EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 14.9.2016
COM(2016) 587 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
Connectiviteit voor een competitieve digitale eengemaakte markt - Naar een Europese
gigabitmaatschappij
{SWD(2016) 300 final}

NL

NL

1. INLEIDING
Het afgelopen decennium heeft het EU-beleid inzake elektronische communicatie met succes
geleid tot meer concurrentie, lagere prijzen en meer keuze voor bedrijven en consumenten.
Maar zowel de consumenten als de bedrijven worden nog steeds geconfronteerd met
elektronische-communicatiemarkten die versnipperd zijn door de nationale grenzen, en het
huidige regelgevingskader is niet altijd voor alle marktdeelnemers gunstig geweest voor de
uitrol van netwerken met zeer hoge capaciteit.
Bovendien is de sector van de elektronische communicatie sinds de laatste herziening van het
regelgevingskader voor telecommunicatie in 2009 aanzienlijk veranderd. De
consumptiepatronen en de behoeften veranderen radicaal nu spraaktelefonie steeds vaker
plaats moet ruimen voor vaste en mobiele internetverbindingen via een reeks connectieve
apparaten (smartphones, tablets, computers, tv's) met toegang tot een groeiend aanbod aan
digitale diensten1 die steeds meer vergen van de netwerken waarvan zij gebruikmaken. En de
behoeften zullen de komende jaren alleen maar toenemen door de ontwikkeling en groei van
diensten en toepassingen voor het internet van de dingen, cloudcomputing, virtuele en
augmented reality.
Europa zal pas alle economische en sociale vruchten van deze digitale transformatie kunnen
plukken indien het ervoor zorgt dat netwerken met zeer hoge capaciteit op grote schaal
worden uitgerold en benut, op het platteland en in stedelijke gebieden en in alle geledingen
van de samenleving. Daarom was een van de belangrijkste doelstellingen van de strategie
voor een digitale eengemaakte markt van mei 2015 het juiste klimaat en de juiste
voorwaarden te scheppen voor de uitrol van geavanceerde digitale netwerken met zeer hoge
capaciteit. Aangezien de telecomsector tegenwoordig cruciaal is voor de hele digitale
economie en samenleving, moet Europa snel handelen om zijn internationale
concurrentievermogen en welvaart veilig te stellen voor de toekomst.
In januari 2016 heeft het Europees Parlement2 gewezen op het belang van particuliere
investeringen in connectiviteitsnetwerken voor de digitale vooruitgang en het belang van een
stabiel regelgevingskader dat alle marktdeelnemers de mogelijkheid biedt overal te
investeren, ook in landelijke en afgelegen gebieden. Ook de Europese Raad heeft in juni 2016
een pleidooi gehouden voor vaste en draadloze breedbandverbindingen met grote capaciteit
in heel Europa, een voorwaarde om ook in de toekomst competitief te blijven, en opgeroepen
tot een hervorming van de telecomregelgeving om grote netwerkinvesteringen te stimuleren,
effectieve concurrentie te bevorderen en de rechten van de consument te beschermen3.
In deze mededeling wordt nogmaals gewezen op het belang van connectiviteit voor de
digitale eengemaakte markt en op de noodzaak om vandaag in Europa de netwerken van de
digitale toekomst uit te rollen. Daarom wordt hierin een visie voor een Europese gigabitmaatschappij uiteengezet, waarin de beschikbaarheid en het gebruik van netwerken met zeer
grote capaciteit ervoor zorgen dat overal op de digitale eengemaakte markt gebruik kan
worden gemaakt van producten, diensten en toepassingen. Drie strategische doelstellingen
voor 2025 geven gestalte aan deze visie: gigabit-connectiviteit voor plaatsen die een
drijvende kracht zijn achter sociaal-economische ontwikkelingen (met het oog op Europese
1

Denk bijvoorbeeld aan sociale netwerken, mobiele games, apps en videostreaming, de groeiende digitalisering van economische
activiteiten en openbare diensten, spraak- en berichttoepassingen op IP-basis, het op afstand opslaan en opvragen van gegevens voor
consumenten en ondernemingen.
2
Resolutie van het Europees Parlement van 19 januari 2016 "Naar een akte voor een digitale interne markt" (2015/2147(INI)).
3
Conclusies van de Europese Raad van 28 juni 2016 (EUCO 26/16).

1

groei en werkgelegenheid); 5G4-dekking voor alle stedelijke gebieden en alle belangrijke
transportroutes over land (met het oog op Europees concurrentievermogen);
internetverbindingen van minstens 100 Mbps voor alle Europese huishoudens (met het oog
op de Europese cohesie).
Om deze visie te verwezenlijken,wordt in deze mededeling een reeks initiatieven voorgesteld,
bedoeld om de juiste voorwaarden te scheppen voor de nodige, voornamelijk marktgestuurde
investeringen. Het gaat om een ingrijpende hervorming van het regelgevingskader voor
elektronische communicatie, in de vorm van het begeleidend wetgevingsvoorstel voor een
Europees wetboek elektronische communicatie5 en de Berec-verordening, een actieplan voor
5G-connectiviteit in Europa6 en verdere beleids- en financiële maatregelen op Europees,
nationaal en lokaal niveau, zoals het initiatief "Wifi voor Europa" ter bevordering van de
grootschalige beschikbaarheid van wifiverbindingen voor burgers in de hele EU. Het doel
hiervan is de Europese digitale economie en concurrentiekracht een nieuwe impuls te geven,
gemeenschappen te stimuleren actief deel te nemen aan de digitale eengemaakte markt en
tegemoet te komen aan de toenemende connectiviteitsbehoeften van de Europeanen.
2. BEHOEFTE AAN HOOGWAARDIGE CONNECTIVITEIT OP DE DIGITALE EENGEMAAKTE
MARKT

In 2010 werden in de digitale agenda voor Europa de volgende, tegen 2020 te verwezenlijken
doelstellingen inzake connectiviteit vastgesteld: universele beschikbaarheid van 30 Mbpsverbindingen om territoriale samenhang te garanderen, en abonnementen voor 100 Mbpsverbindingen in minstens 50 % van de Europese huishoudens om te anticiperen op
toekomstige behoeften inzake competitiviteit.
Medio 2015 kon 71 % van de Europese huishoudens gebruikmaken van vaste netwerken met
minstens 30 Mbps, tegen 48 % van de huishoudens in 20117. Bijna de helft van de woningen
in de EU waren verbonden met netwerken met een downlinksnelheid van 100 Mbps. Het
aantal abonnementen voor verbindingen van meer dan 100 Mbps was aanvankelijk beperkt,
maar groeit sterk: halverwege 2015 had 11 % van alle huishoudens een dergelijk abonnement.
De groeitrend is sterker in lidstaten met een hoog percentage aan 100 Mbps-abonnementen,
wat wijst op een opwaartse spiraal. Wat dekking en gebruik betreft, zijn er echter nog steeds
aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten onderling, evenals tussen stedelijke en landelijke
gebieden.
Hoewel alle European kunnen beschikken over basisbreedband8 (voornamelijk dankzij reeds
bestaande infrastructuren), is dit niet langer voldoende voor de huidige digitale transformatie.
Ongeveer de helft van de Europeanen bezit een smartphone, maar kan deze niet optimaal
benutten door grote lacunes op het vlak van mobiele dekking en kwaliteit9.
In de komende tien jaar zullen wereldwijd naar verwachting tot 50 miljard voorwerpen,
gaande van woningen tot auto's en polshorloges, met het internet worden verbonden – het
leeuwendeel
draadloos10.
Innovatieve
oplossingen
die
gebruikmaken
van
4

5G is de volgende generatie netwerktechnologieën, die nieuwe digitale economische modellen en bedrijfsmodellen in het vooruitzicht
stellen.
5
Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het wetboek elektronische communicatie
6
Mededeling van de Commissie "5G voor Europa: een actieplan".
7
Index van de digitale economie en maatschappij: de dekking van vaste, elementaire technologieën voor toegangsnetwerken van de
volgende generatie (NGA) (met een downloadsnelheid van ten minste 30 Mbps).
8
Met een snelheid van ten minste 2 Mbps.
9
GSM Association: http://www.gsmamobileeconomy.com/GSMA_Global_Mobile_Economy_Report_2015.pdf, blz. 8 en 13.
10
Afzonderlijke verslagen van Ericsson, Cisco, GSMA en Gartner verwachten een massale toename van dergelijke geconnecteerde
voorwerpen. Zie punt 2.2 van bijbehorend werkdocument van de diensten van de Commissie.

2

internetconnectiviteit, zoals cloudcomputing, het internet van de dingen, high performance
computing en analyse van big data, zullen de bedrijfsprocessen transformeren en onze sociale
interacties beïnvloeden. Televisies van de volgende generatie zullen de komende jaren
waarschijnlijk de vraag naar bandbreedte bij huishoudens aanzienlijk stimuleren. Nieuwe
digitale toepassingen – zoals virtuele en augmented reality, een toename van het
geconnecteerd en geautomatiseerd rijden, chirurgie op afstand, artificiële intelligentie,
precisielandbouw – vragen om de snelheid, kwaliteit en flexibiliteit die alleen
breedbandnetwerken met zeer hoge capaciteit11 kunnen bieden.

De bovenstaande grafiek geeft de benodigde toegangssnelheid en latentietijd weer bij
afzonderlijk gebruik van een toepassing of dienst. De behoefte hieraan neemt toe bij
gelijktijdig gebruik van meerdere toepassingen of diensten, hetgeen de norm is geworden,
aangezien één gebruiker vaak verschillende activiteiten tegelijk uitvoert (bv. tv kijken en
sociale netwerken gebruiken) en aangezien één aansluiting vaak door meerdere gebruikers
tegelijk wordt gebruikt (bv. in gezinnen met kinderen, in kleine en middelgrote
ondernemingen en instellingen zoals scholen en bibliotheken).
Uit de analyse van de evolutie van de technologie en de marktvraag blijkt dat de vele
producten, diensten en toepassingen alleen duurzaam kunnen worden geleverd als er
optische-vezelnetwerken worden uitgerold tot aan een vast of draadloos toegangspunt dicht
bij de eindgebruiker12. Glasvezelkabels worden momenteel ook aanbevolen om het
kernnetwerk te verbinden met de subnetwerken voor de uiteindelijke draadloze 5G-toegang13.
11

Met een "netwerk met zeer hoge capaciteit" wordt een netwerk voor elektronische communicatie bedoeld dat ten minste tot aan het
distributiepunt volledig uit optische-vezelelementen bestaat, of dat in gebruikelijke piekomstandigheden in staat is om soortgelijke
netwerkprestaties te bieden wat betreft downlink- en uplinkbandbreedte, veerkrachtigheid van het netwerk, parameters m.b.t. fouten,
latentietijden en de veranderingen daarin. De prestaties van het netwerk kunnen ook als vergelijkbaar worden beschouwd als de
eindgebruiker een andere gebruikservaring heeft vanwege de inherent verschillende kenmerken van het medium dat op het netwerk wordt
aangesloten.
12
De optische glasvezels sturen de signalen door aan lichtsnelheid en kunnen kwaliteitsvolle, symmetrische verbindingen maken over een
afstand van tientallen kilometers. De meest veelbelovende technologieën voor betere transmissie via koperkabels hebben momenteel een
effectief bereik van ca. 250 meter en vertrouwen op glasvezels voor de rest van het netwerk. Geüpgradede kabelnetwerken (HFCnetwerken) gebruiken normen van de DOCSIS-familie om de prestaties te verbeteren, maar maken in ieder geval tot aan de zogenaamde
optische node gebruik van glasvezel.
13
Ook bekend als "backhaul". Zie punt 4.3 in het 5G-actieplan.

3

De openbare raadpleging van de Commissie waarin werd gepeild naar de behoeften op het
vlak van snelheid en kwaliteit van het internet na 2020 en de maatregelen die nodig zijn om
hier tegen 2025 aan tegemoet te komen14 toont duidelijk aan dat er tegen 2025 een
verbetering van de kwaliteit van vaste internetverbindingen wordt verwacht, met name op het
vlak van downlinksnelheid15 (meer dan 1 Gbps) en latentietijd (minder dan
10 milliseconden), en bevestigt dat naast downloadsnelheid ook andere aspecten16 van zowel
vaste als mobiele verbindingen aan belang winnen. Deze verwachtingen komen steeds meer
tot uitdrukking in de nationale breedbandplannen17.

De huidige staat van de Europese breedbandconnectiviteit en de tendensen in de
modernisering ervan, voldoen niet aan de groeiende behoefte aan beter en sneller internet,
hetgeen mogelijk is op netwerken met een zeer hoge capaciteit. Burgers en ondernemingen
hebben dat soort netwerken nodig om in heel Europa via internet goederen, toepassingen en
diensten te ontwikkelen, te leveren en te consumeren. Het succes van de e-commerce, de
betrouwbaarheid van de e-gezondheidstoepassingen, de gebruikerservaring met beeld- en
geluidsmateriaal in computergames en bij streamingdiensten: alles hangt af van de kwaliteit
van de netwerken.
Er is ook nood aan netwerken met zeer hoge capaciteit om het groeipotentieel van de
Europese digitale economie maximaal te benutten. Bliksemsnelle transmissie en een grote
betrouwbaarheidsgraad zullen het mogelijk maken om honderden toestellen in industriële,
professionele of huishoudelijke omgevingen realtime met elkaar te laten samenwerken.
Dankzij universele internettoegang zullen auto's autonoom kunnen rijden. Responsiviteit en
betrouwbaarheid zijn van cruciaal belang om chirugische ingrepen op afstand uit te voeren en
het energieverbruik of de verkeerslichten van steden direct aan te passen aan de actuele
behoeften. Hoge upload- en downloadsnelheden geven ondernemingen dan weer de kans om
HD-videoconferenties te houden met meerdere deelnemers op verschillende locaties of om
met gemeenschappelijke software in de cloud te werken. Studenten zullen lessen kunnen
volgen die door universiteiten in andere lidstaten worden aangeboden.
Netwerken met zeer hoge capaciteit zijn nodig om de territoriale cohesie te garanderen en
ervoor te zorgen dat elke burger in om het even welk deel van Europa deel kan uitmaken van
de digitale eengemaakte markt en er de vruchten van kan plukken.
Deze netwerken worden onmisbaar voor de groei, de werkgelegenheid, het
concurrentievermogen en de samenhang in Europa. Om de toekomst van
internetconnectiviteit in Europa nauwkeuriger te kunnen bepalen, worden in deze mededeling
een reeks doelstellingen voor de uitrol van het netwerk tegen 2025 vastgesteld. Met deze
doelstellingen wordt naar een gigabit-maatschappij gestreefd, waarin iedereen, dankzij
netwerken van zeer hoge capaciteit, voordeel zal hebben bij de digitale eengemaakte markt.

14

De openbare raadpleging vond plaats van 11 september tot en met 7 december 2015. Een uitgebreide samenvatting is beschikbaar op
https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/full-synopsis-report-public-consultation-needs-internet-speed-and-quality-beyond-2020.
15
59 % van de respondenten denkt in 2025 een vaste downloadsnelheid van meer dan 1 Gbps nodig te hebben; slechts 8 % denkt in 2025
een vaste downloadsnelheid van meer dan 100 Gbps nodig te hebben.
16
Een groot aantal onder hen benadrukten het belang van uploadsnelheid en symmetrie.
17
België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Luxemburg, Oostenrijk, Slovenië, Zweden, zie diagrammen 22 en 23 in het bijgaande
werkdocument van de diensten van de Commissie.

4

3. EEN TOEKOMSTVISIE EN DOELSTELLINGEN BEPALEN VOOR INTERNETCONNECTIVITEIT
OP DE DIGITALE EENGEMAAKTE MARKT

De digitale agenda voor Europa toont aan dat het nuttig is om langetermijndoelstellingen te
bepalen, aangezien deze geleidelijk aan een referentiepunt zijn geworden voor het
overheidsbeleid, bijvoorbeeld voor de regels en richtsnoeren inzake de Europese structuur- en
investeringsfondsen (ESI), de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF) en
staatssteun voor breedband. Hoewel deze doelstellingen niet bindend zijn, hebben bijna alle
lidstaten ze intussen opgenomen in hun nationale breedbandplannen18. Ook plannen voor
private investeringen en inspanningen op het gebied van onderzoek en innovatie worden er
vaak op afgestemd.
Hoewel de connectiviteitsdoelstellingen van 2010 geldig blijven tot en met 2020 en
gedurende tien jaar voor stabiele beleidsperspectieven hebben gezorgd, waarbij zowel de
tijdhorizon voor investeringen in infrastructuur, de technologische ontwikkelingen, als de
hierboven vermelde toekomstige behoeften op elkaar werden afgestemd, dringen aanvullende
langetermijndoelstellingen zich nu op. Zij zullen een zijn voor Beleidsmakers in de private en
publieke sector zullen deze doelstellingen kunnen gebruiken als meetbare en haalbare
referentiepunten, wanneer zij voortbouwen op bestaande netwerkinvesteringen en deze
bevorderen voor de periode tot en na 2025.
3.1. Gigabit-connectiviteit19
Om investeringen in nieuwe netwerken met zeer hoge capaciteit optimaal te benutten, is het
belangrijk de prioriteiten op elkaar af te stemmen. Fysieke of virtuele plaatsen waar mensen
samenkomen of naartoe gaan om te leren, te werken en gebruik te maken van openbare
diensten, en waar meerdere gebruikers internettoegang krijgen via één enkele verbinding, zijn
een drijvende kracht achter sociaal-economische ontwikkelingen. Dergelijke plaatsen zijn
fundamenteel voor groei, onderwijs, innovatie en cohesie in Europa; het gaat niet alleen om
bedrijven, maar doorgaans ook om scholen en bibliotheken, onderzoekscentra en
uiteenlopende openbare diensten. In een digitale wereld moeten zij de voorhoede vormen op
het vlak gigabit-connectiviteit en de Europese burgers toegang bieden tot de best mogelijke
diensten en toepassingen.
Onnovatieve leer- en onderwijsmethoden20 vergen gigabit-connectiviteit, zodat studenten
kunnen profiteren van moderne leermiddelen, instrumenten en technieken en digitale
vaardigheden kunnen ontwikkelen. Nu al heeft een school van 20 klassen met elk 25
leerlingen een internetverbinding van 700 Mbps voor gelijktijdig gebruik nodig om de online
beschikbare educatieve diensten ten volle te kunnen benutten.
Steeds meer bedrijven en industrieën, en in het bijzonder ondernemingen die in sterke mate
digitaal werken21, zullen op gigabit-connectiviteit moeten kunnen rekenen om nieuwe
toepassingen en bedrijfsmodellen te creëren en hun goederen en diensten met meer
concurrerentiekracht te produceren, te verdelen en te verkopen. Om in de toekomst
competitief te zijn, zal een dergelijke kosteneffectieve connectiviteit nodig zijn voor zowel

18

Zie punt 3.2 van bijgaand werkdocument van de diensten van de Commissie.
Onder gigabit-connectiviteit moet rendabele, symmetrische internettoegang met een downlink- en uplinksnelheid van minstens 1 Gbps
worden verstaan.
20
Naar een opener onderwijs: innovatief onderwijzen en leren voor iedereen met nieuwe technologie en open leermiddelen,
COM(2013) 654.
21
Ondernemingen waarin digitale technologieën, zoals elektronische gegevensuitwisseling of sociale media, in grote mate geïntegreerd zijn.
19

5

productiesystemen als order- en leveringsprocessen, maar ook voor gegevensopslag en
gegevensanalyse, interne en externe communicatie.
Aangezien steeds meer overheidsdiensten online worden aangeboden, hebben
overheidsinstellingen gigabit-connectiviteit nodig om de vele burgers en bedrijven tegelijk
een naadloze dienstverlening aan te kunnen bieden. Wat vervoersknooppunten betreft, maakt
gigabit-connectiviteit het gemakkelijker om op basis van innovatieve toepassingen gebruik te
maken van intermodaal vervoer.
Burgers de kans geven om geavanceerde digitale hulpmiddelen te gebruiken en uit te testen,
bijvoorbeeld via openbare wifiverbindingen, heeft als positief neveneffect dat openbare
plaatsen als bibliotheken, treinstations, arbeidsbureaus en opleidingscentra hen vertrouwd
maken met gigabit-internettoegang en de vraag ernaar stimuleren.
Door gigabit-connectiviteit aan te bieden op dergelijke centrale punten – bv. in ten minste
200 000 scholen en 200 000 overheidsgebouwen en in bedrijvenparken met kleinere
ondernemingen – kan een groot aantal gebruikers worden bereikt zonder dat de kosten de pan
uit rijzen en dit zal een positief overloopeffect op de rest van de economie en de samenleving
hebben. Dit zal de uitbreiding van lokale vaste netwerken waarschijnlijk bevorderen, hetgeen
op zijn beurt door de grotere backhaulcapaciteit zal bijdragen tot betere draadloze 5Gdekking. Deze twee effecten moeten leiden tot een beter commercieel vast en mobiel aanbod
voor een groter aantal kleiner ondernemingen en huishoudens, terwijl het competitieve
aanbod aan netwerken met zeer hoge capaciteit de vraag bij eindgebruikers zal doen stijgen,
waardoor verdere investeringen economisch interessanter worden22. Investeringen in
internetconnectiviteit bij deze sociaal-economische actoren zullen dus in het voordeel zijn
van een veel grotere groep potentiële gebruikers in de Europese digitale economie en
maatschappij.
Strategische doelstelling voor 2025: Gigabit-connectiviteit voor alle belangrijke sociaaleconomische actoren, zoals scholen, transportknooppunten en de belangrijkste
aanbieders van openbare diensten23, alsook ondernemingen die in sterke mate digitaal
werken.
3.2. Hoogwaardige 5G-connectiviteit
Niet alleen voor mediatoepassingen worden steeds grotere eisen op het vlak van
connectiviteit gesteld, ook voor professionele communicatie in industriële en
dienstverlenende bedrijfstakken (denk aan de automobielsector, de transportsector, de
verwerkende industrie, de gezondheidszorg en veiligheids- en hulpdiensten van de volgende
generatie) zal een naadloze, gedeelde, vaste en draadloze infrastructuur nodig zijn, met een
reeks door de klant te bepalen betrouwbaarheids- en kwaliteitsniveaus op maat van het
bedrijf.
Voor de uitrol van 5G-netwerken zal worden voortgebouwd op zowel mobiele 4Gverbindingen als vaste netwerken, waardoor de diensten van deze momenteel gescheiden
infrastructuren kunnen worden gebundeld in kwalitatief hoogwaardige, mondiale,
alomtegenwoordige en programmeerbare "virtuele netwerken". Hiervoor zal snel gebruik
moeten worden gemaakt van het op EU-niveau geharmoniseerde radiospectrum, zal er snel
nieuw spectrum beschikbaar moeten worden gesteld, zoals de 700 MHz-band voor rurale
dekking en gebruik binnenshuis in steden, zal de toewijzing van spectrum in heel Europa
22

Voor aanwijzingen dat de vraag het aanbod volgt in de telecomsector en dat lage downlink- en uplinksnelheden bepaalde gebruiksvormen
en toepassingen tegenhouden die anders zouden opduiken, zie punt 2.2 van het bijgaande werkdocument van de diensten van de Commissie.
23
Hieronder wordt verstaan: bijv. basisscholen en middelbare scholen, treinstations, havens en luchthavens, gebouwen van plaatselijke
overheden, universiteiten, onderzoekscentra, dokterspraktijken, ziekenhuizen en stadions.

6

beter moeten worden gecoördineerd24 om snel een leiderspositie te bemachtigen, en zullen op
grote schaal glasvezelnetwerken nodig zijn om masten en kleine cellen backhaulverbindingen
met zeer hoge capaciteit te geven.
De beoogde nieuwe diensten zullen dezelfde kerninfrastructuur en gemeenschappelijke 5Gtechnologie gebruiken, waardoor gebruikers en toestellen die "in beweging"25 zijn, te allen
tijd volledig verbonden kunnen blijven, in het stadsverkeer, op routes tussen steden en zelfs
in de lucht (bv. drones voor logistiek). Industriële zones, landwegen en treinverbindingen
worden naar verwachting essentiële gebieden voor de eerste fase van de nieuwe
toepassingen26. De levensvatbaarheid van een aantal van deze nieuwe toepassingen zal
afhangen van de gelijktijdige beschikbaarheid van 5G-diensten in alle lidstaten om
continuïteit van de dienstverlening over de grenzen heen te waarborgen en voldoende
schaalvoordeel mogelijk te maken. Daarom stelt de Commissie hieronder een
gemeenschappelijke tussentijdse doelstelling voor om het gemeenschappelijk tijdschema voor
de in het 5G-actieplan voorgestelde uitrol van netwerken te ondersteunen.
Uit een recente studie27 blijkt dat een geslaagde uitrol van 5G naar schatting 113 miljard euro
per jaar aan voordelen zou opleveren in vier sectoren (automobielindustrie, gezondheidszorg,
transportsector en nutsvoorzieningen), voordelen voor zowel het bedrijfsleven, de consument,
als de samenleving in het algemeen. Bovendien zou de invoering van 5G kunnen bijdragen
aan de creatie van meer dan twee miljoen banen in de EU.
Strategische doelstelling voor 2025: Ononderbroken 5G-dekking in alle stedelijke
gebieden28 en op alle belangrijke transportroutes over land29.
Tussentijdse doelstelling voor 2020: 5G-connectiviteit beschikbaar als volwaardige
commerciële dienst in ten minste één grote stad in elke lidstaat, voortbouwend op
commerciële invoering in 2018.

3.3. Verbeterde connectiviteit in landelijke gebieden
Toegang tot internet kan in de meeste landelijke en afgelegen gebieden essentieel zijn om het
ontstaan van een digitale kloof tegen te gaan en te vermijden dat deze gebieden geïsoleerd en
ontvolkt raken, aangezien internetverbindingen de levering van goederen en diensten
goedkoper maken en de afgelegen ligging deels goedmaken. Bedrijven kunnen de kosten
verminderen dankzij videoconferenties, toegang tot elektronische administratie, e-commerce
of gegevensopslag in de cloud. Voor plattelandsontwikkeling en moderne landbouw wordt
steeds meer beroep gedaan op online applicaties ter ondersteuning van het toerisme, op de
monitoring van gewassen via sensoren en op het gebruik van drones voor handel en
landbouw.
Alle Europese huishoudens, zowel in de steden als op het platteland, moeten toegang hebben
tot een vaste of draadloze basisverbinding. Om nog toereikend te zijn in 2025, zullen de
verbindingen een veel grotere capaciteit moeten hebben dan nu het geval is. Terwijl Europa
24

In overeenstemming met het voorgestelde wetboek.
5G zal naadloos aansluiten bij complementaire technologieën die reeds worden uitgerold, zoals voor korteafstandscommunicatie tussen
voertuigen onderling en tussen voertuigen en infrastructuur (ITS-G5).
26
Voor transportroutes zal, afhankelijk van de vervoerdienst, rekening worden gehouden met lopende investeringen in C-ITS-technologieën
en zal tegelijkertijd worden gezorgd voor coördinatie met relevante belanghebbenden – actiepunt 4 van het 5G-actieplan
27
Identificatie en kwantificering van essentiële socio-economische gegevens ter ondersteuning van strategische planning voor de invoering
van 5G in Europa, SMART 2014/0008
28
Definitie:
http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/European_cities_%E2%80%93_the_EUOECD_functional_urban_area_definition.
29
Snelwegen, nationale wegen en spoorwegen, overeenkomstig de definitie van de trans-Europese vervoersnetwerken.
25

7

op dit ogenblik de volgende generatie vaste netwerken en mobiele 4G-netwerken uitrolt,
lopen de landelijke gebieden op beide vlakken achterop.
Het dekken van de overblijvende 5 % woning en bedrijven blijft de grootste uitdaging, maar
een kostenefficiënte upgrade is mogelijk door een combinatie van draadloze en vaste
oplossingen. Voortbouwend op de doelstellingen van de digitale agenda voor Europa 2020
moeten alle huishoudens uiterlijk in 2025 over 100 Mbps-verbindingen kunnen beschikken,
waarna een verder ontwikkelingstraject naar dataverbindingen met hogere capaciteit volgt.
Deze doelstelling moet worden gezien tegen de achtergrond van de verregaandere ambitie om
op het gehele grondgebied – overal waar mensen leven, werken, reizen en samenkomen –
toegang tot mobiele gegevensverbindingen mogelijk te maken.
Strategische doelstelling voor 2025: Alle Europese huishoudens, in de steden en op het
platteland, zullen toegang hebben tot internetverbindingen met een downlinksnelheid
van ten minste 100 Mbps, op te waarderen tot gigabitsnelheid.

4. GIGABIT-CONNECTIVITEIT LEVEREN VOOR DE DIGITALE EENGEMAAKTE MARKT
Om de bovengenoemde visie en doelstellingen voor 2025 waar te maken, is naar schatting
een totale investering van 500 miljard EUR in de komende tien jaar nodig, of
155 miljard EUR meer dan wanneer de huidige investerings- en moderniseringstendens van
de providers van connectiviteit wordt voortgezet30.
Het beleids- en rechtskader voor investeringen moet bijgevolg worden aangepast zodat het de
juiste voorwaarden schept waarbinnen deze extra investeringen op een kosteneffectieve
manier kunnen plaatsvinden.
4.1. Een geschikt regelgevingskader voor connectiviteit
Het Europees regelgevingskader voor telecommunicatie van 2002 was gericht op het creëren
van competitieve markten, het wegwerken van knelpunten en het verschaffen van toegang tot
essentiële infrastructuur. Het heeft de toegang tot de markt aanzienlijk vergemakkelijkt en
heeft gezorgd voor meer concurrentie, lagere prijzen en kwaliteitsvollere dienstverlening voor
consumenten en bedrijven. De regels voor het volgende decennium zullen de concurrentie, de
keuzemogelijkheden van de eindgebruiker en afdoende consumentenbescherming blijven
waarborgen, maar zullen de regelgeving waar mogelijk ook vereenvoudigen en zullen meer
gericht zijn op stabiele en consistente voorwaarden voor investeerders, exploitanten en
dienstverleners op de interne markt. Deze regels zullen uiteenlopende marktdeelnemers,
zowel bestaande exploitanten als nieuwe uitdagers, ook stimuleren om vaste en mobiele,
hoofdzakelijk door de markt gefinancierde netwerken met zeer hoge capaciteit uit te bouwen,
en zullen door de aanhoudende concurrentie en het keuzeaanbod het gebruik van deze
netwerken stimuleren. Deze grote uitdaging en de in deze mededeling vastgestelde
strategische doelstellingen komen derhalve tot uitdrukking in de door de Commissie in het
wetboek voorgestelde regelgevingsdoelstellingen.
In het voorgestelde wetboek wordt rekening gehouden met de toekomstige
connectiviteitsbehoeften van de digitale eengemaakte markt door van de toegang tot en
het gebruik van verbindingen met zeer hoge capaciteit een regelgevingsdoelstelling te
30

Op basis van de studie door Analysys Mason (SMART 2015/0068) en ramingen van de Commissie. Zie het bijgaande werkdocument van
de diensten van de Commissie, punt 4.4.

8

maken, bovenop de bestaande doelstellingen om de concurrentie te bevorderen, tot de
interne markt bij te dragen en de belangen van de burgers te bevorderen.
Stimulansen voor de uitrol en het gebruik van netwerken met zeer hoge capaciteit op
competitieve markten
Om investeringen in internetconnectiviteit op de juiste manier te stimuleren, bevat het
voorgestelde wetboek gerichte veranderingen aan de marktregulering, zodat nieuwe
investeringen in verhouding tot de risico’s voldoende rendement opleveren en internationale
beleggers in heel Europa voorspelbaarheid krijgen, terwijl er voldoende ruimte blijft voor
aanpassingen aan plaatselijke situatie van het netwerk.
De regulering zal doeltreffender zijn als zij gebaseerd is op grondige lokale kennis van een
steeds diverser landschap van netwerken met een veelheid aan lokale, nationale en
multinationale spelers. Interventies zullen worden aangepast aan geografische gebieden waar
de marktdominantie aanhoudt en aan de reële mogelijkheden voor zowel gevestigde als
alternatieve operatoren om netwerken uit te bouwen. Inventarisatie zal leiden tot een
samenhangender beleid, omdat private investeringsmogelijkheden of publieke
investeringsbehoeften in kaart worden gebracht, of gebieden worden geïdentificeerd waar
lokale initiatieven obstakels kunnen worden weggenomen of de vraag kan worden
gestimuleerd. Hierdoor kunnen regelgevende instanties transparanter zijn over plannen voor
de aanleg van netwerken en kunnen zij investeerders meer voorspelbaarheid en bescherming
bieden. Dit is vooral belangrijk om ervoor te zorgen dat gemeenschappen in dunbevolkte
gebieden over betere internettoegang beschikken.
In het voorgestelde wetboek wordt regelgevende instanties gevraagd om plannen voor
netwerkinvesteringen in kaart te brengen en krijgen overheden de mogelijkheid om
investeerders te zoeken voor gebieden met een te lage dekkingsgraad.
Op infrastructuur gebaseerde concurrentie is een van de meest doeltreffende manieren om
nieuwe of betere internetverbindingen aan te leggen in gebieden waar door de
bevolkingsdichtheid (of de concentratie aan bedrijven) meer dan één netwerk kan worden
ondersteund. Investeringen in nieuwe netwerken met zeer hoge capaciteit hebben ook
gevolgen voor de concurrentiedynamiek, omdat hierdoor meer differentiatie mogelijk wordt.
Effectieve toegang tot civiele infrastructuur, zoals kabelgoten en masten in handen van
ondernemingen met een aanmerkelijke marktmacht, creëert concurrentie- en
investeringsmogelijkheden en moet de eerste oplossing zijn om knelpunten te verhelpen. Of
andere maatregelen op wholesaleniveau nodig zijn om effectieve, op toegang tot
infrastructuur gebaseerde concurrentie te bewerkstelligen, moet worden overwogen op basis
van bestaande handelsovereenkomsten tussen operatoren en van de daadwerkelijke
keuzemogelijkheden van de eindgebruikers. Bijgevolg zullen de maatregelen van
regelgevende aard niet zwaarder op de investeringsbeslissingen van de operatoren doorwegen
dan strikt noodzakelijk is, en tegelijkertijd concurrerende resultaten opleveren.
In het voorgestelde wetboek wordt prioriteit gegeven aan maatregelen inzake
netwerktoegang, waarmee de uitbouw van een concurrerende infrastructuur waar
haalbaar rechtstreeks wordt ondersteund en waarbij rekening wordt gehouden met de
reeds bestaande retailkeuzes voor eindgebruikers.
In gebieden waar op infrastructuur gebaseerde concurrentie geen haalbare kaart is, kunnen
concurrerende operatoren samen investeren, waardoor de kosten worden gebundeld, de
risico's worden beperkt, kleinere operatoren hogere drempels kunnen overwinnen en er
mettertijd duurzame concurrentie ontstaat die minder afhangt van regelgeving. Operatoren
met aanmerkelijke marktmacht die open staan voor dergelijke mede-investeringen in
9

netwerken met zeer grote capaciteit, moet daarom worden toegestaan zich te onderscheiden
van niet investerende concurrenten; zo worden alle spelers gestimuleerd om het nodige
kapitaal vrij te maken.
Businessmodellen die gebaseerd zijn op de verkoop van wholesaletoegang tot het netwerk
aan kleine operatoren, kunnen de concurrentierisico's verminderen, "geduldig" kapitaal
aantrekken voor langetermijninvesteringen in netwerken met zeer hoge capaciteit en zo de
grens tussen commerciële en niet-commerciële gebieden doen vervagen. Dit relatief nieuwe,
maar snel groeiende businessmodel verdient duidelijkere en eenvoudigere regelgeving
wanneer dergelijke operatoren aanmerkelijke marktmacht hebben.
In het voorgestelde wetboek worden voorspelbare regelgevingsvoorwaarden vastgesteld
ter bevordering van mede-investerings- en wholesalemodellen die de uitrol van
netwerken met zeer hoge capaciteit dieper in voorstedelijke en rurale gebieden
vergemakkelijken.
Wellicht willen eindgebruikers in moeilijkere gebieden, individueel of als deelnemer aan een
regeling om de vraag te bundelen, aanloopinvesteringen financieren om hun huizen op een
glasvezelnetwerk met zeer hoge capaciteit aan te sluiten. Deze financiële toezegging moet
mogelijk zijn op basis van een afzonderlijke overeenkomst met betaalbare aflossingen op
lange termijn, mits de eindgebruiker het recht behoudt om na een periode van maximaal
24 maanden van dienstverlener te veranderen.
In het voorgestelde wetboek wordt verduidelijkt dat langetermijnaflossingen voor
aansluitingen met de regels ter bescherming van eindgebruikers stroken.
Spectrumregels voor mobiele connectiviteit en 5G
Ten opzichte van andere geavanceerde regio's liep de EU voor met de ontwikkeling van 4Gtechnologie, maar was zij laat met de uitrol ervan. Trage en versnipperde toekenning van
spectrum door de lidstaten heeft een rechtstreeks negatief effect op de algehele dekkings- en
penetratiegraad van draadloze netwerken in heel Europa. Indien dit opnieuw gebeurt, brengen
dergelijke vertragingen de succesvolle invoering van 5G in Europa en van nieuwe
innovatieve diensten in gevaar.
Naast snellere procedures voor de toewijzing van spectrum voor elektronische communicatie
en duidelijke termijnen waarbinnen het spectrum beschikbaar wordt gesteld aan de markt,
hebben investeerders in draadloze breedband van de volgende generatie meer
voorspelbaarheid en consistentie nodig met betrekking tot de toekomstige licentiemodellen en
de basisvoorwaarden voor de toekenning of verlenging van nationale spectrumrechten. Deze
voorwaarden omvatten onder meer een minimumlooptijd van de licentie om rendement op
het geïnvesteerde vermogen te waarborgen, meer mogelijkheden voor de handel in en
verhuur van spectrum, en consistente en objectieve regelgevende marktvormingsmaatregelen
(reserveringsprijzen, opzet van veilingen, spectrumblokken en -plafonds, uitzonderlijke
reserveringen of de verplichting tot wholesaletoegang). Anderzijds moeten de operatoren zich
ertoe verbinden het hun toegewezen spectrum doeltreffend te gebruiken.
Het voorgestelde wetboek stelt de kernbeginselen voor de toewijzing van spectrum in de
Unie vast, alsook nieuwe instrumenten op Unieniveau voor het vaststellen van
toewijzingstermijnen en licentieperiodes (minimaal 25 jaar) en een toetsing door de
nationale regelgevende instanties onderling om consistente toewijzingspraktijken te
garanderen.

10

Aan spectrumlicenties gekoppelde dekkingsverplichtingen zijn een efficiënt instrument om
hiaten in draadloze netwerken op te vullen en te zorgen voor kwaliteitsvolle dekking op het
hele grondgebied en voor de hele bevolking van de EU. Hoewel al op grote schaal
dekkingsverplichtingen worden opgelegd, moeten zij beter worden afgestemd op de in deze
mededeling vermelde doelstellingen voor 2025, met name voor de belangrijkste
transportroutes en voor rurale gebieden. Operatoren moeten snel netwerken met een grotere
dichtheid, op basis van kleine cellen, kunnen uitrollen. De toezichthouders hebben extra
instrumenten nodig om plaatselijke hiaten in de dekking (blinde vlekken) te kunnen
aanpakken, bijvoorbeeld door het gedeeld gebruik van netwerken te vergemakkelijken.
Het voorgestelde wetboek bevordert een consistente aanpak met betrekking tot
dekkingsverplichtingen, de uitrol van kleine cellen en het gedeeld gebruik van
netwerken, zodat de uitrol van 5G en de connectiviteit in rurale gebieden worden
gestimuleerd.
Gedeeld spectrumgebruik, hetzij via een algemene vergunning, hetzij via individuele
gebruiksrechten, kan ervoor zorgen dat dit schaarse goed efficiënter en intensiever wordt
gebruikt. Dit is met name relevant voor de nieuwe spectrumbanden voor zeer korte afstanden
("millimetergolf")
die
voor
5G-communicatie
zouden
worden
gebruikt.
Radiospectrumgebruikers met een algemene vergunning verdienen meer regulerende
bescherming tegen schadelijke interferentie binnen de band, obstakels voor de uitbouw van
wifi-toegangspunten zullen worden opgeheven en de toegang van eindgebruikers tot gedeelde
wifiverbindingen zal gemakkelijker worden.
Het voorgestelde wetboek vergemakkelijkt het gedeeld gebruik van spectrum in 5Gnetwerken en bevordert de toegang van eindgebruikers tot wifiverbindingen.
Het gebruik stimuleren door middel van concurrerende markten, meer keuzemogelijkheden
voor de consument en betaalbare tarieven
Netwerken met zeer hoge capaciteit leveren enkel een rendement op het geïnvesteerde
vermogen en bredere economische voordelen op, indien burgers en bedrijven er gebruik van
maken. Veel verschillende factoren spelen daarbij een rol, maar de regels moeten zorgen voor
concurrerende markten en keuzemogelijkheden voor de consument. Het voorgestelde
wetboek garandeert onder meer dat de eindgebruiker ten volle kan genieten van zijn recht om
van provider te veranderen, ook bij aankoop van een bundel van internet- of telecomdiensten
in combinatie met andere goederen of diensten (zoals toestellen of content).
Het voorgestelde wetboek moderniseert de overstaprechten van de eindgebruiker, ook
voor bundels.
Hoewel de nadruk verschuift naar de uitbouw en het gebruik van connectiviteit met zeer hoge
capaciteit, mag niemand de toegang tot een basisverbinding worden ontzegd. Terwijl andere
beleidsinstrumenten geschikter zijn om de uitrol van netwerken in afgelegen gebieden te
bevorderen, moet het beginsel van universele dienstverlening worden gebruikt om ervoor te
zorgen dat de meest kwetsbare sociale groepen toegang krijgen tot betaalbare basisdiensten
indien de markt geen oplossing biedt.
Het voorgestelde wetboek geeft kwetsbare eindgebruikers recht op betaalbare
connectiviteit.
Voorschriften aangepast aan nieuwe communicatiediensten en aan de interne markt
11

Internetconnectiviteit heeft nieuwe vormen van online-communicatiediensten mogelijk
gemaakt, met belangrijke voordelen voor de eindgebruiker. Sectorale regels mogen de
concurrentie tussen traditionele operatoren en nieuwe communicatieplatformen niet
verstoren, maar moeten op een evenredige en niet-discriminerende wijze en op basis van de
relevante kenmerken van de betrokken diensten een antwoord bieden op de resterende
vraagstukken van de eindgebruiker. Dienstverleners en eindgebruikers moeten in gelijke mate
kunnen profiteren van een echte interne markt voor diensten, met passende bescherming in de
vorm van bijvoorbeeld beveiliging. Een gelijk speelveld moet er ook voor zorgen dat de
netbeheerders niet worden benadeeld indien zij ook communicatiediensten aanbieden.
Het voorgestelde wetboek garandeert een eerlijke interne markt dankzij maximale
harmonisatie van de voornaamste sectorspecifieke regels m.b.t. de eindgebruiker, die,
naar gelang het geval, van toepassing kunnen zijn op verschillende categorieën van
diensten.
Een governancemodel voor een stabiele en samenhangende regelgeving
Een doeltreffend governancesysteem is gebaseerd op samenwerking tussen sterke en
onafhankelijke nationale regelgevende instanties met voldoende bevoegdheden, die
samenwerken met de Commissie in een versterkte institutionele structuur (BEREC) met
bijbehorende taken, en met een meer gestructureerd gebruik van strategische deskundigheid
op het gebied van radiospectrumbeleid (via de Beleidsgroep Radiospectrum). Het
gemeenschappelijke doel moet zijn dat, voortbouwend op de ervaring en expertise van het
BEREC en de nationale regelgevende instanties bij de uitvoering van het huidige kader, het
nieuwe wetboek op een consistente, voorspelbare en vooruitziende manier wordt gebruikt in
het langetermijnbelang van de eindgebruiker op een concurrerende interne markt.
In het wetboek wordt voorgesteld een efficiënter Europees systeem voor regelgevende
instanties voor elektronische communicatie vast te stellen om te garanderen dat het
regelgevend kader op een consistente manier wordt uitgevoerd met het oog op de
ontwikkeling van de interne markt.

4.2. 5G-actieplan
De Commissie stelt ook een 5G-actieplan voor ter bevordering van een gecoördineerde
aanpak voor de uitrol van 5G-infrastructuren die een belangrijke rol zullen spelen in de
toekomstige Europese internetconnectiviteit. Dit zal geheel nieuwe innovatiemogelijkheden
bieden, niet alleen in de communicatiesector, maar ook in de hele economie en maatschappij.
Bij de uitbouw van de nieuwe 5G-infrastructuur is, om investeringen aan te moedigen, een
passende mate van coördinatie tussen de lidstaten en tussen de betrokken sectoren nodig. Het
actieplan is erop gericht een dergelijke coördinatie te beserkstelligen via een aantal gerichte,
grotendeels vrijwillige maatregelen. Samen met het voorgestelde wetboek zou dit Europa de
nodige instrumenten moeten geven om ten behoeve van zijn internationale
concurrentiepositie het voortouw te nemen in de 5G-wedloop.
De Commissie verzoekt de lidstaten het 5G-actieplan te steunen en zal met alle
belanghebbenden samenwerken om te zorgen voor de daadwerkelijke uitvoering ervan.

12

4.3. Overheidssteun voor investeringen
Wetgevende en regelgevende maatregelen kunnen hindernissen wegnemen,
concurrentieprikkels versterken, investeerders meer voorspelbaarheid bieden en de kosten
voor de aanleg van netwerken verlagen. De doelstellingen voor 2025 op het gebied van
internetconnectiviteit zijn zodanig vastgesteld dat zij grotendeels binnen het bereik van
commerciële exploitanten liggen. Toch zal publieke financiering nodig zijn om de
businesscase voor particuliere projectontwikkelaars in de moeilijkste gebieden ter verbeteren.
Tot dusver zijn de middelen afkomstig uit ESI-fondsen voor investeringen in
breedbandinfrastructuur grotendeels ter beschikking gesteld in de vorm van subsidies; het
regelgevingskader voor de ESI-fondsen voor 2014-2020 voorzag in een nieuwe mogelijkheid
om financieringsinstrumenten op dit gebied te gebruiken, zoals benadrukt in de mededeling
over het investeringsplan voor Europa, waarin werd opgeroepen tot een verdubbeling van het
gebruik van de financieringsinstrumenten in het kader van deze fondsen. De
financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen en het Europees Fonds voor strategische
investeringen bieden aangepaste financieringsinstrumenten voor respectievelijk kleine en
grote breedbandprojecten of kunnen worden gecombineerd ter ondersteuning van specifieke
fondsen en platforms. Technische bijstand kan worden verleend via de Europese
investeringsadvieshub.
In de meest afgelegen gebieden is het vaak nodig om breedband te subsidiëren, omdat deze
dienstverlening
anders
onrendabel
zou
zijn.
Een
overheidsbijdrage
uit
financieringsinstrumenten kan echter extra private langetermijninvesteringen aantrekken door
de opstartrisico's op korte termijn te verkleinen in gebieden waar de businesscase op lange
termijn positief kan zijn. Door een combinatie te gebruiken van beide vormen van
overheidsfinanciering in gebieden met globaal genomen commerciële mogelijkheden voor
netwerken met zeer grote capaciteit, kunnen de subsidies worden beperkt tot het minimum
om een businesscase op te bouwen in de onrendabele zones, terwijl de betrokkenheid van de
particuliere sector optimaal wordt benut in grotere gebieden.
Om maximaal voordeel te halen uit de hefboomwerking van openbare financiering d.m.v.
gecombineerde investeringen in Europese netwerken met zeer grote capaciteit, moeten de
lidstaten de juiste mix van subsidies, financieringsinstrumenten en extra maatregelen uit de
verschillende Europese en nationale financieringsprogramma’s gebruiken31.
De financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF) is het EU-instrument dat
specifiek is op de ondersteuning van trans-Europese netwerken gericht. Het huidige budget
laat echter alleen toe om een erg beperkt deel van de breedbandprojecten te ondersteunen,
met name innovatieve, op geavanceerde technologie gebaseerde projecten die potentieel
reproduceerbaar zijn en uitsluitend gebruikmaken van financieringsinstrumenten. De huidige
en toekomstige EU-financiering moet op alle niveaus worden vereenvoudigd en versoepeld,
zodat financieringsinstrumenten en subsidies kunnen worden gecombineerd. In het kader van
de tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader32 stelt de Commissie
maatregelen voor om het combineren van de ESI-fondsen met het EFSI op alle gebieden,
inclusief breedband, te vergemakkelijken.
Bij de voorbereiding van de financiële programmering voor de periode na 2020 zal de
Commissie de toekomstige behoeften aan financiële steun van de verschillende Europese
investeringsprogramma’s afwegen tegen de doelstellingen voor 2025.
31

Voor
meer
informatie
over
de
complementariteit
tussen
de
ESI-fondsen
en
het
EFSI,
zie:
http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/thefunds/fin_inst/pdf/efsi_esif_compl_en.pdf
32
Investeringsplan voor Europa: Europees Fonds voor strategische investeringen wordt verlengd na succesvol eerste jaar(IP-16-1933) en
nieuwe richtsnoeren over de combinatie van de Europese structuur- en investeringsfondsen met het EFSI (IP-16-329)

13

De Commissie roept de lidstaten op om hun overheidssteun efficiënt te combineren
d.m.v. subsidies en financieringsinstrumenten, zodat de langetermijndoelstellingen van
deze mededeling worden gehaald.
De Commissie zal, in samenwerking met de Europese Investeringsbank, voor het einde
van het jaar een breedbandfonds oprichten dat voortbouwt op de CEF en het EFSI, en
onderzoekt momenteel een initiatief inzake financieringsopties voor activiteiten in het
kader van de strategie voor een digitale eengemaakte markt, zoals het combineren van
verschillende financieringsbronnen voor Europese connectiviteitsprojecten van
gemeenschappelijk belang tot 2025.
In het kader van de financiële programmering voor de periode na 2020 zal de
Commissie een afweging maken tussen enerzijds de behoefte aan voldoende budgettaire
middelen om in het kader van de CEF de uitrol van breedband in onvoldoende
ontsloten gebieden doeltreffend te financieren, en anderzijds de behoefte aan middelen
uit de ESI-fondsen om, eventueel met een indicatief aandeel, de digitale transformatie
van de Europese economie en maatschappij te ondersteunen.
Nationale overheidssteun voor niet-marktconforme investeringen valt onder de regels inzake
staatssteun, zoals vastgesteld in artikel 107, lid 1, VWEU. De richtsnoeren voor
breedbandsteun voorzien in de mogelijkheid om de uitrol van netwerken die aanzienlijke
verbeteringen ten opzichte van bestaande netwerken bieden, met publieke middelen te
ondersteunen (het principe van een "sprongsgewijze verandering" wat de beschikbaarheid
van breedband betreft). Risico’s op concurrentiedistorsie worden vermeden door middel van
bepaalde vereisten, zoals het gebruik van het minst verstorende financieringsmechanisme en
de garantie op open toegang tot door de overheid gefinancierde infrastructuur.
De doelstellingen van de digitale agenda voor Europa voor 2020 komen reeds tot uitdrukking
in de richtsnoeren: geacht wordt dat staatssteun voor een sprongsgewijze verandering van
basisbreedband naar NGA-netwerken (toegangsnetwerken van de volgende generatie,
meestal met snelheden van meer dan 30 en minder dan 100 Mbps) marktfalen tegengaat
wanneer een commerciële uitrol van netwerken met een hoge capaciteit uitblijft. In de
richtsnoeren wordt ook rekening gehouden met eventuele verdere sprongsgewijze
veranderingen, zoals upgrades naar "supersnelle" breedband van 100 Mbps of meer door
glasvezelverbindingen tot dichter bij de eindgebruikers te trekken om tegemoet te komen aan
een onvervulde vraag op plaatsen met een reeds bestaand of gepland NGA-netwerk.
Bij de beoordeling van de nationale plannen ter ondersteuning van netwerken met zeer hoge
capaciteit zal de Commissie rekening houden met de in deze mededeling vastgestelde
behoeften en doelstellingen en de daaraan ten grondslag liggende gegevens m.b.t. de behoefte
op lange termijn aan dergelijke netwerken waaraan de markt onvoldoende tegemoet zou
kunnen komen. De Commissie gaat uit van het beginsel van gerichte staatssteun, die beperkt
blijft tot het strikt noodzakelijke, om marktfalen te corrigeren en doelstellingen van Europees
belang te verwezenlijken, en is daarom voorstander van het gebruik van gecombineerde
financiering uit verschillende financieringsinstrumenten in gebieden waar dit tot een
sprongsgewijze verandering naar ultrasnelle breedbandnetwerken leidt. Dit kan het risico
verminderen dat gepaard gaat met investeringen in netwerken met zeer hoge capaciteit,
waardoor de kosten voor de overheid verminderen en mogelijke concurrentiedistortie tot een
minimum wordt beperkt.

14

De Commissie zal rekening houden met de te verwachten evolutie van de behoeften op
lange termijn wanneer zij de in de richtsnoeren inzake breedbandsteun vastgelegde
aanpak voor "sprongsgewijze verandering" toepast in samenhang met de strategische
doelstelingen van deze mededeling, en zal bij de beoordeling van
staatssteunmaatregelen efficiënte, gecombineerde financiering welwillend overwegen
indien deze leidt tot een lagere steunintensiteit en een kleiner risico op
concurrentiedistorsie.
4.4. Wifi voor Europa
Via een wifiverbinding kunnen gemakkelijk meerdere gebruikers internettoegang krijgen en
veel lokale overheden bieden al gratis internettoegang aan in openbare ruimten. De
Commissie wil het aanbod van gratis wifiverbindingen voor burgers in alle openbare diensten
aanmoedigen en ondersteunen (bv. in overheidsgebouwen, scholen, bibliotheken,
gezondheidscentra, musea, in openbare parken en op pleinen), zodat bevolkingsgroepen beter
deel gaan uitmaken van de digitale eengemaakte markt, gebruikers een voorsmaakje krijgen
van de gigabit-maatschappij, de digitale geletterdheid wordt verbeterd en de openbare
dienstverlening op deze plaatsen een aanvulling krijgt.
De Commissie zal een voucherregeling voor openbare wifi creëren, gericht op
overheden, die zo gratis wifiverbindingen kunnen aanbieden op plaatsen waar mensen
samenkomen.

4.5. Begeleidende maatregelen ter ondersteuning van internetconnectiviteit en
convergentie
Om de Europese doelstellingen op het gebied van internetconnectiviteit te verwezenlijken,
zullen ook proactieve nationale of regionale beleidsmaatregelen nodig zijn die voortbouwen
op de nationale breedbandplannen33. Het is essentieel dat de planning transparanter wordt, dat
multi-level governance wordt versterkt en dat meer beste praktijken worden gedeeld ten
behoeve van aanbieders van infrastructuur, overheden en gebruikers.
De Commissie roept de lidstaten op om tegen eind 2017 de voortgang van hun nationale
breedbandplannen te evalueren en te actualiseren met een tijdhorizon tot 2025,
overeenkomstig de strategische doelstellingen van deze mededeling en het 5G-actieplan.
Zoals bleek uit het in 2014 door de Commissie ontwikkelde initiatief "Connectieve
gemeenschappen"34, tonen lokale en regionale beleidsmakers veel interesse in intensievere
samenwerking tussen openbare en particuliere actoren op het vlak van connectiviteit, alsook
in meer technische bijstand en betere communicatie over beste praktijken en beschikbare
middelen. Het in kaart brengen van bestaande en geplande netwerken zal de
overheidsinstanties op alle bestuursniveaus ook meer inzicht geven in gevallen van
marktfalen en lacunes in de connectiviteit, en hen de kans bieden om gerichte
overheidsinitiatieven te nemen. Maar om succes te boeken, zullen zij zich ook moeten
inzetten om de burgers aan te moedigen actief aan digitale activiteiten deel te nemen.
De Commissie zal in samenwerking met het Comité van de Regio’s tegen het einde van
2016 een participatief breedbandplatform creëren om ervoor te zorgen dat publieke en
33

De Commissie brengt verslag uit over de ontwikkeling van de nationale breedbandplannen in haar digitale voortgangsverslagen.
Voor meer informatie over het initiatief "Connectieve gemeenschappen", zie: https://ec.europa.eu/digital-singlemarket/en/news/connected-communities-initiative.
34

15

private entiteiten in grote mate betrokken worden en met elkaar samenwerken om in
breedband te investeren en vooruitgang te boeken bij de uitvoering van de nationale
breedbandplannen.
Om de daadwerkelijke terbeschikkingstelling van ESI-fondsen aan breedbandprojecten te
vergemakkelijken, heeft de Commissie voorgesteld om een Europees netwerk van
adviesbureau's voor breedband (Broadband Competence Offices of BCO's) op te richten35.
Bedoeling hiervan is beste praktijken sneller uit te wisselen tussen lidstaten/regio's en
technisch advies te geven over manieren om doeltreffend in breedbandprojecten te investeren,
waar mogelijk in combinatie met financieringsinstrumenten.
De Commissie roept de lidstaten en regio’s op om op regionaal of nationaal niveau het
EU-netwerk van adviesbureaus voor breedband op te richten en te ondersteunen.
De uitrol van breedband zou nog verder kunnen worden vergemakkelijkt door de kosten van
civieltechnische werkzaamheden te beperken — deze maken tot 80 % van de investeringen in
breedbandnetwerken uit. Richtlijn 2014/61/EG36 (de richtlijn ter verlaging van de kosten voor
breedband) is bedoeld om voor meer gedeeld gebruik en hergebruik van bestaande fysieke
infrastructuren in diverse sectoren (energie, vervoer, enz.) te zorgen en om synergieën met
openbare werkzaamheden te bewerkstelligen; en bepaalt dat alle nieuwe of gerenoveerde
gebouwen klaar moeten zijn voor broadband. Synergieën tussen nutsvoorzieningen en
samenwerkingsverbanden wekken steeds meer de interesse van andere sectoren en hebben al
goede resultaten opgeleverd. De Commissie dringt er bij de lidstaten op aan vaart te zetten
achter de omzetting en effectieve uitvoering van deze richtlijn, zodat het potentieel van de
maatregelen, en met name de sectoroverschrijdende synergieën, ten volle wordt benut.
Overeenkomstig de richtlijn ter verlaging van de kosten van de aanleg van
elektronischecommunicatienetwerken met hoge snelheid zal de Commissie vóór 1 juli
2018 de uitvoering ervan evalueren, de impact op de kosten van door de EU
gefinancierde breedbandprojecten evalueren en richtsnoeren geven ter bevordering van
beste praktijken die verder bijdragen aan de langetermijndoelstellingen van deze
mededeling.

5. CONCLUSIE
Internettoegang is vandaag net zo belangrijk voor de economie en de maatschappij als
elektriciteitsvoorziening dat was tijdens de tweede industriële revolutie. Internetconnectiviteit
met zeer hoge capaciteit is van essentieel belang om de volgende stap te zetten op het vlak
van concurrentievermogen en innovatie en om ervoor te zorgen dat de Europese bedrijven en
burgers ten volle de vruchten van de digitale eengemaakte markt kunnen plukken. Deze
mededeling en de bijgaande maatregelen zijn bedoeld om Europa de instrumenten te geven
die het hiervoor nodig heeft.
De Commissie moedigt de lidstaten aan om in nauwe samenwerking met alle belanghebbende
partijen de in deze mededeling uiteengezette visie voor een Europese gigabitmaatschappij te
ondersteunen op zowel beleids-, regelgevend als financieel vlak, en verzoekt:
-

de Europese Raad en het Europees Parlement hun goedkeuring te hechten aan de
strategische doelstellingen voor internetconnectiviteit in de digitale eengemaakte markt;

35

Voor meer informatie over het BCO-initiatief: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/broadband-competence-offices.
Richtlijn 2014/61/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 inzake maatregelen ter verlaging van de kosten van de
aanleg van elektronischecommunicatienetwerken met hoge snelheid
36

16

-

het Europees Parlement en de Raad vaart te zetten achter het wetgevende debat over het
bijgaande voorstel voor een Europees wetboek voor elektronische communicatie, zodat
tegen eind 2017 een politiek akkoord wordt bereikt en de lidstaten dit ruim vóór 2020
kunnen uitvoeren.

De Commissie zal verslag uitbrengen over de voortgang van de in deze mededeling
toegelichte initiatieven in het kader van de regelmatige rapportage over de digitale
eengemaakte markt.

17

BIJLAGE
Hoogwaardige internetverbindingen voor de digitale eengemaakte markt
Initiatief

Acties en tijdlijn

Maatregelen m.b.t. het regelgevingskader
Wetgevingsvoorstel tot vaststelling van Het Europees Parlement en de Raad zetten vaart
achter het wetgevende debat, zodat tegen eind
het Europese wetboek voor
2017 een politiek akkoord wordt bereikt en de
elektronische communicatie
lidstaten dit ruim vóór 2020 kunnen uitvoeren.
Wetgevingsvoorstel tot oprichting van
het Orgaan van Europese
regelgevende instanties voor
elektronische communicatie
Ondersteunende en andere maatregelen
Strategische doelstellingen voor
internetconnectiviteit

De Europese Raad en het Europees Parlement
hechten vóór eind 2016 hun goedkeuring aan de
strategische doelstellingen voor
internetconnectiviteit in de digitale eengemaakte
markt.

5G voor Europa: een actieplan

Vaststelling van een gemeenschappelijk
tijdschema en een reeks maatregelen voor de
gecoördineerde introductie van 5G-netwerken in
Europa.

Breedbandfonds, voortbouwend op de
CEF en het EFSI

De Commissie lanceert, in samenwerking met de
Europese Investeringsbank, tegen eind 2016 een
breedbandfonds.

Financieringsmogelijkheden voor de
activiteiten m.b.t. de strategie voor de
digitale eengemaakte markt

De Commissie buigt zich over een initiatief
inzake financieringsmogelijkheden, inclusief het
combineren van verschillende
financieringsbronnen, voor Europese
internetconnectiviteitsprojecten van
gemeenschappelijk belang tot het jaar 2025.

Financiële programmering na 2020

De Commissie maakt een afweging tussen
enerzijds de behoefte aan voldoende budgettaire
middelen om in het kader van de CEF de uitrol
18

van breedband in onvoldoende ontsloten
gebieden doeltreffend te financieren, en
anderzijds de behoefte aan middelen uit de
structuurfondsen om, eventueel met een
indicatief aandeel, de digitale transformatie van
de Europese economie en maatschappij te
ondersteunen.
Wifi voor Europa

De Commissie creëert een voucherregeling voor
openbare wifi, gericht op overheden, die zo gratis
wifiverbindingen kunnen aanbieden op plaatsen
waar mensen samenkomen.

Nationale breedbandplannen

Tegen eind 2017 evalueren de lidstaten de
voortgang van hun nationale breedbandplannen
en actualiseren zij deze met een tijdhorizon tot
2025, overeenkomstig de strategische
doelstellingen van deze mededeling en het 5Gactieplan.

Participatief breedbandplatform

De Commissie creëert, in samenwerking met het
Comité van de Regio’s, tegen het einde van 2016
een participatief breedbandplatform om ervoor te
zorgen dat publieke en private entiteiten in grote
mate betrokken worden en met elkaar
samenwerken om in breedband te investeren en
vooruitgang te boeken bij de uitvoering van de
nationale breedbandplannen.

EU-netwerk van adviesbureaus voor
breedband op regionaal/nationaal
niveau.

Oprichting en ondersteuning, tegen eind 2016,
van het EU-netwerk van adviesbureaus voor
breedband op regionaal/nationaal niveau door de
lidstaten en regio’s.

Evaluatie van de richtlijn ter verlaging
van de kosten van de aanleg van
elektronischecommunicatienetwerken
met hoge snelheid en richtsnoeren ter
bevordering van beste praktijken

De Commissie evalueert uiterlijk in juli 2018 de
tenuitvoerlegging van de richtlijn ter verlaging
van de kosten van de aanleg van
elektronischecommunicatienetwerken met hoge
snelheid, beoordeelt de impact op de kosten van
door de EU gefinancierde breedbandprojecten en
geeft richtsnoeren ter bevordering van beste
praktijken.

Staatssteun

De Commissie houdt rekening met de te
verwachten evolutie van de behoeften op lange
19

termijn wanneer zij de in de richtsnoeren inzake
breedbandsteun vastgelegde aanpak voor
"sprongsgewijze verandering" toepast in
samenhang met de strategische doelstelingen van
deze mededeling, en zal bij de beoordeling van
staatssteunmaatregelen efficiënte, gecombineerde
financiering welwillend overwegen indien deze
leidt tot een lagere steunintensiteit en een kleiner
risico op concurrentiedistorsie.

20