2010D19295

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Justitie heeft een aantal vragen voorgelegd aan
de minister van Justitie en de minister voor Jeugd en Gezin naar
aanleiding van de brief van 22 maart 2010 over het rapport «De lokale
aanpak en preventie van recidive onder jongeren» en de kabinetsreactie
daarop (Kamerstuk 31 001, nr. 89).
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
De Pater-van der Meer
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Doorn

nds-tk-2010D19295

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het rapport «De lokale aanpak en preventie van recidive onder
jongeren» van Integraal Toezicht Jeugdzaken (ITJ) en van de kabinetsreactie daarop. Zij onderschrijven de opmerking in de kabinetsreactie dat in
2009 belangrijke stappen zijn gezet om recidive te verminderen, zoals is
aangegeven in de tweede voortgangsrapportage Veiligheid begint bij
Voorkomen (VbbV). Daaruit maken zij op dat aan de aanbevelingen van
ITJ uitwerking is gegeven en dat er positieve ontwikkelingen zijn te
signaleren. Deze leden hebben slechts enkele vragen over (de kabinetsreactie op) het ITJ-rapport.
De aan het woord zijnde leden vragen of het mogelijk is in de eerstvolgende rapportage VbbV de Kamer te informeren over de stand van zaken
betreffende de uitvoering van de door de ITJ gedane aanbevelingen. Het
gaat dan om de focus in beleid en aanpak op recidiverende jongeren, het
betrekken van de ketenpartners, het gebruikmaken van elkaars kennis en
aanbod, het structureel plaats geven van nazorg aan jongeren in de
aanpak, het creëren van ketenregie omtrent de aanpak en preventie van
het probleem, het realiseren van verbinding tussen de ketens en het
structureel evalueren.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de kabinetsreactie wordt
aangegeven dat een deel van de erkende bewezen effectieve interventies
gericht op het verminderen van recidive zich richten op gezinssystemen.
Kan een indicatie worden gegeven van de aard van die gezinsinterventies? Heeft de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie
onderzoek en aanbevelingen gedaan op het gebied van gezinsinterventies? Zo ja, welke aanbevelingen? In de kabinetsreactie worden
verschillende Handreikingen genoemd. Wordt het gebruik en de effectiviteit van die Handreikingen in de praktijk gemonitord?
Deze leden merken op dat de suggestie uit het onderhavige rapport wordt
gesteund om belangrijke personen uit de directe omgeving van de
betreffende jongeren bij de nazorg te betrekken en hen een ondersteunende rol te geven ten behoeve van een blijvend resultaat. Hoe wordt
hieraan in de praktijk gestalte gegeven?
Voornoemde leden lezen in het onderhavige rapport dat jeugdcriminaliteit
en recidive zorgen voor maatschappelijke problemen, zoals (gevoelens
van) onveiligheid bij burgers en dit zou leiden tot hogere kosten voor de
maatschappij omdat er een groter beroep wordt gedaan op politie,
Openbaar Ministerie (OM), rechterlijke macht en andere betrokken
organisaties. Kan een indicatie worden gegeven van de omvang van deze
kosten?
De leden van de CDA-fractie constateren dat er vijf gemeenten waren
geselecteerd om aan het onderzoek van ITJ mee te doen, namelijk Den
Haag, Hellevoetsluis, IJsselstein, Lelystad en Gouda. Waarom was Gouda
niet bereid tot deelname?
De aan het woord zijnde leden merken op dat in het ITJ-rapport wordt
gesteld dat een gevolg van de focus op risicojongeren is, dat bij professionals het zicht op aard en omvang van recidive ontbreekt omdat zij geen
zicht hebben op de totale omvang van het probleem binnen de lokale
context. Dit terwijl gemeenten en politie vaak wel beschikken over
cijfermateriaal over (groepen) recidiverende jongeren. Daarnaast hanteren

2

organisaties vaak verschillende definities van recidive en recidiverende
jongeren. Ook de wijze van registreren en de gebruikte systemen sluiten
vaak niet op elkaar aan en komt het nauwelijks voor dat afzonderlijke
dossiers over de jongeren vanuit de verschillende organisaties bij elkaar
worden gebracht en onderling worden gedeeld. In dit verband wordt
gesteld dat er geen privacybelemmeringen zijn die informatieoverdracht
in de weg staan. Welke belemmeringen zijn er dan wel? Hoe wordt dit
vraagstuk aangepakt? Moeten hier de in de voortgangsrapportage VbbV
genoemde instrumenten als het Samenwerkingsmodel Nazorg, de
Handreiking Nazorg, het Digitaal Platform Aansluiting Nazorg, het
Generiek Casusondersteunend Systeem, en de afstemming tussen
Veiligheidshuizen, Zorg- en Adviesteams en Centra voor Jeugd en Gezin
de oplossing bieden? Hoe wordt voorkomen dat het gevaar voor
bureaucratie en van het voornamelijk «praten» over in plaats van het
«werken» met en voor de jongere ontstaat?
De leden van de CDA-fractie merken op dat in het rapport wordt gesteld
dat het regelmatig voorkomt dat professionals acties die voor een jongere
nodig zijn niet ondernemen omdat deze niet in het aanbod of de taak van
de eigen organisatie passen. Professionals spreken zelf van «contact
hebben met» en niet van «samenwerken met». Samenwerking wordt wel
gezocht en professionals weten elkaar over het algemeen wel te vinden.
Waarom komen deze professionals er klaarblijkelijk niet toe de zaak door
te verwijzen naar een professional in een meer geëigende organisatie?
Wat wordt eraan gedaan om dit te verbeteren? Het rapport geeft voorts
aan dat professionals, ouders en jongeren de eerstverantwoordelijken zijn
voor zowel aanpak als preventie van recidive. Zij worden als de
«ervaringsdeskundigen» bij uitstek gezien en kunnen het beste aangeven
wat behoeften en wensen van de jongere zijn. In de praktijk blijkt dat
professionals ouders nauwelijks betrekken bij het ontwikkelen van een
effectieve aanpak of bij preventie omdat zij ouders vaak, net zoals de
jongeren, als hulpbehoevend zien. Niettemin bestaat de intentie om
ouders wel bij de aanpak te betrekken, maar dat het in de praktijk nog niet
zover is. Wat wordt ondernomen om de betrokkenheid van ouders te
verbeteren? Wordt het aspect «ouderbetrokkenheid» ook bekeken door de
Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie? Daarnaast noemen de
professionals als ontbrekende partners ook scholen, de Raad voor de
Kinderbescherming, de jeugd-GGZ, huisartsen of instanties op het gebied
van werk en inkomen. Over deze partners wordt gesteld dat die ook nodig
zijn om een sluitende keten voor de aanpak en preventie van recidive
onder jongeren te creëren. Hoe gaan deze partners erbij betrokken
worden?
Deze leden merken op dat in het rapport wordt aangegeven dat recidive
onder jongeren die in detentie gezeten hebben extreem hoog is en dat
driekwart van deze jongeren weer in aanraking komt met de politie
vanwege een strafbaar feit. Kan worden aangegeven hoe en over welke
tijdsperiode deze recidive is gemeten?
De leden van de CDA-fractie lezen in het rapport dat een jongere na een
traject gedurende langere tijd gevolgd of gemonitord zou moeten worden.
Hoe lang zou een jongere moeten worden gevolgd met het oog op
voorkomen van recidive? Wat zijn de kosten van het langer monitoren?
Wordt dit ook een taak van de Veiligheidshuizen? Hoe is de financiering
daarvan geregeld?
Ten slotte merken voornoemde leden op dat in de vier onderzochte
gemeenten is gebleken dat professionals vooral de eigen werkwijze
rondom een individuele jongere evalueren en niet gezamenlijk het totale
traject van een jongere en het resultaat voor die jongere. Het gaat er bij

3

deze evaluaties voornamelijk om of aan de procedurele eisen en
werkwijze is voldaan en of dit binnen de gestelde doorlooptijd is
gerealiseerd. Ook wordt er niet gekeken naar de resultaten voor de gehele
doelgroep binnen de gemeente. Betekent dit dat procedures en protocollen veelal (al dan niet ongewild) een belangrijker rol spelen dan het
resultaat? Hoe wordt gevolg gegeven aan de aanbeveling van IJT om
structureel te evalueren?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de ministers van Justitie en voor Jeugd en Gezin. Zij
willen nog enkele vragen en opmerkingen over dit rapport voorleggen.
Hoewel deze leden zich realiseren dat het onderzoek een momentopname
is en een beeld uit de eerste helft van 2009 geeft, alsmede dat er sindsdien
hard gewerkt is aan het verbeteren van de situatie, zijn zij wel
geschrokken van de conclusies in dit rapport.
De aan het woord zijnde leden merken op dat de verschillen tussen
jongeren die in een justitieel of een jeugdzorgtraject lopen soms niet erg
groot zijn. Sterker nog, de strafrechtelijke titel is bij een aantal groepen
risicojongeren het enige verschil. De aanleiding om geplaatst te worden
en de onderliggende problematiek kan dan juist wel dezelfde zijn.
Daarom pleiten deze leden dan ook voor zorg op maat tijdens en na
detentie die aansluit op diezelfde onderliggende problematiek.
Voorkomen moet worden dat kinderen door een gebrek aan zorg alsnog,
of wederom op strafrechtelijke titel geplaatst worden omdat ze toch nog
in de fout gaan na het eerste traject. Hierbij moet nadrukkelijk meer
aandacht komen voor het nazorgtraject voor kinderen afkomstig uit de
gesloten jeugdzorg om ook deze kinderen erbij te houden.
Deze leden vragen wat de meerwaarde is van een evaluatie zoals deze nu
voorligt in een veld waar implementatie en ontwikkeling van beleid in een
omvangrijk veranderproces samen opgaan? Is deze evaluatie als een
nulmeting te beschouwen en zullen er meer volgen opdat de effecten van
beleid dat in de tweede helft 2009 en begin 2010 ingevoerd zijn te meten
en te vergelijken zijn?
Voornoemde leden merken op dat in dit onderzoek de stand van zaken in
vier gemeenten is bekeken. Zij willen graag weten of deze vier gemeenten
willekeurig gekozen zijn of dat het gaat hier om een representatieve
steekproef gaat.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat er onder regie van de
gemeente samengewerkt moet worden om een sluitend netwerk om de
jongere heen te bouwen om hem op het rechte pad te houden. Zij vinden
het een goede zaak dat inmiddels, zoals blijkt uit een eerste meting, 96%
van alle jongeren begeleiding krijgt bij de uitstroom uit de justitiële
jeugdinrichting. Dit is altijd een zorgpunt van deze leden geweest. Zij
menen dat een jongere ook na de straf in beeld moet blijven om recidive
te voorkomen en perspectief voor een goede toekomst te houden. Het
overgrote deel van de jongeren wordt bij uitstroom dus begeleid, maar
niet noodzakelijkerwijs aangestuurd vanuit de gemeente, zo valt uit dit
rapport af te leiden.
De eerste constatering door ITJ is immers dat preventie en de aanpak van
recidive onder jongeren geen speerpunt van het lokale beleid en
uitvoering is. Dit past bij het beeld dat in de afgelopen jaren naar voren
kwam. Op het lokale niveau is helaas inderdaad nog veel onduidelijk en
ontbreekt het soms zelfs aan gevoel van urgentie om deze problemen op
te pakken omdat nog gedacht wordt dat andere partijen verantwoordelijk

4

zijn. Deze leden zien in het veld dat er nog teveel vanuit het aanbod van
de instellingen wordt gedacht in plaats van vanuit de jongere. De omslag
die gaande is om meer te denken vanuit de levensketen moet dan ook nog
steeds ondersteund worden, want dat is volgens deze leden nog niet
voldoende gerealiseerd.
De aan het woord zijnde leden merken op dat in de kabinetsreactie op het
rapport wordt verwezen naar de handreiking voor gemeenten die
geschreven zal worden door het Nederlandse Jeugdinstituut voor het
bevorderen van de samenwerking tussen de Centra voor Jeugd en Gezin,
de Zorg- en Adviesteams, het onderwijs en de Veiligheidshuizen. Hoe gaat
er voor gezorgd worden dat gemeenten dit daadwerkelijk gaan oppakken?
Is de handreiking inmiddels al beschikbaar? Zo nee, wanneer zal deze
gepubliceerd worden?
Deze leden constateren voorts dat in de kabinetsreactie staat dat de
aanpak van ernstige overlast en (jeugd)criminaliteit, met als onderdeel
daarvan het terugdringen van recidive, bij de gemeenten in toenemende
mate op de agenda komt. Is hiervan een overzicht beschikbaar? Wat is in
deze gemeenten het beoogde resultaat? Op welke doelen sturen de
gemeenten bij het recidivebeleid en zijn hiervan de resultaten bekend?
Wat wordt precies bedoeld met een «een slimme integrale aanpak» om
van het reguliere aanbod gericht op scholing en voorbereiding op werk
gebruik te maken? Heeft deze groep dan geen specifieke begeleiding
nodig?
De leden van de PvdA-fractie onderschrijven de constatering dat het zeer
belangrijk is dat jongeren die dreigen uit te vallen weer perspectief
geboden krijgen door middel van scholing en/of werk. Zij zijn van mening
dat juist bij het voorkomen van criminaliteit, ander overlastgevend gedrag
of recidive, het hebben van een baan van het grootste belang is.
Op de leefgebieden wonen, werk of school, onderwijs en zorg en
algemene dagbesteding moeten voorzieningen worden getroffen om een
jongere op de rit te krijgen. Geleerd moet worden om de avonden nuttig
in te vullen, juist om te voorkomen dat een jongere weer recidiveert.
Dagbesteding moet een verplichting zijn voor jongeren. Niet alleen biedt
een zinvolle dagbesteding weer zicht op een goede toekomst, maar
jongeren zijn dan ook van de straat en komen in een regelmatig dagritme.
Dit zijn factoren die weer van invloed zijn op het verminderen van de
recidive. Deze leden zijn daarom van mening dat naast zorg en repressie
het onderdeel dagbesteding actief moet worden ingevuld. De Veiligheidshuizen richten zich nu ook steeds meer op zorg. Dit is op zich een goede
ontwikkeling, maar hierbij geldt wel dat de component dagbesteding veel
actiever moet worden meegenomen. Op welk moment in het begeleidingstraject komt het werkplein van een gemeente in beeld? Is deze
instantie betrokken bij de toeleiding naar werk of wordt dit door de lokale
overheid op een andere wijze ingevuld?
In juli 2009 is in samenwerking met de VNG de Handreiking Nazorg Jeugd
onder alle gemeenten verspreid. Is, nu na de verkiezingen van maart 2010
er in heel veel gemeenten wisselingen van de wacht geweest zijn, weer
een moment voorzien om een geactualiseerde handreiking te
verspreiden?
De aan het woord zijnde leden brengen in herinnering het antwoord op de
schriftelijke vragen van de leden Heijnen, Heerts en Eijsink (Kamerstukken
II, vergaderjaar 2009–2010, aanhangsel Handelingen, nr. 1668) over
discriminatie van jongeren met een alternatieve straf op de arbeidsmarkt.
Daaruit blijkt dat een Halt-afdoening wegens overtreding van een
Algemene Plaatselijke Verordening met betrekking tot verdovende
middelen inderdaad een bezwaar kan zijn om iemand in aanmerking te

5

laten komen voor een functie bij Defensie. Dit staat naar mening van deze
leden in de weg van het feit dat juist dit soort jongeren een perspectief
geboden moet worden door middel van een baan. Wordt de mening van
deze leden gedeeld dat het niet kunnen krijgen van een Verklaring
Omtrent het Gedrag (VOG) en het niet kunnen verkrijgen van een
Verklaring van Geen Bezwaar in de weg kunnen staan? Bij hoeveel van de
ongeveer 100 kandidaten die bij Defensie geweigerd werden, was er
sprake van een Halt-afdoening in verband met verdovende middelen? Kan
de gemeente voor deze groep jongeren nog iets betekenen? Zo ja, wat zijn
dan de mogelijkheden die open staan?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de ITJ constateert dat
jongeren een groot risico lopen niet het beste, meest effectieve traject
aangeboden te krijgen of met stagnaties en onderbrekingen in het aanbod
geconfronteerd te worden. Zij willen weten of de implementatie van
YOUTURN, de uniforme basismethodiek die vanaf begin 2010 overal
gebruikt moet worden, hier de gewenste verbeteringen in laat zien? De ITJ
geeft voorts in het rapport aan dat de samenwerking, aansluiting en
afstemming tussen de verschillende ketens een vereiste is bij de aanpak
van recidive, maar dat deze verbinding nog niet is gerealiseerd.
Informatie-uitwisseling vindt plaats op het moment waarop de jongere
overgedragen wordt van de ene organisatie naar de andere. Toch is de
ketenpartner die de jongere overgedragen krijgt niet altijd volledig
geïnformeerd over de achtergrond van de jongere en de situatie waarin
hij verkeert. Deze leden vinden het spijtig dat deze samenwerking nog
steeds niet van de grond gekomen is. Waarom is er niet één partij
verantwoordelijk voor de goede overdracht door de gehele keten heen? Is
de gewenste «warme» overdracht inmiddels geregeld? Wat is de
voortgang voor wat betreft de digitalisering van de dossiers en hierdoor
het optimaliseren van de toegang tot de dossiers voor de verschillende
ketenpartners? Deze leden zijn van mening dat, om de aansluiting tussen
vertrek uit de instelling en de overgang naar de gemeente te verbeteren,
de zendende partij verantwoordelijk moet worden voor een goede
overdracht. Dit is door de Inspectie voor de Sanctietoepassing aanbevolen
voor de volwassen gedetineerden, maar deze leden menen dat deze
stelregel ook zeer zeker moet gelden voor jongeren. Delen de ministers
deze opvatting?
De aan het woord zijnde leden vragen of het nog voorkomt dat de
incomplete en niet volledig ingevulde dossiers ongezien bij de volgende
partij in de keten terecht komen, waardoor deze partij niet volledig op de
hoogte is en dus niet het juiste traject aan kan bieden. Wie kan er dan op
het niet volledig zijn van het dossier aangesproken worden? Wanneer is
dit probleem verholpen en hoe zal dit gaan gebeuren? Deze leden van de
PvdA-fractie zijn van mening dat helder moet worden wie verantwoordelijk is. De verdeling tussen ouders of sociale omgeving, zorg, werk en
politie moet helder worden. Hoe kunnen gemeenten hierin een positieve
prikkel ervaren en beloond worden als er succesvol gewerkt wordt aan het
terugdringen van recidive?
Nog niet alle gemeenten hebben een specifieke contactpersoon nazorg
jeugd die deelneemt aan het trajectberaad. Uit de tweede voortgangsrapportage VbbV blijkt wel dat gemeenten steeds beter raken ingespeeld en
groeien in hun rol. Hoe verloopt dit precies en zijn ook de kleinere
gemeenten hierbij voldoende betrokken?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de ITJ constateert dat
belangrijke partners, zoals ouders, jongeren en scholen, ontbreken binnen
de keten(s) in de onderzochte gemeenten. Dit was de situatie begin 2009.
Deze leden willen graag weten hoe de situatie is nu YOUTURN ingevoerd
is en waarbij is vastgelegd op welke momenten een perspectiefplan wordt

6

opgesteld. Welke instrumenten worden standaard afgenomen en wanneer
worden ouders en ketenpartners betrokken? Voornoemde leden zijn van
mening dat zorg op maat en in samenhang moet worden aangeboden.
Daarbij is het noodzakelijk dat ouders en het sociale netwerk actief
worden betrokken. Er is ook een gebrek aan integraal zorgaanbod voor
kinderen met meerdere problemen tegelijkertijd. Wanneer is de
samenhang in zorg, onderwijs, werkaanbod gereed? Wie zal er dan
verantwoordelijk zijn?
De aan het woord zijnde leden brengen in herinnering dat uit onderzoek
(Jeugdige veelplegers in Utrecht, drs. M. Kampijon en prof. dr. I. Weijers,
augustus 2009) blijkt dat jeugdige veelplegers het eerste politiecontact
tussen de 13 en 15 jaar hebben. Deze leden zijn benieuwd welke partners
in de keten bij deze leeftijdsgroep in actie komen als een jongere van die
leeftijd wegens een delict in aanraking komt met de politie en wat hierin
de rol van het Centrum voor Jeugd en Gezin is.
De leden van de PvdA-fractie vinden de verplichte nazorg een goede stap
om de jongere in beeld te houden, ook na de straf. De nazorg kan
doorlopen tot na het eindigen van de justitiële titel op vrijwillige basis.
Wie let er op als afspraken in deze fase niet worden nagekomen? Kan de
gemeente de jongere ook dan nog verplicht nazorg bieden als er geen
justitiële titel meer is?
Voornoemde leden merken op dat de ITJ geen structurele evaluatie van
de aanpak, de samenwerking en de behaalde resultaten tegengekomen te
zijn. Hierop geven de ministers aan dat dergelijke evaluaties onderdeel
uitmaken van het onderzoeksprogramma van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie.
Wanneer is in dit programma dan de volgende evaluatie in dit kader
voorzien? Hoe kan het zo zijn dat de ITJ niet op de hoogte is van het
bestaan van deze evaluaties en doelen zij wellicht op een ander soort
evaluatie? Deze leden menen dat de inspecties ook moeten kunnen
controleren op de concrete doelen van het programma terugdringen van
recidive en op de beoogde resultaten. Niet per instelling, niet per
gemeente, maar in samenhang. In de kabinetsreactie staat dat ook in veel
gemeenten evaluaties plaatsvinden in het kader van het lokale veiligheidsbeleid en de lokale aanpak van overlast en de criminaliteit. Hoeveel
gemeenten geven daarin specifiek aandacht aan de effectiviteit van de
aanpak van recidive? Is hier meer over bekend? Wat is de rol hierin van de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)? Zijn hier in het convenant
tussen de VNG en het ministerie van Justitie in het kader van het
programma VbbV nog nadere afspraken gemaakt?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van het ITJ-rapport over de lokale aanpak en preventie van
recidive onder jongeren en de brief van de ministers bij het aanbieden van
dit rapport. Zij hebben hierover de volgende vragen en opmerkingen.
Deze leden verwelkomen het onderzoek naar dit belangrijke onderwerp.
De recidive onder jongeren, zeker na detentie, is met 78% torenhoog. Het
onderhavige rapport legt een aantal ernstige tekortkomingen in het lokale
beleid bloot die met grote voortvarendheid moeten worden aangepakt. Zo
blijkt recidive geen speerpunt in (gemeentelijk) beleid en aanpak te zijn,
maken professionals onvoldoende gebruik van elkaars kennis en aanbod,
blijkt nazorg nog geen structurele plaats in de aanpak te hebben en wordt
een aanpak nauwelijks geëvalueerd. Zijn de ministers onaangenaam
verrast door deze harde conclusies? Zo nee, waarom niet?

7

De aan het woord zijnde leden vragen sinds wanneer de gemeenten
eigenlijk op deze wijze verantwoordelijk zijn voor de nazorg van
ex-gedetineerde jongeren. Waarom is hier destijds voor gekozen? Zijn de
problemen hiermee niet groter geworden? Of anders gezegd, is de nazorg
van ex-gedetineerden sindsdien niet steeds een punt van zorg geweest?
De leden van de SP-fractie vragen, alvorens in te gaan op de afzonderlijke
aanbevelingen van ITJ, de voorvraag te beantwoorden of de bevoegdheden en verantwoordelijkheden momenteel eigenlijk wel goed zijn
verdeeld. Indien vastgesteld moet worden dat recidive geen speerpunt is
in gemeentelijk beleid en nazorg nog steeds geen structurele plaats in de
aanpak heeft, zijn de gemeenten dan wel voldoende toegerust om de
hardnekkige problemen van deze uiterst moeilijke doelgroep adequaat
aan te pakken? Zou niet veel meer gebruik gemaakt moeten worden van
de kennis en expertise van de (jeugd)reclassering, die hier eigenlijk bij
uitstek deskundig in is? Hoeveel gemeenten maken nu al gebruik van de
(jeugd)reclassering in het kader van de nazorgtaken, bijvoorbeeld door de
(jeugd)reclassering hiervoor «in te kopen», zoals bij de nazorg aan
volwassenen gebeurt? Waarom moet steeds opnieuw het wiel worden
uitgevonden? Voornoemde leden vragen de ministers hier uitgebreid op
in te gaan en niet te volstaan met de vaststelling «dat veel in gang is
gezet» en dat het implementeren van maatregelen nu eenmaal tijd kost.
De vraag moet ook worden gesteld of de lastige verantwoordelijkheid
voor nazorg aan criminele (ex-gedetineerde) jongeren wel voornamelijk
bij de gemeenten hoort te liggen.
Deze leden vragen de ministers ook in te gaan op de mogelijkheden van
de reclassering. Als de (jeugd)reclassering al een jongere onder zijn hoede
heeft, bijvoorbeeld in het kader van het uitoefenen van reclasseringstoezicht, dan zijn (jeugd)reclasseringswerkers vaak gebonden aan strikte
regels en procedures en het alleen maar mogen werken in gedwongen
kader. Kan er niet veel meer gedaan worden indien de reclasseringswerkers iets meer vrije ruimte krijgen en soms iets extra’s mogen doen
voor een cliënt, als dit naar het professionele oordeel van de reclasseringswerkers in het belang is van recidivebestrijding? De uitvoering van
de motie-Van Velzen (Kamerstukken II, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VI,
nr. 49) geeft de mogelijkheden, die voor een deel van de problemen in het
rapport van ITJ mogelijk een oplossing bieden. Graag ontvangen deze
leden een reactie op dit punt.
Voornoemde leden benadrukken dat het zeker voor jongeren van het
grootste belang is dat straf en zorg (aanbod tot hulp) altijd samen moeten
gaan. Daarbij hebben ook de rechters en het OM een rol. Zijn het OM en
de rechters al voldoende op de hoogte van alle wettelijke mogelijkheden
die er zijn? Te denken valt daarbij aan de mogelijkheden om voorwaardelijke straffen op te leggen, creatief te zijn met de voorwaarden die van nut
kunnen zijn om recidive te voorkomen en de gedragsbeïnvloedende
maatregel. Zo ja, worden deze mogelijkheden ook al voldoende benut of
zou dit beter kunnen? Neemt het opleggen van de gedragsbeïnvloedende
maatregel toe en is dit met cijfers aan te tonen?
De leden van de SP-fractie constateren dat ouders nog steeds onvoldoende worden betrokken in de aanpak of zelfs helemaal ontbreken in die
aanpak. Dat vinden deze leden ernstig. De ouders, of zelfs het hele gezin,
moeten juist nauw betrokken worden bij het op het rechte pad houden
van de jeugdige. Neemt het gebruik van interventies gericht op het hele
gezin inmiddels toe? Wordt hier in alle gemeenten al gebruik van
gemaakt? Zo nee, waarom niet? Verschilt de kwaliteit van de opvoedingsondersteuning die wordt geboden per gemeente? In hoeverre kunnen

8

gemeenten leren van elkaar welke hulp en maatregelen effectief werken in
andere gemeenten?
De aan het woord zijnde leden benadrukken al geruime tijd dat het
bestrijden van recidive onder jongeren van het grootste belang is. Het is
dan ook erg vreemd dat jongeren die de fout in zijn gegaan niet geruime
tijd worden gevolgd. Deze leden zijn het helemaal eens met het
ITJ-rapport waarin geconcludeerd wordt dat de vaststelling of een extra
inspanning die nodig is niet alleen direct na afloop van een traject gedaan
moet worden, maar ook enige tijd hierna herhaald moet worden.
Daarvoor is het nodig een jongere na afloop van een traject gedurende
langere tijd te volgen/monitoren. Het einde van een traject mag niet «uit
zicht» betekenen.
Natuurlijk kan de noodzaak en de intensiteit van het ’volgen» per persoon
verschillen, maar waarom wordt niet beter in de gaten gehouden hoe het
bijvoorbeeld met een first-offender gaat na het delict? Wie is hiervoor
verantwoordelijk? Waarom zou dat niet ook deels de jeugdreclassering
kunnen zijn als dit nodig blijkt? Hoe wordt deze aanbeveling geïmplementeerd?
De leden van de SP-fractie lezen ten slotte in het rapport dat de gemeente
ook betrokken wordt bij het verblijf van de jeugdige in de justitiële
jeugdinrichting. Dat vinden zij goed, maar zij vragen of het beeld klopt dat
er nog onvoldoende informatie vanuit de justitiële jeugdinrichtingen over
de betreffende jeugdige naar de gemeenten komt. Hoe wordt er voor
gezorgd dat deze informatie van voldoende niveau is en de gemeenten
tijdig bereikt om de benodigde acties te ondernemen, zoals de toeleiding
naar werk of opleiding? Zijn er ook ambtenaren van de gemeenten die in
de justitiële jeugdinrichtingen komen om met de jeugdige zelf in gesprek
te gaan? Zou dit niet vaker moeten gebeuren?
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het ITJ-rapport. Er blijven echter enkele vragen staande.
Deze leden willen graag weten wat er wordt bedoeld met de volgende
passage in het rapport: «ITJ doet onderzoek in die gemeenten waar een
maatschappelijk probleem groter is dan in andere gemeenten en waar de
risico’s voor jongeren om met dat probleem in aanraking te komen hoog
zijn». Uit het rapport blijkt dat in deze gemeenten relatief meer
zogenaamde jeugdige veelplegers en harde kern jongeren zijn dan in
andere gemeenten. Deze leden willen graag cijfers en percentages
hierover zien. Verderop in het rapport wordt gesteld dat deze wijze van
selecteren geleid heeft tot een keuze van vijf gemeenten. Wat wordt
precies met «deze wijze van selecteren» bedoeld? Daarnaast blijkt uit het
rapport dat de geselecteerde gemeente Gouda niet mee wilde doen. Kan
worden aangegeven waarom deze gemeente niet bereid was deel te
nemen aan het onderzoek? Waarom is niet voor een andere (vijfde)
gemeente gekozen?
Het valt voornoemde leden op dat er niet echt gesproken wordt over een
bepaalde verantwoordelijkheid bij ouders. Zij worden in het rapport dan
wel genoemd als ontbrekende partners. In het rapport staat op pagina 11
hierover wel dat medewerkers van de gemeenten en professionals het
beeld hebben dat het plegen van een strafbaar feit vaak samenhangt met
onder andere ouders die geen grip lijken te hebben op de jongere. Het lijkt
dan zo dat de ouders er zelf ook niets aan hadden kunnen doen. Deze
leden vinden dit enigszins eenzijdig aangezien de ouders de belangrijkste
rol (zouden moeten) hebben in het ervoor zorgen dat een jongere niet het
criminele pad opgaat. Het komt ook voor dat ouders hun taak als

9

opvoeders niet goed uitvoeren waardoor dit onder andere kan leiden tot
lage schoolprestaties en vervolgens weer tot criminele activiteiten. Hoe
staan de ministers tegenover het idee financiële sancties mogelijk te
maken voor ouders die hun taak als opvoeders niet goed uitvoeren?
Hierbij kan gedacht worden aan ouders die er niet voor zorgen dat hun
kind niet spijbelt. Daarbij komt ook voor dat ouders niet geholpen willen
worden door hulpverleners. Deze leden zijn van mening dat hier financiële
sancties, bijvoorbeeld het korten op de kinderbijslag, op moeten staan.
Graag ontvangen zij een reactie op dit punt.
De leden van de VVD-fractie willen ten slotte graag weten wat de
ministers vinden van de zogenaamde «Sluitende Aanpak» van risicojongeren die in de wijk Charlois is gebruikt. In deze Rotterdamse wijk lopen
allerlei projecten voor specifieke etnische doelgroepen zodat een aanpak
op maat kan worden gecreëerd.
II. Reactie van de ministers

10