Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 C

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
provinciefonds voor het jaar 2018

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
blz.

kst-34775-C-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1.

Leeswijzer

4

2.
2.1
2.2

Beleidsagenda
Beleidsprioriteiten
Belangrijkste beleidsmatige mutatie

5
5
5

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Beleidsartikel
Algemene beleidsdoelstelling
Rol en verantwoordelijkheid Minister
Beleidswijzigingen
Budgettaire gevolgen van beleid
Toelichting op de uitgavencategorieën

6
6
6
8
8
9

4.
4.1

11

4.2

Verdiepingshoofdstuk
Opbouw verplichtingen en uitgaven vanaf de vorige
ontwerpbegroting
Decentralisatie-uitkeringen

5.
5.1
5.2
5.3

Provinciefonds in breder perspectief
Inkomstenbronnen van provincies
Specifieke uitkeringen
Motorrijtuigenbelasting

18
18
19
19

6.
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Bijlagen bij de begroting
Beleidsmutaties
Moties en toezeggingen
Lijst van afkortingen

21
21
23
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

1

11
15

Bijlage 4

Begrippenlijst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

25

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het
aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld.
De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde
begrotingstoelichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
de provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als
verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van
de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
paragraaf 3.4. van deze memorie.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

R.H.A. Plasterk
De Staatssecretaris van Financiën,

E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. LEESWIJZER
Voor u ligt de begroting 2018 van het Provinciefonds. Ten opzichte van de
begroting 2017 zijn er geen belangrijke wijzigingen opgenomen.
De provinciefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting
maar heeft daarbinnen een eigen karakter. Zo kent de provinciefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale begroting slechts één
beleidsartikel: het provinciefonds. Het beleid dat wordt gevoerd ter
realisatie van de algemene beleidsdoelstelling is direct verbonden met dit
ene beleidsartikel. Voorts zijn de fondsbeheerders systeemverantwoordelijk voor het provinciefonds en niet voor de resultaten die provincies
met hun budget uit dit fonds realiseren. Provincies zijn, met inachtneming
van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid
bekostigd uit het provinciefonds. De begroting van het provinciefonds
bevat geen output- en/of outcomegegevens. Deze worden door de
provincies in hun begrotingen gepresenteerd.
De voorliggende toelichting bij de begroting 2018 van het provinciefonds
kent de volgende indeling.
Na dit hoofdstuk met de leeswijzer start hoofdstuk 2 met de beleidsagenda van het provinciefonds, waarin onder meer de belangrijkste
beleidsmutaties worden beschreven. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3
ingezoomd op het beleidsartikel: het provinciefonds. Hierin komen de met
het beleid samenhangende algemene beleidsdoelstelling, de rol en
verantwoordelijkheid van de Minister, de beleidswijzigingen, de budgettaire gevolgen van beleid en de toelichting op de uitgavencategorieën aan
bod.
Hoofdstuk 4 is het verdiepingshoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt de
opbouw aangegeven van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het
provinciefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2017 naar de stand
ontwerpbegroting 2018. In hoofdstuk 4 wordt ook ingegaan op de
ontwikkeling van de decentralisatie-uitkeringen. In hoofdstuk 5 wordt het
provinciefonds in een breder kader geplaatst, waarbij nader wordt
ingegaan op de inkomstenbronnen van de provincies, zoals de specifieke
uitkeringen en de motorrijtuigenbelasting. Daarna volgen in hoofdstuk 6
de bijlagen.
Tot slot van deze leeswijzer verdienen de apparaatuitgaven enige
aandacht. De apparaatuitgaven in de zin van materiële en personele
uitgaven van de medewerkers bij de Ministeries van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Financiën die betrokken zijn bij het fondsbeheer, zijn niet in de tabel Budgettaire gevolgen van beleid opgenomen.
Deze kosten worden in de respectievelijke departementale begrotingen
verantwoord. Dit geldt eveneens voor het algemene beleid inzake
decentrale overheden, waarbij deze uitgaven zijn terug te vinden in de
begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

4

2. BELEIDSAGENDA
2.1. Beleidsprioriteiten
Herziening provinciefonds
De wijziging van de Financiële verhoudingswet die nodig was om de
verdeling van het provinciefonds te vereenvoudigen is in 2017 in werking
getreden. Vanaf het uitkeringsjaar 2017 wordt er verdeeld met behulp van
een nieuw verdeelmodel. Bij de behandeling van het wetsvoorstel in de
Tweede Kamer is een motie aangenomen van Veldman en Fokke die
verzoekt om binnen twee jaar te komen tot een plan van aanpak gericht
op het binnen drie jaar herzien van de grondslagen van de verdeling van
het provinciefonds.
2.2. Belangrijkste beleidsmatige mutatie
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies.
Soms gaat dit gepaard met een toevoeging aan of een uitname uit het
provinciefonds. In tabel 2.2.1. worden de mutaties per uitgavencategorie
weergegeven als gevolg van de beleidsmutaties. Voor een overzicht van
de beleidsmatige mutaties vanaf ontwerpbegroting 2017 wordt verwezen
naar bijlage 1. In tabel 4.1.2. wordt vanaf de stand ontwerpbegroting 2017
een aansluiting gegeven naar de stand ontwerpbegroting 2018. De
weergegeven mutaties worden in het verdiepingshoofdstuk 4 afzonderlijk
toegelicht voor zover dit nog niet gebeurd is in een eerder begrotingsstuk.
Tabel 2.2.1 Beleidsmutaties (x € 1.000)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

1.791.780

1.411.623

1.411.568

1.410.213

1.410.184

1.410.184

– 1.581.268

– 1.256.465

– 1.269.818

– 1.280.733

– 1.279.449

– 1.279.449

210.512

155.158

141.750

129.480

130.735

130.735

Opdrachten
1. Kosten Financiële-verhoudingswet

Bijdragen aan medeoverheden
1. Algemene uitkering ca en de aanvullende
uitkeringen
2. Decentralisatie-uitkeringen

Totaal mutaties (inclusief meerjarige
doorwerking 1e suppletoire 2017)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

5

3. BELEIDSARTIKEL
3.1. Algemene beleidsdoelstelling
Via het provinciefonds wordt bewerkstelligd dat de provincies middelen
krijgen toebedeeld om hun taken naar behoren uit te voeren. Deze
doelstelling valt uiteen in twee beleidsthema’s:
1. de provincies via het provinciefonds voorzien van voldoende
financiële middelen voor het uitvoeren van hun taken;
2. een verdeling van de beschikbare financiële middelen over provincies
die elk van de provincies in staat stelt om hun inwoners een
gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te
kunnen leveren.
3.2. Rol en verantwoordelijkheid Minister
De fondsbeheerders, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Financiën – i.c. de Staatssecretaris van
Financiën – zijn op basis van de Financiële-verhoudingswet verantwoordelijk voor de financiële verhoudingen tussen Rijk, provincies en
gemeenten. Zij dragen daarbij zorg voor een adequate omvang alsmede
een goede werking van de verdeelsystematiek van het provinciefonds.
Provincies zijn verantwoordelijk voor de resultaten die ze met hun
bijdrage uit dit fonds realiseren. Met inachtneming van de wet- en
regelgeving, zijn provincies autonoom in het voeren van hun beleid
bekostigd uit het provinciefonds.
Van tijd tot tijd kunnen vragen opkomen of de provincies als collectiviteit
geen andere prioriteiten zouden moeten stellen, bijvoorbeeld ter
ondersteuning van gezamenlijk onderschreven prioriteiten van het Rijk. In
een dergelijk geval kunnen het Rijk en de provincies bestuurlijke afspraken
maken over de accenten in de bestedingsrichting van de provincies. De
desbetreffende vakministers spelen hier naast de fondsbeheerders een
belangrijke rol. De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor resultaten blijft
bij de provincies.
Op grond van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) moet elk
afzonderlijk begrotingsartikel periodiek (tenminste eens in de 7 jaar)
worden geëvalueerd (Artikel 3.1 RPE: Al het beleid dat valt onder de
beleidsartikelen in de begroting). In de doorlichting van artikel 1.1 van de
begroting van BZK (H7), gepland in 2018, wordt ingegaan op de bestuurlijke en financiële verhoudingen met de decentrale overheden die ten
grondslag liggen aan de geldstromen die via de fondsen lopen. Er vindt
geen afzonderlijke beleidsdoorlichting plaats van het gemeentefonds en
provinciefonds.
Voor de realisatie van de in paragraaf 3.1. beschreven beleidsthema’s zijn
er een aantal instrumenten en activiteiten.
Beleidsthema 1: De provincies via het provinciefonds voorzien
van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
taken.
A) Normeringssystematiek
De jaarlijkse ontwikkeling van de omvang van de algemene uitkering van
het provinciefonds wordt – naast taakmutaties – bepaald door de
normeringssystematiek. De normeringssystematiek houdt in dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

6

ontwikkeling van het fonds gekoppeld is aan de ontwikkeling van de netto
gecorrigeerde rijksuitgaven, dit wordt ook wel aangeduid als het principe
«samen de trap op, samen de trap af». De jaarlijkse toe- of afname van het
provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan de rijksuitgaven, wordt
het accres genoemd. De normeringssystematiek is in werking sinds 1995
en berust op een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk, de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO).
B) Artikel 2 Financiële-verhoudingswet
Er zijn jaarlijks diverse specifieke taakmutaties die tot toevoegingen en/of
onttrekkingen aan het provinciefonds kunnen leiden. Uitgangspunt hierbij
is artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet. Dit artikel geeft aan dat
indien beleidsvoornemens van het Rijk leiden tot een wijziging van de
uitoefening van taken of activiteiten door provincies of gemeenten, in een
afzonderlijk onderdeel van de bijbehorende toelichting met redenen wordt
omkleed en met kwantitatieve gegevens wordt gestaafd, welke de
financiële gevolgen van deze wijziging voor de provincies of gemeenten
zijn. Tevens wordt aangegeven via welke bekostigingswijze de financiële
gevolgen voor de provincies of gemeenten kunnen worden opgevangen.
C) Bestuurlijk overleg financiële verhouding
Het Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv) tussen de fondsbeheerders, de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen (UvW) zal twee
keer per jaar plaats vinden, rond het verschijnen van de Voorjaarsnota en
de Miljoenennota. Iedere partij kan agendapunten inbrengen. Zo nodig
kunnen ook andere bewindslieden dan de fondsbeheerders aan het
overleg deelnemen. De uitkomst van de normeringsystematiek (vgl. A)
kan – indien beschikbaar – in het Bofv bestuurlijk worden gewogen.
Beleidsthema 2: Een verdeling van de beschikbare financiële
middelen over provincies die elk van de provincies in staat stelt
om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen
globaal gelijke lastendruk te kunnen leveren.
D) Verdeelmaatstaven
Het budget van de algemene uitkering van het provinciefonds wordt over
de provincies verdeeld via een verdeelsysteem van verdeelmaatstaven.
De fondsbeheerders zijn verantwoordelijk voor het ontwikkelen en
onderhouden van het systeem van verdeelmaatstaven dat de verdeling tot
stand brengt. Dit verdeelsysteem heeft als doel provincies in staat te
stellen hun voorzieningen op een onderling gelijkwaardig niveau te
brengen tegen globaal gelijke lastendruk en rekening houdend met de
structuurkenmerken van de provincies.
Zolang voor een uitkeringsjaar de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke statistische gegevens nog niet bekend of definitief zijn, worden de
provincies bevoorschot op basis van voorlopige cijfers. Hierbij wordt
ernaar gestreefd de voorschotten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op
de algemene uitkering waarop een provincie uiteindelijk recht heeft, zoals
deze vastgesteld wordt nadat de statistische gegevens definitief zijn
vastgesteld. Dit streven geldt ook voor integratie- en decentralisatieuitkeringen. Het gedurende en na afloop van het uitkeringsjaar
beschikbaar komen van bepaalde definitieve volumegegevens leidt tot
bijstellingen in de bevoorschotting. Aangezien voor het provinciefonds de
verplichtingen leidend zijn, zullen deze altijd tot uitkering komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

7

3.3. Beleidswijzigingen
De relevante beleidswijzigingen zijn beschreven in de beleidsagenda
(hoofdstuk 2). De financiële consequenties van deze beleidswijzigingen
staan vermeld in de tabellen 2.2.1. en 4.1.2 en bijlage 1. De toelichting
staat in paragraaf 4.1.
3.4. Budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel worden voor zowel de verplichtingen, de uitgaven
als de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven.
Tabel 3.4.1. Budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen:

2.493.652

2.410.098

2.187.740

2.166.927

2.148.141

2.074.840

2.064.840

Uitgaven:

2.493.504

2.410.097

2.187.740

2.166.927

2.148.141

2.074.840

2.064.840

Waarvan juridisch verplicht

100%

Opdrachten
1. Kosten Financiëleverhoudingswet

0

100

100

100

100

100

100

1. Algemene uitkering ca en de
aanvullende uitkeringen

229.520

2.004.151

2.019.582

2.014.662

2.008.313

2.003.284

1.993.284

2. Decentralisatie-uitkeringen

2.263.984

405.846

168.058

152.165

139.728

71.456

71.456

Ontvangsten:

2.493.504

2.410.097

2.187.740

2.166.927

2.148.141

2.074.840

2.064.840

Ontvangsten ex art. 4 Fvw

2.493.504

2.410.097

2.187.740

2.166.927

2.148.141

2.074.840

2.064.840

Bijdragen aan medeoverheden

In tegenstelling tot een departementale begroting zijn bij een fonds als het
provinciefonds de verplichtingen leidend. Dit houdt in dat zij, eenmaal
geaccordeerd, altijd geheel tot uitbetaling komen. Geld dat in enig jaar
nog niet aan provincies wordt uitgekeerd, wordt automatisch aan het
volgende begrotingsjaar toegevoegd.
Op basis van de Financiële-verhoudingswet (voor de uitkeringen aan de
gemeenten en provincies) is het percentage juridisch verplicht bijna 100%.
Alleen een deel van de «Kosten Financiële-verhoudingswet» is op
voorhand niet juridisch verplicht.
Ontvangsten
Wetsartikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet regelt dat bij
(begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen voor
het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het provinciefonds. Op grond
van het tweede lid zijn de uitgaven en de inkomsten over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. Gelet hierop is ten behoeve van de dekking van
de uitgaven ten laste van het provinciefonds een post Ontvangsten ex
artikel 4 van de Financiële-verhoudingswet geraamd (zie in tabel 3.4.1.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

8

Ter informatie geeft figuur 3.4.2. het verloop van de uitkering uit het
provinciefonds (totaal Bijdragen aan medeoverheden) per inwoner van
2004–2022 weer. De bedragen 2004 tot en met 2016 zijn op basis van de
jaarverslagen. De bedragen 2017 tot en met 2022 zijn op basis van de
cijfers in de voorliggende begroting.
Figuur 3.4.2.Uitkering provinciefonds in euro’s per inwoner

160
140

euro per inwoner

120
100
80
60
40
20

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

0

jaar

De provincies ontvangen in 2018 uit het provinciefonds € 2.187.640.000.
Per inwoner komt de uitkering uit op een landelijk gemiddelde van € 127.
Ten opzichte van 2017 betekent dit een mutatie van € – 14 per inwoner.
3.5. Toelichting op de uitgavencategorieën
In tabel 3.4.1. Budgettaire gevolgen van beleid staan een aantal uitgavencategorieën. Deze worden hier nader toegelicht.
Kosten Financiële-verhoudingswet
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Algemene uitkering ca en de aanvullende uitkeringen
Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de
algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op de
artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als overheveling van een
specifieke uitkering of andere middelen naar de algemene uitkering
bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De
integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de
algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de
Financiële-verhoudingswet.
De fondsbeheerders zijn een traject gestart om het uitkeringenstelsel te
vereenvoudigen. Onderdeel hiervan is het beëindigen van de integratieuitkering; hiervoor is een wijziging van de Financiële-verhoudingswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

9

noodzakelijk. Voor meer informatie wordt verwezen naar de Kamerbrief
over dit onderwerp (TK 34 000-B, nr. 24).
Het provinciefonds bevat momenteel geen integratie-uitkeringen.
Dientengevolge zijn de integratie-uitkeringen niet opgenomen in
hoofdstuk 4.
Decentralisatie-uitkeringen
Sinds 2008 bestaat binnen het provinciefonds naast de algemene
uitkering en de integratie-uitkering ook de decentralisatie-uitkering. De
verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratieuitkering de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het
provinciefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn
van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat,
ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Dat maakt
de uitkering geschikt voor de overheveling van specifieke uitkeringen, ook
als die termijn nog niet bekend is. Ook maakt het de uitkering geschikt
voor middelen die slechts tijdelijk beschikbaar zijn. Voor een overzicht van
de decentralisatie-uitkeringen wordt verwezen naar paragraaf 4.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

10

4. VERDIEPINGSHOOFDSTUK
In paragraaf 4.1. wordt de opbouw van de verplichtingen en uitgaven
vanaf de stand ontwerpbegroting provinciefonds 2017 naar de stand van
de voorliggende ontwerpbegroting 2018 beschreven. In paragraaf 4.2.
wordt een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen gegeven.
4.1. Opbouw verplichtingen en uitgaven vanaf de vorige
ontwerpbegroting
Verplichtingen
Onderstaande tabel geeft de opbouw aan van de verplichtingen van het
provinciefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2017 naar de stand
ontwerpbegroting 2018.
Tabel 4.1.1. Opbouw verplichtingen provinciefonds (x € 1.000)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.199.585

2.032.582

2.025.177

2.018.661

1.944.105

1.934.105

Mutaties 1e suppletoire begroting 2017

85.640

15.203

13.640

13.654

14.909

14.909

Stand 1e suppletoire begroting 2017

2.285.225

2.047.785

2.038.817

2.032.315

1.959.014

1.949.014

124.873

139.955

128.110

115.826

115.826

115.826

2.410.098

2.187.740

2.166.927

2.148.141

2.074.840

2.064.840

Stand ontwerpbegroting 2017

Nieuwe mutaties

Stand ontwerpbegroting 2018
Waarvan verplichtingenbedrag kosten
Financiële-verhoudingswet

100

100

100

100

100

100

Waarvan verplichtingenbedrag algemene
uitkering

2.004.151

2.019.582

2.014.662

2.008.313

2.003.284

1.993.284

Waarvan verplichtingenbedrag integratieuitkeringen

0

0

0

0

0

0

405.847

168.058

152.165

139.728

71.456

71.456

Waarvan verplichtingenbedrag decentralisatieuitkeringen

Uitgaven
Onderstaande tabel geeft de opbouw aan van de uitgaven van het
provinciefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2017 naar de stand
ontwerpbegroting 2018.
Tabel 4.1.2. Opbouw uitgaven provinciefonds (x € 1.000)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.199.585

2.032.582

2.025.177

2.018.661

1.944.105

1.934.105

Mutaties 1e suppletoire begroting 2017

85.639

15.203

13.640

13.654

14.909

14.909

Stand 1e suppletoire begroting 2017

2.285.224

2.047.785

2.038.817

2.032.315

1.959.014

1.949.014

Stand ontwerpbegroting 2017

Mutaties nog niet eerder opgenomen in een
begrotingsstuk:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

11

1)
2)

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Nieuw verdeelmodel provinciefonds
(algemene-uitkering)

1.791.931

1.280.902

1.280.847

1.279.478

1.279.449

1.279.449

Nieuw verdeelmodel provinciefonds
(decentralisatie-uitkering)

– 1.791.931

– 1.280.902

– 1.280.847

– 1.279.478

– 1.279.449

– 1.279.449

9.500

9.500

9.500

9.500

9.500

3)

Uitvoering agrarisch natuurbeheer
(algemene-uitkering)

4)

Meerjarenprogramma Infrastructuur,
Ruimte en Transport (MIRT-projecten)
(decentralisatie-uitkering)

12.028

17

5)

Zoetwatermaatregelen (decentralisatieuitkering)

9.373

9.605

6)

Groei op het spoor (decentralisatieuitkering)

717

7)

Restauratie Domtoren (decentralisatieuitkering)

8)

Innovatie landbouw Veenkoloniën
(decentralisatie-uitkering)

65

9)

Regionale verkenning Utrecht
(decentralisatie-uitkering)

29

10)

12.284

4.000

RSP Zuiderzeelijn (decentralisatieuitkering)

105.104

11)

Vierkant voor Werk (decentralisatieuitkering)

3.500

12)

Erfgoed en Ruimte (decentralisatieuitkering)

165

13)

Programma Impuls Omgevingsveiligheid
2015–2018 (decentralisatie-uitkering)

14a)

Accres tranche 2017 (algemene uitkering)

14b)

Accres tranche 2018 (algemene uitkering)

Totaal nieuwe mutaties

Stand ontwerpbegroting 2018

14.507
– 10.108

– 10.108

– 10.108

– 10.108

– 10.108

– 10.108

116.434

116.434

116.434

116.434

116.434

124.873

139.955

128.110

115.826

115.826

115.826

2.410.097

2.187.740

2.166.927

2.148.141

2.074.840

2.064.840

Waarvan uitgavenbedrag kosten Financiëleverhoudingswet

100

100

100

100

100

100

Waarvan uitgavenbedrag algemene uitkering

2.004.151

2.019.582

2.014.662

2.008.313

2.003.284

1.993.284

0

0

0

0

0

0

405.846

168.058

152.165

139.728

71.456

71.456

Waarvan uitgavenbedrag integratie-uitkeringen
Waarvan uitgavenbedrag decentralisatieuitkeringen

Toelichting op de nieuwe mutaties
Onderstaand worden de mutaties toegelicht voor zover nog niet eerder
toegelicht in een begrotingsstuk. De «Mutaties 1e suppletoire begroting
2017» zijn toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2017 (TK 34 730-C,
nr. 1) en (TK 34 730-C, nr. 2)
1) en 2) Nieuw verdeelmodel provinciefonds (algemene- en
decentralisatie-uitkering)
Met ingang van 2017 is sprake van een nieuwe verdeling voor de
algemene uitkering. Aanleiding is de door de provincies ervaren
complexiteit van het huidige verdeelmodel en het door diverse decentralisaties relatief klein geworden aandeel van de algemene uitkering ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

12

opzichte van de decentralisatie-uitkeringen. In opdracht van het IPO heeft
de commissie Jansen op 10 december 2015 in het rapport «Redelijk
Verdeeld» een advies uitgewerkt voor een nieuw verdeelmodel. De
fondsbeheerders hebben het advies van de commissie verwerkt in een
wetsvoorstel dat door de Tweede en Eerste Kamer is aangenomen. Met de
nieuwe verdeling zijn de decentralisatie-uitkeringen Verkeer en vervoer
(€ 924,9 miljoen voor 2018), Natuur (€ 346 miljoen voor 2018), Besluit
Zware Risico Ongevalleninrichtingen (€ 10,1 miljoen voor 2018) en de
Ontwikkel/OEM variabel (€ 406,4 miljoen voor 2017) vanaf 2017 onderdeel
van de algemene uitkering. Het nieuwe verdeelmodel brengt geen
herverdeeleffecten met zich mee.
3) Uitvoering agrarisch natuurbeheer (algemene uitkering)
Vanuit het Ministerie van Economische Zaken worden de middelen voor
natuur per 2018 verhoogd met € 8,9 miljoen voor de uitvoering van het
agrarisch natuurbeheer en met € 0,6 miljoen voor kleine natuurbeheerders.
4) Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRTprojecten) (decentralisatie-uitkering)
Dit betreft een exploitatiebijdrage van € 9,458 miljoen vanuit het
Ministerie van Infrastructuur en Mileu aan de provincie Overijssel voor de
verbinding Hengelo–Bad Bentheim. Dit project heeft als doel de belemmeringen voor grensoverschrijdend vervoer en de verknoping van de
nationale netwerken weg te nemen. Daarnaast ontvangt de provincie
Gelderland een bijdrage van € 2,502 miljoen voor de MIRT-verkenning
Rivierklimaatpark IJssselpoort en Varik-Heesselt. Tot slot is er sprake van
prijsbijstelling aan de provincie Overijssel voor het MIRT-project IJsseldelta Fase 2.
5) Zoetwatermaatregelen (decentralisatie-uitkering)
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu stelt voor de jaren 2017 tot en
met 2019 middelen beschikbaar voor het uitvoeren van de zoetwatermaatregelen uit het Deltaplan Zoetwater. Het doel is het verminderen van de
huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening en bij te dragen aan het
opvangen van mogelijke gevolgen van klimaatverandering.
6) Groei op het spoor (decentralisatie-uitkering)
De provincie Limburg ontvangt van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu een bijdrage ten behoeve van Groei op het spoor.
7) Restauratie Domtoren (decentralisatie-uitkering)
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stelt aanvullende
middelen beschikbaar voor de restauratie van de Domtoren aan de
provincie Utrecht. Deze aanvulling is noodzakelijk omdat het (provinciale)
budget bestemd voor de restauratie van rijksmonumenten niet toereikend
is.
8) Innovatie Landbouw Veenkoloniën (decentralisatie-uitkering)
Het Ministerie van Economische Zaken heeft de provincies Groningen en
Drenthe toegezegd om voor 1/3e bij te dragen aan projecten die voortkomen uit het programma innovatie Veenkoloniën en betrekking hebben
op het groeiseizoen 2017. De bijdrage van het ministerie komt neer op
€ 65.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

13

9) Regionale verkenning Utrecht (decentralisatie-uitkering)
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft de provincie Utrecht
toegezegd om voor 1/3e bij te dragen aan de regionale verkenning
Utrecht, onderdeel van de gebiedsverkenning Utrecht Oost. De bijdrage
komt neer op € 29.000.
10) RSP Zuiderzeelijn (decentralisatie-uitkering)
In het convenant RSP-ZuiderZeeLijn is een Rijksbijdrage afgesproken voor
het regionale deel van het Ruimtelijk Economisch Programma. De
provincies gebruiken die om de economie te versterken. De bijdrage
vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Milieu betreft de tranche voor
2017 en wordt verdeeld over de 4 betrokken provincies (Drenthe: € 2,701
mln., Flevoland: € 2,593 mln., Fryslân: € 5,186 mln. en Groningen: € 5,726
mln.). Daarnaast is in het convenant RSP-ZuiderZeeLijn een bijdrage
afgesproken voor concrete bereikbaarheidsprojecten. Deze bijdrage is
beschikbaar voor de provincie Groningen (€ 27,692 mln.) en de provincie
Fryslân (€ 61,206 mln.).
11) Vierkant voor Werk (decentralisatie-uitkering)
Ter stimulering van het werkgelegenheidsprogramma Vierkant voor Werk
draagt het Ministerie van Economische zaken € 3,5 miljoen bij aan de
provincie Drenthe.
12) Erfgoed en Ruimte (decentralisatie-uitkering)
Het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap draagt eenmalig
€ 165.000 bij aan de decentralisatie uitkering Erfgoed en Ruimte. Dit
betreft € 25.000 aan de provincie Utrecht voor het nominatiedossier Limes
Unesco Werelderfgoed, € 80.000 aan de provincie Limburg voor het
project Vraag en aanbodsturing nationaal landschap Zuid-Limburg en
€ 60.000 aan de provincie Drenthe voor het project Energielandschappen
en cultuurhistorie Drenthe.
13) Programma Impuls Omgevingsveiligheid 2015–2018 (decentralisatieuitkering)
Provincies ontvangen voor 2018 een bedrag van in totaal € 14,507 miljoen
voor het Programma Impuls Omgevingsveiligheid 2015–2018. De Impuls
Omgevingsveiligheid bestaat uit een aantal deelprogramma’s van de
gezamenlijke overheden. Het betreft de deelprogramma’s: Besluit Risico’s
Zware Ongevallen (BRZO), Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS),
Informatie-Kennisinfrastructuur en Lokaal externe veiligheidbeleid. De
provincie Zuid Holland voert het secretariaat en is er verantwoordelijk
voor dat alle uitvoerende partijen de beschikbare middelen voor de
deelprogramma’s ontvangen. Voor het deelprogramma Lokaal EV-beleid
krijgen de diverse provincies middelen voor hun bijdrage aan dit
deelprogramma en verzorgt de provincie Zuid-Holland daarnaast de
toedeling aan de veiligheidsregio’s.
14) Accres tranche 2017 en 2018 (algemene uitkering)
Het gemeentefonds en het provinciefonds ontwikkelen zich evenredig met
de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU). Nemen de NGRU van jaar
op jaar toe, dan neemt ook de algemene uitkering van de fondsen toe. Bij
een afname van de NGRU geldt het omgekeerde. De groei of krimp van de
fondsen als gevolg van deze normeringsystematiek wordt accres
genoemd. Het accres van tranche 2017 bedraagt € 28,3 miljoen positief.
Dat is een negatieve bijstelling van € 10,1 miljoen ten opzichte van de 1e
suppletoire begroting 2017 van het provinciefonds. Het accres van tranche
2018 bedraagt € 116,4 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

14

4.2. Decentralisatie-uitkeringen
De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de
integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene uitkering
van het provinciefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de
termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren
vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn.
Dat maakt de uitkering geschikt voor de overheveling van specifieke
uitkeringen, ook als die termijn nog niet bekend is. Ook maakt het de
uitkering geschikt voor middelen die slechts tijdelijk beschikbaar zijn. In
tabel 4.2.1. is een overzicht opgenomen van de decentralisatieuitkeringen.
Tabel 4.2.1. Overzicht decentralisatie-uitkeringen provinciefonds (x € 1.000)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

10.050

10.050

10.050

10.050

10.050

10.050

Ontwerpbegroting 2017:
Besluit Risico Zware Ongevallen-inrichtingen
Bodemsanering
Brede Doeluitkering Verkeer en vervoer

38.150

35.830

35.997

35.925

1.001.925

966.814

965.760

964.395

945.977

945.977

DU Ontwikkel/OEM variabel

406.438

Monumenten

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

Natuur

446.000

346.000

346.000

346.000

346.000

346.000

Programma Impuls Omgevingsveiligheid

14.286

Programma Rijke Waddenzee (Vismigratierivier
Afsluitdijk)

1.240

1.653

Versnellingsagenda melkveehouderij Noord NL

60

60

60

Waddenfonds

28.878

28.878

28.878

28.878

28.878

28.878

Weidevogels

25

25

25

Zuiderzeelijn REP-middelen

20.062

15.213

15.213

15.213

Stand ontwerpbegroting 2017

1.987.114

1.424.523

1.421.983

1.420.461

1.350.905

1.350.905

– 1.255

– 1.255

1e suppletoire begroting 2017:
Wijziging betalingsverloop decentralisatieuitkeringen 2016

–1

Programma Rijke Waddenzee (Vismigratie
Afsluitdijk)

2.893

Verduurzaming ketens Energie-Chemie
Eemsdelta
BDU Verkeer en vervoer Maaslijn Electrificatie

35

35

– 1.483

– 1.255

Hydrologische Maatregelen

5.900

MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)

1.515

Meerjarenprogramma Eems-Dollard

248

MIRT-project IJsseldelta Fase 2

5.890

Beter benutten

44.594

Erfgoed en ruimte

562

Ontwikkelingsbedrijf NOM

2.000

Monumenten (Eusebius)

4.000

Interreg V Projectstimuleringsregeling

1.528

24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

15

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.062.796

1.424.831

1.420.728

1.419.206

1.350.905

1.350.905

Besluit Risico Zware Ongevallen-inrichtingen
(nieuw verdeelmodel)

– 10.050

– 10.050

– 10.050

– 10.050

– 10.050

– 10.050

Brede Doeluitkering Verkeer en vervoer (nieuw
verdeelmodel)

– 919.943

– 924.852

– 924.797

– 923.428

– 923.399

– 923.399

DU Ontwikkel/OEM variabel (nieuw verdeelmodel)

– 406.438

Natuur (nieuw verdeelmodel)

– 455.500

– 346.000

– 346.000

– 346.000

– 346.000

– 346.000

139.728

71.456

71.456

Innovatie Landbouw Veenkoloniën

5

Natuur

9.500

Stand 1e suppletoire begroting 2017

Nog niet eerder opgenomen in een begroting:

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport (MIRT-projecten)

12.028

17

Zoetwatermaatregelen

9.373

9.605

Groei op het spoor
Monumenten (Restauratie Domtoren)

717
4.000

Innovatie landbouw Veenkoloniën

65

Regionale verkenning Utrecht

29

RSP Zuiderzeelijn

105.104

Vierkant voor Werk

3.500

Erfgoed en Ruimte

165

Programma Impuls Omgevingsveiligheid
2015–2018

Stand ontwerpbegroting 2018

12.284

14.507

405.846

168.058

152.165

In artikel 13, lid 5, van de Financiële-verhoudingswet wordt bepaald dat
jaarlijks, in overleg met de ministers die het aangaat, wordt bezien of een
decentralisatie-uitkering kan worden gewijzigd in een integratie-uitkering
of een algemene uitkering. In de volgende alinea’s wordt hiervan verslag
gedaan.
In het licht van het traject dat de fondsbeheerders gestart zijn om het
uitkeringsstelsel te vereenvoudigen (zie de toelichting bij de integratieuitkeringen in paragraaf 3.5), zullen geen nieuwe integratie-uitkeringen
meer worden gecreëerd. Voor de decentralisatie-uitkeringen betekent dit
dat alleen een mogelijke omzetting naar de algemene uitkering aan de
orde kan zijn.
In tabel 4.2.1. zien we dat de meeste bij ontwerpbegroting 2017 en 1e
suppletoire begroting 2017 opgenomen decentralisatie-uitkeringen niet
structureel zijn. Van omzetting naar de algemene uitkering is voor die
decentralisatie-uitkeringen dan ook vooralsnog geen sprake. Voor de
decentralisatie-uitkeringen «Monumenten» en «Waddenfonds» geldt dat
deze niet aan alle provincies worden uitgekeerd en/of nu nog niet kunnen
worden verdeeld via de maatstaven van de algemene uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

16

Vanaf 2017 is het nieuwe verdeelmodel voor het provinciefonds van
kracht (zie in paragraaf 4.1 de toelichting op de nieuwe mutaties). Een
belangrijk gevolg van deze herziening is dat de decentralisatie-uitkeringen
Verkeer en Vervoer (met uitzondering van het projectdeel), Natuur, Besluit
Risico Zware Ongevallen-inrichtingen en de Ontwikkel/OEM (Overige
Eigen Middelen) variabel onderdeel zijn geworden van de algemene
uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

17

5. PROVINCIEFONDS IN BREDER PERSPECTIEF
In dit hoofdstuk wordt het provinciefonds in een breder perspectief
geplaatst. Daarbij wordt een overzicht gegeven van de (overige) inkomstenbronnen van provincies en hoe die zich verhouden tot de uitkering uit
het provinciefonds (paragraaf 5.1). Daarnaast wordt nader ingegaan op de
specifieke uitkeringen (paragraaf 5.2) en de motorrijtuigenbelasting
(paragraaf 5.3).
5.1. Inkomstenbronnen van provincies
De uitgaven van provincies worden uit verschillende inkomstenbronnen
bekostigd. In tabel 5.1.1. staat een overzicht van de verschillende
inkomstenbronnen van de provincies voor de periode 2011–2017. De
cijfers tot en met 2015 zijn op basis van de jaarrekeningen. De cijfers 2016
en 2017 zijn op basis van de begrotingen.
Tabel 5.1.1. Inkomsten provincies (in miljoenen euro’s)
2011

2012

2013

2014

20151

2016

20171

rekening

rekening

rekening

rekening

rekening

begroting

begroting

Provinciefonds

1.268

1.686

1.553

1.296

952

2.160

2.199

Specifieke uitkeringen

2.451

2.336

2.299

2.138

1.945

47

53

Motorrijtuigenbelasting

1.439

1.438

1.415

1.534

1.537

1.533

1.566

Heffingen en rechten

25

25

25

33

30

27

30

Onttrekkingen reserves

3.308

6.409

3.554

3.390

2.974

3.551

2.656

Overige middelen

2.864

2.139

1.429

1.489

263

1.380

1.169

Totaal

11.355

14.033

10.275

9.880

7.701

8.698

7.673

1
Voorlopige cijfers.
Zie voor meer informatie de bronvermelding op de themapagina Inkomsten provincies op de website Kennisbank Openbaar Bestuur.

Bron: CBS (Statline) met uitzondering van:
1 provinciefonds
Bron rekeningcijfers: Ministerie van BZK slotwetten provinciefondsfonds
Bron begrotingscijfers: Ministerie van BZK ontwerpbegrotingen provinciefonds
2 Specifieke uitkeringen
Bron rekeningcijfers 2011–2014: CBS: informatie aangeleverd door provincies en gecorrigeerd door het CBS (Informatie voor Derden)
Bron rekeningcijfers 2015 Ministerie van BZK, Onderhoudsrapporten Specifieke uitkeringen 2015
Bron begrotingscijfers: Ministerie van BZK: Bijlagen specifieke uitkeringen in de ontwerpbegroting 2017 van het Ministerie van BZK (met bewerking
door het Ministerie van BZK).
3 Overige middelen: CBS (Statline) en bewerking BZK

Een inkomstenbron voor de provincies is het provinciefonds. Het
opgenomen bedrag betreft de verplichtingenbedragen van de algemene
uitkering, de integratie-uitkeringen en de decentralisatie-uitkeringen. Het
provinciefonds is verantwoordelijk voor 29% van de totale inkomsten in
2017.
Een tweede inkomstenbron wordt gevormd door de specifieke uitkeringen
(1% in 2017). Op de specifieke uitkeringen wordt in paragraaf 5.2. nader
ingegaan.
Naast de uitkeringen van het Rijk hebben de provincies inkomsten uit de
motorrijtuigenbelasting (20% in 2017). Hierop wordt in paragraaf 5.3.
dieper ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

18

5.2. Specifieke uitkeringen
De belangrijkste informatiebron voor specifieke uitkeringen is het
Onderhoudsrapport Specifieke Uitkeringen (OSU). Het doel van het OSU
is inzicht geven in het stelsel van specifieke uitkeringen en in het
onderhoud van het stelsel. Het rapport bevat een overzicht van de
specifieke uitkeringen en de daarmee gemoeide bedragen. Het OSU wordt
op grond van artikel 20 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) jaarlijks
aan de Tweede Kamer aangeboden. Tot en met het OSU 2014 bevatte het
OSU cijfers over het verwachte aantal uitkeringen en de financiële
omvang van die uitkeringen op basis van de ontwerpbegrotingen van de
betreffende departementen. Met ingang van het OSU 2015 geeft het OSU
nauwkeuriger invulling aan artikel 20 van de Fvw en bevat het de
definitieve cijfers (rekeningcijfers) over aantal en omvang van specifieke
uitkeringen op basis van de jaarverslagen van de betreffende departementen. Het OSU kijkt sinds 2015 dus niet meer vooruit, maar terug.
Het gevolg hiervan is dat het OSU geen informatie bevat over specifieke
uitkeringen in het lopende begrotingsjaar. De cijfers voor het lopende
begrotingsjaar zijn daarom afkomstig uit de bijlage specifieke uitkeringen
in de ontwerpbegroting 2017 van het Ministerie van BZK. Deze bijlage
bevat een overzicht van de bedragen die de diverse departementen in hun
ontwerpbegrotingen hebben opgenomen voor specifieke uitkeringen
Tabel 5.2.1. geeft inzicht in het aantal specifieke uitkeringen in de periode
2012–2017 en omvat niet alleen de specifieke uitkeringen aan gemeenten,
maar ook die aan provincies en gemeenschappelijke regelingen.
Tabel 5.2.1. Aantal specifieke uitkeringen per departement (2012–2017)
Ministerie

2012

2013

2014

2015

2016

2017

rekening

rekening

rekening

begroting

begroting

begroting

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

5

3

Economische Zaken

9

8

6

4

2

3

Infrastructuur en Milieu

24

20

15

9

9

5

Veiligheid en Justitie

3

2

2

2

2

2

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

3

2

2

3

3

3

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

6

5

5

2

2

2

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

5

5

4

2

2

2

Totaal

55

45

34

22

20

17

Financiën

Bron 2012–2016: Onderhoudsrapportages Specifieke Uitkeringen (OSU); 2016: voor I&M voorlopige cijfers.
Bron 2017: Ontwerpbegroting BZK 2017 (begrotingcijfers met bewerking BZK).
Het OSU is in 2015 van methodiek veranderd. In plaats van begrotingscijfers wordt vanaf het OSU 2015 gebruik gemaakt van rekeningcijfers. Dus
het OSU 2015 bevat rekeningcijfers 2014 en het OSU 2016 bevat rekeningcijfers 2015

5.3. Motorrijtuigenbelasting
Provinciale opcenten op de motorrijtuigenbelasting mogen door
provincies worden geheven op basis van artikel 222 Provinciewet. De
opcenten worden geheven bovenop het rijkstarief van de motorrijtuigenbelasting. De hoogte van de provinciale opcenten is wettelijk gemaximeerd. De vaststelling van de opcenten geschiedt door Provinciale Staten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

19

Omdat het een algemene belasting betreft komt de opbrengst toe aan de
algemene middelen van de provincie.
Tabel 5.3.1 geeft een meerjarige weergave van het gemiddeld door de
provincies geheven aantal opcenten. In 2017 mogen de opcenten ten
hoogste 111,0% bedragen van het rijkstarief. Geen enkele provincie heft
de maximale opcenten en gemiddeld wordt er 80,46% aan opcenten
geheven door de provincies.
Tabel 5.3.1. Meerjarige weergave opcenten motorrijtuigenbelasting (MRB) provincies o.b.v. begroting
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Gemiddelde opcenten MRB provincies

79,08

79,87

81,04

Maximaal te heffen opcenten MRB

119,4

105

107,3

79,12

82,2

80,38

80,46

109,2

109,2

110,6

111,0

Rekentarief PF opcenten MRB

55,52

65,9

65,9

65,9

65,9

65,9

65,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

20

6. BIJLAGEN BIJ DE BEGROTING
BIJLAGE 1: BELEIDSMUTATIES
2017

2018

2019

2020

2021

2022

Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
Wijziging betalingsverloop decentralisatieuitkeringen 2016

–1

Accres tranche 2016 (incidenteel)

3.133

Accres tranche 2016 (structureel)

3.133

3.133

3.133

3.133

3.133

3.133

Accres tranche 2017

11.277

11.277

11.277

11.277

11.277

11.277

Plafond BTW-compensatiefonds 2016

– 8.397

– 1.255

– 1.255

– 1.255

499

499

499

499

499

– 14

Programma Rijke Waddenzee Vismigratie
Afsluitdijk (decentralisatie-uitkering)

2.893

BDU Verkeer en vervoer Maaslijn Electrificatie
(decentralisatie-uitkering)

– 1.483

Hydrologische Maatregelen (decentralisatieuitkering)

5.900

Luchtvaarttaken (algemene uitkering)

825

MKB Innovatiestimulering Topsectoren MIT
(decentralisatie-uitkering)

1.515

Innovatiebudget handelsregister (algemene
uitkering)

– 14

– 14

MIRT-project IJsseldelta Fase 2 (decentralisatieuiotkering)

5.890

1.528

Beter benutten (decentralisatie-uitkering)

44.594

Ontwikkelingsbedrijf NOM (decentralisatieuitkering)

2.000

Monumenten Eusebius (decentralisatieuitkering)

4.000

Natuur (decentralisatie-uitkering)

9.500

Overige mutaties decentralisatie uitkeringen

874

35

Nieuw verdeelmodel provinciefonds
(algemene-uitkering)

1.791.931

1.280.902

1.280.847

1.279.478

1.279.449

1.279.449

Nieuw verdeelmodel provinciefonds
(decentralisatie-uitkering)

– 1.791.931

– 1.280.902

– 1.280.847

– 1.279.478

– 1.279.449

– 1.279.449

9.500

9.500

9.500

9.500

9.500

Mutaties Ontwerp-begroting 2018

Uitvoering agrarisch natuurbeheer (algemeneuitkering)
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport (MIRT-projecten) (decentralisatieuitkering)

12.028

17

Zoetwatermaatregelen (decentralisatieuitkering)

9.373

9.605

Groei op het spoor (decentralisatie-uitkering)
Restauratie Domtoren (decentralisatieuitkering)

12.284

717
4.000

Innovatie landbouw Veenkoloniën
(decentralisatie-uitkering)

65

Regionale verkenning Utrecht (decentralisatieuitkering)

29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

21

2017
RSP Zuiderzeelijn (decentralisatie-uitkering)

105.104

Vierkant voor Werk (decentralisatie-uitkering)

3.500

Erfgoed en Ruimte (decentralisatie-uitkering)

165

Programma Impuls Omgevingsveiligheid
2015–2018 (decentralisatie-uitkering)
Accres tranche 2017 (algemene uitkering)

2019

2020

2021

2022

– 10.108

– 10.108

– 10.108

– 10.108

– 10.108

116.434

116.434

116.434

116.434

116.434

155.158

141.750

129.480

130.735

130.735

14.507
– 10.108

Accres tranche 2018 (algemene uitkering)

Totaal mutaties (inclusief meerjarige
doorwerking 1e suppletoire 2017)

2018

210.512

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

22

BIJLAGE 2: MOTIES EN TOEZEGGINGEN
Moties: Onderdeel A.1 Afgedaan
Omschrijving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken

Nvt

Nvt

Nvt

Moties: Onderdeel A.2 In behandeling
Omschrijving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken

De motie van de leden Veldman en Fokke;
Parlementair agenda punt [25-01-2017] –
Motie is in behandeling genomen.
Verzoekt de regering om, in overleg met
Wijziging van de Financiële-verhoudingswet
onder andere het Interprovinciaal Overleg en in verband met een vereenvoudiging van het
conform het advies van de Raad voor de
verdeelmodel van het provinciefonds
financiële-verhoudingen, binnen twee jaar
(34 568)
met een plan van aanpak te komen gericht
op het binnen drie jaar herzien van de
grondslagen van het Provinciefonds.

Toezeggingen: Onderdeel B.1 Afgedaan
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

De Minister van Binnenlandse Zaken en
Parlementair agenda punt [16-12-2014] –
Koninkrijksrelaties zegt de Kamer, naar
Wijziging van de Wet gemeenschappelijke
aanleiding van vragen van de leden Van
regelingen en enkele andere wetten in
Bijsterveld (CDA), Huijbregts-Schiedon (VVD) verband met de afschaffing van de
en Koole (PvdA), toe over een half jaar te
plusregio’s (33 659)
rapporteren over de oprichting van
vervoerregio’s. Als sprake is van onvoldoende vordering, grijpt de Minister in.

Stand van zaken
Afgedaan. De Eerste Kamer is op 1 augustus
2016 per brief geïnformeerd.
EK 2015–2016, 33 659 nr. 26

Toezeggingen: Onderdeel B.2 In behandeling
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De Minister zegt de Tweede Kamer toe dat
de K5 provincies een uitnodiging voor een
bestuurlijk overleg krijgen en met de K5 in
gesprek te gaan over het positionpaper.

Parlementair agenda punt [14-09-2016] –
Krimp en bevolkingsdaling

Geen wisseling met Parlement geweest,
sinds toezegging. Toezegging zal voorgelegd
worden aan nieuw bewindspersoon.

De Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties zegt de Kamer, naar
aanleiding van een vraag van het lid Van
Hattem (PVV), toe bij de heroverweging van
de verdeelmaatstaven van het Provinciefonds naar de inkomsten uit de motorrijtuigenbelasting te kijken (T02426).

Parlementair agenda punt [23-05-2017] –
Vereenvoudiging verdeelmodel Provinciefonds, nr. 34 568

De Eerste Kamer zal in het voorjaar van 2018
over de voortgang worden geïnformeerd.

De Minister zegt de Eerste Kamer, naar
Parlementair agenda punt [23-05-2017] –
aanleiding van vragen van de leden
Vereenvoudiging verdeelmodel ProvincieFlierman (CDA), Postema (PvdA) en Schalk
fonds, nr. 34 568
(SGP), toe dat: de Minister van Economische
Zaken naar de problematiek van de
provincie Zeeland kijkt en de Kamer
daarover een brief stuurt; De Minister zal na
het verschijnen van het advies van de
commissie-Jansen II met het IPO overleggen
en naar verdere ontwikkeling van het
verdeelmodel van het Provinciefonds kijken
(T02425).

De Eerste Kamer zal in het voorjaar van 2018
over de voortgang worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

23

BIJLAGE 3: LIJST VAN AFKORTINGEN
BCF

BTW-compensatiefonds

Bofv

Bestuurlijk overleg financiële verhouding

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

DU

Decentralisatie-uitkering

Fvw

Financiële-verhoudingswet

GF

Gemeentefonds

IPO

Interprovinciaal Overleg

IU

Integratie-uitkering

MRB

Motorrijtuigen belasting

NGRU

Netto gecorrigeerde Rijksuitgaven

OEM

Overige Eigen Middelen

OSU

Onderhoudsrapport Specifieke Uitkeringen

PF

Provinciefonds

RPE

Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek

UvW

Unie van Waterschappen

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

24

BIJLAGE 4: BEGRIPPENLIJST
Accres

Bedrag waarmee het beschikbare bedrag van het provinciefonds
jaarlijks wordt aangepast, gebaseerd op een bestuurlijk
overeengekomen normeringssystematiek (zie ook normeringssystematiek).

Algemene uitkering uit
het provinciefonds

Uitkering aan alle provincies die ten goede komt aan de
algemene middelen.

Decentralisatieuitkering uit het
provinciefonds

Sinds 2008 bestaat binnen het provinciefonds naast de algemene
uitkering (zie algemene uitkering uit het provinciefonds) en de
integratie-uitkering (zie integratie-uitkering uit het provinciefonds) ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de
decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering
de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het
provinciefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de
termijn van overheveling naar de algemene uitkering van
tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een
dergelijke termijn. Dat maakt de uitkering geschikt voor de
overheveling van specifieke uitkeringen, ook als die termijn nog
niet bekend is. Ook maakt het de uitkering geschikt voor
middelen die slechts tijdelijk beschikbaar zijn.

Financiëleverhoudingswet (Fvw)

Wet waarin is vastgelegd dat er een gemeentefonds en
provinciefonds is. De wet regelt daarnaast globaal de wijze van
verdeling van het provinciefonds. Sinds 1 januari 1998 maakt de
regeling voor het provinciefonds onderdeel uit van de
Financiële-verhoudingswet.

Integratie-uitkering uit
het provinciefonds

Uitkering die wordt toegepast als overheveling van een
specifieke uitkering of eigen middelen naar de algemene
uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke
overgang naar de algemene uitkering.

Normeringssystematiek Bepaling van het accres van het provinciefonds op basis van een
norm. De norm is de jaarlijkse procentuele ontwikkeling van de
netto gecorrigeerde rijksuitgaven. De netto gecorrigeerde
rijksuitgaven zijn de bruto-rijksuitgaven minus de
niet-belastingontvangsten van het Rijk gecorrigeerd voor onder
meer de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking, de
Europese Unie, het gemeentefonds en het provinciefonds. Als de
netto gecorrigeerde rijksuitgaven stijgen (dalen), nemen het
gemeentefonds en het provinciefonds met hetzelfde percentage
toe (af). Deze systematiek staat ook wel bekend onder het
principe van «samen de trap op en samen de trap af».

Uitkeringsfactor

Via de normeringssystematiek wordt jaarlijks de omvang van het
provinciefonds bepaald (voeding). De uitkeringsfactor is de
verhouding tussen de voeding en de totale landelijke uitkeringsbasis. De uitkeringsfactor wordt afgerond op 3 decimalen achter
de komma. Het derde decimaal achter de komma wordt ook wel
een «punt» uitkeringsfactor genoemd. Als de uitkeringsfactor
bijvoorbeeld stijgt van 1,253 naar 1,265 is dit een stijging van
12 punten.

Uitkeringsjaar

Het kalenderjaar waarover het recht op uitkering ontstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

25

Verdeelmaatstaf

Maatstaf ter verdeling van de algemene uitkering die verband
houdt met de provinciale behoefte aan algemene middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 C, nr. 2

26