Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1192

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2011
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij zeven
fiches aan te bieden dat werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
– Fiche 1: Verordening vaststelling van de lijst visumplicht voor
derdelanders (kamerstuk 22 112, nr. 1191)
– Fiche 2: Richtlijn gebruikswijzen verweesde werken
– Fiche 3: Mededeling bescherming financiële belangen EU, via
strafrecht en administratieve onderzoeken (kamerstuk 22 112, nr. 1193)
– Fiche 4: Verordening handhaving intellectuele-eigendomsrechten door
de douane (kamerstuk 22 112, nr. 1194)
– Fiche 5: Mededeling Intellectueel Eigendom (kamerstuk 22 112,
nr. 1195)
– Fiche 6: Mededeling normalisatie (kamerstuk 22 112, nr. 1196)
– Fiche 7: Richtlijn over energie-efficiëntie (kamerstuk 22 112, nr. 1197)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22112-1192
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1192

1

Fiche: Richtlijn gebruikswijzen verweesde werken
1. Algemene gegevens
Titel voorstel: Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad inzake bepaalde toegestane gebruikswijzen van verweesde
werken
Datum Commissiedocument: 24 mei 2011
Nr. Commissiedocument: COM (2011) 289
Prelex: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2011:0289:FIN:NL:PDF
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board:
http://ec.europa.eu/governance/impact/ia_carried_out/docs/ia_2011/
sec_2011_0615_en.pdf
Behandelingstraject Raad: Raadswerkgroep Intellectuele Eigendom
(Auteursrecht) en Raad voor Concurrentievermogen
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Veiligheid en Justitie, in
nauwe samenwerking met het ministerie van OCW.
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis
Artikelem 49, 56 en 114 VWEU
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
Voor aanname van de richtlijn op basis van artikel 114 VWEU geldt de
gewone wetgevingsprocedure: besluitvorming op basis van gekwalificeerde meerderheid in de Raad en medebeslissing door het Europees
Parlement.
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
N.v.t.
2. Samenvatting BNC-fiche
Het voorstel beoogt harmonisatie van de omgang met verweesde werken
bij digitalisering en online beschikbaarstelling van auteursrechtelijk
beschermde werken (tekst, beeld en audiovisueel) door bibliotheken,
educatieve instellingen, archieven, musea en publieke omroepen.
Verweesde werken zijn werken waarvan de rechthebbende niet bekend of
niet te traceren is. Het voorstel van de Commissie behelst: wederzijdse
erkenning van de status van verweesd werk door lidstaten na zorgvuldig
zoeken (zogenoemde diligent search) in het land waar het werk voor het
eerst is gepubliceerd, aangevuld met voorwaarden voor verruimde
collectieve licenties (zogenoemde extended collective licensing) in de
lidstaten.
Het voorstel respecteert de bevoegdheidsverdeling en subsidiariteit. De
EU is bevoegd en EU wetgeving is noodzakelijk omdat de huidige en
uiteenlopende aanpak in lidstaten in de weg staat aan de grensoverschrijdende toegankelijkheid van verweesde werken binnen de Europese Unie.
Het voorstel is proportioneel, want het kiest de minst vergaande optie om
een gemeenschappelijke aanpak in de EU te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1192

2

3. Samenvatting voorstel
• Inhoud voorstel
Het voorstel maakt deel uit van een programma dat de Commissie op
24 mei 2011 presenteerde ter modernisering van de intellectueleeigendomsrechten in de Interne Markt. Dat programma omvat drie
onderdelen: een mededeling van de Commissie, voorstel voor een
verordening inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten
door de douane1 en het onderhavige voorstel voor een richtlijn.
Het voorliggende voorstel gaat over verweesde werken, dat zijn auteursrechtelijk beschermde werken waarvan de rechthebbende niet bekend of
niet te traceren is. Het auteursrecht gaat ervan uit dat, behoudens de
beperkingen bij wet gesteld, voorafgaande toestemming van de rechthebbende vereist is voor openbaarmaking of verveelvoudiging van een werk.
Bibliotheken en andere culturele instellingen die auteursrechtelijk
beschermde werken in hun collecties digitaal toegankelijk maken zonder
toestemming, schenden het auteursrecht. Een aanzienlijk deel van het
erfgoed van de 20e eeuw dreigt daarom niet of alleen tegen zeer hoge
kosten digitaal beschikbaar te komen voor het algemeen publiek,
wetenschappers en onderwijs.
In de lidstaten worden nu verschillende oplossingen gekozen: deze
hebben alleen nationale geldigheid en ontberen verankering in EU
regelgeving. De uiteenlopende nationale oplossingen bemoeilijken het
grensoverschrijdend verkeer c.q. toegang tot Europese culturele werken,
zoals via de EU portal Europeana.
Het voorstel van de Commissie beperkt zich tot de omgang met
verweesde werken in het kader van digitalisering en online beschikbaarstelling door culturele instellingen met een publieke taak:
– Boeken, tijdschriften, kranten en andere geschriften in de collecties van
(algemeen toegankelijke) bibliotheken, educatieve instellingen, musea
en archieven.
– Film en audiovisuele werken in de collecties van instituten voor
audiovisueel erfgoed.
– Film, audio- en audiovisuele werken geproduceerd door de publieke
omroep vóór 31 december 2002 en opgenomen in hun archieven.
Het voorstel van de Commissie behelst:
– Wederzijdse erkenning van de status als verweesd werk. Deze status
geldt overal in EU wanneer daarvoor in één van de lidstaten, namelijk
het land van eerste publicatie, een zogenoemde diligent search is
uitgevoerd die geen rechthebbende heeft opgeleverd. De richtlijn
bepaalt welke gebruikswijzen zijn toegestaan met het oog op vervulling van taken van openbaar belang.
– Ruimte voor zogenoemde extended collective licensing inzake gebruik
voor andere doeleinden. Dit houdt in dat lidstaten organisaties voor
collectief rechtenbeheer kunnen toestaan om ten behoeve van
digitalisering van musea, archieven e.d. overeenkomsten te sluiten,
mede namens rechthebbenden van verweesde werken. De voorgestelde EU Richtlijn geeft criteria en voorwaarden voor dergelijke
overeenkomsten. Ook bij extended collective licensing behouden
rechthebbenden de mogelijkheid zich alsnog te melden en geen
toestemming te verlenen en/of een vergoeding te vragen. Dit recht
wordt dan dus achteraf uitgeoefend.

1
Voorstel voor een verordening inzake
handhaving van intellectuele eigendomsrechten door de douane; COM(2011) 285.

• Impact assessment Commissie
De impact assessment analyseert zes opties:
1) niets doen
2) wettelijke uitzondering op het auteursrecht voor (eenmaal erkende)
verweesde werken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1192

3

3)
4)

extended collective licensing
specifieke licenties voor verweesde werken verleend door organisaties voor collectief rechtenbeheer
5) specifieke licenties verleend door een publiek orgaan
6) wederzijdse erkenning van nationale oplossingen
Alle inhoudelijke opties vereisen een EU richtlijn en omzetting in nationale
wetgeving.
Alle inhoudelijke opties vereisen voorafgaande diligent search om vast te
stellen of een werk verweesd is, met uitzondering van optie 3. Optie 3 kan
zonder voorafgaande diligent search, maar heeft normaal gesproken
alleen nationale geldigheid.
Optie 4 biedt de meeste rechtszekerheid aan digitaliserende instellingen
en rechthebbenden, maar vereist zowel diligent search als specifieke
licentieovereenkomsten. Optie 5 heeft dezelfde voordelen, maar met
hogere administratieve lasten voor de overheid. Optie 6 combineert
grotere rechtszekerheid met optimale grensoverschrijdende toegankelijkheid van EU erfgoed voor het publiek.
De Europese Commissie heeft gekozen voor optie 6 in combinatie met
optie 3.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
In de ontwerp-richtlijn is aangegeven dat de bevoegdheid is gegrond op
de artikelen 49, 56 en 114 VWEU. De interne markt betreft een gedeelde
bevoegdheid van de Unie en de lidstaten (artikel 4, tweede lid, sub a
VWEU). De Unie is bevoegd om maatregelen vast te stellen op het gebied
van de interne markt en de werking ervan te verzekeren (artikel 26 VWEU).
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
De uiteenlopende nationale oplossingen bieden geen soelaas voor
grensoverschrijdende Europese digitaliseringsprojecten. De niet bindende
Aanbeveling inzake digitalisering en online toegankelijkheid van culturele
werken en digitale preservering uit 2006 heeft niet het gewenste resultaat
opgeleverd. Voor de digitale ontsluiting van collecties van culturele
instellingen zijn dus nadere afspraken op Europees niveau noodzakelijk. In
het voorstel wordt gekozen voor een oplossing die de bestaande nationale
oplossingen intact laat – mits er sprake is van een diligent search – en
aldus niet verder ingrijpt in de gekozen nationale oplossing dan strikt
noodzakelijk.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
N.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1192

4

5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting:
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Het voorstel bevat geen informatie over de financiële consequenties voor
de EU en de rijksbegroting. Er zijn geen gevolgen voor de regeldruk en de
administratieve lasten nu de doelgroep van de richtlijn niet ziet op
bedrijven.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Nederland kent thans geen wettelijke regeling voor verweesde werken.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Voorstel bevat nog geen specifieke termijn voor implementatie.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Het voorstel bevat een evaluatiebepaling. In het voorstel staat dat binnen
een jaar nadat de implementatietermijn is verstreken een verslag uitgebracht zal worden over de werking van de richtlijn (artikel 11). In de IA is
opgenomen dat een evaluatie binnen vijf jaar na inwerkingtreding zal
kunnen plaatsvinden (pag. 39 IA).
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
b) Handhaafbaarheid
Er zullen duidelijke afspraken dienen te komen over welk land als land van
eerste publicatie dient te worden aangemerkt. Het is aan nationaal recht
overgelaten welke bronnen geraadpleegd moeten worden om te kunnen
spreken van een «diligent search» (artikel 3, tweede lid). Onder de
toepasselijke bronnen worden in ieder geval de bronnen verstaan die zijn
opgenomen in de bijlage bij het voorstel. Voorts zal een register moeten
worden opengesteld waar de resultaten van de «diligent searches» in
worden bijgehouden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen.
9. Nederlandse positie
Het kabinet verwelkomt het initiatief van de Commissie om te komen tot
een oplossing voor het probleem van de verweesde werken. In de
speerpuntenbrief van 11 april 2011 heeft het kabinet aangegeven veel
waarde te hechten aan het behoud van cultureel erfgoed. Organisaties in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1192

5

de culturele sector zoals omroepen, bibliotheken en culturele instellingen
willen in toenemende mate gebruik maken van de mogelijkheden van
digitalisering voor de ontsluiting van hun collecties. Het auteursrecht
wordt daarbij als een belemmering beschouwd omdat er veel tijd en geld
nodig is om het auteursrecht te regelen, zeker als werken al tientallen
jaren oud zijn en de rechthebbende onvindbaar is. Dit kan onder meer ten
koste gaan van culturele verscheidenheid en de brede beschikbaarheid
van cultureel erfgoed. Het kabinet beoordeelt het voornemen om te
komen tot een Europese regeling voor verweesde werken positief, op
voorwaarde dat het voorstel de grootschalige digitalisering van cultureel
erfgoed daadwerkelijk vereenvoudigt.
Oplossingen dienen een evenwicht te vinden tussen de belangen van
rechthebbenden en het bevorderen van toegankelijkheid voor het bredere
publiek. Nederland deelt de opvatting van de Commissie dat EU wetgeving nodig is, zowel om rechtszekerheid te realiseren voor nationale
oplossingen als om grensoverschrijdende toegang tot Europees cultureel
erfgoed te realiseren.
Ervaring met digitaliseringsprojecten in Nederland leert dat een diligent
search in sommige gevallen zeer arbeidsintensief en kostbaar is. Daarom
ondersteunt Nederland het voorstel tot wederzijdse erkenning van de
status van verweesd werk door de lidstaten: diligent search is dan nog
maar in één lidstaat (van eerste publicatie) nodig.
Diligent search zal niet in alle gevallen uitkomst bieden. Daarom ondersteunt Nederland collectieve overeenkomsten tussen rechtenorganisaties
en culturele instellingen voor verweesde werken. Het is wenselijk om
hieraan op EU niveau een wettelijke basis te verlenen.
Het kabinet zal in overleg treden met partijen in het veld om te bezien of
door de Commissie gekozen oplossing de problemen oplost. Het
richtlijnvoorstel zal ter consultatie beschikbaar worden gesteld via
www.internetconsultatie.nl. Tevens zal de Commissie Auteursrecht om
advies worden gevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1192

6