Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

32 317

JBZ-Raad

Nr. 2147

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 22 april 2020
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid en de vaste commissie
voor Europese Zaken hebben op 3 maart 2020 overleg gevoerd met
mevrouw Broekers-Knol, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, over:
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 3 maart
2020 inzake situatie aan de Turks-Griekse grens (Kamerstukken 21 501-02 en 32 317, nr. 2132).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Van Meenen
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Veldman
De griffier van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Hessing-Puts

kst-21501-02-2147
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

1

Voorzitter: Jasper van Dijk
Griffier: Tielens-Tripels
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Becker, Emiel van Dijk,
Jasper van Dijk, Groothuizen, Hiddema, Kuiken, Van Ojik en Van
Toorenburg,
en mevrouw Broekers-Knol, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.
Aanvang 18.06 uur.
De voorzitter:
Hierbij open ik het algemeen overleg over de extra JBZ-Raad van 4 maart
in Brussel. JBZ staat voor Justitie en Binnenlandse Zaken. Die Raad is
morgen. Voorafgaand daaraan houdt de Kamer dit algemeen overleg. De
spreektijd is drie minuten in eerste termijn. De Kamer zit aan mijn
linkerhand. De regering zit aan mijn rechterhand. Mijn voorstel – ik heb
dat reeds gesondeerd bij de collega’s – is om één termijn te houden,
omdat morgenochtend om 10.15 uur het vervolg van dit algemeen
overleg, het VAO hierover wordt gehouden, met moties. Ik geef het woord
aan de heer Emiel van Dijk van de PVV. We hanteren drie minuten
spreektijd en twee interrupties per fractie.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Waar is premier Rutte? Het was premier Rutte die
al deze ellende over ons heeft afgeroepen met de Turkijedeal. Vele
miljarden werden aan Turkije betaald. Ondertussen is de instroom van
asielzoekers nog steeds enorm hoog met 30.000 per jaar. Premier Rutte
heeft een hysterische, ik bedoel een historische strategische – ja, ook
hysterisch, zeker – fout gemaakt door Erdogan te vertrouwen. Mijn
partijleider Geert Wilders heeft hem hier jaren geleden al voor gewaarschuwd, maar Rutte wilde niet luisteren. En kijk nu eens naar de ellende
die het ons heeft gebracht.
Ik vind het eigenlijk ook te gek voor woorden dat we hier nu met mevrouw
Broekers-Knol zitten te debatteren, terwijl Rutte zijn snor drukt. Ik wil dan
ook het ordevoorstel doen om de premier hier nu naar dit debat te halen.
Hij heeft deze problemen veroorzaakt en hij dient daarover verantwoording af te leggen aan de Kamer. Bij dezen dus, voorzitter: ik zou
graag de premier bij dit debat willen betrekken.
De voorzitter:
Dat is dus een ordevoorstel. Ik vraag de collega’s om een reactie.
Mevrouw Van Toorenburg.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Dat is allemaal interessant, maar als we dat serieus hadden
willen overwegen, hadden we dat gewoon vanmiddag in de procedurevergadering moeten horen. Je kan niet nu op stel en sprong de MinisterPresident ergens bij vragen. Alleen al vanwege de vorm kunnen we daar
dus niet mee akkoord gaan.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik sluit me daarbij aan, voorzitter.
De voorzitter:
Ik zie geknik. Dat betekent dat u geen meerderheid heeft voor uw voorstel,
meneer Van Dijk.
De heer Emiel van Dijk (PVV):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

2

Ik had niet anders verwacht. De coalitie en de VVD doen natuurlijk alles
om de heer Rutte uit de wind te houden.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Het is wel een beetje sneu, want als de heer Van Dijk van de PVV dit
vanmiddag serieus aan de orde had gesteld, dan hadden we dat kunnen
overwegen. Ik zeg dus nogmaals dat het vanwege de vorm is dat ik dit
niet kan steunen. Het is gewoon een poginkje om nu goede sier te maken
door te zeggen: ik heb iets gevraagd maar het lukt niet. Dit is te goedkoop.
Ik vind het heel jammer.
De voorzitter:
Helder. Het punt is nu van beide kanten duidelijk gemaakt. De heer Emiel
van Dijk vervolgt zijn betoog.
De heer Hiddema (FvD):
Pardon. Ik heb nog niks gezegd. Het kan zijn dat de Minister-President dit
heel graag niet wil missen en dat hij in de buurt is. We kunnen hem toch
even bellen om te vragen of het hem schikt?
De voorzitter:
Nee, voorzitter. Of voorzitter, dat ben ik zelf. Dat heb je altijd, hè. Het is
duidelijk. De meerderheid heeft het afgewezen, zeg ik ook tegen de heer
Hiddema. De heer Emiel van Dijk vervolgt zijn betoog. De klok loopt.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Ik begrijp het volkomen dat het geweigerd wordt. Als men niet op de
inhoud wil debatteren, dan gaat het altijd over de vorm. Ik vervolg dus
mijn betoog, maar ik begrijp dat het wordt afgewezen door de coalitie.
De voorzitter:
Dat is correct. Gaat u verder met uw betoog.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Als men niet op de inhoud wil debatteren, dan gaat men het over de vorm
hebben zoals de collega van het CDA zojuist deed. Ik snap het ook wel.
Hoogstwaarschijnlijk zit premier Rutte nu al op het vliegtuig naar Turkije
om bij Erdogan op schoot te kruipen, maar goed.
Als gevolg van Ruttes strategische fout en zijn opengrenzenbeleid zijn er
bijna meer dan 500.000 niet-westerse allochtonen naar Nederland
gekomen in de afgelopen jaren. We hebben vele overlastgevende
asielzoekers die door deze Staatssecretaris Nederland niet worden
uitgezet. We zitten nu dus met een land dat overspoeld wordt door
gelukzoekers. Er komen zo veel mensen binnen dat de asielzoekerscentra
vol zitten en dat er zelfs opvang in sporthallen en dergelijke wordt
geregeld. Ondertussen wil de VVD dat de Europese Unie met Erdogan
blijft praten. Leren ze dan nooit van hun fouten?
Erdogan heeft de islamitische poorten opengezet. Vele tienduizenden, zo
niet honderdduizenden migranten, bijna allemaal moslims, zijn op dit
moment vanuit Turkije onderweg naar West-Europa, waaronder dus naar
Nederland. Allemaal dankzij onze premier. Ik heb dan ook geen vraag aan
de Staatssecretaris, maar wel aan alle mensen thuis die naar dit debat
kijken. Reken af met Rutte III. Stem deze oplichtersbende van Rutte weg
bij de volgende verkiezingen. Als je wilt dat Nederland weer voor de
Nederlanders wordt en dat we ons eigen land boven het buitenland
plaatsen, stem dan op de PVV.
Dat was mijn betoog, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Ojik van GroenLinks.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

3

De heer Van Ojik (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. Ik heb wel een aantal vragen aan de Staatssecretaris. Ik hoop dat heel kort te doen in de paar minuten die ik heb.
Ik denk dat het voor het debat in het algemeen goed is om onderscheid te
maken tussen een aantal situaties. We hebben natuurlijk de situatie langs
de Syrisch-Turkse grens. We dreigen dat bijna te vergeten, maar als ik de
cijfers goed begrijp, zitten daar bijna een miljoen mensen die gevlucht zijn
voor Russische en Syrische Assad-bombardementen, klem in een
mensonwaardige situatie omdat ze de grens niet over kunnen. We hebben
natuurlijk de situatie aan de Turks-Griekse grens, waar mensen zitten die
eigenlijk misleid zijn door Erdogan met het bericht «de Griekse grens staat
open, dus hier is een busje, stap er maar in en ga er maar heen». De
mensen die daar aankomen, komen daar echt onder mensonwaardige
omstandigheden – zo mag je dat echt wel zeggen – vast te zitten. En je
hebt natuurlijk de situatie op de Griekse eilanden, waar als ik het goed
begrijp ongeveer 40.000 mensen zitten. Het gaat dan niet alleen om
Lesbos, maar ook om de andere eilanden. De situatie escaleert daar
steeds verder. Ik wil de Staatssecretaris vragen of zij op die drie situaties
wil ingaan.
We hebben volgens mij een aantal sporen. We kunnen humanitair iets
doen, althans dat hoop ik. Ik denk dat we politiek iets moeten doen. We
zeggen allemaal dat we ons niet door Erdogan willen laten chanteren.
Daar sluit ik mij graag bij aan, maar daarmee hebben we nog niet gezegd
wat we wel willen. De Staatssecretaris is vorige week zelf in Turkije
geweest. Ik ben heel benieuwd hoe de politieke dialoog die ze daar met
Turkije heeft gevoerd, gelopen is en wat dat wel of niet heeft opgeleverd
voor de actuele situatie.
Ten slotte hebben we natuurlijk toch het migratiebeleid. We hebben een
EU-Turkijedeal, die eigenlijk bestond of bestaat, moet ik geloof ik toch nog
wel zeggen, uit drie sporen. We geven geld aan Turkije. In ruil daarvoor
vangt Erdogan Syrische vluchtelingen op. Mensen die in Griekenland
aankomen, worden zo snel mogelijk teruggezonden naar Turkije en dan
vindt hervestiging plaats vanuit Turkije naar de Europese Unie. Ik heb het
idee dat die EU-Turkijedeal aan heel veel kanten hapert: van die hervestiging komt heel weinig terecht, de opvang in Turkije komt steeds verder
onder druk te staan en Erdogan zegt: als je me niet veel meer geld geeft,
dan zet ik de poorten wijd open en dan zijn de afspraken die ik ooit met de
EU heb gemaakt voor mij niks meer waard.
Ik ben bijna aan het eind van mijn betoog, voorzitter. Ik zou de Staatssecretaris dus willen vragen of zij met het oog op de JBZ-Raad van morgen
kan ingaan op wat volgens mij de drie sporen zijn van het beleid, namelijk
het humanitaire spoor, het politieke spoor en het migratiebeleid. Ik ben
benieuwd om te horen wat de Nederlandse inzet op die drie sporen
morgen zal zijn.
Dank u wel.
De voorzitter:
Heel goed, dank u wel. Het woord is aan mevrouw Van Toorenburg van
het CDA.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Wij houden een ingelast AO over een ingelaste
JBZ-Raad. Het belang van het onderwerp dat we gaan bespreken mag dan
ook duidelijk zijn. De Turkse autoriteiten maakten vorige week duidelijk dat
ze geen migranten meer zullen tegenhouden die op weg willen gaan naar
Europa. En de Turkse president gooide op televisie nog wat olie op het
vuur met zijn voorspelling dat vele mensen naar de grenzen van Europa
zullen trekken. «Mogelijk zelfs miljoenen», aldus de president.
Dat leidde natuurlijk tot chaotische situaties aan de grens. Er is traangas
afgevuurd, en mogelijk zelfs kogels. Wat een intens triest politiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

4

steekspel. Turkije houdt ongeleid huis in Syrië, wekt daarmee alleen maar
meer vluchtelingenstromen op, vreest die vervolgens nauwelijks meer
aan te kunnen, en geeft dan de EU de schuld door erop te wijzen dat de
EU te weinig helpt en haar verplichtingen niet nakomt. En vervolgens trekt
Turkije zijn handen af van de Turkijedeal.
Ik kan het niet anders zeggen: Turkije drijft vervolgens de migranten en
vluchtelingen die in Turkije zitten naar de grens met Griekenland. De
politieke implicaties komen later aan bod, wanneer de Kamer debatteert
met de Minister van Buitenlandse Zaken. Wij spreken hier vooral over de
situatie aan de grens tussen Griekenland en Turkije, daar waar migranten
op dit moment aan de poort van Europa kloppen.
U hoort mij goed: ik zeg «migranten». Want dit zijn mensen die in Turkije
een veilig heenkomen hadden gevonden en nu naar elders willen. Het zijn
niet de mensen die rechtstreeks vluchten van de bombardementen die nu
in Idlib gaande zijn. Want Turkije houdt immers daar zelf de eigen grenzen
dicht. Journalisten rapporteren dat er opvallend weinig mensen uit Syrië
zijn, maar vooral Afghanen, Irakezen, Pakistani, zelfs Oezbeken; ik ben
daar net nog geweest. Het zijn mensen die al in Turkije werden
opgevangen. Zij worden, zo is ons ter ore gekomen, simpelweg naar de
grens met Griekenland vervoerd. En Griekenland werkt daar niet aan mee.
De Griekse grens blijft dicht. Dat is consequent Grieks beleid, en ik denk
dat dat beleid terecht is. Het kan niet zo zijn dat mensen zomaar, ongeleid,
ongecontroleerd Europa worden binnengelaten. Grensbewaking is een
nationaal recht. En we hebben daarnaast ook afspraken over de buitengrens van Europa. Griekenland zet die grens niet open. Dat doet men ook
niet omdat druk niet mag lonen.
Maar daarmee is natuurlijk niet alles gezegd. Met onze fractievoorzitter
van de EVP in Europa zijn wij van mening dat er wel hulp moet worden
geboden. Mensen worden hier het slachtoffer van, zelfs kinderen. Dat is
intens triest. Vanmorgen is er een EU-delegatie naar de grens getrokken
en heeft daar gesprekken gevoerd. Ik wil graag van de Staatssecretaris
weten of zij een idee heeft over wat daaruit is gekomen. Is er hulp aan de
mensen toegezegd? Zo ja, via welke organisaties? Wat zijn nou eigenlijk
de gedachten van de Staatssecretaris daarover? Want als er geen hulp kan
worden gegeven aan de op dit moment toch problematische wijze waarop
Erdogan opereert, dan wil dat natuurlijk niet zeggen dat mensen die in
nood zijn, niet via andere organisaties kunnen worden geholpen. Wat zijn
nou de gedachten van de Staatssecretaris daarover? Wat denkt de
Staatssecretaris zelf te kunnen bieden? Ik zie ook dat Griekenland het niet
redt. Daardoor gebeuren er ongelukken. Dat wil niemand. De hulpvraag
zal op tafel komen te liggen. Ik wil graag van de Staatssecretaris weten
wat haar reactie dan zal zijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van de heer Groothuizen.
De heer Groothuizen (D66):
Ik stel een vraag ter verduidelijking aan mevrouw Van Toorenburg. Zij
zegt: het zijn eigenlijk mensen die in Turkije een veilig onderkomen
hebben gevonden. Eigenlijk zegt ze daarmee: het zijn geen vluchtelingen.
Op het niveau van een hele groep bekeken, wil ik dat best aannemen. Dit
zal voor een groot deel van die mensen gelden. Maar als je dat niet
individueel getoetst hebt, kun je natuurlijk nooit precies weten of dat voor
al die mensen geldt. Dat is volgens mij het probleem en ik vraag mevrouw
Van Toorenburg of ze dat met mij eens is. Wat mevrouw Van Toorenburg
zegt, zal misschien voor het merendeel van deze mensen gelden. Maar is
zij het met mij eens dat het toch wel ongemakkelijk is dat je dat niet op
individueel niveau kunt toetsen? Daarmee blijf je de onzekerheid houden
of al die personen die nu aan de grens bij Griekenland staan, daadwerkelijk veilig zijn in Turkije.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

5

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ja, natuurlijk is dat de schrijnende consequentie van wat daar op dit
moment gebeurt. Er worden massale groepen naar de grens met
Griekenland geleid. Het is natuurlijk wel zo dat zelfs het Hof in Straatsburg
recentelijk heeft bepaald dat een land het recht heeft om dan tegen een
groep te zeggen: nee, u komt de grens niet over. Dus dit gebeurt volledig
binnen het kader van de mensenrechten. Wat natuurlijk nooit wil zeggen
dat het voor een individu niet een bijzonder schrijnende situatie kan zijn.
Dat ben ik dus met de heer Groothuizen eens. Als het niet op deze manier
was gegaan, zou mogelijk die ene individuele persoon die in gevaar is,
recht gedaan kunnen worden. Maar dat kan niet in de situatie die nu is
ontstaan aan de grens, waarbij zo vele mensen betrokken zijn, van wie
mogelijk een enkeling uit Syrië. Journalisten rapporteren daar nu over. In
zo’n situatie is dus het beleid: de grenzen zijn en blijven dicht. Volgens het
Hof in Straatsburg heeft een land daarbij volkomen terecht een punt.
De heer Groothuizen (D66):
Ik ben in ieder geval blij dat mevrouw Van Toorenburg met mij dat
probleem wel ziet. Ik vermoedde al dat zij in zou gaan op die uitspraak van
de Grote Kamer van het Hof in Straatsburg. Maar die ligt natuurlijk wel
wat genuanceerder. Die casus gaat over die twee enclaves waarvan ik de
namen altijd weer vergeet. Ze heten Ceuta en Melilla, geloof ik. Daar werd
geweld gebruikt. Het Hof heeft vastgesteld dat daar nadrukkelijk geen
gebruik werd gemaakt van de mogelijkheden om wel degelijk via een
legaal poortje een verzoek te doen. De grote vraag is natuurlijk of die
legale route er nu in Griekenland eigenlijk nog wel is. Daar heeft men
namelijk alles in ieder geval voor een maand hermetisch afgesloten.
Mevrouw Van Toorenburg legt nu heel makkelijk deze uitspraak ook over
deze situatie, maar ik vraag me dus wel af of dat uiteindelijk echt zo
makkelijk gaat. Dit is niet zozeer een vraag, als wel een opmerking
mijnerzijds.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Laat ik dan een opmerking terugplaatsen daarover. Ik hoop toch niet dat
D66 het standpunt heeft waarbij men zegt: het is allemaal heel vervelend
daar, dus gooi alle grenzen maar open. Ik hoop toch niet dat D66 zegt:
miljoenen mogen er naar Europa komen en wat ons betreft komen ze
allemaal naar Nederland. Want we hebben volgens mij met elkaar een
ander probleem in Nederland. We kunnen nog niet eens de mensen recht
doen die hier al zijn. We moeten ze dwangsommen betalen omdat we hun
asielprocedure niet fatsoenlijk kunnen afronden. Dus ik denk dat het heel
belangrijk is dat Griekenland zijn verantwoordelijkheid neemt en de
grenzen sluit voor deze groepen mensen die al een veilig heenkomen
hadden in Turkije. En we moeten er met elkaar voor zorgen dat deze
mensen niet op een gruwelijke manier de dupe worden van dit cynische
politieke steekspel.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Becker van de VVD.
Mevrouw Becker (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Vorige week werden we allemaal opgeschrikt door
berichten met grote, dreigende koppen als: «Erdogan gooit grenzen
open». Er zouden in 24 uur 18.000 migranten naar Europa zijn gekomen.
En volgens andere berichten zouden er zelfs nog «miljoenen» onze kant
op komen.
Deze propaganda van Erdogan is wat mij betreft een beetje gefundeerd in
de situatie waarin hij nu zit in Idlib. Hij mist internationale steun. Maar hij
heeft misschien ook wel het gevoel dat hij meer financiering zou moeten
krijgen voor die Turkijedeal. Dat drijft hem ertoe om op deze manier de EU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

6

te chanteren, op een heel cynische manier over de hoofden van vluchtelingen en van migranten heen. Zij putten hier hoop uit die ijdel is.
Ik vraag de Staatssecretaris wat nou de feitelijke situatie echt is. We
richten ons vaak op de propaganda van de heer Erdogan, maar hoeveel
migranten staan er nu werkelijk aan de grens met Griekenland en
Bulgarije? Hoeveel zijn er naar schatting de EU al binnengekomen sinds
de berichtgeving van vrijdag? En welke uitlatingen heeft de heer Erdogan
officieel gedaan richting de EU over de migratiedeal? Is dat bekend? En
hoe verhoudt zich dat tot de feitelijke situatie?
Want wat de VVD betreft moet het duidelijk zijn dat voor de EU de deal de
deal is. Ik hoop dat de Staatssecretaris dat mee kan geven tijdens de top.
De Turken zullen zich moeten houden aan die deal. Hoe gaat het kabinet
en hoe gaat de EU een strategie voeren waardoor de heer Erdogan zich
ook aan die deal zal houden? Want als het aan de VVD ligt, laten we ons
niet door Ankara chanteren.
Daarvoor is het van belang dat de grensbewaking op orde is. De Grieken
zorgen daar op dit moment voor. En als Griekenland een beroep doet op
de EU, of mogelijk bilateraal, dan zouden we daar wat de VVD betreft heel
serieus naar moeten kijken. Is er al een bilateraal verzoek gedaan?
Ook zou ik de Staatssecretaris willen vragen hoe de gesprekken worden
gevoerd over de aflopende Turkijedeal, als ze worden gevoerd. Heeft de
Europese Commissie op dat vlak in de afgelopen tijd nou werkelijk
eigenlijk nog niet veel voorbereidend werk gedaan? Is dit een wanhoopsdaad van Erdogan? Of is er al wel degelijk achter de schermen overleg
over geweest? En zo ja, op welke manier heeft dat plaatsgevonden?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik heb twee concrete vragen. Mevrouw Becker vermengt het een beetje.
Eerst zegt ze: Turkije moet zich aan de deal houden. Maar ze zegt zelf ook
dat die deal afloopt; dat erkent ze ook. Dan moet je toch weer opnieuw
onderhandelen?
En mevrouw Becker heeft het over «opgeschrikt door». Wij weten dat er
sinds 2015 gewoon niets is gebeurd, behalve dat die Turkijedeal is
gesloten. Want heel Europa is feitelijk op de vingertjes blijven zitten en
structureel is er niets opgelost. Mijn tweede vraag is: erkent mevrouw
Becker dat?
Mevrouw Becker (VVD):
Ik zal maar meteen op dat laatste ingaan. Mevrouw Kuiken zegt: sinds
2015 is er niets gebeurd. Ik vind, vanuit de VVD, ook dat de Europese
Commissie de zogenaamde externe dimensie heeft laten versloffen, dus
de gerichtheid op afspraken met Turkije, maar ook op afspraken met
andere derde landen. Dit is gebeurd door de interne ruzie, door de interne
discussie over dat GEAS, en doordat dat pakket maar de hele tijd
vastloopt. Daarom is mijn oproep aan het kabinet voortdurend: hoe kan
Nederland ervoor zorgen dat die externe dimensie op tafel komt? Dit moet
ook gebeuren in een nieuw pakket, waar Europa over spreekt. Ik hoop dat
dat pakket er heel snel zal komen. En dan ten tweede: de aflopende
Turkijedeal. Dat is precies mijn vraag. Daar moet je met elkaar gesprekken
over voeren, maar wat de heer Erdogan nu doet, is voordat er überhaupt
een gesprek gevoerd is, de grenzen opengooien en ons chanteren. Dat is
geen manier van met elkaar om tafel zitten. Dus mijn vraag aan de
Staatssecretaris is of we eigenlijk al om tafel zaten over die nieuwe
mogelijke Turkijedeal. Liepen er al gesprekken en heeft Erdogan die nu op
deze botte manier onder druk proberen te zetten of heeft de Europese
Commissie de afgelopen tijd geen enkele stap gezet richting Turkije? Ik
weet dat niet. Als dat laatste het geval is, zou ik dat wel onverstandig
vinden van de Europese Commissie. Daarom wil ik dat graag weten.
Mevrouw Kuiken (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

7

Gaat het dan helpen om te spreken van chantage en sancties, terwijl we
weten dat de deal afloopt en dat Europa ook niet zijn afspraken is
nagekomen? Wij chanteren op een iets subtielere manier de boel ook door
bijvoorbeeld totaal geen vluchtelingen over te nemen. Ook de herlocatie
komt niet op gang. We hebben totaal geen ander antwoord. Ik ben geen
fan van de wijze waarop Turkije dit aanpakt, maar ik ben ook geen fan van
de wijze waarop Europa dit aanpakt. Dus mogen we dan ook een beetje
zelfkritisch zijn?
Mevrouw Becker (VVD):
Ik vind dat hier twee hele verschillende dingen met elkaar vergeleken
worden. Wat de heer Erdogan doet, vind ik echt van een heel andere orde
dan wat de Europese Unie de afgelopen jaren heeft gedaan, waar ik ook
altijd kritisch op ben geweest, in de zin dat die wel wat steviger aan de
wind had mogen zeilen ten aanzien van afspraken maken met derde
landen en met Turkije over een vervolg op een deal. Natuurlijk, daar had
de EU scherper op moeten zijn, maar de heer Erdogan is nu wild om zich
heen aan het slaan. Hij is in paniek en hij is aan het avonturieren geslagen
in Syrië. Dat lukt hem niet op een goede manier. Hij ziet in zijn eigen land
de steun daarvoor afbrokkelen, en ook voor de opvang van vluchtelingen.
Hij gaat dan wild om zich heen slaan en via propaganda zeggen dat de
poorten naar Europa openstaan. Dat is geen manier van serieus met
elkaar spreken. Daarom zeg ik dat we ons niet moeten laten chanteren. We
moeten nu niet meegaan in het sentiment van: dan moeten de grenzen
maar open want anders is het zielig voor deze mensen. Als we dat wel
doen, krijgt hij zijn zin, en dat zou ik niet willen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter, il wil graag mijn laatste interruptie gebruiken.
De voorzitter:
Dat kan.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik hoor toch al wel wat nuance. Ik zeg ook niet: gooi de grenzen maar
open en laat je maar chanteren. Alleen, denken dat je niet met datzelfde
vervelende Turkije afspraken zult moeten maken over het vervolg, is net
zo naïef, want feit is dat daar nog steeds 3,5 miljoen vluchtelingen zitten
en dat Turkije onze buurtgenoot is waar je afspraken mee zult moeten
maken. Hoe vervelend ook, je zal daarmee dus ook het gesprek moeten
aangaan. Alleen maar gillen «chantage» en «ik vind je heel vervelend,
rotzak», is wat mij betreft een beetje simpele retoriek. Dat is wat ik iets te
veel terug hoor komen, maar ik ben blij om te horen dat er nu een beetje
zelfreflectie ontstaat en dat ingezien wordt dat het geen gemakkelijk
proces is en dat Europa met Turkije en andere landen daaromheen weer
om tafel zal moeten, hoe moeizaam ook.
Mevrouw Becker (VVD):
Toen ik mevrouw Kuiken hoorde praten, dacht ik: misschien zitten we in
een ander debat. Want ik ben zeker niet alleen maar aan het gillen – ik
houd trouwens helemaal niet zo van gillen – dat we ons niet moeten laten
chanteren. Ik stel niet voor niets de vraag hoe de strategie vanuit de EU
heeft plaatsgevonden voor het vervolg op de Turkijedeal. Hebben er al
gesprekken over plaatsgevonden? En hoe komen we zo snel mogelijk
weer in Ankara aan tafel? Dat vind ik van groot belang. Tegelijkertijd vind
ik dat we als Europa... Zal ik mijn betoog op dit punt eerst afmaken?
De voorzitter:
Ja, dat kan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

8

Mevrouw Becker (VVD):
Tegelijkertijd vind ik dat wij ons als EU niet moeten laten chanteren vanuit
het idee: we moeten er hoe dan ook uit komen met Erdogan, wat hij ook
vraagt, want anders zijn we overgeleverd aan de grillen van Erdogan en
wordt de druk op de Griekse grens misschien zo groot dat we het met z’n
allen niet meer houden. Nee, wat mij betreft moeten we ervoor zorgen dat
de Grieken de grens dicht kunnen houden en dat ook andere landen dat
kunnen doen, zoals Bulgarije. We moeten ze steunen waar we kunnen,
maar mijn laatste vraag aan de Staatssecretaris zou zijn of er ook
noodscenario’s in de EU zijn als dat niet lukt. Wat moeten we dan met
elkaar? Wat de VVD betreft kan de uitkomst niet zijn dat er miljoenen
vluchtelingen naar Europa komen. Mevrouw Van Toorenburg had het
zo-even over migranten. Zeer terecht, want het zijn zeker niet alleen
vluchtelingen. Het zijn voor een groot deel ook mensen die van de
gelegenheid gebruik willen maken om naar Europa te komen. Hoe gaat
Europa ervoor zorgen dat we linksom of rechtsom dat grote probleem
voorkomen? Liggen er noodscenario’s en, zo nee, kan Nederland daar
eventueel op aandringen?
De voorzitter:
Helder. De heer Van Ojik heeft een vraag.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Ik vind ook dat we ons zeker niet door Erdogan moeten laten chanteren,
maar de reden dat hij ons kán chanteren is dat we ooit die Turkijedeal
gesloten hebben. Er waren toen heel veel fracties in deze Kamer – dat kan
mevrouw Becker ook nalezen, als ze zich dat al niet herinnert – die precies
om die reden zeiden dat die Turkijedeal misschien niet zo’n goed idee
was. Dus als je zegt dat je je niet laat chanteren door Erdogan, moet je
bereid zijn om de EU-Turkijedeal op te zeggen. Is mevrouw Becker dat met
mij eens? Anders is het een loze kreet.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik heb veel mensen dat de afgelopen week horen zeggen: zie je nou wel,
VVD, je had die Turkijedeal nooit moeten sluiten want je bent er chantabel
door. Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Ik denk dat de Turkijedeal
heel belangrijk is geweest voor het indammen van de instroom richting de
EU en ook richting Nederland. Dus ik sta nog steeds achter die deal. Ik
vind dat de deal ook echt de deal is en dat we ervoor moeten zorgen dat
Erdogan die gaat naleven en dat we in Ankara aan tafel komen om te
kijken wat de Turken nodig hebben om de deal te kunnen voortzetten,
maar ik vraag niet voor niets naar noodscenario’s. Ik wil namelijk niet
chantabel zijn. Ik wil dat we als EU ook onze eigen grenzen bewaken en
dat we als EU een alternatief hebben als Erdogan niet voor rede vatbaar
is. Dus in de ultieme situatie moet je dit soort zaken niet uitsluiten, maar
het is wat mij betreft nu niet aan de orde. Wij moeten de deal niet
opzeggen. Het is Erdogan die de deal nu onder druk zet en het is aan de
EU om hem juist te houden aan de deal. Afspraak is afspraak. De Turken
hebben miljarden ontvangen van de EU en dan moeten ze daar ook voor
leveren. Daar moeten we ze op dit moment aan houden.
De voorzitter:
Helder. De heer Van Ojik.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Dat is waar. De heer Erdogan zal dan zeggen: dat doe ik ook, want ik vang
3,5 miljoen Syrische vluchtelingen op en dat doe ik onder andere van de
miljarden die ik van de EU krijg, dus ik houd mij aan die kant van de deal.
Dan kom ik meteen op de vraag die mevrouw Kuiken ook al stelde maar
waarop ik nog niet zozeer een antwoord heb gehoord. Betekent dat dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

9

ook niet dat we eerlijk onder ogen moeten zien dat we ons niet geweldig
hebben gehouden aan wat we beloofd hebben in het kader van die
Turkijedeal, namelijk dat we een klein deel van die vluchtelingen in Turkije
in de Europese Unie zouden hervestigen? Dan bedoel ik daar niet eens
Nederland mee, want ik geloof dat Nederland het relatief heel goed heeft
gedaan, maar als je kijkt naar het totaal heeft de Europese Unie er een
potje van gemaakt en heeft zij zich niet aan de afspraken van de
EU-Turkijedeal gehouden. Dus gaan we dat dan ook beter doen?
Mevrouw Becker (VVD):
De heer Van Ojik vindt mij altijd aan zijn zijde als het gaat om bijvoorbeeld
het verbeteren van de situatie in Griekenland, het verbeteren van de
asielprocedure daar en het ervoor zorgen dat daar sneller het kaf van het
koren kan worden gescheiden in de zin van wie er een echte vluchteling is
en wie niet, teneinde ervoor te zorgen dat het systeem wel functioneert en
mensen kunnen worden hervestigd over de verschillende lidstaten. Dus
daarin vindt hij mij altijd aan zijn zijde, maar, nogmaals, het kan niet zo
zijn dat de oplossing is dat we als EU ons beleid gaan aanpassen omdat
de heer Erdogan eenzijdig besluit de deal op te zeggen. Het is nu aan hem
om te bewegen en zich aan de afspraken te houden.
De voorzitter:
Heel kort, meneer Van Ojik. Of wilt u gewoon een nieuwe interruptie?
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Ik heb er nog een aantal.
De voorzitter:
Dan wordt dit een nieuwe interruptie.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Dan doe ik het liever heel kort en dan niet met een nieuwe interruptie.
De voorzitter:
Heel kort dan.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
De vraag aan mevrouw Becker is heel simpel. Als gezegd wordt dat er
bewogen moet worden, geldt dat dan ook voor ons en zijn we dan ook
bereid onder ogen te zien dat we op het gebied van hervestiging niet
geleverd hebben? Of zegt zij: nee, Erdogan moet bewegen, maar wij
voorlopig niet?
Mevrouw Becker (VVD):
Volgens mij heeft de EU zich altijd opgesteld als een hele redelijke
gesprekspartner en ook gewerkt aan zaken zoals hervestiging en het
verbeteren van de procedure in Griekenland. Als volwassen landen zou je
er met elkaar over moeten spreken in plaats van wat de heer Erdogan nu
doet, namelijk de poorten openzetten en de druk opvoeren over de ruggen
van al die mensen. Dat bedoel ik met je niet laten chanteren. Hij moet aan
tafel komen in Ankara en dan moet de Europese Commissie met hem
erover spreken wat dan volgens hem niet deugt aan de deal, maar hier
moeten we niet in meegaan.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Groothuizen van D66.
De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil in dit extra ingeplande debat de volgende
onderwerpen aanstippen. Allereerst de situatie in Turkije, vervolgens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

10

situatie op de Griekse eilanden en dan de structurele Europese aanpak die
volgens mij noodzakelijk is.
Allereerst Turkije. De situatie in Idlib verslechtert inderdaad met de dag.
De heer Erdogan lijkt zich steeds verder in het nauw gedreven te voelen
waardoor hij rare sprongen maakt. Ik ben het eens met mijn collega’s die
hebben gezegd dat we niet voor zijn chantagepogingen moeten buigen,
maar we moeten volgens mij ook niet blind zijn voor de vele vluchtelingen
die Turkije ook al opvangt, meer dan 3,5 miljoen. Ik lees in de media
tegenstrijdige berichten dat de hulp aan Turkije zou afnemen, opgeschort
zou zijn of helemaal niet zou worden voortgezet. Ik kan er niet meer
helemaal wijs uit worden. Daarom mijn eerste vraag aan de Staatssecretaris: wat is nou precies de stand van zaken rond de afspraken die zijn
gemaakt? Wat is er uitgevoerd en wat wordt er nog uitgevoerd? Hoe zit
het nu precies?
Mijn tweede vraag aan de Staatssecretaris op dit punt is wat zij vindt van
het voortzetten of het eventueel uitbreiden van Europese financiële steun
aan Turkije indien bijvoorbeeld daar de toestroom van mensen uit Idlib
zou toenemen. Wat is op dat punt haar inzet morgen? Met welk
boodschappenbriefje gaat zij morgen dat overleg in? Hoe schat zij het
Europese krachtenveld in? Hoe staan andere lidstaten in deze discussie?
Dan de Griekse eilanden. De beelden die ik de afgelopen dagen en
eigenlijk de afgelopen weken en zelfs de afgelopen jaren heb gezien van
de Griekse eilanden waren ronduit beschamend. Een aantal collega’s,
waaronder ik, zijn er geweest en het is inderdaad om jezelf rot te
schamen, Europa onwaardig. Nu zien we beelden van kinderen die met
traangas worden beschoten en van bootjes die worden geterroriseerd. En
er schijnt zelfs geschoten te zijn. Eigenlijk lijkt het recht om asiel aan te
vragen effectief te zijn uitgeschakeld door de Griekse overheid, in ieder
geval op dit moment. Ik vind dat eigenlijk onacceptabel. D66 staat voor
het recht op asiel. Mensen die bescherming nodig hebben, moet je
opvangen en niet wegjagen. Daar moet je een goede procedure voor
hebben. Als mensen vluchteling zijn, moeten ze kunnen blijven en als ze
dat niet zijn, dan moeten ze ook snel terug naar het land van herkomst.
Voor alle mensen geldt dat je ze humaan moet opvangen. Volgens mij is
dan alleen grensbewaking niet de oplossing. Griekenland zou zich moeten
richten op een goedlopende asielprocedure, maar als je realistisch bent
moet je ook vaststellen dat dat nog wel ver uit het zicht is. In 2015 en 2016
is er tijdens de verhoogde instroom een noodmechanisme in werking
gesteld, conform artikel 78 van het Europese verdrag, om onevenredige
druk op lidstaten te verlichten. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is: zijn
we daar inmiddels niet weer aan toe? Moet je daar niet over na gaan
denken en wordt erover nagedacht? Wanneer is de situatie van dien aard
dat die bepaling weer in werking zou moeten treden? Graag een reactie
van de Staatssecretaris.
Dat brengt mij dan op het laatste punt. Ik ben het met de heer Van Ojik
eens dat je al deze dingen tot op zekere hoogte het hoofd kunt bieden
wanneer je een structurele Europese migratieoplossing hebt. In 2016 zijn
afspraken met Turkije gemaakt en eigenlijk heeft de EU toen gezegd: we
gaan orde op zaken stellen. Er zou een echte Europese aanpak komen,
zodat we grip konden krijgen op migratie. Hoe je volgens mij ook in dat
migratiedebat zit, of dat meer rechts of links is, volgens mij willen we
allemaal dat we die grip hebben. Alleen, de realiteit is weerbarstig. De
humaniteit is ver te zoeken en lidstaten hebben hun kop in het zand
gestoken, waar we nu de wrange vruchten van plukken. Mijn laatste vraag
aan de Staatssecretaris is dan ook wat haar inzet wordt om nou eindelijk
eens te komen tot die structurele Europese oplossing die zowel realistisch
als humaan, solidair en eerlijk is.
Dank u wel.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

11

Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Kuiken van de PvdA.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Ik was migratiewoordvoerder in 2015 en ik heb een enorm
gevoel van déjà vu. Als een van de oplossingen is toen gewerkt, ook door
mijn partij, aan een deal, de zogenaamde Turkijedeal, om in ieder geval
een poging te doen om de immense migratie beheersbaar te maken. Dat
kon natuurlijk alleen maar voortbestaan als er in Europa gewerkt werd aan
verdere oplossingen en beide kanten zich zouden houden aan de
afspraken. We moeten een aantal jaren later, nu de deal met Turkije
afloopt, constateren dat we eigenlijk weer een beetje terug bij af zijn
omdat het niet overal voldoende heeft gebracht. Veel relevante vragen zijn
al gesteld. Ik wil graag van de Staatssecretaris weten onder welke
voorwaarden zij afspraken wil gaan maken met Turkije over de verlenging
van de deal die afloopt. Welke inzet gaat Nederland daarbij leveren? Wat
gaat zij vragen en wat wil zij gaan leveren? Welke concrete hulp wil
Nederland nu extra bieden boven hetgeen Nederland in het verleden al
heeft aangeboden dan wel aanbiedt om de situatie op de Griekse eilanden
te verlichten? Wat zal morgen de inzet zijn om in de acute toestanden die
zich nu voordoen bij de Griekse grens – maar die zich ook verder kunnen
verspreiden, zoals we dat ook in eerdere jaren hebben gezien – de eerste
nood te lenigen? Ik denk dat dit ontzettend noodzakelijk is.
Een relevante vraag, ook gesteld door mijn buurman, is hoe andere
lidstaten erin zitten. Kan de Staatssecretaris ons meenemen in het
tijdpad? Want dat is strikt: half maart moet er al een vervolgpakket liggen,
willen we überhaupt spreken van verlenging van afspraken met Turkije.
Niemand wil zich onder druk laten zetten. Tegelijkertijd kunnen migranten,
vluchtelingen niet wachten op het moment dat ze verder in het nauw
worden gedreven. Volgens mij is de nood aan alle kanten ontzettend
hoog. Dan heb ik het nog niet over de situatie zoals die zich aan de
Turks-Syrische grens voordoet, of in Syrië zelf. Op een later moment
zullen we daar verder over spreken.
Voorzitter, gelet op de tijd laat ik het hierbij. Dat neemt niet weg dat wij
onder andere bij het grote plenaire debat over migratie hier nog nauwer
en dieper over zullen spreken.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Hiddema van Forum voor
Democratie.
De heer Hiddema (FvD):
Dank u, voorzitter. Waar Forum voor Democratie altijd voor heeft
gewaarschuwd, is nu waarheid geworden. Na jaren van chantage geeft
Erdogan miljoenen asielzoekers vrij spel om de EU binnen te dringen.
Tienduizenden zijn al binnen of staan aan de grens. Een opmerking
tussendoor: de Staatssecretaris gaat naar Brussel. Dat akkoord dateert van
2016 en we zijn nu in 2020. Kan ze daar polsen of de chantage iets te
maken heeft met dat hij nieuw geld nodig heeft? Het potje is op, hij moet
opnieuw aan de onderhandelingstafel. Het zou goed zijn om hem koest te
houden door te zeggen: doe niet zo moeilijk, we komen wel weer met
nieuwe miljarden, dan weet je ten minste uit welke hoek de wind waait.
Het akkoord tussen de EU en Turkije behoort tot de slechtste akkoorden
die de EU ooit met een ander land heeft gesloten. Miljarden euro’s voor
Turkije, in ruil voor de belofte dat er geen asielzoekers vanuit Turkije naar
de EU zouden komen. Hoe naïef kun je zijn om te denken dat Turkije zich
hieraan zal houden? We hebben onszelf afhankelijk gemaakt van Erdogan,
die gretig misbruik maakt van zijn machtspositie. FvD was altijd al kritisch
op het akkoord met Turkije. Vanaf het begin was evident dat Turkije geen
betrouwbare partner is. Erdogan heeft heel vaak in momenten van
onbevangenheid gezegd dat hij een islamitische agenda heeft. Dat is iets

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

12

om in gedachten te houden. Dat kan hij nu uitspelen. Met de EU in het
algemeen en Nederland in het bijzonder hadden we nooit afhankelijk
mogen worden van de grillen van het Turkse regime, dat onze beschaving
vijandig gezind is. We hebben ons laten chanteren. Nu is het zover dat het
akkoord waar de VVD zo trots op was ten grave kan worden gedragen.
Daarmee bestaat het risico op een nieuwe massale toestroom van
migranten, zoals in 2015. Daarom is het nu tijd voor een geheel nieuw
immigratiebeleid, het Australische model. Beleid dat niet langer de
belangen van asielzoekers, maar die van Nederland op de eerste plaats
zet. Forum wil hier mensen laten komen die iets te brengen hebben en
niet alleen iets komen halen. Asielaanvragen worden in beginsel niet
meer mogelijk in Nederland. In plaats daarvan komt er een puntensysteem. Wie aan onze criteria voldoet, is welkom om naar Nederland te
komen. Zo halen we de grootsten wellicht uit het buitenland hierheen en
maken we een eind aan de asielproblematiek. Geen azc’s meer, geen
criminele uitgeprocedeerden, geen generaties netto-ontvangers met
antiwesterse waarden meer, een immigratiebeleid waar Nederland echt
mee vooruit kan.
De voorzitter:
Gaat u rustig door, meneer Hiddema.
De heer Hiddema (FvD):
Nou komt het. Ten eerste: de regering moet zich inzetten voor een Turks
vertrek uit de NAVO en een definitief einde aan de onderhandelingen over
Turkse toetreding tot de EU. Ten tweede: laat de regering Griekenland en
Bulgarije ondersteunen bij het beschermen van hun grenzen, zo nodig
met behulp van ons leger, zoals Oostenrijk ook al heeft beloofd. Ten
derde: we moeten net als Denemarken en Oostenrijk onze eigen binnengrenzen bewaken, al helemaal nu de buitengrenzen niet adequaat worden
beschermd. Dat is mogelijk op grond van het Schengenverdrag, omdat er
een acuut gevaar dreigt. Als de regering de veiligheid van de Nederlanders serieus neemt, maakt ze hier direct gebruik van. We zullen morgen
een motie indienen om dit te bewerkstelligen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik vraag de heer Van Ojik om het voorzitterschap even over te
nemen. Dan kan ik mijn eigen termijn houden.
Voorzitter: Van Ojik
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dank u wel, voorzitter. De strijd in Syrië laait op, en het gevolg is een
enorme toename van het aantal vluchtelingen. Bijna 1 miljoen mensen
zijn ontheemd, naast de miljoenen vluchtelingen die er al waren. De nood
is hoog; er moet snel humanitaire hulp komen. Deelt de regering die
mening? De kwaadaardige rol van president Assad in deze oorlog is
bekend, evenals de steun van Poetin hierbij. De rol van Erdogan komt
daar sinds 2018 bij. Hij voert een illegale strijd in Syrië. Recent zijn in die
strijd maar liefst 56 Turkse militairen omgekomen. In reactie heeft
Erdogan de grens naar Europa geopend. Vluchtelingen zijn het slachtoffer
van een luguber steekspel. De regio vangt nu al het overgrote deel van de
vluchtelingen op. Turkije vangt circa 3,6 miljoen Syriërs op. Het draagvlak
in die samenleving staat dan ook onder druk. In Libanon worden maar
liefst circa 1,5 miljoen mensen opgevangen en ook in Jordanië zijn er veel
vluchtelingen. Het is de plicht van Europa om de opvang in de regio met
financiële steun te faciliteren. Deelt de regering die mening? En zo ja,
hoeveel extra middelen worden daar dan in gestoken, zo vraag ik de
Staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

13

Op 28 februari heeft Erdogan de grens naar Europa opengezet, in strijd
met de afspraken. Erdogan wil zich op die manier blijkbaar verzekeren van
Europese steun voor al zijn activiteiten in Syrië bijvoorbeeld. Hoe kijkt de
Staatssecretaris daarnaar? De situatie op de Griekse eilanden was al
verschrikkelijk en wordt alleen maar erger. Het is de schandvlek van
Europa. Deelt u de mening dat dit een Europees probleem is en dat
Europa dus ook meer moet doen om de meest kwetsbare vluchtelingen
op te nemen, waaronder kinderen? Zo niet, dan zal de situatie nog verder
escaleren tot aan geweld en doden toe. We zagen vandaag al dat
Nederlandse werknemers van ngo’s dekking moesten zoeken. Wat kan de
Staatssecretaris daarover zeggen?
De Europese Commissie heeft zojuist 700 miljoen euro toegezegd aan
Griekenland. Dat is mooi, maar nog geen garantie voor een oplossing van
de problemen op de eilanden. Die hebben te maken met de stroperige
procedure. Op welke manier gaat de regering die procedures versnellen?
Komt daar meer assistentie voor? En gaat u de Griekse regering erop
aanspreken dat ze het recht op asiel in stand houden en dat het niet oké is
als ze mensen en kinderen en groupe zonder enige procedure terugsturen?
Voorzitter. Ik vraag de Staatssecretaris of ze het ermee eens is dat onder
leiding van de Verenigde Naties nu alles op alles gezet moet worden om
een staakt-het-vuren in Syrië te bereiken en dat de strijdende partijen met
elkaar om de tafel moeten gaan. Dat vluchtelingen recht hebben op
bescherming, als het kan in de regio en als het niet kan in Europa en ook
in Nederland. En dat het gesol met vluchtelingen in Turkije moet
ophouden. Is zij het ermee eens dat zij moet inzetten op goede afspraken
ten behoeve van de vluchtelingen en dat Griekenland geholpen moet
worden, bijvoorbeeld door het opnemen van de meest kwetsbare
vluchtelingen waaronder kinderen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is een vraag van mevrouw Becker.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik probeer even goed te begrijpen wat de heer Jasper van Dijk hier nu
voorstelt. Hij vraagt eigenlijk aan de Staatssecretaris of Nederland en de
EU bereid zijn om vluchtelingen op te nemen vanwege de situatie. Als ik
het goed begrijp, staan de echte vluchtelingen in nood nu bij de SyrischTurkse grens en staan aan de Griekse grens voornamelijk mensen
waarvan we vermoeden dat het migranten zijn, die uiteindelijk geen recht
op asiel zullen hebben. Dus stelt de SP hier nu voor om deze mensen te
gaan halen aan de Syrisch-Turkse grens? Wat precies is zijn voorstel?
De heer Jasper van Dijk (SP):
Mijn voorstel is om veel meer te gaan doen om de ellende op de Griekse
eilanden te verhelpen. De Griekse eilanden zijn onderdeel van de
Europese Unie. Daar is een verschrikkelijke toestand gaande, die met de
dag erger wordt. Zelfs de Nederlandse hulpverleners worden nu bedreigd.
Moet u zich eens voorstellen dat u kind bent op Lesbos, waar gevechten,
dreigingen en geweld met de dag toenemen. Daar had Europa een rol. Ik
ben het zeer eens met alle kritiek op Erdogan en met alle kritiek op de
Turkijedeal, maar Europa heeft ook een rol te spelen. En Europa verzuimt
dat nu. De verdeling van de meest kwetsbare vluchtelingen op de Griekse
eilanden stagneert al tijden. Ik heb al eerder met de heer Van Ojik een
motie ingediend om 2.500 kwetsbare vluchtelingen op de eilanden met
spoed op te nemen in Europa. Dát is mijn voorstel.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

14

Hiermee zijn we gekomen aan het einde van de eerste termijn van de zijde
van de Kamer. Dan hoef ik op dit moment niet het voorzitterschap terug te
geven aan de heer Jasper van Dijk, maar dat doe ik toch.
Voorzitter: Jasper van Dijk
De voorzitter:
Dank u. Ik krijg zojuist het verzoek van de Staatssecretaris om voor tien
minuten te schorsen. Dat lijkt me goed.
De vergadering wordt van 18.50 uur tot 19.01 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik vervolg dit debat met de eerste termijn van de Staatssecretaris. Ik geef
de Kamer wederom twee interrupties. Het woord is aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Dank, voorzitter. Laat ik beginnen met de EU-Turkijeverklaring uit 2016.
Die heeft de instroom in de Europese Unie sterk beperkt en het heeft het
aantal verdrinkingen doen afnemen. Bovendien heeft het de smokkelnetwerken aangepakt. Er is een enorme verbetering gekomen in de standaard
van internationale bescherming in Turkije. Turkije heeft een Turkse IND
opgericht, de DGMM, die goed werkt. 3,6 miljoen Syriërs krijgen in Turkije
opvang, gezondheidszorg, onderwijs en een beperkte vorm van bijstand.
Maar waar knelt het na vier jaar? In eerste instantie zien we aan de
Griekse kant dat de opvang, de asielprocedure en de terugkeer heel erg
vastgelopen zijn. Maar recent zien we ook in Turkije dat er een recessie is
en daardoor een afnemend draagvlak, en we zien de verschrikkelijke
situatie in Idlib, met het risico van een additionele instroom en de dood
van Turkse militairen. Dit even als opening.
Maar wat is nu de stand van zaken wat betreft het geld voor Turkije? De
Facility for Refugees in Turkey, de FRIT, is opgezet om Turkije bij te staan
bij de opvang van inmiddels bijna vier miljoen vluchtelingen, als
onderdeel van de EU-Turkijeverklaring. Interessant om goed in de gaten te
houden, is dat de betaling daarvan in twee tranches van 3 miljard gaat,
dus 6 miljard in totaal. Dat geld komt ten goede aan de vluchtelingen in
Turkije en de gastgemeenschappen. De EU werkt met een systeem van
allocated, committed, contracted and disbursed geld. Zo werkt de
Europese Unie. Het bedrag van de FRIT is volledig gecommitteerd. De
looptijden van de projecten onder de tweede tranche gaan tot uiterlijk
2025. Maar voor het tweede deel gaat het erom of er projecten zijn
waardoor het disbursed kan worden.
Mevrouw Becker vroeg of de Turkijedeal nu al dood is. Die Turkijeverklaring staat zichtbaar onder druk. Om die reden denk ik dat het van groot
belang is om in overleg te treden met Turkije om tot een uitvoerbare
oplossing van de ontstane problemen te komen. Griekenland heeft grote
problemen. Dat was altijd al zo, maar het heeft nu nog grotere problemen.
Daar heeft het kabinet begrip voor. Maar tegelijkertijd heeft het kabinet
ook erkenning voor de enorme Turkse inspanningen ten opzichte van de
vluchtelingen. Noch Griekenland, noch Turkije moeten met deze problemen alleen worden gelaten. Maar ik ga nu niet voorsorteren op een
situatie dat de deal gaat klappen. Noodscenario’s zijn daarom op dit
moment niet aan de orde, want de deal is in place.
Mevrouw Becker vroeg of er gesprekken liepen over een vernieuwing van
de deal. Ja, en daarvoor is het van groot belang dat de EU-Turkijeverklaring wordt gehandhaafd en dat er in overleg met Turkije wordt
gewerkt aan een houdbare oplossing. De EU-Turkijeverklaring loopt niet
af, dus over het aflopen daarvan – dat het opeens eindigt – wordt niet
gesproken. Ook het financiële mechanisme, de FRIT, loopt niet af. Die is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

15

volledig gecommitteerd. De focus ligt dus op het voortzetten van de
implementatie van de verklaring door beide partijen: samen met de EU,
Griekenland en Turkije, tot een gezamenlijke oplossing komen.
Wat is de toekomst van de FRIT III? Dat is onder anderen door de heer
Groothuizen gevraagd. Er ligt op dit moment geen concreet voorstel voor
aanvullende financiële steun aan Turkije, maar gezien de omvang van de
vluchtelingenpopulatie in Turkije en de aanhoudende migratiedruk op dit
land ligt de voortzetting van EU-steun voor de hand. Niet alleen u,
voorzitter, maar ook andere leden hebben het gehad over de problemen
bij Idlib en zeiden dat daar ook nog eens 900.000 mensen in nood
verkeren. Nederland staat open voor een gesprek. Als er een concreet
voorstel komt voor aanvullende financiële steun aan Turkije, zal Nederland
dat voorstel beoordelen op de mate waarin het in verhouding staat tot de
specifieke behoeftes van de vluchtelingengemeenschap die in Turkije
wordt opgevangen. Dat veronderstelt dat Turkije zich aan zijn kant van de
verplichtingen houdt. Het kan niet zo zijn dat het een eenzijdig traject is.
Wat is nu de situatie aan de Grieks-Turkse grens? Dit is onder anderen
door mevrouw Becker gevraagd. Volgens de cijfers van de UNHCR zijn er
de afgelopen twee dagen ongeveer 1.200 mensen aangekomen op de
Egeïsche eilanden, dus Lesbos, Chios en Samos. Vandaag is de instroom
beperkt, maar – daar moeten we heel eerlijk over zijn – dat kwam
voornamelijk door de harde wind en de woeste zee. Op dit moment zijn er
geen signalen dat er grootschalige grensoverschrijdingen vanuit Turkije
richting de EU plaatshebben. IOM meldt dat er zich op dit moment ten
minste 13.000 personen aan de Grieks-Turkse landsgrens bevinden. Dit
betreffen overigens geen recente vluchtelingen uit Noordwest-Syrië –
mevrouw Van Toorenburg heeft dit genoemd en ook mevrouw Becker
heeft dit naar voren gebracht – want Turkije houdt de grens met Syrië, bij
Idlib, gesloten. Het zijn dus geen recente vluchtelingen.
VN-agentschappen zijn ter plaatse en stellen waar nodig humanitaire
hulp, dus water, voedsel en dekens, ter beschikking. Er lijken op dit
moment nog weinig personen daadwerkelijk de landsgrens te zijn
overgestoken. De instroom aan de Griekse landsgrenzen is zeer lokaal,
voornamelijk aan de Pazarkulegrens, en is zeer beperkt. Dat gaat om
enkele tientallen mensen. Dat is de situatie.
De heer Van Ojik heeft mij gevraagd hoe mijn bezoek geweest is aan...
De voorzitter:
De heer Van Ojik heeft een interruptie.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Het is misschien een beetje raar om nu te interrumperen, nu de Staatssecretaris begint met een vraag van mij te beantwoorden, maar ik ben toch
een beetje in verwarring over het eerste deel van haar betoog. Zij zegt dat
de EU-Turkijeverklaring niet afloopt en wordt gehandhaafd en dat Turkije
zich aan zijn verplichtingen moet houden. Maar Turkije houdt zich aan de
verplichtingen. Het is toch een feit dat de 13.000 mensen die daar in dat
niemandsland verkeren, daar niet toevallig terecht zijn gekomen? Zij zijn
voor zover ik weet vanuit bijvoorbeeld Istanbul in bussen gezet met het
bericht: de grens is open; ga erheen en dan kun je Europa in. Ik zou
zeggen dat de EU-Turkijeverklaring helemaal niet wordt gehandhaafd en
op dit moment met voeten wordt getreden. Is de Staatssecretaris dat met
me eens?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Dat Turkije druk uitoefent op de Europese Unie door mensen niet meer te
verhinderen om de kant van de Europese Unie op te gaan, is buiten kijf.
Dat is zo. Maar het lost het probleem niet op als we heel hard gaan
roepen: het is chantage, we staan onder druk en ze houden zich niet aan
de deal. Ik denk dat we gewoon moeten zeggen: dit is heel vreselijk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

16

niet oké, maar we moeten wel met elkaar praten hoe we hieruit komen.
Het heeft geen zin om te roepen: jullie zijn fout en jullie chanteren ons;
lalala, ik doe niks meer. Ik denk dat Europa tegelijkertijd moet laten zien:
«Luister eens vrienden, van dit soort praktijken zijn we niet gediend. We
hebben een deal en we betalen daarvoor. 3 miljard hebben we al betaald
en met goede plannen komt de tweede 3 miljard ook. Eigenlijk zouden we
dat wel willen vervolgen, maar dan moet je je wel normaal gedragen en
niet op deze manier te werk gaan, want dan schiet het niet op.» Ook
Turkije heeft er enorm veel baat bij. De Europese Unie heeft er baat bij dat
wij niet 3,5 miljoen mensen over de EU-grenzen heen krijgen, maar laten
we wel wezen: Turkije heeft er ook baat bij om die grote hoeveelheid geld
te krijgen om allerlei zaken te regelen. Het is er aan beide kanten. Zo’n
uitbarsting als nu is helemaal niet oké – dat geef ik heel graag toe – maar
ik denk dat het verstandig is dat we heel goed met elkaar gaan praten.
De voorzitter:
De heer Van Ojik heeft geen vervolginterruptie. De Staatssecretaris
vervolgt haar betoog.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
De heer Van Ojik vroeg hoe het bezoek van de Staatssecretaris aan Turkije
is gegaan. Ik heb 26 en 27 februari, dus vorige week, een bezoek gebracht
aan Turkije. Ik heb daar allereerst de hervestigingsmissie in Istanbul
bezocht. Dat was een goed bezoek. Het was heel goed om te zien hoe de
IND, het COA en de Nederlandse marechaussee daar hun werk doen. Wat
ze daar ook moeten doen, is goed kijken of de documenten kloppen en
dergelijke. Dat is heel belangrijk werk.
Ik heb daar ook met Turkse autoriteiten gesproken, later vooral ook in
Ankara. Maar ik heb in Ankara ook een hospitaal bezocht dat speciaal is
ingesteld om Syrische vluchtelingen medische zorg te kunnen bieden.
Daar werken ook Syrische vluchtelingen. Een gastro-enteroloog werkt
daar bijvoorbeeld als huisarts. Dat kan. Maar het gaat ook allemaal onder
verantwoordelijkheid van Griekse artsen en verpleging.
In die gesprekken heeft Turkije aangegeven dat de uitdaging voor Turkije
almaar groter wordt en het steeds moeilijker wordt om bijna 4 miljoen
vluchtelingen op te vangen. Ik kan u zeggen dat een enkeling het opeens
over 9 miljoen vluchtelingen had. Dat heb ik maar even naast mij
neergelegd, want 9 miljoen klinkt heel veel, maar het zijn er 3,5 miljoen.
De strekking was iedere keer eigenlijk: Turkije kan de last niet langer
dragen. En de strekking was: u moet goed begrijpen, mevrouw Broekers,
dat als de Europese Unie niet iets meer gaat doen om Turkije te helpen,
we de grenzen openzetten. Dat was wat mij op donderdag werd gemeld.
Toen ik donderdagavond thuiskwam, bleek dat er dus toch wel al een
stapje gezet was. Het lijkt wel of er een causaal verband is met mijn
bezoek, maar dat is niet het geval. Dat zeg ik er even bij: er is geen causaal
verband.
De voorzitter:
Er is een interruptie van Emiel van Dijk.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Ik hoor de Staatssecretaris precies zeggen wat de definitie van chantage
is. Het is chantage als Turkije zegt: luister, als jullie niet met een grote pot
geld over de brug komen, zetten we de grens open. Is de Staatssecretaris
dat niet met mij eens? Zij zegt net zelf dat ze dat letterlijk aan haar hebben
verteld. Hoe kan zij dan blijven volhouden dat dat geen chantage is? Hoe
kan zij dan toch nog verder willen praten met die mensen over een
voortzetting van zo’n verschrikkelijke Turkijedeal? Daardoor zullen er
straks nóg meer miljarden naar Erdogan stromen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

17

Staatssecretaris Broekers-Knol:
Dit was heel duidelijk een noodkreet van Turkije. En ik kan de heer Van
Dijk het volgende zeggen. Heel vaak wordt er in de wereld gezegd: als jij
niet deze afspraak met mij maakt, dan komt er iets. Als wij altijd als dat
wordt gezegd, van chantage spreken, dan is er nooit ergens een overeenkomst. Het gebeurt namelijk regelmatig dat iemand zegt: ja maar, hallo,
als je dat niet doet, dan... En dan komt er wat. Ik heb dit dus echt opgevat
als een noodkreet, gedaan in de situatie waarin Turkije nu verkeert. En ik
denk dat we dat ook zo moeten zien. Wat niet wegneemt dat de sluis nu is
opengezet en we daarbij niet te maken hebben met vluchtelingen uit Idlib,
maar met mensen die van elders komen.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Ik constateer dat de Staatssecretaris een hele aparte invulling geeft aan
het begrip «chantage», en het een noodkreet noemt. Ik wil haar gewoon
graag op het hart drukken: stop daar alstublieft mee en trap niet weer in
die val door straks nóg meer miljarden naar de Turken te sturen. Daardoor
maakt u zich alleen maar nóg kwetsbaarder voor de grillen van dictator
Erdogan. Dat wil ik de Staatssecretaris graag meegeven.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Dank voor het advies, meneer Van Dijk.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Dit sluit toch ook een beetje aan op mijn eerste vraag. Daarbij zei de
Staatssecretaris: we moeten ervoor zorgen dat die EU-Turkijeverklaring
overeind blijft. Het is eigenlijk best wel heel apart. De Staatssecretaris was
in Turkije op de dag dat Turkije bezig was om mensen in busjes naar dat
niemandsland te sturen. De Staatssecretaris zegt dus: dat was een
noodkreet, want men is kennelijk zeer ontevreden met hoe die EU-Turkijeverklaring wordt uitgevoerd. Er moet dus een politiek gesprek plaatsvinden. Wat is dan, op zo’n moment, het politieke gesprek dat er
plaatsvindt? Turkije zegt: wij doen een noodkreet want wij zijn heel
ontevreden over hoe het gaat met die deal. Ik zou niet weten waar die
ontevredenheid precies op gebaseerd is, maar dat weet de Staatssecretaris misschien. Welk gesprek voer je daar dan over? Want je wilt toch niet
dat dit gebeurt? De Staatssecretaris wil ook niet dat mensen daar in dat
niemandsland zitten te verkommeren. Dus wat kun je op zo’n moment dan
doen om die dialoog zinvol te maken?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik moet wel even helderheid verschaffen. De heer Van Ojik wekt nu de
indruk dat toen ik daar zat, de busjes klaarstonden en iedereen naar buiten
reed. Zo is het totaal niet. Ik was daar. Ik heb in de ochtend gesproken met
de viceminister van Binnenlandse Zaken. Daar moet je gewoon even naar
luisteren; die moet zijn ei kwijt en die vertelt het verhaal. ’s Middags heb ik
gesproken met de viceminister van Buitenlandse Zaken. Toen waren er
helemaal geen busjes. Ik zeg u dat toen ik thuiskwam, ’s avonds om een
uur of tien op die dag, bleek dat er inderdaad mensen de kant van de
grenzen van de Europese Unie op gestuurd zijn. Dat heeft u ook in de
krant kunnen lezen. Maar om nu te zeggen dat terwijl ik daar zat, de busjes
’s ochtends en ’s middags klaarstonden? Het antwoord is nee. Ik heb een
noodkreet gekregen, die onder andere werd veroorzaakt doordat een
kleine veertig Turkse soldaten net het leven hadden gelaten. Daar was
iedereen helemaal van upset. Dat kan ik ook nog begrijpen. Luister eens,
laten we één ding vaststellen. We moeten gewoon allemaal onze kop erbij
houden. Er is hier een groot probleem. We hebben een Turkijedeal. Ze
geven een signaal af dat niet goed is, dat ben ik met de heer Van Ojik
eens, maar ik denk dat we gewoon moeten zorgen dat we zo goed
mogelijk met elkaar in gesprek zijn. Tegelijkertijd moeten we ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

18

zorgen dat we de Grieken steunen in hun enorm harde werken om de
buitengrenzen van de Europese Unie, waarvan we allemaal vinden dat ze
beschermd moeten worden, te beschermen.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Mijn vraag ging er niet zozeer over of die busjes nou wel of niet klaarstonden. Maar de Staatssecretaris zegt zelf dat ze, toen ze die avond
thuiskwam, zag dat dit zich had afgespeeld op de dag dat zij er was. Dat
zeg ík niet; dat zegt de Staatssecretaris zelf. Maar daar gaat het mij niet
om. Waar het mij om gaat, is wat voor soort politiek gesprek er dan
plaatsvindt. Als de Staatssecretaris zegt dat het belangrijk is dat we
hierover met Turkije in gesprek blijven, dan zeg ik: «Nou, Staatssecretaris,
u was daar op het moment dat de Turkijeverklaring werd geschonden.
Wat heeft u gezegd als antwoord op die noodkreet van de Turkse
regering? Wat was het Nederlandse antwoord op die noodkreet?»
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik kom toch nog even op die busjes terug, want de indruk wordt gewekt
door de heer Van Ojik dat die aan het rijden waren terwijl ik daar zat. Ook
dat is niet het geval. Ik zei dat toen ik thuiskwam, ’s avonds om tien uur of
half elf of iets dergelijk, dat gebeurd bleek, maar niet toen ik daar zat. Dat
is een tijdsverhaal, waarover de discussie tussen de heer Van Ojik en mij
niet gaat, maar ik wil dat toch wel even duidelijk maken. Ik heb het
opgevat – ik was ook niet alleen, maar ik had mensen van het ministerie
bij me – als echt een noodkreet vanwege de onhoudbare situatie van de
Turken in Idlib. Zo is mij die boodschap overgebracht: echt als een
noodkreet van «wij staan hier, dit is het probleem en wij doen ons uiterste
best om te zorgen dat die 900.000 mensen niet ook nog deze kant uit
komen». Tegen degenen die mij dit verteld hebben – de viceminister van
Binnenlandse Zaken en de viceminister van Buitenlandse Zaken – heb ik
gezegd: «Ik hoor dit. Ik neem dit gegeven mee.» Meer kon ik op dat
moment niet zeggen. Ik kon niet zeggen: «Joh, wat vervelend. Houd ze
vooral tegen.» Dat hebben we natuurlijk wel gezegd, want ik heb
voortdurend gerefereerd aan de Turkijedeal.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Mevrouw Van Toorenburg heeft gevraagd welke ondersteuning de EU aan
Griekenland levert. Er is al gezegd dat mevrouw Von der Leyen 700
miljoen aan Griekenland heeft toegezegd, naar aanleiding van een bezoek
dat ze vandaag aan Griekenland heeft gebracht. De Commissievoorzitter
heeft ook net bekendgemaakt dat ze op verzoek van Griekenland via het
Rapid Border Intervention Team van Frontex extra technische middelen en
personeel zal inzetten. Dan gaat het onder meer om schepen, helikopters
en bemanningen, alsmede 100 extra personeelsleden, naast de 500
grenswachten die al onder de vlag van Frontex opereren in Griekenland.
De lidstaten zijn gevraagd om die inzet te leveren. In het kader van de
Rapid Border Intervention zijn de lidstaten daartoe ook verplicht. Van die
700 miljoen wordt overigens 300 miljoen onmiddellijk overgeboekt naar
de Grieken. Ik kan u ook zeggen dat van Nederlandse zijde ook wordt
bijgedragen aan die extra oproep om mensen te leveren en om een schip
te leveren. Ik weet niet wat voor schip er geleverd wordt, maar in ieder
geval een schip voor de Frontex-grensbewaking. Het civiele beschermingsmechanisme is in werking getreden op verzoek van Griekenland.
Daarmee kunnen medicijnen, tenten, dekens en dergelijke geleverd
worden.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

19

Ik wil even een vraag stellen. Dat mag de heer Van Ojik dus weer
bewaken.
Voorzitter: Van Ojik
De voorzitter:
Er is een interruptie voor u, mevrouw de Staatssecretaris, van de heer
Jasper van Dijk van de SP.
De heer Jasper van Dijk (SP):
In lijn hiermee wil ik vragen wat de Europese Unie dan heeft aangeboden
als het gaat om de opvang van de mensen die nu op die eilanden zitten,
met name van de kinderen en de kwetsbare vluchtelingen. U heeft de
beelden ongetwijfeld ook gezien. Het is verschrikkelijk daar. Er wordt met
traangas op de mensen geschoten. Vrouwen kunnen ’s nachts niet meer
naar de wc. Onze eigen hulpverleners worden zelfs met loden pijpen
bedreigd. Neemt de Europese Unie nou mensen op om de situatie daar te
verlichten?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
We hebben vandaag van die 700 miljoen gehoord. Ik hoop dat we daar
morgen misschien meer over horen. Op dit moment, vandaag, zijn er
geen concrete plannen naar buiten gekomen in de zin van: we gaan zus en
zo doen om de situatie op de situatie op de Griekse eilanden te verlichten.
Maar ik sluit beslist niet uit dat we daar morgen meer over horen, zeker
omdat deze zaak onder de huidige omstandigheden speelt. Maar ik kan
daar verder niks over zeggen, want ik weet ook niet wat er morgen... Ja, ik
weet wel ongeveer wat er op de agenda gaat komen, net zo goed als u dat
ook weet. Maar dit punt is in ieder geval tot nu toe nog niet zo benoemd.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Jasper van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik wijs de Staatssecretaris op de motie van mij, samen met de heer Van
Ojik, van 22 januari jongstleden om met spoed 2.500 kinderen van de
eilanden te halen en te verdelen over Europa. De Staatssecretaris zei toen:
die motie ontraad ik, want dit staat niet op de agenda. Ik kan u één ding
zeggen: morgen staat dit wel op de agenda. Is de Staatssecretaris bereid
om morgen een pleidooi te houden om de mensen die op die eilanden in
de grootste nood verkeren, daar weg te halen en over Europa te verdelen?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Het is niet aan mij om op deze directe vraag of ik morgen het voorstel doe
om die mensen – kinderen en andere mensen – weg te halen en te
verdelen over Europa, het antwoord ja te geven. Want als ik dat voorstel
doe, betekent dat dat ik in ieder geval zelf daartoe bereid moet zijn. Ik
moet eerlijk zeggen dat de situatie in Griekenland moeilijk en lastig is. Ik
ben zelf op Lesbos geweest en het is een slechte situatie, maar tegelijkertijd denk ik dat de Europese Commissie aan zet is. Het acquis ligt bij de
Europese Commissie en ik verwacht van de Europese Commissie dat zij
met oplossingen komt om te kijken hoe we dit kunnen aanpakken.
Voorzitter: Jasper van Dijk
De voorzitter:
Ik heb het voorzitterschap weer overgenomen en u vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Broekers-Knol:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

20

Mevrouw Kuiken heeft gevraagd of Nederland Griekenland gaat ondersteunen met extra capaciteit aan de buitengrens. Daar heb ik het net al
even over gehad. Frontex heeft in het kader van datzelfde rapid
mechanism twee verzoeken voor ondersteuning gedaan. Het eerste
verzoek betreft een bijdrage voor technische middelen op de maritieme
grens. Het tweede verzoek betreft personele ondersteuning. De details
moeten nog gedeeld worden, maar Nederland heeft al een enorme inzet
in het kader van de lopende operaties. Maar Nederland beziet op dit
moment hoe we dit gaan doen. De gedachte is een schip met volgens mij
zeven bemanningen.
Mevrouw Becker heeft gevraagd of Nederland een ondersteuningsverzoek
heeft gekregen van Turkije. Nederland is na Frankrijk en Duitsland de
grootste bijdrager aan hervestiging vanuit Turkije; het hervestigingspunt
is ook aan de orde gekomen: 1.000 per jaar sinds maart 2016. Ik meen dat
Nederland op dit moment in totaal ongeveer 4.360 vluchtelingen heeft
gehervestigd. Ook draagt Nederland voor 5% bij aan de FRIT; de FRIT is
die 6 miljard. Gelet op de recente ontwikkelingen heeft Nederland een
extra bijdrage gedaan aan humanitaire hulp in Noordwest-Syrië, namelijk
2 miljoen extra op de voorziene 15 miljoen. Daarnaast financiert
Nederland een IOM-project inzake alternatieven voor detentie. Nederland
heeft daarnaast ook – het is toch nuttig om ook dat te vermelden – een
permanente presentie van personeel van Justitie en Veiligheid en KMar in
Turkije: een IND-ILO, twee LO’s van de KMar in Istanbul en twee
politie-LO’s in Ankara.
Dan de vraag welke ondersteuning Nederland op dit moment levert aan
Griekenland. Ik heb al gepraat over de Frontex-ondersteuning. Wij zetten
in mei en april onder andere zeven KMar-grenswachters in in dit gebied.
We zetten twee KMar-voertuigen in. Die boten, voertuigen en die zeven
KMar-grenswachters zijn al toegezegd. Ik krijg net een papiertje dat er nog
geen schip is toegezegd. Dat is wel gevraagd, maar er is nog geen schip
toegezegd. Ik moet eerlijk zeggen dat er zo veel gesprekken worden
gevoerd... Ik heb ook een gesprek gevoerd met de commandant van de
Koninklijke Marechaussee en die had een vergadering over deze zaak in
Warschau. Daarbij hebben we gesproken over een boot of een schip, maar
dat is dus nog niet toegezegd, maar wel die voertuigen en die zeven KMar.
Dan de vraag van de heer Hiddema of we binnengrenscontroles gaan
invoeren. Dat kan alleen als er sprake is van een uitzonderlijke situatie,
bijvoorbeeld een onmiddellijke bedreiging van de openbare orde. De
regering is van mening dat hier momenteel geen sprake van is.
Door verschillende leden is de vraag gesteld wat ik vind van de aangekondigde Griekse noodmaatregelen: terugsturen of stilzetten van de
asielaanvraag en dergelijke. Griekenland heeft op dit moment grote
uitdagingen, zoals dat altijd zo prachtig heet, maar het zijn extreem grote
uitdagingen. Nederland heeft begrip voor die extra Griekse grensbewakingsmaatregelen, mits die conform internationaal en Europees recht
worden uitgevoerd.
Zoals ik al eerder gezegd heb, is handhaving van de EU-Turkijeverklaring
van groot belang. We moeten in overleg met Turkije tot een oplossing
komen. We gaan over nieuw aangekondigde Griekse maatregelen spreken
op verzoek van de Grieken. Het is wel van belang dat de maatregelen die
genomen worden, voldoen aan de verplichtingen onder het Europese en
het internationale recht. Een oordeel daarover is aan de Europese
Commissie, want die is verantwoordelijk voor de naleving van het acquis,
zoals ik ook al heb gezegd.
Er is ook een vraag gesteld over artikel 78, lid 3. Dat is ingeroepen door
Griekenland, maar er zijn nog geen voorstellen over verschenen van de
Commissie.
Dan had ik nog een vraag van mevrouw Becker over de crisisscenario’s.
Hoe kunnen we de EU crisisresistent maken? Dat is al sinds het Nederlandse voorzitterschap in 2016 een punt van onderhandeling. Daar zijn we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

21

voortdurend mee bezig. Er wordt wel gepraat over stroperigheid, en dit is
stroperig. De Commissie zal naar verwachting in april haar plannen
bekend maken. Dat is het nieuwe pact waar Johansson en Schinas over
gesproken hebben. Dat behelst ook een crisismechanisme.
Op de agenda voor de reguliere JBZ die volgende week plaatsvindt, op
13 maart, staat nog niks; ik weet niet of u dat gezien heeft. We hebben nu
deze ingelaste vergadering vanwege de Turkije/Griekenland-problemen.
Dat pact is er nog niet. De bedoeling is dat er in april meer over bekend
wordt. In dat pact zit dan ook een crisismechanisme.
De snelle reactie van de Commissie, met de bezoeken aan Athene en
Ankara, betekent toch wel dat zij er heel erg bovenop zitten. Dat hadden ze
ook langzamer kunnen doen. Dat betekent ook dat er wat lessen zijn
geleerd.
Dat is ongeveer de situatie. De analyse, het overleg en de informatie gaan
allemaal wat sneller dan in het verleden. Wat ook anders is dan in 2016, is
dat EASO en Frontex zijn geëquipeerd en gepositioneerd om assistentie te
verlenen. Ook IOM en UNHCR zijn paraat.
Dat laat onverlet dat ingeval van onverhoopt hoge instroom met name de
kwestie van de lastenverdeling nog niet is opgelost. U weet net zo goed
als ik dat er ook lidstaten van de Europese Unie zijn die in het verleden al
niet mee hebben gewerkt aan quota, dus dat is op zich best een problematische zaak. Ik heb gesproken met Johansson en Schinas, net als u. Ik
moet wel zeggen dat ik bij beiden toch wel een hele goede drive heb
gezien om te zorgen dat er verbeteringen komen in het systeem dat we
hebben, dat het systeem echt gaat werken, zodat het toekomstgericht en
goed gepositioneerd is als er moeilijke omstandigheden zijn.
De heer Groothuizen (D66):
Even een vraag. Volgens mij is juist dat verdelingsmechanisme nu al vijf
jaar het heikele punt. Dat is linksom geprobeerd, rechtsom geprobeerd,
opgebroken in brokjes, in een groter pakket gestopt, maar at the end of
the day is het verdelingsmechanisme nu nog steeds het heikele punt. De
vraag is of het reëel is dat er nu iets uit gaat komen. Denkt de Staatssecretaris dat de huidige situatie daarbij gaat helpen of juist niet? Wat is het
reële perspectief dat er in april een pact ligt – dat hoop ik, laat ik dat
vooropstellen – om deze gordiaanse knoop door te hakken op een manier
die voor 27 lidstaten acceptabel is?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik hoop dat met de heer Groothuizen. Het enige wat ik kan zeggen is dat ik
Johansson en Schinas heb gesproken. Nogmaals: u heeft ze ook
gesproken. Er zit bij beiden een echte drive om het voor elkaar te krijgen.
Ik weet niet of de heer Schinas ook met u de suggestie van de mandjes
besproken heeft, met mogelijkheden om op die manier tot elkaar en tot
een goede regeling te komen. Ze zijn er nu op aan het broeden en in april
komt er wat. Ik kan nu van alles gaan roepen, maar ik moet zeggen, al
klinkt dat heel braaf, maar ik meen het werkelijk: ik wacht toch wel
enigszins in vertrouwen af dat zij met een fatsoenlijk plan kunnen komen,
gezien hun gemotiveerdheid om te zorgen dat er iets komt.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Dit is inderdaad een vrij cruciaal punt. Dat vertrouwen in de nieuwe
Commissie is prettig, maar het probleem zit al jarenlang bij de lidstaten.
Daarom lijkt de vraag mij gerechtvaardigd wat Nederland eventueel zou
kunnen doen om te helpen die jarenlange impasse te doorbreken. Het is
goed om in vertrouwen op de Commissie te wachten, daar is niks mis
mee, maar het gaat ook om wat voor posities de lidstaten bereid zijn om
in te nemen om te helpen die impasse te doorbreken, want de Commissie
kan dat echt niet alleen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

22

Staatssecretaris Broekers-Knol:
Tot nu toe vind ik dat Nederland in deze problematiek van verdeling en
hervestiging en dergelijke meer dan zijn portie gedaan heeft en nog doet.
We doen dat ook met inzet; niet alleen omdat het zo nodig moet, maar
met inzet. Wat dat betreft vind ik dat Nederland wel een goed voorbeeld
laat zien. Ik ben heel benieuwd om morgen te zien, naar aanleiding van de
situatie die zich nu voordoet, hoe de reacties zijn van de 27 lidstaten die
daar morgen zitten. Dan kan ik een betere indruk krijgen van hoe de vlag
er in Europa bij hangt.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik had nog een vraag van mevrouw Becker...
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik heb een heel klein puntje van de orde. Normaal gesproken is het
gebruikelijk om bij dit soort grote EU-toppen een soort terugkoppeling te
hebben en om daarover het gesprek aan te gaan, indien nodig. Ik heb
even niet scherp of er standaard een brief volgt, ja of nee. Ik heb even
behoefte om dat te weten.
De voorzitter:
Volgt er nog een brief na deze top? Een verslag?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik kan mevrouw Kuiken geruststellen: er komt een verslag, absoluut.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Op welke termijn komt dat dan?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik moet zeggen dat de situatie crisisachtig is, om het voorzichtig te
zeggen, of een situatie met urgentie, dat klinkt beter. Dan vind ik dat we
dat verslag binnen een hele redelijke termijn moeten kunnen bewerkstelligen. Er wordt mij gezegd: wellicht in combinatie met de Raad Buitenlandse Zaken.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
We hebben morgen een AO RBZ.
De voorzitter:
En volgende week is er een nieuw debat met ons over de JBZ. Het zou
heel mooi zijn als we daarvoor al wat krijgen.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik kijk naar rechts. De RBZ is vrijdag. Ik zie nog geen wanhopige blikken,
dus het zou moeten kunnen lukken. Nogmaals, gezien de urgentie van de
situatie vind ik dat we moeten kijken of het lukt.
De voorzitter:
Dan hebben we ook direct een agendapunt, want de Staatssecretaris zei
dat er voor volgende week nog niks op de agenda stond.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Nee, niet op die van de JBZ, inderdaad, maar dan hebben we een punt. Ik
begrijp dat u mij graag in uw midden aantreft.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

23

Dat sowieso. De Staatssecretaris vervolgt haar betoog.
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik had nog één puntje dat ik naar voren wilde brengen, naar aanleiding
van de vraag van mevrouw Becker of er noodscenario’s in voorbereiding
zijn in Nederland. Allereerst denk ik dat het niet zover hoeft te komen,
maar dat ligt in de schoot der goden. We zien het in ieder geval op dit
moment niet terug in de instroomcijfers. Het is niet zo dat er nu opeens
veel meer mensen komen. Wel is er al een poosje sprake van een licht
verhoogde asielinstroom. Ik heb wel gesproken met medewerkers van het
ministerie, de IND en COA, om te vragen of we een contingency plan of
een noodplan moeten maken, en zo ja: bereid dat dan voor. Op dit
moment staat men klaar om te kijken of het nodig is om zo’n plan te
maken.
De voorzitter:
Ik begrijp dat de Staatssecretaris klaar is. Dan gaan we nu naar de
slotinterrupties. Mevrouw Kuiken verlaat de zaal. Mevrouw Becker heeft
sowieso een interruptie.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik denk dat de Staatssecretaris en ik elkaar misschien verkeerd begrepen.
Ik snap dat de Staatssecretaris zegt dat er geen nationale noodscenario’s
zijn, maar dat er wel met medewerkers en met COA wordt gekeken wat de
mogelijke effecten kunnen zijn voor COA als zich toch een verhoogde
instroom gaat voordoen. Dat was eigenlijk niet mijn idee van een
noodscenario. Mijn idee van een noodscenario was meer hoe we gaan
voorkomen dat die verhoogde instroom zich gaat voordoen, als de
Turkijedeal, om wat voor reden dan ook... Daar moeten we eerst op blijven
inzetten, begrijp me niet verkeerd. Een deal is een deal, vind ik, en die
moeten we naleven. Maar het lijkt me wel verstandig dat je als Nederland
en als EU je huiswerk doet: wat nou, als Turkije zich zo onverstandig blijft
gedragen als Erdogan nu doet? Hebben we dan ons huiswerk gedaan?
Wat voor alternatieven zijn er dan?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik heb de vraag van mevrouw Becker inderdaad toch niet helemaal goed
begrepen, maar de reden voor de extra JBZ, morgen, is juist om dit te
bespreken, om te kijken hoe de situatie is en wat er moet gebeuren. Aan
de ene kant geeft de Commissie 700 miljoen aan de Grieken om de
situatie aan te kunnen. Tegelijkertijd moet er ook gesproken worden met
de Turken, zoals ik al eerder heb gezegd. Dat is nou precies de reden
waarom er morgen een extra ingelaste JBZ is; om te bespreken wat er aan
de hand is, hoe de stand van zaken is, wat we moeten doen als het erger
wordt, wat we kunnen doen, hoe we dat kunnen voorkomen, enzovoort,
enzovoort.
Mevrouw Becker (VVD):
Heel kort. Ik snap dat dat morgen het onderwerp van bespreking is. Ik
snap dat het dan in eerste instantie gaat over hoe we de deal kunnen
naleven. Misschien helpt het niet als we nu al over alternatieven richting
Turkije gaan praten. Laat ik dan zonder een vraag te stellen toch een
oproep doen aan de Staatssecretaris. Laten we achter de schermen niet
alleen kijken wat we moeten doen als er een verhoogde instroom naar
Nederland komt, maar ook op de plank hebben liggen, zonder dat we dat
misschien openbaar maken, wat we moeten doen als die deal uiteindelijk
klapt. Wat zouden we moeten doen als de Griekse grens niet houdt? Wat
de VVD betreft is een herhaling van 2015 niet een weg die we zouden
moeten gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

24

Staatssecretaris Broekers-Knol:
Ik begrijp de oproep van mevrouw Becker heel goed, omdat de situatie
van 2015–2016 dermate rampzalig is geweest, voor iedereen, niet in de
laatste plaats voor degenen die deze kant op zijn gekomen, dat moeten we
niet vergeten. U moet mij niet fout begrijpen, dat ik almaar kijk naar de
grensbewaking. De grensbewaking is belangrijk, maar we moeten ook niet
vergeten hoe de situatie was in 2015–2016 en ook nu is. Mensen worden
ingezet als materiaal om een ander tot iets te bewegen, enzovoorts. Dat is
dramatisch.
De voorzitter:
Ik kijk nog even naar de collega’s. Die hebben geen vragen meer. Dan heb
ik zelf nog één allerlaatste vraag. Die mag de heer Van Ojik weer even
bewaken.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Ik zou zeggen: stelt u die.
De voorzitter:
Even terugkomend op de situatie op de Griekse eilanden. We praten over
een extra ingelaste top en over extra maatregelen voor Griekenland: 700
miljoen maar liefst. Op mijn vraag wat Europa doet voor de mensen die
het meeste behoefte hebben aan hulp, de kinderen, zegt u: dat moet de
Europese Commissie maar doen. Maar u hebt ook het recht om te
agenderen, morgen. Waarom doet u dat niet?
Staatssecretaris Broekers-Knol:
Voorzitter. Er zijn zulke grote problemen die zich voordoen. Ik hoef alleen
maar te wijzen op de beelden die we zien van de mensen die daar
aankomen. Daar zitten ook allemaal kinderen bij. Dat is allemaal heel
verschrikkelijk. Uw oproep is mij heel duidelijk. Die heeft u ook eerder
gedaan, dat weet ik. Dat was die motie. Dat ontgaat mij helemaal niet.
Maar ik wil wel even zien hoe dat morgen gaat lopen. Ik verwacht ook dat
dit meespeelt in dat hele verhaal van Griekenland helpen met 700 miljoen.
Het kan niet anders dan dat dit een onderdeel is van het helpen van
Griekenland. Maar wat als ik van mijn kant zeg: jongens, kom op met z’n
allen, laten we 2.500 kinderen nemen? Dan zegt iedereen: oké, neem jij er
250, wij zien nog wel wat we doen. Daar heb ik geen zin in.
De voorzitter:
Helder. Dan rond ik het algemeen overleg voor nu af en dan zeg ik tegen
het publiek... Excuus, de heer Emiel van Dijk heeft nog een laatste vraag.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Nee, ik heb nog een vooraankondiging van een VAO gedaan.
De voorzitter:
Dat is helder. Dat ga ik nu zeggen. Dan wil ik tegen het publiek zeggen dat
dit debat morgenochtend om 10.15 uur plenair in de Tweede Kamerzaal
vervolgt, middels een vervolg algemeen overleg, met als eerste spreker
collega Emiel van Dijk.
Sluiting 19.43 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2147

25