met de Belgische Douane over de plaatsing van een
Nederlandse risico-analist in de haven van Antwerpen. Een complicerende
factor in deze samenwerking is dat de Belgische Douane veel met
vertrouwelijke opsporingsinformatie werkt. Deze informatie wordt in
België binnen een beperkte kring van gescreende politie- en douanemedewerkers gedeeld. Dit bemoeilijkt de plaatsing van een Nederlandse
risico-analist bij de Belgische Douane. Op dit moment wordt verder
onderzocht hoe hiermee kan worden omgegaan. Vice versa is het, mede
door capaciteitsgebrek bij de Belgische Douane, nog niet gelukt om een
Belgische risicoanalist te plaatsen in de haven van Rotterdam.
Als onderdeel van de samenwerking met de Belgische Douane wordt het
duikteam van de Nederlandse Douane ingezet in de havens van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

2

Antwerpen en Gent. Drugszendingen die onder de waterlijn van schepen
worden gesmokkeld kunnen zo ook in die havens worden gecontroleerd.
Samenwerking met de Belgische Douane vindt verder plaats op het
gebied van scan en detectie. Een Nederlandse expert werkt mee in het
project 100% scannen van (hoog)risico containers afkomstig uit
Zuid-Amerika, met als doel te leren van de stappen die de Belgische
douane neemt op, onder meer, het gebied van algoritme-ontwikkeling en
-toepassing. Deze kennis neemt de Nederlandse Douane mee in de
ontwikkeling van de handhaving.
In februari 2023 heeft de Douane deelgenomen aan de conferentie
«Samen werken aan een veilige en integere haven». Hier vond ook de
ondertekening van de partnerschapsverklaring plaats, vanuit de zijde van
Nederland door de Ministers van Justitie en Veiligheid, Infrastructuur en
Waterstaat en de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane,
en door het Belgische kabinet en de CEO’s van de vijf grootste scheepsrederijen die op Zuid-Amerika varen. Met deze verklaring wordt de
samenwerking met de rederijen verder versterkt op het gebied van
bijvoorbeeld het delen van informatie, best practices en het verrichten van
onderzoek op de implementatie van SmartSeals of andere trackingtoepassingen. Er wordt momenteel gewerkt aan een integraal plan van aanpak
waarin de acties uit de verklaring nader zijn uitgewerkt. Dit plan wordt
naar verwachting na het zomerreces opgeleverd.
De Douane versterkt de samenwerking met internationale partners en de
Nederlandse mainports onder meer door het plaatsen van liaisons in
Zuid- en Midden-Amerika. Voor Curaçao en Panama zijn in het eerst
kwartaal liaisons geworven. Het werkgebied van de liaison in Panama
betreft tevens Costa Rica. Met de autoriteiten in de Verenigde Staten
vinden gesprekken plaats voor de plaatsing van een liaison bij het
National Targeting Centre (NTC) in Washington D.C. Voor Suriname heeft
de Douane besloten een attaché te plaatsen met focus op ondermijning en
bredere samenwerking op douanevlakken met Suriname en Guyana.
Plaatsing zal deze zomer plaatsvinden. Tevens worden er door de
Ecuadoriaanse Douane missies afgelegd aan Nederland en vice versa. Dit
met als doel om te bespreken hoe de samenwerking tussen beide landen
kan worden geïntensiveerd.
Er is een pilot gestart voor het uitwisselen van scanbeelden met havens in
Brazilië. Hiervoor is de Douane in gesprek met het Container Control
Programme (CCP) van het United Nations Office Drugs and Crime
(UNODC). Via het CCP worden trainingen voor scananalisten in o.a.
Brazilië verzorgd. Deze trainingen zijn na de zomer van 2023 voorzien.
Naar verwachting worden later dit jaar de eerste scanbeelden vanuit
Brazilië structureel gedeeld met de Nederlandse Douane. In het verlengde
van het traject met Brazilië wordt ook samengewerkt met onder meer de
Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Australië en België om
automatische detectie van onregelmatigheden op scanbeelden van
containers te realiseren.
De Douane participeert verder in de Nationale Samenwerking tegen
Ondermijnende Criminaliteit (NSOC). Risicoanalisten van de Douane
werken mee aan de drie fenomeenanalyses op het gebied van Trade
Based Money Laundering (TBML), logistieke en financiële facilitators. In
het kader van de fenomeenanalyse TBML heeft de Douane in de eerste
helft van 2023 controles uitgevoerd op goudzendingen op de luchthaven
Schiphol.
In Amsterdam en Vlissingen heeft de Douane in de afgelopen maanden
samen met ketenpartners gewerkt aan de aanleg van een cameranetwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

3

Er wordt in dit kader een Europese aanbestedingsprocedure voorbereid.
In de haven van Rotterdam is gebleken dat de inzet van cameratoezicht
een waardevolle aanvulling is op het fysieke douanetoezicht in de haven.
Zo krijgt de Douane met behulp van camerabeelden meer zicht op de
werkwijze van verschillende uithalersgroepen in havengebieden. Het doel
is om het gezamenlijke gebruik van de cameranetwerken in Amsterdam
en Vlissingen naar Rotterdams model te formaliseren met een convenant,
zodat het douanetoezicht ook in deze havens kan worden versterkt.
In aanvulling op het cameratoezicht in de zeehavens is de Douane in 2023
begonnen met de inzet van cameratoezicht met behulp van drones in
buitengebieden. Bijvoorbeeld in het Waddenzeegebied en de Noordelijke
zeehavens. Momenteel worden medewerkers opgeleid om cameradrones
te besturen. Naar verwachting zullen de eerste opgeleide medewerkers in
oktober van dit jaar worden ingezet in de operatie.
Met betrekking tot de bestrijding van uitvoer van synthetische drugs zet
de Douane in op de aanpak van drugs in de post. Naar voorbeeld van de
Hit and Run Cargo teams op de logistieke knooppunten wordt de aanpak
versterkt door het inrichten van een gecombineerd opsporingsteam
bestaande uit medewerkers van de Politie, Douane en Openbaar Ministerie. Het team krijgt de naam Hit And Run Post (HARP) en richt zich op de
strafrechtelijke onderzoeken met een korte doorlooptijd van zo’n zes tot
acht weken. Naar verwachting gaat dit team na de zomer van start.
B. Sanctiemaatregelen Rusland en Belarus
Periodiek wordt uw Kamer separaat inhoudelijk geïnformeerd over de
stand van zaken rondom sanctienaleving, het toezicht daarop en de
handhaving daarvan. Deze brief wordt, onder andere mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en
mijzelf, gestuurd door de Minister van Buitenlandse Zaken als coördinerend Minister. De meest recente brief dateert van 21 april jl.2
Om het toezicht op de naleving van de sanctiemaatregelen goed te
kunnen uitvoeren, heeft de Douane extra capaciteit nodig. De werving is
in 2022 van start gegaan en naar verwachting zijn de eerste medewerkers
na afronding van hun opleiding in het derde en vierde kwartaal van 2023
inzetbaar.
C. Definitieve planningscijfers handhavingsniveau’s
Het Jaarplan Douane 2023, dat eind 2022 is aangeboden3, bevatte zoals
aangegeven nog de voorlopige planningscijfers van de handhavingsniveau’s. De planning 2023 is herijkt en onderstaande tabel bevat de
definitieve cijfers voor 2023. Daarnaast geeft de tabel aan wat er tot en
met mei 2023 is gerealiseerd.
Tabel 1: definitieve planningscijfers handhavingsniveau’s 2023 inclusief realisatie t/m
mei 2023
Handhavingsniveau’s 2023

Planning
2023

Realisatie t/m
mei 2023

Controles vracht, koeriers, postzendingen
Gecontroleerde schepen, vliegtuigen en vluchten
Controles bagage passagiers
Uren toezicht
Controles ambulant binnenland

549.586
11.809
379.450
505.116
9.186

190.847
4.912
172.663
170.483
3.207

2
3

Zie Kamerstuk 36 045, nr. 158.
Zie Kamerstuk 31 934, nr. 64.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

4

Handhavingsniveau’s 2023

Planning
2023

Realisatie t/m
mei 2023

3.011

828

Fiscaal gerichte onderzoeken

De werkzaamheden worden niet gelijkmatig over het jaar ingepland. De
verwachting is dat het handhavingsplan binnen de gestelde bandbreedte
(95–101%) wordt uitgevoerd. Op dit moment ziet de Douane binnen de
handhavingsafspraken met de opdrachtgevers zowel doelstellingen die
(ruimschoots) behaald zullen gaan worden, als ook aandachtspunten. Zo
ligt het aantal gecontroleerde schepen, vliegtuigen en vluchten (bijvoorbeeld op verdovende middelen) op koers en ligt het aantal passagierscontroles op bagage op zowel de lucht- als zeehavens ruimschoots boven de
gemaakte afspraak.
Het aantal goederengerichte controles rondom in- en uitvoer van vracht
en postzendingen ligt op dit moment onder de doelstelling. Zo ook het
aantal controles gelieerd aan algemeen toezicht, met name zichtbaar op
vliegvelden en haventerreinen. Specifiek aandachtspunt is daarbij ook de
administratieve (fiscaal) nacontrole bij bedrijven, na aangifte. De Douane
voert actief gesprekken met haar organisatieonderdelen over de behaalde
prestaties. Daarbij is het wegnemen van knelpunten (bijvoorbeeld inzake
IT of de uitstroom van personeel) een aandachtspunt, als ook het
complementeren van de doelstellingen.
D. Herziening Douanewetboek van Unie
De Europese Commissie heeft op 17 mei 2023 een pakket voorstellen
gepubliceerd voor een volledige herziening van de douane-unie. Doel van
dit pakket is de Douane beter in staat te stellen de financiële en
niet-financiële belangen van de EU te beschermen door vereenvoudigde
en gemoderniseerde douaneprocedures die de nalevingskosten voor
overheden en bedrijven verlagen. De herziening is ingegeven door het
groeiende volume van douaneaangiftes en de toename van nieuwe
niet-fiscale toezichtstaken voor de Douane. Voorgesteld wordt dit te
realiseren door onder meer de oprichting van een EU-hub voor douanegegevens en van een EU-douaneautoriteit. Uw Kamer is over de precieze
inhoud van het voorstel, de appreciatie van het kabinet en het verdere
proces nader geïnformeerd via de reguliere wijze van een BNC-fiche.
E. Nieuwe niet-fiscale taken
Naast de uitvoering van haar fiscale taak, handhaaft de Douane aan de
EU-grens verboden en beperkingen op het gebied van Veiligheid,
Gezondheid, Economie & Milieu (VGEM). Deze taken voert de Douane in
opdracht van inmiddels negen opdrachtgevende beleidsdepartementen
uit. De afgelopen decennia heeft de Douane steeds meer van dergelijke
niet-fiscale taken gekregen. Deze ontwikkeling in de toename van
niet-fiscale taken zet ook door in én na 2023. Momenteel zijn er circa 25
beleidsvoorstellen met mogelijk impact op de niet-fiscale taak van de
Douane. Voorbeelden hiervan zijn de EU-verordeningen en -voorstellen
als CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), Ontbossing en
Producten vervaardigd met Dwangarbeid, maar ook herzieningen van
EU-regelgeving, zoals de Vuurwapenverordening. Daarbij is er nieuwe
nationale wetgeving met impact op de niet-fiscale taken van de Douane,
bijvoorbeeld op het gebied van lachgas (Opiumwet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

5

Als poortwachter aan de EU-buitengrens is het logisch dat er naar de
Douane wordt gekeken voor de uitvoering van deze taken. Anderzijds is
het ook van belang bij de beoordeling van deze voorstellen en de
onderhandelingen die hierop volgen sterk in te zetten op goede uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid en de gevolgen die dit heeft voor de
Douane-organisatie inclusief IV. Een goede uitvoerbaarheid is immers
nodig om de beleidsdoelen van deze voorstellen te halen.
F. Coronabetalingsregeling – Invordering accijnsschulden
Ondernemers konden in verband met de coronacrisis bijzonder uitstel van
betaling krijgen, onder meer voor opgebouwde accijnsschulden. De
Douane heeft aan 150 ondernemers met accijnsschulden een betalingsregeling van 60 maanden toegekend. Momenteel zijn er nog 122 ondernemers met een betalingsregeling (de totale schuld bedraagt circa € 282
miljoen). De meeste ondernemers die van deze regeling gebruik maken,
betalen hun schulden conform de betalingsregeling af. Circa 25 ondernemers hebben een achterstand in de betalingsregeling (in totaal ten
bedrage van circa € 350.000), ondanks meerdere betalingsherinneringen
per brief. Bij deze ondernemers wordt de dwanginvordering nu opgestart.
De Douane heeft er daarbij aandacht voor dat voorkomen wordt dat
bedrijven die in de kern financieel gezond zijn door de herstart van deze
invordering omvallen.
G. Waarborgenkader algoritmegebruik
Om de controle van de sterk stijgende aangiftevolumes aan te kunnen en
om ondermijning tegen te gaan is de inzet van algoritmen van groot
belang. Om de kwaliteit van algoritmen te verhogen en de mogelijke
risico’s tijdens de inzet ervan in het logistieke goederenproces te
mitigeren, wil de Douane waarborgen scheppen. De Douane heeft
verkend in welke vorm een waarborgenkader kan worden ingevoerd. Uit
deze verkenning, die in februari jl. is afgerond, volgde dat het normenkader van de Auditdienst Rijk, mede vanwege de detaillering, geschikt is
als waarborgenkader voor de Douane. De Douane implementeert het
waarborgenkader voor zowel in gebruik zijnde eenvoudige algoritmen als
in ontwikkeling zijnde geavanceerde algoritmen. Hierbij wordt voortgebouwd op het bestaande kwaliteitssysteem van de Douane dat door de
jaren heen is ontwikkeld, en relevante Europese- en Rijkskaders op dit
gebied (waaronder ook de nog in ontwikkeling zijnde Europese AI
verordening).
Met het kwaliteitssysteem, waar ook het algoritmeregister van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken deel van uitmaakt, heeft de Douane
controle op de inzet van algoritmen en kan zij dit ook verantwoorden aan
belanghebbenden, zoals toezichthouders, burgers, ondernemers en de
maatschappij. Op deze manier kan de Douane op verantwoorde wijze de
kansen die algoritmen bieden ten volste blijven benutten.
Bij de implementatie van het waarborgenkader werkt de Douane toe naar
een afronding in 2025 om alle algoritmen conform het waarborgenkader
in te regelen. Het streven is om ook het algoritmeregister in 2025 gevuld
te hebben met minimaal de verplichte algoritmes. Met het Ministerie van
Binnenlandse Zaken is afgesproken dat eind 2023 de als hoog risico
geclassificeerde algoritmen zullen zijn opgenomen. Het waarborgenkader
en het implementatieplan zijn als bijlage bij deze brief gevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

6

H. Verbetermaatregelen Wet politiegegevens
Bij Kamerbrief van 11 april 20234 bent u geïnformeerd over het verbeterrapport dat de Douane heeft opgesteld om te voldoen aan de Wet
politiegegevens. De Douane werkt momenteel aan het uitvoeren van de
acties uit het verbeterrapport. Uiterlijk in december 2023 vindt een
hercontrole plaats. De Douane heeft in het eerste half jaar van 2023 de
volgende verbetermaatregelen gerealiseerd:
• Gegevensbescherming door standaardinstellingen
Er is een risicoanalyse opgesteld voor het proces Afhandelen
onregelmatigheden. De uitkomsten van deze risicoanalyse vormen de
input voor autorisaties en toegang tot politiegegevens.
• Logging
Eén van de systemen die voor de Wpg gegevensverwerking gebruikt
wordt voldoet inmiddels aan de Wpg-eisen voor logging. Voor een van
de andere operationele systemen bleek dit niet meer mogelijk; het
systeem is verouderd en er is geen expertise meer op het ontwikkelen
van nieuwe IT-functionaliteit. Daarom zet de Douane nu in op het zo
spoedig mogelijk opleveren van de opvolger van deze applicatie, naar
verwachting in november 2023. Voor het oude systeem zijn mitigerende maatregelen getroffen op het gebied van autorisaties en
toegang tot politiegegevens en is een risicoanalyse opgesteld. Naar
aanleiding daarvan zijn verbijzonderde interne controlemaatregelen
ingezet. De overige operationele systemen worden in opvolgende
prioriteit opgepakt. Naar verwachting is dit proces in 2024 afgerond.
• Intern en extern toezicht
Het interne toezicht op de naleving van de Wpg is in het tweede
kwartaal formeel belegd bij de Privacyfunctionaris. Tevens is met de
plaatsvervangend Functionaris Gegevensbescherming het externe
toezicht ingericht.
I. IT voor implementatie van het Douanewetboek van de Unie
(DWU)
De automatiseringsopgave voor het Douanewetboek voor de Unie (DWU)
moet eind 2025 gereed zijn. Op 22 april 2023 heeft de Douane nieuwe
IT-systemen in gebruik genomen voor de processen Uitvoer en Uitgaan.
Door de overgang naar dit systeem levert Nederland een belangrijke
bijdrage aan de realisatie van de DWU-aanpassingen voor de douaneunie.
Voor bijna alle lidstaten van de douane-unie geldt dat er deadlines
overschreden worden door de complexe automatiseringsopgave,
gecombineerd met de krapte op de arbeidsmarkt en met (onverwachte)
externe factoren die invloed hebben op de automatisering zoals de
sanctiemaatregelen Rusland en Belarus. Voor Nederland leidt dit tot een
situatie waarbij de vraag naar IT-capaciteit groter is dan het aanbod in het
IV-portfolio. Hierdoor moeten keuzes worden gemaakt en moeten
projecten worden geprioriteerd. De belangen van het bedrijfsleven
worden hierbij meegewogen; het bedrijfsleven heeft laten weten moeite
te hebben om de systemen geschikt voor het DWU te maken, door het
grote aantal wijzigingen dat ze in korte tijd moeten doorvoeren. Ook de
krappe arbeidsmarkt voor onder andere IT-personeel is een probleem voor
de bedrijven en hun softwareleveranciers. De vertraging die Nederland en
andere landen binnen de douane-unie oplopen worden zoveel mogelijk
opgevangen door goede afspraken tussen de Europese Commissie en de
lidstaten. In Nederland gaat het om aanpassingen aan Invoerprocessen in
het nieuwe aangiftesysteem voor de Douane (DMS), aanpassingen aan
4

Zie Kamerstuk 31 934, nr. 69.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

7

het systeem voor het binnenbrengen van goederen in de Unie (ICS2) en
de ontwikkeling van het nieuwe systeem voor de behandeling van
vervoersaangiften voor goederen die binnen de EU worden vervoerd
onder douanetoezicht (NCTS). In overleg met de Europese Commissie is
uitstel («derogatie») van maximaal een jaar aangevraagd. Het bedrijfsleven dat internationaal werkt, heeft er last van dat lidstaten verschillende
deadlines hanteren voor diverse projecten door de verschillende
snelheden in automatisering bij de lidstaten. Daarom heeft Nederland
gevraagd of DG TAXUD kan zorgen voor een nieuwe planning voor de
hele douane-unie, binnen de deadline van 2025. Een concept hiervan is
onderwerp van bespreking tussen Commissie en lidstaten.
J. IT voor implementatie van de Horizontale accijnsrichtlijn
Bij brief van 1 juni jl.5 is uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken
van de vertraging van de invoering van de Horizontale accijnsrichtlijn
2020/262 in Nederland. Daarbij is specifiek in gegaan op de werking van
de tijdelijke oplossingen en de datum waarop de definitieve aanpassing
van de systemen is afgerond. In deze brief is aangegeven dat uiterlijk per
1 oktober 2023 de definitieve oplossing beschikbaar zou zijn. De tijdelijke
oplossingen functioneerden naar wens en inmiddels is duidelijk dat de
systemen in Nederland reeds vanaf 14 juli 2023 de huidige papieren
procedures, voor het vervoer tussen lidstaten van accijnsgoederen waar al
accijns over is voldaan, zullen vervangen. Op dat moment worden de
tijdelijke oplossingen beëindigd. De tijdelijke lastenverzwaring voor het
bedrijfsleven is beperkt gebleven.
K. Interne beheersing Grote Geldstroom
De Auditdienst Rijk en de Algemene Rekenkamer hebben over 2022
gerapporteerd dat het beheer van de processen interne beheersing en
externe verantwoording onvoldoende is en gekwalificeerd als een
onvolkomenheid. Het versterken van de interne beheersing van de
geldstromen krijgt daarom in 2023 en 2024 extra prioriteit en de Douane
neemt aanvullende maatregelen en initiatieven om hieraan invulling te
geven. Aan de hand van de bevindingen die hebben geleid tot de
onvolkomenheid, analyseert de Douane op dit moment alle lopende
initiatieven op het gebied van de interne beheersing van de grote
geldstromen. Deze analyse levert mogelijk aanvullende maatregelen en/of
herprioritering van bestaande maatregelen op. Verder zijn op basis van de
evaluatie van de audits acties benoemd en direct in uitvoering genomen
om de interne beheersing met quick wins te versterken. De eerste
resultaten worden in de loop van het derde kwartaal verwacht. De
verbetering van de interne beheersing op de Grote Geldstromen moet
voor eind 2024 leiden tot een Financieel In Control Statement voor het
proces van heffen tot afdragen.
Op het gebied van automatisering zijn ook stappen gezet. Sinds december
2022 werkt de Douane met een geautomatiseerde afdrachtstaat. Vrijwel
alle heffings- en inningssystemen van de Douane zijn aangesloten op de
overdrachtsadministratie. De afdracht van de traditionele eigen middelen
aan de Europese Unie verloopt inmiddels volledig geautomatiseerd. In
juni 2023 is de ADR begonnen met haar audit op de geautomatiseerde
afdrachtstaat om zodoende de werking te beoordelen.

5

Zie Kamerstuk 35 918 nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

8

Belangrijkste ontwikkelingen in de uitvoering van het Jaarplan
Douane 2023
Het Jaarplan Douane 2023 geeft inzicht in de uitdagingen waar de Douane
voor staat en hoe de Douane daar mee omgaat. Hieronder leest u de
belangrijkste ontwikkelingen in de uitvoering van dit jaarplan. De
overkoepelende ambitie is dat de Douane tot de beste douanediensten ter
wereld blijft behoren. Om dit te realiseren is een strategie ontwikkeld
waarbij de Douane zich richt op drie concrete doelen. Het eerste doel is
één professionele en integere Douane. Dit houdt in dat de Douane
wendbaar en integer wil zijn, met een evenwichtig personeelsbestand. Het
tweede doel is het realiseren van slimme handhaving, soepele logistiek.
Burgers en bedrijven krijgen een passende mate van toezicht, die past bij
hun gedrag. Het derde doel is een data-gedreven Douane organisatie.
Hiermee wordt bedoeld dat de Douane handhavingsbeslissingen neemt
op een transparante wijze, aan de hand van analyses van feitelijke data en
met behulp van algoritmen die risico’s kunnen voorspellen.
1. Eén professionele en integere Douane
Vakmanschap behouden en versterken
•

•

•

•

•

•

•

•

De Douane heeft ook de komende jaren te maken met een forse
wervingsinspanning. Voor 2023 is de wervingsbehoefte van de Douane
ingeschat op 700 tot 800 posities. Over de eerste vier maanden zijn 430
vacatures opengesteld. Dat is aanzienlijk meer dan de verwachte 250.
De effecten van deze werving zullen echter pas op een later moment
zichtbaar zijn.
De externe instroom over de eerste vier maanden bedroeg 187,4 fte’s.
151,4 fte’s stroomden uit in deze periode. Hiervan maakten 32 fte’s
gebruik van de Regeling Vervroegde Uittreding.
Omdat de formatie 2023 ten opzichte van 2022 fors is gestegen (van
6.074 naar 6.347 fte’s), is de onderbezetting toegenomen. Eind april
kwam deze uit op 533 fte’s.
Gezien de grote wervingsopgave, ging in februari van dit jaar de
campagne van start om het werkgeversmerk van de Douane te
versterken. De campagne volgt uit de arbeidsmarktstrategie. Nu komt
de focus te liggen op het benaderen van specifieke doelgroepen.
Het Douane Stage- en Traineebureau (DST) is begin 2023 ingericht en
de dienstverlening wordt verder uitgebreid. In de afgelopen periode is
het aantal stagiaires verdubbeld. De Samenwerkingsorganisatie
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven heeft alle regiokantoren opgenomen
als erkende stageplaatsen.
Verder zet de Douane in op meer maatwerkmogelijkheden binnen de
startopleiding en is de startopleiding verbeterd, met als doel een
snellere inzetbaarheid op de werkplek, zonder de kwaliteit uit het oog
te verliezen. Op dit moment leidt de Shared Service Organisatie
Organisatie en Personeel (SSO O&P) van de Belastingdienst in
samenwerking met docenten en praktijkbegeleiders 531 medewerkers
op vanuit de Douane in startopleidingen.
Het instrument exitmonitor is onlangs uitgezet en de eerste resultaten
worden binnenkort verwacht. Het doel van deze monitor is om te leren
van ervaringen van medewerkers die de Douane verlaten.
De Douane wil een inclusieve organisatie zijn met divers samengestelde teams, waar medewerkers in een prettige en veilige omgeving
kunnen werken. In de eerste maanden van 2023 zijn workshops
Inclusief Leiderschap voor managers ontwikkeld en georganiseerd en
is een pilot Inclusieve Samenwerking opgezet. Ook zijn artikelen, een
podcast en filmpjes gepubliceerd op het intranet van de Douane om de
bewustwording te stimuleren en levert de Douane departementaal en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

9

interdepartementaal bijdragen aan de ontwikkeling van producten,
zoals voor de Diversity Week en het beleid VN-Verdrag Handicap.
Integriteit
•

•

•

•

•

•

•

Met de Verbeteragenda Integriteit «vertrouwd vooruit» (2021–2025) wil
de Douane bereiken dat iedereen die bij de Douane werkt optimaal is
toegerust om integer te handelen en maximaal weerbaar is tegen
integriteitsrisico’s en ongewenste beïnvloeding van buitenaf. Versterkte screening kan helpen om Douanemedewerkers beter te
beschermen. De Douane evalueert in het derde kwartaal de invoering
van de VOG-Politiegegevens. Vervolgens wil de Douane periodieke
screening (en de doelgroep hiervoor) uitbreiden. De doelgroep
hiervoor dient samen met de vakbonden bepaald te worden.
De Douane richt een Bureau Veiligheid en Integriteit (BV&I) op met als
doel de veiligheid en integriteit van de Douane en haar medewerkers
te bevorderen en zorg te dragen voor de borging ervan. De formalisering van het organisatieplan (O&F rapport) is gereed.
In het project Verminderen individuele kwetsbaarheid werkt de Douane
aan kleine, praktische aanpassingen die het werk van de medewerkers
van de Douane veiliger maken. Een voorbeeld van een aanpassing die
in 2023 is gerealiseerd, is de herkenbaarheid van geüniformeerde
Fysiek Toezicht-medewerkers tijdens hun werk. Deze herkenbaarheid
kan in sommige situaties een veiligheidsrisico opleveren. Van alle
oplossingen voldeed het idee voor een buff (multifunctionele sjaal) het
beste aan de wensen. Een buff zorgt voor een volledige onherkenbaarheid door bedekking van de neus, mond en het haar.
Er is, met het oog op integriteit, een impactanalyse uitgevoerd naar de
wenselijke aanpassingen in belangrijke douanesystemen. Momenteel
ontwikkelt en implementeert de Douane mitigerende maatregelen in
het proces, de organisatie en de systemen om integriteitsrisico’s te
beperken. Daarnaast is een plan van aanpak gemaakt voor het vervolg
(het aanpassen van andere douaneprocessen en systemen).
De Douane ontwikkelt een werkwijze om datastromen te monitoren op
atypische patronen. Dit heeft als doel om in een vroeg stadium
eventuele risico’s en kwetsbaarheden te herkennen. Potentieel
misbruik kan zo worden voorkomen. In de eerste maanden van 2023 is
gestart met het opstellen van een Proof of Concept (POC). Verwachte
oplevering is in de zomer van 2023, waarna met een proeftuin gestart
wordt.
Met de recent ontwikkelde training Bescherming tegen benadering wil
de Douane medewerkers bewuster maken van de risico’s die het
werken bij de Douane met zich meebrengt in de vorm van criminele
benadering. In de training is aandacht voor mogelijke vormen van
benadering, verschillende casussen en waargebeurde verhalen.
Medewerkers leren wat te doen in zulke situaties en waar zij meldingen
kunnen doen.
Het kwetsbaarhedengesprek is een maatregel om bewustwording over
integriteitsrisico’s een prominente plaats te geven in het werving- en
selectiegesprek. In een pilotperiode van oktober 2022 tot en met
30 maart 2023 is het kwetsbaarhedengesprek toegevoegd aan de
selectiegesprekken. De Douane evalueert deze pilot, terwijl de
werkwijze blijft doorlopen. Aan de hand van de evaluatie stelt de
Douane een vervolgaanpak op.

2. Slimme handhaving, soepele logistiek
•

Het douaneattachénetwerk van de Douane levert een waardevolle
bijdrage om internationale samenwerking te bevorderen. De afspraken
tussen douanediensten worden veelal vastgelegd in specifieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

10

•

•

•

•

•

6
7

samenwerkingsovereenkomsten. Momenteel voert de Douane
gesprekken over de tekst van een samenwerkingsovereenkomst met
de douanediensten van Panama, Vietnam en Thailand. Daarnaast zijn
verkenningen gestart met o.a. Ecuador en Mexico. Daarnaast draagt de
Douane bij aan het versterken van de douane-organisaties op Aruba,
Curaçao en St. Maarten via het programma «Versterking Grenstoezicht». Zo hebben in de eerste maanden van 2023 diverse Nederlandse
douaniers missies uitgevoerd naar deze landen om hun kennis te delen
met de collega’s aldaar.
De Douane gaat door met het versterken van de dienstverlening in
2023, in lijn met de in 2022 geactualiseerde visie dienstverlening
Douane. Een voorbeeld is het samenvoegen van verschillende
telefonische kanalen voor dienstverlening aan burgers en bedrijven in
een telefonisch contactcentrum. De afgelopen maanden zijn de
telefoniekanalen voor de DouaneTelefoon en aangiftebehandeling
samengevoegd en wordt de bereikbaarheid structureel gemonitord.
Later dit jaar worden hier resultaten van bekend.
De Douane levert een bijdrage aan de uitvoering van de Werkagenda
publieke dienstverlening. Zo heeft de Tweede Kamer in juni 2023 een
eerste «Stand van de Uitvoering Douane»6 ontvangen. Hierin zijn
signalen van burgers en bedrijven over onze uitvoering opgenomen.
Intern is een overleg ingericht om dilemma’s uit de uitvoering met
betrekking tot de belastingheffing bespreekbaar te maken.
De Douane en het bedrijfsleven spreken elkaar ook in 2023 regelmatig
over het goederenverkeer dat de EU in- en uitgaat. Dat gebeurt in het
Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB). In het ODB bespreken Douane en
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven de douanelogistiek en de
douane-afhandeling. Dit kunnen praktische onderwerpen zijn, maar
ook meer strategische thema’s. Het gaat om zaken als beschikbaarheid
van en aanpassingen in IT-systemen, invoeringstermijnen van nieuwe
wet- en regelgeving en beïnvloeding van de totstandkoming van
nieuwe douanewetgeving. Tijdens de strategische bijeenkomst in
februari jl. is in het ODB onder andere de Werkagenda publieke
dienstverlening besproken. Daarbij kwam ook de menselijke maat met
betrekking tot de fiscale strafbeschikking aan bod. Het doel van het
bespreken van dit onderwerp is om de verschillende aspecten van de
menselijke maat en het juridische kader te belichten en op die manier
wederzijds begrip te realiseren.
Eind juni zijn in het ODB de resultaten van het Bewijs van Goede
Dienst besproken. In samenspraak met het bedrijfsleven zijn aspecten
in de dienstverlening vastgesteld die zowel de Douane als het
bedrijfsleven belangrijk vinden. Deze aspecten worden jaarlijks
gemeten als onderdeel van een breder vragenlijstonderzoek. Het
Bewijs van Goede Dienst is als bijlage toegevoegd aan deze Kamerbrief.
In mijn brief van 22 februari jl.7 heb ik u aangegeven dat ik voornemens ben de Algemene douanewet aan te passen. Met deze aanpassing zal worden geregeld dat in het geval van een onjuiste of onvolledige douane-aangifte ook de reguliere navorderingstermijn van drie
jaar kan worden toegepast. Conform de huidige nationale wetgeving
wordt in bijna alle gevallen waarin sprake is van een onjuiste of
onvolledige douaneaangifte tot vijf jaar terug nagevorderd. De
reguliere navorderingstermijn van drie jaar, zoals die staat in het
Douanewetboek van de Unie, kan zelden tot nooit worden toegepast.
Dit levert een onwenselijke situatie op wanneer er wordt nagevorderd
terwijl er geen sprake was van een opzettelijke fout in de aangifte. Het
streven is om deze maatregel onderdeel te laten zijn van het BelastingZie Kamerstuk 31 934, nr. 72.
Zie Kamerstuk 31 934, nr. 68.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

11

•

•

•

plan 2024, zodat deze wijziging mogelijk al per 1 januari 2024 inwerking kan treden.
In de antwoorden op de vragen vanuit het schriftelijk overleg verlengde navorderingstermijn over het wijzigen van de aangifte, heb ik
ook aangegeven dat de Douane werkt aan het inpassen van de op
22 december 2022 gewijzigde guidance van de EU in de werkwijze. Per
3 juli a.s. verruimt de Douane dan ook de mogelijkheden voor
aangevers om aangiften na het vrijgeven van de goederen te wijzigen.
Met deze verruiming krijgt het bedrijfsleven meer mogelijkheden om
eventuele fouten in een aangifte te herstellen en de aangifte in
overeenstemming met de werkelijkheid te brengen. Zo kan bijvoorbeeld het per ongeluk vermelde gewicht in kilogrammen gewijzigd
worden in grammen, of kan het vermelden van een verkeerde
valutacode hersteld worden.
Als gevolg van de enorme groei van het internationale goederenverkeer en door Europese wet- en regelgeving is er voor de Douane fysiek
en administratief veel meer te controleren dan een paar jaar geleden.
Om zo effectief mogelijk te kunnen omgaan met de beschikbare
capaciteit werkt de Douane in 2023 verder aan het concept «gelaagde
handhaving». Deze handhavingsaanpak houdt in dat de Douane beter
onderscheid kan maken tussen verschillende stromen in het goederenverkeer. Daardoor krijgt elk bedrijf een meer passende mate van
toezicht, gebaseerd op de mate van compliance van het bedrijf/de
keten. Deze aanpak moet leiden tot minder (en minder ingrijpende)
interventies bij bewezen betrouwbare bedrijven en ketens. Op dit
moment implementeert de Douane deze aanpak voor het proces
invoer. Hiertoe is een steekproefkader voor invoeraangiften ontwikkeld. Dit steekproefkader wordt nu verder afgestemd met relevante
partijen en vervolgens zal de Douane dit kader implementeren. Ook zet
de Douane in op effectievere en (zo nodig) meer controles bij
onbekende bedrijven. Tegelijkertijd experimenteert de Douane op dit
moment met drie innovatieve pilots op het gebruik van algoritmen en
kunstmatige intelligentie om grote datastromen beter te doorgronden
en de handhaving gerichter te kunnen inzetten. Om te verkennen welke
kaders en instrumenten ontwikkeld moeten worden in het kader
internationaal ketengericht toezicht brengt de Douane een eerste
logistieke stroom in kaart.
Door de hoge accijnstarieven is Nederland aantrekkelijk geworden
voor internationale accijnsfraude. In de EU zijn de accijnstarieven per
lidstaat dusdanig verschillend, dat sommige bedrijven illegaal gaan
handelen. Over 2022 heeft het Landelijk Fraude Team Douane (LFTD)
teruggekoppeld dat fraude met accijns en verbruiksbelasting steeds
vaker voorkomt. Die trend is ook zichtbaar in de eerste vier maanden
van 2023. De geconstateerde fraude met accijns bleek in de eerste
maanden van 2023 aanzienlijk op de diverse aspecten, zoals onveraccijnsde sigaretten die in Nederland worden gefabriceerd en worden
verhandeld. De Douane treft regelmatig niet veraccijnsde waterpijptabak aan in aanzienlijke hoeveelheden en er worden opslaglocaties van
tabak en sigaretten aangetroffen. De Douane werkt al samen met de
FIOD in het Smoke-team om deze zaken aan te pakken en dit samenwerkingsverband zal verder worden uitgebreid.

3. Data-gedreven organisatie
De Douane ontwikkelt zich naar een data-gedreven organisatie. Dat wil
zeggen: een organisatie die handhavingsbeslissingen neemt op een
transparante wijze, aan de hand van analyses van feitelijke data en met
behulp van algoritmen die risico’s kunnen voorspellen. Dit is cruciaal voor
het uitvoeren van de douanetaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

12

•

•

•

•

Om zich verder te ontwikkelen naar een datagedreven organisatie, is
de Douane het programma Verbeteren Informatiepositie Douane
gestart. Het doel hiervan is dat straks interne en externe data eenvoudig, eenduidig en in samenhang kunnen worden ontsloten. Er is een
breed dataplatform ingericht, waarop de Douane data veilig (conform
privacywetgeving) kan ontsluiten, verzamelen en analyseren en
vervolgens kan verwerken tot dashboards. Door toepassing van
algoritmen kan de Douane een kwaliteitsslag maken met de risicobeheersing. De inrichting van het dataplatform staat met een robuuste en
veilige koppeling van de Belastingdienst-omgeving, waarin de data
wordt verzameld uit bovenal de aangiftes en de cloud-omgeving
waarin de data wordt geanalyseerd. Hiervoor is de Douane afhankelijk
van de IT van de Belastingdienst. De Douane heeft afspraken gemaakt
over de momenten waarop onderdelen van deze koppeling beschikbaar komen. De Douane heeft nu een testomgeving, naar verwachting
volgt in deze zomer van 2023 de productieomgeving. Er is gestart met
de omzetting van de informatieproducten zoals rapportages en
dashboards op het huidige dataplatform naar het nieuwe dataplatform.
Binnen het programma Douane Informatie Op Orde zijn in de eerste
zes maanden van 2023 drie implementatieprojecten afgerond, namelijk
DigiDoc Desktop, Analyse Datacatalogus en Kwaliteitsraamwerk
IV-functies (KWIV). Verder zijn er drie plannen van aanpak in uitvoering
gebracht: Lak tooling, Zoek en vind, en Borging KWIV. Daarnaast
vonden er activiteiten plaats ter bevordering van de bewustwording
rondom informatiehuishouding, in de vorm van bijeenkomsten en de
inzet van animaties met uitleg over het programma en wat de rol is
van Douanemedewerkers bij het verwerken van informatie. In april
2023 is de oplevering van het rapport fit/gap Archiefwet geweest,
waarin bepaald is wat de verschillen zijn tussen de huidige situatie en
de beoogde compliance op de Archiefwet 95 en 21. De verbetervoorstellen worden thans uitgewerkt en in dat kader zal voor september
van dit jaar een implementatieplan worden opgeleverd.
Sinds 2017, toen de Douane een directie was binnen de Belastingdienst, geldt dat standaard alle USB-poorten niet gebruikt kunnen
worden. Het beleid bij de Douane is dat gebruik van USB-sticks alleen
mogelijk is als er een ontheffing is verleend. Om een ontheffing te
krijgen moet de directe leidinggevende toestemming geven. Aanvullend hierop wordt de aanvraag geverifieerd en gecontroleerd door een
integrale beveiligingsfunctionaris. De data op de USB-sticks worden
versleuteld en voorzien van een pincode die na een aantal foutieve
invoeren het apparaat blokkeert. De gegevens op de USB-stick zijn
vervolgens niet leesbaar.
USB sticks mogen alleen worden gebruikt als dit strikt noodzakelijk is
voor het uitvoeren van de opgedragen taak. Binnen de Douane worden
USB-sticks met name gebruikt voor werkzaamheden bij het Douane
laboratorium, het scan-team en het team Bijzondere Bijstand. Deze
teams gebruiken de USB-sticks voor het opslaan van bijvoorbeeld
scanbeelden en foto’s voor overdracht aan het OM, politie en FIOD.
Er bestaan twee soorten gebruik van USB-sticks, namelijk Lezen en
Schrijven, of Alleen lezen. Half mei hadden circa 400 Douanemedewerkers de autorisatie Lezen en Schrijven en circa 95 medewerkers Alleen
Lezen. Na een eerste opschoningsactie van het USB-gebruik binnen de
Douane volgt dat er 206 ontheffingen voor het schrijven op USB-sticks
en 64 ontheffingen voor enkel lezen zijn verleend. Na deze actie brengt
de Douane nu per werkproces de risico’s in beeld die gepaard gaan
met het gebruik van USB sticks. Daarbij wordt ook gekeken naar
alternatieven voor USB.
Het programma Digitale Snelweg Douane heeft als doel om de
informatievoorziening van de Douane geschikt te maken voor de groei
van de aangiftevolumes. In het eerste spoor Performance test de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

13

•

•

Douane op dit moment het aangiftesysteem DMS. Verder wordt de
inbedding in de reguliere werkwijze van het testproces uitgevoerd. Dit
spoor wordt volgens planning eind 2023 afgerond.
Het Adviescollege ICT-toetsing heeft Douane aanbevolen om de
mogelijkheden van een alternatief systeemplatform voor (delen van)
het Douane-applicatielandschap te onderzoeken. In het tweede spoor
Innovatie is om deze reden Containerisatie opgepakt. Containerisatie is
een nieuwe technologie om applicaties te bouwen, te testen en in
gebruik te nemen. Tevens maakt Containerisatie het mogelijk om
applicaties op verschillende technische platformen te draaien.
In het laatste kwartaal van 2022 is de Douane met de Erasmus
Universiteit de Proof of Concept Systeemsimulatie gestart. Bij
systeemsimulatie wordt de werkelijkheid nagebootst met een model
om zo de effecten op het Douane-IV-landschap beter te kunnen
voorspellen. In het eerste kwartaal van 2023 is dit succesvol afgerond.
De Douane zal in het derde kwartaal van dit jaar beoordelen of de
resultaten voldoende zijn om het systeem ook in productie te nemen.

4. Traditionele Eigen Middelen
In het Commissiedebat over de Douane op 19 januari jl. heb ik toegezegd
u in deze Stand van Zakenbrief nader te informeren over traditionele
eigen middelen (TEM, oftewel douanerechten) en in het bijzonder in te
gaan op de nabetalingen.
De Nederlandse Douane heft en int douanerechten over goederen die via
Nederland in de EU worden geïmporteerd. Deze douanerechten worden
afgedragen aan de EU ten behoeve van de EU-begroting. Tegenover de
afdracht van douanerechten aan de EU staan de inkomsten in de vorm
van perceptiekosten. Van de geïnde douanerechten mag Nederland 25%
houden.
De afgelopen jaren heeft de Europese Commissie in verschillende
gevallen aangegeven dat ze van mening is dat Nederland te weinig TEM
heeft afgedragen en dat een nabetaling nodig is. De Europese Commissie
beoordeelt individuele invoerdossiers. De precieze reden verschilt dan ook
per dossier. Gemene deler is dat Nederland volgens de Europese
Commissie niet het volledige bedrag aan douanerechten heeft geheven
en/of geïnd bij de onderneming die de goederen via Nederland in het vrije
verkeer van de EU heeft gebracht. Indien hiervan sprake is, dient
Nederland dit bedrag alsnog af te dragen ten behoeve van de
EU-begroting. In gevallen waarin Nederland het niet eens is met de
Commissie, is een aantal keer gekozen om te betalen onder voorbehoud.
Hiermee stopt de verdere oploop van vertragingsrente en start de
zogenaamde constructieve dialoog met de Commissie. Alle lidstaten
hebben te maken met deze systematiek; ook Nederland heeft er belang bij
dat alle lidstaten op een correcte wijze de eigen middelen afdragen. Zo
hebben bij de casus Onderwaardering textiel en schoenen vrijwel alle
lidstaten te maken met nabetalingen en speelt de discussie rondom
zonnepanelen ook in meerdere lidstaten.
Nabetalingen TEM zijn inherent aan het systeem vanwege grijze gebieden
in wetgeving, de ex-post beoordeling door de Commissie en de
mogelijkheid dat interpretatieverschillen over de regelgeving ontstaan.
Daarnaast worden er in de uitvoering onvermijdelijk ook zaken gemist of
verlopen zaken niet goed. De Douane werkt langs verschillende lijnen aan
het – zo veel mogelijk – voorkomen van nabetalingen TEM en vertragingsrente door middel van:
1) het versterken van het primaire proces;
2) het versterken van de controlfunctie;
3) het verbeteren van EU-regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

14

Deels zijn dit interne processen, zie hiervoor ook onderdeel J van deze
brief, interne beheersing Grote Geldstroom. Deels speelt dit in het
Europese domein. Deze lijnen lijken de eerste vruchten af te werpen. In de
Terbeschikkingsstellingsverordening zijn – mede op aandringen van
Nederland – na onderhandelingen binnen de Raad aanpassingen
doorgevoerd, waardoor de vertragingsrente minder hoog kan oplopen.
Ook heeft Nederland geïntervenieerd bij het Hof van Justitie in een zaak
die Tsjechië is gestart tegen de Commissie. Dit houdt in dat Nederland ook
een partij is in deze zaak en een standpunt naar voren kan brengen. In
deze zaak heeft het Hof van Justitie bepaald dat de hoofdsom onder
voorbehoud kan worden afgedragen. Daarmee kan ook de verschuldigde
vertragingsrente worden beperkt. Op dit moment intervenieert Nederland
in een (andere) zaak van Tsjechië om op die manier meer duidelijkheid te
krijgen over een specifiek onderdeel in het proces rondom afdrachten.
Over de wens voor meer duidelijkheid wanneer een lidstaat wel en niet
goed handelt, is Nederland ook in gesprek met de Commissie. Tot slot
wordt met de Commissie gesproken over individuele zaken, waardoor de
afronding daarvan kan worden versneld (zie bijvoorbeeld textiel en
schoenen en LGO hieronder). Sommige zaken zijn reeds afgerond en in
bepaalde gevallen heeft Nederland minder betaald of het onder
voorbehoud betaalde bedrag (deels) teruggekregen.
In de eerste Stand van Zakenbrief Douane 2022 is een tabel met
toelichting opgenomen van de omvangrijke dossiers die onder
voorbehoud ter beschikking zijn gesteld aan de EU, omdat er een verschil
van inzicht is over de verschuldigdheid. Deze tabel is hieronder geüpdatet
voor de grootste dossiers.
Dossier

Jaar
bericht
CIE

Jaar
afdracht

Hoofdsom TEM1
onder voorbehoud

Hoofdsom TEM1
definitief
(definitieve rente
tussen haakjes)

Zonnepanelen
Textiel en Schoenen
Voortvarendheid I
Voortvarendheid II
LGO-zaak

2019
2021
2021
2021
2012

2020
2021
2021
2022
2019

€ 634,1 mln.
€ 64,5 mln.2
€ 79 mln.3
€ 61,1 mln.

–
–
€ 9,9 mln.
€ 35,8 mln.
€ 18,5 mln. (19,3 mln.)

1

Hoofdsommen TEM zijn netto na aftrek van de ontvangen perceptiekosten (nu 25%), dit is een
vergoeding voor de kosten die gemoeid zijn met de heffing en inning van douanerechten;
2
Dit bedrag is recent met 83,8 mln. verlaagd dat Nederland terugkrijgt, zie toelichting hieronder.
3
Dit bedrag is met 8,6 mln. verlaagd, zie Tweede stand van zakenbrief (december 2022).

Zonnepanelen
Nederland heeft in 2020 € 634,1 miljoen onder voorbehoud afgedragen
aan de EU vanwege een geschil over de verschuldigdheid van
antidumping- en compenserende rechten bij de invoer van zonnepanelen
verzonden uit Maleisië en Taiwan. De constructieve dialoog met de
Commissie over dit dossier loopt nog steeds. Hoewel over de juridische
interpretatie van de onderliggende verordeningen geen overeenstemming
is, zijn er wel genoeg aanknopingspunten om verder te blijven spreken.
Op dit moment concentreert de dialoog zich daarom nog steeds op
mogelijke vervolgstappen om de kwestie af te ronden.
Onderwaardering textiel en schoenen
Nederland heeft in 2021 € 148,3 miljoen onder voorbehoud afgedragen
aan de EU. Dit was het bedrag waarvan de Commissie aangaf te
vermoeden dat het onterecht niet was geïnd en afgedragen door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

15

ingevoerde textiel en schoenen met een te laag aangeven waarde. De
Commissie heeft Nederland op 27 april jl. medegedeeld dat Nederland
hiervan € 83,8 miljoen terug krijgt, omdat de periode waarover de
Commissie de TEM-verliezen berekent met bijna drie jaar wordt ingekort.
De Commissie heeft in dezelfde brief gevraagd of Nederland informatie
kan leveren om de legitieme invoer van geringe waarde te identificeren,
omdat de Commissie hiervoor ook wil corrigeren. Daar werkt de Douane
op dit moment aan. Mogelijk gaat het verschuldigde bedrag dus nog
verder naar beneden.
LGO-zaak
In 2012 heeft de Commissie Nederland op grond van het beginsel van
loyale samenwerking (artikel 4, lid 3 VEU) financieel aansprakelijk gesteld
voor een onjuiste interpretatie van de regels begaan door de (douane)autoriteiten op Curaçao en Aruba.8 Hierover is een juridische procedure
gevoerd en in oktober 2019 heeft het Hof van Justitie de Commissie in het
gelijk gesteld. Nederland heeft daarop de hoofdsom van € 18,5 miljoen
(definitief) afgedragen. Aansluitend is de constructieve dialoog gestart
over de vertragingsrente.
Gedurende deze dialoog zijn bepaalde uitgangspunten gewijzigd,
waardoor Nederland aan de Commissie verzocht heeft een nieuwe (en
lagere) renteberekening te maken. Gevolg hiervan was dat de rekening
van de vertragingsrente uiteindelijk € 19,3 miljoen bedroeg. Dit bedrag is
op 14 maart jl. betaald. Hiermee is de constructieve dialoog afgerond en
heeft de Commissie de zaak gesloten.
Tot slot
Deze Stand van Zakenbrief geeft de belangrijkste ontwikkelingen weer.
Naast deze ontwikkelingen continueert de Douane haar inzet op de
belangrijke maatschappelijke thema’s, zoals beschreven in het Jaarplan
Douane 2023.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

8

In het EU-recht hebben zij de status van LGO: landen en gebieden overzee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 934, nr. 73

16