Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2853
Vragen van de leden Servaes (PvdA) en Sjoerdsma (D66) aan de Minister van
Buitenlandse Zaken over het bericht dat dertien EU-landen wapens leveren aan
Egypte (ingezonden 27 mei 2016).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) en Minister Ploumen
(Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 16 juni
2016).
Vraag 1
Kent u het bericht «Bijna helft EU-landen negeert wapenembargo Egypte»1 en
bijbehorende publicatie van Amnesty International «EU: Halt arms transfers
to Egypt to stop fuelling killings and torture»2?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat dertien EU-lidstaten de afgelopen jaren wapens,
munitie en aanverwante goederen exporteerden naar Egypte, ondanks het feit
dat op 21 augustus 2013 in de Raad Buitenlandse Zaken werd overeengekomen dat «exportvergunningen van alle goederen die gebruikt kunnen worden
voor interne repressie» worden opgeschort?3
Antwoord 2
Het kabinet hecht er allereerst aan om te onderstrepen dat er geen wapenembargo op Egypte van kracht is. Wel hebben de EU-lidstaten op 21 augustus
2013 via Raadsconclusies afgesproken om alle vergunningen voor goederen
die zouden kunnen worden gebruikt voor interne repressie op te schorten.
Uit het jaarrapport over Europese wapenexporten blijkt dat de meerderheid
van EU-lidstaten in 2014 militaire goederen heeft geëxporteerd naar Egypte4.
Het EU-jaarrapport onderscheidt daarin 22 categorieën, de zogenaamde
ML-posten. Hieruit blijkt dat een aantal lidstaten in 2014 goederen in de
categorieën ML1 (kleine en lichte wapens met gladde loop) alsmede ML3
1

http://nos.nl/artikel/2107056-bijna-helft-eu-landen-negeert-wapenembargo-egypte.html
https://www.amnesty.org/en/latest/news/2016/05/eu-halt-arms-transfers-to-egypt-to-stopfuelling-killings-and-torture/
3
http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/138599.pdf
4
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:C:2016:163:TOC
2

ah-tk-20152016-2853
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

(munitie) naar Egypte heeft uitgevoerd. Het kabinet beschikt echter niet over
exacte informatie betreffende de goederen die naar Egypte uitgevoerd zijn,
aangezien binnen de EU alleen de afwijzingen en niet de toewijzingen van
uitvoervergunningen gedeeld worden. Het kabinet verwijst derhalve naar het
EU-jaarrapport voor algemene informatie over uitvoer naar Egypte in 2014,
maar kan geen conclusieve uitspraken doen over de typen goederen die
andere lidstaten hebben uitgevoerd.
Vraag 3
Deelt u de mening van Amnesty dat de mensenrechtensituatie in Egypte de
laatste jaren is verslechterd en dat er een klimaat van repressie heerst
waarbinnen leger, veiligheidsdiensten en politie zich schuldig maken aan
marteling, willekeurige arrestaties en geweld?
Antwoord 3
Het kabinet heeft geconstateerd dat in Egypte sprake is van een verslechtering van de mensenrechtensituatie en een toename van de overheidsrepressie. In bilaterale contacten, EU-kader en overige multilaterale fora worden de
Nederlandse zorgen hierover uitgesproken.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het exporteren van wapens, munitie en andere
goederen naar Egypte die gebruikt kunnen worden voor interne repressie een
schending is van het Gemeenschappelijk Standpunt van de EU inzake
wapenexport, in het bijzonder criteria 2 (mensenrechten) en 3 (spanningen of
gewapende conflicten)?
Antwoord 4
Alle EU-lidstaten zijn gebonden aan het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport (2008/944/GBVB). Hierin is onder andere overeengekomen dat EU-lidstaten een vergunning weigeren «voor militaire goederen of
technologie waardoor gewapende conflicten worden uitgelokt of verlengd
dan wel bestaande spanningen of conflicten in het land van eindbestemming
worden verergerd» (criterium 3), of «wanneer er een duidelijk risico bestaat
dat uit te voeren militaire goederen of technologie gebruikt worden voor
binnenlandse onderdrukking» (criterium 2). Exporten van militaire goederen
die de toets van één van bovenstaande criteria niet doorstaan, zijn in strijd
met het Gemeenschappelijk Standpunt.
Daarbij dient te worden aangetekend dat de beslissing om uitvoer van
militaire goederen goed te keuren, een nationale bevoegdheid is, zoals is
vastgelegd in artikel 4, lid 2 van het Gemeenschappelijk Standpunt. Overwegingen van (inter)nationale veiligheidspolitiek kunnen dus meespelen in de
afwegingen van EU-lidstaten in het al dan niet afgeven van vergunningen.
Hierdoor kan het in specifieke gevallen voorkomen dat een lidstaat tot een
ander oordeel komt dan het Nederlandse kabinet gekomen zou zijn. Nederland is zeer strikt in de toepassing van het Gemeenschappelijk Standpunt en
zal een vergunningaanvraag afwijzen wanneer het de voorgenomen uitvoer
niet in overeenstemming acht met de criteria van het Gemeenschappelijk
Standpunt.
Vraag 5 en 6
Deelt u de mening dat het een zeer negatieve ontwikkeling is dat
EU-lidstaten, als het gaat om wapenexport, tegengesteld handelen ten
opzichte van wat overeengekomen is in de Raad Buitenlandse Zaken? Zo ja,
heeft u uw collega’s hierop aangesproken? Zo nee, bent u bereid om dat
alsnog te doen?
Deelt u de mening dat Europese afspraken over wapenexport naar Egypte
vanwege de geloofwaardigheid van de afspraken niet vrijblijvend kunnen
zijn? Welke mogelijkheden ziet u om lidstaten in Europees verband te houden
aan de naleving van een afspraken over wapenexport?
Antwoord 5 en 6
Het kabinet heeft zich te allen tijde aan de richtlijnen van de Raadsconclusies
gehouden en is van mening dat alle EU-lidstaten dit dienen te doen. Zoals
aangegeven in de kabinetsreactie op de initiatiefnota «Wapens en Principes,
Ambities voor een geloofwaardig en geharmoniseerd wapenexportbeleid in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Europa» (hierna: de initiatiefnota) van de leden Sjoerdsma en Servaes, zet het
kabinet in op het verbeteren van eenduidige implementatie van Raadsconclusies (via een Raadsbesluit of anderszins) met betrekking tot wapenexportrestricties5.
Aangezien wapenexportcontrole raakt aan nationale veiligheid en nationale
veiligheid uitsluitend de verantwoordelijkheid van de EU-lidstaten is, is het
uiteindelijk aan de EU-lidstaten om besluiten te nemen over de uitvoer van
militair materieel. Het kabinet zet zich, zoals ook aangegeven in eerdere
brieven aan uw Kamer, in voor verdere harmonisatie en transparantie binnen
de EU. Verdere harmonisatie is echter alleen mogelijk als alle EU-lidstaten
daarmee akkoord gaan. De afgelopen jaren is duidelijk gebleken dat
Nederland hierin vooroploopt, maar dat een groot aantal EU-lidstaten op dit
moment niet bereid is tot verregaande harmonisatiemaatregelen. Het kabinet
zal zich desalniettemin blijven inzetten voor verdere harmonisatie van het
EU-wapenexportbeleid, ook t.a.v. Egypte.
Alleen een wapenembargo kan dienen als multilateraal bindend juridisch
instrument. Tijdens discussies in EU-Raadskader, waar het wapenexportbeleid
naar Egypte in 2015 tweemaal op Nederlands initiatief is besproken, is echter
duidelijk gebleken dat er geen draagvlak is binnen de EU voor strengere
regels t.a.v. Egypte. Veel EU-lidstaten wijzen hierbij op de legitieme veiligheidsbehoefte die Egypte heeft.
Vraag 7 en 8
Hoe beoordeelt u de door Amnesty uitgesproken vrees dat de door de Raad
overeengekomen opschorting van exportvergunningen binnenkort zal worden
opgeheven? Is er recentelijk, dan wel formeel dan wel in de wandelgangen,
op Europees niveau gesproken over opheffing van de raadsconclusie van
21 augustus 2013 op dit punt?
Bent u bereid om zich in Europa in te zetten voor een strikte handhaving van
de Raadsconclusies van 21 augustus 2013 en zich sterk te verzetten tegen een
opheffing van de overeengekomen opschorting van exportvergunningen? Zo
ja, kunt u de Kamer hierover informeren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7 en 8
De Raadsconclusies van 21 augustus 2013 over Egypte, die zijn herbevestigd
met de Raadsconclusies van 10 februari 2014, blijven onverminderd van
kracht. Van het aannemen van nieuwe Raadsconclusies is vooralsnog geen
sprake. Indien hierover binnen de EU discussie ontstaat, zal Nederland zich
uitspreken voor een handhaving van de opschorting van wapenleveranties
aan Egypte die kunnen worden ingezet voor interne repressie.
Vraag 9 en 10
Deelt u de mening dat de door Amnesty naar voren gebrachte kwestie
rondom wapenexport naar Egypte een voorbeeld is van tekortkomingen
binnen het Europees wapenexportbeleid? Zo ja, ziet u deze kwestie ook als
een voorbeeld voor de urgentie van een meer geloofwaardig en geharmoniseerd Europees wapenexportbeleid, zoals bepleit in de initiatiefnota «Wapens
en Principes» van de leden Sjoertdsma en Servaes uit 2014?6
Bent u bereid om dit onderwerp onder de aandacht te brengen van Hoge
Vertegenwoordiger Mogherini en aan te dringen op agendering in de Raad
Buitenlandse Zaken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9 en 10
Zoals in de antwoorden op vragen 5 en 6 is aangegeven, heeft het kabinet
reeds eerder geconstateerd dat er ruimte bestaat voor verdere harmonisatie
van het wapenexportbeleid binnen de EU, en het zet zich daar binnen de
daarvoor bestemde Europese fora dan ook voor in. Het kabinet beschouwt de
initiatiefnota dan ook grotendeels als steunbetuiging voor het huidige
Nederlandse beleid, te weten de bevordering van verdere harmonisatie van
het EU-wapenexportbeleid.
In zijn reactie op de initiatiefnota stelde het kabinet echter ook dat wapenexportcontrole een nationale competentie is van de EU-lidstaten. De ruimte

5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 103, nr. 3
Kamerstukken 34 103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

voor de EU om hier maatregelen te nemen, is derhalve beperkt. Het kabinet
heeft het belang van verdere harmonisatie reeds in de daarvoor bestemde
EU-fora opgebracht en zal dat blijven doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4