Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 322

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 12 februari 2009

1

De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 heeft op
14 januari 2009 overleg gevoerd met minister Verburg van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over:
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, d.d. 24 december-2008, met het verslag van de
Landbouwraad van 18 en 19 december 2008 (21 501-32,
nr. 316);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, d.d. 12 januari 2009, met de geannoteerde agenda
voor de Landbouw- en Visserijraad van 19 januari 2009
(21 501-32, nr. 317);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, d.d.
25 november 2008, over de verordening inzake de bescherming van dieren bij het doden (22 112, nr. 737);
– BNC-fiche over de verordening inzake marktdeelnemers hout
en houtproducten (22 112, nr. 746).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter,
Schreijer-Pierik (CDA), Atsma (CDA), voorzitter, Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP),
Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Jager (CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA),
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), De Krom
(VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA),
Neppérus (VVD), Jansen (SP), Jacobi (PvdA),
Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA),
Graus (PVV), Vermeij (PvdA), Zijlstra (VVD),
Thieme (PvdD) en Polderman (SP).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk
(CDA), Ten Hoopen (CDA), Vendrik (GroenLinks), Luijben (SP), Tang (PvdA), Boekestijn
(VVD), Bilder (CDA), Biskop (CDA), Koşer Kaya
(D66), Van Leeuwen (SP), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA),
Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten
(CDA), Brinkman (PVV), Kuiken (PvdA), Ten
Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD) en Lempens
(SP).

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ten eerste wil ik het
hebben over het verslag van de vorige Landbouwraad, toegezonden bij
brief van 24 december. Daarin staat een korte opmerking over illegale,
ongemelde en ongereglementeerde visvangst. Daarbij wordt verwezen
naar acties van Greenpeace. Ik ben benieuwd of de Europese Commissie
richting Greenpeace acties heeft ondernomen. Het laatste punt in die brief
betreft de vetcorrectie. Wij zijn voor een generieke toepassing van de
verlaagde vetcorrectie. In principe staat commissaris Fischer Boel daar
niet onwelwillend tegenover. Wij zijn benieuwd naar de stand van zaken
op dat terrein. Het lijkt mij goed als de boeren voor 1 april, dus voordat
het nieuwe quotumjaar begint, daar duidelijkheid over krijgen.
Dan de kwestie van de chloorkip. Dit onderwerp heeft ook bij de vorige

KST127848
0809tkkst21501-32-322
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

Voorzitter: Van der Vlies
Griffier: Peen
Vragen en opmerkingen uit de commissie

1

vergadering op de agenda gestaan. De minister vindt dat de antimicrobiële stoffen niet mogen worden toegepast. De VVD-fractie heeft de
minister van Volksgezondheid schriftelijk gevraagd naar de mogelijkheid
om bacteriofagen toe te passen. De minister van Volksgezondheid heeft
geantwoord dat hij dit een interessante ontwikkeling vindt die eventueel
een bijdrage kan leveren aan het produceren van veilige voedingsmiddelen. Hij stelt dat wij ook in Nederland het oordeel van de EFSA moeten
afwachten bij verdere discussies. Neemt de minister van LNV dit punt
mee in de discussie rondom het pluimveevlees?
Op de agenda voor de volgende Landbouwraad staat het werkprogramma
van het voorzitterschap. Natuurlijk staat daar vereenvoudiging regelgeving GLB op. Wij hebben kortgeleden kennisgenomen van het rapport van
de Europese Rekenkamer, waarin de effectiviteit van cross compliance aan
de orde is gesteld. Dat is een zeer negatief rapport, niet zozeer voor
Nederland, als wel voor ander lidstaten. In dat kader is het belangrijk om
te weten wat er gaat gebeuren op het gebied van vereenvoudiging van
regelgeving. Ik doel op de controle van de systematiek.
Voorts wil ik weten wat de gevolgen voor de Nederlandse wijnbouwsector
zijn van het lidmaatschap van de EG van de OIV, de Internationale Organisatie voor Wijnbouw en Wijnbereiding, omdat de Nederlandse wijnbouwsector een sector in opkomst is.
Ter behandeling ligt ook de Mededeling over de voedselprijzen in Europa
voor. Daar ligt een redelijk lijvig stuk aan ten grondslag. Wij hebben
daaruit opgemaakt dat in principe de grondstoffen als zodanig niet veel
invloed hebben op de hele productie, zeker niet op consumentenprijzen.
Er is een stappenplan. De Mededeling is vooral gericht op stabiliteit van
producentenprijzen en niet zozeer op de stabiliteit van consumentenprijzen. Wat doet de Nederlandse overheid? Gaat zij zich met name richten
op de grondstofstromen? Die kunnen namelijk van invloed zijn op
producentenprijzen. Uit de Mededeling spreekt dat er veel regelgeving
mee gemoeid is. Is dat wenselijk? Betekent dit dat Europa meer invloed
krijgt op de markt? Moeten wij dat überhaupt willen? Gaan wij in Europa
voor opener markten, meer vrijheid op de markten? Hieruit proeven wij
dat de Europese Commissie toch weer kijkt naar de bescherming van de
consument. Aan de ene kant wordt gesproken over open markten en vrije
wereldhandel en aan de andere kant staat in de conclusie dat de consumentenbescherming voorop staat. De vraag is of dat haaks op elkaar
staat. Ik krijg graag een reactie van de minister op deze Mededeling.
Wij zijn content met de markttoelating van genetisch gemodificeerd raapzaad en genetisch gemodificeerde anjers.
Dan heb ik nog een korte opmerking over de WTO. De discussie over de
WTO zal op korte termijn weer op gang komen en er zullen stappen
worden gezet. Hoe reëel is dit nu er een nieuwe landbouwminister is
aangesteld in de VS die vrij protectionistisch lijkt? Gaat de EU de onderhandelingen op dezelfde manier in als eerder?
Voorzitter. Ik heb nog twee opmerkingen.
De voorzitter: U moet wel afronden, want u bent ver over uw spreektijd.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ja, voorzitter. In het vorige algemeen
overleg heb ik een opmerking gemaakt over diergeneesmiddelen en
ontsmettingsmiddelen die in Nederland niet op de markt kunnen komen,
maar die wel in Europees verband gecertificeerd zouden zijn. Daar heb ik
nog geen reactie op gekregen. Kan de minister daar alsnog op ingaan?
Graag wordt ik geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot
de export naar Rusland.
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Mij realiserend dat er over de
spreektijd is heengegaan, wil ik toch een korte systeemvraag aan
mevrouw Snijder stellen over de wereldhandel en de vrijheid. Het is aan u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

2

om dat te beoordelen, want ik denk niet dat het antwoord op die vraag
kort zal zijn.
De voorzitter: Ja, maar u hebt het recht van interruptie. Althans, ik hoef
dat niet toe te staan.
De heer Cramer (ChristenUnie): Bij interrupties behoort zowel de vraag
als het antwoord kort te zijn en ik weet dat ik wat uitlok.
De voorzitter: Dus u krijgt van mij een interruptie toegewezen en ik vraag
straks aan mevrouw Snijder om daar kort en bondig op te reageren.
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik ben u zeer erkentelijk. Ik zal u op mijn
weblog vermelden.
Mevrouw Snijder sprak over de wereldhandel. Dan gaat het over de Doharondes en de discussie over Amerika. Zij haalde ook de kwestie van
voedselveiligheid en consumentveiligheid aan. Geconstateerd moet
worden dat er in de productie wereldwijd verschil van interpretatie is over
wat voedselveilig is en dat je met goedkopere producten op de Nederlandse markt niet altijd geholpen bent. De risico’s bestaan dat de
producten toch op basis van andere eisen tot stand gekomen zijn dan de
Nederlandse. Impliceert de vraag van mevrouw Snijder om alles open te
houden, dat wij maar moeten accepteren dat het een teloorgang van de
afzetkansen tot gevolg heeft? Of is zij dan geneigd om de landbouw in
Europa wat vriendelijker te bekijken?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Cramer moet duidelijker zijn.
Ik begrijp niet goed wat hij wil.
De heer Cramer (ChristenUnie): Laat ik het heel concreet maken. Amerika
vreest dat de vrije wereldhandel ten koste zal gaan van afzetmogelijkheden voor Amerikaanse boeren. Daarom heeft Amerika wat
protectionistische neigingen. Dat levert voor Europa ook belemmeringen
op. De houding van Amerika is echter niet zo vreemd gelet op het belang
van de ondernemers.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik vind het een heel bijzondere vraag.
Wij hebben in de WTO-onderhandelingen steeds aangekoerst op een
vrijere wereldmarkt. Ik wil weten wat het antwoord van Europa is op een
meer protectionistische houding van Amerika, die leidt tot terugtrekkende
bewegingen. Gaat Europa de discussies in met precies dezelfde aanvliegroute? Dan leveren wij ons enigszins uit. Als Amerika wel zijn boeren
gaat beschermen, kunnen wij niet met dezelfde houding de discussie in.
De voorzitter: Dank u. De heer Cramer gaf een voorwaarschuwing. Ik
constateer dat dit geen schoolvoorbeeld is van een korte en flitsende
interruptie over en weer.
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb van tevoren toestemming gevraagd voor het stellen van een ingewikkelde vraag.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb zo kort mogelijk geantwoord.
De voorzitter: Ik wil altijd leerpunten opzoeken. Het woord is aan de heer
Waalkens van de fractie van de PvdA.
De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Het is bijzonder om in Europa nu
één van de nieuwe lidstaten opnieuw het voorzitterschap te zien inrichten.
De plannen zijn ten dele ambitieus, maar wij weten van heel veel zaken
niet wat er op ons afkomt. De minister refereerde al aan een mogelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

3

grote voedselcrisis in de wereld. Ik hoop dat Tsjechië en alle andere
collega’s in Europa daar aandacht voor blijven vragen. Het is van enorm
belang dat Europa wat dit betreft een forse steen in de vijver werpt als dat
nodig is.
De heer Ormel (CDA): Ik waardeer de inzet van de PvdA-fractie zeer. Mag
ik die zo vertalen dat de PvdA-fractie een voorstander is van meer
productie in Nederland? Als je hier zo’n grote broek aantrekt, moet je toch
bij jezelf beginnen, zou ik zeggen.
De heer Waalkens (PvdA): De wereldvoedselcrisis kan niet opgelost
worden door bij ons nog een tandje bij te zetten. Wij moeten onze kennis
en knowhow inzetten in de gebieden waar de productie opgestart moet
worden. Dat hebben wij ook in het overleg met de ministers van LNV en
voor OS besproken naar aanleiding van de brief over landbouw en
ontwikkelingssamenwerking. Het lijkt mij niet verstandig als wij hier de
bus helemaal vol blazen en vervolgens die producten dan maar over de
wereld uitventen.
De heer Ormel (CDA): U wilt werkgelegenheid elders stimuleren en hier
afbouwen.
De heer Waalkens (PvdA): Dat is een karikatuur van onze inzet. Ik heb
aandacht gevraagd voor de groeiende vrees dat een groot voedseltekort
zal leiden tot voedselrellen, zoals wij eerder hebben gezien. De hunger
gap zal alleen maar groter worden omdat de productie ter plekke onvoldoende groeit of beschikbaar is.
Uit het verslag van de Landbouwraad blijkt dat de afronding van de health
check in de nachtelijke uren een generieke verruiming van het melkquotum heeft opgeleverd en dat er individuele ruimte komt voor
vetcorrectie bij vetoverschrijders. In het vorige algemeen overleg hebben
wij aangegeven dat de inzet zou moeten zijn om de ruimte die daardoor
ontstaat van ongeveer 1,5% nationaal te gebruiken. Ik begrijp niet waarom
de minister in de brief de opmerkingen van mevrouw Fischer Boel vertaalt
in juridische problemen. Welke problemen zijn dat? Volgens mij zijn die
heel eenvoudig op te lossen. Dat er een onevenwichtigheid zat in de
afstraffing van de vetoverschrijding erken ik, maar nu wij de mogelijkheid
hebben om dat percentage toe te voegen aan het nationale quotum, lijkt
mij dat alleszins de gemakkelijkste weg. Ik vraag de minister welke juridische problemen zij voorziet.
Een volgend punt is de toelating van gmo’s voor anjers en koolzaad. Wij
weten dat bij de bloeiwijze van koolzaad het stuifmeel kilometers ver
verwaait. Ziet de minister met deze toelating kansen voor het telen van
raapzaad of van koolzaad in Nederland? Is voldoende rekening gehouden
met de analyses van de EFSA met betrekking tot uitkruising en de persistentie van oliehoudende zaden als koolzaad bij de afweging om science
based groen licht te geven voor toelating? Op dit punt hebben wij in het
vorige algemeen overleg gesproken over de positie van de EFSA. Welke
stappen zijn binnen de EFSA en binnen de Europese Commissie gemaakt
naar aanleiding van onder andere de opmerkingen die bij onze stemverklaringen zijn ingebracht bij de Landbouwraad en die vervolgens zijn
herhaald in de Milieuraad? Is de Europese Commissie bezig om criteria
aan te leggen voor de sociaal-culturele en economische effecten van
introductie van gmo’s? Moet de EFSA die criteria stellen? Ik ben zeer
benieuwd naar de voortgang die daarbij geboekt wordt.
De voorzitter: Ik zie dat de heer Ormel wil interrumperen. Aangezien er
nog wat woordvoerders zijn aangeschoven, wil ik wat strakker omgaan
met het toestaan van interrupties, anders halen wij het niet binnen de tijd.
Ik sta elk lid één keer een interruptie toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

4

De heer Ormel (CDA): De heer Waalkens refereert aan de rapporten van
de EFSA. Hij heeft daar eerder Kamervragen over gesteld die inmiddels
beantwoord zijn. Mag ik uit zijn opmerkingen opmaken dat hij denkt dat
de rapporten van de EFSA politiek getint zijn? Twijfelt hij aan de wetenschappelijke waarde van de EFSA-adviezen?
De heer Waalkens (PvdA): De PvdA-fractie heeft geen twijfels geuit over
de science based analyses van de EFSA, ook niet in het eerdere debat dat
wij hierover gevoerd hebben. Wij zien echter graag dat complementair
aan de criteria waarop nu wordt getoetst, rekening wordt gehouden met
de andere elementen die ik net ook genoemd heb in het totale beeld van
groen licht voor gmo’s. Er zijn vraagtekens geplaatst bij het functioneren
van de EFSA, niet zozeer bij het science based element van de analyses
die zij maken, als wel bij de politieke agendering via de Commissie. Ik wijs
op het ontbreken van unanimiteit in Europa. Er werd over en weer iedere
keer maar weer gecorrespondeerd met de EFSA. Dat is een politiek
gestuurd proces. Ik kan dat niet anders zien. Ik vraag de minister wat voor
stappen binnen de EFSA en de Commissie gemaakt zijn naar aanleiding
van de opmerkingen die wij eerder hebben gemaakt.
De heer Polderman (SP): Mij is nog niet duidelijk wat het advies van de
PvdA-fractie aan de minister is. Welk standpunt moet de minister over de
toelating van deze twee gewassen innemen in Europa?
De heer Waalkens (PvdA): Ik heb een aantal kritische opmerkingen
gemaakt en ik hoor straks het antwoord van de minister. Naar aanleiding
daarvan zal ik in tweede termijn op dit punt terugkomen.
De heer Vendrik (GroenLinks): Hoe weegt de heer Waalkens het gegeven
dat in de laatste Milieuraad duidelijke stappen zijn ondernomen in de
richting van de EFSA? In de beoordeling van de EFSA komt het langetermijnbeeld dat bij de beoordeling van ggo-gewassen opgenomen
behoort te worden onvoldoende tot uitdrukking.
De heer Waalkens (PvdA): Het framewerk van de beoordeling van de
EFSA geeft aan dat er groen licht is voor deze twee gewassen. Ik handhaaf
mijn mening dat wij graag de analyses uitgebreid willen zien met de
andere elementen. Wij hebben één keer een forse steen in de vijver
gegooid. Die is niet op ijs terechtgekomen, waardoor de steen over het
water heen schoot. Die is echt wel geland. Dat was ook de bedoeling en
de opzet van het debat dat wij hebben gevoerd.
Het is goed dat het langverwachte voorstel met betrekking tot het kappen
van illegaal hout er ligt. Waarom wordt het verhandelen van illegaal hout
niet strafbaar gesteld? Ik weet dat er allerlei problemen bij spelen, maar
het zou toch een kans moeten krijgen. Dit zal leiden tot transparantie in de
keten en dan weten wij echt waarover wij spreken. Over en weer zijn er
alle mogelijke rapporten geschreven, ook door ngo’s. Die transparantie is
op bepaalde punten ver te zoeken. Dat is niet gunstig voor de goede lijn
die wordt ingezet en ook niet voor degene die profijt denkt te kunnen
halen uit de illegale houtkap.
Ik heb nog wat vragen over het miljard voor de ontwikkelingslanden. Ik
heb begrepen dat daar besluitvorming over is. Het miljard zal er komen,
maar de lidstaten moeten individueel 240 mln. – voor Nederland is dat 5%
– beschikbaar moeten stellen. In november heb ik gevraagd of dat
ODA-geld is of dat het bovenop ODA komt. Kan de minister die vraag
beantwoorden?
Tot slot wil ik weten wie naar de grote bijeenkomst van de FAO op
27 januari in Madrid gaat over voedselzekerheid in de wereld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

5

De heer Polderman (SP): Voorzitter. Met de nieuwe Tsjechische voorzitter
is een nieuwe bladzijde toegevoegd aan het verhaal van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Wij zullen het voorzitterschap volgen en wij
zijn natuurlijk benieuwd wat het gaat opleveren. Het is inderdaad
bijzonder dat een nieuwe lidstaat het voortouw moet nemen.
Ik heb een aantal opmerkingen naar aanleiding van de geannoteerde
agenda. Ik heb een principiële vraag over het lidmaatschap van de Unie
van de internationale organisatie voor de wijnbouw. Het is voor Nederland niet echt een hot item, omdat de Nederlandse wijnbouwsector vrij
klein is. Ik ben echter benieuwd wat daar principieel aan ten grondslag
ligt. Wat is de meerwaarde van het voornemen om naast het lidmaatschap
van de individuele lidstaten de Europese Unie daar lid van te maken?
Brengt dat geen extra bureaucratische rompslomp met zich? Hoe moeten
wij dat besluit zien in het kader van de komende herzieningen van het
gemeenschappelijk landbouwbeleid? Wij zitten echt niet te wachten op
meer bureaucratie. Ik hoor graag hoe de Nederlandse regering daarin
staat.
Ik vind het prima dat er serieus werk wordt gemaakt van het probleem van
de voedselprijzen door dat in kaart te brengen. Uiteindelijk is de Europese
Unie ervoor opgericht om de voedselprijzen voor de consument en een
levensvatbare landbouw te garanderen. Het is een wezenlijk punt van het
gemeenschappelijk landbouwbeleid. Ik ben er echter niet erg gerust op als
ik lees wat daarover op papier staat. Er komt een stappenplan, maar wat
de concrete stappen zijn, is nog niet bepaald helder. Ik wil graag weten of
de minister mijn analyse deelt dat wij behoefte hebben aan een helder
beeld van wat de belangen zijn. Dan gaat het mij om de belangen van de
consumenten aan het eind van de keten, de belangen van de producent
aan het begin van de keten – dus de boeren – en de belangen van de
tussenhandel. Ik ben benieuwd hoe dat tot één grote soep wordt
vermengd. Ik hoor graag of de minister het met mij eens is dat het met
name gaat om het veiligstellen van de belangen van de consument aan de
ene kant en die van de producent aan de andere kant. Het gaat er niet om
de belangen van Unilever en de supermarkten daarbij te betrekken. Dan
wordt het een onduidelijke soep waar wij niet verder mee komen.
Mijn volgende punt betreft fout hout. Ik vind het prima dat daar een verordening voor komt, maar dat is slechts één stap. Ik lees ook dat het een
eerste stap is om te komen tot duurzaam bosbeheer. Dan wil ik graag
weten wat de vervolgstappen zijn. Eén ding is duidelijk: als het illegaal
hout is, is het feitelijk verboden. Duurzaam hout is er nog lang niet. Wij
moeten toch op weg naar duurzaam bosbeheer. Ik heb niets aan slappe
teksten als: het risico dat illegaal gekapt hout op de markt gebracht wordt,
moeten wij tot een minimum beperken. Het is allemaal mooi en aardig,
maar daarmee zijn wij er natuurlijk nog lang niet. Dus ik vind het prima
dat deze eerste stap is gezet. Je moet ergens beginnen, maar illegaal hout
is gewoon verboden. Ik vind dat er boetes moeten staan op het invoeren
daarvan. Het vervolg moet zijn om te komen tot duurzaam geproduceerd
hout.
Ik heb nog een paar opmerkingen over het toelaten van gemanipuleerde
nieuwe gewassen: koolzaad en raapzaad aan de ene kant en anjers aan de
andere kant. Bij het telen van koolzaad denk ik aan Bayer dat zijn gif
eroverheen sproeit. Terecht merkte de heer Waalkens op dat de bloeiwijze
van deze plant veel risico’s met zich brengt omdat niet kan worden gegarandeerd dat de zaadjes gaan verwaaien. Bij de anjers gaat het eigenlijk
alleen maar over de kleur. Ik hoor altijd: de consument vraagt erom, dus
moeten wij dat gaan produceren. Ik zou graag inzicht krijgen in het aantal
consumenten dat heeft geklaagd bij ons ministerie omdat zij het fletse
kleurenpalet van de huidige anjers niet meer kunnen verdragen en vragen
om deze «fun-anjer». Daar zet ik vraagtekens bij. Dat zou ik graag onderbouwd zien. Ik vind het absoluut overbodig. Ik heb echter wat aarzeling
om hier lang bij stil te staan, want wij hebben inmiddels geleerd dat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

6

minister met het dossier over genetische manipulatie eigenlijk doet wat zij
zelf wil. Daarmee is het overleg met de Kamer over dit punt, met dank aan
de coalitie, gedegradeerd tot een aardig onderonsje. Het is een theekransje zonder betekenis. Helaas moet ik dat vaststellen, of de minister
moet tot nieuwe inzichten zijn gekomen. Dan hoor ik dat graag.
Ter afronding vraag ik hoe deze minister staat tegenover de uitbreiding
van de IPPC-richtlijnen. Wij hebben daar in algemene zin een brief over
ontvangen van minister Cramer, die onrust heeft veroorzaakt bij agrarisch
Nederland. Ik ben benieuwd of de minister van LNV de analyses uit de
varkenssector deelt dat doorvoering hiervan het einde van de sector betekent. In ieder geval betekent dit het einde van de gezinsbedrijven, want
dan is het een keuze tussen ermee ophouden of de schaalsprong maken
naar een megabedrijf. Dat leidt wat mij betreft niet tot enthousiasme.
Deelt de minister die analyse? Zo ja, wat is haar opstelling in de
Landbouwraad over deze kwestie?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Dit is het eerste overleg met de
landbouwminister in het nieuwe jaar. Mijn eerste opmerking gaat over
een punt dat niet op de agenda staat. Wellicht zet het de toon voor hoe wij
met elkaar werken dit jaar. De minister heeft een aangenomen motie over
het couperen van paardenstaarten naast zich neergelegd, met de opmerking dat zij geen kans ziet om daar een einde aan te maken. Deze week
heeft zij het plannetje van de Sectorraad Paarden in ontvangst mogen
nemen. Dat was over het algemeen genomen slappe hap, maar ook de
sector wil kennelijk af van het couperen van paardenstaarten. Dan zegt zij
heel stoer: dat ga ik doen. Beter laat dan helemaal niet, zou ik denken,
maar is dit de manier waarop de minister voortaan met wensen van de
Kamer omgaat? Eerst zeggen van niet en dan later de credits ervoor
nemen. Ik hoor het graag. Ik ben natuurlijk blij te horen dat de motie
alsnog wordt uitgevoerd.
Dan kom ik terug op de vorige Landbouw- en Visserijraad. Wij hebben het
verslag ervan gekregen. Mevrouw Snijder-Hazelhoff vroeg of de Europese
Commissie iets heeft ondernomen tegen Greenpeace. De Europese
Commissie heeft wel iets gezegd over de enorme visfraude in de Europese visserij. Wij konden dat gisteravond ook bij NOVA zien. Zeker in dat
licht heb ik nog wat vragen bij de afspraken die in de vorige Landbouwen Visserijraad zijn gemaakt.
In overleg met Noorwegen is afgesproken dat highgrading verboden zal
worden. Dat is natuurlijk mooi, maar geldt dit verbod voor alle soorten of
alleen voor kabeljauw?
Er is besloten om de proeven met de pulskor te verlengen. Ik heb daar een
beetje buikpijn over, want vooralsnog proef ik vooral dat het onderzoek
dat daarmee gedaan wordt, is gericht op de economische haalbaarheid: is
het een techniek die iets kan opleveren? De ecologische effecten zie ik
echter niet. Wat zijn bijvoorbeeld de neveneffecten op niet-doelsoorten?
Kabeljauw krijgt een elektrisch tikje, waardoor de rug knakt. Wat zijn de
effecten daarvan? Hoe worden die gewogen? Wat zijn de effecten van de
elektrische velden op de oriëntatie die haaien en roggen gebruiken als zij
zich voorbewegen? Het waren belangrijke voorwaarden, maar ik zie ze
niet Er zijn opmerkelijke vangstafspraken over kabeljauw gemaakt. ICES
heeft gezegd dat wij niets meer moeten vangen en de Europese
Commissie heeft gezegd dat wij 25% omlaag gaan ten opzichte van vorig
jaar. Nu blijkt er 30% méér gevangen dan er vorig jaar is afgesproken. De
minister zegt dat er selectiviteitsbevorderende maatregelen zijn afgesproken en dat er een akkoord is gesloten over highgrading, maar waar
zijn de garanties? Wat is de onderbouwing van dit hoge vangstcijfer van
een visbestand dat zich absoluut nog in de gevarenzone bevindt?
Het staat niet op de agenda, maar natuurlijk wil ik ook graag een reactie
van de minister op het rapport van de Europese Commissie over de
visfraude. Ik wil vooral weten hoe de controles van de naleving van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

7

richtlijnen, waaraan wij nu al niet voldoen, worden gerealiseerd nu de AID
met 20% moet bezuinigen. Ik zie het allemaal niet gebeuren.
Op de agenda voor vandaag staat het onderdeel hout. Een aantal woordvoerders heeft er al over gesproken en ik sluit mij graag bij hen aan. De
minister zegt dat zij zal aandringen op verduidelijking. Dat lijkt mij goed,
maar welke verduidelijking bedoelt zij? Het moet in elk geval klip-en-klaar
zijn dat het verboden is om te handelen in illegaal gekapt hout. Duidelijker
kan niet. Wil de minister zich hiervoor inzetten in de Landbouw- en
Visserijraad? Ik wijs ook op de brief die de minister heeft gekregen van
maatschappelijke organisaties. Daarin staan heel concrete, goede voorstellen voor verbetering van de aanpak van het illegaal kappen van hout.
Ik hoor graag of de minister die aanbevelingen overneemt.
Mijn laatste punt is de markttoelating van genetisch gemodificeerde
anjers en raapzaad. Ik zie werkelijk geen ethische afweging in het voor een
bloemetje inzetten van een techniek waarvan de effecten in de toekomst
mogelijk desastreus en in elk geval onomkeerbaar zijn. Het verbaast mij
keer op keer, ondanks het feit dat wij best weten hoe de minister hier
instaat, dat zij zo onvoorwaardelijk leunt op het advies van EFSA en
kennelijk geen verantwoordelijkheid voelt om in deze kwestie een eigen
afweging te maken. De heer Waalkens heeft bezwaren geuit over de
enorme verwaaiing bij de bestuiving van raapzaad. Waar zijn die effecten?
Hoe worden die gewogen? Wij kunnen toch geen «go» geven om over
een paar jaar te moeten concluderen dat wij met kruisbestuiving een
enorme ramp over onszelf hebben afgeroepen?
De minister heeft in haar nieuwjaarstoespraak gezegd dat zij vindt dat
gentech uit de taboesfeer moet komen. Het is een grote winst dat wij nu
volop discussiëren over gentech. Ik heb dus geen idee waarover de
minister het heeft. Ik heb wel een vermoeden: zij wil gentech ongelimiteerd doorgang laten vinden in Europa. Dat lijkt mij geen goed signaal
voor de discussies die zij zelf in alle openheid nog zegt te willen voeren
met de samenleving. Mijn verbazing over de uitspraken is dus groot.
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Deze eerste vergadering van
de commissie in het nieuwe jaar is voor ons een mooie gelegenheid om
vooruit te blikken, aansluitend op de vooruitblik van het nieuwe voorzitterschap van Tsjechië. Het programma van het Tsjechische voorzitterschap
biedt een aantal mooie punten die aansluiten bij de wensen van de
ChristenUnie, bijvoorbeeld de discussie over gebieden met een natuurlijke
handicap, de voorzieningendiscussie over het transport van dieren, de
hervorming van het visserijbeleid en de uitwerking van het akkoord over
het GLB.
De ChristenUnie wil dat de minister de gelegenheid aangrijpt om de
Natura 2000-gebieden, en dan vooral gebieden die onder de externe
werking vallen, ook onder te brengen in de categorie gebieden met een
natuurlijke handicap. Hierdoor kan worden tegemoetgekomen aan de
belemmeringen die vooral de externe werking meebrengt en kunnen wij
de bedrijven in deze zones wel behouden.
De ChristenUnie juicht het toe dat het diertransport officieel aan de orde
wordt gesteld. Zij wil dat de minister opnieuw de kans aangrijpt om
afstanden en rijuren Europabreed te beperken, om zo het onnodige
gesleep met dieren te verminderen. Wat zal de concrete inzet van de
minister zijn?
Voor het visserijbeleid geldt wat de ChristenUnie betreft: verduurzaming,
verduurzaming en nog eens verduurzaming. Niet alleen van de visserij,
maar ook van de aquacultuur. Er moet zo veel mogelijk worden ingezet op
voorkoming van massale import van weinig duurzame vis uit vooral het
oosten. Dat is ook de reden waarom ik de vraag aan mevrouw Snijder
stelde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

8

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Cramer sprak aan het begin
van zijn betoog over Natura 2000. De minister zou er volgens hem voor
moeten zorgen dat de externe werking van die gebieden ook onder de
aparte werking komt te vallen van de gebieden waarin boeren belemmering hebben. Klopt het dat de heer Cramer dat wil als oplossing voor de
problematiek van die boeren? Zij kunnen daar dan blijven zitten, zei hij.
Zegt de ChristenUnie dat zij ermee akkoord gaat om hen onder de knelgevallen te brengen en hen financieel te compenseren zodat zij niet
kunnen groeien? Ik zie de heer Cramer knikken. Mag ik concluderen dat hij
die bedrijven op slot wil zetten en hun een tegemoetkoming wil geven?
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik knikte omdat ik de vraag van mevrouw
Snijder begreep. Die sluit aan bij de discussie die wij hebben gevoerd bij
de begroting van LNV. In die discussie heb ik gezegd dat ik graag duidelijkheid wil voor de ondernemers. Als de natuurlijke belemmering van het
aangesloten zijn bij Natura 2000 betekent dat de normale bedrijfsgroei er
niet inzit, moet de overheid dat hardop durven te zeggen en er compensatie voor bieden, dan wel een andere oplossing voor de ondernemers
zoeken. Ik wil graag duidelijkheid voor de ondernemer. Ik plaats mijn
opmerking nu, in het kader van het Europees beleid, omdat er gesproken
gaat worden over gebieden met een natuurlijk handicap en de gevolgen
daarvan voor bedrijven. Ik zie daartussen een verband en er zou een
oplossing kunnen liggen.
Mijn volgende punt betreft de bereikte akkoorden over de health check.
Mijn fractie ziet de uitwerking van de minister graag zo snel mogelijk.
Vooral op het punt van dierenwelzijn liggen kansen voor Nederlandse
ondernemers om een voortrekkersrol op zich te nemen of te behouden, nu
beloning of compensatie tot de mogelijkheden behoort.
Er ligt een afspraak voor voorzichtige uitbreiding van het melkquotum. Als
een snelle invoering ervan de melkveehouders tot dienst kan zijn, laten wij
dat dan maar gauw doen. Ik denk ook aan de opmerking over het
vetpercentage.
Ik ga over tot de orde van de dag. In de komende vergadering zal uitgebreid gesproken worden over het houtdossier. De ChristenUnie is daar erg
blij mee. Wij hebben er lang op moeten wachten, terwijl de problemen
groot zijn en de markt graag helderheid wil. Mijn fractie waardeert de
inzet van de minister op dit dossier. Op enkele punten is een aanscherping
van het beleid echter noodzakelijk. Er wordt vooral ingezet op een
systeem dat handel in illegaal hout zo veel mogelijk moet voorkomen. Dat
is terecht, maar daarnaast zal ook de handel in illegaal hout zelf strafbaar
dienen te zijn. Daar draait het immers om. Het levert er bovendien meer
duidelijkheid over op, welke overtreding bestraft dient te worden. Welke
mogelijkheden heeft de minister in gedachten als sanctie? Wij ondersteunen overigens de wens voor meer duidelijkheid over de vraag, wat
mag gelden als legale houtkap. Het is cruciaal dat negatieve effecten
worden voorkomen voor de lokale bevolking, de biodiversiteit en het
klimaat.
In de beoordeling van het voorstel stelt de regering dat een implementatietermijn van twee jaar onvoldoende zou zijn. In tegenstelling tot de
regering is de ChristenUnie van mening dat twee jaar wél voldoende zou
moeten zijn. Er is een groot aantal bedrijven dat graag verder wil met dit
dossier en het FLEGT-actieplan is al een paar jaar terug gelanceerd. Juist
een relatief snelle invoer draagt bij aan het belonen van degenen die
vooroplopen. Het voorstel legt de verantwoordelijkheid vooral bij
bedrijven die als eerste hout op de Europese markt plaatsen. Dat ontslaat
de rest van de bedrijven van hun verantwoordelijkheid en dat is niet onze
lijn. Ook een bedrijf verderop in de keten zal zijn verantwoordelijkheid
moeten nemen en dat moeten kunnen. Een documentatie en transparantie
in de hele keten is de inzet die het voorstel verdient.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

9

Tijdens de komende Landbouw- en Visserijraad zal besloten worden tot
het al dan niet toelaten van twee nieuwe ggo-gewassen. Wij zullen onszelf
dus weer moeten afvragen welk belang gediend wordt met de toelating,
welke risico’s toelating meebrengt en wat de alternatieven zijn. Ik hoor
daarom graag van de minister of er voldoende gekeken is naar de mogelijke alternatieven voor de introductie van deze raapzaadvariant en wat de
mogelijke effecten zijn op het land van herkomst. Zijn wij na eventuele
introductie voldoende in staat om de twee ketens gescheiden te houden?
Enkele collega’s maakten al opmerkingen over het verwaaien.
Als ik de afwegingen toepas op de introductie van de ggo-anjer, dan zijn
wij snel klaar. Waartoe dient deze anjer? Slechts ter vermaak. Er is geen
enkele noodzaak om een ingrijpende techniek als genetische modificatie
hierop toe te passen. Dit is precies zo’n voorbeeld waarover de ChristenUnie grote zorgen heeft. De techniek wordt in dit geval namelijk gebruikt
voor, in onze ogen, zinloze zaken. De ChristenUnie is tegen het op voorhand toelaten van deze variant van de anjer.
Ik sluit af met enkele opmerkingen over de voedselprijzen in Europa. De
ChristenUnie zou ten eerste niet enkel op Europa willen focussen. De
problematiek rondom voedselprijzen heeft vooral mensen in ontwikkelingslanden getroffen. De aandacht zou daar dus in de eerste plaats naar
moeten uitgaan. Mijn fractie is bovendien juist kritischer over de marktafhankelijkheid en wil niet als hoofdargument bestempelen dat de landbouwproductie zo ongestoord mogelijk op marktsignalen moet reageren.
Juist marktsignalen kunnen enorme wisselingen in prijs veroorzaken, of
juist een constante dalende lijn naar bijzonder lage prijzen. Onderzoek
naar de werking van de voedselketen in Europa heeft overigens onze
steun. De ChristenUnie kan zich goed voorstellen dat ook de macht van
supermarkten onderdeel wordt van dat onderzoek, evenals de verdeling
van de prijsmarges in de keten en de mogelijkheid om de positie van de
producenten daarin te versterken.
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. De heer Waalkens begon zijn betoog
met de voedselcrisis. Het is goed om, zeker in Europees verband, de
voedselcrisis en het wat bredere verband inderdaad nadrukkelijk op tafel
te brengen. Ik wijs daarbij ook op de huidige financiële crisis. Het lijkt in
dit debat alsof de financiële crisis aan de landbouw voorbijgaat en dat is
natuurlijk niet zo. Het zal voor boeren moeilijker zijn om te investeren om
vreemd kapitaal te krijgen en tegelijkertijd blijft verduurzaming noodzakelijk. Daarom is financiële flexibiliteit gewenst, waar mogelijk. In dat
kader willen wij voor twee punten aandacht vragen, naar aanleiding van
het verslag van de vorige Europese Landbouw- en Visserijraad.
Het eerste punt is de vetcorrectie. In de marge van de raad heeft de
minister bilateraal overleg gehad met commissaris Fischer Boel over een
generieke toepassing van de verlaagde vetcorrectie. Dit was conform de
wens van onder andere de CDA-fractie. Het lijkt erop dat ons verzoek om
een toepassing door allerlei juridische en uitvoeringstechnische
problemen niet ingewilligd kan worden. Is het echt een gelopen race of
vindt hierover nog overleg plaats? Vetcorrectie blijkt op zichzelf toegestaan. In het kader van de maximale economische flexibiliteit die nodig is
voor de sector, vragen wij de minister om zich in te zetten voor toepassing
van deze vetcorrectie tijdens het lopende quotumjaar. De Europese
Commissie doet op 22 januari een voorstel voor aanpassing van de verordening in het marktbeheerscomité voor zuivel. Er is dan een gewone
meerderheid nodig om het voorstel er doorheen te loodsen, om het al in
het lopende quotumjaar te doen. Wij vragen de inzet van de minister
daarvoor. Wij vragen ook of de Europese Commissie snel kan ingrijpen als
er concurrentieverstoringen zijn door nationale invulling van de maatregelen in de health check. Hoe is het toezicht daarop Europees geregeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

10

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Over de vetcorrectie zegt de heer
Ormel: tijdens het lopende quotumjaar. Bedoelt hij daarmee een besluit
met terugwerkende kracht voor 2008? Gaat hij er met mij ook van uit dat
het besluit voor het komende jaar er in ieder geval wel van tevoren moet
zijn? Dan kan de sector er ook op inspelen. Als je het, zoals nu, tijdens de
rit doet, kan de sector daar niet meer echt op inspelen.
De heer Ormel (CDA): Dat ben ik met mevrouw Snijder eens en daarom is
het ook een vraag die ingewilligd kan worden. Aanpassingen door de
sector in het lopende quotumjaar, dat loopt tot 1 april, zijn namelijk
nauwelijks meer mogelijk. Eventuele overschrijdingen kunnen op deze
manier echter al gedeeltelijk gecompenseerd worden. Daarom vragen wij
om de aanpassing.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Wilt u ook dat er voor 2009 zo snel
mogelijk duidelijkheid is, dus vóór 1 april, zodat de helderheid er dan wél
voor het nieuwe quotumjaar is?
De heer Ormel (CDA): Ja, hoe meer duidelijkheid, hoe beter en hoe
sneller, hoe beter.
Het tweede punt waarvoor wij aandacht vragen, is de Vamil-regeling.
Investeringen onder de Vamil-regeling mogen gelukkig volledig worden
afgeschreven. De verwachtingen daarvoor zijn echter al gewekt in 2007,
om duurzame investeringen te belonen. In het belang van de duurzaamheid verzoeken wij de minister dan ook om de Kamer in een brief nader te
informeren over mogelijkheden om de Vamil-regeling met terugwerkende
kracht te effectueren vanaf 1 januari 2007.
Ten aanzien van de gewasbeschermingsregeling is er gelukkig een nieuwe
richtlijn voor duurzaam gebruik, goedgekeurd door het Europees Parlement. Dat is positief. Nu is het echter van belang op welke wijze de implementatie in nationale wetgeving plaatsvindt. Dat kan door een ministeriële
regeling of door implementatie in de wet. De CDA-fractie is nadrukkelijk
voorstander van het implementeren van de nieuwe verordening in nationale wetgeving, en wel zo snel mogelijk. Is daarvoor al een traject?
Ten aanzien van het programma van het voorzitterschap willen wij ermee
beginnen, Tsjechië veel succes te wensen. Het is bijzonder dat Tsjechië nu,
40 jaar na de inval door de Russen in Praag, voorzitter van de Europese
Raad kan zijn. Mijn collega van de ChristenUnie sprak reeds over de LFA’s,
de less favorite area’s. Hij vroeg aandacht voor de Natura 2000-gebieden.
Het gaat erom, wat de definitie van een LFA is. Er zijn zeker gebieden in
Nederland waarop de term van toepassing zou kunnen zijn. De heer
Cramer denkt dan vooral aan de gebieden rondom Natura 2000-gebieden.
Wij denken bijvoorbeeld ook aan maatschappelijk zeer waardevolle
gebieden in Nederland waar, door het maatschappelijk waardevol zijn, op
den duur beperkingen zouden kunnen optreden of al opgetreden zijn. Ik
noem bijvoorbeeld het Groene Hart, het Limburgse heuvellandschap of de
Achterhoek. Wat is de inzet van de minister voor de LFA’s?
De heer Polderman (SP): Ik vind de gedachte over de bijzondere
gebieden op zichzelf wel interessant, maar zijn er in Nederland nog
gebieden aan te wijzen die daar in de visie van de heer Ormel níet onder
zouden vallen?
De heer Ormel (CDA): Dat is een goede vraag. Wij zijn wat betreft landbouw een gebied dat langzamerhand behoorlijk «less favourite» is. Bij een
definitie van dat begrip moeten wij in ieder geval ook de situatie van de
landbouw in Nederland nadrukkelijk in ogenschouw nemen. Er zijn in
Nederland nog hele gebieden, de landbouwintensiveringsgebieden,
waarin uitbreiding van de landbouw mogelijk is. Ik kan mij voorstellen dat
die gebieden er wat minder direct onder zouden kunnen vallen, maar in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

11

erg veel gebieden wordt het voor ondernemers steeds moeilijker om
agrarisch te ondernemen.
Het fiche over de verordening inzake bescherming van dieren bij het
doden laat zien, dat de Europese Unie wel degelijk kan bijdragen aan
verbetering van dierenwelzijn in Europees verband. Wij verbeteren de
omstandigheden voor veel meer dieren en zorgen tegelijkertijd voor
gelijke concurrentieomstandigheden voor het bedrijfsleven. Ik heb er nog
wel een paar vragen over. Een aantal technische voorschriften behoeft op
onderdelen aanpassing. Welke technische voorschriften zijn dat? Kan
hierbij de ruimte worden benut voor initiatieven vanuit de sector om het
slachtproces te verbeteren? Ik denk bijvoorbeeld aan initiatieven in de
pluimveesector.
Wat verandert er ten aanzien van de mogelijkheden voor ritueel slachten?
Klopt het dat de kantelbox voor het fixeren van runderen verboden gaat
worden in de conceptverordening? Dat lijkt mij uitermate vreemd, want
juist zo’n kantelbox vermindert de stress tijdens het slachtproces. Wij
pleiten voor het toelaten van de 90°-kanteling voor het fixeren van
runderen bij het slachten en wij vragen daarvoor de inzet van Nederland.
Mijn laatste punt is het fiche over hout en houtproducten. Wij vragen
aandacht voor Nederlandse boseigenaren. Wij willen liever geen administratieve lastenverzwaring voor die groep; wel actieve informatievoorziening. Wij vragen ons ook af waarom energiehout in de verordening wordt uitgezonderd. Ten aanzien van de genetische modificatie
steunen wij de lijn van de minister. Je kunt je bij anjers afvragen of genetische modificatie wel zo nodig is, maar wij volgen ten aanzien van genetische modificatie bij plantaardige gewassen de lijn van «ja, mits...». «Mits»
betekent dan «mits het veilig is voor het milieu en de volksgezondheid».
Wij vertrouwen hierbij op de professionaliteit van de EFSA. Als de EFSA
groen licht geeft, moeten wij doorgaan. Uiteindelijk zijn de kleuren van
onze nationale trots, de tulp, ook weinig natuurlijk meer te noemen. De
manier waarop die veredeling heeft plaatsgevonden is ook niet altijd even
natuurlijk geweest.
De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter. Ik wil de minister en haar
ambtenaren een donkergroen, duurzaam en biologisch 2009 toewensen.
Als dat soms een beetje tegenzit, zijn wij niet te beroerd om de minister
erbij te helpen; zij kent de fractie van GroenLinks.
Ik denk dat ik te dom ben om de indringende wens van de Europese
Gemeenschap om lid te worden van de wijnclub op de politieke diepte te
taxeren. Humanitair en culinair snap ik het, maar voor de rest ontgaat mij
dit punt. Ik vraag de minister een duiding van de diepere analyse die
hieraan ongetwijfeld ten grondslag ligt.
De vragen die mevrouw Ouwehand over kabeljauw heeft gesteld, zijn ook
de mijne. Dat geldt ook voor de opmerkingen van de heer Cramer over
veetransport.
Voor het grote debat over de toekomst van de landbouw in Europa en
wereldwijd, herhaal ik een opmerking die ik ook gemaakt heb tijdens het
bredere debat over de nota over voedselzekerheid, die de minister ons in
de zomer heeft toegestuurd. Ik doe dat mede in het licht van de stijgende
voedselprijzen in de afgelopen twee jaar. Het moet mij opnieuw van het
hart dat het praten over dominantie van de markt in landbouwproductie
eigenlijk een voortdurende mystificatie oproept. Het is ondoenlijk om
goed te analyseren en om politieke keuzen te maken over de toekomst
van de landbouw in Europa en wereldwijd, zonder daarbij de actuele rol
van voedselconcerns in overweging te nemen. Die concerns spelen een
cruciale rol. Dat is echt gans anders dan twintig jaar geleden. Ik vrees dat
deze minister daarvoor een blinde vlek heeft. Ik roep haar opnieuw op om
dat recht te zetten. Nadenken over een duurzame landbouw, zowel in
termen van ecologisch evenwicht als in termen van duurzame werkgelegenheid voor alle betrokkenen, met stabiele prijzen, in het belang van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

12

iedereen, kan niet zonder de rol van de voedselconcerns daarbij te
betrekken. Ik vraag de minister om dat vanaf heden te doen, haar analyse
daarvan te geven en ons te berichten over haar politieke conclusies daaromtrent. Dit is een blinde vlek in het landbouwdebat.
Wat betreft hout hanteer ik maar even de volgende driedeling: illegaal
hout, fout hout en goed hout. Het is een eerste stapje, zij het wel heel laat,
dat er eindelijk werk gemaakt wordt van iets wat allang verboden is,
namelijk de import van wat verboden zou moeten zijn. In de terminologie
ligt al besloten dat wij, consumenten en bedrijven in Europa, per ongeluk
gebruikmaken van illegaal gekapt hout. Daar moet natuurlijk onmiddellijk
een eind aan komen en wij juichen de eerst stappen die nu in Europa
worden gezet en het kabinetsoordeel daarover, toe. Er is echter nog veel
meer onder de zon. Het gaat niet alleen over illegaal gekapt hout. Dat zou
niet gereguleerd moeten worden, maar gewoon verboden en strafbaar
moeten worden, punt. Ik geloof dat de heer Cramer dat, terecht, opbracht.
Zowel handelspolitiek als justitieel moet het dossier daarover helemaal
rond lopen. Gaat dat gebeuren? Wordt dat ook onderdeel van de inzet van
de Nederlandse regering bij dit onderdeel van de Landbouw- en Visserijraad? Wij vragen het kabinet al tien jaar om verder te gaan. Ik doe dat nu
opnieuw.
Er bestaat ook nog zoiets als legaal, maar wel fout hout. Dat wordt op een
onduurzame wijze gekapt en dat gebeurt nog op grote schaal. Het gaat in
een tempo waarbij het ons allen koud om het hart wordt. Wij doen daar
internationaal nog steeds nauwelijks iets tegen. Nog steeds staat de deur
naar onze markt wagenwijd open. Nog steeds willen wij niet weten hoe
fout het is en blijft het bij praten. Concrete maatregelen om fout hout van
de Europese markt te weren, blijven uit. Ik doe opnieuw een dringend
appel op de minister om legaal, maar fout hout ook aan de agenda toe te
voegen. In heel veel ontwikkelingslanden is fout hout gewoon legaal. Het
mag allemaal. Je krijgt gewoon een vergunning, je kapt maar een eind
weg en er verdwijnt een heel bos. Zo simpel is het. Zo ruig is de werkelijkheid. Ik wil wel eens zien welk deel van de markt van houtimport nu echt
als illegaal bestempeld kan worden, in de zin dat het in de landen van
herkomst verboden is. Mijn taxatie is dat het gaat om kleine fracties. Een
veel grotere bulk en een veel grotere winst zouden behaald kunnen
worden als de minister in Europa bereid is om de bühne op te gaan met
een indringend pleidooi om iets te doen aan legaal, maar fout hout, dat
dus niet duurzaam is gekapt. Ik krijg graag een scherpe toezegging van
het kabinet.
Wat is de actuele politieke opvatting van het kabinet ten aanzien van de
initiatiefwet van mijn oud-collega Marijke Vos? Daaraan zit een geschiedenis van een jaar of negen vast. Die ga ik niet herhalen, maar het zal de
minister niet onbekend zijn dat wij hierover met verschillende kabinetten,
verschillende appeltjes geschild hebben. Het wetsvoorstel is gestrand in
de Eerste Kamer. Daarna kwam een herziening in de Tweede Kamer en
daar zijn wij nu zo ongeveer beland. Nu dit dossier in Europa begint te
lopen, zou ik een positief politiek advies van het kabinet over het wetsvoorstel dat er nu ligt, zeer waarderen. Het helpt ons bij het afmaken van
het wetsvoorstel. Daar moet nog veel aan gebeuren. Een importverbod
voor fout hout moet ook aan de orde worden gesteld aan de WTO-tafel,
waar staatssecretaris Heemskerk de scepter zwaait. Het zou doodzonde
zijn om de lopende WTO-ronde daarvoor niet te gebruiken.
Wat betreft de anjers ben ik het eens met de heer Cramer: paarsblauw is
mooi, maar het mag niet genetisch gemodificeerd zijn. Voor het raapzaad
geldt: l’histoire se répète. Het gaat om een genetisch gemodificeerde
vorm van raapzaad die maar één doel heeft, namelijk het maximaal
gebruikmaken van de betreffende bestrijdingsmiddelen. Hoe dom kun je
zijn? De conclusie van de Milieuraad over het werk van EFSA was volgens
mij tamelijk duidelijk: de langetermijnanalyses deugen niet. Laat EFSA
eerst maar eens haar werk op orde krijgen. Tot dan zou het minimaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

13

logisch zijn om alle toelatingsprocedures op te schorten. Ik hoop daarbij
op steun van de heer Waalkens, anders dienen wij een motie in.
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Laat ik beginnen met de gmo’s:
de raapzaad- en anjervariëteit. Voor ons is het altijd de vraag of dit noodzakelijk is en aanwijsbaar nut heeft of dat het iets anders is. Waar ligt in
dat proces de grens? Toen wij de Trendanalyse biotechnologie 2004
bespraken – destijds ging het om de lichtgevende vis – werd in de
discussie of zoiets bij een plant ook mogelijk zou zijn, een professor
aangehaald. Het antwoord was unbefroren: ja, dat kan, als er naar
gevraagd wordt, doen wij het. Dat heeft mij destijds wel aan het denken
gezet: moeten wij dit eigenlijk wel willen? Ik geloof dat er een schitterende
diversiteit is in de plantenwereld, in Gods schepping, en dat er dus geen
noodzaak is tot het ontwikkelen van allerlei variëteiten die bij mensen
blijkbaar een stukje beleving teweegbrengen.
Los daarvan vraag ik de minister welke conclusies en consequenties zij
verbindt aan de aangenomen Raadsconclusies van 4 en 5 december waarover ook mijn collega’s hebben gesproken. Hierbij gaat het inderdaad om
de erkenning dat de discussie over de teelt van gmo’s zowel maatschappelijk als wetenschappelijk relevant is, waarbij langetermijneffecten
centraal staan. Het advies van mijn fractie aan de minister zou zijn om
ieder geval na te denken over het wel of het niet. Wat mij betreft liever
niet. Als dat niet haalbaar is, lettend op de Raadsconclusies, adviseren wij
om de stemmingen in ieder geval uit te stellen.
De heer Ormel (CDA): Ik heb een vraag aan de heer Van der Vlies ten
aanzien van zijn analyse met betrekking tot genetische modificatie. Hij
zegt dat er een schitterende variëteit in Gods schepping is. Deze opvatting
deel ik met hem. Toch zien wij in iedere bloemenzaak in Nederland variëteiten die je niet in de natuur kunt vinden. Deze zijn weliswaar niet door
genetische modificatie ontstaan, maar bijvoorbeeld door zaden of planten
bloot te stellen aan chemische stoffen of zelfs aan nucleaire energie. Mag
ik uit de woorden van de heer Van der Vlies opmaken dat hij ook daarvan
een tegenstander is?
De heer Van der Vlies (SGP): Het woord «tegenstander» maakt het wel
heel erg zwart-wit. De heer Ormel zegt dat het kweken van nieuwe
bloemen met nieuwe kleuren allang bestaat. Dat onderken ik. Hij merkt
hierbij op dat het daarbij weliswaar niet om genetische modificatie gaat.
Wij kunnen dus niet ontkennen dat het hierbij om een nieuw proces gaat,
om iets wat sinds de laatste tien of twintig jaar marktrelevant is. Je staat
voor een tweesprong: willen wij het en moeten wij het wel willen? Mijn
antwoord hierop heb ik proberen te geven. Ik wil daarbij onderscheid
maken tussen dingen die aanwijsbaar een zekere noodzaak tot verbetering
van levenskansen en van gezondheid in zich dragen – denk bijvoorbeeld
aan medicijntoepassingen waarvan de heer Ormel beter op de hoogte is
dan ik – en dingen die er alleen voor een stukje luxe zijn: een mooie bloem
in de kamer willen hebben, alsof dat afhangt van die ene nieuwe variëteit
die er dan zou moeten komen en mijn bloemist niet al een geweldig
keuzepalet voor mij heeft! Dat is het dilemma waarin ik verkeer. Op basis
daarvan zeg ik: laten wij wat terughoudend blijven, nog los van de risico’s
van kruisbestuivingen et cetera door zaken die op de akker terechtkomen.
Dat laatste is ook een punt voor mij.
Met de Wet werken aan winst is in 2007 de afschrijving van stallen en
kassen beperkt. Brussel heeft toestemming gegeven om in het kader van
de MIA/Vamil-regeling hierop een uitzondering te maken. Is het een
gelopen race om nog te proberen het element van terugwerkende kracht
erin te krijgen tot de datum van waaraf de verwachting is gewekt dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

14

en ander mogelijk zou zijn en een relevant element was in investeringsprogramma’s? Collega Ormel stelde de vraag ook al.
Mijn vragen over de voedselprijzen zijn al door collega’s gesteld. Met hun
goedvinden sluit ik mij kortheidshalve hierbij aan. In het Europees Parlement is gepleit voor een proefproject met een Europees monitoringssysteem. Gaat de minister dit steunen?
Dan de aanpak van illegaal hout. Het is goed dat deze stap wordt gezet. Ik
ben echter gevoelig voor de mate van urgentie die bijvoorbeeld collega
Vendrik naar voren heeft gebracht. Het initiatiefwetsvoorstel van mijn
oud-collega, mevrouw Vos, heb ik nog op het netvlies. Het schoot niet op,
om het zo maar te zeggen. Intussen gaan de ontwikkelingen wel door. Als
wij het hebben over het klimaatprobleem en dergelijke, dan krijgen wij
allemaal de beelden voor ogen van de roofkap in de landen die in dit
geval relevant zijn. Het is dus goed dat hieraan wat gaat gebeuren. Dit
moet gezaghebbend gebeuren. Ook ik heb begrepen dat de houtaanwending voor energieproductie nog vogelvrij is. Dit lijkt mij een forse
risicofactor als je kijkt naar de ontwikkelingen op de energieproductiemarkt. Juist daar is sprake van een switch van fossiele naar natuurlijke
hulpbronnen.
Dan heb ik nog twee korte opmerkingen. De export van vaarzen naar
Rusland lijkt opnieuw te stagneren, zo wordt mij gemeld. Ik vraag de
minister, ons hierover bij te praten. Hetzelfde geldt voor het aalherstelplan
waarover ons zojuist een brief bereikte. Ik neem aan dat een en ander nog
een eigen procedure zal krijgen.
Antwoord van de minister
De voorzitter: Gelet op de tijd, stel ik voor het aantal interrupties per
persoon te beperken tot maximaal twee.
Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in
eerste termijn. Velen hebben gesproken over het feit dat dit een mooie
gelegenheid is om vooruit te blikken op het Tsjechische voorzitterschap. Ik
wil beginnen eenieder alle goeds toe te wensen in zijn persoonlijk leven,
alsmede in de politiek. Mag ik de wens uitspreken dat wij dit net aangesneden jaar vruchtbaar en effectief samenwerken, ieder in de rol waarin
wij gepositioneerd zijn. Ik zie uit naar constructieve debatten met goede
resultaten.
Op een aantal zaken is ingegaan. Ik stel mij voor om te antwoorden in drie
blokken. Het eerste gaat over de agenda en het verslag van de Landbouwraad. Het tweede betreft de Visserijraad en het derde de overige thema’s,
zeg maar «varia».
De voorzitter: Ik stel voor dat de minister per blok eerst haar antwoord
geeft en wij vervolgens bezien of er behoefte bestaat aan een interruptie.
Het dunkt mij dat dit het handigst is. Ik vraag de minister, mij aan te geven
wanneer zij aan het einde van een blok is gekomen.
Minister Verburg: Dat zal ik graag doen.
Een aantal leden heeft gesproken over de vetcorrectie en de toepassing
ervan. Tijdens het algemeen overleg van eind november ter voorbereiding
op de Landbouwraad van december, heb ik gezegd dat het mij een billijke
vraag leek om de vetcorrectie ponds-pondsgewijs te verdelen en toe te
voegen aan de nationale quotumruimte. Ik heb hierover gesproken met
mevrouw Fischer Boel. Zij zei deze wens te begrijpen, zeker tegen de
achtergrond van de wijze waarop de vetcorrectie tot stand is gekomen
tijdens de onderhandelingen over de health check, maar wees erop dat
een en ander juridisch gecompliceerd blijkt, in tegenstelling tot wat de
heer Waalkens veronderstelt. De juridische problemen liggen in de uitwerking van de vetcorrectie. Deze is als vehikel gebruikt voor extra quotum-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

15

uitbreiding. Ten aanzien van de juridische vertaling is sprake van een
individuele vertaling. Dat is in alle regelgeving verwerkt en het is buitengewoon lastig om te zeggen: streep maar door en voeg het toe aan je
nationale ruimte. Toch geven wij niet op. Ook ik zie het grote voordeel van
de mogelijkheid om het toe te voegen aan de nationale quotumruimte.
Wij hebben afgesproken dat medewerkers van het ministerie van LNV en
van het departement van mevrouw Fischer Boel de komende maand
hiernaar zullen kijken. Ik ben het met iedereen eens die zegt dat dit zo veel
mogelijk voor 1 april geregeld moet zijn. In ieder geval moet een en ander
dan duidelijk zijn, zodat wij voor 1 april helderheid kunnen verschaffen
aan alle boeren, opdat men weet waar men aan toe is.
De heer Ormel heeft nog gesproken over het toepassen hiervan met
terugwerkende kracht. Ik kan mij zijn verzoek voorstellen, maar ik acht het
niet reëel haalbaar. Ten aanzien van de periode 2008–2009 wijs ik erop dat
wij vorig jaar de mogelijkheid van 2,5% quotumuitbreiding voor elkaar
hebben gekregen. Om hieraan met terugwerkende kracht nog eens 1,5%
toe te voegen, vind ik op zich een creatief voorstel, maar ik geef het eerlijk
gezegd niet zo veel kans, zeker niet gezien de stemming tijdens de onderhandelingen over de health check. Een flink aantal lidstaten zei: wat
quotumuitbreiding? Geen quotumuitbreiding! Men zei de ontwikkeling
van de melkprijs zodanig te vinden, dat men eigenlijk nog niet met 1%
wilde uitbreiden. Een dergelijk voorstel zal dan ook weinig kans van
slagen hebben.
Mevrouw Snijder heeft gevraagd naar de vereenvoudiging van een en
ander. Zij heeft gewezen op het rapport van de Europese Rekenkamer.
Afgelopen maandag ben ik op bezoek geweest bij mijn Tsjechische
collega, minister Petr Gandalovic, om de plannen voor het voorzitterschap
door te spreken. Het verminderen van administratieve lasten en bureaucratie is een van de punten die prominent op de agenda staan. Bij de
health check hebben wij geprobeerd om vereenvoudiging te realiseren.
Dit stuitte op een vrij stevige, stenen weerstand bij de Commissie. Toch
denk ik dat wij het moeten doen. Dit is ook de reden dat wij hebben voorgesteld om de nationale betaalorganen – voor Nederland is dat de Dienst
Regelingen – die van tijd tot tijd bijeenkomen, te vragen om met concrete
voorstellen voor vereenvoudiging te komen. Het Tsjechische voorzitterschap is hierover enthousiast. Inmiddels hebben wij in de Landbouwraad
voorgesteld dat de Commissie, als er concrete voorstellen komen,
gebonden is aan het verwerken van deze voorstellen tot concrete voorstellen voor vereenvoudiging binnen een halfjaar. De discussies die wij
eerder hebben gevoerd, roepen van de zijde van de Commissie de reactie
op: u pleit wel voor minder regelgeving, maar u wilt eigenlijk minder
controle. Ik denk dat het nodig is om dat misverstand bij de Commissie
weg te nemen en te zeggen dat eenvoudige, transparante, efficiënte en
controleerbare regels vele malen effectiever zullen werken. Uiteraard
moeten de bestede euro’s worden verantwoord. Er is niemand die
daaraan twijfelt. Echter, over de vraag of je hiervoor echt zo veel regels en
complexiteit behoeft, denkt een groot deel, zo niet de meerderheid, van de
Landbouwraad anders. Waarschijnlijk komen er dit halfjaar concrete voorstellen voor vereenvoudiging. Dat is nog niet alles, want de Europese
Commissie heeft beloofd dat zij ook zelf zal bijdragen aan vermindering
van de administratieve lastendruk en bureaucratie.
Mevrouw Snijder heeft gesproken over de chloorkippen. In het verslag
heeft men kunnen lezen dat de Landbouwraad het voorstel om chloorkippen toe te laten heeft verworpen. Daarnaast heeft mevrouw Snijder
gevraagd naar het gebruik van bacteriofagen. Mijn collega van VWS, de
heer Klink, heeft al gezegd dat dit interessant is. Dit betekent dat wij deze
mogelijkheid zullen inbrengen in het overleg met de Commissie.
Onder anderen mevrouw Snijder en de heer Polderman hebben gevraagd
naar de meerwaarde van het lidmaatschap van de Europese Gemeenschap van de Internationale Organisatie voor Wijnbouw en Wijnbereiding,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

16

de OIV. De heer Vendrik begon al aan zichzelf te twijfelen. Dat moet hij
vooral niet doen, zo aan het begin van het nieuwe jaar. Ik zal proberen om
de veronderstelde toegevoegde waarde toe te lichten. In de nieuwe marktordening is deze organisatie voor wijnbouw en wijnbereiding aangewezen
als primair referentieorgaan voor de Commissie bij het beoordelen van
nieuwe praktijken van wijnbereiding in de Europese Unie. Verder dienen
de door de OIV aanbevolen analysemethoden te worden gebruikt. Op dit
moment zijn alle lidstaten afzonderlijk lid van de OIV, met uitzondering
van Estland, Denemarken, Letland, Litouwen en het Verenigd Koninkrijk.
Nederland is dus ook zelf lid. Het kan een voordeel hebben om in Europees verband gezamenlijk te kunnen optreden in OIV-verband en te
zeggen: dit is het Europese standpunt. Wij hebben anderhalf jaar geleden
in Europa de nieuwe wijnverordening vastgesteld. De mogelijkheid om
internationaal in Europees samenwerkingsverband op te treden, kan een
meerwaarde hebben. Dat is de reden dat ik het voorstel graag steun. Ik zal
er graag op toezien dat hieruit geen nieuwe grootse verplichtingen,
administratieve lasten of bureaucratie voortkomt. Immers, dat moet
eerder minder dan meer worden.
Velen hebben gesproken over de Mededeling rond de voedselprijzen in
Europa. De Commissie zal tijdens de Raad de Mededeling over de
voedselprijzen in Europa presenteren. Een en ander komt voort uit het
verzoek van de Europese Raad van juni 2008 aan de Commissie om de
ontwikkeling van de landbouwgrondstoffen en de voedselprijzen nauwkeuriger in het oog te houden. De heer Waalkens en de heer Ormel
hebben al gesproken over de risico’s met betrekking tot een nieuwe crisis
in de voedselzekerheid. Ik denk dat het goed is dat wij dit scherp bewaken
en nadrukkelijk op de agenda houden. Ik ben hiertoe sterk gemotiveerd.
Mijns inziens moeten wij enerzijds de millenniumdoelen realiseren: halvering van de honger in de wereld. Anderzijds hebben wij een grote verantwoordelijkheid in het op een verantwoorde manier voeden van naar
schatting negen miljard monden in 2050. In 2007 en 2008 waren de
bedoelde prijzen fors gestegen. In de loop van 2008 zijn ze weer teruggelopen. De Commissie heeft gezegd dit te zullen analyseren en te bezien
welke lessen getrokken kunnen worden uit de recente ontwikkelingen. Ik
steun de analyse van de Europese Commissie en ben benieuwd waar zij
mee komt. De Commissie zal vervolgens een stappenplan opstellen voor
alle schakels in de keten, zowel op nationaal als communautair niveau.
Alle belanghebbenden worden hierbij actief betrokken. Het gaat hierbij
om prijswaarnemingssystemen, om antispeculatiebedingen om al te
excessieve prijsstijgingen te voorkomen en om de prijsafspraken tussen
landbouwproducenten, verwerkers en retail.
Dit brengt mij bij de vraag die gesteld is door vele sprekers. Mevrouw
Snijder vroeg zich af waarom alleen naar consumenten werd gekeken. De
heer Vendrik hield een heel betoog over multinationals. Deze zitten er wat
mij betreft gewoon in. Als de Europese Commissie een analyse maakt van
wat er gebeurt in het proces van leverantie van producenten tot aan het
consumeren door de consument, dan moet je deze analyse ook willen
maken, wil je zicht krijgen op wat er gebeurt. Ik wil dus niet alleen
focussen op producenten of op consumenten. Zowel op Europees als op
landelijk niveau is het interessant om de hele prijsvorming in de keten te
onderzoeken: wie krijgt welke marge, hoe is deze marge verdeeld, et
cetera? Welke lessen kun je hieruit trekken zonder door te schieten in
wensen die je niet kunt realiseren? Men moet beseffen dat de overheid
niet linea recta kan ingrijpen in de prijsvorming. Van het zichtbaar maken
van zaken en het bevorderen van transparantie ben ik echter een groot
voorstander. Ik ben dan ook erg benieuwd naar de resultaten van de
Commissie. Ik hoop dat hieruit niet alleen voor Europa of zelfs voor de
hele wereld, maar ook voor Nederland een aantal goede aanbevelingen
zal voortvloeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

17

Mevrouw Snijder heeft gevraagd hoe het zit met de WTO. Zij begon haar
vraag met een opmerking over de nog te beëdigen minister van landbouw
in de Verenigde Staten. Laat dit eerst maar eens gebeuren. Het is cruciaal
dat de administratie van de president-elect, straks de president of the
United States, Barack Obama, aangeeft welke positie internationaal
gekozen wordt. Gisterenavond heeft beoogd minister van buitenlandse
zaken Clinton aangegeven wat de internationale agenda zal zijn. Ik heb
nog niet vernomen wat zij zegt over de Wereldhandelsorganisatie. Ik acht
het van cruciaal belang – hierop moeten wij in Europa blijven sturen – dat
er zo snel mogelijk een nieuwe WTO-onderhandelingsronde komt. Dit is
immers in het belang van alles en iedereen, inclusief het ontwikkelingspart. Wij hebben hierover een- en andermaal gesproken. Ik kan alleen
maar hopen dat de nieuwe administratie onder leiding van Obama zich
bereid zal verklaren, mondiaal een rol te spelen. Ik hoop dat wij op basis
van het resultaat van juli kunnen bezien wat nog nodig is om uiteindelijk
tot een akkoord te komen. Naar mijn verwachting zal dat niet meer deze
maand gebeuren, maar, naar ik hoop, wel ten spoedigste. Iedereen is
gebaat bij helderheid en nieuwe kansen.
Dan de opmerkingen die gemaakt zijn met betrekking tot de ggo’s:
raapzaadolie, T45 en de anjer. Daarnaast is gevraagd naar de uitkomsten
van de Milieuraad. Ik verwijs voor dit laatste naar de conclusies van de
Milieuraad van 5 december, waarbij minister Cramer van VROM aanwezig
was. Ik heb begrepen dat de Kamer hierover nog een uitvoerige brief zal
ontvangen. De besluitvorming is gevolgd op de werkzaamheden van de
commissie-Barroso. Barroso heeft zelf een commissie in het leven
geroepen waarvan (een vertegenwoordiger van) minister Cramer lid is
geweest. Deze commissie heeft gekeken naar de positie, de werkwijze en
het functioneren van de EFSA. In het betreffende besluitvormingsmemorandum van de Raad wordt vastgesteld dat de EFSA professioneel
en onafhankelijk werkt, dat zij met het oog op de toekomst uitbreiding
nodig heeft, gezien het dreigende stuwmeer aan te behandelen
aanvragen, en dat zij altijd bezig moet blijven met nieuwe inzichten. De
EFSA werkt professioneel, onafhankelijk en wetenschappelijk verantwoord. Zij toetst de aangevraagde ggo’s op veiligheid voor mens, dier en
milieu. Zij zal dit ook moeten blijven doen. Er zijn twee aanvullingen. De
EFSA is in maart 2008 begonnen met een onderzoek naar de milieueffecten op de lange termijn. Dit onderzoek loopt dit jaar door. Voor maart
volgend jaar moeten hierover voorstellen liggen binnen de Europese
Raad. Daarnaast worden de lidstaten uitgenodigd om voor 2010 het een
en ander aan te dragen opdat in de beoordeling niet alleen de veiligheid
van mens, dier en milieu, maar eventueel ook sociaal-economische overwegingen en afwegingen worden meegenomen. Ik kan de Kamer dit
document zeer aanbevelen; het is heel helder. Ik verwacht dat collega
Cramer namens het kabinet de Kamer een dezer dagen hierover een brief
zal sturen. Hiermee kan mijns inziens veel ruis worden weggenomen.
Europees is vastgesteld dat de EFSA gedegen werk levert. Wij hebben
hierover eerder gesproken. Ik heb destijds aangegeven dat de adviezen
van de EFSA worden getoetst door de COGEM, het Rikilt of het RIVM. De
afwegingen zijn dus heel zorgvuldig en zuiver.
Ten aanzien van de toelating van raapzaad zeg ik om misverstanden te
voorkomen tegen de heer Waalkens, de heer Polderman en mevrouw
Ouwehand dat het hierbij niet gaat om de teelt van raapzaad: het gaat om
producten waarin het wordt toegepast. De EFSA heeft gezegd dat zij dit
heeft beoordeeld, gecheckt en dubbel gecheckt en veilig acht. Ten aanzien
van de anjer gaat het wel om de teelt. De EFSA heeft hiervan gezegd dat
de teelt wetenschappelijk gezien veilig is en dat zij het rapport uitgeeft.
Waarschijnlijk zal de Europese Commissie voorstellen om een en ander
toe te laten.
De heer Vendrik en de heer Van der Vlies hebben gevraagd naar een
ethische toets. De Europese regelgeving voorziet hier niet in. Immers, dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

18

krijg je te maken met de vraag welke ethische afwegingen je maakt en
welke ethiek je bewandelt. Net als eenieder was ik getuige van het interruptiedebatje tussen de heer Van der Vlies en de heer Ormel. De vraag is
waar ethiek stopt. Met betrekking tot niet-gmo-veredelingstechnieken en
zelfs biologische veredelingstechnieken is deze vraag altijd gerechtvaardigd. In Europa kennen wij niet een speciale ethische toetsing. De Europese regelgeving laat dat op dit moment niet toe. Ik heb al opgemerkt dat
de Milieuraad heeft gevraagd om eens te kijken naar de sociaal-economische gevolgen. Dit heeft ook te maken met maatschappelijke acceptatie
en een maatschappelijk draagvlak voor een en ander. In Nederland doen
wij hier ook het een en ander aan door van tijd tot tijd consumentenpanels
te raadplegen.
Dan zijn er veel vragen gesteld over het tegengaan van illegaal hout en
niet-duurzaam hout. Het is niet de eerste keer dat hierover in de Raad
gesproken is. Ik ben bang dat het ook niet de laatste keer is geweest. Ik
ben blij met de inzet van Tsjechië op dit punt. De heer Polderman heeft
mijns inziens volstrekt gelijk: legaal hout is nog geen duurzaam geproduceerd hout. Er is dus sprake van een eerste stap, zoals onder anderen de
heer Vendrik opmerkte. Ik ben het daar van harte mee eens. Je zult echter
beide zaken moeten doen: je moet zowel de illegale kap en de illegale
handel bestrijden als de duurzaamheid bevorderen. Als je het ene achterwege laat en alles wat niet duurzaam is geteeld, niet verhandelbaar
verklaart, dan loop je vast. Ik wijs op de bilaterale en trilaterale samenwerkingsverbanden die wij hebben. Als je tegen landen zegt dat je toe wilt
naar legale en vervolgens duurzaam geproduceerde houtleveranties, dan
zul je mensen met een karig loontje die amper hun brood kunnen
verdienen, ook moeten belonen. De vraag ligt voor de hand of wij illegale
houtkap en handel in illegaal hout strafbaar kunnen stellen. Ik zou willen
dat dit kon. Echter, met de bestaande internationale regelgeving kunnen
wij dit niet. Hierover zullen afspraken gemaakt moeten worden, ook in
WTO-verband. Dit is een extra reden en motivatie om ervoor te zorgen dat
de WTO-onderhandelingen zo snel mogelijk worden opgestart. Dat neemt
niet weg dat Europa de eigen verantwoordelijkheid moet nemen. Het
Tsjechische voorzitterschap doet dit ook. Ik zal een van de voorhoedespelers zijn en blijven om een en ander gerealiseerd te krijgen: een einde aan
de illegale houtkap, aan de handel in illegaal hout en waar mogelijk de
stap naar duurzame productie van hout en handel in duurzaam hout.
Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd of ik de brief van een aantal
middenveldorganisaties heb ontvangen. Het antwoord is: ja, deze heb ik
vandaag ontvangen. Ik zal beoordelen of ik de voorstellen van deze organisaties bij het standpunt kan betrekken.
De heer Ormel en anderen hebben gevraagd hoe ik omga met het voorstel
rondom de Less Favourite Areas. Naar aanleiding van de health check zal
ik de Kamer voor mei concrete voorstellen voorleggen. In artikel 68 zijn
mogelijkheden voor verdergaande maatregelen.
Verder vroeg de heer Ormel naar het onbedwelmd ritueel slachten en naar
de inzet van Nederland. Het voorstel voorziet in een uitzondering van de
verplichting tot bedwelmen bij ritueel slachten. Verder geeft het voorstel
lidstaten de mogelijkheid om nationaal strengere maatregelen te treffen
inzake het onbedwelmd ritueel slachten. Het voorstel handhaaft hiermee
de huidige situatie. Ik hecht er waarde aan, de mogelijkheid om nationaal
strengere maatregelen te nemen inzake het onbedwelmd ritueel slachten,
in het voorstel te behouden. Dit betekent dus dat er Europese afspraken
zijn, maar dat lidstaten zelf een afweging kunnen maken.
Voorts heeft de heer Ormel een vraag gesteld over de kantelbox. De
dragende fixatie waarbij het dier staande kan worden gefixeerd, heeft de
voorkeur. Bij een 90° kanteling van het rund kan in de theorie nog sprake
zijn van een natuurlijke houding van het dier. De vraag in hoeverre deze
90°-kantelbox al voldoende op de markt is en in de praktijk voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

19

recht doet aan het dierenwelzijn, zal wat mij betreft nader onderzocht
moeten worden.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb een opmerking over de WTO.
Het is aardig dat de minister zegt dat de minister van landbouw in de VS
nog beëdigd moet worden. Laten wij er maar van uitgaan dat hij ook zal
worden beëdigd. Alle geluiden, inclusief de uitspraken van Obama, wijzen
op een meer protectionistische opstelling van de VS. Stel dat de VS zich
inderdaad meer protectionistisch zullen opstellen in de WTO-discussies.
Wat gaat Europa dan doen? Wat gaat de minister van LNV doen?
De heer Waalkens (PvdA): Met betrekking tot de toelating van gmo’s zegt
de minister terecht dat dit alleen geldt voor de toepassing en niet voor de
teelt. Betreft dit ook het grondstofzaad, dus niet het verwerkte product, dat
vervolgens mogelijkerwijs op de markt kan komen? Zaad heeft immers
kiemkracht.
De heer Polderman (SP): Ik heb naar aanleiding van alle punten een
vraag. Ik moet dus een keuze maken. Ik kies voor de voedselprijzen. De
minister zegt oog te hebben voor alle belangen. Is de minister het met mij
eens dat wij de belangen van partijen die per definitie het zwakst zijn,
namelijk de consument en de producent, moeten beschermen? Dat was
immers de bedoeling van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De oren vallen mij van het hoofd als ik de
minister hoor over genetische manipulatie. De langetermijneffecten zijn
nog niet duidelijk; dat is de uitkomst van de Milieuraad. Toch worden nu
beslissingen over toelating genomen. De minister zegt dat het hierbij niet
om de teelt zelf gaat en dat wij dus niet verantwoordelijk zijn voor eventuele ecologische rampen elders in de wereld. Dat kan toch niet waar zijn?
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik wil graag nog een reactie van de
minister horen over het vasthouden aan een invoeringstermijn van twee
jaar van het FLEGT-actieplan.
De heer Ormel (CDA): Een hamster kan ons allen tot voorbeeld dienen.
Een hamster hamstert met het oog op barre tijden. Boeren krijgen te
maken met economisch barre tijden. In dat kader moet men mijn verzoek
voor een vetcorrectie voor het lopende quotumjaar zien. Ik begrijp dat het
gebruikelijk is om afspraken te maken voor volgende quotumjaren. Als wij
weten dat het quotum dat het afgelopen jaar 2,5% verruimd is niet wordt
volgemolken, waarom zouden wij dan niet gebruikmaken van deze economisch moeilijke tijden en zeggen: laten wij creatief nadenken? Ik wil toch
een pleidooi houden voor een vetcorrectie voor het lopende quotumjaar.
Ook wil ik de minister vragen om te pleiten voor de 90°-kantelbox, als
deze goed is voor het dierenwelzijn.
De voorzitter: Het is nu de uitdaging voor de heer Vendrik om uit alle
vragen die zijn blijven liggen, de politiek relevantste te kiezen; één vraag.
De heer Vendrik (GroenLinks): Dat is een makkie, al was het maar om
moties te voorkomen. Waarom kiest de minister van LNV ervoor om raapzaad T45 en de gemodificeerde anjer toe te laten, terwijl zij in het laatste
debat hierover sterk heeft benadrukt dat er wat haar betreft een relatie ligt
tussen biotech en duurzaamheid? Wij weten dat het hierbij gaat om een
kleurtje van een bloemetje en om een raapzaadvariant die louter en alleen
gemodificeerd is met het oog op gebruik van meer bestrijdingsmiddelen.
Wat heeft dat in vredesnaam te maken met duurzaamheid? Ik roep de
minister op, hier niet mee in te stemmen. Anders zal ik een hiertoe strekkende motie indienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

20

Minister Verburg: Tegen mevrouw Snijder zeg ik dat het mij veel te snel
gaat om nu al te veronderstellen dat de Verenigde Staten niets willen op
WTO-gebied. Ik denk dat wij alles op alles moeten zetten om Obama en de
nieuwe administratie bij de WTO te betrekken. Ik hoop echt op een positieve inzet. Als de Verenigde Staten een belangrijke rol willen spelen,
kunnen zij dat ook doen. Op deze belangrijke rol in de wereld zullen wij de
Verenigde Staten ook aanspreken. Ik hoop dat dit zijn effect zal hebben,
mocht men hiertoe al niet zelf het initiatief nemen.
De heer Waalkens veronderstelt – zo begrijp ik hem – dat het raapzaad ook
in de grond kan komen. Het wordt echter niet toegelaten voor de teelt. Het
mag alleen worden gebruikt voor verwerking in producten; absoluut niet
voor teelt.
De heer Polderman wil ik vragen om samen met mij de analyse van de
Europese Commissie af te wachten. Waarom zou je deze hele keten willen
overslaan? Waarom zou je bijvoorbeeld het deel willen overslaan waarover de heer Vendrik al eerder heeft gesproken: de rol van de multinationals? Als wij hieruit lessen kunnen trekken, laten wij dan ook de hele keten
in beeld brengen en vervolgens bezien wat een en ander betekent voor de
producenten, de consumenten en alles wat daartussen ligt.
Mevrouw Ouwehand hanteert volgens mij een iets andere interpretatie
van het besluit van de Milieuraad. Volgens de Raad opereert EFSA goed.
Een wetenschappelijk instituut is echter altijd bezig met de toekomst: wat
kan beter, wat zijn nieuwe inzichten en hoe verwerken wij dat in onze
werkwijze? Om die reden stelt de EFSA, die kritisch vooruitkijkt, zich de
vraag of er nog meer ingebouwd kan worden met betrekking tot milieueffecten op de langere termijn. Ik vind dit alleen maar te prijzen in zo’n
wetenschappelijk instituut. Dit zegt helemaal niet dat de EFSA haar werk
op dit moment niet goed zou doen. Juist dat is onderzocht door de
commissie onder leiding van Barroso. De bevindingen van de commissie
zijn positief.
Dan de implementatie van het FLEGT-actieprogramma. Ik zeg toe dat ik
mij er voluit voor zal inzetten om dit in twee jaar gedaan te krijgen. Het is
niet eenvoudig: wij hebben te maken met derde landen.
De heer Ormel vraagt of de vetcorrectie met terugwerkende kracht kan
gelden. Ik vind zijn vergelijking mooi, maar ik denk dat wij moeten komen
met voorstellen die haalbaar zijn. Volgens mijn inschatting krijgen wij
hiervoor de handen in Brussel niet op elkaar. Wij hebben 2,5% gehaald.
Voor het komende jaar hebben wij weer 2,5%. Laten wij ervoor zorgen dat
de vetcorrectie gelijk verdeeld kan worden toegevoegd aan de nationale
ruimte.
Dan de vraag van de heer Vendrik. Ik heb aangegeven dat de EFSA deze
opdracht heeft, ook onder Europese regelgeving. Ik heb gezegd dat er
discussie is op Europees niveau en dat er nieuwe elementen worden
aangevoerd. Het getuigt mijns inziens van consistentie om niet tussentijds
van koers te veranderen. Zorg dat je ook met het oog op de toekomst een
goed instrumentarium hebt en koers daarop, ook in Europees verband.
Dan de visserij. De acties van Greenpeace hebben niet op de Europese
agenda gestaan. Wel heeft Portugal in december kenbaar gemaakt dat
Greenpeace een actie heeft uitgevoerd rond vissersschepen in Portugal en
dat men hiertegen heeft opgetreden. Dat heeft echter niet zo gek veel te
maken met Europa.
Dan de controleverordening visserij waarover mevrouw Ouwehand iets
heeft gezegd. Het is allemaal niet nieuw: wij werken hier al een hele tijd
aan. Mevrouw Ouwehand refereert aan de NOVA-uitzending. Ik wijs erop
dat wij sterk voorstander zijn van effectieve controle, risicogebaseerd. Wij
hechten aan nationale wetgeving met betrekking tot sancties en het strafrecht. Wij vinden dat in Europees verband stevig moet worden opgetreden. Wij stimuleren dit ook. De komende jaren zal dit nodig blijven; ook
dit jaar is het prioriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

21

Verder heeft mevrouw Ouwehand gevraagd naar het verbod op high
grading in relatie tot de onderhandelingen met Noorwegen: geldt dit
alleen voor kabeljauw? Nee, dit geldt voor alle soorten die wij samen met
Noorwegen beheren in de gebieden waar zowel Noorwegen als de Europese lidstaten mogen vissen. Behalve voor kabeljauw geldt het bijvoorbeeld ook voor blauwe wijting, schelvis en schol.
Voorts heeft mevrouw Ouwehand gevraagd hoe het mogelijk is dat het
quotum toch kan groeien. Dit heeft te maken met de bestandsontwikkeling. Ik geef een voorbeeld. Stel dat in 2007 zo’n 100 000 ton aan bestand
is en in 2008 150 000 ton. Dan is dus sprake van een toenemend bestand.
Stel dat de visserijsterfte afneemt. Dan mag je dit verdisconteren in het
quotum voor het komende jaar. Je zult echter moeten blijven werken aan
het bereiken van een duurzaam bestand. Met sommige vissoorten gaat
het gelukkig beter. Wij zijn dus aan het varen in de goede richting.
De heer Van der Vlies heeft nog gevraagd naar het aalbeheerplan. Ik heb
de Kamer hierover vanmorgen een brief gestuurd. Hierop zullen wij later
nog terugkomen. Ik heb in de brief aangegeven hoe ik een en ander procedureel zie.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De vraag die ik wil stellen over de effectieve controle op de visserij is niet beantwoord. Gisteren hebben wij in de
NOVA-uitzending kunnen zien hoe een en ander werkt. De AID wacht in
een bootje tot de vissersboot die men wil controleren, de goede kant
opkomt. Men weet allang dat de AID daar ronddobbert. De eventuele vis
die men niet aan boord mag hebben, heeft men allang weer weggegooid.
Hoe gaat de minister een effectieve controle vormgeven als wij 20% gaan
snijden in de AID en nu al de doelstellingen niet halen?
Minister Verburg: Ik heb al eerder aangegeven dat wij volop bezig zijn
met programmatisch handhaven. Het accent zal komen te liggen op de
uitvoering en de handhaving. Ik merk op dat wij als departement wel voor
de taakstelling staan om in afgeslankte vorm met dezelfde effectiviteit te
opereren. Deze afspraak hebben wij gemaakt en daaraan hebben wij ons
ook te houden. Dat is niets nieuws, maar het betekent wel dat je niet fors
kunt uitbreiden. Wij moeten slim en intelligent handhaven. Wij werken
steeds aan nieuwere technieken om schepen in de gaten te houden.
Beoordeling kan ook op basis van ervaring, zoals men in de NOVAuitzending heeft kunnen zien. Stapje voor stapje komen wij dichterbij. Wij
zijn er nog lang niet. In het rapport van de Europese Rekenkamer kan men
zien dat Nederland opereert in de voorhoede; wij zijn op weg in de goede
richting.
Dan het derde blokje. De heer Waalkens heeft gevraagd wie er naar de
bijeenkomst in Madrid over voedselzekerheid gaat. Deze bijeenkomst is
geïnitieerd door secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde
Naties. Vertegenwoordigers van Buitenlandse Zaken en LNV zullen hier
naartoe gaan.
Voorts heeft de heer Waalkens gevraagd naar de Nederlandse bijdrage
aan het miljard voor ontwikkelingslanden. Het kabinet moet hiervoor nog
een concreet voorstel ontvangen. Hoe een en ander zou kunnen en
moeten, is nog niet helemaal duidelijk. Ik kan hier dan ook niet op vooruitlopen.
Mevrouw Snijder en de heer Van der Vlies hebben gevraagd hoe het zit
met de export van drachtige vaarzen naar Rusland. Rusland is bereid om
fokvaarzen uit Nederland te ontvangen. Nederland en Rusland werken
momenteel aan de definitieve versie van het exportcertificaat. Deze week
is de Grüne Woche in Berlijn. Ik hoop met mijn Russische collega
Gordejev daar de finale stappen te kunnen zetten.
De heer Ormel heeft gevraagd hoe het met de Vamil zit. Ik heb hierover
gisteren overleg gehad met de LTO. De LTO vroeg of hierbij sprake kon
zijn van terugwerkende kracht. Zij heeft aangegeven dat excuses op zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

22

plaats zijn voor de opmerking dat LNV te laks zou zijn geweest met het
lobbyen in Brussel. Ik heb deze geaccepteerd. Ik vind namelijk dat wij
hieraan hard getrokken hebben in Brussel. Wij zullen bezien of terugwerkende kracht mogelijk is, maar wij zijn hier nog niet uit en ik heb er geen
al te hoge verwachtingen van.
De heer Polderman heeft gevraagd naar de betekenis van de IPPCvoorstellen. Minister Cramer heeft namens het kabinet gereageerd. Zij is
er geen voorstander van en ik kan daar vanuit mijn hoedanigheid als lid
van het kabinet een dik uitroepteken achter plaatsen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Wij hopen dat alle geluiden niet waar
zijn en dat de minister eruit komt met de Russen. Het zou toch wel aardig
zijn als wij in dit dossier eindelijk een stap kunnen zetten. Graag ontvang
ik nog een antwoord op de vraag die ik de vorige keer heb gesteld over
diergeneesmiddelen en ontsmettingsmiddelen die in de landbouw
worden gebruikt en die in andere Europese landen gecertificeerd zijn. In
Nederland moet hiervoor een nieuw traject worden doorlopen en dat
vinden wij vreemd. Het antwoord mag ook schriftelijk; als het maar komt.
De heer Polderman (SP): Wat betekent dat uitroepteken? Ik begrijp dat de
regering altijd met één mond spreekt. Ik begrijp in die zin dat minister
Verburg achter de opstelling van minister Cramer staat. Deelt de minister
van Landbouw de analyse van bijvoorbeeld de NVV dat dit in feite het
einde betekent van gezinsbedrijven binnen de varkenssector? Wat is dan
de opstelling van deze minister in de Landbouwraad?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Vindt de minister de export van vaarzen
naar Rusland niet erg? Zij heeft zich destijds uitgelaten over varkens. De
export van vaarzen vindt zij blijkbaar niet erg.
De heer Ormel (CDA): Stel dat blijkt dat de kantelbox niet schadelijk is
voor het dierenwelzijn. Stel dat het hierbij blijkt te gaan om een innovatieve wijze van slachten die zelfs een verbetering kan zijn voor het dierenwelzijn. Kan de minister er dan voor pleiten dat de mogelijkheid wordt
opgenomen in de verordening?
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik heb een vraag en een procedurele
opmerking. Is de minister bereid bij gelegenheid van het eerstvolgende
verslag van de komende Landbouwraad een politiek oordeel te geven
over de laatste variant van het initiatiefwetsvoorstel fout hout van
mevrouw Vos? Dan mijn procedurele opmerking. De minister en ik
hebben een meningsverschil over de toelating van raapzaad T45 en de
paarsblauwe anjer. Ik wil hierover een motie indienen. Ik heb bij de Griffie
nagevraagd hoe dit zou kunnen. Het blijkt te passen binnen alle agenda’s,
zodat wij hierover morgenochtend kunnen stemmen. Hierdoor hoeft het
bezoek aan Grüne Woche door de minister en haar collega’s geen gevaar
te lopen en hebben wij toch op tijd een Kameruitspraak voor de
Landbouwraad van komende maandag.
Minister Verburg: Mevrouw Snijder spreekt de hoop uit dat wij er deze
week uit komen. Mevrouw Ouwehand heeft hierover ook een vraag
gesteld, zij het dat haar vraag iets anders getint is. Wij zullen het eens
moeten worden over alle zaken die hiermee annex zijn. Als er fokvaarzen
naar Rusland gaan, zal het transport, met name het dierenwelzijn tijdens
dat transport, heel goed geregeld moeten zijn. Laat ik hopen dat wij eruit
komen.
De vorige keer heeft mevrouw Snijder een vraag gesteld over diergeneesmiddelen. Ik heb toen een schriftelijk antwoord toegezegd. Op de
een of andere manier is dat nog niet gelukt. Misschien zal ik mevrouw
Snijder verzoeken, haar vraag nogmaals te articuleren; niet nu, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

23

buiten deze vergadering, opdat de Kamer hierop wel een schriftelijke
reactie krijgt. Tegen de heer Polderman zeg ik dat ik niet heb kennisgenomen van de reactie van de NVV. Wij zitten niet te wachten op uitbreiding van de IPCC. Collega Cramer heeft namens het kabinet gereageerd.
Achter deze reactie zet ik een uitroepteken. Ik heb er geen behoefte aan
om als-danvragen te beantwoorden.
De heer Ormel heeft gevraagd naar de kantelbox. Ik zal daarnaar kijken en
bezien of het wenselijk is om de mogelijkheid op te nemen.
Dan de vraag van de heer Vendrik. Ik moet zien te achterhalen wat de
status van het initiatiefwetsvoorstel is. Initiatiefwetsvoorstellen die niet
worden aangenomen, hebben de neiging om verworpen te zijn en dan
bestaan ze niet meer. Ik zal nagaan of er iets is. Waarschijnlijk zal de heer
Vendrik mij een en ander kunnen aanreiken; ik zal hem daarvoor zeer
erkentelijk zijn.
De heer Vendrik (GroenLinks): Dat zal ik graag doen. Het oorspronkelijke
wetsvoorstel is overigens al aangenomen in de Tweede Kamer. Daar zit
een hele geschiedenis aan vast. Er is dus al een politieke meerderheid
geweest die positief was. Ik hoop dat het kabinet zich hierbij zal willen
aansluiten.
De heer Ormel (CDA): Ik dank de minister dat zij wil bezien of het wenselijk is om na te denken over de kantelbox. In Europa gaan de technische
besprekingen over de verordeningen door. Als het hierbij gaat om een
innovatieve wijze van slachten die niet schadelijk is voor het dierenwelzijn, zelfs beter zou kunnen zijn, waarom dan er niet voor pleiten? Ik
wil de minister vragen, op korte termijn aan de Kamer mee te delen hoe
zij denkt over de kantelbox en of zij zich hiervoor wil inzetten.
Minister Verburg: Ik heb gezegd wat ik erover heb gezegd: ik zal het
bezien. Als ik zeg dat ik iets zal doen, dan doe ik dat ook. Zodra ik iets heb
toegezegd, is dat werk in uitvoering.
De heer Ormel (CDA): Wanneer kunnen wij vernemen wat het bezien
heeft opgeleverd?
Minister Verburg: Ik zal bezien wat ik hierover kan meedelen in het
verslag van de Landbouwraad.
Toezeggingen
–
–

–

De minister zegt toe zich ervoor in te zetten dat de implementatie van
het FLEGT-actieprogramma binnen twee jaar gereed zal zijn.
De minister zegt toe de opnieuw ingediende vragen van de VVD-fractie
over certificering van diergeneesmiddelen zo spoedig mogelijk te
beantwoorden.
De minister zegt toe te bezien wat mogelijk is in het kader van de
kantelbox.

De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Atsma
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit,
Peen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 322

24