Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 450

Voorjaarsnota 2020

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 april 2020
Inhoudsopgave

Blz.

1
2
3
4
5
6

1
2
4
6
8
13

Inleiding
Kabinetsbeleid ten tijde van de corona-uitbraak
Beeld van de economie en overheidsfinanciën
Inschatting EMU-saldo en EMU-schuld
Uitgaven noodmaatregelen corona-uitbraak
Uitgaven lopend kabinetsbeleid

Bijlagen1
Bijlage 1: Regeerakkoordmiddelen op de aanvullende post
Bijlage 2: Overzicht van de uitgekeerde eindejaarsmarges
Bijlage 3: Verticale toelichting
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

1 Inleiding
De Voorjaarsnota 2020 is de eerste rapportage van het kabinet over de
uitvoering van de begroting van 2020. In de eerste maanden van dit jaar is
het leven wereldwijd en ook in Nederland ingrijpend veranderd. De
uitbraak van het coronavirus heeft verstrekkende gevolgen. In de eerste
plaats voor mensen die ziek worden, iemand aan de ziekte verliezen of
werk dreigen te verliezen. Het virus en de genomen maatregelen om het
virus te bedwingen hebben ook grote gevolgen voor de budgettaire
besluitvorming.
Deze Voorjaarsnota geeft een eerste beeld van de gevolgen voor de
begroting van de corona-uitbraak. Het gaat om de budgettaire gevolgen
van de maatregelen om verspreiding van het virus tegen te gaan en van
de noodmaatregelen waarmee het kabinet de impact van de coronacrisis
voor werkenden, ondernemers en bedrijven zoveel mogelijk wil beperken.

kst-35450-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

1

Daarnaast geeft deze Voorjaarsnota zoals gebruikelijk ook inzicht in de
stand van zaken van de reguliere begroting. Juist ook in deze uitzonderlijke tijden is het belangrijk om geplande investeringen en voorgenomen
beleid zoveel mogelijk door te laten gaan en om gemaakte afspraken na te
komen.
Deze Voorjaarsnota bevat niet de gebruikelijke actualisatie van de
kabinetsraming van belastinginkomsten en geen gedetailleerde raming
van het EMU-saldo en de EMU-schuld. Op dit moment is er veel
onzekerheid over met name de economische ontwikkeling en de impact
hiervan op belastinginkomsten, EMU-saldo en EMU-schuld. Ook
onzekerheid over het beroep op de noodmaatregelen van het kabinet
zorgt ervoor dat een accurate inschatting van inkomsten en saldo lastig is.
Het kabinet baseert diens budgettaire ramingen altijd op de economische
ramingen van het CPB. Er is op dit moment geen CPB-raming beschikbaar
die rekening houdt met de actuele situatie. De eerstvolgende CPB-raming,
de juniraming, wordt verwacht op 16 juni. Na doorrekening van de
juniraming zal het kabinet het parlement informeren met een actueel
beeld van inkomsten, EMU-saldo en EMU-schuld.
Gezien de behoefte vanuit de Kamer bevat deze Voorjaarsnota wel een
grove inschatting van het EMU-saldo in 2020 met grote onzekerheden
omgeven. Dit betreft nadrukkelijk geen raming die zoals gebruikelijk is
opgebouwd uit afzonderlijke ramingen van inkomsten- en uitgavenposten
(bottom-up), maar het betreft een inschatting op basis van macroeconomische verbanden (elasticiteiten) om de orde van grootte in beeld te
brengen. Deze inschatting is met onzekerheid omgeven onder andere
doordat de verbanden tussen macro-economische variabelen in deze tijd
kunnen afwijken van langjarige gemiddelden.
Deze Voorjaarsnota begint in paragraaf 2 met de uitgangspunten van het
kabinetsbeleid in deze uitzonderlijke omstandigheden. Vervolgens schetst
paragraaf 3 aan de hand van de verschillende scenario’s van het CPB wat
de impact kan zijn van de corona-uitbraak op de economie en de
overheidsfinanciën. Paragraaf 4 bevat een grove inschatting van het
EMU-saldo en de EMU-schuld in 2020. Paragraaf 5 beschrijft de budgettaire effecten van de noodmaatregelen die het kabinet heeft genomen aan
de uitgavenkant van de begroting. De laatste paragraaf gaat in op de
uitgavenmutaties bij het lopende kabinetsbeleid.
De Voorjaarsnota kent drie bijlagen1. Bijlage 1 geeft inzicht in de overboekingen van Regeerakkoordmiddelen van de aanvullende post. Bijlage 2
geeft de omvang van de uitgekeerde eindejaarsmarge per begrotingshoofdstuk weer. Bijlage 3 bevat voor iedere begroting een cijfermatig
overzicht van budgettaire veranderingen die zich hebben voorgedaan
sinds de Miljoenennota 2020 (verticale toelichting).
2 Kabinetsbeleid ten tijde van de corona-uitbraak
Bestrijding van de gevolgen van de corona-uitbraak vergt een
maximale inspanning. Dit jaar vindt de budgettaire besluitvorming
plaats onder uitzonderlijke omstandigheden. De uitbraak van het
corona-virus heeft verstrekkende gevolgen, in de eerste plaats voor de
mensen die ziek worden of zelfs overlijden, en hun naasten. De essentie
van de bestrijding van de corona-uitbraak is om het virus maximaal te
controleren, waarbij we vooral kwetsbare groepen willen beschermen. Als
mensen geen contact hebben, dan kunnen ze anderen niet besmetten en
verspreidt het coronavirus zich niet. Het doel is om te zorgen dat patiënten
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

2

de zorg kunnen krijgen die ze nodig hebben. Daarom is het belangrijk dat
zorgaanbieders en zorgprofessionals zo goed mogelijk hun werk kunnen
blijven doen in deze zware omstandigheden.
De uitbraak van het coronavirus en de maatregelen die het
kabinet heeft moeten nemen ter bestrijding van het virus hebben
grote economische en maatschappelijke gevolgen. Om contacten
tussen mensen te beperken zijn activiteiten in diverse sectoren deels of
helemaal tot stilstand gekomen. Door de afnemende economische
activiteit (wereldwijd) en de onzekerheid worden ook andere sectoren
geraakt. Veel Nederlanders dreigen hierdoor hun werk of opdrachten te
verliezen. Dit heeft ingrijpende effecten voor de mensen die hiermee te
maken krijgen, maar ook voor de economie als geheel. Nederland komt
onafwendbaar in een recessie terecht.
Het kabinet doet wat nodig is. Het doet wat nodig is om in de
eerste plaats het virus te bestrijden, maar ook om de gevolgen
van de recessie voor burgers en bedrijven zoveel mogelijk te
beperken. In de Kamerbrief van 17 maart jl. heeft het kabinet daarom een
uitgebreid noodpakket aangekondigd, dat qua omvang uniek is in de
geschiedenis. Daarna heeft het kabinet nog een aantal aanvullende
maatregelen aangekondigd. De maatregelen hebben als doel dat zo veel
mogelijk mensen hun baan behouden en zo veel mogelijk ondernemingen
overeind blijven. Hiermee zet het kabinet alles op alles om deze moeilijke
fase te overbruggen en de economische gevolgen te beperken. Zodat
gezonde bedrijven na deze crisis zo veel mogelijk kans hebben om verder
te kunnen, ZZP’ers hun zaken weer op kunnen pakken en zoveel mogelijk
mensen in dienst blijven. Om de economische effecten te beperken is het
daarbij belangrijk dat de contactbeperkende maatregelen – daar waar dit
verantwoord is – gefaseerd versoepeld kunnen worden. Omdat ontwikkelingen elkaar snel opvolgen, blijft het kabinet de situatie nauwlettend
monitoren. Vanzelfsprekend heeft het kabinet daarbij ook oog voor de
wijze waarop de maatregelen uitpakken, en hoe het kan bijsturen op het
moment dat de situatie daarom vraagt. Als het nodig is, zal het kabinet het
pakket verlengen, aanpassen of aanvullende maatregelen nemen. Dit laat
onverlet dat dit economisch een moeilijke tijd is voor veel mensen en dat
de overheid niet kan voorkomen dat er toch bedrijven failliet gaan en
mensen hun werk kwijtraken.
De buffers die zijn opgebouwd worden hiervoor ingezet. Voor de
bestrijding van het virus en het beperken van de economische en
maatschappelijke gevolgen moeten er veel kosten gemaakt worden. Het
kabinet vindt het belangrijk dat zorgaanbieders en zorgprofessionals hun
werk kunnen doen en zich in deze tijd geen zorgen hoeven te maken over
hun financiële positie. Daarom worden zorgaanbieders onder andere
gecompenseerd voor gederfde omzet en worden de extra kosten als
gevolg van de crisis vergoed. De precieze budgettaire consequenties zijn
daarbij zeer moeilijk te voorspellen. Ook het pakket met noodmaatregelen
heeft hoge kosten. Daarnaast loopt het kabinet op korte termijn veel
inkomsten mis als gevolg van de afnemende economische activiteit en de
mogelijkheid van tijdelijk belastinguitstel2. Hierdoor geeft het kabinet op
korte termijn veel meer uit dan er binnen komt en loopt de schuld op korte
termijn flink op. Dit kan ook, omdat in goede economische tijden de
overheidsfinanciën op orde zijn gebracht en de staatsschuld omlaag is
gebracht. Hoe ver de schuld zal oplopen is lastig te voorspellen en is
afhankelijk van het verdere verloop van de crisis. Als de recessie langer
2

De geraamde terugloop in de inkomsten voor de maanden april tot en met juni is eerder met
het parlement gedeeld (zie Kamerstuk 35 420, nr. 2). Een raming van de effecten op jaarbasis
hangt sterkt samen met de ontwikkeling van de economische situatie voor de rest van 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

3

aanhoudt en de werkloosheid flink oploopt dan wordt de economische
schade groter. De CPB-scenario’s laten zien dat de EMU-schuld in twee
jaar tijd flink op kan lopen tot boven de 70 procent van het bbp (zie
paragraaf 3).
Verder houdt het kabinet koers: dat biedt zekerheid aan burgers
en bedrijven. Het kabinet houdt ook in deze extreme omstandigheden
verder zo veel mogelijk koers. Dit betekent dat het kabinet zich voor de
reguliere begroting (de begroting zonder de crisismaatregelen) blijft
houden aan de begrotingsregels. De afspraken die het kabinet heeft
gemaakt over de uitgaven zorgden ervoor dat we de afgelopen jaren –
toen het economisch mee zat – niet meer mochten uitgeven. Daar staat
tegenover dat we nu het flink tegen zit niet direct hoeven te bezuinigen of
de belastingen moeten verhogen. Door de opgebouwde buffers kunnen
we nu opvangen dat de belastinginkomsten – zoals de btw, de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting – flink teruglopen door de
economische situatie en de mogelijkheid van belastinguitstel. Het kabinet
kan hierdoor stabiel beleid blijven voeren, wat zekerheid biedt voor
burgers en bedrijven. Dat geeft houvast voor de economische ontwikkeling op dit moment.
Het kabinet houdt ook vast aan gemaakte afspraken. Koers houden
betekent ook: voorgenomen beleid zo veel als mogelijk uitvoeren en
gemaakte afspraken nakomen. Dat betekent dat we bijvoorbeeld doorgaan
met de afbouw van winning van het Groningengas, maatregelen die zijn
gericht op het terugdringen van de CO2-uitstoot (Urgenda-vonnis) en de
verlaging van stikstofdepositie. Ook houden we ons aan de afspraken over
de compensatie aan ouders en het herstel van de uitvoering van de
kinderopvangtoeslag. Afgezien van de maatregelen die nodig zijn om de
crisis te bestrijden, zorgt het kabinet ervoor dat de uitgaven binnen de
afgesproken kaders blijven. Tegenvallers moeten daarom elders binnen de
begroting worden gecompenseerd. Tegenvallers doen zich voor op het
terrein van justitie, asiel, onderwijs, zorg en de sociale zekerheid. Deze
worden zoveel als mogelijk gedekt uit de per saldo meevallers op de
generale dossiers, uit ramingsbijstellingen en uit de inzet van structurele
onderuitputting op specifieke begrotingshoofdstukken. Zo wordt
voorkomen dat nu moet worden bezuinigd op staand beleid.
Gezonde overheidsfinanciën zijn geen gegeven en vragen blijvend
aandacht. Hoewel onze overheidsfinanciën er nog goed voorstaan en we
een flinke economische klap kunnen opvangen, laat deze Voorjaarsnota
ook zien dat gezonde overheidsfinanciën geen gegeven zijn. Hier is door
het huidige kabinet en ook door de vorige kabinetten hard aan gewerkt.
De focus ligt op dit moment op het bestrijden van deze crisis. Op het
moment dat deze achter de rug is zullen we moeten kijken hoe de
overheidsfinanciën er op dat moment voorstaan en wat verstandig beleid
is om de overheidsfinanciën te laten herstellen. Het is daarom per definitie
verstandig om nu al na te denken over beleid dat het herstel na de crisis
kan bevorderen en over beleid dat Nederland weerbaarder kan maken
mocht een volgende crisis zich voordoen.
3 Beeld van de economie en overheidsfinanciën
De impact van het coronavirus op de economie en de overheidsfinanciën is nog zeer moeilijk te voorspellen. De economische situatie
is op zeer korte termijn enorm veranderd. De cijfers voor de uitgaven in
deze Voorjaarsnota zijn dan ook nog gebaseerd op de raming uit het
Centraal Economisch Plan (CEP) van 17 maart. In deze raming werd nog
aangenomen dat het virus snel onder controle zou komen en de gevolgen
beperkt zouden blijven tot China. Om een beeld te geven van de impact

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

4

op de economie worden de scenario’s die het CPB op 26 maart heeft
gepubliceerd hier kort besproken. Deze scenario’s zijn niet bedoeld en ook
niet specifiek genoeg voor gebruik in de begroting. Daarom zijn ze niet
gebruikt bij het opstellen van de begrotingscijfers. Voor een volledige
doorrekening van de effecten op de economie en overheidsfinanciën moet
eerst duidelijker zijn hoe de crisis zich verder zal ontwikkelen. Hiervoor
wordt de volgende reguliere CPB-raming in juni afgewacht. In paragraaf 4
wordt daarom slechts een eerste grove inschatting gegeven van het
EMU-saldo.
Bij grote onzekerheden kunnen scenario’s helpen om inzicht te
krijgen in de orde van grootte van de economische effecten. De
scenario’s van het CPB zijn zo gekozen om enkele van de voornaamste
onzekerheden te illustreren, en zo een indruk te geven van wat mogelijke
economische consequenties zijn. De grote onzekerheden zijn met name de
duur en economische doorwerking van de contactbeperkende maatregelen en de impact op de financiële stabiliteit en wereldhandel. Andere
scenario’s zijn denkbaar en de scenario’s dienen dan ook niet te worden
opgevat als een onder- of bovengrens van mogelijke uitkomsten.
Tabel 3.1 Uitkomsten scenario’s CPB
Bbp-groei (%)

CEP 2020:
Scenario’s:
1: 3 mnd. beperkingen
2: 6 mnd. beperkingen
3: 6 mnd. beperkingen, doorwerking negatiever
4: 12 mnd. Beperkingen

Werkloosheid (%)

EMU-saldo (% bbp)

EMU-schuld (% bbp)

2020

202 1

2020

2021

2020

2021

2020

2021

1,4

1,6

3,2

3,4

1,1

0,1

46,3

45,2

– 1,2
–5
– 7,7
– 7,3

3,5
3,8
2
– 2,7

4
4,2
6,3
6,1

4,5
5,3
8,4
9,4

– 1,3
– 4,6
– 6,8
– 7,3

– 0,5
– 2,9
– 5,7
– 9,9

49,9
55,4
60,4
61,7

48,4
56,1
65,5
73,6

De analyse van het CPB maakt duidelijk dat de economische
impact zeer groot is, ongeacht welk scenario realiteit wordt. In elk
scenario treedt in 2020 een recessie op, al verschilt de omvang van de
economische krimp. Grote delen van de economie liggen stil, ook in het
buitenland. De terugval in economische activiteit en in de wereldhandel
zijn op de korte termijn dan ook zo groot dat een recessie in 2020 niet te
voorkomen is. In het tweede kwartaal van 2020 zal de economie hard
getroffen worden door de contactbeperkende maatregelen. Hoewel
moeilijk in te schatten door het gebrek aan concrete cijfers lijkt een
terugval met 10–20 procent in het tweede kwartaal waarschijnlijk. De
ramingen van andere instellingen zoals Nederlandse banken en het IMF
wijzen erop dat het denkbaar is dat we in een van de meer ingrijpende
scenario’s terecht komen.
De werkloosheid loopt in alle scenario’s op, maar de noodmaatregelen helpen om de klap te verzachten. Door de zeer krappe
arbeidsmarkt voor de uitbraak van het coronavirus zullen veel bedrijven
mogelijk hun personeel in dienst houden in afwachting van betere tijden.
Dit deed zich ook voor in de eerste jaren na de financiële crisis van
2008–2009. Ondersteund door de tegemoetkoming in de loonkosten door
de overheid zal naar verwachting de werkloosheid initieel niet evenredig
toenemen met de afname van de economische activiteit. Veel hangt af van
de duur van de contactbeperkingen en vooral van de mate van herstel na
de crisis. Als de coronamaatregelen langer aanhouden of overlopen in
een «traditionele» economische recessie zal de werkloosheid forser
oplopen, ook omdat tijdelijke contracten dan vaker niet worden verlengd
en de mensen die afstuderen moeilijk een baan zullen vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

5

Het kabinet houdt in zijn economische reactie op de crisis niet
rekening met één scenario, maar kiest voor een adaptieve
aanpak. Het noodpakket is erop gericht om de economische schade
zoveel mogelijk te beperken. Dat is in elk scenario verstandig, aangezien
er hoe dan ook een recessie plaatsvindt als gevolg van het coronavirus.
De onzekerheid zit vooral in de omvang en duur van de economische
terugval. Het kabinet monitort daarom permanent de economische
situatie op basis van actuele cijfers. Het noodpakket zal waar nodig
worden aangepast of aangevuld met andere maatregelen, en kan indien
noodzakelijk worden verlengd.3
Het noodpakket en het laten werken van de automatische
stabilisatoren leiden tot een omvangrijk begrotingstekort, maar
de scenario-analyse van het CPB laat zien dat de overheidsfinanciën tegen een stootje kunnen. Er is in elk scenario sprake van
omvangrijke begrotingstekorten, maar ook in het slechtste van de vier
scenario’s komt de houdbaarheid van de overheidsschuld op korte termijn
niet direct in gevaar. Sinds 2016 is er sprake geweest van begrotingsoverschotten. De overheidsschuld is daardoor gedaald tot 48,6 procent bbp in
2019. Hierdoor heeft Nederland ruimte om de gevolgen van het coronavirus op te vangen.
4 Inschatting EMU-saldo en EMU-schuld
Deze Voorjaarsnota bevat niet de gebruikelijke actualisatie van
de kabinetsraming van belastinginkomsten en geen gedetailleerde raming van het EMU-saldo en de EMU-schuld. Op dit
moment is er veel onzekerheid over met name de economische ontwikkeling en de impact hiervan op belastinginkomsten, EMU-saldo en
EMU-schuld. Ook het beroep op de noodmaatregelen van het kabinet
zorgt ervoor dat een accurate inschatting van inkomsten en saldo lastig is.
Tegelijkertijd constateert het kabinet dat er behoefte is vanuit
het parlement aan een actueel beeld van de overheidsfinanciën.
Ook is het van belang dat het Agentschap zo snel mogelijk duidelijkheid
kan verschaffen aan de financiële markten hoe het invulling kan geven
aan de verhoogde financieringsbehoefte. Daarom bevat deze
Voorjaarsnota een eerste grove inschatting van het EMU-saldo in 2020
met grote zekerheden omgeven.
Een grove inschatting van het EMU-saldo in 2020 laat een tekort
zien van 11,8 procent bbp. Dit betreft nadrukkelijk geen gebruikelijke
raming die is opgebouwd uit afzonderlijke ramingen van inkomsten- en
uitgavenposten (bottom-up), maar het betreft een inschatting op basis van
de groeiverwachting van het IMF en macro-economische verbanden uit
het verleden (elasticiteiten). Tabel 4.1 geeft inzicht in de wijze waarop
verschillende standaard macro-economische verbanden voor de
Nederlandse economie doorwerken in het EMU-saldo van Nederland.
Vanwege deze grove benadering is deze schatting met beduidend meer
onzekerheid omgeven dan voorgaande kabinetsramingen van het
EMU-saldo.
De grove inschatting van het EMU-saldo bestaat uit de volgende
elementen. Bij de meeste recente CEP-raming (maart jl.) ging het CPB
voor 2020 uit van een overschot van 9,1 miljard euro ofwel 1,1 procent
3

In het WGO over het Noodpakket banen en economie van 25 maart vroeg de heer Sneller naar
het economische scenario dat het kabinet hanteert, als reactie op de economische scenario’s
die het CPB op 26 maart heeft gepubliceerd. In dat debat heb ik toegezegd om hier op terug te
komen. Dat doe ik bij deze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

6

bbp. Uitgaande van een economische krimp in 2020 van 7,5 procent
(raming IMF) en een door de Europese Commissie geschatte begrotingselasticiteit van 0,6 verslechtert het EMU-saldo met 5,4 procentpunt
bbp. Dit effect betreft enkel de autonome doorwerking van de economie
op het EMU-saldo (automatische stabilisatoren). Daarnaast heeft het
kabinet noodmaatregelen genomen die leiden tot hogere uitgaven en
lagere inkomsten en zo zorgen voor een aanvullende verslechtering van
het EMU-saldo in 2020. De ramingen van hogere uitgaven en lagere
inkomsten zijn met grote onzekerheid omgeven. Er is voor gekozen om
voor de uitgaven aan te sluiten bij de uitgaven die gemeld zijn aan het
parlement. Dit is de beste inschatting van het moment. Dat betekent dat
ervan uit gegaan wordt dat toegenomen risico’s op bijvoorbeeld garanties
zich niet materialiseren in grotere mate dan begroot. Tabel 5.1 in deze
Voorjaarsnota presenteert een uitsplitsing van alle uitgavenmaatregelen
die aan uw Kamer zijn gemeld. De extra gederfde inkomsten hebben
vooral betrekking op uitstel van belastingbetaling, die in latere jaren in
beginsel alsnog gerealiseerd worden maar in 2020 tot een hoger tekort
leiden. 4 Bij de budgettaire grootte van dit uitstel is aangenomen dat
ondernemers deze uitstelmogelijkheid makkelijk weten te vinden en dat
terugbetaling van de uitgestelde belasting voor het overgrote deel niet
meer in 2020 gebeurt. Ook het tweede fiscale pakket van 4 miljard euro
maakt hier onderdeel van uit. Deze uitgaven- en inkomstenmaatregelen
verslechteren het EMU-saldo in 2020 potentieel naar – 11,8 procent bbp.
Het IMF heeft vanwege de eerdere publicatiedatum niet alle noodmaatregelen meegenomen in hun raming. De EMU-schuld neemt op basis van
deze grove schatting per eind 2020 toe tot 65,2 procent bbp. Dit komt
enerzijds door de doorwerking van het EMU-saldo, maar ook door de
krimp van het bbp (noemereffect).
Tabel 4.1: Grove schatting EMU-saldo en EMU-schuld
(– = saldoverslechterend en schuldverbeterend)

Miljarden
euro’s

Procenten bbp

9
– 45

1,1
– 5,4

EMU-saldo CPB bij CEP 2020
Autonome doorwerking 7,5 procent economische krimp
Uitgaven beleidsmatig
Uitgaven noodmaatregelen
Inkomsten beleidsmatig
Uitstel betaling belasting (incl. tweede fiscale pakket)

– 20

– 2,7

– 361

– 4,81

Grove inschatting EMU-saldo

- 92 1

- 11,8 1

EMU-schuld CPB bij CEP 2020
Doorwerking grove inschatting EMU-saldo
Noemereffect

387
101

46,3
12,9
6,0

Grove inschatting EMU-schuld

489

65,2

1

Deze inschatting is opgebouwd op basis van verschillende aannames en daarmee met grote
onzekerheid omgeven (zie toelichting onder tabel).

De grove inschatting van het EMU-saldo in 2020 kent belangrijke
onzekerheden en dient enkel om de orde van grootte in beeld te
brengen. De onzekerheid heeft ten eerste betrekking op de economische
ontwikkeling. Het is onzeker met welk verloop van het virus en met welke
economische ontwikkeling rekening moet worden gehouden. Bij deze
4

Naast het belastinguitstel is een aan het noodpakket gerelateerde maatregel aan de inkomstenkant in 2020 de tijdelijke aanpassing van de wet arbeidsmarkt in balans (wab), waarbij is
besloten tot een generieke uitzondering voor de 30% herzieningssituaties. Deze generieke
uitzondering zorgt ervoor dat er in een beperkt aantal situaties minder WW-premies worden
afgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

7

inschatting is gekozen voor de meest recente inschatting van het IMF. Ten
tweede is het denkbaar dat de reguliere verhouding tussen de economische groei en het EMU-saldo gedurende deze uitzonderlijke crisissituatie niet opgaat mede door de contactbeperkende maatregelen die
kunnen leiden tot een andere uitwerking van de schok op de overheidsfinanciën. Zo is het mogelijk dat de noodmaatregelen getroffen door het
kabinet, zoals de NOW-regeling, het beroep op de automatische stabilisatoren zoals de WW beperken. Tevens is het mogelijk dat door maatregelen
zoals de NOW de daling van de belastinginkomsten, waaronder de
loonheffing, lager uitvalt dan op basis van de historische elasticiteit
verwacht kon worden. Ten derde is het gebruik van de faciliteiten en
regelingen onzeker. Het kabinet gaat in bovenstaande berekening verder
uit van zeer omvangrijk gebruik van uitstel van betaling van belasting
door bedrijven. Deze regeling kent immers geen plafond. Het bedrag aan
uitgestelde belasting dat in 2020 niet meer binnenkomt is geschat op
32 miljard euro. De drie grootste componenten daarbinnen betreffen de
loonheffing en premies, de omzetbelasting en de vennootschapsbelasting.
Deze drie belastingsoorten belopen ongeveer 90% van het totaal. Een
uitsplitsing tussen belastingsoorten is zeer gevoelig voor aannames over
hoe de economische schok zal uitwerken op de economie. Om deze
gevoeligheid te beperken wordt dit als totaalbedrag gepresenteerd. Deze
inschatting over het totaalgebruik van de uitstelmogelijkheid is echter zeer
onzeker omdat een dergelijke brede uitstelregeling niet eerder is
getroffen. Daarbij wordt nog bezien in hoeverre dit op langere termijn tot
een derving van de inkomsten leidt. Zo is het ook mogelijk dat bij een
sneller economisch herstel dan hierboven geschetst een omvangrijk deel
van het uitstel alsnog gedurende 2020 geïnd wordt. In dat geval valt het
tekort mogelijk lager uit. Ten vierde is nog onduidelijk in hoeverre uitstel
van betaling relevant is voor het EMU-saldo. In de hierboven genoemde
scenario’s van het CPB zit het uitstel van betaling niet in de berekening
van het EMU-saldo. Dat draagt bij aan het verschil in EMU-saldo tussen de
CPB-scenario’s en deze grove inschatting.
De eerstvolgende CPB-raming (juniraming) die rekening houdt met de
actuele economische situatie wordt verwacht op 16 juni. Daarnaast komen
in de komende periode de Europese Commissie (7 mei) en DNB (juni) met
een nieuwe raming. Het kabinet baseert diens budgettaire ramingen altijd
op de economische ramingen van het CPB. Na doorrekening van de
juniraming zal het kabinet het parlement informeren met een actueel
beeld van inkomsten, EMU-saldo en EMU-schuld.
5 Uitgaven noodmaatregelen corona-uitbraak
Gezien de plotselinge en uitzonderlijke situatie heeft het kabinet
heeft op 17 maart 2020 besloten tot een pakket van noodmaatregelen om de economische gevolgen van het coronavirus het
hoofd te bieden. In de weken daarna is besloten tot verschillende
aanvullende noodmaatregelen. Gegeven de uitzonderlijke situatie heeft
het kabinet besloten om het uitgavenplafond aan te passen om de extra
uitgaven mogelijk te maken. Dit betekent dat de extra uitgaven niet ten
koste gaan van andere uitgaven, maar dat ze zorgen voor een verslechtering van het EMU-saldo en een verhoging van de EMU-schuld. Het
kabinet heeft daarnaast ook maatregelen genomen die gevolgen hebben
voor de inkomsten van belastingen en premies. Het reguliere uitgavenplafond geldt dus niet voor de uitgaven uit het noodpakket en de uitgaven
leiden daarom niet tot een effect op het accres (indexatie van Gemeenteen Provinciefonds). Gemeenten ontvangen via het noodpakket middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

8

om toename in uitvoeringskosten te dekken9. Daarnaast blijft het Rijk de
financiële situatie van gemeenten en effecten als gevolg van de coronacrisis monitoren.
De budgettaire gevolgen van de verschillende noodmaatregelen
zijn aan de Kamer voorgelegd in incidentele suppletoire begrotingen of ze worden voorgelegd als onderdeel van de eerste
suppletoire begrotingen. Tabel 5.1 presenteert een overzicht van alle
noodmaatregelen aan de uitgavenkant die aan het parlement zijn gemeld
en waarvoor het uitgavenplafond is aangepast.
Het kabinet blijft monitoren in hoeverre de genomen noodmaatregelen voldoende zijn om burgers en bedrijven tijdens de coronacrisis te ondersteunen. Mocht besloten worden tot een uitbreiding van
de maatregelen, dan zullen deze eveneens leiden tot incidentele suppletoire begrotingen.
Tabel 5.1 Noodmaatregelen uitgaven en niet-belastingontvangsten waarvoor het
uitgavenplafond is aangepast
(in miljoenen euro’s, + = hogere netto-uitgaven)
Koninkrijksrelaties
Liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten
Buitenlandse Zaken
Consulaire bijstand
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Cultuur
Financiën
Verzuimboetes en kostenvervolging
Belasting- en invorderingsrente
Herverzekering leverancierskredieten
Economische Zaken en Klimaat
Garantie Ondernemingsfinanciering
Garantie Ondernemingsfinanciering coronamodule
Borgstelling MKB
Qredits
Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19
Regionale ontwikkelingsmaatschappijen
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Borgstelling MKB-Landbouw
Verruiming Borgstelling MKB-Landbouw
Sierteelt en fritesaardappelen*
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid
Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers
Compensatie eigen bijdrage kinderopvang
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Aanschaf, distributie en verkoop medische hulpmiddelen
Bijdrage vaccinonderzoek (CEPI)
Zorgkosten Caribisch Nederland
Opleiden extra zorgpersoneel
Onderzoek ZonMw
Diverse corona-gerelateerde maatregelen (w.o. RIVM en GGD)
Totaal

2020

135
7
300
59
88
970
80
1.000
203
31
1.670
100
10
4
650
10.000
3.800
175
680
50
32
23
20
27
20.113

Liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten
In verband met de financiële gevolgen van de Coronacrisis is, voor de
maand april en de eerste helft van de maand mei, acute liquiditeitssteun
verstrekt aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De steun is verstrekt door
middel van een bulletlening met een looptijd van twee jaar en een rente
van 0 procent. Betaling heeft plaatsgevonden via DNB en de middelen
worden via een incidentele suppletoire begroting geboekt op hoofdstuk IV.

9

Kamerstukken II, vergaderjaar 2019/2020, 35 420, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

9

De middelen moeten vooral ten goede komen aan het deel van de
bevolking dat het zwaarst getroffen wordt door deze crisis.
Consulaire bijstand
Dit betreft een bijdrage van de rijksoverheid aan het convenant Bijzondere
Bijstand Buitenland, voor het waarborgen van een veilige terugkeer van
Nederlandse reizigers naar Nederland.
Cultuur
De liquiditeitsproblemen van instellingen in de culturele en creatieve
sector vormen een probleem voor het voortbestaan van vitale onderdelen
in de culturele en creatieve infrastructuur. Het kabinet voegt daarom
300 miljoen euro additionele middelen toe aan het bestaande instrumentarium om de vitale onderdelen in de culturele infrastructuur in stand te
houden.
Verzuimboetes en kostenvervolging
De Belastingdienst zal voor drie maanden boetes voor het niet (tijdig)
betalen achterwege laten of terugdraaien.
Belasting- en Invorderingsrente
Om ondernemers tegemoet te komen zal de Belastingdienst het tarief van
de belasting- en invorderingsrente voor alle belastingen voor drie
maanden verlagen naar 0,01 procent.
Herverzekering leverancierskredieten
De nieuwe garantie Herverzekering leverancierskredieten heeft een
garantieplafond van 12 miljard euro en heeft tot doel om te voorkomen
dat de kortlopende omzetmarkt stilvalt doordat limieten op leverancierskredieten beëindigd worden. Deze garantie leidt naar huidig inzicht tot
970 miljoen euro hogere netto-uitgaven op de begroting van Financiën.
Dit bedrag valt uiteen in 1.470 miljoen euro voor geraamde schadeuitkering en uitvoeringskosten en 500 miljoen euro aan niet-belastingontvangsten voor premies en schaderestituties.
Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
Het garantieplafond van de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
wordt verhoogd van 400 miljoen tot 1,5 miljard euro. Hierdoor kunnen
meer bedrijven aanspraak maken op deze regeling. Dit leidt naar
verwachting tot hogere kosten voor de overheid om toekomstige
verliesdeclaraties op te vangen.
Borgstelling MKB
Het borgstellingskrediet van de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) wordt
met 200 miljoen euro verhoogd en verruimd. Financiers kunnen daardoor
gemakkelijker en sneller krediet verruimen waardoor meer MKB-bedrijven
eerder meer geld kunnen lenen. Dit leidt naar verwachting tot hogere
kosten voor de overheid om toekomstige verliesdeclaraties op te vangen.
Qredits
Qredits, verstrekker van microkredieten, wordt gecompenseerd voor
minder opbrengsten door het uitstel van de aflossingsverplichting en een
rentekorting op leningen voor geraakte ondernemingen in de kredietportefeuille.
Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19
Er is een noodloket ingericht voor een tegemoetkoming van eenmalig
4.000 euro als noodvoorziening naast de overige regelingen, voor
ondernemers die direct zijn getroffen door overheidsmaatregelen ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

10

bestrijding van de coronacrisis en die hun omzet daardoor geheel of
grotendeels zien verdwijnen.
Regionale ontwikkelingsmaatschappijen
Het kabinet maakt overbruggingskredieten toegankelijk voor een brede
groep bedrijven die met eigen vermogen of risicodragend vermogen
gefinancierd zijn en geen bankrelatie hebben (met name start-ups en
scale-ups). Deze bedrijven kunnen als gevolg van de coronacrisis moeilijk
bij een bank terecht voor een overbruggingskrediet. De Regionale
ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) zullen op verzoek van het kabinet
deze kredieten verstrekken. Hiervoor wordt als eerste tranche
100 miljoen euro beschikbaar gesteld.
Borgstelling MKB – Landbouw
Door een tijdelijke gunstigere borgstelling voor werkkapitaal onder de
regeling Borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL) kunnen de liquiditeitsproblemen van land- en tuinbouwbedrijven verlicht worden zodat
bedrijven met een gezond toekomstperspectief gefinancierd kunnen
blijven. Er is hiervoor geen verhoging nodig van het garantieplafond. Voor
uitvoeringskosten en verwachte verliesdeclaraties is 10 miljoen euro
gereserveerd.
Verruiming borgstelling MKB-landbouw
De Borgstelling MKB-landbouwkredieten wordt uitgebreid met een
tijdelijke kredietfaciliteit (BL-C) om op korte termijn liquiditeitssteun te
bieden. Daarnaast worden ook visserij- en aquacultuurbedrijven met
liquiditeitssteun geholpen door deze faciliteit ook voor hen open te
stellen. Tevens heeft het kabinet besloten om de provisiekosten voor de
BL-C te halveren.
Sierteelt en fritesaardappelen
Het kabinet heeft geconstateerd dat de bestaande noodmaatregelen, zoals
de NOW-regeling, bij de sierteelt, specifieke onderdelen van de voedingstuinbouw en bij telers van fritesaardappelen onvoldoende soelaas bieden.
Zij hebben te maken met een combinatie van situaties. Ten eerste gaat de
productie door terwijl er nauwelijks omzet wordt gemaakt. Daarnaast zijn
producten slecht of niet houdbaar vanwege bederfelijkheid en zijn er geen
of beperkte alternatieve toepassingsmogelijkheden. Bovendien kennen
deze bedrijven in de periode maart, april, mei onder normale omstandigheden een grote seizoenspiek in productie, personele bezetting en omzet.
Voor de sierteelt en specifieke onderdelen van voedingstuinbouw komt er
een regeling ter hoogte van 600 miljoen euro. Ook telers van fritesaardappelen worden gesteund met een compensatieregeling van
50 miljoen euro. De incidentele suppletoire begroting voor deze
noodmaatregelen is in voorbereiding.
Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW)
Werkgevers ontvangen 90 procent van hun loonkosten als subsidie
uitgekeerd, gerelateerd aan het omzetverlies dat zij verwachten door het
coronavirus. De initiële subsidieperiode duurt maximaal drie maanden.
Werkgevers hebben een loondoorbetalingsverplichting gedurende de
subsidieperiode. Dit betekent dat zij gedurende de subsidieperiode geen
werknemers mogen ontslaan om bedrijfseconomische redenen en
100 procent loon moeten doorbetalen. Een grove schatting van de kosten
van de eerste subsidietermijn (max. drie maanden) ligt op 10 miljard euro.
Dit is inclusief uitvoeringskosten van het UWV. Er wordt vanuit gegaan dat
een kwart van alle werkgevers een aanvraag indienen voor gemiddeld
45 procent van hun loonsom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

11

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO)
Er is een tijdelijke voorziening getroffen voor drie maanden voor
zelfstandige ondernemers (waaronder ZZP‘ers) met financiële problemen.
Ondersteuning kent twee vormen, (1) een aanvullende uitkering voor
levensonderhoud en (2) een lening voor bedrijfskapitaal. De uitkering voor
levensonderhoud vult het inkomen aan tot het sociaal minimum. De
lening voor bedrijfskapitaal is gericht op het oplossen van liquiditeitsproblemen. Vanwege de spoed worden enkele geldende voorwaarden
losgelaten. De toets op levensvatbaarheid vervalt en de vermogens- en
partnertoets wordt geschrapt. Gemeenten voeren de regeling uit en
worden hiervoor gecompenseerd.
Compensatie eigen bijdrage kinderopvang
Omdat ouders wordt gevraagd de factuur van de kinderopvangorganisaties door te betalen wordt de eigen bijdrage door de overheid gecompenseerd. Het bedrag van 175 miljoen euro heeft betrekking op de periode
van 16 maart tot en met 28 april. Dat was de periode waarvan bij het
indienen van de tweede incidentele suppletoire begroting bekend was dat
de kinderopvang gesloten was. Inmiddels is bekend dat deze periode
wordt verlengd. De budgettaire gevolgen van deze verlenging konden niet
meer meegenomen worden in deze Voorjaarsnota en worden op een later
moment in de begroting verwerkt.
Aanschaf, distributie en verkoop medische hulpmiddelen
Voor de aanschaf van medische hulpmiddelen zoals mondkapjes en
beschermingsbrillen (700 miljoen euro) en beademingsapparatuur
(250 miljoen euro) worden middelen beschikbaar gesteld. Daarnaast
worden middelen beschikbaar gesteld voor de opslag en distributie van
de hulpmiddelen en het opstarten van testcapaciteit in Nederland
(20 miljoen euro). Het betreft hier zowel de reeds gedane uitgaven als de
uitgaven die tot circa 1 juni naar verwachting zullen plaatsvinden gegeven
de huidige ontwikkelingen. Tegenover de uitgaven aan medische
hulpmiddelen staan ontvangsten (290 miljoen euro) voor deze beschermingsmiddelen die aan zorgaanbieders geleverd worden.
Bijdrage vaccinonderzoek (CEPI)
Voor een bijdrage aan internationaal onderzoek naar een vaccin voor
COVID-19 wordt 50 miljoen euro beschikbaar gesteld aan de Coalition for
Epidemic Preparedness Innovations (CEPI).
Zorgkosten Caribisch Nederland
Om de zorgcapaciteit vanwege corona op Aruba, Sint-Maarten en Curaçao
te versterken wordt 32 miljoen euro beschikbaar gesteld. Het betreft onder
meer tijdelijke uitbreiding van de ic-capaciteit en bemensing van ic-units.
Opleiden extra zorgpersoneel
Er is een extra categorie aan het Sectorplan Plus toegevoegd
(23 miljoen euro). Deze middelen worden ingezet om extra personeel op
te kunnen leiden om zorg te verlenen aan corona-patiënten.
Onderzoek ZonMw
ZonMw heeft een expertgroep gevraagd om onderzoeksvoorstellen te
prioriteren, die op korte termijn mogelijkheden bieden om verdere
verspreiding van het coronavirus te voorkomen en het herstel van de
Nederlandse bevolking te bespoedigen. De projecten zijn al gestart of
starten op zeer korte termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

12

Diverse corona-gerelateerde maatregelen (w.o. RIVM en GGD)
Ook worden middelen beschikbaar gesteld voor diverse coronagerelateerde maatregelen, zoals een elektronisch platform voor huisartsen
(5,7 miljoen euro), het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding
en mobiel medisch vervoer (5,5 miljoen euro), het uitvoeren van tests en
(contact)onderzoek door het RIVM (6,8 miljoen euro) en de GGD
(5,9 miljoen euro), en de herregistratie van zorgpersoneel
(1,7 miljoen euro). Naast bovenstaande maatregelen die in tabel 5.1 zijn
benoemd, worden enkele maatregelen genomen op de VWS-begroting
die van specifieke dekking zijn voorzien. Waaronder een bijdrage aan de
stichting Waarborgfonds Sport (10 miljoen euro), een bijdrage aan de
stichting ZWiC (Zorg na Werk in Coronazorg) (10 miljoen euro) en een
tijdelijke vrijstelling voor het abonnementstarief Wmo (18 miljoen euro).
6 Uitgaven lopend kabinetsbeleid
In het Regeerakkoord10 is vastgelegd wat voor de kabinetsperiode het
maximale uitgavenniveau per jaar is. Dat heet het uitgavenplafond.
Hiervoor is een verdeling gemaakt in drie deelplafonds. Deze paragraaf
toetst de uitgaven aan het totaalplafond en de verschillende deelplafonds.
Zoals eerder beschreven is het uitgavenplafond aangepast om ruimte te
maken voor noodmaatregelen die het gevolg zijn van de corona-uitbraak.
Tabel 6.1 laat zien dat het niveau van de begrote uitgaven in 2020 gelijk is
aan het totale uitgavenplafond. De uitgaven onder het deelplafond
Rijksbegroting en Sociale Zekerheid zijn hoger dan in het regeerakkoord
vastgelegd. Deze worden gecompenseerd door een onderschrijding van
het deelplafond Zorg.
De mutaties per deelplafond worden in deze paragraaf verder toegelicht.
In bijlage 3 en in de suppletoire begrotingen worden de mutaties ten
opzichte van Miljoenennota 2020 in meer detail toegelicht.
Tabel 6.1 Plafondtoets Voorjaarsnota 2020
(in miljarden euro’s; – is onderschrijding)

2020

Totaal uitgavenplafond
Uitgavenplafond
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

321,7
321,8
0,0

Rijksbegroting
Uitgavenplafond
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

148,5
149,3
0,8

Sociale zekerheid
Uitgavenplafond
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

98,6
98,9
0,3

Zorg
Uitgavenplafond
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

74,6
73,6
– 1,0

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

10

Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

13

Deelplafond Rijksbegroting
Tabel 6.2 Ontwikkeling uitgaven Rijksbegroting
(in miljoenen euro’s; – is onderschrijding)

2020

1
2
3
4
5
6

Uitgavenplafond bij Miljoenennota 2020
Overboekingen met Sociale zekerheid en Zorg
Aanpassingen uitgavenplafond vanwege loon- en prijsontwikkeling
Plafondcorrectie volumebesluit gaswinning
Plafondcorrecties noodmaatregelen corona
Overige plafondcorrecties

142.562
179
412
– 20
5.321
56

7

Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2020 (= 1 t/m 6)

148.509

8
9
10
11
12

Uitgaven bij Miljoenennota 2020
Overboekingen met Sociale zekerheid en Zorg
Loon- en prijsontwikkeling
Uitgaven noodmaatregelen corona
Overige uitgavenmutaties zonder beslag budgettaire ruimte

143.546
179
318
5.321
56

13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34

HGIS
Accres Gemeente-, Provincie- en BTW-compensatiefonds (GF, PF en BCF)
Overboekingen naar GF, PF en BCF
EU-afdrachten
Rente
Winstafdracht DNB
Prognosemodel justitiële keten (PMJ)
Asiel
Dwangsommen IND
Dekking hogere uitgaven JenV
Extra middelen aanpak ondermijning
Tegenvaller referentieraming en studiefinancieringsraming
Reservering aanpak lerarentekort
Belasting- en invorderingsrente (BIR)
Toeslagen (compensatie ouders en herstelacties)
Herstellen toeslagen
Verbeteren dienstverlening Belastingdienst
Borgen stabiliteit Belastingdienst
Korting beleidsartikelen VWS-begroting
Maatregelenpakket stikstof
Onttrekking begrotingsreserve duurzame energie
Maatregelen Urgenda Voorjaarsnota

35
36
37
38
39
40

Eindejaarsmarge Rijksbegroting (incl. GF/PF en HGIS)
In=uittaakstelling
Taakstellende onderuitputting
Kasschuiven bij Najaarsnota 2019
Kasschuiven Voorjaarsnota 2020
Diversen

1.336
– 1.336
– 500
60
– 391
– 150

41

Uitgaven bij Voorjaarsnota 2020 (= 8 t/m 40)

149.261

42
43

Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Miljoenennota 2020 (= 8 – 1)
Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2020 (= 41 – 7)

30
72
237
88
46
– 308
113
143
65
– 142
29
42
29
– 100
235
80
61
111
– 133
125
– 63
63

985
752

Bij Voorjaarsnota is er in 2020 een overschrijding van het uitgavenplafond
Rijksbegroting van 752 miljoen euro (regel 43 in tabel 6.2). In Miljoenennota 2020 werd de overschrijding voor dat jaar ingeschat op
985 miljoen euro (regel 42). Ten opzichte van Miljoenennota 2020 wordt er
5.715 miljoen euro meer dan verwacht uitgegeven op Rijksbegroting (som
van regels 9 t/m 40). Wanneer de uitgaven voor de noodmaatregelen
corona hiervan worden uitgezonderd zijn de verwachte uitgaven
394 miljoen euro hoger. Tegelijkertijd is het uitgavenplafond Rijksbegroting opwaarts bijgesteld met 5.947 miljoen euro (regels 2 t/m 6).
Gecorrigeerd voor de noodmaatregelen rond corona wordt het uitgavenplafond opwaarts bijgesteld met 626 miljoen euro ten opzichte van de
stand bij de Miljoenennota.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

14

Aanpassingen uitgavenplafond (2 t/m 6)
Overboekingen van de deelplafonds Sociale Zekerheid en Zorg leiden tot
een opwaartse bijstelling van het deelplafond Rijksbegroting. Het betreft
onder andere middelen voor dak- en thuislozen (73 miljoen euro in 2020).
De loon- en prijsontwikkeling is hoger dan geraamd in de Miljoenennota
2020. Dit leidt tot een opwaartse bijstelling van de uitgaven aan deze post,
en een opwaartse aanpassing van het uitgavenplafond die gelijk is aan de
mutatie in de uitgaven.
Conform de begrotingsregels vallen volumebeslissingen over gas onder
het deelplafond Rijksbegroting. Voor 2020 leidt dit tot een neerwaartse
bijstelling van het uitgavenplafond met 20 miljoen euro, waardoor de
budgettaire ruimte onder het plafond daalt.
De overige plafondcorrecties betreffen onder meer een correctie voor het
gebruik van een Design, Build, Finance and Maintain-contract (DBFM)
voor een infrastructureel project (– 143 miljoen euro). Als het kabinet kiest
voor een DBFM-constructie, dan past het kabinet het gereserveerde
budget aan het betaalritme van het DBFM-contract aan. In plaats van een
hoge investering in een korte periode is de gebruiksvergoeding dan lager
over een veel langere periode. Conform begrotingsregels wordt het
uitgavenplafond hiervoor aangepast. Daarnaast bestaat de post uit de
verwerking van een correctie van de schade-uitkeringen van de exportkredietverzekeringen (EKV). Bij de revisie van de nationale rekeningen
verwerkt het CBS de schade-uitkeringen van de exportkredietverzekeringen als financiële transacties. Pas bij het sluiten van de polis wordt de
schade geboekt ten laste van het uitgavenplafond.
Bijstellingen uitgaven (9 t/m 40)
De bijstellingen van de uitgaven die samenhangen met overboekingen
tussen deelplafonds, loon- en prijsontwikkeling, noodmaatregelen corona
en overige plafondcorrecties zijn hierboven reeds toegelicht.
HGIS
De ODA-middelen (official development assistance) binnen de Homogene
Groep Internationale Samenwerking (HGIS) zijn, conform reguliere
systematiek, bijgesteld op basis van de groeiverwachting van het BNI in
het Centraal Economisch Plan (CEP).
Accres Gemeente-, Provincie- en Btw-Compensatiefonds (GF, PF en BCF)
De hoogte van de uitgaven van het Rijk werkt via de normeringssystematiek door in de indexatie van het Gemeentefonds, Provinciefonds en in
het plafond van het Btw-compensatiefonds (het accres). De afrekening van
het accres 2019 en de actualisatie van het uitgavenbeeld voor 2020 leiden
tot een stijging van het accres. Daarnaast leidt ook de afrekening van het
BCF over 2019 tot een positieve afstorting in het Gemeente- en Provinciefonds.
Overboekingen naar GF, PF en BCF
De grondslag van het GF, PF en BCF neemt toe als gevolg van overhevelingen van middelen voor onder andere buurtsportcoaches en de
uitvoeringskosten inburgering (voi).
EU-afdrachten
De ontwikkelingen omtrent het Covid-19 virus en de verschillende
voorstellen voor crisismaatregelen vanuit de Europese Commissie zullen
naar verwachting in 2020 een substantieel opwaarts effect hebben op de
Nederlandse EU-afdrachten. Op dit moment is er nog onvoldoende
informatie om de ramingen in de begroting van Buitenlandse Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

15

hiervoor aan te passen. Daarentegen is de Nederlandse afdrachtenraming,
normaliter gebaseerd op het betalingenplafond, voor 2020 bij Ontwerpbegroting 2020 incidenteel met 810 miljoen euro naar beneden bijgesteld,
omdat toentertijd de verwachting was dat het onderliggende beleid en de
daar uit volgende betalingen pas op een later moment zouden worden
uitgevoerd. Door de crisismaatregelingen die de Europese Commissie
naar verwachting zal gaan nemen, zal de ruimte tussen de Nederlandse
raming en het betalingsplafond in 2020 alsnog (grotendeels) benut gaan
worden. Het surplus over het voorgaande jaar dat de Europese Unie
normaliter in juni 2020 teruggeeft aan de lidstaten (meevaller), zal naar
alle verwachting in elk geval nodig zijn om de hogere uitgaven vanwege
Covid-19 te financieren. Daarom wordt deze nu niet in de Nederlandse
afdrachtenraming verwerkt, zodat er alvast een (kleine) buffer is voor te
verwachten tegenvallers later dit jaar. Op het moment dat er meer
concrete informatie beschikbaar komt over de te verwachten toename van
de afdrachten zal deze in de raming worden verwerkt.
Rente
De rentelasten stijgen in 2020 als gevolg van geactualiseerde rentestanden in het CEP 2020 van het CPB en doordat de verwachte financieringsbehoefte op basis van het CEP is geactualiseerd.
Winstafdracht DNB
De winstafdracht DNB in 2020 wordt opwaarts bijgesteld als gevolg van
de gerealiseerde winst in 2019. De gevolgen van Covid-19 voor de
winstafdracht 2021 en verder worden verwerkt in de Ontwerpbegroting
2021.
Prognosemodel justitiële keten (PMJ)
Het Prognosemodel Justitiële Keten (PMJ) van het WODC geeft de
capaciteitsbehoefte aan van de justitiële keten. Binnen de justitiële keten
worden de komende jaren fors oplopende uitgaven geraamd, vooral voor
het gevangeniswezen, de forensische zorg, TBS en de justitiële jeugdinrichtingen. Hiervoor worden middelen beschikbaar gesteld.
Asiel
Als gevolg van de hoger dan verwachte asielinstroom en een langere
verblijfsduur in de asielopvang loopt de bezetting in het Centraal Orgaan
opvang asielzoekers (COA) op. De kosten van de eerstejaars opvang van
asielzoekers uit DAC-landen (Development Assistance Committee) worden
toegerekend aan official development assistance (ODA). Het overige deel
van de opvangkosten wordt generaal ingepast. Dit geldt ook voor de
tegenvallers bij de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND), de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V) en de Raad voor de Rechtspraak (RvdR).
Dwangsommen IND
Op basis van de laatste stand van zaken is de verwachting dat de uitgaven
aan dwangsommen bij de IND 65,4 miljoen euro zullen zijn. JenV dekt
deze onder andere uit meevallers in de afrekeningen over 2019 en uit een
voorziening van de IND.
Dekking hogere uitgaven JenV
Dit betreft meerdere maatregelen, waaronder diverse specifieke sleutels
ter dekking van interne problematiek, ramingsbijstellingen, gedeeltelijke
inzet van de prijsbijstelling, het afromen van exploitatieoverschotten bij
uitvoeringsorganisaties, inzet van het surplus aan eigen vermogen van
het COA, inzet van de asielreserve, inzet van een voorziening van de IND
en meevallers uit de afrekeningen over 2019 bij COA en Nidos.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

16

Extra middelen aanpak ondermijning
Het kabinet stelt in 2020 29 miljoen euro beschikbaar voor de aanpak van
ondermijning. Samen met specifieke dekking vanuit de begroting van
JenV is in 2020 88 miljoen euro beschikbaar. De specifieke dekking bestaat
onder andere uit gedeeltelijke inzet van de prijsbijstelling en onderuitputting op de gelden die bij Najaarsnota 2019 beschikbaar zijn gesteld
voor de aanpak van ondermijning.
Tegenvaller referentieraming en studiefinancieringsraming
Uit de Referentieraming 2020 blijkt dat de aantallen leerlingen en
studenten hoger uitvallen dan de aantallen die in de OCW-begroting in
2019 zijn verwerkt. De voornaamste oorzaak van de tegenvaller is de
nieuwe bevolkingsprognose van het CBS. Ook op de aanvullende
bekostiging voor nieuwkomers in het primair en voortgezet onderwijs is
er een tegenvaller van structureel 62 miljoen euro. Op de studiefinancieringsraming is sprake van hogere uitgaven vanwege meer studenten,
onder andere bij het studentenreisproduct. De tegenvaller loopt op naar
structureel 510 miljoen euro en is voor structureel circa 450 miljoen euro
generaal gecompenseerd. OCW dekt structureel circa 60 miljoen euro van
de tegenvaller specifiek op de niet-bekostigingsbudgetten op de eigen
begroting.
Reservering aanpak lerarentekort
Voor de aanpak van het lerarentekort wordt in 2020 29 miljoen euro en
structureel 32 miljoen euro beschikbaar gesteld op de aanvullende post, in
afwachting van een nadere uitwerking van de maatregel door OCW.
Belasting- en invorderingsrente (BIR)
Dit betreft een structurele ramingsbijstelling van de BIR-ontvangsten als
gevolg van wijzigingen in de grondslag en de verdeelsleutels.
Toeslagen (compensatie ouders en herstelacties)
Gedupeerde ouders worden gecompenseerd. Het kabinet heeft, zoals
aangegeven in de «Kabinetsreactie op het eindrapport van de Adviescommissie Uitvoering Toeslagen, het rapport van de ADR en het Zwartboek»
van 13 maart jl., besloten middelen beschikbaar te stellen om de schade
van een onredelijk hard toeslagenstelsel zo veel mogelijk te repareren.
Herstellen Toeslagen
Er worden structureel middelen toegekend om een ingrijpende verbetering in de uitvoering voor het herstel van Toeslagen mogelijk te maken,
waarbij meer ruimte komt voor een individuele benadering. Daarnaast
worden middelen beschikbaar gesteld voor de ontvlechting van Douane
en Toeslagen van de Belastingdienst.
Verbeteren dienstverlening Belastingdienst
Burgers en bedrijven moeten op de dienstverlening van de Belastingdienst kunnen vertrouwen. Middelen worden ingezet om de klantgerichte
en individuele benadering van de Belastingdienst te verbeteren, de
Belastingtelefoon beter bereikbaar te maken en door te laten ontwikkelen
tot een visitekaartje van de Belastingdienst, en om te zorgen dat bezwaren
tijdig worden afgehandeld.
Borgen stabiliteit cruciale processen Belastingdienst
Dit betreft de middelen die, door de druk op cruciale onderdelen van de
Belastingdienst te verlagen en de uitvoeringscapaciteit op een gelijk
niveau te houden, dienen te voorkomen dat nieuwe problemen ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

17

Korting beleidsartikelen VWS Begroting
Ter dekking van problematiek op de VWS-begroting wordt, vooruitlopend
op de jaarlijkse onderuitputting, reeds een korting verwerkt op diverse
beleidsartikelen. Daarmee wordt beoogd om gedurende het jaar minder
onderuitputting op te laten treden.
Maatregelenpakket aanpak stikstofproblematiek
Het kabinet komt met een aanvullend maatregelenpakket dat de stikstofneerslag verder beperkt en de natuur herstelt. Hiervoor worden middelen
gereserveerd op de aanvullende post.
Onttrekking begrotingsreserve duurzame energie bij Voorjaarsnota
Met deze onttrekking komen de middelen beschikbaar voor de Urgendamaatregelen waarvan financiering in de Voorjaarsnota wordt verwerkt.
Maatregelen Urgenda Voorjaarsnota
Dit betreft het deel van de Urgenda-maatregelen waarvan financiering in
de Voorjaarsnota wordt verwerkt. Hiervoor gelden specifieke afspraken
met betrekking tot de eindejaarsmarge en kasschuiven.
Eindejaarsmarge Rijksbegroting (incl. GF/PF en HGIS) en in=uittaakstelling
Departementen kunnen een deel van de in 2019 niet-bestede middelen via
de eindejaarsmarge doorschuiven naar 2020. Als tegenhanger van de
eindejaarsmarge wordt een in=uittaakstelling geboekt op de aanvullende
post. De gedachte achter de in=uittaakstelling is dat er aan het einde van
dit jaar weer in dezelfde mate als in 2019 sprake zal zijn van onderbesteding op de begrotingen. Door hiervoor alvast een taakstelling in te
boeken zorgt het uitkeren van de eindejaarsmarge 2019 niet voor een
belasting van het uitgavenplafond.
Taakstellende onderuitputting
Bovenop de jaarlijkse in=uittaakstelling is in 2020 een taakstellende
onderuitputting verwerkt van 500 miljoen euro. In de afgelopen 3 jaar was
dat sprake van forse onderuitputting op de departementale begrotingen.
Om te voorkomen dat ruimte onder het uitgavenplafond die gedurende
2020 ontstaat niet meer (doelmatig) kan worden ingezet, heeft het kabinet
besloten hierop te anticiperen door een taakstellende onderuitputting te
verwerken. Het kabinet creëert zo eenmalig maximale ruimte voor extra
uitgaven in 2020. De taakstelling wordt gedurende 2020 ingevuld met
onderuitputting en per saldo meevallers op de begrotingshoofdstukken.
Kasschuiven bij Najaarsnota 2019
Dit betreft kasschuiven op Rijksbegroting waarbij middelen uit 2019 zijn
doorgeschoven naar 2020. De afboeking in 2019 is budgettair verwerkt in
de Najaarsnota 2019. De opboeking in 2020 wordt nu verwerkt. De
belangrijkste kasschuiven zijn een kasschuif op middelen voor de
Transitieautoriteit Jeugd en het Vangnet cruciale jeugdhulp op de
begroting van VWS (samen 54 miljoen euro).
Kasschuiven bij Voorjaarsnota
Er worden diverse kasschuiven verwerkt op de departementale begrotingen. De grootste kasschuiven vinden plaats op investeringsmiddelen
binnen het Infrastructuurfonds en Deltafonds. Uit 2020 wordt circa
260 miljoen euro doorgeschoven naar latere jaren. De reeks is gebaseerd
op een actualisatie van het projectenportfolio. Andere kasschuiven
hebben onder andere betrekking op middelen voor duurzame energie,
Woningbouwimpuls en de OV-studentenkaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

18

Diversen
De post diversen bevat het saldo van de resterende uitgavenmutaties op
de departementale begrotingen. Hieronder vallen onder mee de overboekingen van departementale begrotingen naar het GF, PF en BCF en de
inzet van de eindejaarsmarge ter dekking van hogere uitgaven op
verschillende begrotingen.
Deelplafond Sociale Zekerheid
Tabel 6.3 Ontwikkeling uitgaven Sociale Zekerheid
(in miljoenen euro’s; – is onderschrijding)
1
2
3
4

2020
84.916
– 85
178

5
6

Uitgavenplafond bij Miljoenennota 2020
Overboekingen met Rijksbegroting en Zorg
Aanpassingen uitgavenplafond vanwege loon- en prijsontwikkeling
Aanpassingen uitgavenplafond vanwege conjuncturele effect WW en
Bijstand
Plafondcorrecties noodmaatregelen corona
Overige plafondcorrecties

7

Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2020 (= 1 t/m 6)

98.598

8
9
10
11
12
13

Uitgaven bij Miljoenennota 2020
Overboekingen met Rijksbegroting en Zorg
Loon- en prijsontwikkeling
WW en Bijstand
Uitgaven noodmaatregelen corona
Overige mutaties waarvoor plafond is aangepast

85.204
– 85
178
– 386
13.975
1

14
15
16
17
18
19
20

Wet tegemoetkomingen loondomein
Transitievergoeding
Ziektewet
Kinderopvangtoeslag
Veranderopgave Inburgering
Kasschuiven plafond Sociale zekerheid
Diversen

– 80
– 64
95
125
– 43
72
– 111

21

Uitgaven bij Voorjaarsnota 2020 (= 8 t/m 20)

98.881

22
23

Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Miljoenennota 2020 (= 8–1)
Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2020 (= 21 – 7)

– 386
13.975
1

288
282

In de plafondtoets Sociale Zekerheid Voorjaarsnota worden de meest
recente ramingen vergeleken met de stand Miljoenennota 2020. De cijfers
betreffen verwachte uitgaven en geen realisaties.
Bij de Voorjaarsnota is er in 2020 voor het uitgavenplafond Sociale
Zekerheid sprake van een verwachte overschrijding van 282 miljoen euro
(regel 23 in tabel 6.3). Bij Miljoenennota 2020 was er sprake van een
verwachte overschrijding van het uitgavenplafond Sociale Zekerheid van
288 miljoen euro in 2020 (regel 22). Ten opzichte van de Miljoenennota
wordt naar verwachting 13.677 miljoen euro meer uitgegeven aan sociale
zekerheid (som van regels 9 t/m 20). Wanneer de uitgaven voor de
noodmaatregelen corona hiervan worden uitgezonderd zijn de verwachte
uitgaven 298 miljoen euro lager. Voor het uitgavenplafond Sociale
Zekerheid geldt dat deze met de nieuwe plafondaanpassingen naar boven
wordt bijgesteld met 13.683 miljoen euro (som van regels 2 t/m 6).
Gecorrigeerd voor de noodmaatregelen corona wordt het uitgavenplafond
neerwaarts bijgesteld met 292 miljoen euro ten opzichte van de stand bij
Miljoenennota.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

19

Aanpassingen uitgavenplafond (2 t/m 6)
In de begrotingsregels van dit kabinet is afgesproken het uitgavenplafond
aan te passen voor de loon- en prijsontwikkeling en voor
niet-beleidsmatige mutaties in de WW en bijstand. Dit betekent dat als de
kosten voor de WW en de bijstand oplopen, er niet op andere zaken hoeft
te worden bezuinigd. Ook wordt het uitgavenplafond aangepast voor
statistische correcties en overboekingen met uitgavenplafonds Rijksbegroting en Zorg. Daarnaast zijn er in verband met de gevolgen van het
coronavirus meerdere maatregelen genomen met financiële gevolgen.
Ook voor deze uitgaven is het uitgavenplafond aangepast.
Wet tegemoetkomingen loondomein
Binnen de Wet tegemoetkomingen loondomein (Wtl) laten de realisatiecijfers een meevaller zien op de loonkostenvoordelen (LKV), een tegenvaller op het lage-inkomensvoordeel (LIV) en een meevaller op het
jeugd-LIV. Per saldo is er sprake van een meevaller.
Transitievergoeding
De meevaller op de transitievergoeding is tweeledig. Ten eerste vinden er
naar verwachting in 2020 op kasbasis minder uitgaven plaats aan de
compensatie transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid
dan eerder voorzien. Ten tweede heeft de invoering per 1 januari 2020 van
de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) een grotere impact dan verwacht op
de transitievergoeding.
Ziektewet
De verwachte uitgaven aan de Ziektewet zijn opwaarts bijgesteld door een
stijging van het volume. De grootste oorzaak is een stijging van het aantal
uitzendkrachten dat een beroep doet op de Ziektewet. Daarnaast is er een
sterkere toename dan verwacht bij het aantal uitkeringen voor zwangere
vrouwen en mensen die onder de no-riskpolis vallen.
Kinderopvangtoeslag
Een sterkere stijging van het gebruik van kinderopvang in 2019 dan
verwacht verklaart de hogere verwachte uitgaven aan de kinderopvangtoeslag in 2020. Daarnaast zijn de terugontvangsten van kinderopvangtoeslag afgenomen doordat er minder terugvorderingen zijn aan het einde
van het jaar.
Veranderopgave inburgering
Per medio 2021 wordt het nieuwe inburgeringsstelsel VOI (Veranderopgave Inburgering) van kracht, waarbij gemeenten de regie krijgen
over inburgering. Voor het nieuwe stelsel maakt SZW structureel extra
middelen vrij op de eigen begroting. Een deel van deze middelen valt
onder deelplafond Sociale Zekerheid, het overige deel valt onder het
deelplafond Rijksbegroting.
Kasschuiven plafond Sociale zekerheid
verwacht, deze schuiven op naar 2020. Waardoor bij de Najaarsnota 2019
83 miljoen euro verschoven is naar 2020.
Diversen
Onder de diversen valt onder andere een meevaller op de Participatiewet
door lagere uitgaven aan de IOAW. Op de Wajong doet zich een meevaller
voor, onder andere door een vrijval als gevolg van vertraging van het
wetsvoorstel vereenvoudiging Wajong. Daarnaast is er per saldo een
meevaller op de WKB door een afname van de uitgaven als gevolg van
een positievere inkomensontwikkeling dan verwacht. Ten slotte wordt een
meevaller verwacht op de Anw door een lager aantal aanvragen dan
verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

20

Deelplafond Zorg
Tabel 6.4 Ontwikkeling uitgaven Zorg
(in miljoenen euro’s; – is onderschrijding)

2020

1
2
3
4

Uitgavenplafond bij Miljoenennota 2020
Overboekingen met Rijksbegroting
Aanpassingen uitgavenplafond vanwege loon- en prijsontwikkeling
Plafondcorrecties noodmaatregelen corona

74.713
– 94
– 17
32

5

Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2020 (= 1 t/m 4)

74.634

6
7
8
9

Uitgaven bij Miljoenennota 2020
Overboekingen met Rijksbegroting
Loon- en prijsontwikkeling
Uitgaven noodmaatregelen corona

73.443
– 94
– 17
32

10
11
12
13
14
15
16

Actualisatie Wijkverpleging (Zvw)
Actualisatie overige Zvw-uitgaven (niet HLA-sectoren)
Ramingsbijstelling genees- en hulpmiddelen
Besparingsverlies vertraging WGP
Tegenvaller Wlz-kader
Sociaal domein
Diversen

– 341
56
– 168
88
480
134
–4

17

Uitgaven bij Voorjaarsnota 2020 (= 6 t/m 16)

73.610

18
19

Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Miljoenennota 2020 (= 6 – 1)
Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2020 (= 17 – 5)

– 1.270
– 1.025

Bij de Voorjaarsnota 2020 is er sprake van een onderschrijding van het
uitgavenplafond Zorg van 1.025 miljoen euro (regel 19 in tabel 6.4). Bij
Miljoenennota 2020 was er sprake van een onderschrijding van uitgavenplafond Zorg van 1.270 miljoen euro (regel 18). Ten opzichte van Miljoenennota 2020 wordt er 166 miljoen euro meer dan verwacht uitgegeven
aan Zorg (som van regels 7 t/m 16). Tegelijkertijd is het uitgavenplafond
Zorg neerwaarts bijgesteld met 79 miljoen euro (som van regels 2 t/m 4).
Aanpassingen uitgavenplafond (2 t/m 4)
Het uitgavenplafond Zorg wordt verlaagd als gevolg van overboekingen
naar het uitgavenplafond Rijksbegroting, voornamelijk middelen voor daken thuislozen (75 miljoen euro). Daarnaast is, ten opzichte van de
CPB-raming bij Miljoenennota, de raming van loon- en prijsontwikkeling
in de zorg op basis van het CEP 2020 naar beneden bijgesteld. Als laatste
zijn er middelen toegevoegd om de zorgcapaciteit vanwege Covid-19 op
Aruba, Sint-Maarten en Curaçao te versterken. Het uitgavenplafond Zorg
is hiervoor gecorrigeerd.
Bijstellingen uitgaven (7 t/m 16)
Op basis van de voorlopige realisatiecijfers over 2019 van het Zorginstituut Nederland zijn de uitgaven van de wijkverpleging geactualiseerd.
De uitgaven aan de wijkverpleging zijn in 2019 441 miljoen euro lager
uitgevallen dan geraamd. Vanaf 2020 wordt 341 miljoen euro structureel
verwerkt in de begroting. Deze onderschrijding wordt ingezet om de
structurele tegenvaller van de Wet langdurige zorg (Wlz) te dekken.
Op basis van de voorlopige realisatiecijfers over 2019 van het Zorginstituut Nederland zijn de uitgaven van niet HLA-sectoren geactualiseerd.
De uitgaven aan diverse sectoren zijn in 2019 lager uitgevallen dan
geraamd. Vanaf 2020 wordt een deel van deze lagere uitgaven structureel
verwerkt in de begroting. Het gaat onder meer om aanpassingen van
58 miljoen euro bij genees- en hulpmiddelen, 53 miljoen euro bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

21

tweedelijnszorg en 30 miljoen euro bij ziekenvervoer. Bij de afgelopen
ontwerpbegroting is in 2020 al 200 miljoen euro actualisatie verwerkt op
nominaal en onverdeeld, per saldo resteert dus nu een overschrijding van
56 miljoen euro in 2020 (– 144 miljoen euro + 200 miljoen euro).
De uitgaven aan geneesmiddelen zijn in 2020 en verder, op basis van een
raming van Zorginstituut Nederland, naar verwachting lager dan eerder
geraamd. Dit leidt tot een neerwaartse bijstelling van de uitgaven aan
geneesmiddelen van 88 miljoen euro in 2020 oplopend tot
100 miljoen euro in 2021 en verder. Daarnaast ontstaat in 2020 door uitstel
van de aanpassing van Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp) een besparingsverlies (zie regel 13). Deze kosten worden opgevangen binnen de
genees- en hulpmiddelen raming.
De NZa heeft in de Maartbrief een tekort van 550 miljoen euro geraamd
voor de Wlz als gevolg van extra volumegroei en de groei van wachtlijsten. Na inzet van de resterende herverdeelmiddelen in het Wlz-kader
resteert een knelpunt van 480 miljoen euro.
Voor het sociaal domein gaan er extra middelen naar gemeenten. Ten
eerste betreft dit 39 miljoen euro structureel voor de uitbreiding van
diverse taken voor Veilig Thuis. Ten tweede is er 16 miljoen euro
structureel beschikbaar om 35 centrumgemeenten te ondersteunen in hun
verantwoordelijk voor vrouwenopvang. Als laatste zijn incidentele
middelen voor dak- en thuislozen (75 miljoen euro in 2020 en
125 miljoen euro in 2021) beschikbaar. Het aantal daklozen is sinds 2016
met 10.000 gestegen. Hierdoor zijn gemeenten op dit moment niet in staat
voldoende woonplekken met begeleiding aan dak- en thuislozen te
bieden.
De post diversen betreft het saldo van een aantal kleinere mutaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450, nr. 1

22