Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 313

Initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff
en Koşer Kaya over wei voor de koe

Nr. 6

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 september 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de brief van 3 maart 2016 over de kabinetsreactie op de initiatiefnota
van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer Kaya over wei voor de koe
(Kamerstuk 34 313, nr. 4).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 juli 2016 aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 16 september 2016 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-34313-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris danken voor zijn
reactie op de initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer
Kaya met betrekking tot een wettelijke verplichting voor weidegang. Deze
leden zijn blij te constateren dat de Staatssecretaris ook geen wettelijke
verplichting voorstaat, maar naar aanleiding van de kabinetsreactie
hebben zij nog wel enkele vragen en zorgen. De leden van de VVD-fractie
willen de Staatssecretaris vragen of er een precieze duiding gegeven kan
worden van de ontwikkeling van weidegang. Wat zijn de meest recente
cijfers? Verschillende instanties rekenen met verschillende getallen. Kan
de Staatssecretaris een ontwikkeling van weidegang schetsen in het
aantal dieren en in het aantal bedrijven? Kan de Staatssecretaris een
internationale vergelijking maken?
De meest recente gegevens van het CBS over het aantal koeien met
weidegang betreffen het jaar 2014. Door de sector (Duurzame Zuivelketen)
wordt jaarlijks het aantal bedrijven dat weidegang toepast gepubliceerd.
De meest recente cijfers hiervan betreffen het jaar 2015. In onderstaande
tabel is het percentage koeien weergegeven met weidegang (minimaal
720 uur en/of 120 dagen per jaar en 6 uur per etmaal).
2010

2011

2012

2013

2014

74

71

70

70

69%

Bron: CBS

In de tabel hieronder treft u de ontwikkeling van het percentage melkveebedrijven aan met volledige weidegang en deelweidegang1.

Totaal
Volledige
weidegang
Deelweidegang

2012

2013

2014

2015

81,3
73,6

80%
72,2

77,8
70,1

78,2
69,8

7,7

7,8

7,7

8,4

Bron: Duurzame Zuivelketen

Exacte gegevens over het toepassen van beweiding in het buitenland zijn
niet voorhanden. Wel is een indicatie te geven over beweiding in de
diverse Europese landen, geclusterd naar regio’s:
– In de regio Noord (Zweden, Finland, Noorwegen) wordt veel beweiding toegepast door de wettelijke verplichting dat alle koeien naar
buiten moeten.
– In de regio West (Ierland, Engeland) is veel beweiding, vooral vanuit
kostprijsoverwegingen
– In de regio Midden-West (Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Zwitserland) is sprake van een afname van beweiding in de afgelopen jaren.
Er is nog wel sprake van meer dan 50% beweiding.
– In de regio Midden-Oost (Denemarken, Duitsland) is er een sterke
afname van beweiding in de laatste jaren. Er is sprake van minder dan
50% beweiding.
– In de regio Oost (Oostenrijk, Tsjechië, Hongarije, Bosnië-Herzegovina,
Slovenië) en Zuid (Spanje en Griekenland) wordt weinig weidegang
toegepast.
1

Bij deelweidegang komt minimaal 25% van het rundvee ten minste 120 dagen per jaar in de
wei

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

2

Bron: Kijken met een weide blik, 2016, A. van den Pol-van Dasselaar
De Staatssecretaris geeft in de kabinetsreactie aan dat de zuivelketen haar
verantwoordelijkheid heeft genomen door middel van het Convenant
Weidegang, waarbinnen 66 partijen samenwerken op het behoud en
bevorderen van weidegang. Daar zijn onlangs nog eens extra afspraken
over gemaakt. Hoewel de afspraken in december 2015 zijn gepubliceerd
blijkt uit berichtgeving dat de samenwerking binnen het Convenant
Weidegang nu al vruchten afwerpt. Dan is het jammer dat een partij niet
tot samenwerking bereid lijkt. Kan de Staatssecretaris een reactie geven
op de recente berichtgeving dat Milieudefensie uit het convenant is
gestapt?
In december 2015 heeft Milieudefensie een aantal eisen gesteld, met de
voorwaarde dat die voor 1 juli 2016 ingewilligd moesten worden.
Milieudefensie is van mening dat de beoogde eisen niet volledig zijn
gerealiseerd.
In het afgelopen half jaar zijn echter belangrijke resultaten geboekt op
diverse punten die Milieudefensie naar voren heeft gebracht. Een van die
punten was dat er dit jaar 125 nieuwe weiders bij zouden komen. Op
28 juni 2016 is door de Duurzame Zuivelketen via een persbericht
aangegeven dat ruim 350 veehouders dit seizoen een vorm van
weidegang op hun bedrijf zijn gaan toepassen, terwijl zij eerder nog de
koeien het hele jaar op stal hielden.
Verder wilde Milieudefensie dat alle boeren die nu aan weidegang doen
hiervoor een premie ontvangen van minimaal € 1,– per 100 kilogram. Op
dit moment hanteren de meeste zuivelverwerkers deze toeslag van € 1,–.
Gemiddeld over Nederland is dit nog een fractie lager. Eind juni is door
zuivelfabriek Cono aangekondigd dat zij per 1 januari 2017 € 2,– per 100
kg weidemelk gaat betalen.
Milieudefensie heeft verder aangegeven dat er meer weidekaas in de
schappen van de supermarkten moet komen te liggen. Over weidekaas
zijn begin dit jaar afspraken gemaakt tussen de zuivelsector en de
retailers. De kaas ligt nu te rijpen in de kaaspakhuizen. In het 3e kwartaal
komt de weidekaas in grote hoeveelheden in de schappen van de
supermarkten te liggen. Een eis van Milieudefensie die niet gerealiseerd
is, betreft het afschaffen van de kwantumtoeslag.
Het blijft de verantwoordelijkheid van de partijen zelf om zich aan te
sluiten bij het convenant of daar ook weer uit te stappen. Ik ben van
mening dat er wel degelijk vooruitgang wordt geboekt, mede door
inbreng van organisaties als Milieudefensie. In die zin betreur ik de stap
van Milieudefensie om uit het convenant te stappen.
Kan de Staatssecretaris een reactie geven op de zinsnede in de inleiding
bij de initiatiefnota dat weidegang verder terug zal lopen (pagina 2) en de
volgende zin in de kabinetsreactie; «Er lijkt een einde te zijn gekomen aan
de dalende trend van weidegang.»? Is de Staatssecretaris het met de
leden van de VVD-fractie eens dat de initiatiefnemers zich baseren op
oude cijfers en dat de zin in de kabinetsreactie meer recht doet aan de
actuele stand van zaken?
In de kabinetsreactie (Kamerstuk 34 313, nr. 4) is aangegeven dat er een
einde lijkt te zijn gekomen aan de dalende trend van weidegang. In 2015 is
het aantal bedrijven dat aan weidegang doet voor het eerst sinds jaren
licht toegenomen. De recente cijfers over het aantal nieuwe weiders in
2016 (zie mijn reactie op de voorgaande vraag) lijken deze omslag in
weidegang inderdaad te bevestigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

3

De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen naar de
opmerkingen bij het onderzoek van Wageningen University & Research
centre (WUR). De kabinetsreactie geeft aan dat bij een maximum van 6
melkkoeien per hectare beweidbare oppervlakte er voldoende gras groeit
om deze koeien gedurende 120 dagen per jaar minimaal 6 uur per dag te
laten weiden. Een hogere veebezetting per hectare zou onrendabel voor
bedrijven zijn. Althans, zonder dat er rekening wordt gehouden met
subsidies, premies, extra investeringen of hogere kosten die weer
doorberekend dienen te worden. In hoeverre is dit haalbaar? In hoeverre
is dit financieel haalbaar en wenselijk, zonder dat dit grote financiële
gevolgen gaat hebben voor bedrijven, overheid of de consument?
Een maximum van 6 melkkoeien per hectare beweidbare oppervlakte is
niet voor elke veehouder haalbaar. In de publicatie «Beweidbare oppervlakte en weidegang op melkveebedrijven in Nederland» (WUR,
Wageningen, november 2015) (bijlage bij Kamerstuk 34 313, nr. 4) is
aangegeven dat circa 74% van alle melkveebedrijven minder dan 6
melkkoeien per ha huiskavel heeft. Voor de overige bedrijven levert
weidegang financieel minder op, maar de mate waarin is sterk afhankelijk
van de specifieke bedrijfssituatie, zoals de omvang van de huiskavel en
het gehanteerde melksysteem (conventioneel of automatisch melken).
Voor bedrijven die meer dan 12 melkkoeien per ha bedrijfskavel hebben
(3,2%) is rendabele weidegang volgens deze studie van de WUR moeilijk,
gezien de te beperkte mogelijkheid van grasopname in de wei. De
genoemde norm is sowieso niet haalbaar voor de bedrijven die helemaal
geen huiskavel (1,9%) hebben.
Deze leden constateren dat door verschillende getallen en berekeningen
te hanteren er een divers beeld ontstaat. Actiegroepen grijpen dit aan om
de ontwikkeling weidegang in een kwaad daglicht te zetten. Dat is zeer
ongewenst omdat dit soort organisaties een dubbele agenda heeft.
Enerzijds willen zij weidegang maar tegelijkertijd willen zij de lat zo hoog
leggen dat de hoeveelheid dieren in dit land moet worden teruggebracht.
Kan de Staatssecretaris de sector en de verschillende belangenorganisaties en milieuclubs een eenduidige berekening gaan laten hanteren,
waarbij het CBS of een andere organisatie die rapporteert op dezelfde
wijze zijn rapport uitbrengt?
Door het CBS wordt jaarlijks het aantal weidende koeien in beeld
gebracht. Ik vind het gewenst om ook in de toekomst deze gegevens te
publiceren. Het verzamelen van deze gegevens vindt plaats bij de
jaarlijkse Landbouwtelling en heeft betrekking op het daaraan voorafgaande jaar. Door de zuivelsector wordt jaarlijks het aantal bedrijven dat
weidegang toepast gepubliceerd. Jaarlijks worden in december de
gegevens over het betreffende jaar gepubliceerd. Op verzoek van de
maatschappelijke organisaties zal de zuivelsector daarnaast het aantal
koeien met de mogelijkheid tot weidegang in beeld proberen te brengen.
De zuivelsector onderzoekt of het mogelijk is om bestaande data aan
elkaar te koppelen van dieraantallen (identificatie & registratie) en de
gegevens van zuivelondernemingen over weidende bedrijven. Zij
onderzoekt of dit mogelijk is met behulp van de database van ZuivelNL
die ook wordt gebruikt voor de KringloopWijzer.
De Staatssecretaris onderschrijft het belang van weidegang. Kan de
Staatssecretaris ingaan welk belang hij bij weidegang prefereert? Is dit het
belang voor de koe of voor de mens? En indien hij voor het belang van de
koe gaat, speelt diergezondheid en dierwelzijn dan een rol? Steeds meer
publicaties schrijven over een besmetting van koeien die vers gras eten
met leverbot. Een besmetting kan leiden tot verminderende weerstand,
lagere melkproductie, slechter groeiende kalfjes en jongvee en afgekeurde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

4

levers van geslachte dieren. Dit probleem wordt door vernatting steeds
groter. Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen een verplichte weidegang
voor de koe en een besmetting van leverbot of andere ziekten of besmettingen, zoals bijvoorbeeld salmonella, die op koeien overgedragen kan
worden of waar koeien mee worden besmet welke een risico voor dier en
of mens zijn?
Koeien die geweid worden kunnen in aanraking komen met kiemen die in
de stal niet voorkomen. Een voorbeeld hiervan is leverbot. Jaarlijks wordt
in opdracht van de sector een risicoanalyse voor leverbotbesmettingen
uitgebracht, de zgn. leverbotprognose. Deze prognose beschrijft in welke
gebieden in Nederland het risico op besmetting is verhoogd en welke
maatregelen getroffen kunnen worden ter preventie en monitoring van
infecties. Een veehouder kan bij toepassing van weidegang door gerichte
maatregelen zoals slootkantbeheer, maaimanagement, maar ook door
opstallen tijdens hoog-risicoperiodes de kans op gezondheidsproblemen
door leverbot verkleinen. Het risico op besmetting is sterk afhankelijk van
de weersomstandigheden in verschillende seizoenen en is daarmee elk
jaar anders. Het is op basis van de laatste prognoses niet te zeggen dat de
kans op leverbotbesmettingen de laatste jaren toeneemt. Hier tegenover
staan de positieve gezondheidseffecten van weidegang. Er zijn talloze
publicaties die aangeven dat weidegang een positieve invloed heeft op
bijvoorbeeld klauwgezondheid en uiergezondheid.
De Staatssecretaris heeft een aantal maatregelen genomen om zijn
ambitie met betrekking tot weidegang waar te maken. Hoeveel tijd is er
nodig om de maatregelen ook daadwerkelijk effect te laten sorteren?
Zoals aangegeven in mijn brief van 3 maart 2016 aan uw Kamer
(Kamerstuk 34 313, nr. 4) zijn de maatregelen voor deskundigheidsbevordering, het stimuleren van vroege weidegang en weidevogelbeheer en de
aanpassing van de fiscale regeling MIA/Vamil reeds in uitvoering en
sorteren deze effect. Deze en andere maatregelen zijn er op gericht om
mijn ambitie van 80% weidegang in 2020 te realiseren. Verbetering van de
kavelstructuur, dat via de provincies verloopt, heeft een langere looptijd.
De leden van de VVD-fractie maken zich bij het voorstel van de initiatiefnemers zorgen om de mogelijke financiële gevolgen en de toename in
lasten en regeldruk. De Staatssecretaris geeft in de kabinetsreactie aan
deze zorgen te delen. Kan de Staatssecretaris nader aangeven wat de
gevolgen zullen zijn van het voorstel van de initiatiefnemers? Hoe zullen
de uitvoerings- en controlelasten voor de overheid toenemen als gevolg
van het voorstel? Wat zullen de mogelijke financiële gevolgen zijn voor
bedrijven?
Op dit moment wordt de weidegang gestimuleerd door de inzet van alle
betrokken partijen die samenwerken binnen het Convenant Weidegang. Ik
waardeer de wijze waarop de sector haar verantwoordelijkheid neemt en
ik ondersteun dit initiatief op meerdere manieren, zoals ook aangegeven
in mijn brief van 3 maart 2016 aan uw Kamer (Kamerstuk 34 313, nr. 4). Bij
een wettelijke regeling zal de NVWA moeten controleren op het aantal
dagen en uren weidegang en zullen er dus hogere uitvoerings- en
handhavingslasten zijn. Ook zal de regeldruk voor bedrijven toenemen,
doordat alle ondernemers verplicht zullen worden om gegevens bij te
houden waarmee zij kunnen aantonen dat zij voldoen aan de wettelijke
norm van weidegang. Ik heb geen kwantitatieve onderbouwing van
mogelijke financiële gevolgen voorhanden, aangezien ik geen wettelijke
regeling voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van de
kabinetsreactie op de initiatiefnota over Wei voor de koe. Zij hebben hier
nog enkele vragen en opmerkingen over en verzoeken de Staatssecretaris
hierop in te gaan. Deze leden vinden het jammer dat het kabinet geen
voorstander is van het opnemen van verplichte weidegang voor de koe in
de Wet Dieren. Zij begrijpen dat de Staatssecretaris weidegang via een
vrijwillige regeling stimuleert, maar de daling in het percentage koeien dat
voldeed aan weidegang de afgelopen jaren toont wat betreft de leden van
de PvdA-fractie aan dat dit niet effectief is.
In de kabinetsreactie gaat de Staatssecretaris vooral in op de mogelijkheden om de vrijwillige weidegangregeling te verbeteren. De leden van
de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij een overzicht van de
belemmeringen waarom verplichte weidegang niet in de Wet Dieren zou
moeten of kunnen worden opgenomen kan geven en toelichten.
Daarnaast vragen deze leden de Staatssecretaris of hij kan toelichten wat
de voorwaarden zijn om verplichte weidegang wel in de Wet Dieren op te
nemen.
Het invoeren van een wettelijke verplichting voor weidegang is complex
onder andere vanwege de noodzaak tot het opstellen van criteria voor te
verlenen ontheffingen, al dan niet via overgangsregelingen, voor
bedrijven die niet kunnen weiden doordat zij geen of onvoldoende
huiskavel hebben, zoals ook door de initiatiefnemers is aangegeven.
Daarnaast moet worden nagegaan of voor melkveehouders die
beschikken over een innovatief huisvestingssysteem dat qua dierenwelzijn
en milieu gelijkwaardig is aan weidegang een vrijstelling kan worden
verleend. Dergelijke uitzonderingsbepalingen moeten zodanig worden
uitgewerkt zodat deze zowel uitvoerbaar als controleerbaar zijn.
Op dit moment wordt de borging van weidegang uitgevoerd door
onafhankelijke private auditpartijen. Dit zorgt er onder meer voor dat
weidezuivel een weidezuivellogo kan krijgen en dat melkveehouders een
weidepremie kunnen ontvangen. Deze borging wordt zowel fysiek als
administratief uitgevoerd. De met controle en handhaving samenhangende lasten worden nu volledig privaat gedragen door de zuivelondernemingen. Bij een wettelijke verplichting komen deze lasten voor de
overheid. Wanneer weidegang wettelijk verplicht wordt zal deze niet meer
vanuit de sector zelf worden gestimuleerd en komt de weidegangpremie
te vervallen, evenals de daaraan gekoppelde borgingssystematiek. De
overheid zal de handhaving en borging dan zelf moeten regelen wat zal
leiden tot hogere lasten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP fractie zijn verheugd over de voorliggende initiatiefnota «Wei voor de koe». Het percentage weidende koeien is sinds het
begin van deze eeuw gestaag omlaag gegaan en de vrijwillige initiatieven
van de sector hebben het tij niet kunnen keren. Deze leden hebben enkele
vragen aan de regering naar aanleiding van de voorliggende nota. De
Staatssecretaris heeft als doelstelling 80% weidende koeien in 2020
(cijfers van het CBS). Het Convenant Weidegang heeft als doelstelling om
81,2% van de bedrijven een vorm van weidegang te laten toepassen
(cijfers van de Nederlandse Zuivel Organisatie). Aangezien grootschalige
bedrijven gemiddeld minder weidegang toepassen, vertaalt de 81,2%
doelstelling zich in een veel lager percentage weidende koeien dan de
doelstelling van het kabinet. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe de
81,2% weidende bedrijven zich vertaalt in percentage weidende koeien
volgens het CBS? Hoe wil de regering de 80% doelstelling behalen als zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

6

als enig middel naar het vrijwillige convenant verwijst terwijl dit
convenant een beduidend lagere ambitie heeft? Welke extra maatregelen
gaat de regering inzetten? Gaat het Convenant Weidegang haar ambitie
opschalen naar de ambitie van de Staatssecretaris? Onderschrijft de
Staatssecretaris dat het wenselijk is dat er eenduidig over weidegang
gecommuniceerd wordt en dat de cijfers van het CBS daarbij leidend
horen te zijn?
Het aantal weidende bedrijven van 81,2% is op dit moment niet te vertalen
in het aantal weidende koeien in 2020. Dit is namelijk voor een belangrijk
deel afhankelijk van de verdere ontwikkeling van de bedrijven in de
komende jaren. Op basis van de huidige beschikbare cijfers over 2014
komt 77,8% van het aantal weidende bedrijven overeen met 69% van het
aantal koeien. Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat de ambitie
van het kabinet hoger ligt dan de ambitie in het convenant. Zowel de
overheid als de convenantspartijen zien een gezamenlijke verantwoordelijkheid om koeien zoveel als mogelijk weidegang te bieden en daar
gezamenlijk de diverse instrumenten voor in te zetten, zoals ook aangegeven in de kabinetsreactie van 3 maart 2016 (Kamerstuk 34 313, nr. 4). De
recente toename van 350 nieuwe weiders (zie antwoord op de eerdere
vraag van de VVD-fractie) geeft aan dat de gekozen lijn van vrijwillige
stimulering van weidegang succesvol lijkt, waarmee ook mijn ambitie van
weidegang in 2020 binnen bereik blijft.
Zoals bij de beantwoording van de vragen van de VVD-fractie is aangegeven onderzoekt de zuivelsector de mogelijkheid van het publiceren van
geborgde gegevens voor wat betreft het aantal weidende koeien naast het
aantal bedrijven dat aan weidegang doet. Ik heb daarbij ook aangegeven
dat ik in de toekomst jaarlijks de CBS cijfers over het aantal koeien dat
weidegang heeft zal blijven publiceren.
Kan de Staatssecretaris vertellen wanneer de jaarlijkse cijfers over het
percentage koeien met weidegang worden gepubliceerd? Waarom
publiceerde het CBS deze cijfers vorig jaar pas vlak voor kerst? Kunnen dit
jaar de cijfers – zoals voorheen- eerder komen?
De gegevens over weidegang worden verzameld via de jaarlijkse
Landbouwtelling. Als gevolg van de implementatie van het nieuwe
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en de daaruit voortvloeiende
veranderingen, alsmede de verlengde indieningstermijn van de gecombineerde opgave, waren de cijfers over 2015 circa 3 maanden vertraagd. De
verwachting is dat de cijfers over dit jaar eerder beschikbaar komen.
Aangezien de minimale norm voor weidegang 120 dagen van minimaal 6
uur is en uit de cijfers van het CBS blijkt dat 5,2% van de beweide koeien
onder deze norm zit, bedraagt het daadwerkelijke percentage volwaardige
weidegang feitelijk 63,4% (68,6%–5,2%). Erkent de Staatssecretaris dit?
Uit de cijfers van het CBS blijkt dat 5,2% van de beweide koeien niet
geheel voldoet aan de norm van 120 dagen per jaar weidegang. Wel kan
worden geconstateerd dat van deze koeien een aanzienlijk deel (80%)
meer dan 6 uren per dag buiten is en daarmee wel voldoet aan de andere
voorwaarde van de norm.
Onderschrijft de Staatssecretaris dat mestvergisting/ mestverwerking en
weidegang in de praktijk niet samengaan? Is dit een overweging bij het
regeringsbeleid om mestvergisting en mestverwerking te stimuleren? Zijn
er in Nederland gevallen bekend waarin weidegang en mestvergisting/
mestverwerking samen gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

7

Ik onderschrijf deze mening niet. Ook bij weidegang komt 80 tot 90% van
de mest in de stal terecht en is beschikbaar voor mestvergisting.
Mestvergisting en mestverwerking zijn aanvullende technieken op deze
gangbare huisvestingsystemen voor melkvee en kunnen worden
gecombineerd met weidegang. Het kabinet stimuleert de opwekking van
hernieuwbare energie uit biomassa, waaronder mest, en ook weidegang.
De indieners schrijven in de nota dat weidegang in praktisch alle gevallen
gunstiger is qua milieubelasting. De leden van de SP-fractie willen graag
weten of de Staatssecretaris dit onderschrijft voor de verschillende
milieuaspecten, en zo ja waarom wel, zo nee waarom niet? Zijn er recente
publicaties bekend die dit bevestigen dan wel ontkennen?
Afhankelijk van welk milieuaspect wordt bekeken, is weidegang gunstig of
ongunstig. Weidegang is bijvoorbeeld gunstig om ammoniakuitstoot te
voorkomen, voor de uitspoeling van nutriënten is het minder gunstig. Dit
is ook afhankelijk van de mate van weidegang, onbeperkt of beperkt
weiden gedurende een deel van de dag. In de volgende publicaties wordt
hier nader op ingegaan: Van den Pol-van Dasselaar, A., P.W. Blokland,
T.J.A. Gies, G. Holshof, M.H.A. de Haan, H.S.D. Naeff, A.P. Philipsen, 2015.
Beweidbare oppervlakte en weidegang op melkveebedrijven in Nederland
(bijlage bij Kamerstuk 34 313, nr. 4). Wageningen, Wageningen UR
(University & Research centre) Livestock Research, Livestock Research
Rapport 917. Zie p. 47–48. http://edepot.wur.nl/362949 en Van der Pol- van
Dasselaar, 2005, Weidegang in beweging. Wageningen, Wageningen UR
(University & Research centre), Animal Science Group, Praktijkrapport
rundvee 81 http://edepot.wur.nl/19463.
De indieners schrijven in de nota dat weidegang gunstiger is voor
diergezondheid. Deze leden willen graag weten of de Staatssecretaris dit
onderschrijft, en zo ja waarom wel, zo nee waarom niet? Zijn er recente
publicaties bekend die dit bevestigen danwel ontkennen? Kan de
Staatssecretaris aangeven hoeveel minder antibiotica er gebruikt wordt bij
weidende koeien dan bij niet weidende koeien?
Koeien kunnen in de weide in contact komen met ziekteverwekkers die in
de stal niet voorkomen, zoals leverbot. De risico’s op besmetting in het
weiland zijn beheersbaar. Daarnaast zijn er verscheidene publicaties
bekend die een positief effect beschrijven van weidegang op met name
klauwgezondheid en uiergezondheid. Het antibioticagebruik op melkveebedrijven wordt niet uitgesplitst tussen bedrijven met en zonder
weidegang. Het valt dus niet te zeggen of en hoeveel minder antibiotica
wordt gebruikt bij weidende koeien. De melkveehouderij kenmerkt zich
overigens door een laag en minimaal verantwoord antibioticumgebruik en
lage resistentieniveaus.
De indieners schrijven in de nota dat uit verschillende rapporten blijkt dat
weidegang onder bijna alle omstandigheden meer inkomen oplevert voor
de boer. De leden van de SP-fractie willen graag weten of de Staatssecretaris dit onderschrijft, en zo ja waarom wel, zo nee waarom niet? Zijn er
recente publicaties bekend die dit bevestigen dan wel ontkennen?
In het algemeen kan worden gesteld dat weidegang meer inkomen
oplevert, zoals ook blijkt uit diverse studies. Zie hiervoor ook de publicatie
«Kijken met een weide blik» van Van den Pol-Dasselaar uit 2016 (p.24p.27). De diversiteit op de bedrijven is echter erg groot, onder andere door
verschillen in grondsoort en de feitelijke opnamemogelijkheden van
voldoende vers gras. De variatie in economische resultaten is dat ook.
Hierdoor wordt in de praktijk niet altijd ervaren dat beweiding een
economisch voordeel oplevert. Het management van beweiding is ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

8

moeilijker, waardoor niet elke veehouder in staat is het potentiële
economische resultaat te verzilveren. Een actuele studie naar kosten en
opbrengsten bij beweiding bij verschillende bedrijfsgroottes is niet
beschikbaar. De meest recente studies zijn vermeld in bovengenoemde
publicatie «Kijken met een weide blik» (p.24-p.27).
De klacht van veel boeren is dat de kringloopwijzer vooral voor intensieve
bedrijven nuttig is, maar voor grondgebonden bedrijven met weidegang
niets toevoegt. Deze leden willen hier graag een reactie op van de
Staatssecretaris.
De KringloopWijzer is door de zuivelindustrie verplicht gesteld voor alle
ondernemers die melk leveren. De KringloopWijzer is een managementinstrument dat op bedrijfsniveau de stromen nutriënten in mest en gewas
op een melkveehouderij inzichtelijk maakt. Weidegang is als variabele
opgenomen in dit model. Het is aan de zuivelsector om te bepalen voor
welk type bedrijven de KringloopWijzer een geschikt managementinstrument is om te sturen op de mineralenkringloop op bedrijfsniveau.
De leden van de SP-fractie hebben geconstateerd dat grote melkveebedrijven in veel gevallen een hogere prijs van de zuivelbedrijven voor hun
melk krijgen dan kleine bedrijven. Deze zogeheten kwantumtoeslag
stimuleert schaalvergroting en daarmee indirect dat steeds meer koeien
de stal in verdwijnen. Wat vindt de Staatssecretaris van de kwantumtoeslag die door een groot deel van de zuivelorganisaties wordt
toegepast? Kan de Staatssecretaris aangeven per coöperatie of gemiddeld
hoeveel kleine bedrijven krijgen per liter melk en hoeveel grote bedrijven?
Kan hij ook aangeven hoeveel de weidepremie bedraagt per coöperatie en
gemiddeld? Onderschrijft de Staatssecretaris dat de weidepremie eigenlijk
hoger behoort te zijn dan de kwantumtoeslag?
De uitbetaling van de melkprijs is een verantwoordelijkheid van de
coöperaties/zuivelverwerkers. Zowel de kwantumtoeslag als de weidepremie kunnen een onderdeel vormen van de prijs. Exacte informatie over
de kwantumtoeslag is niet van alle zuivelverwerkers beschikbaar. Op basis
van openbare gegevens van de grootste zuivelcoöperatie in Nederland,
FrieslandCampina, kan worden geconcludeerd dat de kwantumtoeslag
voor de melkveehouder het nettoresultaat is van een vaste inhouding per
100 kg melk en gestaffelde toeslagen per leveringsklasse (per 100.000 kg).
Voor een bedrijf met een gemiddelde melkproductie van 600.000 kg is het
nettoresultaat van inhoudingen en toeslagen neutraal. Het maximale
resultaat wordt bereikt bij een productie van 2 mln. kg melk, waarbij de
toeslag ongeveer € 0,40 per 100 kg bedraagt, daarboven is de netto
meeropbrengst nihil omdat kwantumtoeslag en vaste inhouding aan
elkaar gelijk zijn.
Weidepremies worden door zuivelondernemingen aan melkveebedrijven
betaald als zij hun koeien weidegang bieden conform de vastgestelde
weidegangnorm. Alle melkveehouders kunnen een premie krijgen voor
weidegang. Gemiddeld ging het in 2015 om een bedrag van € 0,90 per
100 kilogram melk. Het is aan iedere zuivelonderneming zelf om bekend te
maken wat zij uitbetalen. Voor FrieslandCampina is de toeslag € 1,– per
100 kg melk. Op basis van de gegevens van FrieslandCampina kan
geconcludeerd worden dat, ongeacht de grootteklasse van de leveranties,
de weidepremie fors hoger is dan de kwantumtoeslag.
Is de Staatssecretaris van mening dat weidende boeren makkelijker van
coöperatie moeten kunnen wisselen, bijvoorbeeld als bij hun coöperatie
de weidepremie laag is of als deze geen nieuwe biologische boeren meer
aanneemt? Welke belemmeringen zijn er momenteel en zijn deze wettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

9

verankerd? Hoeveel geld is een melkveehouder gemiddeld kwijt als hij
van coöperatie wisselt?
Bij onder meer FrieslandCampina zijn er geen kosten voor uittredende
boeren. Nieuwe toetreders betalen een financiële bijdrage, omdat zij vanaf
het moment van toetreding alle lidmaatschapsrechten krijgen en deel
uitmaken van Zuivelcoöperatie FrieslandCampina U.A. Deze bijdrage is
€ 10,– per 100 kilo melk van de verwachte jaarleverantie van de nieuwe
toetreder.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op de initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer
Kaya over Wei voor de koe. Hierover hebben deze leden nog enkele
vragen. De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij een
update kan geven van de laatste ontwikkeling ten aanzien van weidegang.
Zij vragen de Staatssecretaris een inschatting te geven van de economische gevolgen van de voorstellen van de initiatiefnota voor de
Nederlandse melkveehouderij. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de
consequenties zijn van een wettelijke verplichting ten aanzien van
weidegang voor de waardering van weidegang op de markt?
Voor de gevraagde update van de laatste ontwikkeling ten aanzien van
weidegang verwijs ik u naar het antwoord op de eerdere vraag van de
VVD-fractie. De economische gevolgen van de voorstellen van de
initiatiefnota zijn niet nauwkeurig te bepalen, omdat dit afhankelijk is van
onder andere de huiskavelgrootte van de niet-weidende bedrijven en de
veebezetting. Ter indicatie: € 0,01 hogere productiekosten per kg melk,
gerekend over de 30% van de melkveestapel die nu niet wordt geweid,
komt overeen met een gevolg van ongeveer € 40 mln. voor de Nederlandse melkveehouderij. Het is onbekend wat de financiële waardering
van de consument zal zijn voor Nederlandse weidemelk die dan een
regulier karakter heeft, omdat er dan geen sprake meer zal zijn van een
toeslag op de melkprijs.
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris een kwantitatieve
inschatting te maken van de verhoging van de regeldruk en uitvoeringsen controlelasten voor de overheid als weidegang verplicht zou worden.
Zoals aangegeven in mijn eerder genoemde brief van 3 maart 2016
(Kamerstuk 34 313, nr. 4) onderschrijf ik, samen met de initiatiefnemers,
het belang van weidegang. Met de huidige aanpak voor weidegang en de
maatregelen die worden genomen door zowel het kabinet als de sector
wordt ingezet op het breed stimuleren van weidegang. Een beloning voor
de bovenwettelijke inzet die door de ondernemer wordt gepleegd is
hierbij een belangrijk element. Ik ben er van overtuigd dat met de
combinatie van stimulering vanuit de sector zelf en gerichte ondersteuning vanuit de overheid evenveel of zelfs meer kan worden gerealiseerd met beperkte lasten dan de voorgestelde regulering van de
initiatiefnemers. Zoals gezegd, zal ik wel samen met de sector in de gaten
houden of het beoogde resultaat daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Ik heb
daarom geen kwantitatieve onderbouwing voorhanden, aangezien ik geen
wettelijke regeling voorbereid. Ik verwijs u hiervoor ook naar mijn
antwoord op de vraag van de fracties van de VVD en PvdA.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen waar het verschil in het toepassen van
weidegang tussen melkveebedrijven met of zonder melkrobot (respectie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

10

velijk 52% en 85%) uit voortkomt nu de regering zelf schrijft dat «ook bij
gebruik van de melkrobot [.] weidegang dus goed mogelijk [is]». Als dat
inderdaad zo is, waarom doen melkveehouders dat dan toch niet? Dit
mede gegeven de ambitie om te komen tot 80% weidegang en dit deel
van de sector daar nog ver onder zit. Kan de Staatssecretaris voorts
aangeven op welke wijze het in de kabinetsreactie beschreven beleid
specifiek inzet op het boeken van vooruitgang bij deze bedrijven?
In het verleden zijn veel melkveehouders die de overstap maakten naar
een automatisch melksysteem gestopt met weiden, zodat de koeien op elk
willekeurig moment van de dag het in de stal geplaatste automatische
melksysteem kunnen bereiken, waardoor weidegang niet meer mogelijk
leek. Inmiddels hebben twee melkrobotfabrikanten het Convenant
Weidegang ondertekend. Zij houden bij de advisering aan melkveehouders rekening met het belang van weidegang en sluiten hun productinnovatie daar op aan. Verder is in oktober 2015 in opdracht van de
Duurzame Zuivelketen de brochure «Robot & Weiden» uitgebracht, waarin
vijf concepten voor automatisch melken en weidegang zijn uitgewerkt die
melkveehouders met een automatisch melksysteem kunnen benutten.
Aan de pilot van het project «Robot & Weiden» in 2015 hebben 500
melkveebedrijven meegedaan. De voornaamste uitkomst van het project
«Robot & Weiden» is dat de combinatie van een melkrobot en volledige
weidegang mogelijk is. Ook binnen het project «Nieuwe Weiders», dat
mede door mij wordt gefinancierd, wordt aandacht besteed aan deze
doelgroep.
De leden van de D66-fractie vragen waarom het belangrijk is dat de
beloning voor weidegangmelk bovenwettelijk is. Is het niet immers zo dat
ongeacht of dit een wettelijke verplichting is, weidemelk een meerwaarde
kent ten opzichte van niet-weidemelk? Vertaalt zich dat dan niet ook na
een eventuele wetswijziging tot vertaling van die kwaliteit in de voor die
melk geboden prijs? Waarop is de vrees gegrond dat dit niet het geval zal
zijn en weidemelk alleen naar waarde geprijsd zal worden zonder
wettelijke verplichting?
Wanneer weidegang wettelijk wordt verplicht, zal elk bedrijf aan dezelfde
norm moeten voldoen. Weidegang wordt dan niet meer vanuit de sector
zelf gestimuleerd en daarmee vervalt de aanleiding voor zuivelfabrieken
en retail voor een extra prijswaardering van weidemelk en komt de
weidegangpremie te vervallen. De meerwaarde voor weidemelk vanuit de
markt vervalt, omdat het gemeengoed is geworden.
De leden van de D66-fractie vragen waarom het opnemen van een recht
op weidegang in de Wet Dieren zou leiden tot een forse verhoging van de
regeldruk en tot grote uitvoerings- en controlelasten voor de overheid. Zij
vragen zich daarvoor allereerst af waaruit zou blijken dat melkveehouders
die nu weidegang toepassen voor hun koeien te maken zouden hebben
met fors hogere administratieve lasten of dat er grootschalige lasten
vanuit de sector zouden zijn om op naleving van het Convenant
Weidegang toe te zien. Graag vernemen de aan het woord zijnde leden
ook of deze door de regering verwachte lasten en regeldruk ook zouden
optreden indien de verplichting tot weidegang elders in de wet geregeld
zou worden, bijvoorbeeld door deze in te regelen in de Wet grondgebonden groei melkveehouderij of de wet aangaande het fosfaatrechtenstelsel.
Op dit moment wordt de borging van weidegang uitgevoerd door
onafhankelijke private auditpartijen. Dit zorgt er onder meer voor dat
weidezuivel een weidezuivellogo kan krijgen en dat melkveehouders een
weidepremie kunnen ontvangen. Deze borging wordt zowel fysiek als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

11

administratief uitgevoerd. De met controle en handhaving samenhangende lasten worden nu volledig privaat gedragen door de zuivelondernemingen. Bij een wettelijke verplichting komen deze lasten voor de
overheid. Wanneer weidegang wettelijk verplicht wordt zal deze niet meer
vanuit de sector zelf worden gestimuleerd en komt de weidegangpremie
te vervallen, evenals de daaraan gekoppelde borgingssystematiek. De
overheid zal de handhaving en borging dan zelf moeten regelen wat zal
leiden tot hogere lasten. Dit is ongeacht welk wettelijk kader voor een
eventuele verplichte weidegang wordt benut.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met teleurstelling kennisgenomen van de kabinetsreactie op de initiatiefnota om
weidegang voor koeien te verplichten. Zij constateren dat de ambities van
dit kabinet ten aanzien van weidegang zich beperken tot mooie woorden
maar dat elke vorm van daadkracht en sturing op weidegang ontbreekt.
Deze leden uiten hun zorgen over het beleid van dit kabinet dat de verdere
industrialisering en intensivering van de melkveehouderij stimuleert en zij
roepen de Staatssecretaris van Economische Zaken nadrukkelijk op om
zijn beleid te heroverwegen. De melkveehouderij heeft de laatste dertig
jaar een ontwikkeling doorgemaakt waardoor het aantal familiebedrijven
gedaald is, het aantal koeien per bedrijf enorm is gestegen en, als gevolg
van fokkerij de productie per koe onnatuurlijk hoog is geworden. Het
gevolg hiervan is dat steeds meer koeien permanent op stal komen te
staan omdat de bedrijfsvoering voor de boer makkelijker en efficiënter is.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat de koe hiervan de dupe is.
Op stal is er nauwelijks gelegenheid voor de koe om natuurlijk gedrag te
vertonen terwijl met weidegang aan de biologische behoeften van de koe
tegemoet wordt gekomen. De diergezondheid van een koe in de weide is
beter dan die van een koe op stal; aandoeningen zoals mastitis, klauwaandoeningen, kreupelheden en longontsteking komen in de weide minder
voor dan op stal. Niet alleen voor het dier is weidegang beter maar ook
voor de bodem. Weidegang leidt tot een betere bodemkwaliteit door
minder mechanische bemesting. De waterregulatie is beter en dat is niet
geheel onbelangrijk in een tijd waarin het klimaat steeds natter wordt. De
herstelcapaciteit van de bodem neemt bij weidegang toe. Ook de
biodiversiteit neemt toe bij weidegang. Een grotere biodiversiteit leidt tot
een robuuster en minder kwetsbare melkveehouderij. Weidegang zorgt
tevens voor minder emissie van ammoniak en broeikasgassen en draagt
bij aan het voortbestaan van weidevogels. Vanwege al deze voordelen zijn
deze leden van mening dat alle koeien verplichte weidegang zouden
moeten hebben. Is de Staatssecretaris bereid alsnog weidegang in
Nederland te verplichten?
Ik verwijs u hiervoor naar mijn antwoord op eerdere vragen van de
fracties van de PvdA en CDA, waarin ik heb aangegeven er van overtuigd
te zijn dat met de combinatie van stimulering vanuit de sector zelf en
gerichte ondersteuning vanuit de overheid evenveel of zelfs meer kan
worden gerealiseerd.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat het percentage koeien dat in
de wei loopt, blijft dalen. Het percentage is gedaald van 81.2% in 2012
naar 78,3% van de bedrijven in 20152. Het aantal koeien dat weidegang
krijgt, is zelfs gedaald naar 70% in 20153. Bij ongewijzigd beleid voorspelt

2
3

http://duurzamezuivelketen.nl/behoud-weidegang
http://edepot.wur.nl/362949

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

12

WUR4 dat in 2020 slechts 57% van de koeien volgens de norm, 120
dagen/6 uur per dag, weidegang zullen hebben. 37% Van de koeien zal
permanent op stal staan. Deze leden zijn dan ook verbaasd over de
positieve uitspraak van de Staatssecretaris dat er een einde is gekomen
aan de dalende trend van weidegang. In hoeverre heeft de Staatssecretaris hier gekeken naar het aantal koeien en naar het aantal uren dat deze
koeien buiten lopen? Graag een reactie.
In het antwoord op een eerdere vraag van de VVD-fractie heb ik de meest
actuele stand van zaken ten aanzien van weidegang weergegeven. De
door mij genoemde omslag van de dalende trend van weidegang is
gebaseerd op de toename van het aantal bedrijven dat weidegang
toepast. Deze ontwikkeling wordt bevestigd door de toename van het
aantal nieuwe weiders in 2016, te weten 350 bedrijven. Voor wat betreft
het aantal uren weidegang kan ik aangeven dat dit niet jaarlijks door het
CBS wordt gemonitord. Op basis van beschikbare gegevens over 2008,
2013 en 2014 kan worden geconstateerd dat dit vrijwel gelijk is gebleven.
In 2008 bedroeg het gemiddelde aantal uren weidegang bij dag- en
nachtweiden 20 uren en bij dagweiden gemiddeld 8 uren per etmaal. In
2013 en 2014 bedroeg het aantal uren weiden per etmaal iets minder,
maar bedroeg afgerond op hele uren nog steeds 20 respectievelijk 8 uren.
De leden merken op dat er maar één definitie van weidegang is, namelijk
«koeien die 100% buiten in de wei lopen en gras grazen». Het hanteren
van de norm van 120 dagen/6 uur per dag weidegang heeft al afbreuk
gedaan aan de definitie van weidegang. In 2011 liepen koeien nog
gemiddeld 181 dagen per jaar, 11 uur per dag buiten. Hoe beoordeelt de
Staatssecretaris de neergaande trend qua uren en dagen dat een koe naar
buiten mag? Is de Staatssecretaris het met de leden van de PvdD-fractie
eens dat deze trend onwenselijk is en dat het «luchten van koeien» niet
gedefinieerd kan worden als weidegang? Is de Staatssecretaris bereid om
een definitie vast te leggen voor weidegang waarin expliciet wordt
meegenomen dat koeien maximaal in de wei lopen en gras grazen?
Om de controle en borging van weidegang mogelijk te maken heeft de
zuivelsector een minimumnorm voor weidegang geïntroduceerd. Dit is
ook vastgelegd in het Convenant Weidegang. Bij deze norm kunnen
koeien ook voldoende vers gras opnemen. Hierbij is zeker geen sprake
van het «luchten van koeien». Daarnaast is in de definities van weidegang,
zowel voor volledige als deelweidegang, opgenomen dat de dieren
moeten worden geweid op een weide met voldoende grasaanbod, zodat
de dieren voortdurend hun natuurlijk graasgedrag kunnen uitoefenen
Bent u tevens bereid om bedrijven te verplichten tot het beschikken van
een huiskavel van minimaal 0.33 hectare per koe zodat de melkveehouderij echt grondgebonden wordt? Zo ja, op welke wijze en op welke
termijn? Zo nee, waarom niet?
De eisen aan de grondgebondenheid van melkveebedrijven zijn
vastgelegd in de algemene maatregel van bestuur Grondgebondenheid
(artikel 70a Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet) die sinds 1 januari 2016
van kracht is. Conform de motie Reuten c.s. (Kamerstuk 33 797, nr. G)
heeft de regering besloten om de inhoud van de AMvB in de Meststoffenwet op te nemen. Het wetsvoorstel daartoe is in september 2015 bij de
Tweede Kamer ingediend (Kamerstuk 34 295, nr. 2). Ik acht verdere
aanvullende eisen ten aanzien van de grondgebondenheid van melkveebedrijven niet nodig, omdat ik meen dat met deze amvb en wetsvoorstel
de grondgebondenheid van melkveebedrijven voldoende gewaarborgd is.
4

http://wageningenur.nl/nl/Publicatie-details.htm?publicationld=publication-way-343830323538

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

13

Met de dalende trend van weidegang concluderen de leden van de
PvdD-fractie dat het Convenant Weidegang niet haar zelf opgelegde
doelen heeft behaald. Deze leden constateren dat het convenant mislukt
is. De conclusie wordt ook gedeeld door één van de (ex-)partners van het
convenant, Milieudefensie. Deze organisatie is vanwege het niet behalen
van de doelstellingen en de vrijblijvendheid die het convenant met zich
meebrengt, uit het convenant gestapt. Kan de Staatssecretaris een reactie
geven op deze recente gebeurtenissen en uitspraken?
In mijn antwoord op een eerdere vraag van de VVD-fractie heb ik mijn
reactie gegeven op het uittreden van Milieudefensie uit het Convenant
Weidegang. Overigens kan niet worden gesteld dat de doelen van het
Convenant Weidegang niet zijn behaald. De einddoelen van het convenant
hebben betrekking op het jaar 2020 en daarover kunnen nu nog geen
conclusies worden getrokken.
De Staatssecretaris geeft in zijn reactie op de initiatiefnota aan dat hij het
belang van weidegang onderschrijft. Deze leden constateren echter dat de
financiële snoepjes voor de sector, de 1 miljoen deskundigheidsbevordering en de eenmalige uitkering van 4 miljoen, onvoldoende zal
bijdragen om het aantal koeien en het aantal uren dat koeien weidegang
krijgen, te verhogen. De leden van de PvdD-fractie constateren, samen
met wetenschappers en maatschappelijke organisaties, dat de Staatssecretaris wet- en regelgeving opstelt die weidegang juist tegenhoudt en
opstallen stimuleert. Deze leden verwijzen hierbij naar de fosfaatrechten,
het mestbeleid, de kringloopwijzer, het ammoniakbeleid en de MIA/Vamilregeling, Is de Staatssecretaris het met de leden van de PvdD-fractie eens
dat eerder genoemd beleid weidegang tegenhoudt en opstallen stimuleert? Zo ja, is de Staatssecretaris bereid om onderliggende wetgeving en
regelingen te heroverwegen? Zo nee, is de Staatssecretaris bereid om een
onderzoek te laten uitvoeren naar de negatieve effecten van de wet- en
regelgeving op weidegang? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar een
forfaitaire verantwoording in plaats van een verantwoording via de
kringloopwijzer?
Het mestbeleid beoogt de verliezen van nutriënten te verminderen om de
waterkwaliteit te verbeteren. Het mestbeleid beïnvloedt nauwelijks de
keuze van individuele melkveehouders om koeien te weiden of op stal te
houden. De KringloopWijzer is door de zuivelindustrie als verplichting aan
ondernemers opgelegd. De KringloopWijzer maakt geen onderdeel uit van
wet- en regelgeving van de overheid. In mijn brief van 2 juli 2015
(Kamerstuk 33 979, nr. 98) heb ik aangegeven dat voor bedrijfsspecifieke
verantwoording in het kader van het stelsel van fosfaatrechten het gebruik
van de Kringloopwijzer, wanneer deze privaat is geborgd, het meest voor
de hand ligt. Het is hierbij van belang dat de werking van de Kringloopwijzer objectief is bepaald en wetenschappelijk deugdelijk is. Met de
sector vindt overleg plaats over de precieze wijze waarop de KringloopWijzer kan worden geborgd en gehandhaafd, en de wijze waarop
eventuele overtredingen worden gesanctioneerd.
Weidegang vermindert de ammoniakemissie. Weidegang is erkend als
ammoniakreducerende managementmaatregel in de tweede bijlage bij de
Regeling Ammoniak en Veehouderij (Rav). Het ammoniakbeleid houdt
weidegang niet tegen, maar stimuleert dit juist.
De fiscale MIA/VAMIL faciliteit kan door ondernemers worden gebruikt bij
het doen van bepaalde duurzame investeringen. Dit is bijvoorbeeld
mogelijk bij de bouw van een nieuwe stal. Deze stal moet dan wel voldoen
aan criteria zoals geformuleerd in de Maatlat Duurzame Veehouderij. Per
1 januari 2016 is op mijn verzoek de Maatlat Duurzame Veehouderij
aangepast door de invoering van een apart maatregelenpakket voor
melkveestallen waarbij weidegang wordt toegepast. Hiermee wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

14

weidegang gestimuleerd bij investeringen en de bouw van nieuwe
duurzame stallen.
Ik ben van mening dat er niet gesproken kan worden van een negatieve
invloed van de genoemde regelgeving op weidegang. Integendeel,
diverse regelingen stimuleren juist weidegang. De AMvB grondgebonden
groei melkveehouderij borgt de grondgebondenheid in de melkveehouderij en kan daarmee een positief effect hebben op weidegang. Het stelsel
van fosfaatrechten heeft tot doel te borgen dat de fosfaatproductie in de
melkveehouderij weer onder het met de Europese Commissie
afgesproken productieplafond komt. Het is mijn verwachting dat het
stelsel van fosfaatrechten geen negatief effect zal hebben op de mate van
weidegang. Heroverweging van de genoemde regelgeving in het kader
van het bevorderen van weidegang is mijns inziens dan ook niet nodig.
Er zijn vele factoren die een rol spelen bij de keuze van een ondernemer of
weidegang past in de eigen bedrijfsvoering en -filosofie zoals bijvoorbeeld
de beschikbaarheid van een huiskavel van voldoende omvang, het
gehanteerde managementsysteem op het bedrijf, de door zuivelondernemingen uitgekeerde weidepremie en de omvang van het bedrijf.
De leden van de PvdD-fractie hebben kennis genomen van het artikel van
Wakker Dier waarin zij aangeven dat Friesland Campina belastinggeld wil
gebruiken voor mestvergisting. Het Centrum voor Landbouw en Milieu
heeft een notitie opgesteld waaruit blijkt dat mestvergisters het opstallen
van koeien en de industrialisering en schaalvergroting van de melkveehouderij aanjagen. De mestvergister wordt namelijk pas rendabel bij het
houden van 200 melkkoeien, terwijl een gemiddeld melkveebedrijf nu zo’n
100 koeien heeft. Erkent u dat het subsidiëren van mestvergisters
weidegang tegenhoudt? Bent u bereid om bij de volgende begroting de
subsidie voor mestvergisters in te trekken en een regeling op te stellen
waarbij ingezet wordt op het verminderen van de melkveestapel en het
faciliteren van weidegang? Zo nee, waarom niet?
Ook bij weidegang vindt 80 tot 90% van de mestproductie in de stal
plaats. De opslag van mest vindt zodanig plaats dat de waardevolle
mineralen in de mest efficiënt kunnen worden toegepast bij de bemesting
van de gewassen en dat de emissies naar het milieu worden beperkt.
Door middel van mestvergisting wordt de emissie van broeikasgassen
zoals methaan uit rundveemest verminderd en wordt duurzame energie
geproduceerd. Deze techniek kan ook worden toegepast op melkveebedrijven met weidegang. Momenteel werk ik met de agrosector aan een
innovatieprogramma voor monomestvergisting met als doel om de
kostprijs voor dergelijke systemen te verlagen, waardoor monomestvergisting ook voor kleinere bedrijven aantrekkelijk wordt. Ik zal niet ingaan
op het verzoek om bij de volgende begroting subsidies voor mestvergisters in te trekken, omdat er ook uitdagingen zijn op het gebied van
duurzame energie.
Ik stimuleer weidegang op diverse manieren, zoals aangegeven in de
kabinetsreactie op de Initiatiefnota (Kamerstuk 34 313, nr.4). Daarnaast
werk ik, zoals u weet, aan een systeem van fosfaatrechten, dat grenzen zal
gaan stellen aan de omvang van de melkveestapel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 6

15