Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1468
Vragen van het lid Spekman (PvdA)
aan de staatssecretaris van Justitie
over het beëindigen van de
vrijheidsbenemende maatregel van
een gezin uit Azerbeidzjan.
(Ingezonden 11 november 2009)
1
Hoe lang verblijven vreemdelingen
gemiddeld in een
vrijheidsbeperkende locatie (VBL)?1
2
Welke voorzieningen hebben
vreemdelingen die in een VBL
zijn geplaatst? Is het waar dat
vreemdelingen er altijd een
eigen woonruimte hebben,
basisvoorzieningen ter beschikking
hebben en te eten en te drinken
hebben?
3
Hoeveel vreemdelingen (bij
benadering) hebben de afgelopen
jaren direct na verblijf in een VBL
daadwerkelijk Nederland verlaten? Bij
hoeveel vreemdelingen is het vertrek
niet gelukt?
4
Als het deze laatste groep
vreemdelingen niet is gelukt te
vertrekken en zij aangezegd worden
het land te verlaten, betekent dit dan
feitelijk dat zij op straat worden
gezet?

KVR39248
2009Z21141
0910tkkvr1468
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

5
Gebeurt dit ook bij gezinnen met
kinderen?
6
Gebeurt dit ook met vreemdelingen
die wel alles in het werk hebben
gesteld om vertrek te realiseren, maar
waarbij dat niet is gelukt?
7
Maakt het, indien het vertrekken niet
is gelukt, voor de beslissing of de
vrijheidsbenemende
maatregel/opvang wordt beëindigd,
uit of, en in welke mate de
vreemdeling heeft meegewerkt aan
het vertrek?
8
Wordt aan vreemdelinge, die alles
hebben gedaan wat in hun vermogen
ligt om vertrek te realiseren,
ambtshalve een verblijfsvergunning
regulier onder de beperking «buiten
schuld» verleend? Zo ja, waarom? Zo
nee, waarom niet?
9
In hoeverre heeft het betreffende
gezin (de concrete casus naar
aanleiding waarvan de eerdere
Kamervragen1 zijn gesteld)
meegewerkt aan het vertrek?
10
Is in het bestuursakkoord tussen u en
de VNG uit 2007 niet tevens
afgesproken dat zoveel mogelijk
wordt voorkomen dat ook
vreemdelingen die geen rechtmatig

verblijf hebben, met name gezinnen
met kinderen, niet op straat worden
gezet? Wat is uw interpretatie van het
bestuursakkoord?
11
Deelt u de mening dat zoveel
mogelijk moet worden voorkomen
dat vreemdelingen, zeer in het
bijzonder gezinnen met kinderen, op
straat belanden terwijl zij wel hebben
meegewerkt om Nederland te
verlaten maar dit niet is gelukt?
12
Wat doet u al om dit te voorkomen?
Wat gaat u nog meer doen?
13
In hoeverre bent u bereid eerder een
buitenschuldvergunning te verlenen
indien vertrek niet lukt? In hoeverre
bent u daartoe bereid als er kinderen
in het spel zijn?
14
Welke inspanningen moet de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V) hebben
verricht om vreemdelingen in
aanmerking te laten komen voor een
buitenschuldvergunning?
15
Kan in dit kader in het beleid een
maximum tijdsduur aan
inspanningen om het vertrek te
realiseren worden opgenomen om te
voorkomen dat gezinnen met
kinderen te lang tussen wal en schip
vallen en op straat terecht komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3131

16
Kunt u concreter dan in de
antwoorden op de eerder gestelde
Kamervragen in deze zaak aangeven
op welk moment precies de
vrijheidsbenemende maatregel in de
VBL wordt beëindigd? Wat is het
criterium in inspanningen, tijd etc.?
Spelen daarbij ook
capaciteitsoverwegingen een rol?
17
Verwijst de DT&V vreemdelingen
vanuit de VBL naar de noodopvang in
gemeenten? Zijn de DT&V, de
Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) en het Centraal Orgaan opvang
asielzoekers (COA) op een andere
wijze behulpzaam in het
vervolgtraject van de vreemdeling,
met name om te waarborgen er geen
gezinnen met kinderen op straat
belanden?
18
In hoeverre spelen de belangen van
kinderen een speciale rol in het wel of
niet op straat zetten van
vreemdelingen (met kinderen)?
19
Welke maatregelen bevat het huidige
terugkeerbeleid om te voorkomen dat
vreemdelingen op straat worden
gezet?
1

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2009–2010, nr. 529.

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Albayrak (Justitie) (ontvangen
4 februari 2010)
Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2009–2010, nr. 842
1
Op dit moment bedraagt de
gemiddelde verblijfsduur in de VBL
circa 10 weken.
2
Vreemdelingen die in een VBL zijn
geplaatst hebben dezelfde
basisvoorzieningen als
vreemdelingen die in een AZC
verblijven, zoals leefgeld, onderdak
en verzekeringen.
3
In de periode vanaf 1 februari 2008
tot heden hebben ongeveer
75 vreemdelingen Nederland
aantoonbaar verlaten direct na
verblijf in de VBL. Circa
135 vreemdelingen zijn in deze
periode aansluitend aan het verblijf in
de VBL in vreemdelingenbewaring

gesteld. Van deze categorie
vreemdelingen is een deel inmiddels
gecontroleerd vertrokken uit
Nederland.
Ongeveer 220 vreemdelingen zijn in
de periode vanaf 1 februari 2008 tot
1 november 2009 vertrokken zonder
toezicht.
4 en 5
Ja. De maximale termijn voor het
opleggen van de vrijheidsbeperkende
maatregel ex artikel 56 Vw2000 is in
beginsel 12 weken. Als na
ommekomst van deze termijn het
vertrek niet kan worden gerealiseerd
en er ook geen gronden aanwezig
zijn voor toepassing van
vreemdelingenbewaring, zal de
vrijheidsbeperkende maatregel ex
artikel 56 Vw2000 in de VBL worden
beëindigd en zal de vreemdeling
worden aangezegd Nederland
zelfstandig te verlaten. In het geval
dat de vreemdeling niet langer recht
heeft op verblijf in Nederland rust op
hem de plicht Nederland zelfstandig
te verlaten. De vreemdeling is zelf
verantwoordelijk voor zijn vertrek.
Zelfstandig vertrek zonder toezicht
past bij het uitgangspunt van het
Nederlandse terugkeerbeleid dat de
vreemdeling zelf verantwoordelijk is
voor het vertrek. Ten aanzien van de
categorie vreemdelingen die
zelfstandig vertrekt zonder toezicht
wordt aangenomen dat het overgrote
deel van deze vreemdelingen
Nederland op enig moment
daadwerkelijk verlaat.
Het besluit tot het beëindigen van het
onderdak alsmede de beëindiging
van de vrijheidsbeperkende
maatregel ex artikel 56 Vw2000 in de
VBL kan ook worden genomen ten
aanzien van gezinnen met kinderen.
6
Indien gedurende het vertrektraject
blijkt dat het vertrek niet kan worden
gerealiseerd terwijl betrokkene hier
wel aan meewerkt, wordt de zaak
door de DT&V voorgelegd aan de IND
ten behoeve van een ambtshalve
toetsing op buiten-schuld. In
afwachting van de uitkomst hiervan
zal het onderdak in beginsel niet
worden beëindigd.
7
Zie de antwoorden op vraag 4, 5 en 6.
8
Indien aan de hand van objectief
toetsbare bescheiden is komen vast
te staan dat de vreemdeling alles
heeft gedaan wat in diens vermogen

ligt om zijn vertrek te realiseren en
het niet aan hem te wijten is dat hij
Nederland niet kan verlaten, kan hem
een vergunning op grond van het
buitenschuld-beleid worden verleend.
Als de DT&V tijdens het vertrekproces
constateert dat er sprake is van
«buiten schuld» en de IND
hieromtrent adviseert, dan wordt de
vreemdeling via de IND uitgenodigd
om een «buiten schuld»-aanvraag in
te dienen. Als de vreemdeling zelf
meent aan het beleid te voldoen, kan
hij ook uit eigen beweging een
dergelijke aanvraag indienen.
9
Het desbetreffende gezin heeft
nauwelijks gewerkt aan het realiseren
van het vertrek naar het land van
herkomst. Tijdens de meer dan
vijftien vertrekgesprekken die door de
DT&V met de familie zijn gevoerd,
hebben betrokkenen meerdere malen
aangegeven dat zij niet willen werken
aan terugkeer naar het land van
herkomst. Daarnaast hebben de
betrokken vreemdelingen meerdere
malen geweigerd medewerking te
verlenen aan het indienen van een
aanvraag tot afgifte van een
(vervangend) reisdocument en
hebben zij geen enkele actie
ondernomen om documenten te
verkrijgen waaruit hun nationaliteit
en identiteit blijkt.
10 t/m 12
De inhoud van het bestuursakkoord
dat ik in mei 2007 met de VNG heb
afgesloten, onderstreept het belang
dat ik eraan hecht om het op straat
terechtkomen van vreemdelingen,
onder wie gezinnen met kinderen, na
ommekomst van de 28-dagen termijn
te beperken. Asielzoekers krijgen
daarom na een definitieve afwijzing
van het asielverzoek nog een termijn
van 28 dagen om hun vertrek
zelfstandig te realiseren. Indien deze
periode niet voldoende blijkt te zijn,
bestaat er tevens de mogelijkheid om
de vreemdeling nog voor een periode
van maximaal 12 weken in een VBL te
plaatsen, waar verder aan het vertrek
kan worden gewerkt. Voorts is in de
brief «Naar een effectievere
asielprocedure en een effectiever
terugkeerbeleid» (TK 2007–2008,
29 344, nr. 67) aangekondigd dat ook
asielzoekers van wie het asielverzoek
in de AC-procedure wordt afgewezen,
voor opvang in aanmerking zullen
komen. Daarmee kan worden
voorkomen dat zij op straat terecht
komen voordat zij het vertrek uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3132

Nederland hebben kunnen realiseren.
Naar verwachting zal dit medio 2010
ingaan. Daarmee spant de overheid
zich maximaal in om asielzoekers de
gelegenheid te bieden om vanuit een
situatie van opvang het zelfstandige
vertrek te realiseren. Het Nederlandse
beleid is echter uitdrukkelijk niet
gericht op het verstrekken van
oneindige opvang aan
vreemdelingen. De eigen
verantwoordelijkheid van de
vreemdeling voor zijn vertrek is en
blijft het uitgangspunt van het
terugkeerbeleid. Als de vreemdeling
deze verantwoordelijkheid niet
neemt, is het niet aan de overheid om
vervolgens de verantwoordelijkheid
voor het verschaffen van onderdak
aan de vreemdeling op zich te
nemen.
13
Het beleid is erop gericht om zo snel
mogelijk een vergunning te verlenen
zodra objectief is komen vast te staan
dat de vreemdeling buiten zijn schuld
Nederland niet kan verlaten. Het is
daarbij niet relevant of er al dan niet
kinderen in het spel zijn.
14
Terugkeer is primair de
verantwoordelijkheid van de
vreemdeling zelf. De DT&V kan de
vreemdeling daarbij faciliteren. Om in
aanmerking te komen voor een
verblijfsvergunning op grond van het
buitenschuld-beleid, dient de
vreemdeling dan ook zelf aan te
tonen dat hij buiten zijn schuld
Nederland niet kan verlaten. In de
voorwaarden voor het verkrijgen van
een verblijfsvergunning op grond van
het buitenschuld-beleid staat onder
meer dat de vreemdeling moet
hebben verzocht om bemiddeling van
de DT&V bij het verkrijgen van de
benodigde documenten van de
autoriteiten van het land waar hij
naar toe kan gaan, welke bemiddeling
niet het gewenste resultaat heeft
gehad. De bemiddeling die de DT&V
in de regel biedt aan vreemdelingen
die daarom verzoeken, betreft een
onderzoek naar de mogelijkheid of de
vreemdeling Nederland kan verlaten
anders dan op basis van een
laissez-passer (lp), bijvoorbeeld met
een EU-staat, op basis van een Terugen Overnameovereenkomst of op
basis van een gelegde claim op de
aanvoerende vervoerder. Is dit niet
het geval dan zal de DT&V – samen
met de betrokken vreemdeling –
overgaan tot het opstarten van een

lp-aanvraag. Op grond van die
aanvraag onderhoudt de DT&V
contact met de desbetreffende
diplomatieke vertegenwoordiging en
bewaakt de DT&V de voortgang van
deze aanvraag.
15
Het begrip «buiten schuld» dient te
worden opgevat als een objectief
criterium, hetgeen betekent dat de
vreemdeling aan de hand van
objectief toetsbare bescheiden moet
kunnen aantonen dat de betrokken
autoriteiten van het land van
herkomst of van het land alwaar de
persoon verblijf heeft (gehad), geen
toestemming zullen verlenen voor
zijn terugkeer. De termijn waarbinnen
duidelijkheid kan worden verkregen
over de vraag of dit aan de orde is
hangt van veel verschillende factoren
af, waaronder de handelwijze van de
vertegenwoordiging van het land van
herkomst en de snelheid waarmee de
vreemdeling zelf de benodigde
inspanningen verricht om zijn
identiteit en nationaliteit aan te tonen.
Uiteindelijk gaat het niet om de vraag
of er gedurende een specifieke
periode aan het vertrek is gewerkt,
maar in hoeverre er op een zodanige
manier aan het vertrek is gewerkt dat
objectief is komen vast te staan dat
betrokkene buiten zijn schuld
Nederland niet kan verlaten. Het
instellen van een maximum tijdsduur
acht ik tegen die achtergrond niet
wenselijk.
16
Zoals ik reeds heb aangegeven in de
beantwoording van eerdere
kamervragen in deze zaak, kan niet in
het algemeen worden aangegeven
wanneer de maximale inspanning is
verricht om daadwerkelijk vertrek uit
Nederland te realiseren. Dit is
inherent aan de werkwijze van de
DT&V die wordt gekenmerkt door
maatwerk. De conclusie dat geen
andere mogelijkheid rest dan het
beëindigen van de opvang en
het beëindigen van de
vrijheidsbeperkende maatregel wordt
genomen na een zorgvuldig en
intensief uitgevoerd vertrektraject.
De maximale termijn voor het
opleggen van de vrijheidsbeperkende
maatregel ex artikel 56 Vw2000
bedraagt in beginsel 12 weken.
Capaciteitsoverwegingen spelen geen
rol in de beëindiging van de opvang
en het beëindigen van de
vrijheidsbeperkende maatregel.

17
Nee, de DT&V verwijst niet naar de
noodopvang bij beëindiging van de
vrijheidsbeperkende maatregel ex
artikel 56 Vw2000. Zoals is
aangegeven in antwoord 12 past het
waarborgen dat er geen gezinnen
met kinderen op straat belanden niet
bij het uitgangspunt dat de
vreemdeling zelf verantwoordelijk is
voor het vertrek. Wel worden
vreemdelingen door de overheid
maximaal gefaciliteerd bij het
realiseren van het vertrek, en wordt
afgewezen asielzoekers de
gelegenheid geboden om het vertrek
vanuit een situatie van opvang te
realiseren.
Om zo veel mogelijk te waarborgen
dat er geen gezinnen op straat
belanden wordt een zorgvuldig
vertrektraject gevolgd waarbij de
betrokken vreemdelingen worden
gefaciliteerd om zelfstandig te
vertrekken. Indien zowel het
zelfstandig vertrek als het gedwongen
vertrek niet kunnen worden
gerealiseerd, zal dit in beginsel leiden
tot beëindiging van de voorzieningen,
met uitzondering van gevallen waarin
het buitenschuld-beleid van
toepassing is. De DT&V heeft geen rol
in het traject na het beëindigen van
de maatregel ex artikel 56, tenzij de
desbetreffende vreemdeling weer bij
de DT&V in beeld komt door
bijvoorbeeld een inbewaringstelling.
18
Voor alle afgewezen asielzoekers
geldt dat de overheid zich maximaal
inspant om hen de gelegenheid te
bieden om vanuit een situatie van
opvang het zelfstandige vertrek te
realiseren, zodat kan worden
voorkomen dat asielzoekers op straat
terecht komen. Zie hiertoe ook
antwoord 12. Echter, als de
vreemdeling de verantwoordelijkheid
om het vertrek te realiseren niet
neemt, is het niet aan de overheid om
vervolgens de verantwoordelijkheid
voor het verschaffen van onderdak
aan de vreemdeling op zich te
nemen. In een dergelijke situatie
maakt de aanwezigheid van kinderen
dit niet anders. Uitgangspunt is dat
ouders eerstverantwoordelijk zijn
voor hun kinderen, en dus ook voor
hun opvang. Het is primair aan de
ouders om bij al hun handelen de
belangen van hun kinderen te
betrekken.
19
Zie het antwoord op vraag 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3133