COVID-19 bij reizigers: een analyse van de resultaten uit de teststraat
op Schiphol en van reishistorie bij nieuw gediagnosticeerde patiënten
in Nederland
RIVM notitie, 17-9-2020

Contents
1.

Introductie................................................................................................................................. 2

2.

Methode.................................................................................................................................... 2
2.1 Teststraat Schiphol .................................................................................................................. 2
2.2 Meldingen door GGD’en .......................................................................................................... 2

3.

Resultaten ................................................................................................................................. 3
3.1 Schiphol teststraat ................................................................................................................... 3
3.2 Locatie van bron van besmetting voor positief geteste personen gemeld door de GGD’en ....... 4
3.3 Land van bestemming, leeftijd en regio van positief geteste reizigers gemeld door de GGD’en 6

4. Discussie........................................................................................................................................ 8

1

1. Introductie
Volgens het huidige beleid wordt alleen getest op COVID-19 als er klachten aanwezig zijn. Om een
indruk te krijgen van de meerwaarde van het testen van binnenkomende reizigers met een verhoogd
risico op COVID-19 vanwege verblijf in een risicogebied (gebied met oranje reisadvies) is een
teststraat ingericht op Schiphol. Daarnaast is bij personen positief getest in de vakantieperiode
geanalyseerd welk percentage nieuw geteste personen in het buitenland geïnfecteerd is geraakt en
in welke mate dit mogelijk tot verspreiding binnen Nederland heeft geleid.

2. Methoden
Er is gebruik gemaakt van twee databronnen, data uit de teststraat Schiphol (CoronIT database) en
uit de wettelijke meldingen aan de GGD (Osiris database).

2.1 Teststraat Schiphol
Van 12 augustus tot 12 september zijn er in een teststraat van GGD Kennemerland op Schiphol tests
aangeboden aan passagiers op geselecteerde vluchten uit landen met een oranje reisadvies. De
selectie was nodig omdat de testcapaciteit op Schiphol niet toereikend was om alle reizigers die
dagelijks uit oranje en rode gebieden aankomen te kunnen testen. Bij de geselecteerde vluchten
werden passagiers bij de uitgang van de bagagehal, in de aankomsthal, gewezen op de teststraat
middels een flyer. Er is geen informatie gedeeld met het RIVM over het aantal geselecteerde
vluchten, de herkomstlanden van de geselecteerde vluchten en het aantal passagiers op de
geselecteerde vluchten.
In de teststraten wordt het registratiesysteem CoronIT gebruikt. De gegevens van de teststraat
Schiphol zijn beschikbaar voor analyse middels de handmatige download van gegevens uit CoronIT
door het RIVM, welke gebruikt wordt voor de landelijke COVID-19 surveillance. Het RIVM heeft in
deze download de beschikking over een beperkte set gegevens waaronder informatie over de datum
van de test, het geslacht, geboortejaar en de test uitslag. Informatie over de aanwezigheid van
klachten, en details over de reis zoals het land van herkomst van de vlucht waren niet beschikbaar
voor analyse. Ook was het niet mogelijk om reizigers na de test op te volgen in het Covid-19
meldingssysteem gebruikt door de GGD’en (Osiris).

2.2 Meldingen door GGD’en
Deze analyse betreft alle personen in Nederland die in de periode 6 juli-15 september als positief
getest gemeld zijn door de GGD’en, ongeacht of de test is uitgevoerd in een teststraat, door een
ziekenhuis of een andere aanvrager.
Tijdens het brononderzoek rond een persoon met COVID-19 wordt gevraagd naar alle reizen die
deze persoon heeft gemaakt in de 14 dagen voor begin van de klachten. In combinatie met de eerste
ziektedag van de patiënt wordt op basis van deze informatie ingeschat waar de infectie het meest
waarschijnlijk is opgelopen. Reizigers wier eerste COVID-19 klachten begonnen voorafgaand aan
terugkeer in Nederland, of op de dag van of na terugkeer, en voor wie geen mogelijke infectie bron
in Nederland bekend was, zijn aangemerkt als waarschijnlijk besmet in het buitenland. Degenen
2

voor wie de eerste klachten begonnen op dag 2 t/m 10 na terugkeer en die geen mogelijke infectie
bron in Nederland hadden, zijn aangemerkt als mogelijk besmet in het buitenland. Overige reizigers
zijn aangemerkt als waarschijnlijk besmet in Nederland. Voor een deel van de positief geteste
personen in Nederland was de reishistorie onbekend.
De GGD’en gaan in het bron- en contactonderzoek na van wie iemand zijn/haar besmetting mogelijk
heeft gekregen en wie hij/zij mogelijk besmet heeft. Voor 45,7% van de nieuw besmette personen is
het mogelijk geweest zulke relaties te leggen.
Voor de reizigers en niet-reizigers is nagegaan of zij zijn aangemerkt als mogelijke bron van infectie
voor andere positief geteste personen; dit zegt dus iets over de mate van transmissie. Belangrijk om
op te merken hierbij is dat GGD medewerkers binnen transmissieparen mogelijke bronnen en
secundaire besmettingen aanmerken op basis van epidemiologische informatie, zoals eerste
ziektedag en risicogedrag. Hieruit is weliswaar een waarschijnlijke transmissieroute af te leiden,
maar de richting van transmissie, dus wie wie besmet heeft, is niet met 100% zekerheid vast te
stellen.

3. Resultaten
3.1 Schiphol teststraat
In de proefperiode zijn ruim 19 duizend reizigers getest op Schiphol. In tabel 1 is het aantal tests per
week weergegeven en het percentage met een positieve uitslag. Het percentage reizigers met een
positieve uitslag was 1,7% en varieerde tussen 1,5% en 1,9% per week. Er was geen verschil in het
percentage positief tussen mannen en vrouwen (niet getoond).
Tabel 1: Aantal testen uitgevoerd op testlocatie Schiphol, met bekende uitslag

week 33
week 34
week 35
week 36
week 37
Totaal

POS
16
73
119
64
54
326

Totaal
877
4.580
6.305
4.375
2.982
19.119

% POS
1,8%
1,6%
1,9%
1,5%
1,8%
1,7%

In figuur 1 en tabel 2 is het percentage positief naar leeftijd van mensen getest op Schiphol
vergeleken met de dat bij de overige teststraten in Nederland in dezelfde periode (week 33-37). Het
vindpercentage in de teststraat Schiphol is met 1,7% lager dan in de overige teststraten, waar 3,0%
positief testte. In de leeftijdsgroep 15-24 jaar is het vindpercentage met 2,8% het hoogst op
Schiphol. In de overige teststraten zijn 20-24 jarigen het vaakst positief (5,3%), gevolgd door 25-29
jarigen (3,9%).

3

Figuur 1: Percentage met een positieve test naar leeftijdsgroep en teststraat

Tabel 2: Aantal testen en percentage positief naar leeftijd en teststraat
Teststraat Schiphol
Leeftijd
POS
Totaal
0-14
2
180
15-19
35
1.251
20-24
103
3.673
25-29
46
3.484
30-34
40
2.573
35-39
27
1.658
40-44
12
1.175
45-49
12
1.167
50-54
15
1.336
55-59
14
1.118
60-64
11
749
65+
9
755
Totaal
326
19.119

%POS
1,1%
2,8%
2,8%
1,3%
1,6%
1,6%
1,0%
1,0%
1,1%
1,3%
1,5%
1,2%
1,7%

Overige teststraten
POS
Totaal %POS
782
72.865
1,1%
2.217
75.484
2,9%
4.587
86.062
5,3%
3.136
80.797
3,9%
2.218
80.425
2,8%
1.712
72.333
2,4%
1.372
58.286
2,4%
1.512
49.892
3,0%
1.663
46.144
3,6%
1.318
39.107
3,4%
926
32.725
2,8%
1.112
53.901
2,1%
22.555
748.021
3,0%

3.2 Locatie van bron van besmetting voor positief geteste personen gemeld door de
GGD’en
In totaal gaven 4,473 van alle positief geteste personen gemeld sinds 6 juli aan dat zij in de twee
weken voorafgaand aan hun eerste klachten het buitenland bezocht hadden (13,0% van alle 34,287
positief geteste personen). In tabel 3 is weergegeven welk deel de verschillende categorieën
reizigers uitmaakte van alle positief geteste personen. Ook is gepresenteerd welk deel van reizigers
en niet-reizigers gerelateerd is aan verdere transmissie. Zeven procent van positief geteste personen
heeft zijn/haar besmetting waarschijnlijk opgelopen in het buitenland en voor nog eens 5% ligt de
bron van hun infectie mogelijk in het buitenland. Er was weinig verschil in percentages van gemelde
verdere transmissie voor reizigers vergeleken met niet-reizigers.
4

Tabel 3: Aantal en percentage reizigers onder positief geteste personen en aandeel in verdere
transmissie
Aantal
Percentage van
Percentage van
Percentage dat
alle positief
alle reizigers
de infectie
geteste personen
mogelijk heeft
doorgegeven
Reizigers waarschijnlijk
besmet in het buitenland

2.442

7,1%

54,6%

17,4%

Reizigers mogelijk besmet
in het buitenland

1.678

4,9%

37,5%

19,2%

Reizigers waarschijnlijk
besmet in Nederland

353

1,0%

7,9%

19,0%

Geen reishistorie

22.610

65,9%

n.v.t.

16,4%

Reishistorie niet vermeld

7.204

21,0%

n.v.t.

8,5%

Totaal

34.287

Tabel 4 laat zien wanneer personen hun positieve testuitslag gekregen hebben in relatie tot hun
eerste klachten. Voor reizigers die hun infectie waarschijnlijk in het buitenland hebben opgelopen
was dit interval vaker groter dan voor overige reizigers, mogelijk omdat mensen met klachten
wachten met testen totdat ze terug zijn in Nederland. Dit betekent dat voor deze mensen bron en
contact onderzoek pas later in de besmettelijke periode uitgevoerd kon worden. Het interval voor
reizigers die hun infectie waarschijnlijk in het buitenland hebben opgelopen was ook groter dan voor
niet-reizigers. Bijvoorbeeld, voor driekwart van de reizigers die hun infectie waarschijnlijk in het
buitenland hebben opgelopen was het interval maximaal 7 dagen, terwijl dit voor driekwart van de
niet-reizigers maximaal 5 dagen was.

Tabel 4: Mediane interval tussen 1e ziektedag en laboratoriumuitslag, naar locatie van bron van
besmetting
Groep
25e percentiel*
Mediaan**
75e percentiel***
Waarschijnlijk buitenland
3
4
7
Mogelijk buitenland
2
3
5
Waarschijnlijk Nederland
2
3
4
Geen reishistorie
2
4
5
Niet vermeld
2
4
5
* 25% van de positief geteste personen had een interval dat kleiner was dan het hier genoemde interval
** de helft van de positief geteste personen had een interval dat kleiner was dan het hier genoemde interval
*** 75% van de positief geteste personen had een interval dat kleiner was dan het hier genoemde interval

5

3.3 Land van bestemming, leeftijd en regio van positief geteste reizigers gemeld door
de GGD’en
Bijna de helft van de reizigers die hun infectie waarschijnlijk in het buitenland hebben opgelopen
kwamen terug uit Spanje, Frankrijk of Turkije (tabel 5).
Tabel 5: Top tien van laatst bezochte landen voor reizigers die besmetting waarschijnlijk in
buitenland hebben opgelopen.
Laatste bestemming
N (%)
Spanje
602 (21.5)
Frankrijk
455 (16.2)
Turkije
315 (11.2)
Duitsland
204 (7.3)
Griekenland
176 (6.3)
België
159 (5.7)
Hongarije
124 (4.4)
Malta
101 (3.6)
Italië
80 (2.9)
Tsjechië
69 (2.5)
Positief geteste personen met een reishistorie waren gemiddeld jonger dan degenen zonder
reishistorie (tabel 6).
Tabel 6: Leeftijdsverdeling van positief geteste personen, naar locatie van bron van besmetting
Waarschijnlijk
Mogelijk
Waarschijnlijk
Geen
Niet vermeld
Leeftijdsgroep buitenland (%) buitenland (%) Nederland (%) reishistorie (%)
(%)
(N)
2.442
1.678
353
22.610
7.204
0-4 jaar
0,0
0,2
0,6
0,3
0,5
5-9 jaar
0,5
0,8
0,8
0,8
0,9
10-14 jaar
1,0
1,5
3,4
2,5
2,6
15-19 jaar
11,5
10,0
14,2
9,4
9,9
20-24 jaar
28,5
25,0
25,5
16,0
18,6
25-29 jaar
15,8
15,7
12,7
12,2
13,2
30-34 jaar
9,9
10,4
8,8
9,6
9,0
35-39 jaar
6,3
6,4
4,8
7,7
7,6
40-44 jaar
4,8
6,6
5,9
6,5
6,0
45-49 jaar
5,9
7,3
7,9
7,1
6,5
50-54 jaar
7,3
5,8
7,6
7,7
7,4
55-59 jaar
4,3
3,8
4,2
6,9
5,3
60-64 jaar
2,4
2,9
1,7
4,8
4,0
65-69 jaar
1,1
1,7
0,3
2,7
2,4
70-74 jaar
0,3
1,1
0,6
2,0
1,9
75-79 jaar
0,1
0,5
0,8
1,3
1,3
80-84 jaar
0,3
0,2
0,0
1,1
1,1
85-89 jaar
0
0
0
0,8
0,9
90-94 jaar
0
0
0
0,4
0,6
95+ jaar
0
0
0
0,1
0,3
Alle positief geteste personen worden in Osiris geregistreerd op hun woonlocatie, onafhankelijk van
de locatie waar ze getest zijn. Meer dan de helft (54%, 1.313/ 2.442) van de personen die
6

waarschijnlijk hun infectie opgelopen hebben in het buitenland woonden in de vijf veiligheidsregio’s
waar ook het absolute aantal positief geteste personen het hoogst is, namelijk Amsterdam
Amstelland, Rotterdam Rijnmond, Haaglanden, Utrecht en Midden- en West Brabant. Onder
personen die mogelijk in het buitenland zijn besmet is dat percentage vergelijkbaar (55%, 920
/1.678). Onder personen zonder een reishistorie is dat percentage zelfs nog iets hoger (62%,
13.934/22.610) (figuur 3).
Figuur 3: Woonlocatie (veiligheidsregio) van positief geteste personen, naar locatie van bron van
besmetting

Amsterdam-Amstelland
Rotterdam-Rijnmond
Haaglanden
Utrecht
Midden- en West-Brabant
Hollands-Midden
Kennemerland
Brabant-Zuidoost
Zuid-Holland-Zuid
Gelderland-Midden
Brabant-Noord
Gelderland-Zuid
Flevoland
Noord- en Oost-Gelderland
Zaanstreek-Waterland
Noord-Holland-Noord
Gooi en Vechtstreek
Limburg-Zuid
Groningen
Limburg-Noord
Zeeland
Twente
IJsselland
Fryslân
Onbekend
Drenthe
0

500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500

Waarschijnlijk buitenland

Mogelijk buitenland

Waarschijnlijk Nederland

Geen reishistorie

Niet vermeld

7

4. Discussie
Het is niet mogelijk een inschatting te gegeven van de opkomst in de teststraat op Schiphol van
reizigers op geselecteerde vluchten omdat onduidelijk is hoeveel reizigers zijn gewezen op de
mogelijkheid van een test. De aanname is dat reizigers asymptomatisch zijn maar een deel van de
reizigers kan in de praktijk toch (milde) klachten gehad hebben. Mogelijk treedt er selectie op
waarbij mensen met klachten eerder van het testaanbod gebruik maken. Als de opkomst laag is, is
de invloed van deze selectiebias mogelijk groter.
Het vindpercentage in de teststraat op Schiphol is bijna de helft lager dan het vindpercentage in de
overige teststraten in Nederland. Dit is te verklaren doordat aan reizigers uit risicolanden een test is
aangeboden onafhankelijk van het hebben van klachten. Het gereisd hebben naar een risicogebied
vertaalt zich niet in een hoger vindpercentage dan het testen bij klachten. Hierbij moet wel
opgemerkt worden dat het gevonden percentage positieve reizigers een onderschatting kan zijn van
het aantal besmette reizigers omdat een reiziger die een infectie heeft opgelopen in het buitenland
op het moment van aankomst op Schiphol nog niet PCR-positief is (dit kan al 2-3 dagen voor start
symptomen zijn). In de periode tot 14 dagen na datum van infectie kunnen zich alsnog klachten
ontwikkelen. Omdat het niet mogelijk was om reizigers met een negatieve test op te volgen is
onbekend hoeveel van hen na terugkomst COVID-19 ontwikkelden.
Met een vindpercentage dat bijna de helft lager ligt dan in de overige teststraten in Nederland kan
wel geconcludeerd worden dat het testen van reizigers (waarvan een onbekend deel
asymptomatisch was) op Schiphol minder efficiënt is in het opsporen van positieve personen dan het
testen van mensen met klachten.
Uit de analyse van de reishistorie van positief geteste personen is duidelijk dat introducties van het
virus uit het buitenland in de periode begin juli tot begin september verantwoordelijk lijken te zijn
geweest voor tenminste één op de veertien (7%) positief geteste personen en relatief veel jongeren
betrof.

8