Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1529
Vragen van het lid Bruins Slot (CDA) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de uitzending Beschadigd (ingezonden 13 februari 2015).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 11 maart 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2014–2015, nr. 1446
Vraag 1
Heeft u de eerste uitzending van «Beschadigd» gezien? Zo ja, wat vindt u
hiervan?1
Antwoord 1
Ja, zoals ik ook in de antwoorden van Kamerlid Leijten aangaf vond ik het
een indrukwekkende documentaire. Ik vind het heel moedig van deze mensen
om hun verhaal voor de camera te vertellen. Hiermee zorgen ze voor meer
begrip bij hulpverleners voor dit probleem en helpen ze tevens ook andere
mensen met hetzelfde probleem hulp te zoeken. Maar ik ben ook geschokt
over de negatieve ervaringen die patiënten met zelfbeschadiging hebben op
de spoedeisende hulp. Uit navraag bij de Nederlandse Vereniging van
Spoedeisende Hulp Artsen (NVSHA) blijkt dat zij dit beeld absoluut niet
herkennen en het ook volstrekt onacceptabel te vinden.
Vraag 2
Hoeveel mensen in Nederland, en van welke leeftijd, beschadigen zichzelf?
Hoeveel van die mensen zoeken hulp bij professionele zorgverleners?
Antwoord 2
Zelfbeschadiging wordt als zodanig niet geregistreerd omdat het geen
stoornis betreft, maar een symptoom. Op basis van het Letsel Informatie
Systeem van VeiligheidNL wordt geschat dat het jaarlijks aantal personen dat
op een SEH-afdeling werd behandeld voor zelf toegebrachte letsels in de
periode 2009–2013 fluctueerde tussen 13.000 en 16.000 (13.000 in 2013).
Statistische analyse van de SEH-cijfers laat in deze periode geen significante
stijging of daling zien (Kerncijfers Zelf toegebracht letsel, VeiligheidNL,
december 2014). Bij zelf toegebracht letsel is geen onderscheid te maken
tussen suïcidepogingen (met de intentie om zichzelf te doden) en ander

1

ah-tk-20142015-1529
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

NPO 3, donderdag, 12 februari 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

zelfbeschadigend gedrag: deze intentie is vaak niet goed vast te stellen op de
SEH. Zelfverwondend gedrag komt op alle leeftijden voor, maar het meest
tijdens de adolescentie (90%). Bij de meeste adolescenten betreft het een
tijdelijk verschijnsel. Echter, bij een aanzienlijk deel van deze mensen die zich
melden op de eerste hulp betreft het een ernstig symptoom van een
complexe psychische stoornis die op korte termijn professionele en gespecialiseerde hulp behoeft.
Vraag 3
Welke vormen van behandeling bij zelfbeschadiging c.q. gespecialiseerde
instellingen zijn er in Nederland?
Antwoord 3
Voor de behandeling van zelfbeschadiging en onderliggende psychische
problemen zijn verschillende mogelijkheden. Dit is mede afhankelijk van de
diagnose. Zo is er een behandelprotocol voor jongeren met zelfbeschadigend
gedrag en een e-health programma, bijvoorbeeld bij stichting Palier. Via
www.zelfbeschadigingondercontrole.nl wordt deskundige online zorg
geboden die wordt vergoed door de zorgverzekeraar.
Over het algemeen is, conform de richtlijnen, ambulante deeltijd of klinische
behandeling aangewezen binnen de specialistische GGZ. Medicamenteuze
behandeling is belangrijk bij bijvoorbeeld psychotische stoornissen. Er is een
verschil tussen de behandeling van de gevolgen van zelfbeschadiging en de
behandeling van het gedrag van de onderliggende psychische stoornis.
Gevolgen van zelfbeschadiging moeten altijd adequaat worden behandeld in
het ziekenhuis. Vervolgens is consultatie door de consultatieve psychiatrische
dienst in het ziekenhuis passend en indien nodig gevolgd door een verwijzing
naar de GGZ, al dan niet via de huisarts. Een tijdige onderkenning dat het bij
deze mensen kan gaan om een ernstig symptoom van een ernstige en
complexe psychische aandoening die behandeling behoeft is belangrijk.
Vraag 4
Wat vindt u van de negatieve ervaringen van patiënten met zelfbeschadiging
die op de Eerste Hulp terechtkomen?
Antwoord 4
Dit vind ik niet acceptabel. Het betreft hier hele kwetsbare mensen waarbij de
juiste bejegening juist cruciaal is voor het verdere verloop van de ziekte.
Behandeling van alle patiënten op de SEH zou gelijkwaardig moeten zijn in
alle situaties en onder alle voorkomende omstandigheden. Een negatieve,
ongelijkwaardige bejegening hangt veelal samen met onvoldoende kennis en
hieruit voortvloeiende vooroordelen en ervaren onmacht. Dit vooroordeel
jegens mensen met psychische problemen is een breder maatschappelijk
fenomeen. Organisaties als het Fonds Psychische Gezondheid, de Stichting
Samen Sterk zonder Stigma, de patiëntenorganisaties en beroepsverenigingen zetten zich in op het bestrijden van deze vooroordelen.
Vraag 5
Deelt u de mening dat de eerste opvang op de Eerste Hulp van ziekenhuizen
en huisartsenpost voor elke patiënt gelijkwaardig moet zijn? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 5
Ja, alle patiënten met somatische aandoeningen of psychische stoornissen
verdienen een gelijkwaardige en deskundige benadering. Bejegening dient
respectvol te gebeuren. Behandeling dient plaats te vinden op basis van de
ernst en urgentie van het letsel en de ziekte, niet op basis van de toedracht.
Vraag 6
Wat vindt u ervan dat patiënten aangeven onverdoofd gehecht te zijn, en dat
dit vaak om grote wonden gaat? Is dit in overeenstemming met de richtlijnen
die artsen hiervoor hebben vastgesteld? Op welke wijze houdt de Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ) hier toezicht op?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ik heb mij door artsen laten informeren dat er heel soms redenen kunnen zijn
om bij hechten niet te verdoven, bijvoorbeeld wanneer het verdoven zelf
meer pijn doet dan het hechten of wanneer de risico’s van hechten te groot
zijn. Echter, daar moet met een patiënt wel goed over gecommuniceerd
worden.
Naar aanleiding van de uitzending zijn er bij het Landelijk Meldpunt Zorg
(LMZ) signalen gemeld over de behandeling van patiënten met zelfbeschadiging. Het LMZ heeft deze signalen doorgeleid naar de IGZ. De IGZ neemt
deze signalen serieus. Binnen een aantal weken beziet de IGZ wat ze met het
beeld uit de signalen kan en gaat doen.
De IGZ heeft bij mij aangegeven zorgaanbieders, zowel in de somatische als
in de geestelijke gezondheidszorg aan te spreken op de specifieke risico’s in
de zorg voor patiënten met zowel somatische als psychische problematiek.
De behandeling van psychiatrisch patiënten met een zogeheten somatische
co-morbiditeit is een terugkerend en bekend probleem binnen de psychiatrie
en de ziekenhuiszorg. Het is voor zowel algemene ziekenhuizen als GGZinstellingen zeer moeilijk om patiënten optimaal te behandelen die zeer
ernstig lichamelijk ziek zijn en tegelijkertijd ook ernstige psychiatrische
verschijnselen hebben. Goede afspraken over samenwerking tussen GGZ en
ziekenhuizen zijn daarom extra belangrijk.
Vraag 7
Wat vindt u van het feit dat deze patiënten na afloop geen klacht in durven
dienen bij het ziekenhuis?
Antwoord 7
Dit vind ik heel erg. De klachtenprocedures dienen laagdrempelig toegankelijk
te zijn. Patiënten zouden door hun huisarts of andere hulpverlener, of door
een patiëntenvertrouwenspersoon, aangemoedigd en gesteund moeten
worden bij het indienen van een klacht.
Vraag 8
Deelt u de in de uitzending uitgesproken zienswijze over handelingsverlegenheid» van medewerkers? Wat kunt u doen om deze handelingsverlegenheid
te verbeteren?
Antwoord 8
Handelingsverlegenheid kan alleen veranderen door scholing, bijscholing en
kwaliteitseisen aan herregistratie. In de opleiding tot spoedeisende hulp arts
van de KNMG wordt aandacht besteed aan de adequate behandeling van
patiënten met gedragsstoornissen/psychiatrische problematiek. De IGZ
onderzoekt op dit moment signalen van patiënten met zelfbeschadiging die
zijn doorgestuurd van het Landelijk Meldpunt Zorg (LMZ). Binnen een aantal
weken beziet de IGZ wat ze met het beeld uit de signalen gaat doen.
Vraag 9
Op welke wijze kan de kennis over en aandacht voor mensen die met
zelfbeschadiging op de Eerste Hulp voor hulp komen worden verbeterd? Bent
u bereid hierover met de vertegenwoordigers van de ziekenhuizen in gesprek
te gaan?
Antwoord 9
Een onprofessionele of negatieve houding jegens patiënten met zelfbeschadigend gedrag komt veelal voort uit onvoldoende kennis en vaardigheden, met
daaruit voortvloeiende vooroordelen en ervaren onmacht. De consultatieve
psychiatrische dienst van een ziekenhuis kan een belangrijke bijdrage leveren
in het met chirurgen en SEH-artsen gezamenlijk ontwikkelen van lokale
richtlijnen of zorgpaden, inclusief het bespreekbaar maken en professioneel
leren hanteren van gevoelens die zelfbeschadiging oproept. De Nederlandse
Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen heeft aan mij aangegeven dat zij
de signalen dat er sprake zou zijn van onvoldoende kennis op de SEH’s niet
herkent. Zie verder vraag 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Vraag 10
Op welke wijze kunnen mensen die aan zelfbeschadiging doen door de
spoedeisende hulp beter naar achterliggende hulpverlening worden
geholpen?
Antwoord 10
Een tijdige onderkenning dat het hier meestal gaat om een ernstig symptoom
van een ernstige en complexe psychische aandoening die behandeling
behoeft is belangrijk. Waarop vervolgens consultatie dient plaats te vinden,
bij voorkeur door de consultatieve psychiatrische dienst in het ziekenhuis.
Ook bij niet acute zorg moet worden ingeschat welke behandeling geïndiceerd is en of moet worden doorverwezen naar de GGZ, al dan niet via de
huisarts. Als deze zorg al aanwezig is dient terugkoppeling met de behandelaar plaats te vinden. Het kwaliteitsdocument ketenzorg bij suïcidaliteit
voorziet in dergelijke afspraken.
Vraag 11
Bent u van mening dat er in opleidingen van medisch personeel (van
verpleegkundigen tot artsen) die later werkzaam zullen zijn op Eerste
Hulpposten of huisartsenposten voldoende aandacht en kennis voorhanden is
om patiënten met een GGZ-problematiek (specifiek: automutilatie) goed te
helpen?
Antwoord 11
De Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen heeft mij laten
weten dat er in principe voldoende aandacht en kennis zou moeten zijn bij
alle spoedeisende hulp-artsen van de KNMG. In de opleiding wordt aandacht
besteed aan de adequate behandeling van patiënten met gedragsstoornissen/
psychiatrische problematiek. Mocht dit toch niet voldoende zijn, bijvoorbeeld
naar aanleiding van het onderzoek van de IGZ, dan kan gekeken worden of in
de verlengde versie van het opleidingscurriculum zoals dat nu geschreven
wordt meer aandacht aan deze problematiek kan worden besteed.
Vraag 12
Als u van mening bent dat er in de opleidingen meer aandacht moeten
komen voor patiënten met een GGZ-problematiek op eerste hulpposten en
huisartsenposten, wat kunt u hier concreet aan doen?
Antwoord 12
Binnen de beroepsgroep van spoedeisende hulp-artsen KNMG wordt
aandacht besteed aan deze problematiek. Zie verder vraag 11.
Vraag 13
Bent u bekend met het feit dat mensen die zichzelf beschadigen binnen een
behandelrelatie met een zorgverlener soms een contract moeten tekenen
zichzelf niet te beschadigen en als zij dit wel doen zij een soort van strafmaatregel krijgen? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 13
Nee, dat is mij niet bekend. De medische beroepsgroep adviseert een
professionele houding aan te nemen bij de behandeling van zelfbeschadiging
en op een empathische en niet straffende wijze te werken aan een crisissignaleringsplan, om in de toekomst zelfbeschadiging te voorkomen door tijdig
hulp in te roepen. Dit in het kader van een goed behandelplan. In het
behandelplan kan worden afgesproken dat het doel van de behandeling moet
zijn om zelfbeschadiging te verminderen en dat er overeenstemming tussen
patiënt en behandelaar nodig is om dit doel te bereiken. Dit is iets anders dan
het tekenen van een contract met bijbehorende strafmaatregelen. Dit soort
afspraken lijken mij niet effectief en vind ik onwenselijk. Het zet patiënten
onnodig onder druk.
Vraag 14
Heeft u er zicht op hoeveel van dit soort contracten (zie vraag 13) er
afgesloten zijn, en hoe vaak zorgverleners dit instrument gebruiken? Is dit een
normale handelwijze in de geestelijke gezondheidszorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

Antwoord 14
Nee, daar heb ik geen zicht op. Het is ook geen normale handelwijze in de
GGZ. Zie vraag 13.
Vraag 15
Deelt u de mening dat het afsluiten van dit soort «niet-beschadigingscontracten» gezondheids- en veiligheidsrisico’s voor de patiënt met zich mee
kan brengen, en dus contraproductief kan werken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Zie vraag 13.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Leijten (SP), ingezonden 13 februari 2015 (vraagnummer 2015Z02666)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5