Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2178

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 30 maart 2016
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 4 februari 2016
overleg gevoerd met Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie
over Vreemdelingen- en asielbeleid.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Nava

kst-19637-2178
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

1

Voorzitter: Ypma
Griffier: Loeffen
Aanwezig zijn elf leden der Kamer, te weten: Azmani, Bisschop, Fritsma,
Gesthuizen, Keijzer, Van Klaveren, Kuiken, Sjoerdsma, Voordewind,
Voortman, Ypma,
en Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter: Goedemorgen, ik heet de Staatssecretaris, zijn ondersteuning, de collega’s en alle belangstellenden hartelijk welkom bij dit
algemeen overleg over vreemdelingen en asielbeleid. Wij beginnen met
de eerste termijn van de zijde van de Kamer. De leden krijgen wat extra
spreektijd, in totaal zeven minuten, omdat we niet zijn toegekomen aan de
tweede termijn van het AO Opvang. Ik geef graag als eerste het woord
aan de heer Fritsma.
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. De ontwikkelingen op het gebied van
immigratie en asiel zitten nog steeds in een stroomversnelling, dus ik
begin maar snel met het doornemen daarvan.
Ik begin met de overlast, agressie en criminaliteit in en rond asielzoekerscentra. De cijfers daarover liegen er niet om. Zo zijn er veel meer
politiemeldingen en bijvoorbeeld veel meer zedenzaken dan we
gemiddeld zien in Nederland. De agressie bereikt dieptepunt na
dieptepunt. In Zaandam zijn bijvoorbeeld hulpverleners door asielzoekers
belaagd, waardoor ambulances alleen nog maar onder politiebegeleiding
naar het azc kunnen. Zelfs wanneer voor veel geld professionele beveiliging wordt ingehuurd voor azc’s, tieren de overlast en criminaliteit welig.
Dan hebben we het nog niet eens over het totaalbeeld van alle ellende. De
gegeven cijfers gaan namelijk alleen over incidenten in en nabij de azc’s.
Wat betekent dit precies? Gaat het om incidenten in azc’s plus incidenten
in dezelfde straat of hetzelfde postcodegebied? Wat is de reikwijdte? Hoe
moeten we dit zien? Dit betekent dus ook dat alle wandaden die asielzoekers plegen buiten de nabijheid van hun azc, bijvoorbeeld in stadscentra of het openbaar vervoer, niet in de gegeven cijfers zijn meegenomen. De PVV wil geen half werk, maar volledige openheid. Ik vraag de
Staatssecretaris dus om een totaalbeeld van de door asielzoekers
veroorzaakte overlast en criminaliteit, dus inclusief de incidenten die
plaatsvinden in stadscentra, uitgaansgebieden en ga zo maar door. Die
zitten nog niet in het huidige overzicht. Alle doofpotten moeten weg, dus
die cijfers moeten er wel bij.
De informatie over de incidenten laat iets heel raars zien, namelijk het
vreselijk lage aangiftepercentage dat aan het wangedrag is gekoppeld.
Hoe kan het dat bij vernieling in 75,9% van de gevallen geen aangifte is
gedaan? Als iets in een asielzoekerscentrum wordt gesloopt of vernield,
moet het COA daar toch aangifte van doen? Of wordt dit door het COA
liever onder de pet gehouden?
Het aangiftepercentage bij zedenzaken ligt overigens nog lager. Daarbij
wordt in 77,8% van de gevallen geen aangifte gedaan. Hoe kan dit? Ik krijg
graag een verklaring van de Staatssecretaris hierover.
Veel daders blijken dus ongestraft hun gang te kunnen gaan. Als
asielzoekers dan puur toevallig wel worden opgepakt en veroordeeld,
hebben ze van deze Staatssecretaris weinig te vrezen. De vorige keer
hebben we het er ook al over gehad. Voordat de Staatssecretaris een
asielaanvraag afwijst op grond van openbare orde, moet de desbetreffende asielzoeker maar liefst zes maanden onvoorwaardelijk in de bak
hebben gezeten. Zo hoog worden aanranders, agressievelingen en
overlastgevers natuurlijk vrijwel nooit gestraft in dit land en dus nemen ze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

2

allemaal lachend een verblijfsvergunning in ontvangst van deze Staatssecretaris. Het kan bijna niet tragischer.
De PVV wil al het tuig eruit en accepteert van deze Staatssecretaris geen
holle praatjes meer. Mededelingen dat criminele asielzoekers toch echt
worden aangepakt en dat overlast toch echt wordt tegengeworpen in
asielprocedures zijn in de praktijk niets waard. Het gebeurt gewoon niet of
nauwelijks. Zeggen dat dit wel gebeurt, grenst aan misleiding van de
Nederlandse burger.
Dan kom ik op het nieuwe Turkijeplan; ik meen van de heer Samsom. De
Staatssecretaris merkt dit plan in zijn brief overigens aan als «passend
binnen het kabinetsbeleid». Dat laatste verbaast mij helemaal niets, want
het past inderdaad precies in een lange rij van losse flodders die op ons
afkomen. Dit plan komt erop neer dat migranten vanuit Griekenland
worden teruggestuurd naar Turkije, om hen vervolgens op legale wijze
weer hiernaartoe te halen. Daar schieten we natuurlijk helemaal niets mee
op. Het wordt echter nog erger als we naar de uitwerking van het plan
kijken. Zo is het ondanks krantenkoppen over kerende veerboten de
bedoeling dat asielzoekers in Griekenland toch de procedure in gaan.
Worden asielzoekers daar dan wel vastgezet? Anders kunnen ze niet
gedwongen per kerende veerboot worden teruggestuurd. Ik weet het
antwoord eigenlijk al: dat is negatief. Asielzoekers kunnen straks dus
waarschijnlijk helemaal vrij van Griekenland doorreizen naar bijvoorbeeld
Nederland. De heer Samsom van de PvdA, maar ook de coalitie, wil
asielzoekers nooit vastzetten.
Dit wordt dus een exacte herhaling van het fiasco van de hotspots. Ook
daar wordt men niet vastgezet, met als resultaat dat niemand meedoet
aan registratie of herverdeling en in plaats daarvan doorreist naar de
West-Europese verzorgingsstaten. Dit is allemaal tot mislukken gedoemd.
Dan heb ik het nog niet eens over het commentaar van hoge ambtenaren
van Turkije op het gebied van migratie, die hier niet aan willen
meewerken.
De PVV blijft het kabinet oproepen om zich niet afhankelijk te maken van
Turkije of van de totaal disfunctionerende Europese Unie. Neem eindelijk
het heft in eigen hand, stop het gerommel in de marge en sluit de
Nederlandse grenzen voor alle asielzoekers! In plaats van dat te doen en
de asielinstroom te stoppen, gaat het kabinet ongelofelijk genoeg vrolijk
door met het versoepelen van het toelatingsbeleid. Het is de wereld op
zijn kop. Ik heb hier meerdere voorbeelden van. Ten eerste wordt het
nareisbeleid voor partners en gezinsleden van asielzoekers verruimd. De
mogelijkheid om daartoe een aanvraag in te dienen, wordt verlengd van
drie naar zes maanden. Asielzoekers hebben dus veel meer tijd om om
overkomst van gezinsleden te vragen, zonder aan de voor gezinshereniging gebruikelijke toelatingsvoorwaarden te hoeven voldoen. Wat is dit
voor iets raars?
Ten tweede krijgen zelfstandigen, vaak afkomstig uit Turkije, het van deze
Staatssecretaris veel gemakkelijker om een verblijfsvergunning te krijgen.
Zo hoeft de gangbare accountantsverklaring niet eens meer te worden
verstrekt. Fraudeurs en sjoemelaars doe je hier een groot plezier mee. Kan
de Staatssecretaris ook deze rare versoepeling van het toelatingsbeleid
achterwege laten?
De voorzitter: Ik zie een interruptie van mevrouw Keijzer en u zit eigenlijk
ook aan uw tijd. Ik zeg er nog even bij dat ik twee interrupties toesta, korte
vragen, zonder inleiding.
Mevrouw Keijzer (CDA): Dan is mijn vraag aan de heer Fritsma of hij
vannacht goed geslapen heeft.
De voorzitter: Mijnheer Fritsma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

3

De heer Fritsma (PVV): Dat is dan de eerste interruptie. Ik heb prima
geslapen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik wil mijn vraag toch even toelichten. Ik probeer
me te verplaatsen in de PVV. Kijk bijvoorbeeld naar de langere termijn
voor verzoeken voor gezinshereniging, die overigens is ingegeven door
het feit dat het allemaal te lang duurt. De laatste tijd zijn mensen
teruggegaan omdat het te lang duurde voordat ze hun gezin hiernaartoe
mochten halen. Voor de PVV zou dat dus zomaar iets goeds kunnen zijn.
Of komt «iets goeds» niet voor bij de PVV?
De heer Fritsma (PVV): Met alle respect, mevrouw Keijzer kent het beleid
niet. Als een asielzoeker een status heeft gekregen, heeft hij drie maanden
de tijd om partner en gezinsleden over te laten komen. Die termijn wordt
nu verruimd naar zes maanden. Asielzoekers moeten na die drie maanden
normaal gesproken aan allerlei criteria voldoen om hun partners te laten
overkomen, zoals een inkomensvereiste en een machtiging tot voorlopig
verblijf. Ze mogen ook geen gevaar vormen voor de openbare orde. Die
criteria vervallen nu. Dat is een verruiming van het toelatingsbeleid waar
zelfs de fractie van het CDA tegen zou moeten zijn, om zo de asielinstroom te beperken.
Mevrouw Keijzer (CDA): Dank voor dit college. Toen ik studeerde, had ik
nog weleens een college waarin ik iets hoorde wat ik niet wist. Dat is nu
niet het geval. Ik denk dat het goed is dat de heer Fritsma zich verdiept in
de voorstellen. Volgens mij is dit namelijk juist niet het geval. Die eisen
gelden nog steeds. Volgens mij is het nettoresultaat dat mensen
misschien minder snel hiernaartoe komen. Dat zou in de wereld van de
heer Fritsma een opsteker kunnen zijn. Daarom vraag ik nogmaals of hij
vannacht lekker heeft geslapen.
De heer Fritsma (PVV): Ik raad mevrouw Keijzer aan om de Vreemdelingenwet eens te lezen. Zij zegt dat die eisen nog steeds gelden, maar dat is
niet zo. Ik zal nog één keer het beleid uitleggen voor degenen die het niet
snappen. Als een asielzoeker na het verkrijgen van een verblijfsvergunning binnen drie maanden vraagt om de overkomst van partners of
gezinsleden, kunnen ze komen. Als het langer duurt dan drie maanden,
moet hij aan allerlei eisen voldoen, zoals een inkomensvereiste en het
vereiste van een machtiging tot voorlopig verblijf. Nu heeft de Staatssecretaris ervoor gezorgd dat iemand die na vijf maanden vraagt om
overkomst van partner en gezinsleden, niet aan de gebruikelijke
voorwaarden hoeft te voldoen. Het nareisbeleid is, met andere woorden,
versoepeld. Ik heb hier de Vreemdelingencirculaire voor me liggen. Daarin
staat een belangrijk punt. Ik hoop dat mevrouw Keijzer daar rekening mee
kan houden. Het kabinet heeft de termijn van drie maanden altijd
verdedigd als een redelijke termijn waarbinnen asielzoekers om
overkomst van hun familie kunnen vragen. Een en ander wordt omkleed
met argumenten, bijvoorbeeld dat dit de integratie bevordert. Het is niet
de bedoeling dat gezinnen die heel lang ontwricht zijn, toch worden
herenigd. Het gaat om tijdelijke ontwrichting. Daar is beleid omheen
gebouwd. De Staatssecretaris laat dat beleid nu, bijna onaangekondigd,
vallen en zorgt ervoor dat asielzoekers die pas na vijf maanden om
overkomst van hun partner en familieleden vragen, niet aan de
voorwaarde hoeven te voldoen die normaal gesproken gelden voor
gezinshereniging, zoals het inkomensvereiste. Dat is het hele verhaal en
dat kan iedereen nazoeken en nalezen. Het is een versoepeling van het
beleid, die zal zorgen voor meer nareizigers.
De voorzitter: Hartelijk dank. Wilt u uw betoog afronden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

4

De heer Fritsma (PVV): Dat is korter dan ik gedacht had. Ik heb nog enkele
vragen. Waarom gaat de Staatssecretaris door met het vrijwillig ophalen
van vluchtelingen uit het buitenland? Vindt hij de tienduizenden asielzoekers die op eigen kracht Nederland bereiken nog niet genoeg? Waarom
wil hij er meer bijhalen? Waarom stopt hij daar niet mee?
Mijn laatste punt betreft het terugkeerbeleid. De Staatssecretaris krijgt
veel te weinig illegalen terug naar het buitenland. Dat wil ik specificeren
tot de categorie Dublinclaimanten. Meer dan de helft van alle Dublinclaimanten vertrekt met de noorderzon, nog voordat de overdracht aan de
orde is, zo kunnen we lezen in de brieven. Dit kan niet. Dit moet beter.
Meer mensen moeten weg. Bij gebrek aan tijd laat ik het hierbij.
De voorzitter: Hartelijk dank. Gelukkig hebt u nog een tweede termijn.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Voorzitter. De
enorme toestroom van asielzoekers – vorig jaar waren het er bijna
60.000 – gaat het absorptievermogen van ons land ver te boven. We
merken dit aan de spanningen op het gebied van huisvesting, aan de
sociale onrust in wijken waar azc’s worden gepland en aan de extra
belasting van politiecapaciteit. Ook de structurele problemen zullen
groeien, zoals de belasting van de sociale zekerheid, de groei van de
zorgkosten en uiteraard de integratieproblemen. Die problemen zijn al
enorm – denk alleen maar aan de groep Somaliërs – en zullen nog vele
malen groter worden. Het is daarom essentieel om een maximumaantal
voor asielzoekers te formuleren dat een land aankan. De Duitse Minister
van Binnenlandse Zaken heeft dit bepleit, evenals de Oostenrijkse
regering. Mijn fractie vraagt hier al om sinds de Algemene Beschouwingen. Wanneer komt de Staatssecretaris met zo’n maximum?
Dan kom ik op de beknotting van de persvrijheid en de politie-intimidatie
van burgers die kritisch zijn op de komst van nieuwe asielzoekerscentra. In
Enschede en Sliedrecht kwam de politie bij burgers thuis om hen te wijzen
op hun twittergedrag. Het werd begrijpelijkerwijs ervaren als zeer
intimiderend. Maar ook het weren van journalisten bij informatieavonden
over asielzoekerscentra is een vorm van staatsintimidatie die zo snel
mogelijk moet stoppen. De media moeten in alle vrijheid hun werk
kunnen doen, zonder vrijheidsvrezende burgemeesters of een verwarde
commissaris van de Koning in Flevoland, die journalisten van wangedrag
beschuldigt. Veel gekker moet de Staat zich niet gaan opstellen. Wanneer
gaat het kabinet stoppen met het faciliteren van dit soort DDR-praktijken?
Hetzelfde geldt voor de doofpottencultuur inzake asielincidenten. In
Almere was sprake van meerdere incidenten, maar er werden er slechts
twee gemeld. De burgemeester van Katwijk hield bewust incidenten onder
de pet. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. In de afgelopen dagen
verschenen er berichten over gewelddadige asielzoekers die zich in
Zaandam keerden tegen de politie. Er was sprake van agressie van
asielzoekers in Berghem en in Winterswijk en er was een steekpartij bij
een azc in Almere. Het is geweld wat de klok slaat. De zorgen van
asielcritici zijn dan ook meer dan terecht. Dat blijkt ook uit de reeds
aangehaalde landelijke cijfers over incidenten in en om azc’s. Die cijfers
liegen er niet om: meer dan 8.000 incidenten, waarvan meer dan 1.000
geweldgerelateerd zijn. Is de Staatssecretaris bereid toe te zeggen dat bij
geweld, zeker als die gericht is op hulpverleners, de asielprocedure altijd
zal worden beëindigd en dat ingezet zal worden op uitzetting?
De cijfers over COA-incidenten roepen een hoop vragen op. Ik krijg graag
opheldering over het aantal meldingen van radicalisering en jihadisme.
Die worden niet apart genoemd, maar dat lijkt ons vrij essentieel, zeker in
deze tijd. Ik krijg graag ook een specifieke toelichting op de meer dan
5.000 overlastincidenten, uitgesplitst per categorie. Nu wordt er slechts in
algemene termen over gesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

5

In de brief worden maar liefst 55 zedenzaken genoemd. Waar gaat het dan
om? Gaat het om kindhuwelijken, huwelijksdwang, aanranding of
misbruik van homoseksuelen? Ik krijg hier graag helderheid over. Het COA
lijkt de regie volkomen kwijt te zijn. Er zijn meldingen van bedreiging,
mishandeling en zelfs verkrachting van homoseksuele asielzoekers. In
Rosmalen is de noodopvang al maanden het toneel van vechtpartijen,
drugsgebruik en doodsbedreigingen. Heeft de Staatssecretaris eigenlijk
nog vertrouwen in het COA?
Hoeveel extra politiecapaciteit slokt het asielvraagstuk op? Ik vraag dit ook
naar aanleiding van berichten van de Politiebond ANPV en de Stichting
Maatschappij en Veiligheid en het bericht, zoals eerder is aangehaald in
dit debat, dat de politie bij calamiteiten bij azc’s moet meerijden met
ambulances.
Ik stelde al dat de enorme asielinstroom het absorptievermogen van ons
land ver te boven gaat. Het plan van Rutte en Samsom om ons lot in
handen te leggen van Turkije is geen oplossing. We moeten toe naar enkel
opvang in de regio, toe naar het direct vastzetten, straffen en uitzetten van
asielzoekers die zich schuldig maken aan geweld en andere vormen van
criminaliteit. Ook uitgeprocedeerden dienen zo snel mogelijk teruggestuurd te worden naar het land van herkomst. Cijfers over dalende
gedwongen uitzettingen zijn natuurlijk absurd in een tijd van asielrecords.
We moeten dus stoppen met asielopvang in Nederland.
De spanning in de samenleving loopt op. Mensen zijn echt klaar met het
opgedrongen beleid, met azc’s die niet gewenst zijn en met bestuurders
die wel luisteren maar vervolgens niets doen met de bezwaren. De
asieltoestroom moet stoppen. We moeten zo snel mogelijk toe naar een
mini-Schengen of individuele grenscontroles. Tot die tijd moet er eindelijk
worden ingezet op ontmoediging. Mijn fractie schreef in oktober al een
initiatiefnota waarin zij pleitte voor het opstarten van informatieve
ontmoedigingscampagnes in doorreislanden, voor het vervangen van het
cash leefgeld voor voedsel en kleding door een bonnensysteem, zoals in
de Verenigde Staten het geval is, voor het schrappen van gesubsidieerde
recreatieve activiteiten, voor het helemaal laten vervallen van de
voorrangsregeling voor statushouders bij huisvesting en voor het
omzetten van de betaalde ziektekostenverzekering voor asielzoekers met
een verblijfsvergunning in een lening.
Ik rond af. Is de Staatssecretaris bereid deze punten over te nemen en het
ontmoedigingsbeleid concreet vorm te geven, zoals de Denen en
inmiddels ook de Belgen doen?
De voorzitter: Dank u wel. Ik zie geen interrupties. Ik heet mevrouw
Gesthuizen van harte welkom. Zij zit even aan de andere kant, omdat er
nogal veel deelnemers zijn aan het debat.
De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. Ook ik begin graag met de cijfers die
de Staatssecretaris afgelopen weekend publiceerde over de incidenten in
en rondom asielzoekerscentra. Ik denk dat het heel goed en belangrijk is
dat het kabinet hier transparant over is en wil zijn, want elk incident is er
een te veel. Het is echter ook heel belangrijk om deze cijfers in de juiste
context te zien en te voorzien van een duiding. Als ik de cijfers zo rauw op
mijn dak krijg, zou ik er zomaar van kunnen schrikken. Het gaat namelijk
over nogal grote aantallen. Als je de cijfers uit elkaar haalt, zie je echter
dat een groot aantal incidenten intern zijn. Laat ik een vergelijking maken
met de politiemeldingen over heel Nederland. Het is overigens maar een
ruwe vergelijking. In Nederland waren er in 2015 3 miljoen politiemeldingen. Dat zijn 17,6 meldingen op 100 man. Bij de COA-politiemeldingen
gaat het om 9,4 meldingen op 100 man. Dat is mijn eigen duiding, maar ik
wil van de Staatssecretaris vandaag ook graag een duiding krijgen. Hoe
moeten wij die cijfers lezen? Hoe ernstig zijn de cijfers in vergelijking met
de reguliere cijfers voor de Nederlandse steden? Vergeet ook niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

6

context van deze asielzoekerscentra. Er zitten mensen die bang zijn. Ze
vervelen zich ook vaak, want de wachttijd is nu acht maanden. Dat de
spanningen daar oplopen, vind ik dus niet zo vreemd. Elk incident is er
natuurlijk een te veel. Ik krijg graag een duiding van de Staatssecretaris
van de cijfers over de incidenten.
Wat mij ook duidelijk wordt uit deze cijfers – dat is de keerzijde – is dat de
meeste opvangcentra niet zo veilig zijn als ze zouden moeten zijn. Er
waren 369 gevallen van hongerstaking, zelfverminking en poging tot
zelfmoord. Zo veel pogingen tot zelfmoord vind ik ook schokkend. Ik vraag
de Staatssecretaris of deze cijfers niet ook nopen tot aanvullende
maatregelen om de veiligheid en het gevoel van veiligheid van asielzoekers in die centra te verbeteren.
De uitdaging waar Nederland in 2016 voor staat op het gebied van
opvang, zal waarschijnlijker groter zijn dan in 2015. 2015 werd gekenmerkt
door veel improvisatie. Daarmee lukte het uiteindelijk om niemand buiten
te laten slapen. In 2016 wordt de uitdaging echter groter. De politie zei in
de afgelopen dagen dat we naar een kleinschaliger opvang moeten. Ik ben
dat van harte met de politie eens. Het is beter voor de omwonenden, het
is behapbaarder, het is beter op te vangen in de buurt, het is beter voor de
asielzoekers zelf, want kleinschaliger en intiemer, en het is beter voor de
politie zelf. Neemt de Staatssecretaris dit signaal serieus? Gaat hij er ook
naar handelen?
Dan kom ik op de uitdaging om de aantallen asielzoekers die het kabinet
dit jaar verwacht fatsoenlijk op te vangen. Deze week bleek dat nog lang
niet alle provincies voldoende opvang hebben geregeld. Op welke manier
gaat de Staatssecretaris zekerheid bieden, zodat we niet in dezelfde
situatie komen als in 2015? Hoe wil hij ervoor zorgen dat de drama’s zich
niet herhalen, dat we niet overal crisisnoodopvang hebben en dat we niet
gaan slepen met asielzoekers van plaats A naar B, C, D, E en F? Bij welke
instroomcijfers verwacht de Staatssecretaris dit soort opvang weer nodig
te hebben? Kan hij toezeggen er alles aan te doen om te voorkomen dat
dit gesleep nodig zal zijn?
We gaan volgende week in de plenaire zaal ook nog spreken over de
asielprognoses. Dat zal ik deze week dus niet doen, maar ik heb wel een
vraag over die prognoses. De heer Wientjes heeft zich vanuit de zijde van
de VNG uitgesproken over de prognoses. Dat riep bij mij de volgende
vraag op. Geldt de instemming van de VNG-leden nog wel voor het
bestuursakkoord, nu blijkt dat de prognoses misschien wel hoger zijn dan
eerder is vermeld? De heer Wientjes suggereerde dit. Ik zie de Staatssecretaris nee schudden en dat zou goed nieuws zijn. Kan hij uitleggen hoe
het contact met de VNG over de prognoses verloopt?
Ik kom op het bestuursakkoord en het vijfsporenbeleid, waarbij asielzoekers in verschillende categorieën worden opgedeeld. Evident kansrijke
aanvragers krijgen geen gefinancierde rechtsbijstand meer, zodat de
procedure sneller kan worden doorlopen. Ik begrijp dat dit de intentie is
van de Staatssecretaris. Die intentie deel ik. Hoe borgt hij dat de rechten
van asielzoekers in de procedure overeind blijven? Is hij bereid na een jaar
of twee een evaluatie van dat vijfsporenbeleid naar de Kamer te sturen? Ik
vraag dat omdat de Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland hier
kritisch over is. Ik wil die kritiek niet meteen overnemen, maar ik vraag de
Staatssecretaris wel om te reageren op de nadelen die zij schetst van het
voorgenomen vijfsporenbeleid.
Ik heb berichten gehoord uit onder andere de gemeente Den Haag dat er
bij het plaatsen van asielzoekerscentra rekening wordt gehouden met de
woningen van bestuurders. Ik denk dat het goed is als de Staatssecretaris
vandaag heel duidelijk kan maken dat er geen sprake is van voortrekken
van bestuurders bij het plaatsen van asielzoekerscentra. Het is niet de
bedoeling dat er van alles wordt gedaan om geen centrum te plaatsen als
er in een bepaalde wijk een bestuurder woont. In Den Haag weten we dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

7

allemaal om wie het gaat. Het lijkt mij onverstandig. Voor het draagvlak
van de gewone Nederlanders lijkt het mij ook bijzonder slecht.
Veel collega’s hebben zich in de media uitgelaten over de veiligelandenlijst. Het is goed als die kan worden uitgebreid, maar het moet wel
zorgvuldig gebeuren. Als je landen te snel veilig verklaart, zul je straks in
de media berichten lezen dat uitgezette asielzoekers vermoord of
mishandeld zijn. Ik vraag de Staatssecretaris om landen waarin lhbt’ers
gevaar lopen, niet zomaar op de veiligelandenlijst te plaatsen.
Ik heb nog een vraag over het Beleidskader hervestiging 2016–2019. De
Staatssecretaris geeft aan dat hij het huidige quotum voor hervestiging
wil vasthouden, namelijk 500 per jaar. Wij hebben allemaal het plan van
de heer Samsom gezien. Dit gaat uit van een hervestigingsaantal dat vele
malen hoger ligt dan die 500 per jaar. Hoe verhouden deze getallen zich
tot elkaar? Ik vraag dit ook omdat de Staatssecretaris aangeeft dat het
plan-Samsom eigenlijk wel in lijn is met het kabinetsbeleid.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): De enig mogelijke
verklaring voor de incidenten die de heer Sjoerdsma noemt, is verveling.
Wijt de heer Sjoerdsma geweld tegen homo’s, aanrandingen en doodsbedreigingen werkelijk aan verveling? Zo nee – ik kan het me namelijk haast
niet voorstellen – kan er dan volgens hem een culturele component
aanwezig zijn, bijvoorbeeld bij geweld tegen homo’s?
De heer Sjoerdsma (D66): Als de heer Van Klaveren iets vaker bij deze
debatten aanwezig zou zijn, zou hij weten dat mijn fractie altijd alle
incidenten verwerpt, in het bijzonder incidenten met pesterijen of geweld
tegen kwetsbare groepen, of dat nu lhbt’ers, christenen, vrouwen of
kinderen zijn. Die zaken zijn absoluut verwerpelijk. Wat ik echter ook graag
verre van me werp, is de pertinente suggestie van de heer Van Klaveren
dat dit iets met cultuur te maken heeft, of – hij heeft het zelf nu niet
gezegd – met de islam. Deze zaken hebben gewoon te maken met, laat ik
het netjes zeggen, mensen die verwerpelijke opvattingen hebben.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Ik vind het allereerst
mooi om te horen dat de heer Sjoerdsma ons hier af en toe mist. Helaas is
het voor een kleine fractie niet mogelijk om altijd overal te zijn. De heer
Sjoerdsma geeft eigenlijk geen antwoord op mijn vraag. Hij noemt
specifiek verveling als oorzaak voor deze zaken. Hij zegt nu zelfs dat er
geen culturele component is. Er zijn talloze figuren, van links tot rechts,
die inmiddels hebben erkend dat de islam een rol speelt, bijvoorbeeld bij
geweld tegen homo’s, ook in azc’s. Het zou D66 sieren – ik denk dat
Nederland er ook beter van wordt – als zij zou meegaan met de tijd en zou
erkennen dat het politiek correcte geneuzel dat we vaak uit de D66-hoek
horen, achterhaald is.
De heer Sjoerdsma (D66): Om het heel kort te houden: ik zal nooit
suggereren dat alleen verveling ten grondslag ligt aan de incidenten in de
azc’s. Ik heb gezegd – en daar neem ik zeker geen afstand van – dat het te
verwachten valt dat incidenten plaatsvinden in een omgeving waarin
mensen bij elkaar zitten die een moeilijke tocht hebben meegemaakt, die
vrezen voor hun familie, die onzeker zijn over de procedure en die ook
nog eens opgehokt zitten op een plek die niet bepaald de jofelste plek op
aarde is. Dat daar incidenten plaatsvinden, kan ik me voorstellen. Ik praat
dat niet goed. Ik vind het geen excuus, maar ik vind het niet helemaal
onbegrijpelijk. Ik heb nooit gezegd dat verveling leidt tot homopesten.
Absoluut niet. Dat werp ik verre van me.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Het is goed dat we hier
weer praten over alles rond asielopvang. Dat doen we vaker en daar is
ook alle reden toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

8

We hebben inmiddels een incidentenregistratie gekregen. Daar dank ik de
Staatssecretaris voor. Ik vraag hem wel om die registratie iets specifieker
te maken dan nu het geval is. We weten nu namelijk nog niet wat de
oorzaken zijn voor de incidenten. Dat zou de Staatssecretaris ook kunnen
helpen. Dan kun je zien waar de frustraties vandaan komen. Sommige
organisaties weten het wel. Het COC en Stichting Gave registreren die
zaken, omdat ze zelf die meldingen krijgen. Daaraan kun je zien dat er een
sterke stijging is van het aantal gevallen waarin homo’s, christenen en ook
vrouwen worden lastiggevallen en bedreigd. Dat geeft een onveilig gevoel
binnen die azc’s en daar moeten we oog voor hebben. Ik heb net weer
veel meldingen gezien. Er komt een tijd dat we deze mensen moeten
beschermen en dat er wellicht een aparte opvang voor vrouwen, homo’s
en christenen moet komen. Dat willen we eigenlijk niet, want we vinden
dat de daders bestraft moeten worden. Mijn hart gaat echter wel uit naar
de mensen die bedreigd en getreiterd worden en ’s nachts uit hun bed
worden gehaald. Keukens worden bezet als gebedsruimtes, waar anderen
dan niet meer in kunnen. Er zijn voorbeelden te over.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): De ChristenUnie
geeft terecht aan dat vooral christenen, vrouwen en homo’s te maken
hebben met bedreiging en geweld. Ik hoop dat de ChristenUnie, in
tegenstelling tot D66, wel erkent dat de islam een factor is die meespeelt
bij het geweld en de incidenten die specifiek gericht zijn tegen deze
groepen. Erkent de ChristenUnie dat de islam ook een rol speelt bij dit
soort incidenten?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik weiger om de islam in zijn
algemeenheid te betitelen als het kwaad. Ja, er zijn mensen, radicale
jihadisten en denkers, die de islam gebruiken of misbruiken om anderen
aan te zetten tot geweld of om zelf tot geweld over te gaan, maar dat
betekent niet dat alle mensen die in de islam geloven bij voorbaat
verdacht zijn en maar opgesloten moeten worden in Nederland. Daar
moeten we vooral niet naartoe, want dan doen we geen recht aan artikel 1
van onze Grondwet. Ik hoop dat u dat ook nog steeds onderschrijft.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Volgens mij heeft de
mijnheer van de ChristenUnie niet goed geluisterd. Ik heb niet gezegd dat
de islam het ultieme kwaad is. Ik heb ook niet gesteld dat alle moslims
opgesloten moeten worden. Ik heb gewoon gevraagd of de ChristenUnie
erkent dat de islam een factor kan zijn bij geweld tegen christenen,
vrouwen en homo’s. Daar komt geen duidelijk antwoord op en dat vind ik
heel teleurstellend.
De heer Sjoerdsma (D66): Die mijnheer van de ChristenUnie is collega
Voordewind!
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dank u wel, mijnheer Sjoerdsma.
Ik erken dat die bedreigingen voorkomen. Ik erken ook dat het gaat om
moslims. Ik neem echter afstand van de woorden van de heer Van
Klaveren dat de islam het kwaad is en dat mensen die dit doen, uitsluitend
gemotiveerd zijn door de islam. Er zijn ook Nederlanders die kwaad willen
met homo’s, die schelden op vrouwen en onfatsoenlijk met vrouwen
omgaan. Zo simpel zit de wereld helaas niet in elkaar, zeg ik tegen de heer
Van Klaveren. Ik hoop dat hij toch iets genuanceerder denkt over de
wereld.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Ik hoop wel dat u de
Handelingen erop naleest. Dan kunt u lezen dat ik niet heb gezegd dat de
islam het kwaad is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

9

De voorzitter: Mijnheer Van Klaveren, ik sta geen interruptie meer toe.
De heer Voordewind vervolgt zijn betoog.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik erken dat er incidenten plaatsvinden. Dat heb ik al gezegd. In de incidentenregistratie komen ook
geluidsoverlastincidenten voor of andere zaken. Die 5.000 incidenten moet
je er niet bij tellen, anders lijken de asielzoekerscentra broeinesten van
jihadisten, maar dat is dus niet het geval. Als mensen op elkaar geplakt
zitten, met twaalf of soms veel meer in één ruimte, zonder afscherming,
zullen er spanningen zijn.
Ik heb een aantal suggesties voor de Staatssecretaris om de spanningen
iets te verminderen. Gelukkig heeft Minister Asscher al gezegd dat de
mensen die zes tot acht maanden zitten te wachten zo snel mogelijk
activiteiten kunnen ontplooien. Ik ben net weer in Alphen geweest. Ik ga
aanstaande vrijdag naar Zaandam. Er zijn steeds meer klachten. Mensen
willen iets doen en niet alleen maar wachten. Wanneer kunnen die
mensen vrijwilligerswerk doen? Ik denk bijvoorbeeld aan een termijn van
twee weken na binnenkomst. Hebben we daar een deadline voor? Is die
ambitie er?
Als er in de noodopvang maaltijden verzorgd worden, krijgen mensen nul
euro om iets te kopen, bijvoorbeeld beltegoed. Mensen gaan dan ook niet
de noodopvang uit, want ze hebben niets te besteden. Ze kunnen niets
kopen. Ze kunnen geen eigensoortig voedsel kopen. Ik heb de magnetronmaaltijden gezien. We moeten natuurlijk alle zeilen bijzetten om mensen
te eten te geven. Ik heb ook gezien dat de uiterste houdbaarheidsdata op
broden zijn weggestreept, zodat die niet te zien zijn. Ik maak me dus wel
zorgen over de kwaliteit van het voedsel. Natuurlijk moeten mensen blij
zijn dat ze hier worden opgevangen, maar waarom stellen wij niet veel
meer mensen in staat om zelf hun voedsel te bereiden? Geef hun die € 56,
zodat ze veel meer speling hebben om hun eigen keuzes te maken.
De wachttijden lopen maar op. Dat is ook een grote frustratie van mensen.
Mensen moeten zich aanmelden bij de IND. Ik heb al eerder aan de
Staatssecretaris gevraagd waarom er geen mobiele IND-teams naar de
grote opvangcentra komen, zodat de mensen niet zo lang hoeven te
wachten. Dat zou een simpele oplossing kunnen zijn.
Vanuit verschillende zijden, bijvoorbeeld door de plaatsvervangend
korpschef en verschillende burgemeesters, is aangedrongen op kleinschaliger opvang. Ik heb eerder voorgesteld om de noodopvang en de azc’s
eerlijker te verdelen over Nederland. Wanneer krijgen we gegarandeerd
dat het COA ook locaties gaat openstellen die geschikt zijn voor minder
dan 400 mensen? Ik krijg nog steeds van burgemeesters en wethouders te
horen dat ze geweigerd worden als ze locaties willen aanbieden voor 200
of 300 mensen. Ik krijg hier graag een reactie op.
Dan kom ik op het bestuursakkoord. De cijfers zijn niet helemaal duidelijk.
De NOS zegt dat zes provincies het aantal van 2.500 extra plekken hebben
gehaald. Trouw zegt dat nul provincies dit aantal hebben gehaald.
Wanneer gaat het dan wel gebeuren? De deadline van 1 februari is
overschreden. De mensen zitten nog in de paviljoens, een soort halve
tenten. Wanneer komen die plekken er? Moeten we de vrijwilligheid niet
gewoon loslaten?
Dan kom ik op de naturalisatie. Er zijn allerlei onderzoeken geweest. We
weten nu wat de redenen zijn. Men kan de geboorteregisters en -akten
niet achterhalen. Dat geldt voor het grootste deel van de Ranov-groep
(Regeling afwikkeling nalatenschap oude vreemdelingenwet). Daardoor
zitten ze hier jarenlang, soms twaalf jaar, te wachten totdat ze zich
uiteindelijk kunnen naturaliseren. De hoop daarop neemt steeds meer af.
Er zijn twee toezeggingen van de Staatssecretaris, maar die zijn beperkt. Ik
vraag hem rigoureuzere maatregelen te nemen om deze mensen tot
eersterangsburgers in Nederland te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

10

De heer Azmani (VVD): De helft van het aantal opvangplekken is
gerealiseerd. Dat is niet conform de afspraken in het bestuursakkoord.
Begrijp ik het goed dat de ChristenUnie naar aanleiding van deze cijfers de
provincies wil verplichten om een bepaalde hoeveelheid opvangplekken
te bieden? Is dat de manier waarop draagvlak gecreëerd wordt?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dat is helemaal niet zo bijzonder.
Als er nood is en mensen in tentenopvangkampen, in paviljoens, zitten,
moeten er gewoon snel plekken komen. Dan kunnen gemeenten niet maar
wachten en er met elkaar over bakkeleien of een en ander op elkaar
afschuiven. Flevoland heeft bijvoorbeeld bijna geen extra opvangplekken
gecreëerd. We moeten er dus druk achter zetten. Ik weet niet hoe de heer
Azmani dat ziet. Wil hij dat we tot volgend jaar wachten totdat gemeenten
het gaan organiseren? Het bestuursakkoord was duidelijk. Daar zat dwang
achter. Het heeft echter niet tot resultaten geleid.
De heer Azmani (VVD): Volgens mij zit er geen dwang achter afspraken in
een bestuursakkoord. Ik vind het heel onbegrijpelijk dat de ChristenUnie
dan maar pleit voor het van bovenaf aan de gemeenten in dit land
opleggen dat ze voor zoveel duizend opvangplekken moeten zorgen. Ik
vind dat echt bizar. Draagvlak bouw je van onderaf op. Is het onmogelijk
voor de ChristenUnie om op een gegeven moment te constateren dat er
geen draagvlak meer is voor de opvang van asielzoekers in dit land? Of
kan dit binnen de ChristenUnie nooit het geval zijn?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb eerder gezegd dat een
eerlijkere verdeling van de opvang van asielzoekers het hele land zou
helpen. Dan zouden we ook kleinschaliger kunnen opvangen, waardoor
we bijvoorbeeld situaties als die in Geldermalsen, Heesch of Oranje niet
hadden gehad. Daar moesten ineens belachelijke aantallen opgevangen
worden. Als we de opvang eerlijk over de provincies verdelen, zal het
draagvlak groter worden. Dan kun je namelijk ook kleinschaliger
opvangen. De redenering van de heer Azmani klopt dus gewoon niet. Nu
ontspringen gemeenten en provincies de dans nog, waarna andere
provincies meer mensen moeten opvangen. Daardoor is er dus ook
grootschaligere opvang. Dit ondermijnt het draagvlak. De redenering van
de heer Azmani klopt voor geen meter en leidt tot niks.
De voorzitter: De heer Voordewind heeft nog een minuut voor zijn
bijdrage.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dan ga ik staccato verder, voorzitter.
Ik kom op het asielbeleid met betrekking tot Irak. De Staatssecretaris heeft
het besluit- en vertrekmoratorium opgeheven. Daar is wat voor te zeggen,
omdat er ook onveilige gebieden worden genoemd. Bagdad wordt echter
nog steeds als veilig gebied aangemerkt. We hebben van alle kanten
berichten ontvangen dat er nog steeds veel aanslagen plaatsvinden en dat
er geen vestigingsalternatief is als je uit Bagdad komt. Ik maan de
Staatssecretaris om hiernaar te kijken en om Bagdad toch als onveilig
gebied aan te merken.
Dan kom ik op de nareistermijn. Ik vraag met name aandacht voor de
Eritreeërs, voor wie het heel lastig is om uit Eritrea te reizen. Als ze te laat
komen bij de ambassade, wordt gezinshereniging afgewezen. Als de
beslistermijn naar negen maanden gaat, zullen vooral Syriërs van wie de
gezinnen zich nog in heel gevaarlijke situaties bevinden, waarschijnlijk wel
twee jaar moeten wachten om hun vrouw en kinderen weer te kunnen
zien. Die kant moeten we toch niet op? Wil de Staatssecretaris in ieder
geval voorrang geven aan gezinsleden die nog in een oorlogssituatie
zitten?
Ik laat het hierbij, want volgens mij ben ik door mijn tijd heen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

11

Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ik begin mijn bijdrage met
stil te staan bij de verdrinkingen in de Middellandse Zee in de afgelopen
tijd. Er zonken verschillende boten. Minstens 368 vluchtelingen
verdronken in de afgelopen maand, van wie naar schatting van UNICEF en
IOM een derde kind was. Eén verhaal greep mij bijzonder aan, namelijk
het verhaal over een groep vrijwilligers die op een afstandje toekeek hoe
31 vluchtelingen verdronken. Deze vrijwilligers bevonden zich op Turkse
wateren. Volgens de vrijwilligers worden zij in Griekenland gearresteerd
voor mensensmokkel als zij mensen uit Turkse wateren redden en naar de
Griekse kust brengen. Eén moeder probeerde nog tevergeefs haar baby
over de watergrens te gooien. Dat wij als Europees continent niet hebben
kunnen voorkomen dat de Middellandse Zee is verworden tot een
massagraf, dat nog steeds op deze gruwelijke wijze aan het uitdijen is, is
een aanklacht tegen het morele leiderschap binnen de Europese Unie.
Ik spreek dan ook in de eerste plaats mijn waardering uit dat het kabinet in
zijn positie als voorzitter van de Europese Raad met hernieuwde energie
probeert om met de Europese Unie een werkbare oplossing te vinden
voor deze tragedie. Of de door de heren Rutte en Samsom bepleite
retourboot naar Turkije de oplossing is, betwijfelen we natuurlijk. Kan de
Staatssecretaris nader uiteenzetten hoe het kabinet dit plan precies ziet
vliegen? De Europese Unie zou nog slechts 150.000 tot 250.000 vluchtelingen opnemen en Turkije, dat al te kampen heeft met 2 miljoen
vluchtelingen, de overige honderdduizenden. Is dat redelijk en haalbaar?
Denkt de Staatssecretaris dat er in Turkije veilige en humane opvang zal
worden geboden aan deze mensen? Hoe wordt voorkomen dat politieke
vluchtelingen uit Turkije worden teruggestuurd? De Turkse regering sluit
immers ook journalisten op.
Nu het kabinet denkt de illegale migratie drastisch te kunnen beperken,
neem ik aan dat de legale migratie wordt uitgebreid. Dan kan de bijdrage
van Nederland aan het UNHCR-programma voor het hervestigen van de
kwetsbaarste vluchtelingen uit VN-kampen in ieder geval omhoog. Kan de
Staatssecretaris toezeggen dat hij zijn eerdere besluit zal herzien om bij
dezelfde schamele 500 plekken per jaar te blijven die Nederland nu biedt?
Ik kom op de opvang in Nederland. De deadline van 1 februari is
inmiddels verstreken. De heer Voordewind zei het ook al. Ik neem dus aan
dat de Staatssecretaris inmiddels iets kan zeggen over wat er ligt en wat
de vervolgstappen zullen zijn. Het is inmiddels een langspeelplaat aan het
worden, maar GroenLinks wil nogmaals aandringen op het belang van het
zo kleinschalig mogelijk organiseren van opvangplekken. Ik weet dat de
Staatssecretaris heeft gezegd dat hij kleinschaligheid niet in de weg wil
staan. Tegelijkertijd proef ik echter geen enkele urgentie bij de Staatssecretaris om die daadwerkelijk te bevorderen. Dat terwijl er toch een
duidelijke Kamermotie ligt waarin de regering wordt verzocht in te zetten
op kleinschalige opvang. Ook de politie geeft aan dat zij kleinschaligere
opvang wil, omdat kleine locaties beter beheersbaar zijn voor de
veiligheid. Wie opkomt voor mensen die zich onveilig voelen, moet iets
doen om de kleinschalige opvang te bevorderen. Graag krijg ik dus de
toezegging van de Staatssecretaris dat hij bij het COA actief zal
aandringen op kleinschalige locaties. Is hij ook bereid om dit financieel te
stimuleren? De ene na de ander gemeente blaast opvang voor 500 of
meer asielzoekers af, omdat die te grootschalig is. Ondertussen zeggen
verschillende politici, van VVD’ers tot GroenLinksers, dat zij heel graag
kleinschalige opvang willen. Als wij willen dat er goede opvang gerealiseerd wordt, zullen wij iets moeten doen om deze lokale politici te
ondersteunen. Het zou heel goed zijn als de landelijke politiek zegt dat er
werk gemaakt moet worden van kleinschalige opvang. Als we dat niet
doen, zal het niet lukken om het gewenste aantal plekken te realiseren.
Met de heer Voordewind zeg ik dat het probleem dan alleen maar groter
wordt. De opvang kleinschalig inrichten kost misschien wat meer geld,
maar het scheelt een kapitaal in maatschappelijk draagvlak en integratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

12

van vluchtelingen. Ik hoor graag van het kabinet hoe het de Kamermotie
zal uitvoeren.
Wij denken dat kleinschalige opvang ook de integratie bevordert. Het is
niet alleen goed voor het draagvlak in de omgeving, maar ook voor de
integratie. Door het lange wachten op het kunnen starten van een
asielprocedure zitten asielzoekers vaak maandenlang in de noodopvang.
Tijdens die maanden maken veel vluchtelingen kennis met de lokale
gemeenschap en doen daar ook kennissen en vrienden op. GroenLinks
ziet graag dat deze mensen na de noodopvang in asielzoekerscentra in
dezelfde regio geplaatst kunnen worden. Daardoor kunnen vluchtelingen
verder bouwen op hun lokale netwerk en vertrouwd raken met hun
omgeving. Dat is goed voor de integratie en goed voor de vluchteling. Is
de Staatssecretaris bereid om in overleg met het COA te komen tot een
dergelijk standplaatsbeginsel in de opvang? Ik krijg hierop graag een
reactie.
Sinds de wijziging van de Vreemdelingenwet in 2014 verleent de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie geen prima facie-asiel meer aan
lhbt’ers uit Iran. Er is sindsdien sprake van individuele toetsing. GroenLinks maakt zich daar ernstig zorgen over en acht dit strijdig met de
aangenomen Eerste Kamermotie van GroenLinks-senator Strik, waarin de
regering wordt verzocht om de bescherming van kwetsbare groepen,
zoals de Iraanse lhbt’ers, niet te verminderen. Er is sprake van systematische vervolging van lhbt’ers in Iran en er bestaat een reële dreiging van
executie, zo meldt Human Rights Watch. Is de Staatssecretaris bereid om
het beleid ten aanzien van lhbt’ers uit Iran te herzien? Ik krijg hierop graag
een reactie.
Dan kom ik op de kinderrechten. Afgelopen weekend bereikte ons het
bericht dat 10.000 alleenstaande minderjarige kinderen die in Europa zijn
aangekomen, vermist zijn. We weten gewoon niet waar ze zijn. Daarop
volgde het bericht van Defence for Children dat ook in Nederland
honderden alleenstaande minderjarige vreemdelingen vermist zijn. Je
kunt alleen maar raden naar het verschrikkelijke lot dat deze kinderen
heeft getroffen. Ik hoor graag van de Staatssecretaris wat hij gaat doen
aan de situatie in Nederland. Daarnaast hoor ik graag hoe hij de positie
van Nederland als voorzitter van Europa kan gebruiken om hier wat aan te
doen.
Tot slot heb ik nog enkele korte vragen. We kregen het bericht uit de
gemeente Wageningen dat zij bereid is om meer statushouders te
vestigen dan in haar taakstelling staat, maar dat het COA daaraan niet
meewerkt, omdat gemeenten die hun taakstelling nog niet hebben
gehaald, voor gaan. Kan de Staatssecretaris contact opnemen met het
COA om hier wat aan te doen? Elke statushouder die we uit een azc
krijgen, lijkt mij namelijk winst. Daarmee ontstaat ook weer ruimte voor
nieuwe asielzoekers.
Kan de Staatssecretaris ingaan op de kritiek van VluchtelingenWerk
Nederland op het besluit van de Minister van Veiligheid en Justitie om de
naturalisatie-eis voor generaalpardonners niet te versoepelen? Ik sluit me
aan bij hetgeen de heer Voordewind hierover heeft gezegd. De Minister
spreekt over de mogelijkheid van maatwerk als er sprake is van
bewijsnood, maar koppelt die mogelijkheid niet aan het feit dat nog
steeds honderden generaalpardonners tussen wal en schip vallen.
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Een van de voordelen van het lid zijn
van een kleine fractie is dat de agenda soms zodanig dichtloopt dat de
leden elkaar moeten vervangen. Ik mag nu collega Van der Staaij
vervangen.
Ik stel drie punten aan de orde: de terugkeerregeling, het terugdringen
van de instroom en de opvang.
Ik begin met de terugkeerregeling. Terugkeer van uitgeprocedeerde
vreemdelingen verdient wat ons betreft veel meer aandacht. Die oproep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

13

heeft de SGP eerder gedaan en ik herhaal die nu als inzet van mijn
verhaal. Afgezien van noodzakelijke plannen en dromen voor de toekomst
blijft de inzet op terugkeer wat ons betreft onderbelicht. De SGP heeft veel
waardering voor de medewerkers van de Dienst Terugkeer en Vertrek,
maar twee dingen blijven ons gezien de hoge instroom zorgen baren. In
de eerste plaats blijft de groep «vertrek met onbekende bestemming» de
grootste groep. In de tweede plaats blijft het aandeel gedwongen
terugkeer jaarlijks dalen. Wanneer krijgen we een actieplan waarmee de
huidige trends stevig worden doorbroken? De sterke nadruk die Zweden
nu op terugkeer legt, zou voor Nederland een veelbetekenend signaal
kunnen zijn.
De SGP wil alvast een concreet voorbeeld als denkrichting meegeven. In
zijn brief over de Dublinprocedures geeft de Staatssecretaris aan dat de
overdracht aan een andere lidstaat in eerste instantie vrijwillig dient te
geschieden. Asielzoekers kunnen op eigen gelegenheid vertrekken. Velen
doen dat ook, maar let wel, helaas met onbekende bestemming. Wanneer
ze horen dat de overdracht gepland is, nemen ze de benen en verdwijnen
ze in de illegaliteit. Volgens ons organiseren we hiermee grotendeels ons
eigen probleem. Is dit geen regeling die best iets verstandiger aangepakt
zou kunnen worden? Wil de Staatssecretaris de alternatieven onderzoeken
die het risico op verdwijning in de illegaliteit beperken?
Uit het overzicht van de Staatssecretaris blijkt overigens dat de beoordeling of landen als veilig aangemerkt kunnen worden in Europa
verschillend uitpakt. Het zou voor de hand liggen om zo veel mogelijk aan
te sluiten bij het beleid in andere landen. Gaat het kabinet dit uitdrukkelijk
meenemen in de overwegingen? Overigens, hoe verhoudt de beoordeling
van de Staatssecretaris zich tot de voorstellen van de Europese
Commissie?
Dan kom ik op het terugdringen van de instroom. Om de instroom van
asielzoekers te kunnen matigen, is directe terugkeer naar veilige gebieden
van groot belang. De Europese Commissie heeft al laten weten dat de
asielaanvraag hoe dan ook eerst in Europa behandeld zal moeten worden.
Hoe reageert het kabinet erop? Steekt men in Brussel de kop een beetje in
het zand wanneer zulke plannen bij voorbaat worden afgeschoten? Is er
voldoende urgentiebesef om de verantwoordelijkheden aan te kunnen?
In het plan voor het matigen van de asielstroom wordt massief ingezet op
de rol van Turkije. Met alle respect, maar de SGP vindt het geen prettige
gedachte om in dezen afhankelijk te zijn van Turkse grillen. Het is
bovendien de vraag of dit een houdbare oplossing is. Er moet ook actief
gewerkt worden aan andere gebieden. De vraag die we daaraan koppelen,
is of dit de inzet van het kabinet is. Kan het kabinet schriftelijk aan de
Kamer laten weten in hoeverre de internationale steun die nodig is voor
versterking van de opvang elders in de regio, bijvoorbeeld in landen als
Libanon en Jordanië, toereikend is? De focus ligt nu heel sterk op Turkije,
maar er wordt in meer landen opgevangen. Welke actie onderneemt het
kabinet om de Golfstaten tot grotere opvangcapaciteit te bewegen? Het is
duidelijk dat de 3 miljard voor Turkije ook elders hard nodig zijn.
Dan kom ik op mijn laatste punt, de opvang. De cultuur van asielzoekers
staat vaak op gespannen voet met de waarden van onze rechtsstaat. Het is
niet zo vruchtbaar om dan de vraag te stellen of een en ander helemaal
aan de islam moet worden toegeschreven. Dat die een factor is, is bekend,
maar er zijn ook andere culturele factoren die er in onze optiek medeverantwoordelijk voor zijn. We moeten daar bij de integratie niet blind voor
zijn. De SGP is blij om te horen dat het kabinet er inderdaad niet blind
voor is. Het teleurstellende nieuws is echter dat het kabinet slechts met
één oog kijkt. Er komen speciale lessen over de rechten van homo’s, maar
geloofsvervolging wordt niet genoemd, en dat terwijl het meer dan
duidelijk is dat de positie van bijvoorbeeld christenen ernstig bedreigd
wordt in de landen waar de meeste asielzoekers vandaan komen. Als het
over de kwetsbaarste groepen gaat, horen christenen daar nadrukkelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

14

bij. Ik zeg dat niet om onderscheid te maken in levensbeschouwing, maar
wel met het oog op de achtergestelde positie die christenen daar innemen
en de bedreigingen waarmee ze te maken hebben. Heeft het kabinet hier
ook oog voor? Hoe blijkt die urgentie dan concreet, vergeleken met de
publieksaandacht voor lhbt’ers?
Tot slot kom ik op de discussies over de omvang van opvanglocaties. Ik
sluit op dit punt aan bij het betoog van mevrouw Voortman. Ik voeg daar
nog het volgende aan toe. In contacten met collega’s uit de gemeentebesturen, met lokale mensen loop je steeds tegen het verhaal aan dat
gemeenten soms actief een aanbod doen met een vraag om een
kleinschalige opvang, maar dan een afwijzing krijgen «omdat het te
kleinschalig is». Tegelijkertijd hoor ik in gesprekken met mensen van het
COA: het is de politiek die vindt dat een opvanglocatie een bepaalde
omvang moet hebben. Ik vraag de Staatssecretaris expliciet om hierover
duidelijkheid te verschaffen. Als een kleine gemeente aanbiedt om
bijvoorbeeld 50 asielzoekers op te vangen omdat ze daarvoor een
geschikte locatie heeft, moet het COA dat dan accepteren en het gaan
inrichten, of niet? Hoe ruim zijn de mogelijkheden voor kleinschalige
opvang? Ik wil daar echt helderheid over hebben, want dit zorgt voor
ongelooflijk veel verwarring en onrust.
Ik dank u zeer, voorzitter, voor de gelegenheid om hier het woord te
mogen voeren en collega Van der Staaij te mogen vervangen, althans een
poging daartoe te doen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Wij zijn al langere tijd voor kleinschalige opvang. Die is goed voor de integratie, voor het draagvlak en
volgens de plaatsvervangende commissaris van politie ook voor de
veiligheid. Als dat het geval is en als dit een gemeenschappelijke wens is,
dan moeten we gaan bekijken hoe we praktische belemmeringen in dezen
kunnen wegnemen. Is de Staatssecretaris bereid om toe te zeggen dat hij,
ook in vervolg op het bestuursakkoord, binnenkort weer met de burgemeesters om tafel gaat om te bekijken hoe we kunnen komen van
praktische belemmeringen naar praktische oplossingen? Die praktische
belemmeringen zijn er soms inderdaad. Ik denk dat die kunnen worden
weggenomen. Soms ligt het aan de communicatie. Of het ligt eraan dat
het COA van oudsher gewoon niet gewend is om op een andere manier
kleinschalige opvang te realiseren. Bij die oplossingen moet uiteraard
rekening worden gehouden met de beheersbaarheid en de veiligheid die
het COA wil bieden, alsook met de daarmee gemoeide kosten. Is de
Staatssecretaris hiertoe bereid? Dan kan ook bekeken worden hoe het nu
staat met het bestuursakkoord en wat er nu nog nodig is om de afspraken
die de provincies zelf hebben gemaakt, te kunnen realiseren.
Ik wil vervolgens aandacht vragen voor het bericht dat nu van 10.000 uit
oorlogsgebieden gevluchte kinderen onbekend is waar ze zijn. Waarop is
dat aantal van 10.000 gebaseerd? Klopt dit aantal? Of ligt dit aantal nog
hoger? En vooral: wat kunnen we in Europees verband doen om deze
kinderen beter in het oog te houden en te voorkomen dat ze in handen
van mensensmokkelaars vallen? We kennen ook een aantal incidenten in
Nederland. Duitsland had het over een aantal van 5.000. Helder is dat
vluchten al erg genoeg is. Kinderen zijn het kwetsbaarst. Zij verdienen
onze bescherming, niet alleen in Nederland maar in heel Europa. Wat
kunnen we doen om deze kinderen, zo goed en kwaad als het gaat, zo veel
mogelijk te beschermen?
In de afgelopen weken, maar ook al in de afgelopen jaren, is er veelvuldig
gesproken over de Eritrese overheid en de invloed die zij nog zou hebben
in de Nederlandse samenleving. Dat heeft dan betrekking op zowel de
invloed op Eritreeërs die zijn gevlucht voor dat vreselijke regime, als op de
lange arm die zich intimiderend zou uitstrekken naar mensen die
opvattingen hebben over de wijze waarop het Eritrese regime handelt. Er
zijn te veel incidenten en er zijn te veel signalen dat het misgaat. Nu was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

15

er weer de situatie in Rotterdam, waar veel jonge vrouwen vermoedelijk
seksueel zijn misbruikt. Hoe is het kabinet voornemens om deze zaken aan
te pakken en te onderzoeken? Er is meer nodig. Ik weet dat een van de
problemen is dat er geen aangifte wordt gedaan. We kunnen dit niet
ongemoeid laten. Is het kabinet bereid – het is niet alleen een aangelegenheid van alleen de Staatssecretaris – om dit diepgaand te onderzoeken?
Een ander punt uit de lange lijst van brieven die we hebben gehad, betreft
de Ranov-vergunninghouders en hun naturalisatie. Naturalisatie is
ontzettend belangrijk, want als je je niet laat naturaliseren, dan heb je
meer moeite met het vinden van werk en is het verkrijgen van een
hypotheek lastig, evenals het vrij reizen in het buitenland. Ook werpt dat
belemmeringen op voor kinderen die stageverzoeken doen. De Staatssecretaris schrijft in zijn brief: we zijn een heel eind op streek, maar we zijn
nog niet klaar. En: ik ben nog bezig om de groep van mensen die zich
willen laten naturaliseren, te verkleinen, maar we zijn er nog niet. Ik vraag
de Staatssecretaris wat ervoor nodig is om wat dit betreft een grotere stap
te zetten. En wanneer is hij tevreden? Ik kan me voorstellen dat sommige
dingen tijd kosten. Ik kan me ook voorstellen dat je met informatievoorziening nog een heel eind komt. Er komt echter een moment dat je je
realiseert dat er toch nog een te grote groep is van personen die niet of
onterecht niet worden genaturaliseerd. Ik vraag hierbij met name
aandacht voor kinderen. Kinderen worden ook benadeeld als hun ouders
niet genaturaliseerd zijn, want kinderen worden vaak «meegenaturaliseerd» met hun ouders. Dus als de ouders niet zijn genaturaliseerd, dan
betekent dat ook iets voor de kinderen. Ik vind dat in zo’n geval de
kinderen niet het slachtoffer daarvan mogen zijn. Er zijn al wel dingen
over gezegd, maar ik vraag met name: hoe gaan we met deze kinderen
om? Tot slot vraag ik hoe we voorkomen dat de kinderen die onder het
kinderpardon vallen, straks met dezelfde problemen worden geconfronteerd. Die kinderen hebben helemaal geen relatie meer met het land van
herkomst. Voor hen is het verkrijgen van documenten een nog veel groter
probleem. Als je eenmaal in Nederland bent en je een asielvergunning
hebt gekregen, dan moet je je ook zo snel mogelijk laten naturaliseren.
Dat is goed voor de integratie en voor de toekomst van die kinderen zelf.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dit punt speelt allang. De Partij van
de Arbeid trekt – alle hulde daarvoor – aan de kar om deze mensen
dezelfde rechten te geven als de Nederlanders. Het duurt echter wel erg
lang. Op verzoek van de Partij van de Arbeid is onderzoek gedaan en
daaruit blijkt dat 80% van hen zijn geboorteakte niet kan krijgen. We
krijgen maar een of twee heel kleine toezeggingen van de Staatssecretaris. Wat is de inzet van de Partij van de Arbeid zelf om die overgebleven
15.000 of 16.000 mensen, die niet dezelfde rechten hebben als wij,
gelijkwaardig te gaan behandelen en dus te laten naturaliseren?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik vind die groep te groot. Mijn inzet is om die
stapje voor stapje kleiner te maken. Vandaar ook mijn vraag aan de
Staatssecretaris. Hij zegt dat hij nog bezig is. Wanneer is hij tevreden? Dan
weten we ook wat onze inzet daarop moet zijn. Ik heb ook specifiek
aandacht gevraagd voor de kinderen. Ouders maken misschien nog eigen
keuzes, maar kinderen mogen er niet de dupe van zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Mevrouw Kuiken vraagt de
Staatssecretaris wanneer hij tevreden is, maar ik hoor graag van haar
wanneer zíj tevreden is. Het gaat om behoorlijk grote aantallen. Het speelt
ook al jaren en jaren. Elke keer, één keer per halfjaar, spreken we erover,
maar de aantallen worden maar heel mondjesmaat kleiner. Welk tempo en
welke aantallen heeft mevrouw Kuiken voor ogen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

16

Mevrouw Kuiken (PvdA): Dat is precies de reden waarom ik hiervoor al
heel lang aandacht vraag. Ik ben nog niet tevreden. Daarom heb ik die
vraag ook gesteld.
In de komende weken zullen we nog veelvuldig over verschillende
onderwerpen spreken, ook over de Europese aanpak. Daarom beperk ik
mijn vragen in deze ronde tot hetgeen ik naar voren heb gebracht.
De heer Fritsma (PVV): Dit is een beetje vreemd, want een paar dagen
geleden heeft de PvdA met heel veel bombarie een Turkijeplan gepresenteerd. Dat is overigens volledig kritiekloos door de Volkskrant overgenomen. Als zo’n plan wordt gepresenteerd, verwacht je daar toch in ieder
geval een opmerking van, maar die blijft uit. Misschien is dat
veelzeggend. Ik heb één vraag over dat plan. Is de PvdA-fractie in het
kader van dat Turkijeplan afgestapt van haar principe om standaard
asielzoekers vast te zetten? Als dat in het kader van dit plan namelijk niet
gebeurt, dan kun je hen natuurlijk nooit gedwongen per kerende veerboot
weer richting Turkije sturen. Over dit punt, maar overigens ook over een
heleboel andere punten van dat rare plan, heb ik toch nog wel opheldering nodig.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De heer Fritsma kent het plan wellicht nog niet
in detail. Ik had het net niet genoemd, want iedereen kent het en we gaan
straks in andere gremia spreken over wat we gaan doen in Europees
verband. Dat is ontzettend nodig om verschillende dingen te doen:
mensen netjes blijven opvangen, ervoor zorgen dat ze niet nodeloos op
gammele bootjes stappen en het op zo’n manier doen dat het ook
draaglijk blijft in Nederland. Wat betreft het mensen in detentie zetten, zeg
ik het volgende. Je hebt sowieso de hotspots in Griekenland. De
bedoeling is dat je de mensen registreert op het moment dat ze zich
melden. Dan bekijk je op welke gronden mensen asiel willen aanvragen.
De mensen van wie de aanvraag niet-ontvankelijk wordt verklaard, gaan
met een veerboot weer terug naar Turkije.
De heer Fritsma (PVV): Dat is geen antwoord op mijn vraag. Om die
mensen op de veerboot te kunnen zetten, moet je hen opsluiten. U hebt
het zelf over de hotspots. Het element «opsluiten» zit niet in die hotspots,
met als resultaat dat deze totaal disfunctioneren. U kunt daar alle
krantenartikelen op nalezen. Alle asielzoekers lopen letterlijk die hotspots
voorbij. Zij willen geen registratie. Zij willen naar Nederland of Duitsland.
En dat doen ze dus ook, omdat de EU geen asielzoekers wil opsluiten. Uw
partij wil dat ook niet. Mijn vraag is heel simpel: wilt u dat nu wel, omdat
uw kerende veerboten anders in de praktijk intercity’s richting Keulen,
Amsterdam en Stockholm worden? Dat is mijn simpele vraag en daar wil
ik gewoon antwoord op krijgen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Een goed werkend asielsysteem is ook gebaat
bij een goed werkende grensbewaking aan de randen van Europa. Dat
hoort erbij. Ik ben blij dat de heer Fritsma zo enthousiast is over de
hotspotsbenadering.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik ben heel blij en tevreden met het pleidooi
van mevrouw Kuiken voor kleinschalige opvang. Ik wil graag wel iets
preciezer weten wat de PvdA nu van de Staatssecretaris wil. Meerdere
partijen in de Kamer, onder andere D66, de ChristenUnie en GroenLinks,
zeggen dat de opvang kleinschaliger moet. Wat is de precieze vraag van
mevrouw Kuiken aan de Staatssecretaris?
Mevrouw Kuiken (PvdA): GroenLinks heeft een motie ingediend voor
kleinschalige opvang en die hebben wij gesteund. Ik hoor uit de praktijk
verschillende dingen. Veel burgemeesters benaderen mij daarover. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

17

communicatie met het COA loopt niet goed. Men kan elkaar niet vinden
over aantallen. Sommigen willen uiteindelijk wel naar een iets grotere
opvang, voor 500 of 600 mensen, maar willen eerst een ingroeimodel.
Soms zijn er praktische problemen. Op allerlei punten schort het eraan.
Dan kunnen we hier aan deze tafel wel gaan bepalen hoe het er in de
uitvoering precies uit moet zien, maar volgens mij moeten we het op een
andere manier regelen. Een aantal burgemeesters heeft heel helder voor
ogen waar het misloopt en wat er nodig is om in veel gemeenten een
goede opvang te realiseren. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is daarom:
wilt u toezeggen dat u op heel korte termijn, binnen enkele weken, met
een aantal van dat soort toonaangevende burgemeesters om tafel gaat
zitten om vorm te geven aan die gewenste kleinschaligheid en om
praktische problemen en problemen in de communicatie weg te nemen?
Dat lijkt me effectiever dan, zoals mevrouw Voortman overigens terecht
deed, noemen wat ze uit Wageningen heeft gehoord. Ik heb ook
voorbeelden uit tal van gemeenten gehoord. Dat lost echter niks op. Het
COA, de Staatssecretaris en de gemeentes moeten het nu gezamenlijk
stelselmatig en concreet oplossen.
De heer Sjoerdsma (D66): Dat is een pleidooi dat sterk lijkt op het
pleidooi van mijn fractie. Mevrouw Kuiken heeft buiten deze zaal echter
nog een element hieraan toegevoegd, dat van het geld: als er meer geld
nodig is, dan moet dat geld er komen. Ik vraag mevrouw Kuiken om dat
vandaag te herhalen: als er meer geld nodig is voor kleinschalige opvang,
dan moet dat er wat de Partij van de Arbeid betreft gewoon komen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik heb verschillende dingen gezegd. Ten eerste:
ik geloof er niet in dat grootschalig altijd goedkoper is. Ten tweede: je kunt
door middel van satellietverbindingen in gemeentes iets aan de beheersbaarheid doen. Ten derde: opvang kost geld, en als je die opvang wilt
vormgeven op een manier die goed is voor de integratie en voor het
draagvlak, dan moet geld niet de dominante factor zijn om te bepalen of je
iets wel of niet doet. Overigens wordt het geldargument alleen maar soms
gebruikt om aan te geven waarom kleinschaligheid niet kan. Volgens mij
is dat echter niet het dominante argument in de hele discussie. Dat is
volgens mij een beetje een misvatting. Maar het is terecht om die vraag
aan de Staatssecretaris te stellen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik heb een vraag over het plan-Samsom, dat
mij vorige week behoorlijk verraste. De fractievoorzitter van mevrouw
Kuiken heeft het gehad over de noodzaak voor Turkije om nog enige
wetten aan te passen. Kan mevrouw Kuiken aangeven of door de Partij
van de Arbeid daarbij ook als een van de voorwaarden wordt gezien dat
Turkije alsnog het Protocol bij het VN-Vluchtelingenverdrag uit 1967
ondertekent? Anders zijn mensen die in Turkije moeten verblijven, wellicht
voor eeuwig gedoemd om daar als een soort gast te verblijven en kunnen
zij nooit formeel asiel aanvragen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Een van de ontwikkelingen die we de afgelopen
tijd hebben gezien is dat Turkije nu ook bezig gaat met werkvergunningen
en dat er afspraken worden gemaakt met Turkije, waar die 3 miljard ook
voor is bedoeld. Natuurlijk moet je dat doen met inachtneming van de
verdragen. Je koppelt daaraan dat, meer dan nu het geval is, mensen op
een legale manier asiel kunnen aanvragen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Formuleert mevrouw Kuiken daarmee een
voorwaarde voor de Partij van de Arbeid? Dus voordat mensen per
kerende post worden teruggestuurd naar het zuiden, naar Turkije, moet
Turkije het Protocol van VN-verdrag uit 1967 hebben ondertekend of moet
het in ieder geval volkomen handelen naar de geest en naar de letter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

18

daarvan: mensen moet formeel de mogelijkheid worden geboden om
asiel aan te vragen in Turkije en zij moeten kunnen genieten van de
daarmee samenhangende rechten. Is dat voor de Partij van de Arbeid een
voorwaarde om mensen die vanuit Turkije Europa hebben bereikt, linea
recta terug te kunnen sturen?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Het is in de plannen niet altijd tot in detail naar
voren gebracht, maar het is altijd zo dat mensen die toch in Griekenland
aankomen, gewoon moeten worden geregistreerd, dat individueel wordt
bekeken wie die mensen zijn en dat op basis daarvan wordt bekeken of
het een niet-ontvankelijkverklaring wordt. Alles wat je vervolgens doet,
moet passen binnen de verdragen die we hebben gesloten, want anders
krijg je het Europees Hof meteen, «per kerende post», weer tegen je.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik wil nog even doorvragen over dat
plan-Samsom. Het is goed dat de Partij van de Arbeid ook met een plan
komt. Ik vraag me alleen wel af wat het verschil is met het plan-Azmani,
waarin ook sprake is van het terugsturen van asielzoekers naar veilige
landen. Staat de Partij van de Arbeid nog steeds voor niet alleen registratie – de hotspots zijn er alleen maar voor het registeren – maar ook een
volledige asielprocedure, die kan worden afgehandeld voordat mensen
überhaupt kunnen worden teruggestuurd naar veilige landen?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Er zijn overeenkomsten met het plan-Azmani.
Overigens is ook de heer Voordewind het eens met sommige onderdelen
van het plan-Azmani, zo kan ik me herinneren uit de debatten die we
daarover hebben gevoerd. Het verschil zit hem erin dat het plan van de
Partij van de Arbeid op een praktische manier kan worden vormgegeven.
Het gaat niet over overal, in de hele wereld hotspots creëren. We hebben
het nu specifiek over Turkije, waar in het afgelopen jaar ongelooflijk veel is
gebeurd. Verder is een groot verschil dat het gaat over een behoorlijk
groot aantal mensen die op een legale manier asiel zouden kunnen
aanvragen in Europa. Dat lijkt me een enorm grote winst. Daarnaast ... Ik
ben nu even het tweede deel van de vraag kwijt. O ja, over registratie en
een volledige procedure. Natuurlijk moet je die mensen registreren, maar
vervolgens moet je wel op basis daarvan bekijken of je de aanvraag
niet-ontvankelijk kunt verklaren. Dat is de relatie met het principe van een
veilig derde land. Dat maakt wel een verschil. Dat is ook het verschil met
het plan-Azmani: je stuurt niet iedereen overal heen. De vraag is op een
gegeven moment bijvoorbeeld: wat is straks nog het verschil tussen
Turkije en Polen? Dat maakt wel een wezenlijk verschil.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dat niet-ontvankelijk verklaren zou
betekenen dat je een verkorte asielprocedure volgt. De vraag is of dat
volgens het Vluchtelingenverdrag gerechtvaardigd is. Je hebt namelijk
recht op een individuele toetsing. Zelfs mensen uit landen waar niet direct
oorlog is, zouden toch die procedure moeten doorlopen voordat al snel de
conclusie wordt getrokken dat ze met een bootje naar Turkije terug
kunnen. Daarom vraag ik nogmaals of de Partij van de Arbeid op basis
van het Vluchtelingenverdrag het recht van een vluchteling op een
volledige procedure erkent.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ja, dat erken ik. Ik wil echter voorkomen dat het
pas in Griekenland plaatsvindt. We zien nu dat de Griekse grenzen straks
dichtgaan. Dan zitten die mensen feitelijk opgesloten in Griekenland en
moeten ze vanuit daar een asielprocedure starten. Mijn doel is dat ze niet
eerst met een gammel bootje moeten oversteken, maar dat het al in
Turkije plaatsvindt. Het hoeft ook niet met alleen maar Turkse mensen. Je
kunt er bij wijze van spreken zelfs een Europees agentschap voor
oprichten. Je moet er ook voor zorgen dat de asielprocedures op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

19

goede manier worden vormgegeven. Daar ging ook een van de vragen
over. Dus, nogmaals: het zijn de grote lijnen, de wereld staat niet stil, heel
Europa is nog in beweging en op het moment dat die beweging er is,
moet je zoeken naar oplossingen die praktisch en realistisch zijn en vallen
binnen de daarvoor geldende verdragen. We zoeken naar een manier die
recht doet aan de principes: mensen veilig blijven opvangen, voorkomen
dat ze verdrinken en bekijken wat Europa als geheel aankan.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Nu wordt het wel wat interessanter. Ik
begrijp dus goed dat de Partij van de Arbeid zegt: we willen niet dat
mensen in Griekenland asiel aanvragen, maar we willen dat mensen in
Turkije asiel in Europa kunnen aanvragen. Begrijp ik het ook goed dat de
Partij van de Arbeid zegt dat dat dan wel een volledige procedure moet
zijn?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ja.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De vervolgvraag is dan hoe het zit met
de opvang. Op dit moment kun je de opvang in Turkije allesbehalve veilig
en humaan noemen. Daarnaast sluit de Turkse regering zelfs bijvoorbeeld
journalisten op. Hoe voorkomen we dan dat mensen die naar Turkije
worden gestuurd, in een situatie terechtkomen waarin ze niet humaan
worden opgevangen of waarin ze, als het politieke vluchtelingen zijn, zelfs
in de gevangenis worden gezet?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dat is precies waarover je met Turkije afspraken
moet maken. Precies daarvoor trek je die 3 miljard uit. Ik ben het met
mevrouw Voortman eens dat het nog niet 100% ideaal is, maar ik ben ook
niet altijd 100% tevreden over de manier waarop het in Hongarije of in
Polen gebeurt. Ik ben ook niet altijd 100% tevreden over de manier
waarop België omgaat met de asielverzoeken en over het feit dat mensen
in de Brusselse parkjes moesten verblijven omdat het allemaal heel lang
duurde. Het is dus allemaal niet ideaal, maar gelet op de stappen die
Turkije inmiddels heeft gezet en de onderhandelingen die nog steeds
gaande zijn, denk ik dat een situatie waarin je deze stappen kunt zetten, nu
dichterbij komt en dat we dus verder zijn dan een jaar geleden.
De heer Azmani (VVD): Mevrouw de voorzitter. Vandaag staan de tweede
termijn van het algemeen overleg over asielopvang en het algemeen
overleg over vreemdelingen- en asielbeleid op de agenda. Ik ga eerst in
op de opvang, terugkeer en vreemdelingenbewaring. Ik complimenteer de
Staatssecretaris ermee dat hij in het afgelopen weekend zo transparant de
cijfers aan de Kamer heeft doen toekomen van het aantal meldingen door
het COA en de politie van incidenten op en om de opvangcentra. Het zijn
8.000 meldingen. In ruim 4.400 gevallen moest de politie eraan te pas
komen. Ik begrijp ook wel dat je er wetenschappelijk geen conclusies uit
kunt trekken en voor een deel zal het ook gaan om vals alarm of wat ook,
in welke gevallen er geen vervolging wordt ingesteld, maar afgezien
daarvan moet het me wel van het hart dat ik het onbegrijpelijk vind, zoals
de leden waarschijnlijk ook wel hebben gezien. Ik kan er niet veel aan
relativeren, bijvoorbeeld dat het te maken zou kunnen hebben met
spanningen in azc’s. Als je stelt vluchteling te zijn en te vrezen hebt voor
geweld en als je dan op een veilige plek komt in dit land, dan kan ik niet
inzien waarom je de veiligheid van een ander in gevaar moet brengen. En
als je in twijfel bent omdat je niet weet of je wel of niet wordt toegelaten,
dan zet je je beste beentje voor en laat je zien wat je waard bent in plaats
van dat je dit gedrag laat zien. Mijn enige vraag aan de Staatssecretaris op
dit punt is wat de stand van zaken is van de uitvoering van de motie
(19 637, nr. 2097) die ik heb ingediend. Die motie gaat erover dat je
personen die je ondanks het fors aangescherpte beleid niet een verblijf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

20

kunt ontzeggen, op een beperkende locatie plaatst omdat je daarmee de
daders wegzet in plaats van, zoals nu het geval is, degenen die in de
opvang met het ongewenste gedrag worden geconfronteerd, de
slachtoffers.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De heer Azmani geeft aan dat hij geen
relatie ziet tussen de spanningen in de azc’s en de cijfers van afgelopen
weekend. De plaatsvervangend korpschef ziet die relatie wel. Hij geeft
aan: als mensen zo dicht op elkaar zitten in grote groepen, dan bedreigt
dat de veiligheid. Wat vindt de heer Azmani daarvan?
De heer Azmani (VVD): Volgens mij heeft de korpschef dat niet gezegd.
Volgens mij blijkt juist uit het onderzoek en uit het nieuws daaromtrent dat
het wat betreft het aantal incidenten niet uitmaakt of je op een grote
locatie of een kleine locatie zit. Ik zie er geen rechtvaardiging voor. Het
gaat mij om de rechtvaardigingsgrond.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De plaatsvervangend korpschef heeft
duidelijk gezegd dat kleinschalige opvang beter is voor de veiligheid,
zowel in het azc als daarbuiten. Dat kan de VVD toch niet zomaar negeren?
De heer Azmani (VVD): Ik ben benieuwd de onderbouwing daarvan te
horen. Mevrouw Voortman geeft zelf aan dat het niets heeft te maken met
de incidentenmonitor van afgelopen weekend. Juist uit die incidentenmonitor blijkt dat het wat betreft het aantal incidenten niet uitmaakt of je op
een kleine of een grote locatie zit. Misschien is het een goede vraag aan
de Staatssecretaris: hoe taxeert hij die opmerking van deze plaatsvervangend of waarnemend korpschef? Ik ben eigenlijk ook wel benieuwd
naar het antwoord.
De heer Fritsma (PVV): Het zijn weer veel woorden van de VVD over
veiligheid, maar laten we even naar de feiten kijken. De VVD zorgt ervoor
dat Nederland één groot asielzoekerscentrum wordt. De VVD zorgt er ook
voor dat er zelfs verblijfsvergunningen worden gegeven aan criminelen.
Hoe kun je nou zo veel praatjes over veiligheid hebben als je goedvindt
dat de Staatssecretaris verblijfsvergunningen weggeeft aan criminelen?
Waarom eist de VVD-fractie niet dat hij daarmee ophoudt?
De heer Azmani (VVD): Volgens mij heeft de VVD daar juist om gevraagd.
Ik ben heel blij dat de Staatssecretaris er in deze periode voor zorgt dat
het beleid fors wordt aangescherpt. Onder Rutte I, waaraan de PVV
gedoogsteun gaf, was nog een veroordeling tot een straf van achttien
maanden nodig om iemand zijn verblijfsrecht te ontzeggen, maar deze
Staatssecretaris heeft dat teruggebracht naar nog niet eens de helft
daarvan, namelijk zes maanden.
De heer Fritsma (PVV): Ik kan nauwelijks geloven dat de VVD-fractie, de
heer Azmani daarmee tevreden is. De PVV-fractie heeft altijd gezegd: alle
tuig eruit! Nu is de VVD-fractie tevreden met een situatie waarin de
Staatssecretaris zegt: ook al heb je vijfenhalve maand in de gevangenis
gezeten – dan moet je echt heel veel gedaan hebben – je krijgt van mij
gewoon een verblijfsvergunning. De asielzoeker lacht hem waarschijnlijk
heel hard uit, maar de VVD-fractie vindt het prima. Sorry, hoor, maar dit is
bijna lachwekkend.
De heer Azmani (VVD): Lachwekkend is dat we op dit moment meer
realiseren dan toen we met de PVV in een gedoogconstructie zaten. Dat
lijkt me heel lachwekkend.
De heer Fritsma (PVV): 70.000 asielzoekers per jaar, en dan dit zeggen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

21

De heer Azmani (VVD): De heer Fritsma weet ook dat we in een rechtsstaat leven. Je zit ook vast aan wat juridische wel en niet kan. Dat weet de
heer Fritsma zeker vanuit zijn verleden heel goed. Ik ben heel blij dat ik
een Staatssecretaris zie die de grenzen opzoekt. Ik heb daarbij ook nog die
motie ingediend. Mensen die denken hier iets te kunnen doen terwijl ze
nog niet eens weten of zie hier mogen blijven, moeten wat mij betreft, het
liefst vanaf dag één, het land uit. Als dat niet kan, moeten we het
badwater koud maken. Daarom heb ik die motie ingediend. Ik ben blij dat
de meerderheid van de Kamer mijn wens heeft gesteund om te gaan naar
een separate opvang van overlastgevers. Wat mij betreft maken we, als
we hen niet gedwongen kunnen uitzetten – de heer Fritsma zal het met mij
eens moeten zijn dat je een Syriër op dit moment niet kunt terugbrengen
naar Syrië – het badwater zo koud dat ze zelf het liefst zo snel mogelijk het
land uit gaan.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik ben net als de VVD-fractie blij over de
aanscherping van het beleid door de Staatssecretaris. Tegelijkertijd zie ik
dat er in Duitsland over wordt gediscussieerd en nagedacht om ook een
veroordeling anders dan tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf grond
te laten zijn tot weigering van een verblijfsvergunning. Verder – ik heb er
eerder al een vraag over gesteld – valt discriminatie en eenvoudige
bedreiging van bijvoorbeeld christenen en homo’s in een azc niet onder
die weigeringsgronden. Is de VVD-fractie het met mij eens dat bij de
Staatssecretaris eens flink moet worden doorgevraagd of er mogelijkheden zijn om het beleid op dit punt aan te scherpen?
De heer Azmani (VVD): Volgens mij hebben we daarover al gesproken in
de eerste termijn van het vorige algemeen overleg. De vraag kwam
volgens mij van beide kanten. De Staatssecretaris reageerde daarop met
te zeggen dat we op dat punt de grenzen moeten opzoeken. Als Duitsland
dat gaat doen met die veroordeling tot een voorwaardelijke straf, dan
moeten wij ook niet schromen om dat te doen. Volgens mij heeft de
Staatssecretaris toen in die eerste termijn al toegezegd, die vergelijking te
zullen maken. Wij brengen het terug tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden, maar Duitsland doet dat niet; het zit nog op een
jaar gevangenis voor intrekking van de vergunning. Met hetgeen
mevrouw Keijzer zegt over de voorwaardelijke veroordeling, ben ik het
echter helemaal eens. Volgens mij was de Staatssecretaris ook bereid om
dat te verkennen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Dat is dan mooi, want dan zijn we wat betreft het
aankomende beleid in ieder geval een stapje verder. Ik zal de Staatssecretaris straks vragen wanneer hij ons daarover zal informeren.
De voorzitter: Mijnheer Azmani, was u klaar met uw betoog?
De heer Azmani (VVD): Ik ben net begonnen, voorzitter! Er waren veel
interrupties, maar ik was nog maar net begonnen in mijn termijn! Ik had
het alleen nog maar over die incidenten. Ik wil nu naar de vertrekcijfers. Ik
krijg graag een appreciatie van de Staatssecretaris over de berichtgeving
in De Telegraaf van afgelopen maandag. Hoe kijkt hij daartegen aan? Heeft
hij voor zichzelf nog verdere ambities om meer te doen aan de terugkeer?
En wordt de capaciteit van de Dienst Terugkeer en Vertrek maximaal benut
om mensen daadwerkelijk tot terugkeer te bewegen? Ik vond het goed om
te zien dat de Staatssecretaris met Albanië tot afspraken is gekomen om
grote groepen uitgeprocedeerde Albanezen naar dat land uit te zetten.
Daarmee komen we op de lijst van veilige landen. De Staatssecretaris
heeft Albanië recentelijk op die lijst gezet. Ik vraag hoe het zit met Turkije.
In het afgelopen najaar hebben mevrouw Keijzer en ik daar al aandacht
voor gevraagd. Tijdens de begrotingsbehandeling heb ik zelf een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

22

landen genoemd. Het was niet maar een beperkt aantal dat ik noemde,
maar een hele serie landen, in het bijzonder ook Marokko, Algerije,
Tunesië en Egypte. Duitsland heeft vrij recentelijk laten weten dat het die
landen op zijn nationale lijst van veilige landen zet. Wanneer gaat de
Staatssecretaris dit doen?
Over het bestuursakkoord hebben we het in de interrupties al kort gehad.
Ik vraag me af hoe de Staatssecretaris dat op dit moment taxeert.
Ik kom nu op het AO Vreemdelingen- en asielbeleid en de agenda
daarvan. Misschien kan de Staatssecretaris in aanloop naar het debat van
volgende week beginnen met een taxatie van de recente ontwikkelingen
in Europa gericht op het drastisch verminderen van de instroom. Juncker
kwam gisteren ook in het nieuws. Italië is niet langer het blok aan het
been wat betreft de Turkijedeal. Hoe taxeert de Staatssecretaris de recente
ontwikkelingen?
Mevrouw Kuiken heeft het al gehad over Eritrea. Ik sluit me daar volledig
bij aan. Ik vind het bijzonder om te zien dat sporadisch deze berichten
oppoppen. Dat voelt gewoon niet goed. Dat voelt voor de VVD ook niet
goed. Het zint me nu gewoon ook niet hoe dat nu gaat. Zijn de verdachtmakingen onterecht? Of zijn ze dat juist niet, omdat anderen de berichtgeving bevestigen? Het kan toch niet zo zijn dat Nederlandse wetenschappers worden bedreigd in ons land? Ik wil weten hoe de
Staatssecretaris hierin zit. Mijn voorstel zou zijn om te onderzoeken hoe
ver die lange arm van Eritrea reikt in ons land. Dit ligt overigens niet
alleen op het bordje van de Staatssecretaris; ik zie hierin ook een rol voor
de Minister van Buitenlandse Zaken. Het kan niet zo zijn dat we indirect
het gevreesde regime van dat land financieren en ondersteunen. Ik vind
het ook bijzonder om te moeten zien dat Europa middels het European
Development Fund in de komende twee jaar weer 200 miljoen naar dat
land gaat overmaken. Ik snap dat niet. Ik zou daar meer aandacht voor
willen hebben, zowel op Europees als op nationaal niveau. Wat is er
gaande?
Op de agenda van dit AO staat ook de rapportage over schijnhuwelijken.
In een eerder AO heb ik daar ook al aandacht voor gevraagd. Ik heb toen
gevraagd om te verkennen of we niet meer bewijzen van de relatie zouden
moeten eisen, of we niet ook een minimale verblijfsduur van een
duurzame exclusieve relatie zouden moeten opnemen en of er niet meer
steekproefsgewijs controles zouden moeten plaatsvinden bij relaties met
een verhoogd frauderisico. Daarop is toen ook een toezegging gedaan. Ik
zag het niet terug in de antwoorden in de brief, maar ik neem aan dat er
op die punten nog een verkenning gaande is. Kan de Staatssecretaris dit
bevestigen?
Ik kom tot slot op het economische migratiebeleid. We spreken in de
Kamer vaak over wat we niet willen en over wat we willen beheersen et
cetera, maar volgens mij willen we ook altijd nog kunnen concurreren met
de grootste economieën in de wereld, met het oog op onze welvaart en op
de banen die dat kan opleveren voor ons land. Ik ben er erg tevreden mee
dat de Staatssecretaris bereid is om de start-upregeling te verbeteren. Ik
heb tijdens de begrotingsbehandelingen in de afgelopen jaren ook veel
aandacht besteed aan daadwerkelijke verbetering van die regeling. Ik zie
nu ook dat het mvv-vereiste (machtiging tot voorlopig verblijf) niet langer
wordt tegengeworpen als aan alle voorwaarden wordt voldaan. De
start-up krijgt iets meer ruimte om in te groeien in een zelfstandigenregeling. Immers, in een jaar kun je nog niet de volledige groei realiseren.
Verder heeft de Staatssecretaris het besluit genomen om de facilitator
daarin nadrukkelijk een rol te geven. Ik geef de Staatssecretaris nog wel
één punt met betrekking tot de start-upregeling mee om te verkennen. Het
gaat om de kennismigratieregelingen. Ik heb vanuit de branche, van de
start-ups zelf begrepen dat ze af en toe, sporadisch gebruik moeten maken
van bijvoorbeeld programmeurs. Zij hebben hen niet voor een jaar nodig,
maar voor korte, aan projecten gekoppelde dienstverbanden, ook omdat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

23

zij als start-ups niet een jaar lang lonen kunnen uitbetalen. Ik vraag de
Staatssecretaris om op dat punt wat meer maatwerk mogelijk te maken,
zodat deze groeibriljanten in onze samenleving zo groot kunnen worden
dat ze van betekenis kunnen zijn voor de werkgelegenheid in ons land.
De heer Sjoerdsma (D66): De heer Azmani zei tegen de heer Voordewind:
draagvlak bouw je op van onderaf. Vindt de heer Azmani dat de VVD, de
grootste coalitiepartij, een bijdrage moet leveren aan het draagvlak voor
asielopvang? Zo ja, waaruit blijkt dat eigenlijk?
De heer Azmani (VVD): Alle andere decentralisaties die dit kabinet voor
zijn rekening heeft genomen, op het gebied van de jeugdzorg, de sociale
zekerheid en de AWBZ, zijn decentralisaties naar overheden die het dichtst
bij de burgers staan. Als liberaal, als VVD’er voel ik me daarbij thuis. Het is
heel lokaal maatwerk. In de ene gemeente is de mogelijkheid er wel op
locatie X, terwijl in een andere gemeente die mogelijkheid er misschien
niet is op locatie X maar wel op locatie Y. In andere gemeentes zijn er
misschien helemaal geen locaties. Ik vind dat het van onderop moet
komen. Volgens mij hebben we ook geprobeerd om het met elkaar op die
manier te regelen. Ik ben er dus wars van om iets op te leggen of om te
veroordelen wat er in het land op dat punt gebeurt. Ik zeg alleen iets van
excessen, maar volgens mij doen we dat allemaal.
De heer Sjoerdsma (D66): Het is echt heel opvallend dat de heer Azmani
op zo’n simpele vraag geen antwoord geeft. Ik vroeg of hij vindt dat hij
ook verantwoordelijk is voor het draagvlak. Hij zegt eigenlijk dat hij dat
niet is, want het is volgens hem decentraal geregeld. Ik heb een beetje
medelijden met Staatssecretaris Dijkhoff, want de heer Azmani ondermijnt
het draagvlak. Op elk nieuws op het gebied van asielopvang reageert hij
namelijk met: het einde van het draagvlak is bijna in zicht. Ik vraag de heer
Azmani hoe hij zijn eigen rol in dezen beoordeelt.
De heer Azmani (VVD): Dat zijn volgens mij constateringen. Ik denk dat
het goed is om daar niet voor weg te lopen. Ik vind ook dat veel zaken
worden gemarginaliseerd. Ik vind dat niet goed. Ik vind dat een sluipmoordenaar in onze samenleving. Als je het niet benoemt dat mensen zich
zorgen maken om de komst van een azc in een bepaalde gemeente, bij
mensen in de straat en dat ze zich zorgen maken over de veiligheid van
hun kinderen et cetera, dan moffel je dat weg. Ik vind het ook verkeerd als
op inspraakavonden verbaal of fysiek geweld wordt gebruikt. Dat moeten
we veroordelen, want dan kunnen andere mensen, die er ook bedenkingen bij hebben, zich niet uitspreken omdat zij zich niet willen
associëren met die mensen die dat verbale geweld gebruiken. Ik zie het
als mijn taak van volksvertegenwoordiger om ook dat geluid te
benoemen. Het is goed als je voor een azc bent in een bepaalde
gemeente, als je vindt dat dat in die gemeente kan. Er is echter ook niets
op tegen om tegen een azc te zijn in een gemeente, als je vindt dat het op
die plek niet kan.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik vind dat de heer Sjoerdsma een gevoelig
punt aanraakt. Sterker nog, dit was voor mijn fractie de reden om
binnenkort de premier hierover te willen spreken. De heer Azmani
roeptoetert, om het toch maar even zo te noemen, dat Nederland het niet
aankan, dat de instroom absoluut naar nul moet en dat we op deze manier
absoluut onze eigen sociale zekerheden zullen verliezen. Net zei de heer
Azmani: het is vooral een lokale aangelegenheid, aan draagvlak moet je
lokaal bouwen. Hoe moeten de mensen lokaal dan uit de voeten met
dergelijke opmerkingen, die niet alleen deze VVD-woordvoerder maar ook
andere VVD-woordvoerders en VVD-bewindspersonen keer op keer de
media inslingeren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

24

De heer Azmani (VVD): Laat duidelijk zijn: ik ben niet tegen opvang in een
gemeente. Ik laat me daar niet over uit. Dat is een keuze die mensen in
een bepaalde gemeente moeten maken. Daarvoor zijn of daartegen zijn, of
bepalen of daarvoor voldoende draagvlak is of niet, dat is niet aan mij. Het
is aan mij om, zoals ik vorig jaar maart deed, te signaleren dat we worden
geconfronteerd met grote problemen, dat we de instroom niet aankunnen.
Ik had ook niet verwacht dat het hele proces zo snel zou gaan. Daar ben ik
heel eerlijk in. Ik wist echter wel dat het in de komende jaren enorm zou
gaan toenemen en dat het huidige systeem volledig onbeheersbaar is.
Volgens mij is het mijn taak, evenals het uw taak als Kamerlid is, om dat
soort zaken zo tijdig mogelijk te adresseren en om dan op een gegeven
moment te constateren dat er misschien geen draagvlak meer is en dat er
grenzen zijn aan wat we op dit moment aankunnen. Volgende week zullen
we erover discussiëren, maar kijk je lijdzaam toe hoe er in het komende
jaar 100.000 asielzoekers naar Nederland komen, of zeg je: dat nemen we
niet voor onze rekening, we nemen onze verantwoordelijkheid en we
zorgen ervoor dat de instroom drastisch naar beneden gaat, want het kan
niet op deze manier? Zo probeer ik mijn Kamerlidmaatschap in te vullen.
De voorzitter: Mag ik u wel verzoeken om te proberen te reageren op de
vragen en niet een extra termijn te creëren?
Mevrouw Gesthuizen (SP): En de VVD gaat de asielcrisis oplossen door
bommen te gooien, zo wil ik toch maar eventjes gezegd hebben. Ik heb
toch nog een vraag aan de heer Azmani. Het is een feit dat er 60.000
vluchtelingen naar Nederland zijn gekomen in het afgelopen jaar. Ze zijn
er nu eenmaal. Het is een feit dat Nederland eerder voor dergelijke
uitdagingen heeft gestaan, bijvoorbeeld in de jaren negentig, toen er ook
het nodige tumult was om al die mensen van een slaapplaats te kunnen
voorzien. Is het niet juist de VVD zelf die, door continu te benadrukken dat
we onder de voet worden gelopen, daarbij naadloos aansluitend op de
manier waarop de PVV deze asielcrisis probeert te framen, ervoor zorgt
dat het draagvlak onder de Nederlandse bevolking volledig verdwijnt?
De heer Azmani (VVD): Zo zie ik het niet. Je zou anders namelijk een
geluid negeren dat ook in de samenleving aanwezig is. Ik heb het al
aangegeven: ik wil niet zaken onder het tapijt vegen en ik wil niet
marginaliseren, maar ik wil het geluid dat gewoon in de samenleving
aanwezig is, een stem geven. Dat wil ik ook doen in de Kamer. Daarom
doe ik voorstellen om ervoor te zorgen dat de instroom zo snel mogelijk
naar beneden gaat, wat mij betreft richting nul.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Alle discussies hier zijn feitelijk een
afgeleide van de grote vraag hoe het kabinet de beloften die MinisterPresident Rutte heeft gedaan, gaat realiseren: binnen zes tot acht weken
een stevige daling. Een daling naar nul, zegt mijn collega van de VVD. Ik
kijk even naar de cijfers. Het kabinet gaat uit van 58.000. Ambtenaren
hebben een gewogen gemiddelde van 93.000 aangegeven. Dat is nogal
wat! Ik heb me laten vertellen dat een asielzoeker in de opvang ongeveer
€ 25.000 per jaar kost. Dan heb je het al gauw over honderden miljoenen.
En dan hebben we nog niet eens met elkaar gesproken over wat dit
betekent voor onderwijs, zorg en huisvesting als deze mensen uit de azc’s
vertrekken. Wordt het niet eens tijd dat dit kabinet in beeld gaat brengen
wat de effecten zijn als de belofte van Rutte – ik zou bijna zeggen: weer –
een loze blijkt te zijn?
Ik kom op de vertrekcijfers. Afgelopen week berichtte De Telegraaf daar al
over. Het aantal mensen dat gedwongen wordt uitgezet, daalt. Wij maken
ons hier zorgen over. Een effectief terugkeerbeleid is nu eenmaal een heel
belangrijk onderdeel van een rechtvaardig asielbeleid. Ik leg de
Rapportage Vreemdelingenketen van het Ministerie van Veiligheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

25

Justitie naast het jaarverslag 2013 van de Commissie Integraal Toezicht
Terugkeer, waarin de cijfers worden geduid. Naar aanleiding daarvan stel
ik de Staatssecretaris de volgende vraag: hoe gaat het nu inmiddels? De
Commissie Integraal Toezicht Terugkeer zei dat mede door alle
waarborgen, rechtsregels en rechtshulp effectieve terugkeer een schier
onmogelijke opgave is. Wil de Staatssecretaris een analyse geven van de
toch zeer teleurstellende terugkeercijfers? Wil hij er daarbij met name op
ingaan of er nog steeds sprake is van waarborgen, rechtsregels en
rechtshulp die terugkeer onmogelijk maken? Zo ja, wat is hij dan bereid
om te doen om daarin verandering aan te brengen? Zou het ook niet eens
tijd worden om de categorie «zelfstandig zonder toezicht» te noemen wat
het is, namelijk «niet aangetroffen op het laatste adres» of hooguit
«vertrokken met onbekende bestemming»? Het gaat namelijk over
mensen die terug moeten maar niet aangetroffen zijn op het laatst
bekende adres, die de meldplicht hebben genegeerd of die uit een
opvanglocatie op straat zijn gezet. Ik heb eerder aan de Staatssecretaris
gevraagd of hij van mensen die illegaal op straat worden aangetroffen, wil
registreren of het gaat om voormalige asielzoekers, zodat we wat gevoel
krijgen bij de cijfers.
Ik heb nog een andere vraag. Vorige week kregen we het bericht dat
tienduizenden minderjarige kinderen verdwijnen. Ze blijken na aankomst
in Europa spoorloos te zijn verdwenen. Er zijn grote zorgen dat ze in
handen zijn gevallen van drugsbendes, mensenhandelaren of zelfs
prostitutienetwerken. Hier wreekt zich ook de discussie over een adequate
grenscontrole. Er is een uitspraak van het gerechtshof geweest dat
zogenoemde «dynamieke verkeerscontroles» niet mogen. Het is bizar: je
ziet een auto rijden en houdt die aan, maar vervolgens mag je niet in de
kofferbak kijken als je de auto hebt aangehouden vanwege te hard rijden.
Ik zag een collega van de heer Azmani op tv zeggen dat dat belachelijk is
en dat de wet moet worden gewijzigd. Vindt de Staatssecretaris dat ook?
Zo ja, wanneer kunnen we die wijziging tegemoetzien?
Gisteravond zagen we bij Nieuwsuur een ontluisterende reportage over
registratie aan de Europese buitengrenzen. Daaruit bleek het volgende.
Als al wordt vastgesteld dat er sprake is van illegale, frauderende mensen,
van mensen die hiernaartoe komen met identiteitsbewijzen die niet
kloppen, dan kan er niks, want ze gaan gewoon met de boot verder
Europa in. Hoe staat het met de inspanningen om te voorkomen dat dat
gebeurt? Ik krijg hierop graag een reactie van de Staatssecretaris.
In de lijst van veilige landen zit nu eindelijk eens wat voortgang. Dank
daarvoor. Ik hoop echt heel snel een uitbreiding van die lijst te zien, zodat
we mensen die uit veilige landen komen, per kerende post kunnen
terugsturen naar waar ze vandaan komen. Waarom? Omdat ze op bedden
liggen van mensen die echt behoefte hebben aan een veilige plek.
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen het zogenoemde «verschuivingseffect»? Duitsland doet de laatste tijd allerlei vergaande voorstellen om
iets te doen aan de instroom. Als Nederland daarbij achterblijft, dan kun je
je heel goed voorstellen dat mensen vervolgens linksaf slaan en onze kant
op komen. Dan hebben we het niet meer over 58.000 of 90.000 mensen,
maar over tienduizenden mensen. Hoe kijkt de Staatssecretaris naar het
aanscherpen van regels voor gezinshereniging, speciale centra voor snelle
uitzettingen en alle andere voorstellen? We hebben het net bijvoorbeeld
ook al gehad over het niet meer verlenen van een verblijfsvergunning aan
mensen die zich schuldig maken aan een misdrijf, ook als dat niet leidt tot
een gevangenisstraf.
Ik heb schriftelijke vragen ingediend over het bericht dat het COA blijkbaar
een overzicht maakt van plaatsen waar bestuurders wonen en dat het dat
gebruikt bij de afweging om asielzoekerscentra te plaatsen. Ik wacht de
antwoorden daarop af.
Ik kom op mijn laatste punt. Ik zag de reactie van het kabinet op het
plan-Samsom binnenkomen. Ik las de Volkskrant en ik zag echt zo’n Pauw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

26

& Witteman-moment voor me met Rutte en Samsom, waarbij, toen
Samsom met dat plan kwam, Rutte zei: dit is het plan-Samsom. Ik dacht:
er komt nu vast een jubelende kabinetsreactie, namelijk dat het een
fantastisch plan is. Maar wat was de reactie? Een half A4’tje, als je alle
lege ruimte en de adressering eraf haalt. Het was niets dan dat. Ik wil een
juridische en praktische analyse van dat plan. Ik wil gewoon weten of het
kan. En hoe dan? En wat moet er wijzigen om het te realiseren? Dat is
namelijk van het grootste belang, zeker ook voor de Staatssecretaris, want
hij heeft nog een goede maand om de belofte van Rutte, op 19 januari
gedaan in het Europees Parlement, te realiseren. Volgens mij staan er nog
wel wat wetten en praktische bezwaren aan in de weg. Het CDA vindt dat
die moeten worden weggenomen, want we zullen echt iets moeten doen
aan de instroom. Laat ik er duidelijk over zijn: we willen een veilige haven
zijn voor mensen die vluchten voor oorlog en geweld, maar op deze
manier slibt die veilige haven dicht.
De heer Azmani (VVD): Het is mooi om te zien dat het CDA wijst op de
juridische risico’s of belemmeringen op het moment dat er een plan wordt
gepresenteerd. Maar hoe ziet mevrouw Keijzer van het CDA de oplossing
tot het drastisch naar beneden brengen van de instroom? Heeft het CDA
ook een plan?
Mevrouw Keijzer (CDA): Ja, dank voor deze vraag. Op een gegeven
moment ben je blij met een interruptie, want dan heb je nog even wat
meer tijd om uit te leggen wat het CDA wil. Een van de voorstellen die het
CDA al anderhalf jaar geleden heeft gedaan, is nu eindelijk overgenomen
door de regering: ingrijpen in Syrië. Dat was een voorstel van het CDA.
Dat is dus mooi. In november 2014 stelde Sybrand Buma al voor om de
ontheemdenstatus in te voeren: mensen krijgen hier dan een tijdelijk
verblijf, zodat ze daarna weer terug kunnen. Volgens ons is dat echt een
van de manieren om iets te doen aan de instroom en aan het verblijf van
mensen hier. Je zou het ook kunnen zien als «het badwater wat kouder
maken», zoals de heer Azmani het net noemde. Zo zou je er ook naar
kunnen kijken. Bij de begrotingsbehandeling hebben we een motie
(34 300 VI, nr. 33) ingediend om aanpassing van het Vluchtelingenverdrag
op de agenda te zetten van het Europese voorzitterschap, om ook op die
manier iets te doen aan alle door de Commissie Integraal Toezicht
Terugkeer genoemde waarborgen, rechtsregels en rechtshulp die een wat
stringenter omgaan met al deze stromen in de weg zitten. Dit zijn drie
voorbeelden. Ik laat het daar voor dit moment bij. Vanuit het belang om te
voorkomen dat onze veilige haven dichtslibt, hoop ik zeer dat het kabinet
eindelijk ook die voorstellen overneemt.
De heer Azmani (VVD): De mensen krijgen in principe nu ook al een
tijdelijke status, een tijdelijk verblijfsrecht. Kan mevrouw Keijzer uitleggen
op welke manier dat een oplossing is? Hoe voorkom je menselijke
drama’s door zo’n tijdelijke status in te voeren? Hoe zorg je er daarmee
voor dat die gigantische instroom, die in de komende jaren alleen maar
veel forser zal worden aangezien het niet alleen om Syrië gaat maar om
ontwikkelingen op het hele continent Afrika, beheersbaar wordt, en wel
door van tevoren te bepalen hoeveel mensen je toelaat en te selecteren
wie je toelaat? Kan mevrouw Keijzer mij uitleggen dat die tijdelijke status
daarvoor de oplossing is?
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik zou graag één compacte, makkelijke oplossing
hebben om te komen tot een instroom richting nul, zoals de VVD die
noemt. Die is er echter niet. Dit onderwerp kent vele lagen: internationaal
militair ingrijpen, internationaal vredesoverleg, internationale verdragen,
Europese procedurerichtlijnen, Nederlandse wetgeving en het sober
maken van de opvang in Nederland. Dit onderwerp kent al die verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

27

lende lagen. Het CDA doet voor al die lagen allerlei voorstellen. Het enige
wat ik maar kan hopen, is dat deze voorstellen worden overgenomen en
dat andere goede voorstellen, van collega’s, ook worden overgenomen,
om iets te doen aan de instroom. Immers – ik zeg het nogmaals – we
houden het niet vol. Ik vertelde net met een knipoog dat ik verbaasd was,
want ik had een jubelende reactie van het kabinet op het plan-Samsom
verwacht. Waarom? Omdat ik ervan overtuigd ben dat we iets moeten
doen aan de instroom omdat we het anders eenvoudigweg niet
volhouden. Het CDA doet voorstellen. Er zijn collega’s die voorstellen
doen. Ik zie echter een kabinet dat heel veel praat maar dat concreet, zoals
het CDA het ziet, op al die verschillende lagen voorlopig achterblijft.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Er staan heel veel grote onderwerpen die besproken moeten worden, maar ik ga me strikt houden aan
de agenda, waar een heel aantal belangrijke brieven op staan. Ik maak één
korte opmerking vooraf. Er wordt steeds gesproken over de noodzaak om
de vluchtelingeninstroom in Nederland naar nul te brengen. Wat de SP
betreft hoeft die vluchtelingeninstroom alleen naar nul als er wereldwijd
nul vluchtelingen zijn. Zolang dat niet het geval is, moet Nederland zijn
eerlijke deel van de gezamenlijke internationale verantwoordelijkheid
nemen.
Ik kom op het vertrekmoratorium voor asielzoekers uit Somalië. Dit geldt
nu voor Centraal- en Zuid-Somalië, dat onder controle staat van
Al-Shabaab. Het is verlengd tot 20 april 2016. Het nieuwe ambtsbericht
werd, als ik het goed heb begrepen, eind vorig jaar verwacht, maar
volgens mijn laatste informatie is dat er nog niet. Wanneer kunnen we het
nieuwe ambtsbericht verwachten?
Ik kom op het internationale onderzoek naar de toegankelijkheid van
medische zorg in het land van herkomst. De Staatssecretaris heeft
eigenlijk niet gedaan wat de Kamer hem heeft gevraagd. Hij heeft een
vergelijking gemaakt tussen Europese landen en zegt: het is in Nederland
nog niet zo slecht geregeld. Daarbij merk ik twee dingen op. Dit was dus
niet wat de Kamer had gevraagd. Volgens mij hadden wij gevraagd of er
niet ook voortaan gekeken moet worden naar de feitelijke toegang tot
medische zorg in landen van herkomst in plaats van alleen naar de
mogelijke toegang op papier. Bovendien neemt de Staatssecretaris geen
voorbeeld aan andere landen zoals Duitsland en België waar in ieder
geval de financiële haalbaarheid van de medische zorg in het land van
herkomst voor de uit te zetten vluchteling wordt meegenomen. Ik krijg
hier graag een reactie op.
Mevrouw Kuiken heeft een opmerking gemaakt over de Ranovvergunninghouders. Ik ken van dichtbij een aantal zaken en ik kan mij niet
aan de indruk onttrekken dat mensen soms wel degelijk in een onmogelijke positie worden gebracht, al geldt dit misschien niet voor alle
duizenden mensen die nog in die positie verkeren. Doordat zij bijvoorbeeld niet de juiste gegevens hebben vermeld bij een asielaanvraag en
jarenlang onder een andere naam in Nederland verbleven, hebben zij daar
wellicht zelf aan bijgedragen. Ik snap dat je als staat echt terughoudend
bent om een oplossing te zoeken als mensen je jarenlang hebben
beduveld. Andere mensen zitten echter in een verdraaid lastig parket. Als
ik dan als Kamerlid niet probeer te bemiddelen en geen verzoek voor een
discretionaire beslissing doe, komen die mensen er behoorlijk bekaaid af.
Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Wil de Staatssecretaris toezeggen dat
het absoluut gegarandeerd is dat mensen die buiten hun eigen schuld in
bewijsnood komen, echt worden geholpen? Als leden van de Kamer
voorbeelden hebben van situaties waarin dit niet kan, kunnen zij die dan
bij hem aanleveren, wellicht zelfs gebundeld?
Mijn volgende opmerkingen hebben betrekking op het landgebonden
asielbeleid in Darfur. Alle provincies in Darfur worden op dit moment
aangemerkt als 15c-gebied. De begrippen «niet-Arabische bevolkings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

28

groepen» en «vermeende aanhangers van SPLM/Noord en de Nuba»
worden vervangen door «vermeende leden van de oppositiegroepen».
Dat lijkt me een uitbreiding, maar ik vraag me nog wel af hoe het zit met
de niet-Arabische bevolkingsgroepen.
Nu kom ik op het asielbeleid Irak; ik zie een aantal mensen uit Irak op de
tribune. Ik begrijp het niet helemaal. In plaats van heel Bagdad onder de
provincie te scharen, wordt de stad Bagdad nu buiten de aanduiding als
15c-gebied van de Kwalificatierichtlijn gelaten. De Staatssecretaris schrijft
dat de Baghdad Belts onveilig zijn, maar volgens VluchtelingenWerk
Nederland is Bagdad ook levensgevaarlijk. Op drukke markten et cetera
vinden regelmatig op niet-specifieke personen gerichte aanslagen plaats.
Dit houdt in dat die stad dus eigenlijk niet kan worden tegengeworpen als
vestigingsalternatief. Bovendien pleit de UNHCR ervoor om helemaal
geen asielzoekers terug te sturen naar Irak. Het land is al zo onveilig en op
dit moment zijn acht miljoen Irakezen afhankelijk van noodhulp. Volgens
mij zijn in die cijfers nog niet eens de ontheemden van buiten Irak
opgenomen die hun toevlucht hebben gezocht in dat land. Er is dus
sprake van een noodsituatie. Kan de Staatssecretaris uitleggen waarom
hij toch, indien nodig, gedwongen terugkeer mogelijk wil maken?
Het beleidskader hervestiging is naar mijn mening teleurstellend.
Nederland houdt vast aan het gebruikelijke aantal van ongeveer 500
mensen per jaar en streeft ernaar om gedurende de periode 2016–2019
200 vluchtelingen per jaar te hervestigen. Dit houdt in dat wij dus eigenlijk
niets extra’s doen, zelfs niet gedurende de enorme crisis. Ik vind dat wij
daarmee als EU-voorzitter niet het goede voorbeeld geven.
Ik heb al eerder Kamervragen gesteld over de maatregelen in verband met
de verhoogde asielinstroom; de antwoorden daarop zijn inmiddels
binnen. Die vragen hadden onder andere betrekking op de evident
kansrijke Syriërs, de goed gedocumenteerde Syriërs, die geen gefinancierde rechtshulp meer krijgen. De Staatssecretaris antwoordt in reactie
op mijn vragen dat mensen die nu een positieve beschikking krijgen, geen
rechtshulp nodig hebben. De Orde van Advocaten wijst erop dat in de
nasleep soms nog kan worden afgegaan op het verslag van het eerste
verhoor. Daarom heb ik mijn vragen gesteld. Als in dat verslag fouten of
onvolkomenheden staan, kunnen die later toch worden tegengeworpen. Ik
acht het echt niet onwaarschijnlijk dat dit zal gebeuren. Als mensen niet
direct door een advocaat die de valkuilen kent, worden gewezen op
mogelijke fouten, krijgen zij daar later in de procedure problemen mee en
dan spreken wij hier met z’n allen weer over de Syrische asielzoekers voor
wie het in eerste instantie niet goed is geregeld. Ik krijg daarop toch graag
een heldere reactie van de Staatssecretaris, want die krijg ik niet in zijn
antwoorden op mijn vragen.
Ik vraag nog kort aandacht voor de lijst van veilige landen. Ik weet niet
precies hoe ik de brief van de Staatssecretaris moet duiden. Acht hij het
aannemelijk dat Turkije binnen afzienbare tijd toch als veilig land kan
worden aangemerkt? Plaatst de Staatssecretaris daarbij dan ook het
voorbehoud dat Turkije moet overgaan tot het werkelijk verlenen van asiel
aan mensen die daar op dit moment als een soort gast – weliswaar in
sommige gevallen met een werkvergunning – mogen verblijven, maar
verder bijzonder weinig rechten hebben?
Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van een aantal collega’s over de lhbt’s.
Ik vind het pijnlijk te zien dat wij ondanks de incidenten, nog steeds niet
zijn overgegaan tot het bieden van echt veilige plekken voor mensen die
zich niet kunnen handhaven in de asiellocaties. Ik verwacht wat dit betreft
wat meer inzet van het kabinet. Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw
Voortman over het prima facie voor lhbt’s uit Iran. Ook het COC heeft hier
nadrukkelijk om gevraagd.
De berekening die de heer Sjoerdsma maakte naar aanleiding van het
overzicht van incidenten in asielzoekerscentra, heb ik eerder ook al
gemaakt. Als je het naast elkaar legt, is het niet fraai, maar dan lijkt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

29

toch ook niet extreem uit de pas te lopen met het aantal strafrechtelijke
incidenten dat wij in Nederland überhaupt kennen, zeker als er alcohol en
drugs in het spel zijn. Kan de Staatssecretaris dat beamen? Dit wil niet
zeggen dat ik niet van mening ben dat ieder strafrechtelijk incident, ook
gepleegd door asielzoekers en zeker door mensen die te gast zijn in ons
land, er één te veel is, maar wij moeten de dingen natuurlijk wel in het
juiste perspectief blijven zien.
De voorzitter: Hiermee zijn we gekomen aan het einde van de eerste
termijn. Ik schors de vergadering voor een kwartier.
Schorsing 11.58 tot 12.19 uur.
De voorzitter: We gaan verder met de beantwoording in eerste termijn
van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.
Staatssecretaris Dijkhoff: Voorzitter. Ik wil natuurlijk alle vragen van een
uitgebreid antwoord voorzien, maar dan zitten wij hier heel lang. Ik zal dus
proberen om het beknopt te doen en dan hoor ik wel als het niet
toereikend is.
Ik begin met de cijfers die zijn gepresenteerd; daarover is onder andere
een aantal technische vragen gesteld. Zo vroeg de heer Fritsma wat er nu
wel en niet in zit. De meeste cijfers hebben betrekking op de locatie. Wij
hebben gekeken naar de incidenten op de locatie, en daaronder zijn ook
de entree of de straat ervoor begrepen, maar incidenten in bijvoorbeeld
het centrum van het dorp of de stad niet. Het is ook niet gezegd dat in alle
gevallen een asielzoeker dader is ten opzichte van een niet-asielzoeker,
want het betreft natuurlijk ook incidenten tussen asielzoekers. Daarom is
het lastig om een eenduidige conclusie uit de cijfers te trekken.
Verder is gevraagd naar de aangiftes. Als er sprake is van een incident
gericht tegen een medewerker van het COA of als een medewerker
getuige is van een incident, dan is het beleid dat er altijd aangifte wordt
gedaan. Als een medewerker van het COA hoort van een incident waar
geen medewerker bij was, wordt gestimuleerd dat bewoners van de
opvang of een asielzoekerscentrum aangifte doen. Wij kunnen dit echter
niet afdwingen. Met politie en OM bekijken wij hoe wij kunnen stimuleren
dat mensen aangifte doen als hun iets is overkomen. In de brief die ik in
maart aan de Kamer zal sturen, zal ik aangeven in hoeverre het gelukt is
om hiertoe concrete maatregelen te nemen.
De politie geeft aan dat het natuurlijk tot extra werk leidt, dat is logisch,
maar dat het lokaal nog allemaal te managen is en dat er nog geen grote
verdringingseffecten zichtbaar zijn. Het is echter ontegenzeggelijk waar
dat dit werk geprioriteerd moet worden in de lokale driehoek. Meer werk
betekent natuurlijk dat je op een andere plek iets niet kunt doen.
De heer Van Klaveren heeft gevraagd wat hij nu weet met deze cijfers en
of die nog gesplitst kunnen worden. Dat is een van de redenen dat ik geen
eenduidige duiding van de cijfers kan geven. Ze zeggen van alles en niets
tegelijkertijd. Je zult echt moeten inzoomen. Het is de eerste keer dat wij
een dergelijk overzicht presenteren. Alle feedback die wij nu krijgen,
nemen wij mee om na te gaan of wij het in het volgende overzicht – als
wij die ieder half jaar opstellen – scherper of beter kunnen doen. Wij kijken
naar de analyses en zullen nagaan of relevant geachte uitsplitsingen
eventueel kunnen worden aangebracht in het volgende overzicht. Dat is
echter niet zo simpel. Ik wijs als voorbeeld op de vraag om alle incidenten
buiten asielzoekerscentra te registreren waarbij een asielzoeker is
betrokken. Het politiesysteem kent geen vinkje asielzoeker. Het kent wel
iemand zonder Nederlandse nationaliteit met een V-nummer, maar dat
omvat weer een grotere groep. Bovendien wijst de term «betrokken bij
een incident» niet uit of iemand beschuldigd is en, zo ja, uiteindelijk een
dader blijkt te zijn, want het is alleen de registratie van een incident.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

30

Daarom is ook niet duidelijk of iemand alleen het slachtoffer is. Je moet
dus voorzichtig te werk gaan als je conclusies wilt verbinden aan zo’n
getal. Incidentmeldingen hebben betrekking op de voorfase van een
gebeurtenis en niet op de situatie na afloop als het recht zijn beloop heeft
gehad en kan worden beoordeeld of de beschuldiging terecht was, het
incident strafbaar en betrokkene dader of slachtoffer.
Ik merk op dat er bij radicalisering geen sprake is van incidenten, maar
van vermoedens die worden doorgespeeld aan de collega-instanties die
daarbij zijn betrokken. Dat zijn zachte signalen. Wij brengen elkaar graag
vroeg op de hoogte en als een medewerker van het COA denkt: ik vind dit
een raar verhaal, zal hij of zij dat melden. Dit betekent niet dat je dan kunt
zeggen: hier is sprake van radicalisering, maar wij willen wel dat dit
vroegtijdig wordt gemeld. Het is echter niet meteen een incident.
Dan is de vraag gesteld waarom ik de cijfers niet heb geduid of vergeleken
met andere cijfers. In de aanloop naar de publicatie heb ik ook de vraag
gesteld of wij de cijfers zouden kunnen vergelijken met de cijfers van
bijvoorbeeld een wijk van gelijke omvang. Ik zal niet alle vragen
opsommen die ik heb gesteld, maar ik kreeg iedere keer een poging tot
een antwoord en dan zag ik ook wel dat die vergelijking niet helemaal
opgaat. Daardoor ontstaat er discussie over de vergelijking. Veel
incidenten die door het COA worden geregistreerd, worden in een
normale wijk niet geregistreerd. Als iemand in een asielzoekerscentrum
rookt op een plek waar dat niet mag, is dat een incident. Als iemand in zijn
huis rookt waar dat niet mag, krijgt hij misschien ruzie met zijn partner,
maar dat wordt niet geregistreerd in de incidentenregistratie. Wij kennen
de instroom per jaar en de gemiddelde bezetting per jaar, maar een
asielzoeker die een incident heeft veroorzaakt, was misschien maar zes
maanden in Nederland. Moet ik dat cijfer dan halveren ten opzichte van de
cijfers over de woonwijk waar mensen gedurende het hele jaar wonen? Ik
wil het niet te complex maken, maar uit beter onderbouwd onderzoek dat
het WODC een aantal jaren geleden heeft gedaan, is naar voren gekomen
dat het op zo’n locatie drukker is dan gemiddeld in Nederland, maar niet
drukker dan op een andere locatie met heel veel jonge mannen. De
aanwezigheid van heel veel jonge mannen lijkt toch vooral de doorslaggevende factor te zijn voor het aantal incidenten. Als die vergelijking wordt
gemaakt, komt het nagenoeg gelijk uit in Nederland, welke categorie je
ook neemt. Ik ken niet veel plaatsen in Nederland waar 600 mensen op
elkaars lip wonen en kamers moeten delen. Dat maakt de vergelijking ook
moeilijk. Ik kan dat wel vergelijken met een woonwijk met 600 mensen,
maar zij wonen toch onder andere omstandigheden. Dat heeft ook invloed
op de effecten.
In grote lijnen kun je dus zeggen dat er meer incidenten zijn naarmate er
meer asielzoekers zijn. Het type opvang heeft niet tot een relatieve stijging
geleid. In sommige wijken heeft de politie meer werk en in andere minder,
maar je kunt op basis van deze cijfers niet zeggen dat de incidenten in
asielzoekerscentra onevenredig zijn. Je kunt natuurlijk ook niet zeggen dat
er niets gebeurt en dat je niet hoeft op te letten, maar dat wisten wij
natuurlijk al van tevoren. In plaats van een eenduidige verklaring te
zoeken, verwijs ik liever naar de wetenschappelijke studie van enige tijd
geleden. Daarin wordt gesteld dat het er op het eerste oog op lijkt dat er
meer bal is, maar als je naar de leeftijden en het geslacht kijkt en dan een
vergelijking maakt met een andere, vergelijkbare groep, komt het op
hetzelfde niveau uit.
De heer Fritsma (PVV): De Staatssecretaris zegt dat het op hetzelfde
niveau uitkomst, maar dat is, met alle respect, onzin. Hij geeft immers toe
dat het incidenten en misdrijven op de locaties betreft. Dat wil zeggen dat
wat asielzoekers doen in stadscentra en het openbaar vervoer, er allemaal
buiten valt. De PVV-fractie vraagt om een totaalbeeld. Zij wil een totaalbeeld van al het wangedrag en in ieder geval van de misdrijven gepleegd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

31

door asielzoekers, niet alleen in het asielzoekerscentrum maar ook
daarbuiten. Kan de Staatssecretaris voor dat totaalbeeld zorgen, want
anders kunnen er helemaal geen vergelijkingen worden gemaakt? Een
meer feitelijke vraag is hoe vaak een asielverzoek wordt afgewezen op
grond van de openbare orde. Dat zegt natuurlijk ook iets.
Staatssecretaris Dijkhoff: Het is natuurlijk een beetje flauw om «met alle
respect» toe te voegen aan de kwalificatie «onzin». De heer Fritsma haalt
nu twee dingen door elkaar. De conclusie die ik trok en die hij als onzin
bestempelt, baseer ik niet op de cijfers van afgelopen zaterdag. Ik heb al
gezegd welke beperkingen die hebben. Ik baseer mij op de bredere studie
van het WODC die niets met dit overzicht had te maken, maar waar je wel
die conclusie uit kunt trekken. Dat is een wetenschappelijke onderzoek en
ik heb niet de neiging om dergelijke onderzoeken, ongeacht de vraag of
de uitkomst me bevalt, te diskwalificeren als ze mij niet uit komen. Ik heb
de gegevens over het tegenwerpen van de openbare orde niet paraat. Dat
zou ook niet passend zijn bij het huidige beleid, omdat ik dat net heb
aangescherpt. Daarvan kan nog geen effect worden gemeten, want het is
nog maar net ingevoerd. Ik kan geen cijfers leveren van alle incidenten
waarbij een asielzoeker is betrokken, want dit wordt niet als zodanig in het
systeem geregistreerd. Ik vraag me ook sterk af of wij dat zouden moeten
doen. Er zijn veel criteria die niet worden geregistreerd. Maar als ik die
cijfers zou kunnen aanleveren, zou de heer Fritsma concluderen dat het
allemaal wangedrag van asielzoekers is, want dat doet hij nu al bij
voorbaat. Je kunt dit echter niet afleiden uit de registratie van de
betrokkenheid bij incidenten, omdat daarin ook slachtoffers worden
geregistreerd. Dan moet je gaan kijken naar de veroordelingen en dan
komen wij in een heel ander domein dan de brede overzichten die wij nu
leveren van alle incidenten die zich hebben voorgedaan.
De heer Fritsma (PVV): Er zijn voldoende objectieve criteria. Neem het
criterium van een gepleegd misdrijf. Als iemand daarvoor is veroordeeld,
kan het toch niet objectiever? Hoe vaak is dat gebeurd bij asielzoekers?
Dat is toch een heel eenvoudige vraag? De Staatssecretaris moet dat toch
weten? Een tweede onderdeel van die vraag is of hij ervoor kan zorgen
dat iedereen die een misdrijf heeft gepleegd, eruit gaat. Je moet de lat
niet zo laag leggen als nu wordt gedaan met een plafond van minimaal
zes maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Die twee vragen blijven
over op dit punt.
Staatssecretaris Dijkhoff: Het is een beetje lastig dat de heer Fritsma
steeds zijn vraagstelling aanpast. Nu zegt hij dat hij wil weten hoeveel
mensen met een asielverleden zijn veroordeeld voor een bepaald misdrijf.
Dat is een andere vraag en die zou ook een beperkter aantal opleveren,
omdat het aantal mensen dat veroordeeld is, natuurlijk een ander beeld
oplevert dan de registratie van alle incidenten waarbij mensen eventueel
zijn betrokken. Ik kan nagaan of wij daaruit de gevraagde cijfers kunnen
destilleren. Ik weet niet of dit automatisch kan of dat dit handmatig moet
worden gedaan. Wij moeten dan naar de cijfers van de rechtbank kijken.
Je komt dan op een andere vraag uit die eventueel wel kan worden
beantwoord. Ik zal die meenemen in de aanloop naar de volgende
rapportage en bekijken of het kan. Simpel gestelde vragen zijn vaak het
meest complex te beantwoorden, vooral als het systeem er niet op is
ingericht.
Het aanscherpen van de grens van achttien naar zes maanden is naar mijn
mening stevig. Ik heb ook wel oog voor het feit dat je bij een bepaald type
delict de vraag zou kunnen stellen of wij de beslissing afhankelijk moeten
laten zijn van de opgelegde straf. De veroordeling voor sommige delicten
kan leiden tot het bij voorbaat niet toelaten tot asielbescherming van
iemand die daar recht op heeft. Wij hebben het dan over mensen van wie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

32

is vastgesteld dat zij terecht zijn gevlucht, maar die geen vergunning
krijgen door hun daden in Nederland. Je moet dan wel een zekere mate
van ernst van het gepleegde delict aanhouden en dan acht ik de termijn
van zes maanden logisch. Ik ben wel bereid om ook te kijken naar het
ogenschijnlijk Duitse model waarover mevrouw Keijzer en de heer Azmani
spraken. Ik heb daarvan ondanks doorvragen nog geen concreet plan
gezien. Zij stellen voor alle delicten een termijn van een jaar, wij zes
maanden, maar voor een bepaald type delict, een zwaar zedendelict of
moord, zou het feit van een bewezenverklaring al voldoende zijn,
ongeacht de opgelegde straf. Ik zal in de brief die ik in maart aan de
Kamer zal sturen, terugkomen op de vraag in hoeverre het haalbaar is om
een onderscheid te maken naar bepaalde categorieën delicten.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Ik heb gevraagd
waarom de meldingen van jihadisme en radicalisering niet worden
gespecificeerd. De Staatssecretaris zegt dat dit niet zal gebeuren, omdat
heel moeilijk is vast te stellen wanneer er sprake is van een incident. De
vraag is natuurlijk wanneer er in dit geval sprake is van een incident en
wanneer niet, maar mocht het inderdaad niet te doen zijn, is de Staatssecretaris dan wel bereid om bij de volgende rapportage het aantal
meldingen van de COA-medewerkers over radicalisering en/of jihadisme
mee te nemen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik sta hier terughoudend tegenover. Ik wil dat
het kleinst mogelijke signaal wordt afgegeven. Als dit er dan toe leidt dat
daaraan conclusies worden verbonden die niet kloppen, namelijk dat er
sprake is van jihadisme terwijl je dat niet weet, leidt dat weer tot beperkingen. Betrokkene zal dan denken: als ik dit als incident meld en
registreer, moet ik meer weten. Ik wil dat als iemand ook maar aan zijn
water denkt te voelen dat er iets aan de hand is, er wordt gemeld en
gecheckt. Ik heb liever heel veel meldingen ook al concluderen de
betrokken instanties vaak dat er niets aan de hand is. Wat zeggen die
cijfers dan? Dat iemand een vermoeden heeft, maar dan moet je ook
weten of dat vermoeden klopt. Dan moet je aan de achterkant gaan zitten
en gaan kijken naar veroordelingen, waar de heer Fritsma zojuist ook om
vroeg. Ik wil koesteren dat het signaal «ik moet dit kwijt en misschien
moet hier iemand naar kijken die meer verstand van zaken heeft» zo veel
mogelijk wordt afgegeven. Je kunt dan niet zeggen dat er melding is
gemaakt van radicalisering.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Dat is maar
afhankelijk van de definitie. Wanneer is iets meldenswaardig? Dan kan het
natuurlijk wel. Het lijkt mij juist in deze tijd essentieel waarin wij veel
jihadisme en radicalisering zien, zeker als het mensen betreft die uit dat
soort gebieden komen. Na Parijs weten wij helaas dat er verkeerde figuren
meereizen. Daarom zou een melding moeten worden gedaan van dit soort
gedragingen en/of uitingen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat is een model waar ik expliciet niet voor
kies, omdat ik wil voorkomen dat ik definieer wat meldenswaardig is en
iemand anders denkt: ik vind dit raar, maar het valt niet onder de definitie
dus meld ik het maar niet. Ik wil dat in alle gevallen wordt gemeld, zelfs
als iemand denkt: het is misschien grootspraak, maar ik heb dit verhaal nu
drie keer gehoord en ik wil dat het wordt uitgezocht. Er zijn natuurlijk ook
mensen met stoere verhalen waarvan niets klopt. Toch wil ik dat ze
worden gemeld. Ik zou niet achter deze tafel moeten zeggen vanaf welk
niveau mag worden gemeld. Als iemand denkt dat er iets mis is, moet hij
of zij dat melden. Als dan blijkt dat het niet klopt, ben ik nog steeds blij dat
het gemeld is. Als ik het ga definiëren, ga ik het weer inperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

33

De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Het een hoeft het
ander toch niet uit te sluiten?
De voorzitter: Nee, mijnheer Van Klaveren u hebt uw interruptie in
tweeën gehad. Tenzij u uw tweede interruptie wilt gebruiken?
Staatssecretaris Dijkhoff: De heer Van Klaveren heeft verder specifiek
gevraagd naar maatregelen als er onjuist wordt opgetreden tegen
hulpverleners en COA-medewerkers. Wij hebben dat als wel drie keer zo
erg bestempeld als in de dagelijkse samenleving. Dit geldt ook voor de
strafmaten. Er moet sowieso aangifte worden gedaan. Ik zal in de
genoemde brief waarin wij ons interne beleid onder de loep nemen, ook
ingaan op de mogelijkheid van de verzwaring van interne sancties, los van
de juridische mogelijkheid, als het werk van hulpverleners of
COA-medewerkers wordt belemmerd of als zij worden aangevallen.
De heer Voordewind heeft gesproken over een specifieke registratie van
de oorzaak. Ik weet niet of het grondwettelijk mag, maar je zou kunnen
noteren dat een melding van een incident een christen of een moslim of
een lhbt betreft. Ik weet niet wat ik allemaal zou moeten registreren, maar
ik kan daar niet zo veel mee. Hoe moet ik het duiden als twee homoseksuele asielzoekers met elkaar op de vuist gaan omdat zij al weken een
kamer delen en elkaar niet kunnen luchten of zien? Dat zegt toch niets
over de oorzaak? Toch zullen die conclusies dan wel worden getrokken. Ik
kan de oorzaak niet registreren op grond van een objectief feit. Ik denk dat
het heel goed is dat wij en ook het COA, goede contacten hebben met de
ngo’s en met de mensen. De mensen kunnen erover praten en op basis
daarvan kunnen wij een beeld krijgen van de situatie in een locatie. Die
signalen krijgen wij ook. Daarom zie ik niet veel in een spreadsheet met
puntjes waaruit wij een oorzaak kunnen afleiden.
De heer Bisschop heeft gevraagd of er naast aandacht voor lhbt’s, ook
aandacht is voor christenen. Het beleid om de Nederlandse normen en
waarden duidelijk te maken, is gericht op het respecteren van elkaars
vrijheden. Dat wil zeggen dat je niet de vrijheid hebt om dat te negeren.
Dat geldt voor etnische achtergrond, religie en geaardheid. De cursus
waaraan de heer Bisschop refereerde, is een eigen initiatief van het COC.
Daar werken wij aan mee, maar wij hebben er niet voor gekozen om
cursussen voor één categorie te ontwikkelen. Wij redeneren vanuit de
vrijheden en het respect voor de verschillen, en dat trekken wij in volle
breedte. Wij bekijken of dit verbetering behoeft. Ik zeg niet dat het nu
optimaal is. Wij geven daarbij geen voorrang aan een specifieke vorm van
respect.
De heer Azmani heeft gesproken over de vraag of er aparte opvang moet
zijn voor de slachtoffers en voor de daders. De lijn is dat de dader, degene
die de overlast veroorzaakt, wordt overgeplaatst. Dat is natuurlijk eindig,
want als betrokkene op de nieuwe plek in hetzelfde gedrag vervalt, schiet
het natuurlijk niet op. Ik zal in de brief van maart ook ingaan op de vraag
in hoeverre een aparte opvang mogelijk en haalbaar is voor mensen met
beperkte opties of aan wie tijdelijk de opvang is ontzegd, naast de
aanscherping van het beleid van het COA. Misschien is er een andere
begeleiding in een aparte locatie nodig omdat die mensen hardleers zijn,
maar niet erg genoeg zijn afgedwaald om hen de hele asielprocedure te
ontzeggen en die stop te zetten.
Tot zover het blokje over de incidenten.
De heer Sjoerdsma (D66): Ik dank de Staatssecretaris voor de zeer
precieze manier waarop hij de cijfers in hun context plaatst. Dit was zeer
welkom. Ik heb hem ook nog gevraagd om te reflecteren op de andere
kant van de incidenten, namelijk de 369 gevallen van hongerstaking,
zelfverminking en poging tot zelfmoord. Ik heb dat zorgwekkend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

34

genoemd. Is de Staatssecretaris van mening dat er maatregelen moeten
worden getroffen om ook die mensen een groter gevoel van veiligheid te
geven?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ook dit ligt heel lastig. Als dit voortkomt uit
een gevoel van onveiligheid, moeten diegenen worden aangepakt die de
oorzaak daarvan zijn. Dan moet nog duidelijker worden gemaakt dat
intimidatie en gedrag dat gevoelens van onveiligheid oproept, niet aan de
orde zijn. Er zijn natuurlijk ook andere redenen waarom mensen dit
gedrag vertonen. Daarom is het ook belangrijk dat op de locaties
medische zorg aanwezig is. Op kleinere locaties moet dat misschien
anders worden vormgegeven, maar de zorg moet wel beschikbaar zijn.
Wij hebben overigens ook gezien dat dit gedrag soms een samenhang
vertoont met het aantal keren dat mensen moeten verhuizen van crisisnaar noodopvang. Bij dat soort taferelen uiten mensen ook op andere
manieren dan alleen in woorden hun ongenoegen. Dan komt dit gedrag
op. Het zijn natuurlijk ruwe titels die zwaar klinken en er moet onderscheid
worden gemaakt naar de zwaarte van het incident. Het zijn signalen die in
individuele gevallen serieus moeten worden genomen. Dan moet worden
nagegaan wat daarachter zit en of wij daar iets aan kunnen doen.
De heer Sjoerdsma (D66): Voor de duidelijkheid: is het helder bij het
ministerie wat de motivatie van die 369 mensen was voor dit wanhopige
gedrag? Dan kan er iets worden gedaan als dat nodig en mogelijk is, want
niet iedere wanhoopspoging is te voorkomen. Ook in de Nederlandse
samenleving zijn er mensen depressief en zijn er mensen die rare dingen
doen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik kan dat niet met 100% zekerheid zeggen. Als
mensen er niet over willen praten, wordt het lastig, maar wij doen meer
dan alleen de verbandtrommel pakken. Er wordt ook nagegaan wat
erachter zit. Het gebeurt ook regelmatig groepsgewijs, dat geldt vaak voor
een hongerstaking, en dan volgt er een gesprek. Een voorbeeld is de
hongerstaking van een aantal uren van zes mensen die wel zes registraties van hongerstaking opleverde. Dan wordt niet gezegd: het duurde
maar een paar uur en dat registreren wij niet. De mensen riepen: wij zijn
in hongerstaking. Het is prettig dat het snel kon worden opgehelderd,
maar het is wel geregistreerd. Dat lijkt mij ook de goede gang van zaken.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb nog een vraag over de
registratie van incidenten die specifiek betrekking hebben op christenen,
lhbt’s en misschien ook wel vrouwen. Het is opmerkelijk dat organisaties
als COC en de Stichting Gave veel meer registraties binnen krijgen dan
het aantal gevallen dat wordt geregistreerd door het COA. Blijkbaar zijn zij
wel in staat om dit helder te registreren. Het is een uitzondering als het
om twee dezelfde mensen gaat, zoals de Staatssecretaris zegt; dan liggen
zij elkaar misschien niet. Maar als er uitdrukkelijk sprake is van geweld
tegen christenen of lhbt’s kan dat blijkbaar worden geregistreerd, want
het COC en de Stichting Gave doen het ook. Als zij het kunnen, waarom is
de Staatssecretaris dan niet bereid dit via het COA te registreren?
Staatssecretaris Dijkhoff: Wij registreren dat sowieso niet bij een
incident. Aan de registratie worden verschillende eisen gesteld en zijn
verschillende doelen verbonden. Als mensen zich bij een belangenorganisatie melden met een klacht of een ongenoegen en die organisatie
registreert dat als zijnde een klacht of ongenoegen, is dat voor ons
aanleiding om dat serieus te nemen en het gesprek aan te gaan om na te
gaan of wij maatregelen kunnen nemen. Dat is natuurlijk iets anders dan
dat wij dat registreren, want dan moet je filteren en gesprekken aangaan.
Die worden nu wel op incidentele basis aangegaan, maar ze voegen naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

35

mijn mening niets toe aan de registratie. Als ik hier nu zou zeggen dat wij
daar nooit iets over horen en dat wij het achterlijk en onzin vinden, en als
ik zou beweren dat het is verzonnen, kan ik me voorstellen dat wordt
gezegd: als je het niet gelooft van een ander, ga dan zelf beter kijken. Wij
voeren die gesprekken, wij weten dat het een probleem is en wij werken
eraan. De registratie is niet bedoeld om er allerlei subcategorieën aan te
verbinden; de registratie is bedoeld voor de beheersbaarheid en om vast
te stellen welke incidenten zich voordoen en welke maatregelen kunnen
worden genomen. Voor dat doel is dit niet een specifieke relevante factor.
Voor het andere doel maken wij gebruik van die goede contacten. Het is
prima dat wij het gesprek aangaan als belangengroeperingen een
toename constateren.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik weet dat die gesprekken er zijn en
dat die organisaties de meldingen doorgeven. Ik heb er nog even over
gesproken met de heer Sjoerdsma. Wij zien de cijfers, maar wij weten niet
welke de motivatiegronden van die incidenten zijn. Dat is een beetje onze
frustratie. Als je die achtergronden niet kent, zie je alleen de cijfers en
weet je niet welk beleid daarop zou moeten worden losgelaten. Ik meen
dat de Minister van OC&W in samenwerking met de Staatssecretaris
materiaal voorbereidt voor de lhbt’s. De overheid doet dit in samenwerking met het COC. Ik moedig de Staatssecretaris aan om hetzelfde te
doen met de Stichting Gave, want nu komt alleen maar naar buiten dat
het voor de lhbt’s gebeurt, maar de verspreiding via het COA van
dergelijke folders en informatie voor christenen zou er misschien aan
bijdragen dat het aantal incidenten afneemt.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat ben ik met de heer Voordewind eens.
Volgens mij is de Stichting Gave ook uitgenodigd voor dit traject, maar
ook andere groeperingen zijn daartoe uitgenodigd. Wij volgen een breed
traject voor de hele leefbaarheid. Als wij er iets aan kunnen doen om
mensen die in ons land binnenkomen, duidelijk te maken dat zij respect
dienen te hebben voor verschillen van welke aard dan ook – dat is helaas
soms nodig – doen wij dat ook in de breedte. Bij mijn weten zijn zij ook
betrokken bij het traject dat moet leiden tot de brief met aanbevelingen
die ik in maart aan de Kamer zal sturen, maar ik zal dit nog even laten
nagaan.
De voorzitter: De Staatssecretaris vervolgt zijn betoog. Ik wil de leden
aanmoedigen om korte vragen te blijven stellen en de Staatssecretaris om
korte antwoorden te geven.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik ga verder met de lijst van veilige landen. Ik
zal daar niet tot in detail op ingaan. De heer Sjoerdsma sprak over landen
die misschien heel veilig zijn behalve voor één categorie. Ik meen dat wij
die discussie moeten voeren als de Kamer mijn brief heeft ontvangen
waarin per land informatie wordt gegeven. Ik heb eerder toegezegd dat de
Kamer die brief vorige maand zou ontvangen, maar ik heb twee weken
geleden laten weten dat het iets langer zal duren. De oorzaak van die
vertraging is onder meer dat ik niet eerst een brief wil sturen met de
opmerking dat ik mogelijkheden zie tot... De Kamer is immers niet alleen
nieuwsgierig welke landen wel of niet in aanmerking komen voor de lijst.
Ik wil meteen kunnen melden welke landen daarop worden vermeld en
daarvoor is een onderbouwing nodig. Ik verwacht die brief eind deze week
of volgende week te kunnen afronden. Dan zal blijken of het voor de
eerste groep landen die ik heb aangekondigd, gelukt is ze met een goede
onderbouwing op de lijst te zetten. Meteen daarna zal ik de volgende
groep landen van een assessment voorzien. Het is helaas niet genoeg als
ik zou zeggen dat het daar wel veilig is. Dat moet worden onderbouwd en
daarover moeten wij de discussie kunnen aangaan. Dat geldt voor alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

36

landen die door de Kamer zijn genoemd. Ze worden meegenomen in de
tranches die wij snel opeenvolgend willen afwerken. Het helpt ons
inderdaad in de uitvoeringspraktijk als er een lijst van veilige landen is.
Ik wijs er wel op dat het dan gaat om veilige landen van herkomst.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of Turkije op die lijst kan komen. Dat is één
ding, maar de vragen die zij daarna stelde, hebben volgens mij vooral
betrekking op de vermelding van een veilig derde land. Op grond van die
kwalificatie kun je tegen mensen zeggen: u hebt daar een jaar gewoond
en daarom moet u terug naar dat land. Dan ligt de lat wat anders. Bij de
veilige landen van herkomst bekijken wij bijvoorbeeld of een Albanees
over het algemeen veilig is in Albanië. Dit betekent niet dat wij nooit
zullen luisteren als iemand zegt dat hij nu juist die uitzondering is. Dat kan
altijd, maar de procedure is anders. Zo is de instroom uit Albanië
significant. Als het land op een lijst van veilige landen zou staan, zou dat
helpen. Dan zijn er geen voorzieningen nodig en kunnen er met het land
van herkomst betere afspraken worden gemaakt over gedwongen
terugkeer. Dat kan dan echt op gang komen.
De heer Azmani (VVD): Ik ben een beetje ongeduldig. Ik ben heel
benieuwd of Turkije op die lijst komt. Kan de Staatssecretaris daarover al
een uitspraak doen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Tot nu toe heb ik erop gewezen dat er ook een
Europese discussie gaande is over een Europese lijst van veilige landen. Ik
ben niet ongeduldig, maar ik ben wel van mening dat die discussie niet
snel genoeg gaat. Ik heb er ook niet veel zin in om afhankelijk te zijn van
een discussie waarin een paar landen de gang van zaken ophouden. Dat
hebben wij in het verleden gezien bij de lijst die eerder is samengesteld.
Sommige landen willen Kosovo niet noemen, omdat dit in hun ogen niet
bestaat. Krijg je dat weer. Zo zijn er allerlei specifieke aspecten die een rol
spelen tussen landen of in het eigen land, bijvoorbeeld ten opzichte van
Turkije. Ik zal daar niet op wachten. Ik zal dit land in de volgende tranche
bij de beoordeling meenemen. Het is mijn insteek om te beginnen met de
landen waarvan ik denk dat het kan en die zal ik op de lijst plaatsen.
Landen die minder van belang zijn of moeilijker liggen, zal ik niet naar
voren halen. Wij hebben er geen bezwaar tegen als het land op de
Europese lijst komt. Ik heb er wel bezwaar tegen dat het zo lang duurt
voordat die Europese lijst er is.
Ik kom nu bij de vragen over de opvang in Nederland en over het
bestuursakkoord. Het bestuursakkoord is een goede afspraak waarin wij
richtlijnen en richtdoelstellingen per veiligheidsregio en per provincie
hebben geformuleerd waarvan de partijen bij het bestuursakkoord hebben
onderschreven dat die haalbaar moesten zijn. Wij hebben afgesproken dat
wij op tijd zullen bekijken hoe het verloopt en of het snel genoeg gaat. Je
hebt al die opvangplekken natuurlijk ook niet allemaal op dezelfde dag
nodig. Het glas is een derde vol of twee derde leeg. Wij hebben niet op
1 februari een complete lijst gekregen waarmee aan alle doelstellingen
wordt voldaan. Het beweegt echter flink en je ziet dat bestuurders elkaar
aan de regietafels per provincie aanspreken om te voorkomen dat de ene
helft van het land de opvang regelt en de andere helft daar heel blij mee
is. Dat traject wordt dus afgelegd en ik ben daar positief over gestemd
Het streven is erop gericht om de eerste 2.500 plaatsen per provincie te
realiseren, maar daarin zit per veiligheidsregio ook nog noodopvang. Wij
komen daar echt niet van los. Natuurlijk zou het mooi zijn als nu al voor
de rest van het jaar was uitgetekend waar het is, maar ik heb er ook begrip
voor dat de ene gemeente een ander bestuurlijk traject nodig heeft om
draagvlak te verwerven dan de andere gemeente. Daar moet tijd voor zijn
zolang het beeld overeind blijft dat er overal wordt gewerkt om die
doelstelling te behalen en wij week voor week zicht hebben op genoeg
plaatsen. Overigens kijken wij dan niet een week, maar meerdere weken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

37

vooruit. In die zin is het een stimulans dat een aantal provincies al heeft
geleverd; dat toont ook aan dat het kan. De andere provincies worden
daardoor ook aangemoedigd, want het zal hun eer te na zijn als zij straks
de laatste zijn die leveren of niet leveren.
Dit traject was niet per se gekoppeld aan een afspraak over een raming;
het bestuursakkoord loopt gewoon door. Ik kan die vraag niet direct
plaatsen, omdat dit voor ons geen rol heeft gespeeld in de gesprekken in
de aanloop naar het bestuursakkoord. Wij hebben wel in algemene zin
gezegd dat het Rijk er oog voor heeft dat de financiële effecten van een
plotseling hoge instroom zoals wij die het afgelopen jaar hebben gezien,
voor de gemeenten en provincies niet zodanig mogen zijn dat zij in de
knel komen doordat in het reguliere beleid allerlei vertraging optreedt.
Daarover komen wij te spreken als wij in het voorjaar bijeenkomen voor
het tweede deel van het bestuursakkoord.
De discussie over de kleinschaligheid blijft lastig. De eerste keer was 2.500
groot en later werd 1.200 groot genoemd. Dan zegt een gemeente: wij
willen alleen kleinschalig en dat zijn er 600. Daarna was 600 groot en werd
er gesproken over 300. En nu vandaag krijg ik al de vraag over 50. Als de
discussie over kleinschaligheid een zichzelf versterkend effect krijgt, is dit
een heilloze weg en kom ik niet tot het benodigde aantal. In het bestuursakkoord is overeengekomen: vanaf 300 sowieso; tegen 200 en kleiner
zeggen wij geen nee, maar dan wordt gevraagd om goed te kijken naar de
prestatie op het gebied van statushouders en dan vooral bij 50. Als een
gemeente met 50 aankomt en nog niet voldoet aan de taks voor statushouders, wordt het lastig om grotere opvanglocaties in stand te houden
waar statushouders wonen die eigenlijk al lang huisvesting hadden
moeten hebben om in die gemeente verder te kunnen gaan met hun
proces van integratie, en tegelijkertijd een nieuwe opvang voor 50
mensen in te richten waar geen statushouders mogen verblijven. Zo
blijven wij kijken of wij ieder aanbod kunnen sturen naar de juiste
doelgroep.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik kan de redenatie van de Staatssecretaris wel volgen dat er steeds andere definities van kleinschalig komen.
Misschien helpt hij lokale gemeenteraadsleden die daarmee worstelen
door aan te geven wat naar zijn mening kleinschalig zou zijn. Ik wil hem
daarbij wel helpen: ik denk bijvoorbeeld aan een aantal van 300. Denkt de
Staatssecretaris daar ook aan?
Staatssecretaris Dijkhoff: 300 is haalbaar kleinschalig, maar ik zal daar
nooit zo sturend over spreken als sommige Kamerleden wel doen. De
leden zien het liefst dat ik ver vooruit meer dan genoeg opvang op kleine
schaal regel. Daar heb ik begrip voor, maar een en ander ligt niet in
elkaars verlengde. Als een gemeente tegen ons zegt: wij hebben een
locatie maar u moet wel heel die locatie nemen en daarvoor moet nog het
nodige gebeuren, dan kan het voorkomen dat het dan eigenlijk pas goed
te doen is voor 600, gelet op de opvang en de kosten. Dat neemt niet weg
dat je op een andere locatie misschien wel met 300 toe kan. Als een
gemeente zegt dat het op een plek heel goed kan, dat het haalbaar is en
dat een hoger aantal mogelijk is, zal ik geen nee zeggen. Als een
gemeente zegt dat zij 600 mensen kwijt kan – dat is goed voor de
werkgelegenheid, het past hier, de locatie is er heel geschikt voor en wij
kunnen het goed inrichten – dan heb ik natuurlijk een twee keer zo grote
sprong gemaakt in de opgave voor het regelen van opvang dan wanneer
ik standaard zou uitgaan van 300. Het is dus allemaal bespreekbaar, vooral
als gemeenten die bij elkaar in de buurt liggen, dezelfde ideeën hebben,
want dan kunnen de faciliteiten worden gedeeld. Ik heb echter meerdere
opdrachten te vervullen en ik probeer het allemaal goed te laten verlopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

38

Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik begrijp dat de Staatssecretaris
meerdere opdrachten moet vervullen. De lokale politiek heeft echter ook
een opdracht te vervullen. Het kan dan helpen als de landelijke politiek
duidelijkheid verschaft. Veel lokale politici zeggen dat zij voor kleinschalige opvang gaan. Wij denken dan beiden aan 300. Wat zou de
Staatssecretaris eraan kunnen doen om de politici die daarom vragen – in
Heesch gebeurt dit van VVD tot GroenLinks – te helpen om daar kleinschalige opvang voor 300 mensen te realiseren?
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat kan, maar laten we die signalen dan ook in
een vroeger stadium doorgeven dan alleen in onze debatten. Soms komt
een aantal gemeenten met een idee. Het is niet zo dat als 300 mogelijk is,
wij 600 zeggen en dat daarna de discussie moeilijker wordt. Sommige
gemeenten hebben laten weten dat zij het COA pas bellen als zij weten dat
er lokaal draagvlak is. Dan is het een plan van een gemeente en dat gaat
vaak heel goed. Vanaf 300 is voor ons goed te organiseren en dat is
bespreekbaar. Wij zullen wel vragen of er soms een gemeente in de buurt
is die er hetzelfde over denkt, want dan kunnen wij dingen combineren en
goed organiseren. Dat heeft dan de voorkeur. Als er ergens een verhaal
gaat dat er een goed aanbod was voor 300 maar dat het COA bij voorbaat
nee zou hebben gezegd, laat het mij dan weten. Ik heb een paar van die
signalen gevolgd. Soms is er sprake van een oud verhaal waarin het COA
anderhalf jaar geleden heeft gezegd: dat doen wij niet. Soms is er een
andere bottleneck, maar het COA en ik hebben er totaal geen belang bij
om een opvang van 300 te weigeren. Wij hebben er ook geen enkel
belang bij als het verhaal dat het COA het toch niet wil, een alibi wordt om
iets niet te doen. Mochten die verhalen toch nog de ronde doen, dan
vraag ik de leden om die via de kortst mogelijke route over te brengen,
want dan gaan wij kijken wat er speelt.
De heer Bisschop (SGP): Met alle waardering voor de benadering van de
Staatssecretaris, maar die lijkt me toch vrij bestuurlijk. Ik snap dat de
overheid behoefte heeft aan een zekere omvang. Tegelijkertijd zien wij een
groeiende weerstand in de samenleving. Om de asielzoekers echt van
dienst te kunnen zijn, heb je draagvlak in de samenleving nodig. Waarom
zou je dan zo strak vasthouden aan het getal van 300 dat toch ook maar
een arbitrair aantal is? Wat is er tegen een passend aanbod voor een veel
kleinschaligere voorziening of eventueel meerdere kleinschalige
voorzieningen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik begon met nergens strak aan vast te houden.
Toen werd er een getal genoemd om te checken of dit binnen de
opvattingen past. Ik heb dat beaamd. Wij zijn bereid om over alles
spreken, maar ik heb al gezegd dat bij heel kleine aanbiedingen dan soms
wel de tegenvraag wordt gesteld naar de uitvoering van de wettelijke
plicht tot het opnemen van statushouders. Dat heeft er in sommige
gevallen toe geleid dat werd gezegd: daar komt veel meer bij kijken en dat
is ook lastig. Wij bekijken dan hoe dit zo goed mogelijk kan worden
gedaan, maar die opdracht ligt er wel. Wij beoordelen het helemaal niet
dogmatisch, maar als nu wordt gevraagd of 300 een getal is dat sowieso
moet kunnen, is het antwoord ja. Dit betekent niet dat een lager aantal
niet bespreekbaar is. In het bestuursakkoord is vastgelegd dat tot 200
standaard wordt gedacht aan statushouders en vanaf 300 aan de opvang
van asielzoekers. Daarnaast is er nog een categorie waarin je per geval
moet bekijken of het werkt. Als ik tegen iedere gemeente zeg dat zij 50
mensen moet opvangen, zal het antwoord zijn dat daarvoor wel
voldoende draagvlak is, maar dan kan ik mijn opdracht niet vervullen.
Het is inderdaad een bestuurlijk vraagstuk en wij proberen alle belangen
te verenigen om zo tot een goed eindresultaat te komen. Er kan altijd over
worden gesproken. Ik zeg alleen dat tot 200 wordt gedacht aan status-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

39

houders, terwijl het vanaf 300 goed mogelijk is om een locatie in te richten
voor asielzoekers, maar ook daarbij kan altijd een voorbehoud worden
gemaakt. Ik heb wel eens aanbod van een gemeente gezien waarbij de
ondernemer die eigenaar was van het pand, er weliswaar mee instemde
maar eiste dat er voor 800 mensen zou worden betaald terwijl de
gemeente maar 300 mensen wilde opvangen. Dan is de kleine schaal niet
het probleem, maar de vraag hoe je partijen bij elkaar brengt. Door
dergelijke problemen kan de kleinere schaal op een bepaalde plek lastig
worden.
De gesprekken aan de regietafels hebben intussen enorm geholpen. Niet
alleen worden op die manier de verhalen sneller uitgewisseld, burgemeesters spreken elkaar er ook op aan en vragen door. De kreet «het COA
wil niet» is een bumpersticker die niet altijd opgaat.
De voorzitter: De Staatssecretaris vervolgt zijn betoog. We hebben nog
een uurtje.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dan is ook nog de vraag gesteld of mensen uit
de noodopvang in de buurt kunnen blijven. Sommige gemeenten vragen
of er als zij meer doen dan van hen wordt verwacht, bij het plaatsen van
statushouders rekening mee kan worden gehouden dat mensen eerder in
de buurt zijn opgevangen. Wij kijken wel naar dat soort dingen, maar ik zal
daar geen principes aan verbinden. Het is natuurlijk afhankelijk van de
vraag of de gemeente waar die noodopvang is, plaats heeft. Het komt
voor dat een gemeente waar het heel goed gaat met de 300 mensen in de
noodopvang, ervoor kiest om er een permanente opvang van te maken
maar dan wel onder de voorwaarde dat dezelfde groep blijft. Daar werken
wij natuurlijk aan mee, want dat is alleen maar verstandig. Het wordt
lastiger als een gemeente zegt: wij hebben noodopvang en die moet nu
stoppen, wij beginnen een traject voor permanente opvang en als dat
volgend jaar is geregeld, willen wij deze mensen terug. Dat werkt
natuurlijk niet. Ik heb er echter alle belang bij om mee te werken als een
noodopvang goed gevallen is in een samenleving en die samenleving er
vervolgens voor kiest om naadloos over te gaan tot verlenging of besluit
om een permanent asielzoekerscentrum ergens anders in de gemeente in
te richten.
Ik neem afstand van de verhalen dat bij de locatiekeuze rekening wordt
gehouden met het woonadres van bestuurders. Dat zullen wij nooit doen.
Ik ben heel geïnteresseerd in de bewoners in de buurt, maar ik zal niet van
tevoren nagaan of er specifiek rekening zou moeten worden gehouden
met een van die bewoners. Ik ben niet zo bekend in Den Haag en ik weet
niet wie waar woont; ik kom niet bij iedereen op de koffie. Voor mij is dit
sowieso geen factor. In Den Haag werd gesproken over het opvangen van
een aantal mensen. De gemeente wilde daaraan meewerken; zij had
daarvoor verschillende locaties op het oog en heeft duidelijk verwezen
naar het pand van Sociale Zaken. Het COA maakt dergelijke analyses ook
niet zelf. Als het niet van de Rijksgebouwendienst was gekomen, hadden
wij niet naar het pand gekeken. Wij hebben geen lijst van buurten waar
wij niet naar zouden moeten kijken. Het is toevallig maar niet onpraktisch
dat bij mij in de straat een opvang is ingericht. Zo kan mij niet het verwijt
worden gemaakt dat ik dat niet in de buurt zou willen hebben. Ik stuur
daar op geen enkele manier op.
Mijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid houdt zich bezig met
het vraagstuk van het vrijwilligerswerk. Dit betekent niet dat het COA daar
geen rol in heeft. Het COA stimuleert in samenwerking met maatschappelijke organisaties dat er vrijwilligerswerk of andere activiteiten door
bewoners kunnen worden ondernomen. Wij hebben wel een enorme
expansie gehad van enkele locaties die niet zo rustig konden worden
ingericht als een normaal asielzoekerscentrum. Het COA maakt nu een
inhaalslag om na te gaan hoe op de locaties waar de noodopvang langer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

40

duurt, dingen kunnen worden gedaan die ook in een asielzoekerscentrum
mogelijk zijn. Als het kan, wordt er gekozen voor zelf koken, want daarmee
sla je meer vliegen in een klap. Niet iedere locatie leent zich daar echter
voor. Wij kijken nu vooral naar de mogelijkheid om de situatie te
verbeteren in noodopvanglocaties die wat langer in gebruik zijn.
Er is gevraagd naar de situatie waarin een gemeente nog mogelijkheden
ziet voor vergunninghouders terwijl zij al aan de eigen taakstelling heeft
voldaan. Ik zal dat uitzoeken want ik kan dit niet plaatsen. Het is geen
beleid dat eerst alle gemeenten netjes aan hun taakstelling moeten
voldoen voordat een gemeente meer mensen mag opnemen. Er komt nog
een taakstelling aan en als een gemeente dan meer kan en wil doen, is het
antwoord graag. Nu worden immers nog veel opvangbedden bezet door
statushouders. Ik zal dit nagaan, maar ik voeg hier voor de duidelijkheid
aan toe dat een gemeente boven haar opdracht kan uitgaan.
Ik vervolg met de vraag over de opvang in de regio en het vasthouden bij
hotspots.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik ben blij met de duidelijke woorden van de
Staatssecretaris en met zijn bevestiging dat kleinschalige opvang kan, dat
er geen belemmering of beleid is om daar niet toe over te gaan. Ik stel
echter wel vast dat er nog vrijwel dagelijks voorbeelden zijn van burgemeesters die zich melden of raadsleden die zich zorgen maken omdat er
praktische belemmeringen zijn. Daarom heb ik de oproep gedaan om met
de burgemeesters om de tafel te gaan zitten om na te gaan welke
praktische belemmeringen breder worden ondervonden en gedeeld en
hoe die kunnen worden weggenomen. Dan hoeven wij dit niet iedere keer
weer in de Kamer aan de orde te stellen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat ga ik doen. Ik ga bij verschillende regietafels langs om na te gaan hoe het proces verloopt en welke praktische
problemen worden gesignaleerd. Ik kom natuurlijk ook nog wel eens
ergens en dan hoor ik ook wel het een en ander. Wij pakken dat dan
meteen op. Die gesprekken kunnen daarop een aanvulling zijn. Ik ben het
ermee eens dat wij niet moeten wachten op Kamerdebatten. Ik vraag de
leden om ieder concreet geval bij mij te melden. Soms hoor je een
concrete zaak van drie kanten en dan is het helemaal zaak dat daarover
wordt gesproken. Ik spreek er natuurlijk ook over met het bestuur van het
COA, want zo’n gesprek heeft twee kanten. Dan spreken wij over de
praktijk. Het lokaal bestuur wordt nu meer betrokken bij het proces. In
rustige tijden zei het lokaal bestuur: wij zijn wel weer eens aan de beurt en
dat kan hier wel. Dan werden de bewoners netjes geïnformeerd en was er
een andere dynamiek dan nu. Vragen waarop het COA normaal gesproken
min of meer standaard een antwoord kreeg, leiden nu tot gesprekken.
Soms meldt een gemeente: laat ons het maar doen, maar dan moet er
toch worden uitgelegd wat daar allemaal bij komt kijken. Daar wordt
flexibel mee omgegaan, maar het COA zit ook midden in die verandering
van het type overleg. Het heeft daar oog voor. Ik zal echter bij de
burgemeesters mijn licht opsteken hoe dit nog beter kan.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dank. Het is goed om te horen dat u binnenkort
op tour gaat door Nederland om te bekijken hoe we dit gezamenlijk
kunnen doen, met draagvlak en kleinschalig. Er ligt een grote opdracht
voor ons en ik of mijn PvdA-partijgenoten in het land zullen daar zeker bij
helpen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Voorzitter. Ik ga verder met de vraag over de
hotspots en het vastzetten van asielzoekers in Griekenland. Hoe zou zoiets
vorm gegeven moeten worden? In het najaar hebben we in de kabinetsbrief geschetst wat ons voor ogen staat. Als de opvang in de regio beter
werkt en als je afspraken hebt gemaakt over hoe om te gaan met mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

41

die desondanks met de hulp van een smokkelaar zijn overgestoken, kun je
meer dan nu gaan doen aan hervestiging en burden sharing. Overigens
zijn we in die brief niet specifiek ingegaan op de situatie in Turkije. Het is
natuurlijk niet een-op-een, want er vliegen dan niet evenveel mensen
terug als er mensen per boot zijn aangekomen. Dat alles is mogelijk als er
goede afspraken zijn gemaakt over re-admissie met het land dat die
mensen in ontvangst moet nemen en als er in dat land is voldaan aan de
basale eisen voor opvang. Om toch even specifiek iets over Turkije te
zeggen: dit land zet hiervoor wel stappen, bijvoorbeeld bij de werkvergunningen. Dat traject zul je ook moeten blijven bekijken als het ooit zover
komt. Maar ja, op dit moment zijn we nog niet zo ver dat we kunnen
zeggen: het werpt zo veel vruchten af dat we de hervestiging op kunnen
schroeven. Dat kan een part of the deal zijn, maar dan wel gecombineerd
met een significant lagere toestroom vanuit Turkije naar Europa.
In de hotspots willen we een eerste selectie doen, maar dat gebeurt nu
feitelijk nog niet. Dat is dan ook iets waar wij aan willen werken tijdens
ons Europees voorzitterschap. We zullen ervoor moeten zorgen dat er in
Griekenland voldoende capaciteit is om mensen niet alleen niet door te
laten lopen, maar ook om ze vast te houden totdat duidelijk is of iemand
überhaupt kans heeft om aanspraak te maken op bescherming of dat hij of
zij afkomstig is uit een veilig land van herkomst. We moeten mensen
immers niet Europa in laten reizen en ze dan later retour sturen. Dublin is
nog niet herzien, maar als dat is gebeurd en als de hotspots goed werken,
kun je het herziene Dublinverdrag in ere herstellen en goede afspraken
maken over relocatie.
Het antwoord op de vraag waarom hervestiging en relocatie voor het
kabinet van belang zijn, hangt dus samen met onze wens te komen tot een
beter systeem. Waarom doen wij het dus überhaupt? Wij doen het om dit
systeem tot stand te brengen. Waarom doen we nu niet meteen eigenstandig veel meer? Dat doen we niet, omdat het een element is van het
systeem en niet iets wat je doet als er op de andere punten nog lang niet
voldoende wordt geleverd.
We gaan Griekenland dus niet alleen aanspreken maar ook praktisch
helpen om ervoor te zorgen dat mensen niet door kunnen reizen wanneer
ze daar zijn aangekomen. Dat is ook de reden waarom we op de ministerraad van vorige week het nodige hebben besproken met Griekenland
over artikel 26. Toen is echter ook besproken dat er in Macedonië, het land
aan de andere kant van de grens, gecoördineerde Europese hulp moet
worden verleend om extra veiligheid in te bouwen voor het geval mensen
in Griekenland niet geregistreerd worden tijdens de opbouw en verbetering van de hotspots.
Ons border security team bestaat uit 45 mensen en is gestationeerd op
Chios. We doen het anders dan in het begin, want in het begin stuurden
we mensen naar Griekenland om Griekse teams te versterken. Nu willen
we dat ons team intact blijft en niet versnipperd wordt, zodat wij scherper
kunnen zijn op de verbeteringen die moeten worden doorgevoerd en op
de concrete hulp die we geven om ervoor te zorgen dat mensen worden
geregistreerd en om te voorkomen dat mensen doorreizen. Het niveau is
echter nog niet hoog genoeg om tevreden te kunnen zijn.
De Golfstaten hebben lange tijd helemaal niets gedaan. Op dit moment
leveren ze in ieder geval een financiële bijdrage aan de opvang in de regio
en in sommige gevallen gaat het daarbij om substantiële bedragen. Ik
vind daar van alles van, want het is natuurlijk gewoon gênant dat deze
landen niet meer aan daadwerkelijke opvang doen. Daarop zullen we ze
blijven aanspreken. Ik zeg er wel bij dat het belangrijk is dat we onze
energie niet verspillen. Dat wil zeggen dat het beter is om onze energie te
besteden aan het bereiken van concrete resultaten voor de problemen die
we nu hier hebben. De afspraken met Turkije waren eerlijk gezegd al een
flinke kluif en alles op alles zetten om de Golfstaten meer mensen te laten
opvangen, is een nog moeilijker verhaal. We vinden dat het moet en we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

42

blijven er ook op hameren, maar we moeten gewoon toegeven dat het al
heel wat is dat er nu als eerste stap financieel wordt bijgedragen. Ik denk
niet dat het haalbaar is om deze landen binnen een aantal weken of
maanden het licht te doen zien en hen in groten getale mensen te laten
opvangen. Uit moreel oogpunt blijft het natuurlijk een gênante vertoning.
Voorzitter. Ik ga nu verder met het blok over terugkeer. Net als iedereen
die hieraan meewerkt, ben ik verre van tevreden over de behaalde
resultaten. Er is gevraagd om een beknopte analyse van de tegenvallende
cijfers. Dat de gedwongen terugkeer terugloopt, vind ik niet zo gek omdat
ons beleid gericht is op het vergroten van de vrijwillige terugkeer. Mensen
vertrekken inderdaad ook met onbekende bestemming. Ik weet verder
zeker dat er ook mensen zijn vertrokken van wie we weten waarheen ze
zijn vertrokken. Maar goed: ook in die gevallen is een substantieel deel
van de mensen daadwerkelijk vertrokken. Als je de cijfers over terugkeer
legt naast de schattingen van het aantal illegalen, kun je niet zeggen dat al
die mensen in Nederland blijven. Mensen vertrekken vaak zelf. Soms
komen we er ook achter dat mensen zijn vertrokken naar het land van
herkomst, ook al hadden ze daar via de vrijwillige terugkeer bij geholpen
kunnen worden. Mensen kiezen dan toch voor iets anders.
Ik vind dat mensen gedwongen naar elk land zouden moeten kunnen
terugkeren. Dat is ons doel, want dan gaat ook de vrijwillige terugkeer
veel beter. Als mensen weten dat ze hoe dan ook goedschiks of kwaadschiks moeten terugkeren, kiezen ze voor het eerste want dat is prettiger.
We helpen die mensen dan immers. Het grote probleem en de frustratie
voor mij persoonlijk en voor iedereen die erbij betrokken is, is dat
sommige landen van herkomst niet meewerken aan gedwongen
terugkeer. Dat probleem hebben we in Europees verband aangekaart,
want we staan sterker als de EU er ook druk op zet. Het blijft dan echt niet
bij alleen maar lief vragen. Ik heb al eerder gezegd dat we eventueel iets
in de ontwikkelingsrelatie kunnen doen, maar we kunnen ook iets doen bij
de andere onderlinge banden, bijvoorbeeld visaverstrekkingen. Dat is echt
iets waar we de Commissie ook vorige week weer op hebben gewezen,
want we verwachten dat de Commissie hiervan meer werk gaat maken.
Landen moeten hun onderdanen terugnemen die geen recht hebben op
bescherming. Die mensen hebben daar geen recht op omdat er ook geen
noodzaak toe bestaat, laat ik het zo formuleren.
Er zijn ook procedurele problemen, vooral bij de interpretatie door onze
rechter van de Dublinregels over het mogen vasthouden van een
vreemdeling tot zijn uitzetting. Het zou mij een lief ding waard zijn als we
hiervoor een oplossing vinden. In de voorfase heeft Nederland gewaarschuwd dat we deze regelgeving te streng vonden, maar ze is er toch
gekomen. Bij een volgende herziening zullen we dan ook zeker aankaarten
dat wij vinden dat de regels moeten worden aangepast. Het is wel
ironisch dat de Commissie rapporteert dat wij heel weinig doen aan
detentie voor uitzetting, want dat komt nu juist voort uit de Europese
regelgeving. Ik kan het toch doen, maar dan zegt de rechter dat ik de deur
weer open moet zetten. Het helpt ons in ieder geval om bij de herziening
werk van te maken van realistischere waarborgen. Waarborgen zijn er niet
voor niets. Ze moeten er zijn om willekeur te voorkomen, maar de
waarborgen die nu zijn afgesproken, frustreren gewoon het uitzettingsbeleid.
Wat doen andere landen, bijvoorbeeld Zweden? Mijn eerste reflex
wanneer een land zegt «we gaan nu dit doen» is contact zoeken, omdat ik
het misschien ook wel zo wil doen. Zweden heeft wel een getal genoemd,
maar heeft nog niet duidelijk gemaakt hoe men het gaat doen. Als ik vraag
of men met een bepaald land hierover al afspraken heeft weten te maken,
krijg ik meestal te horen: nee, dat niet. Voor Zweden geldt dus eigenlijk
hetzelfde als voor Duitsland. Toen heb ik ook gezegd dat ik heel blij zou
zijn als een land er beter in is dan wij, want dan kunnen wij aanhaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

43

Helaas kampen alle Europese landen met het probleem dat er landen zijn
die weigeren hun mensen terug te nemen. Dat is echt heel frustrerend.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik hoor in de beantwoording verschillende
onderwerpen terugkomen die allemaal bij elkaar komen in de vraag of de
regelgeving frustreert wat we allemaal willen. Maar dan ligt er nu toch
zeker een prachtige kans in de vorm van het voorzitterschap van de
Europese Unie om een goede analyse te maken van de plannen van alle
lidstaten en van de obstakels die de uitvoering van die plannen in de weg
staan? Ik zei zojuist al dat we nog een goede maand te gaan hebben
voordat de regering moet komen met een aanpassing van de regelgeving
en de afspraken om daar waar nodig de instroom te beperken en om te
komen tot veel hogere terugkeercijfers. Het loopt anders uiteindelijk weer
uit op een bed-bad-brooddiscussie.
Staatssecretaris Dijkhoff: De Commissie komt met plannen voor een
herziening van de Dublinovereenkomst en dat is inderdaad het moment
om niet alleen op de grote vragen rond het stelsel maar ook op deze
punten in te gaan. Die punten lijken binnen het geheel van de regelgeving
in eerste instantie klein, maar ze zijn wel de achilleshiel van ons beleid.
Onze achilleshiel is immers de terugkeer. In die discussie zal Nederland
zeker concreet aangeven welke belemmeringen wij ondervinden en bij
andere landen hierover het net ophalen. Het is natuurlijk wel ironisch dat
we in juli net die nieuwe Europese richtlijnen hebben geïmplementeerd.
Dat was twee weken voordat in de volle breedte duidelijk werd dat de
Europese procedures niet het antwoord zijn op de huidige problematiek!
We zullen het dus zeker onder de aandacht brengen en ook inbrengen in
de discussies over dit soort regels.
Er mag geen twijfel over bestaan dat ik de ambitie deel dat iedereen die
nee krijgt te horen, ook daadwerkelijk teruggaat. Als er dan twee landen in
de wereld zouden zijn waar het moeilijk kersen mee eten is, zou je nog
kunnen zeggen «het blijft lastig en we vragen de ambassade maar weer
eens om op werkbezoek te gaan», maar het gaat nu echt om veel te grote
aantallen en veel te veel landen. Zo veel landen maken hiervan een
probleem dat echt het volle gewicht van de gezamenlijke Europese
lidstaten nodig is om al die landen te bewegen terugkeer beter mogelijk te
maken en om alternatieven te accepteren. Het aantal terugkeerders moet
inderdaad omhoog. Het probleem is dat er niet een maatregel voorligt
waarvan ik zeg: ik wil hem niet nemen, maar als ik hem neem, zou het
lukken. Dat is een beetje het probleem. Afhankelijkheid van anderen is
altijd irritant, maar in dit geval kan ik er alleen maar voor zorgen dat we er
hard aan werken, want ik kan niet garanderen dat het gaat lukken met die
landen. Dat is wat op dit moment ons werk zo frustrerend maakt.
Mevrouw Keijzer (CDA): Frustratie? Ik voel ook frustratie, maar de
Staatssecretaris moet het vlot trekken. Het is namelijk een gedeeld belang
dat de terugkeercijfers stijgen en de instroomcijfers dalen. Ik heb in eerste
termijn gevraagd om een analyse van wat er nodig is en wat er gewijzigd
moet worden om beide doelen te bereiken. Ik wil straks namelijk ook
kunnen beoordelen of het effectief is geweest wat de Minister-President
en de Staatssecretaris hebben gedaan tijdens het voorzitterschap.
Staatssecretaris Dijkhoff: Het voorzitterschap staat hier natuurlijk een
beetje los van, maar goed: iedereen mag voor het succes daarvan
natuurlijk zijn eigen criteria hanteren. Ik ben best bereid om op te lijnen
welke zaken aangepast moeten worden om ons concreet te helpen. Ik wil
daarover ook graag met de Kamer overleggen om het vervolgens in te
brengen in de Dublindiscussies. De Commissie komt tijdens ons voorzitterschap met haar eerste voorstellen, maar ik denk niet dat het tijdens ons
voorzitterschap wordt afgerond. Ook daarna zullen we er dus aan moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

44

blijven werken, maar de Kamer heeft dan wel meer inzicht in de vraag
waar de problemen liggen. Wellicht is dat beter dan alleen maar mijn
algemene frustratie dat het op een plek ligt waar ik het niet meteen kan
aanpassen.
De voorzitter: Ik heb een dilemma bij het toestaan van interrupties. Ik wil
dit debat namelijk graag vandaag nog afronden. Dat betekent dat ik de
Staatssecretaris wil vragen om voor 13.30 uur zijn termijn af te ronden.
Een beetje tempo! Iedereen op mevrouw Gesthuizen na heeft één
interruptie gehad. Ik wil voorstellen om het bij één interruptie te laten en
dat betekent dat mevrouw Gesthuizen als enige nog een keer mag
interrumperen. Ik wijk daarvan alleen af als iemand een heel, heel, heel
prangende vraag heeft. Alleen als we het zo doen, hebben we straks tijd
over voor een tweede termijn.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Met alle respect voor de manier waarop u de
vergadering leidt, voorzitter, maar het lijkt me absoluut onrealistisch om te
verwachten van de Staatssecretaris dat hij in zes minuten alle vragen die
er nog liggen, beantwoordt. Misschien is het beter om na te denken over
een andere oplossing.
De voorzitter: Hij gaat toch zijn best doen!
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik ga verder met de vraag waarom Bagdad
geen 15c-gebied is. Ik ontken niet dat de situatie in Bagdad ernstig is,
maar bij 15c ligt de lat wel een stuk hoger. Daarvoor heb je ook de aard en
het niveau van geweld en het aantal ontheemden in ogenschouw te
nemen. Er is geweld in Bagdad en dat is een significante factor bij de
beoordeling van het asielrelaas van iemand uit Bagdad. In Bagdad is wel
een zekere veiligheidsstructuur en er is ook geweld dat niet tot doel heeft
om bepaalde gebieden onder controle te brengen en dat zijn vaak de
doorslaggevende factoren voor de beoordeling of er wel of niet sprake is
van 15c. We hebben hierbij ook het recente oordeel van het Britse Upper
Tribunal uit oktober betrokken, waarin men ook tot dezelfde conclusies
komt. Verder verkeren we hierbij in het goede gezelschap van België,
Zweden en Duitsland, want deze landen beoordelen op grond van
dezelfde criteria dat er wel sprake is van een ernstige situatie, maar dat
het niet ernstig genoeg is voor 15c.
Waarom is er niet op voorhand sprake van bescherming voor lhbt’ers uit
Iran? Er zouden rapporten zijn die hiertoe aanleiding geven. Verder is
hierover een toezegging gedaan in verband met de motie-Strik (33 293 G),
namelijk dat het niveau van de bescherming zou worden gehandhaafd.
Lhbt’ers zijn er niet op achteruitgegaan ten opzichte van de situatie dat
iedere lhbt’er uit Iran een verblijfsvergunning kreeg, omdat er bij een
geloofwaardig bevonden relaas van een lhbt’er uit Iran een verblijfsvergunning wordt verstrekt. De materiële positie van deze groep is dus
niet verslechterd en dat past bij onze vergelijkende analyse met andere
landen over de omgang met lhbt.
Het nieuwe ambtsbericht over Somalië wordt in maart van dit jaar
verwacht.
Er is een opmerking gemaakt over het sporenbeleid, namelijk dat de
rechtsbijstand bij veronderstelde inwilliging niet meer zou worden
gegeven. Dat geldt alleen voor de aangewezen doelgroep in het spoor en
als de inwilliging voorzienbaar is. De asielbescherming wordt dan
verleend. De rechtswaarborgen zijn sowieso in lijn met alle richtlijnen,
maar ze zijn ook afdoende. Er kleven wel nadelen aan, maar daarom
moeten we spoor 3 ook heel zorgvuldig inzetten. De volledig ex
nunc-toetsing die we inmiddels kennen, is ook een element dat die
nadelen mitigeert, mochten die zich al voordoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

45

Ik ga verder met de invloed van het Eritrese regime en de problematiek
die specifiek bij mensen uit Eritrea speelt. Het COA is scherp op signalen.
Zo is besloten om geen toestemming meer te geven aan minderjarigen
om naar die bepaalde kerk in Rotterdam te gaan, omdat we daarover rare
signalen hebben gekregen. Zo zou er sprake zijn van misbruik. Het
landelijke parket van het OM onderzoekt die signalen ook in brede zin en
zal later beslissen of er een onderzoek ingesteld moet worden. Dat kan op
zijn beurt leiden tot een specifiek onderzoek naar de invloed van de
Eritrese overheid. Als wij dergelijke signalen krijgen, delen wij die met de
relevante instanties, politie en OM. Toen wij zelf signalen kregen over de
tolken, hebben wij de IND onmiddellijk aan het werk gezet en dat heeft
geleid tot aanscherping van het beleid. Iedere tolk kent die aanscherping
inmiddels. Verder is er in een individueel gesprek met alle Tigrinya-tolken
voorzien. Dat heeft in een beperkt aantal gevallen geleid tot een nader
onderzoek, maar daar kan ik natuurlijk bij voorbaat niets over zeggen. We
nemen het dus serieus, want het hele tolkenbestand is gezegd dat men
aan de nieuwe regels moet voldoen en alle Tigrinya-tolken zijn op een
individueel gesprek geweest. Dat heeft er in een paar gevallen toe geleid
dat er verder wordt gekeken of er reden is om aan te nemen dat er iets
niet goed zou zijn.
Binnen de grenzen van de wet moeten persvrijheid en vrijheid van
meningsuiting mogelijk zijn. De rechtsstaat is niet gestoeld op de
voormalige Oost-Duitse republiek; dus daar herken ik me niet in. Verder
moeten het lokaal bestuur en de politie daarbij handelen binnen de
marges, namelijk dat iedereen zich aan de wet heeft te houden en
iedereen het recht heeft om zich vrij te uiten. Hiervoor geldt de normale
werkwijze, want is er geen specifiek beleid voor mensen die zich uiten
over deze problematiek.
We hebben naarstig gepoogd bij Europol een rapport of iets dergelijks los
te krijgen over die 10.000 kinderen. Dat is ons niet gelukt en het is ons
daardoor niet duidelijk waar dat getal precies vandaan komt. Binnenkort
spreekt de Kamer met de Minister in een specifiek algemeen overleg over
de risico’s op mensensmokkel en mensenhandel, maar ik kan nu al wel
zeggen dat ieder kind er één te veel is. We zullen hier dan ook op blijven
letten. Wij hebben ook potentieel zorgwekkende signalen gekregen over
alleenstaande minderjarige vreemdelingen die zelfstandig vertrekken
zonder toezicht. In 2014 waren het er 100 en in 2015 160. Gezien de
verhoogde instroom is dat geen relatieve stijging, maar natuurlijk wel een
absolute. Ten opzichte van de bezetting is het zelfs wat gedaald. Er is ook
niet altijd meteen iets ergs aan de hand, maar het is wel een zorgwekkend
signaal. Daarom bekijken we wat we kunnen doen binnen de mogelijkheden die we hebben, bijvoorbeeld het inschakelen van de politie en
verder onderzoek. Die grote getallen die nu over Europa de ronde doen,
proberen we te verifiëren om erachter te komen waar die op gebaseerd
zijn. We willen ook die cijfers precies kunnen duiden, want dat is een
aanwijzing voor waar de oorzaak van deze problematiek ligt. Tot op heden
hebben wij die informatie, als die er al is, nog niet ontvangen.
Bij de Ranov en de naturalisatie van vergunninghouders speelt de vraag
of er sprake is van verblijfsrecht via een pardon of van het verkrijgen van
een nationaliteit. Ik ben nog niet op het punt dat ik zou zeggen dat we nu
spreken over een onoplosbare categorie. Het aantal naturalisaties uit de
Ranov stijgt namelijk nog steeds. Ook als beweerd wordt dat er sprake is
van bewijsnood, lukt het nog steeds om documenten te krijgen. Gezien
mijn verantwoordelijkheid voor de zorgvuldigheid van de naturalisatie
moet ik ervoor zorgen dat die documenten toch op tafel komen en dat
verificatie van de achtergrond kan plaatsvinden. Dat proces is nog in volle
gang. Ik durf wel nadrukkelijk te stellen dat als mensen vermoeden dat er
een probleem is, wij altijd openstaan voor die mensen en bereid zijn om
hulp te bieden, ook de IND. Wij zijn ook bereid om mee te kijken en te
proberen of het met onze hulp niet alsnog lukt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

46

In het rapport las ik dat er bij sommigen oprechte terughoudendheid of
huiver is om weer contact te zoeken met de overheid van het land dat
men heeft verlaten. Maar «oprecht» is nog niet altijd «terecht», want men
heeft hier bescherming. Die blijft ook bestaan en dat zou dan ook geen
reden moeten zijn. Ik zeg toe dat de mensen die daarmee worstelen, van
ons hulp kunnen krijgen bij dat traject. Het liefst doen wij dat om die
papieren alsnog boven tafel te krijgen, maar als dat niet lukt, kunnen we
samen constateren dat de bewijsnood daadwerkelijk een probleem is.
Vervolgens zullen we in die individuele zaken dan naar bevind van zaken
handelen. Het proces loopt nog. Het is goed op gang gekomen en ik deel
dan ook niet de constatering dat er bij iedereen die nog niet genaturaliseerd is, een onoplosbaar probleem speelt. Maar het moet dus wel
duidelijk zijn dat wij niet alleen maar zeggen: O, u hebt uw papieren; gaat
u maar weer weg. Wij bieden wel degelijk hulp om zo mogelijk eventuele
problemen op te lossen.
Er is gevraagd naar het kinderpardon en eventuele naturalisatie. Dat komt
aan de orde op het moment dat de ouders vijf jaar een verblijfsvergunning hebben. Als het kind dan nog minderjarig is, kan het samen
met zijn ouders worden genaturaliseerd. Als het kind in die periode
meerderjarig is geworden, kan het vijf jaar na de toelating zelf een
naturalisatieverzoek indienen. We blijven hier dus gewoon de
documenteis hanteren. Verder is het beleid dat wij voor maatwerk zorgen
in het geval van echte bewijsnood en echt grote problemen. Ik heb
daarvoor geen categorische beleidswijziging voorzien, want ik denk dat
dat moment nog niet gekomen is. We moeten er met maatwerk uit kunnen
komen. Verder moeten we zo veel mogelijk aan de papieren proberen te
komen, zodat we de naturalisatie netjes en zorgvuldig kunnen afwikkelen.
De samenleving heeft daar recht op.
Ik heb een vraag gekregen over het vervallen van de accountantsverklaring. Daarvoor is vooral gekozen omdat het schijnzekerheid bood. De
FIU-toets (Financial Intelligence Unit) blijft overigens wel onverkort van
kracht. Daarmee kunnen we genoeg ondervangen. De accountantsverklaring was een extra hindernis die ertoe leidde dat mensen die materieel
aan alle eisen voldeden, in een ander land gingen investeren en daar dus
banen gingen creëren. Ik vond dat ik Nederland met die bureaucratische
hinderpaal tekortdeed en daarom heb ik die weggenomen. Tegen de heer
Azmani zeg ik dat ik terug zal komen op zijn vraag of ik een praktische
oplossing heb voor startups van minder dan een jaar. Ik zal de Kamer
informeren over de vraag of dat tot grote problemen leidt.
We doen veel aan het tegengaan van schijnhuwelijken, omdat ik het
principieel een route vind die we zo veel mogelijk dicht moeten houden.
Het gaat grofweg om 100 schijnhuwelijken per jaar, zo blijkt uit de
analyse. Als er een indicatie is dat er iets aan de hand is, worden er
adrescontroles uitgevoerd. Het gebeurt daarbij ook – ik geef het eerlijk
toe – dat we mensen lastig vallen met een onderzoek terwijl er wel
degelijk sprake is van echte liefde. Dat is natuurlijk vervelend voor die
mensen en we moeten het dan ook proportioneel blijven bestrijden. We
doen alles om de druk zo hoog te houden dat het aantal schijnhuwelijken
niet groter wordt. Dat wil zeggen dat we jaarlijks een aantal keer optreden
als er een schijnhuwelijk is herkend. Het gaat niet om een massaal
verschijnsel en daarom vind ik dat we kunnen volstaan met het huidige
beleid van adresbezoeken op indicatie door speciale actieteams. Verder is
het van belang dat we als overheid informatie zo goed mogelijk verzamelen, want je moet echt iets over een echtpaar weten voordat je
aanklopt. Als er een indicatie is, pakken we evenwel flink door. We zien
dan soms bepaalde patronen en die zijn weer aanleiding voor nader
onderzoek en het afstoppen van routes. Dat laatste doen we natuurlijk,
voordat een schijnhuwelijk is gesloten.
Ik heb begrepen dat mijn ambtsvoorganger een internationaal vergelijkend onderzoek naar medische aspecten heeft uitgevoerd. In de vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

47

van de Kamer zat natuurlijk een veronderstelling en ik vind net als mijn
voorganger dat die moet worden onderzocht. Het is echter niet zo dat een
hoop landen een veel ruimer criterium hanteren. Er zijn landen die op
sommige onderdelen meer maar op andere onderdelen minder doen. Als
je realistisch kijkt naar wat we kunnen doen, vind ik dat we een goed
werkend stelsel hebben. Uit dat internationaal vergelijkende onderzoek
kan ik ook niet concluderen dat andere landen veel verder gaan of een
oplossing hebben gevonden voor het probleem die wij zomaar kunnen
overnemen.
België en Duitsland zeggen de feitelijke toegang te toetsen, maar deze
landen toetsen standaard alleen globaal de elementen geografische en
economische toegankelijkheid. De geografische toegankelijkheid wordt
overigens weer niet onderzocht door België. Uit het onderzoek blijkt ook
dat ze daar geen duidelijke objectieve criteria bij hanteren. Je kunt dus
niet zeggen dat het zo concreet is dat wij het kunnen overnemen. Ik denk
dat wij een deugdelijk en realistisch systeem hebben dat werkt en
waarmee wij in de pas lopen met andere landen.
Voorzitter, mijn tijd is op!
Mevrouw Gesthuizen (SP): Het vijfsporenbeleid en het niet toewijzen van
rechtshulp. De commissie asiel van VluchtelingenWerk Nederland heeft
ons per brief laten weten dat zij zich heel erg zorgen maakt over de punten
die ik de Staatssecretaris noemde, namelijk de problemen die kunnen
ontstaan bij de herbeoordeling van asielaanvragen en de problemen bij
aanvragen voor gezinshereniging. Ik weet niet of de Staatssecretaris die
brief zelf ook goed heeft gelezen, maar dat is dus precies waarop ik mijn
schriftelijke vragen heb gebaseerd. Die vragen gaan over fouten die
mogelijk in een asielprocedure sluipen, vervolgens niet rechtgezet worden
omdat er geen advocaat bij betrokken was en die op een later moment in
de procedure wel tot problemen voor de vluchteling leiden. Ik wil
voorkomen dat we straks in de Kamer moeten bakkeleien over de groep
mensen die hierdoor in het nauw is gekomen en van wie we allemaal
redelijkerwijs vinden dat ze een eerlijke kans zouden moeten krijgen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik zal niet beweren dat er geen nadelen aan
kleven, maar gezien de groep waarover we spreken, de beperkte
reikwijdte ervan en de aanvullende waarborgen – mensen worden wel
degelijk op hun rechten gewezen – denk ik dat er genoeg waarborgen in
het proces zijn ingebouwd. In de latere rechtsgang kan de rechter
natuurlijk ook altijd nieuwe elementen meewegen. Al met al vind ik het
plaatje daarom voldoende. Je moet ook terughoudend zijn met dat spoor,
want daarvan moet je echt alleen gebruikmaken als alles anders gierend
over de termijnen heen loopt. In die uitzonderlijke situatie zijn de
eventuele nadelen mijns inziens beperkter dan in de brief wordt verondersteld. Die beperkte nadelen accepteer ik vanwege de voordelen die aan dit
spoor zitten. Ik zeg dus niet dat het perfect is, maar ik vind het een
acceptabel spoor gezien de categorie, de omstandigheden waarin het
gebeurt, de verdere waarborgen in ons rechtssysteem en het feit dat wij
ook los van de rechtsbijstandverlener wijzen op rechten.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik begrijp met het oog op de verhoogde
instroomcijfers waarom we moeten schipperen. Ik ben ook absoluut geen
tegenstander van het sporenbeleid. Ik zou nog wel graag de toezegging
krijgen van de Staatssecretaris, ook al begrijp ik dat hij niet op de stoel
van de rechter kan gaan zitten, dat eventuele fouten in een asielprocedure
die ten onrechte niet worden rechtgezet doordat mensen niet worden
ondersteund door een advocaat, geen reden kunnen zijn voor de
intrekking van een verblijfsvergunning of het niet doorgaan van
gezinshereniging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

48

Staatssecretaris Dijkhoff: Dan gaat het wel om een geval waarin al
ingewilligd is. Voor de duidelijkheid: als er in dat spoor op een gegeven
moment toch iets opduikt, dan moet het gewoon terug naar start en een
ander spoor in. Dit spoor zonder rechtsbijstand leidt niet tot een afwijzing.
Verder heeft de rechter de mogelijkheid om volledig te toetsen en om
nieuwe aspecten bij de zaak te betrekken die eerder niet aan de orde zijn
gesteld. Het is inderdaad uiteindelijk aan de rechter om het te beoordelen.
Ik zie dus geen belemmeringen in aanloop naar dat oordeel.
De voorzitter: We gaan verder met de tweede termijn. U hebt daarvoor
één minuut. Geen interrupties!
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. Ik pik er nog een paar dingen uit.
Er is veel over de openbare orde gesproken, maar het blijft een feit dat
een asielverzoek van een criminele asielzoeker pas wordt afgewezen in
geval van een onvoorwaardelijke veroordeling tot zes maanden gevangenisstraf. De Staatssecretaris noemt dat stevig beleid, maar als een
serieverkrachter na vijf en een halve maand in de bak te hebben gezeten,
direct kan doorlopen naar het stadhuis om een verblijfsvergunning in
ontvangst te nemen, is dat natuurlijk geen stevig beleid. Het is wanbeleid
en dat moet anders.
Het Turkijeplan van Samsom, van de PvdA of van wie dan ook, kan nog
sneller de prullenbak in dan het in de Volkskrant is verschenen, onder
andere omdat van kerende veerboten geen sprake is. Mensen, zo blijkt nu,
worden in Griekenland gewoon in procedure genomen. De Staatssecretaris geeft zelf al aan dat vastzetten met het oog op uitzetten niet mag van
de EU. Dus de kerende veerboten zijn in de praktijk weer de intercity’s
richting Amsterdam en Antwerpen en dat moet natuurlijk niet.
Mijn laatste punt, want ik denk dat ik nog één punt kan maken. De
Staatssecretaris merkte op dat het gênant is dat de Golfstaten geen
vluchtelingen opvangen. Dat is het natuurlijk ook. De PVV roept dat ook al
jaren, maar waarom doen de Golfstaten niets? Dat komt door het beleid
van de Staatssecretaris, namelijk door jarenlang van de daken te
schreeuwen dat vrijwel alle Syriërs die hiernaartoe komen, een verblijfsvergunning in ontvangst mogen nemen. Als je dat signaal afgeeft, het op
de automatische piloot uitdelen van verblijfsvergunningen aan álle
Syriërs, gaan ze natuurlijk niet naar Qatar en Dubai. Grenzen dicht! Geen
asielzoeker meer toelaten! Dat is het enige wat helpt om alle problemen
op te lossen.
De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren): Voorzitter. Zoals ik
in eerste termijn al stelde, gaat het huidige asielbeleid en de huidige
instroom het absorptievermogen van ons land ver te boven. De
spanningen nemen toe op het gebied van de sociale huisvesting, bijstand
en zorgkosten. Maar dat geldt ook voor de sociale spanningen, zie hoe
ongewenst de komst van asielcentra zijn. Willen we die problemen
daadwerkelijk oplossen, dan zullen we toch echt toe moeten naar een
ander beleid. Er zijn vandaag al een aantal punten aangestipt: het actief
uitzetten van uitgeprocedeerde en criminele asielzoekers en het louter
opvangen in de regio.
Op een ander punt heb ik nog geen reactie gekregen, namelijk het actieve
ontmoedigingsbeleid. Bij de Algemene Beschouwingen heeft mijn fractie
al aangegeven dat we daarnaartoe willen. De Belgen en de Denen doen
het al. De VVD lachte het toen nog weg, maar heeft het later omarmd en
dat is een goed teken. Is de Staatssecretaris bereid om alsnog werk te
maken van actief ontmoedigingsbeleid naar het Deense en Belgische
model, bijvoorbeeld door asielzoekers te informeren dat het hier geen
land van melk en honing is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

49

De heer Sjoerdsma (D66): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor
de beantwoording in eerste termijn. Het was goed om van hem te horen
hoe de cijfers over de incidenten moeten worden gelezen. Elk incident is
er één te veel, maar de beantwoording van de Staatssecretaris laat ook
zien dat we hier niet alarmistisch over moeten doen.
Ik heb duidelijk gehoord wat de Staatssecretaris zei over kleinschaligheid,
namelijk dat het COA kleinschaligheid niet zal afwijzen. Dat is positief
nieuws.
Ik heb nog twee vragen voor de Staatssecretaris. Mijn eerste vraag betreft
het feit dat er geen rekening wordt gehouden met waar bestuurders
wonen. De Staatssecretaris ging in zijn antwoord in op de rol van het
COA, maar in Den Haag betrof het volgens mij de dienst voor het
rijksvastgoed. Ik zou graag van de Staatssecretaris horen dat voor die
organisatie van de rijksoverheid hetzelfde geldt, namelijk dat zij geen
uitzonderingen maakt.
Tot slot maak ik nog een opmerking over het bestuursakkoord. De
Staatssecretaris zegt dat we op de goede weg zijn, maar eigenlijk hadden
we al op 1 januari die opvangplekken moeten hebben. Wanneer verwacht
de Staatssecretaris die opvangplekken wel te hebben? Wat is zijn
planning? Kan hij verder toezeggen dat het vijfsporenbeleid na vijf jaar zal
worden geëvalueerd?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor zijn beantwoording van mijn vragen en zijn reactie op mijn
suggesties. Hij ziet die zitten, bijvoorbeeld wat ik zei over de voorlichting
aan asielzoekers over de positie van christenen. Ik heb van hem begrepen
dat er een folder is die specifiek gericht is op lhbt’s, maar dat er nog geen
folder is die specifiek is gericht op christenen. Dank voor de toezegging
dat hij hierover met Stichting Gave contact zal opnemen.
Ik heb dezelfde vraag als mijn voorganger over het bestuursakkoord:
wanneer gaan we die 2.500 plaatsen dan wel realiseren? Ik dacht dat die
plekken er voor 1 februari moesten zijn en dat is dus niet gelukt. Het glas
is halfleeg of halfvol, maar dat maakt het wel belangrijk om te weten wat
de volgende deadline is. Er moet in ieder geval meer druk op worden
gezet om tot kleinschalige opvang te komen.
Ik heb dezelfde vraag over het vrijwilligerswerk. Wanneer gaan we het nu
zo organiseren dat asielzoekers binnen twee weken echt aan de slag
kunnen, ook in de noodopvang? Ik hoor graag een deadline. Ik heb
aangegeven dat men het liefst zelf kookt, zodat men zelf kan kiezen wat
men eet. De Staatssecretaris zegt dat dit soms niet kan, maar volgens mij
kun je in de grotere locaties gewoon een mobiele keuken neerzetten.
De Staatssecretaris zei dat de vermiste kinderen de aandacht van de
regering hebben. Maar is hij ook bereid om daar als voorzitter van de
Europese Unie een grootschalig onderzoek naar te doen? Als we
inderdaad 10.000 kinderen kwijt zijn, onder wie 4.000 kinderen in Italië,
hebben we echt een probleem. Als we kinderen niet serieus nemen, houd
ik mijn hart vast.
Ik overweeg ten slotte om over de Ranov een VAO aan te vragen. Ik vind
dat het te lang duurt. VluchtelingenWerk heeft suggesties gedaan voor de
verruiming van de bewijsnoodregeling. Daarmee zouden we heel veel
kunnen oplossen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ik complimenteer de
Staatssecretaris om te beginnen met zijn reactie op de incidentencijfers.
Hij geeft heel duidelijk aan dat hij is nagegaan of hij een goede duiding
kan geven aan de cijfers. Hij geeft toe dat de cijfers niet zo precies zijn dat
je er duidelijke conclusies aan kunt verbinden. Ik vind dat heel goed, zeker
als je bedenkt hoe verleidelijk het voor andere politici kennelijk is om wel
met die cijfers aan de haal te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

50

Ik ben ook blij met de opmerking van de Staatssecretaris over zijn definitie
van kleinschalige opvang. Die komt namelijk overeen met mijn definitie. Ik
denk verder dat het kan helpen in de debatten die in gemeenteraden
worden gevoerd over de opvang van asielzoekers. Daar speelt namelijk
ook vaak de vraag: als we geen grootschalige opvang willen, wat willen
we dan wel? Ik vind het een goede zaak dat de Staatssecretaris in gesprek
gaat met de burgemeesters over de belemmeringen voor kleinschalige
opvang. Ik voorspel nu al wel dat geld een belangrijke praktische
belemmering zal zijn voor het COA. Is de Staatssecretaris bereid om
desnoods te investeren in kleinschalige opvang?
Ik sluit me aan bij de opmerking van de heer Voordewind over vermiste
kinderen. Zal de Staatssecretaris daar ook in Nederland onderzoek naar
laten doen? Het verdwijnen van kinderen is eigenlijk het falen van de
bescherming die wij deze kinderen zouden moeten bieden.
Ten slotte maak ik nog een opmerking over de gemeenten die statushouders willen opvangen. Deelt de Staatssecretaris mijn standpunt dat
meer statushouders opvangen dan wettelijk verplicht is, altijd toegestaan
moet zijn aan de gemeenten die dat willen?
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Ik bedank allereerst de Staatssecretaris voor zijn verhelderende beantwoording van de vragen.
Ik proef hier en daar een bescheiden opstelling. Dat siert een mens
natuurlijk, maar soms had ik de indruk dat de bescheidenheid wel ietsje
minder zou mogen zijn. Ik denk dan met name aan de internationale
dimensie van de vluchtelingenproblematiek en meer in het bijzonder de
opvang van vluchtelingen in de regio. Het is al genoemd: de Golfstaten
laten het erbij zitten. De Staatssecretaris geeft aan dat ze inmiddels
financieel bijdragen. Ik weet dat ze geld hebben toegezegd, maar ik weet
niet of er al bedragen zijn overgemaakt. En dit is bovendien maar één
facet. Ik zou me kunnen voorstellen dat de Staatssecretaris intern met de
vuist op tafel slaat en zegt: ik ga via de EU en via de VN gewoon actief
ageren tegen hun plichtverzaking op dit punt. Is de Staatssecretaris
daartoe bereid?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor de
toezegging om met de burgemeesters om de tafel te gaan om te bekijken
hoe de praktische belemmeringen weggenomen kunnen worden om tot
kleinschalige en gespreide opvang te komen. Dat is goed voor de
integratie en goed voor het draagvlak! Hopelijk is het bovendien ook goed
voor de veiligheid. Ik zeg dat ook al is nog niet helemaal helder of er hier
sprake is van een causaal verband.
We hebben binnenkort een algemeen overleg over mensenhandel. Ik
hoop dat we in de aanloop naar dat AO meer helderheid krijgen over die
10.000 kinderen, van wie onduidelijk is waar ze naartoe zijn vertrokken.
Zijn ze verdwenen of is het zelfs nog erger? Ik zou hierover graag in dat
AO goed geïnformeerd kunnen discussiëren.
De Staatssecretaris zegt dat hij volop bezig is met de Ranovvergunninghouders en dat hij bereid is om drempels weg te nemen en om
mensen die angst hebben, met raad en daad bij te staan. Wanneer kunnen
we hierover een update verwachten? Ik vraag dat, omdat het er wel toe
moet leiden dat het aantal mensen dat nu wel succesvol een naturalisatieverzoek indient, significant omhooggaat.
De heer Azmani (VVD): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor zijn
toezegging aan de VVD om niet alleen te kijken naar onvoorwaardelijke
veroordelingen maar ook naar bewezen feiten. Het gaat daarbij om zware
delicten. Ik vind dit belangrijk, want het zegt ook iets over waar we als
land voor staan, namelijk vrijheid en gelijkheid. Discriminatie van lhbt’s en
christelijke minderheden raakt ons zeer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

51

Ik bedank de Staatssecretaris verder voor de toezegging om in maart te
komen met de uitwerking van de aangenomen motie over wat ik
aso-opvang zou willen noemen. Ik bedank de Staatssecretaris voor de lijst
met veilige landen die hij volgende week naar de Kamer zal sturen en
voor het inkijkje dat hij gaf over de plaats van Turkije op die lijst.
Ik heb de Staatssecretaris zo begrepen dat er al een onderzoek naar
Eritrea loopt. Ik hoor graag een bevestiging daarvan.
Ik bedank de Staatssecretaris voor de toezegging dat hij in het kader van
het economische migratiebeleid zal komen met een verkenning naar
zowel de start-ups als de toelatingsregeling. Ik zou ten slotte graag zien
dat er voor de behandeling van de begroting voor 2017 een evaluatie naar
de Kamer komt van de regelingen in het door de Staatssecretaris
voorgestelde beleid. Is dat haalbaar?
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Ik kan helaas het antwoord van de
Staatssecretaris niet afwachten, want ik word verwacht bij een algemeen
overleg over Fokuswonen, een woonvorm voor mensen met een
meervoudige ernstige handicap. Ik zie dat dit ook geldt voor mevrouw
Voortman.
Ik heb een aantal vragen gesteld, maar ik heb niet op al mijn vragen
antwoord gekregen. Het kan natuurlijk ook altijd dat ik niet goed luisterde
toen de Staatssecretaris antwoordde op mijn vragen. Een van de vragen
die volgens mij niet is beantwoord, is de vraag hoe de bevoegdheid van
de politie om te controleren op mensenhandel en het verschepen van
kinderen zodanig kan worden aangepast dat wel overgegaan kan worden
tot de zogenoemde dynamische verkeerscontroles. De VVD-woordvoerder
is hier ook voor en ik zou dan ook zeggen: tempo!
Ik begon met de opmerking dat alle discussies feitelijk een afgeleide zijn
van de grote vraag hoe we de instroom naar beneden gaan brengen. Als
het er 93.000 worden in plaats van de voorspelde 58.000, hebben we het
over een kleine 800 miljoen alleen al voor het eerste jaar. Als een derde
van die vluchtelingen kinderen zijn, moeten we onderwijs gaan regelen
voor 30.000 kinderen. Het CDA heeft voortdurend voorstellen gedaan. Ik
heb ze vandaag herhaald, maar ik blijf nadenken over voorstellen om deze
regering te helpen er iets aan te doen. Doen we niets, dan slibt onze
veilige haven dicht. Uiteindelijk kunnen we dan niet meer doen wat we
willen doen, namelijk mensen die vluchten voor oorlog en geweld tijdelijk
opvangen. Dat we dat wel kunnen, vindt het CDA een dermate kostbaar
goed dat de Staatssecretaris erop kan rekenen dat ik voorstellen zal
blijven doen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik
het een niet heel bevredigend AO vond, maar dat ligt niet alleen aan de
beantwoording van de Staatssecretaris. Er stond echt veel te veel op de
agenda.
Ik heb geen antwoord gehoord van de Staatssecretaris op mijn vraag over
de medische toegankelijkheid in de landen van herkomst waarnaar
mensen worden uitgezet. Ik zou die vraag uit eerste termijn daarom willen
herhalen.
Ik geloof dat de Staatssecretaris over het recht op bijstand heeft willen
zeggen dat het er niet toe zal leiden dat mensen in grote problemen
komen. Als de heer Voordewind toch een VAO aanvraagt, overweeg ik de
Kamer over dit punt een uitspraak te laten doen. Ik ben namelijk bang dat
we over een paar jaar toch met de gebakken peren zitten.
De voorzitter: Wilt u uw eerste vraag even herhalen?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Die vraag over de medische toegankelijkheid
heeft te maken met het internationale onderzoek dat de Staatssecretaris
heeft gedaan naar de toegankelijkheid van de medische zorg in het land

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

52

van herkomst. De Staatssecretaris heeft in dat rapport Nederland
vergeleken met andere Europese landen en trekt de conclusie dat het hier
nog niet zo slecht is geregeld. De vraag die aan dat onderzoek ten
grondslag lag, was echter of de daadwerkelijke toegankelijkheid van
medische zorg in het land van herkomst betrokken kan worden bij de
overweging of iemand wel of niet veilig kan worden teruggestuurd. Dat is
al jaren een discussiepunt. Helaas gaat het soms om leven en dood en
daarom is het een belangrijk punt. In Duitsland en België is het in ieder
geval op twee punten iets beter geregeld.
De stellingname ten aanzien van Irak vind ik echt bizar, omdat er nog
steeds Irakese vluchtelingen deze kant op komen. Verder verkeert een heel
grote groep Irakezen in Nederland al jaren in grote onzekerheid. Het is
echt een wild idee om mensen terug te sturen naar een land dat zelf zegt:
wij kunnen het op dit moment gewoon niet aan. Dat wilde ik toch maar
even gezegd hebben.
Voorzitter, ik heb zelf zeker ook behoefte aan een VAO.
Staatssecretaris Dijkhoff: Voorzitter. Ik kan de heer Fritsma geruststellen:
de meest recente serieverkrachter kreeg vijf en een half jaar en niet vijf en
een halve maand. Die man zou dus ruimschoots binnen het beleid vallen.
Dit laat wel zien dat mijn beleid in het geval van ernstige zaken zeker gaat
werken.
De heer Fritsma (PVV): Ik wil hierover nog wel eens wat langer met de
Staatssecretaris doorpraten. Ik heb zelf een geruchtmakende aanrandingszaak opgezocht – ik heb de stukken bij me – en daaruit blijkt dat er
vaak alleen maar een werkstrafje wordt gegeven. Ook bij een enkelvoudige verkrachting wordt geen vijf en een halve maand gevangenisstraf
opgelegd. Het principe dat alleen een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
van zes maanden kan worden tegengeworpen is en blijft veel te ruim.
Staatssecretaris Dijkhoff: Zoals ik al eerder heb verteld, heb ik vooral
gekeken naar de richtlijnen van rechters voor de strafoplegging. Gezien
die richtlijn is zes maanden een redelijke grens, want daar vallen de
ernstige zaken zeker onder. Maar in individuele zaken maakt de rechter
natuurlijk zijn eigen afweging. Ik heb verder al aangegeven dat ik de
Kamer zal informeren over de mogelijkheid om in het geval van bepaalde
delicten de beoordeling en niet de opgelegde strafmaat bepalend te laten
zijn. Als dat mogelijk blijkt, kan in sommige gevallen dus alleen de
veroordeling worden tegengeworpen. In de maartbrief zal ik aangeven
hoe vaak het in de praktijk voorkomt. Voor de ernst van die delicten heb ik
dus zeker oog.
De heer Van Klaveren sprak over het Belgische ontmoedigingsbeleid. Ik
spreek mijn Belgische collega vaak – dat is erg gemoedelijk – maar ik heb
van hem niets gehoord over een echt ontmoedigingsbeleid. Ik heb zelf
een brief opgesteld die neutraal van aard was en die heeft op enkele
mensen ontmoedigend uitgepakt. Deze brief hebben we aan alle
asielzoekers uitgedeeld. Mijn Belgische collega heeft mij daarna een
berichtje gestuurd met de mededeling dat hij het een goed idee vond en
zelf ook met zo’n soort brief zou komen. Ik zie dus niet in wat het verschil
in beleid zou zijn. Wat Denemarken en Zweden op dit gebied doen, leidt
overigens ook niet per se tot een lagere instroom. Denemarken heeft één
keer twee advertenties geplaatst, maar dat leidde tot zo veel tegenadvertenties dat het niet echt hielp. Ik kijk naar het effect, want ik wil effectief
zijn. Ik ben realistisch over de feiten en als dat tot gevolg heeft dat
mensen voor een ander land dan Nederland kiezen, dan zij dat zo.
De heer Sjoerdsma vroeg om een evaluatie van het sporenbeleid. Het lijkt
mij zinnig om een evaluatie in gang te zetten, zodat we na een jaar of twee
kunnen zien hoe het zit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

53

De rijksvastgoeddienst heeft die sociale kaart – of hoe het die ook heet –
niet gemaakt omdat ze wisten dat het COA wellicht een partij zou worden.
Zij hadden die kaart dus voor iedereen gemaakt. Ik weet het niet precies,
maar voor de opvang van asielzoekers heeft het geen enkel gevolg gehad.
Geen enkele dienst in Nederland hoeft dan ook te denken dat dit
misschien zou moeten, want wij betrekken dat soort informatie op geen
enkele manier bij onze afweging. Of er een bestuurder in de buurt van een
mogelijke locatie woont, heeft echt geen enkele invloed op onze
beslissing.
Net als de heer Voordewind vroeg de heer Sjoerdsma wanneer het totale
aantal plaatsen is geregeld. Dat moet natuurlijk zo snel mogelijk worden
geregeld. Vooral bij de heer Voordewind proefde ik dat ik een deadline zou
moeten stellen die eruit bestaat dat ik het opleg als het niet op deze
manier lukt. Ik ben niet van plan om het op te leggen en dat is in lijn met
de meest recente uitspraak van de Kamer hierover. Een deadline
veronderstelt dat het na de deadline een «or else» is en dat is het in dit
geval niet. Als het ergens stilvalt, dan voer ik de druk op door het gesprek
flink aan te gaan. Locaties moeten gefaseerd vrijkomen en zolang dat
traject goed loopt, ben ik tevreden. Maar hoe eerder we duidelijkheid
hebben, hoe beter het natuurlijk is. Wat er nu is geleverd, biedt ruimte om
het traject via goede gesprekken voort te zetten. Ik heb geen deadline
vastgesteld. Ik ga natuurlijk wel met de regietafel een nieuwe richtdatum
vaststellen om te bepalen wanneer het weer kan.
Wanneer is het probleem voor de vrijwilligers van die formele twee weken
opgelost? Die vraag kan ik niet beantwoorden, want dat zit echt bij mijn
collega van Sociale Zaken. Mobiele keukens? Dat is een optie, maar ik zou
willen dat het zo simpel was dat dat overal kan. Zo hebben we ook
rekening te houden met de locatie van de opvang, want we moeten
voorkomen dat de omwonenden er iets van ruiken. Er worden verder
natuurlijk ook allerlei wettelijke eisen aan koken en hygiëne gesteld. Niks
in dit land is simpel, ook dit niet!
De heer Voordewind vraagt mij als EU-voorzitter een grootschalig
onderzoek te doen naar de situatie van kinderen. Dat zit dus niet in het
takenpakket van de EU-voorzitter. Wel zijn de kinderombudsmannen hier
in een EU-netwerk mee bezig. Ik ben verder nog steeds heel benieuwd
naar dat onderzoek waarin die 10.000 worden genoemd. Als dat
onderzoek bestaat, zou ik het graag inzien, want ik wil echt weten waar dat
getal van 10.000 vandaan komt.
Is geld een belemmering? Het is altijd een factor, maar niet bij voorbaat. Ik
zal collega Ploumen dan ook altijd aangehaakt houden bij de opvang in
het eerste jaar, want zij draagt de kosten daarvan. Geld is niet onbeperkt
beschikbaar, maar het is niet dé factor waardoor kleinschalige opvang niet
zou kunnen.
Meer statushouders opvangen dan je wettelijk verplicht bent, is sowieso
mogelijk. Daaraan werken wij ook mee.
De heer Bisschop sprak over opvang in de regio en de gesprekken met
collega’s uit de Golfstaten. Er is niet echt een netwerk van bewindspersonen die over migratie gaan dat zich zo ver uitstrekt dat ook de
Golfstaten erbij zitten. Ik zal dit signaal daarom doorgeven aan mijn
collega van Buitenlandse Zaken, want hij is met deze landen in gesprek.
Wellicht kan hij er binnen Europa via de Hoge Vertegenwoordiger
aandacht voor vragen.
Er is gevraagd om een update van de Ranov-cijfers. Dat is een continu
proces. 1 juli zou volgens mij een peildatum kunnen zijn. Verder kunnen
we de Kamer informeren over de meest recente Ranov-cijfers, die van
31 december, zodat de Kamer het ook op schrift heeft. 1 juli zou dus de
eerstvolgende peildatum kunnen zijn. Ik zal de Kamer daarna informeren.
De heer Azmani heeft gevraagd om een evaluatie van de startupregelingen. Ik zal richting de begroting een update geven. Een evaluatie
is nog wat lastig omdat de regelingen op onderdelen nog van kracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

54

moeten worden. We kunnen wel bekijken of er in de korte tijd dat de
regelingen van kracht zijn al sprake is van een verbetering.
Fase 1 van de veilige landen loopt nu. Ik kom zo snel mogelijk met fase 2.
Turkije komt meteen daarna, want dat land zit in fase 3. Turkije zit dus niet
in de conceptbrief die nu bij mij voorligt, maar in de volgende groep. Wat
mij betreft komt informatie over die groep binnen enkele weken naar de
Kamer.
Ik word het niet eens met mevrouw Gesthuizen over het antwoord op de
vraag of je feitelijke toegankelijkheid tot medische zorg kunt meewegen.
Volgens mij blijkt uit het onderzoek dat wat we nu hebben, goed werkt. Op
onderdelen lijkt het in andere landen misschien beter te gaan, maar op
andere onderdelen gaat het weer minder. Het onderzoek sterkt mij dan
ook in mijn overtuiging dat wat we nu doen, fatsoenlijk en haalbaar is. Ik
zou het daar dan ook bij willen houden.
De voorzitter: Er zijn een aantal toezeggingen gedaan:
– De Staatssecretaris zal nagaan of het aantal veroordelingen van
asielzoekers wegens een misdrijf kan worden becijferd. Hij zal dit punt
meenemen in de brief die in maart naar de Kamer komt.
– De Staatssecretaris zal ingaan op de vraag of bij bepaalde delicten
ongeacht de opgelegde straf kan worden besloten tot weigering of
intrekking van een verblijfsvergunning wegens veroordeling voor een
misdrijf. Hij zal dit punt meenemen in zijn brief van maart.
– De Staatssecretaris gaat na of het mogelijk en haalbaar is om
asielzoekers die voor onveiligheid in de opvang zorgen, op een andere
wijze op te vangen. Hij zal dit punt meenemen in zijn brief van maart.
– De Staatssecretaris zal nagaan of in het beleid voor start-ups mogelijkheden zijn opgenomen voor regelingen korter dan een jaar. Hij neemt
dit punt mee in zijn brief van maart. Verder zal het bij een evaluatie
worden betrokken.
– De Staatssecretaris zal de Kamer na de peildatum van 1 juli informeren
over de voortgang bij de Ranov-aanvragen met betrekking tot
naturalisatie.
– De Staatssecretaris zal voor de begrotingsbehandeling 2017 een
evaluatie uitvoeren naar het doelenbeleid en het economischemigratiebeleid.
Verder zal er een VAO worden aangevraagd met als eerste spreker de heer
Voordewind.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb de Staatssecretaris ook een
toezegging horen doen over Stichting Gave en de voorlichting over
christenen.
De voorzitter: Die hebben we ook allemaal gehoord.
Ik bedank iedereen hartelijk voor de belangstelling, de Staatssecretaris
voor zijn antwoorden en de Kamerleden voor hun vragen.
Sluiting 14.06 uur.
Volledige agenda
1. Verlenging besluit- en vertrekmoratorium Somalië
Kamerstuk 19 637, nr. 2052 – Brief regering d.d. 29-09-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
2. Toelatingsregelingen voor zelfstandigen en start-ups
Kamerstuk 30 573, nr. 132 – Brief regering d.d. 02-10-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

55

3. Internationaal vergelijkend onderzoek naar de toegankelijkheid van
medische zorg in het land van herkomst
Kamerstuk 19 637, nr. 2066 – Brief regering d.d. 06-10-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
4. Onderzoek naar de motieven van Ranov-vergunninghouders om geen
naturalisatieverzoek in te dienen
Kamerstuk 19 637, nr. 2072 – Brief regering d.d. 26-10-2015
Minister van Veiligheid en Justitie, G.A. van der Steur
5. Landgebonden asielbeleid Sudan
Kamerstuk 19 637, nr. 2074 – Brief regering d.d. 29-10-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
6. De geldigheidsduur van de verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd
Kamerstuk 19 637, nr. 2081 – Brief regering d.d. 26-11-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
7. Asielbeleid Irak
Kamerstuk 19 637, nr. 2105 – Brief regering d.d. 09-12-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
8. Beleidskader hervestiging 2016–2019
Kamerstuk 19 637, nr. 2087 – Brief regering d.d. 30-11-2015
9. Reactie op verzoek van het lid Voordewind, gedaan tijdens de Regeling
van Werkzaamheden van 8 november 2015 over de lange afhandelingstijd
inclusief screening van potentiële jihadisten, voordat mensen beoordeeld
worden door IND
Kamerstuk 19 637, nr. 2111 – Brief regering d.d. 09-12-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
10. Afzondering en visuele schouw in vreemdelingenbewaring
Kamerstuk 19 637, nr. 2108 – Brief regering d.d. 11-12-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
11. Maatregelen hoge instroom asiel
Kamerstuk 19 637, nr. 2086 – Brief regering d.d. 27-11-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
12. Doorstroom start-ups in de zelfstandigenregeling
Kamerstuk 30 573, nr. 133 – Brief regering d.d. 14-12-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
13. Continuering aanpak schijnhuwelijken
Kamerstuk 32 175, nr. 59 – Brief regering d.d. 17-12-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
14. Reactie op voorstellen vereniging EMDR Nederland
Kamerstuk 19 637, nr. 2110 – Brief regering d.d. 18-12-2015
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
15. Toelichting op het aantal Dublinclaims in 2014 en 2015
Kamerstuk 19 637, nr. 2114 – Brief regering d.d. 05-01-2016
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
16. Inventarisatie lijsten veilige landen van herkomst in andere lidstaten
Kamerstuk 19 637, nr. 2113 – Brief regering d.d. 05-01-2016
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff – Inventarisatie lijsten veilige landen van herkomst in andere lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

56

17. Wijziging toelatingsregeling buitenlandse investeerders
Kamerstuk 30 573, nr. 134 – Brief regering d.d. 08-01-2016
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
18. Publicatie van de Rapportage Vreemdelingenketen (RVK)
Kamerstuk 19 637, nr. 2115 – Brief regering d.d. 12-01-2016
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
19. Overzicht incidenten 2015 in- en rondom COA opvang locaties
Kamerstuk 33 042, nr. 22 – Brief regering d.d. 30-01-2016
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff
20. Kabinetsreactie op «plan Samsom» voor het beperken van illegale
migratie naar de EU
Kamerstuk 19 637, nr. 2121 – Brief regering d.d. 03-02-2016
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2178

57