Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

33 037

Mestbeleid

Nr. 367

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2019
Hierbij informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister voor Milieu en
Wonen, over de stand van zaken van diverse dossiers met betrekking tot
het mestbeleid.
Herbezinning mestbeleid
In de herbezinning op het mestbeleid wordt bekeken hoe een nieuw
mestbeleid er in de toekomst uit kan gaan zien. Dit is een omvangrijk
traject en ik hecht eraan uw Kamer hier met regelmaat van op de hoogte
te houden. Meest recentelijk heb ik dat gedaan met mijn brief van 19 juli jl.
(Kamerstuk 33 037, nr. 360), waarin ik heb aangegeven dat de diverse
regiobijeenkomsten zijn afgerond, hieruit denkrichtingen zijn gedestilleerd
en deze worden voorgelegd aan het Planbureau voor de Leefomgeving
(PBL) voor een quick scan en aan een boerenpanel voor een beoordeling
vanuit de praktijk.
Op 29 augustus jl. heeft het boerenpanel plaatsgevonden als vervolg op
de startbijeenkomst en de regiobijeenkomsten. Voor deze bijeenkomst is
een zo gemengd mogelijke (o.a. qua sectoren, locatie, bedrijfstype) groep
van agrarisch ondernemers uitgenodigd. Deze ondernemers zijn gevraagd
de opgedane ideeën vanuit de regiobijeenkomsten te toetsen aan hun
praktijkervaring. Het doel was om zo een vollediger beeld te krijgen van
de effecten van de mogelijke maatregelen, en adviezen op te doen voor de
implementatie daarvan. De discussies hebben een verrijking geboden in
het proces van beleidsvorming en helpen mij in de nadere invulling van
de contouren. Veel boeren hebben bovendien aangegeven bereid te zijn
om betrokken te blijven in dit proces. Ik heb dan ook voor ogen deze
ondernemers later in het proces, wanneer het gaat om een verdere
concretisering van maatregelen, opnieuw te betrekken.
Het PBL werkt momenteel nog aan de quick scan om de denkrichtingen te
toetsen aan de gestelde doelen/kaders voor de herbezinning. Ik verwacht

kst-33037-367
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

1

de resultaten van deze quick scan op korte termijn te ontvangen. Onder
andere op basis van de uitkomst van deze quick scan werk ik verder aan
de contouren van een toekomstbestendig mestbeleid. Het doel van deze
contouren is een duidelijke stip op de horizon, aan de hand waarvan het
mestbeleid voor de toekomst kan worden vormgegeven. Hierbij is het van
groot belang dat de maatregelen samenhang hebben met andere
opgaven zoals de ontwikkeling naar kringlooplandbouw en de aanpak van
de stikstofproblematiek.Ik heb eerder toegezegd uw Kamer voor het eind
van dit jaar de contouren voor een toekomstig mestbeleid toe te sturen.
Gelet op het voorgenoemde samenhang met de aanpak van de stikstofproblematiek is hiervoor meer tijd nodig. Ik verwacht uw Kamer in het
eerste kwartaal van 2020 te informeren over de contouren.
Derogatie Nitraatrichtlijn
Op 24 september jl. (Kamerstuk 33 037, nr. 363) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de verlenging
van de derogatie voor de jaren 2020 en 2021. In dat kader heb ik uw
Kamer op 15 november jl. de voortgangsrapportage versterkte handhavingsstrategie mest en update waterkwaliteit derogatiebedrijven
toegezonden (Kamerstuk 33 037, nr. 366). Deze stukken heb ik ook naar de
Europese Commissie gestuurd en op basis daarvan ben ik verder met de
Commissie in gesprek over verlenging van de derogatie. Ik houd uw
Kamer uiteraard op de hoogte van de voortgang.
Naast de besprekingen over verlenging van de huidige derogatie wordt
ook al nagedacht over de mogelijkheden voor een nieuwe derogatie vanaf
2022. In het Klimaatakkoord van 28 juni jl. (bijlage bij Kamerstuk 32 813,
nr. 342) is de afspraak opgenomen dat de rijksoverheid en LTO Nederland
zich inzetten om per 1 januari 2022 een gewasderogatie voor gewassen
die bijdragen aan koolstofvastlegging (bijvoorbeeld wintergranen,
graszaad en winterkoolzaad) en een gewasderogatie voor grasland te
realiseren (afspraken e en u in paragraaf C4.5.3 Landbouwbodems en
vollegrondsteelt). De tijd tot 1 januari 2022 wordt gebruikt om tot pilots te
komen voor wetenschappelijke onderbouwing van de aanvraag in
Brussel. In afstemming met LTO Nederland en de POV is tot een lijst
mogelijke alternatieve invullingen van de huidige derogatie gekomen1.
Deze lijst is ter advies voorgelegd aan de Commissie Deskundigen
Meststoffenwet (CDM), waarbij de CDM is gevraagd de verschillende
opties te scoren op onder andere nitraatuitspoeling, deelname bereidheid,
kringlooplandbouw, koolstofopslag, weidevogels en grondgebondenheid.
Het advies van de CDM bied ik uw Kamer hierbij aan2. Ik ben momenteel
met sectorpartijen en WUR in overleg om te komen tot een gedegen
wetenschappelijke onderbouwing, op basis waarvan vervolgens tot een
afweging en concreet voorstel voor invulling van een nieuwe derogatie
gekomen kan worden. Ik verwacht hier begin volgend jaar meer duidelijkheid over te kunnen geven.
Bovengronds uitrijden van runderdrijfmest
Zoals door uw Kamer verzocht met de motie van de leden De Groot en
Futselaar (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1115) is de vrijstellingsregeling voor
het bovengronds uitrijden van runderdrijfmest verlengd voor een periode
van 5 jaar (Stcrt. 2019, nr. 9387). Deze vrijstellingsregeling voor 2019 tot
en met 2023 is een voortzetting van de vrijstellingsregelingen voor
bovengronds uitrijden van runderdrijfmest over de perioden 2014
(Stcrt. 2014, nr. 5213), 2015–2016 (Stcrt. 2015, nr. 4198) en 2017–2018
1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

2

(Stcrt. 2017, nr. 3621). In 2019 hebben zich 514 deelnemers aangemeld
voor de vrijstelling, dat is een toename van 116 bedrijven. Ik heb RVO.nl
gevraagd te bekijken of de aangemelde bedrijven voldoen aan de
voorwaarden.
Zoals beschreven in mijn brief van 3 april 2019 (Kamerstuk 33 037, nr. 353)
is in de afgelopen periode gewerkt aan een plan voor vervolgonderzoek.
Bij het opstellen van dit plan is in overleg getreden met de Technische
Commissie Bodem en de betrokken sectorpartijen Vereniging voor
Behoud van Boer en Milieu (verder VBBM), Netwerk Grondig en
Vereniging Noordelijke Friese Wouden. De komende periode wordt het
onderzoeksplan naar kringloopboeren met inputarme en emissiearme
bedrijfsvoering op rundveebedrijven afgerond, in afstemming met de
eerder genoemde partijen. Daarna zal gestart worden met het uitzetten
van dit onderzoek.
Voortgang pilots zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn
In het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn zijn diverse pilotprojecten
opgenomen om onderdelen van het mestbeleid te onderzoeken en/of
daarmee te experimenteren. Deze pilots leveren ook een bijdrage aan de
realisatie van de LNV-visie. Hierbij informeer ik uw Kamer over de stand
van zaken van een aantal van deze pilotprojecten.
Pilot Nitraatwijzer
De pilot Nitraatwijzer omvat een onderzoek naar een indicator op bedrijfsof perceelsniveau om de nitraatconcentratie in het bovenste grondwater
te schatten3. Dit zou vervolgens gebruikt kunnen worden voor bedrijfsspecifieke verantwoording. De onderzoekers van de WUR concluderen dat het
nitraatresidu (NR) in de laag 0–90 cm beneden maaiveld gemeten in het
najaar, de beste indicator hiervoor is. De indicator NR is vastgesteld op
basis van een literatuurstudie van eerder onderzoek o.a. naar andere
indicatoren in Nederland en daarbuiten, het nitraatbeleid van Vlaanderen
en Baden-Württemberg, plus een aantal deelaspecten en proeven in
Nederland. NR is tegen beperkte kosten op een landbouwperceel vast te
stellen; het bepalen van een perceelsgemiddelde NR-waarde is 15 tot 40
keer goedkoper dan het bepalen van een perceelsgemiddelde waarde van
de nitraatconcentratie in grondwater. NR reageert relatief snel op
maatregelen: de ondernemer krijgt bij meting van NR nog in het betreffende teeltjaar feedback op zijn/haar handelen.
Voor de onderzochte gebieden in Vlaanderen en Baden-Württemberg
geldt NR als toetsinstrument voor een goede uitvoering van mestmaatregelen door ondernemers. Het wordt daar gebruikt als handhavings-,
sturings-, en monitoringsinstrument voor het mestbeleid. In beide
gebieden geldt een complex schema van maatregelen die bij
overschrijding van een bepaalde drempelwaarde NR wordt opgelegd. De
toegepaste drempelwaarden verschillen sterk tussen beide gebieden. In
Vlaanderen en Baden-Württemberg heeft het gebruik van NR geen
ontwikkeling tot eenvoudig bedrijfs- of perceelsspecifiek doelbeleid
gestimuleerd. Het heeft wel geleid tot complexe regelgeving inclusief een
groot aantal middelvoorschriften met weinig vrijheid van handelen in
risicogebieden. De aanpak heeft in beide regio’s geleid tot daling van
zowel NR als van de nitraatconcentratie in grond- en oppervlaktewater,
hoewel de daling in Vlaanderen tot stilstand is gekomen afgelopen jaren.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

3

De relatie tussen NR en de nitraatconcentratie in grondwater en de
invloed van lokale factoren daarop, zijn onvoldoende bekend om op basis
van NR-meting op een perceel vast te stellen of de nitraatnorm in het
bovenste grondwater (50 mg/l) op dat perceel en de N-norm in oppervlaktewateren worden overschreden. De bandbreedte hierbij bedraagt enkele
tientallen mg/l, onder andere vanwege jaarvariaties in het weer. Dit is ook
zo in Vlaanderen en Baden-Württemberg. De relatie NR-nitraat wordt in
Vlaanderen en Baden-Württenberg dan ook niet expliciet gebruikt, op
basis van de NR zelf wordt bepaald welke maatregelen benodigd zijn.
Gebruik van NR in de bodem in plaats van nitraat in het grondwater in
Nederland voor monitoring en rapportage over de effectiviteit van het
generieke mestbeleid wordt ontraden door de onderzoekers. Het zou een
trendbreuk veroorzaken ten opzichte van de lange tijdreeksen van nitraat
in het uitspoelingswater die reeds zijn opgebouwd in het Landelijk
Meetnet effecten Mestbeleid. In het rapport wordt de NR wel van grote
waarde geacht voor sturing en bewustwording bij agrarische ondernemers. De indicator geeft de ondernemer relatief snel feedback op
zijn/haar handelen, geeft de mogelijkheid tot zelfevaluatie ten opzichte van
de groep, en kan als basis dienen voor een lerend systeem.
De klankbordgroep van sectorvertegenwoordigers en kennisinstituten,
ingesteld naar aanleiding van de motie van het lid Bisschop (Kamerstuk
33 037, nr. 260) is drie keer mondeling over de voortgang van het
onderzoek geïnformeerd4. De klankbordgroep heeft in de laatste bijeenkomst uitgesproken voorstander te zijn van verder onderzoek naar de
relatie tussen NR en de nitraatconcentratie in het uitspoelingswater, ook
als NR alleen gebruikt wordt voor sturing en bewustwording. In het
rapport wordt aangegeven dat voor het vaststellen van die relatie
tenminste vijf jaren metingen nodig zijn op proefpercelen die verschillen
in bodem, grondwatertrap en gewas. Deze termijn is nodig om weerseffecten te ondervangen. Zoals hierboven genoemd zal er ook daarna een
onzekerheidsmarge blijven bestaan in voorspelde nitraatconcentratie
behorend bij bepaalde gemeten NR-waarde. Verder onderzoek is nodig
om een beter begrip te hebben van de onzekerheid en om de onzekerheid
te verkleinen waar mogelijk. De doorlooptijd van het benodigde
onderzoek betekent dat de uitkomsten geen rol kunnen spelen in het
aanstaande zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn. Dit gegeven, samen
met de aanzienlijke kosten van het onderzoeksvoorstel door het vele
veldwerk, heeft ertoe geleid dat aan de klankbordgroep is gemeld dat
verder onderzoek naar genoemde NR-nitraat relatie alleen te verantwoorden is indien sectoren bereid zijn twee derde van het benodigde
budget te fourneren. De sectoren is gevraagd om uiterlijk begin december
a.s. aan te geven of men daartoe bereid en in staat is.
Pilot Mineralenconcentraat
In de pilot Mineralenconcentraat wordt dierlijke mest verwerkt tot een
hoogwaardige meststof die kan worden ingezet als kunstmestvervanger.
Dit sluit goed aan bij de ambities uit de LNV-visie om kunstmest te
vervangen door hoogwaardige producten uit dierlijke mest. De Europese
Commissie heeft aangekondigd te komen met een richtsnoer voor
mestverwerkingsproducten die veilig gebruikt kunnen worden in
nitraatgevoelige gebieden en daarmee de status van kunstmest kunnen
krijgen. In dit traject presenteert het Joint Research Centre deze maand
een concept-rapport. Dit rapport zal in het Nitraatcomité met experts
worden besproken. Daarnaast vindt er begin volgend jaar een vergadering
4

De brede klankbordgroep van sectoren en kennisinstituten werd samengesteld ter uitvoering
van de motie Bisschop (Kamerstuk 33 037, nr. 260). Het betreft de organisaties: LTO, NAJK,
NAV, NMV, NVP, Biohuis, VEWIN, UvW, STOWA, IPO, NMI, RIVM, Deltares en WEnR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

4

plaats met wetenschappelijke experts op het gebied van mestverwerking.
De Europese Commissie heeft aangekondigd in mei 2020 dit traject te
willen afronden en met een richtsnoer te komen voor dergelijke
producten. Omdat het richtsnoer op zich laat wachten, en de pilot
mineralenconcentraat tot 31 december 2019 loopt, zal ik de pilot met twee
jaar verlengen tot 31 december 2021, om de bedrijven die nu participeren
voor de komende twee jaar zekerheid te bieden dat het product dat zij
maken afgezet kan worden. Ik ga er vanuit dat er na deze datum een
generieke mogelijkheid is voor deze bedrijven en dat een verder vervolg
van de pilot dan niet meer noodzakelijk is.
Pilot akkerbouw en vollegrondsgroententeelt
Eind 2018 is, als onderdeel van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn,
een gedragsinterventie ontwikkeld gericht op akkerbouwers en
vollegrondsgroenten-telers op zuidelijk zand- en lössgrond5. Aanleiding
hiervoor was het syntheserapport Evaluatie Meststoffenwet 2016, dat
meldde dat in het grondwater onder akkerbouw in de zandregio in de
periode 2011–2014 gemiddelde nitraatconcentraties gemeten zijn van
rond de 80 milligram per liter en dat vollegrondsgroentenbedrijven daar
nog boven liggen (RIVM, 2014)6, wat erop duidt dat in deze sectorgrondsoort-combinatie nutriënten beter benut zullen moeten worden.
Door goed te kijken naar de prikkels die van invloed zijn op het gedrag van
de boer, en gebruik te maken van inzichten uit de gedragswetenschappen,
is een aanpak ontwikkeld waarin de zogenaamde «nitraatapp» centraal
staat: een app die, in combinatie met meetstrips, de boer de mogelijkheid
geeft om op een laagdrempelige manier het nitraatgehalte te meten op de
eigen percelen, zodat inzicht kan ontstaan in de gevolgen van het eigen
handelen. Door in communicatie en tijdens bijeenkomsten zichtbaar te
maken dat steeds meer boeren aan de slag gaan met het nemen van
maatregelen tegen nitraatuitspoeling, kan een nieuwe sociale norm
ontstaan. Deze werkwijze sluit aan bij de LNV-visie, waarin het versterken
van de positie van de boer een belangrijk uitgangspunt is. Met deze
activiteiten geeft LNV akkerbouwers en vollegrondgroentetelers een
middel in handen om zelf meer regie te pakken rond de uitspoeling van
nitraat, en om een stapje te zetten in de richting van een sterke en
duurzame landbouw in 2030. Bij de aanpak is samenwerking gezocht met
stakeholders als Brabant Bewust, Delphy en Meststoffen Nederland.
Daarnaast is dit initiatief ondersteund door RVO.nl, NVWA, Deltares,
Cumela, NAJK en de provincie Noord-Brabant, als mede-afzenders van de
interventie.
Uit vooronderzoek bleek dat de effectiviteit van de gedragsinterventie het
grootst is wanneer boeren een persoonlijke instructie krijgen over het
gebruik van de nitraatapp. Er is daarom gestart met twee «meetdagen»,
die plaatsvonden op 27 en 28 juni 2019. Hierbij zijn akkerbouwers en
vollegrondgroentetelers uitgenodigd om gezamenlijk, onder begeleiding
van experts, op het bedrijf van een collega-akkerbouwer nitraat te meten.
Vervolgens was er gelegenheid voor een discussie met experts en met
collega’s over bekende en nieuwe maatregelen tegen uit- en afspoeling. In
totaal hebben ongeveer dertig boeren deelgenomen. Vervolgens zijn op 7
en 8 september 2019 tijdens de Agrarische Dagen in Someren (de
grootste landbouwbeurs in Zuid-Nederland met naar schatting 12.000
bezoekers) demonstraties verzorgd met de nitraatapp en zijn nitraatstrips
5
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Hooijboer, A.E.J., Fraters, B., Van der Meer, R. (2014). Scouting Vollegrondsgroenten op zand
(2007–2010), een verkennend onderzoek. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu,
Bilthoven, RIVM Rapport 680717036.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

5

uitgedeeld om het thuis meten te bevorderen. Met deze demonstraties zijn
circa 200 boeren bereikt.
De ervaringen uit de pilot worden onderdeel van het project kennisverspreiding als activiteit van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Met dit
programma wordt bij een grote groep agrariërs verbinding gelegd tussen
kennis en handelingsperspectief.
Resultaten meting grondgebondenheid
Op 29 maart 2018 heb ik aan uw Kamer de nulmeting grondgebondenheid, opgesteld door Wageningen Economic Research (WEcR), doen
toekomen (Kamerstuk 33 037, nr. 281), die in het plenaire debat over de
algemene maatregel van bestuur Verantwoorde groei melkveehouderij
(AMvB grondgebondenheid) van 23 april 2015 is toegezegd (Handelingen II 2014/15, nr. 80, items 4 en 7). Bij de totstandkoming van de
monitoring over 2016 en 2017 is gebleken dat definities en uitgangspunten uit de nulmeting aanpassing behoefden, dit heeft geleid tot
vertraging in de metingen over de jaren 2016 en 2017. Hierbij bied ik uw
Kamer de aangepaste nulmeting over het jaar 2015 aan inclusief de
monitoring over de jaren 2016 en 20177.
De nulmeting over 2015 is een beschrijving en analyse van grondgebondenheid van de melkveehouderij én van de situatie op de agrarische
grondmarkt (ontwikkeling grondprijzen, grondmobiliteit) over het jaar
voorafgaand aan de inwerkingtreding van de AMvB grondgebondenheid.
Deze meting is het uitgangspunt voor de volgende metingen.
De meting over het jaar 2016 laat zien dat de gemiddelde grondgebondenheid lager was dan in 2015 als gevolg van de groei van de melkveestapel. De meting over het jaar 2017 geeft aan dat deze afname gedeeltelijk ongedaan is gemaakt mede als gevolg van fosfaat-reducerende
maatregelen en gemiddeld lage melkprijzen in 2015 en 2016. Het aantal
bedrijven met melkvee is tussen 2015 en 2017 met 3,3% afgenomen tot
20.200, terwijl het aantal melkkoeien per saldo is toegenomen met 4,4%
tot 1,69 mln. De ingrepen van het fosfaatreductieplan hebben geleid tot
een daling van de jongveestapel in 2017. Het areaal grond in gebruik bij
de bedrijven met melkvee is tussen 2015 en 2017 met 2,5% toegenomen
tot 995.000 ha.
Fosfaat- en stikstofexcretie
Op 21 november heeft het CBS de derde kwartaalrapportage 2019 over de
fosfaat- en stikstofproductie van de Nederlandse veestapel gepubliceerd8.
Het betreft een momentopname, waarbij zoveel mogelijk wordt uitgegaan
van de meest recente gegevens en van de omvang van de rundveestapel
op 1 oktober 2019.
De momentopname van de fosfaat- en stikstofexcretie in de derde
kwartaalrapportage is vrijwel gelijk aan die in de tweede kwartaalrapportage. De melkveehouderij lijkt ruim onder het fosfaatplafond en net
onder het stikstofplafond uit te komen. Ook de varkens- en pluimveehouderij bevinden zich onder de sectorale plafonds. Wel moet hierbij worden
opgemerkt dat nog niet alle gegevens voor 2019, zoals de fosfor- en
stikstofgehaltes in het ruwvoer, al bekend en meegenomen zijn. De
definitieve cijfers kunnen dus nog afwijken, maar het beeld dat naar voren
komt is positief.

7
8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

6

Wel valt op dat de excretie in de categorie «overig» opnieuw wat is
gestegen. Dit hangt hoofdzakelijk samen met een hoger aantal vleeskalveren. De categorie «overige diersoorten» bestaat uit een verzamelcategorie van slecht vergelijkbare diersoorten (vleesrunderen, kalveren,
eenden, paarden, pony’s, geiten, schapen, pelsdieren en konijnen) en
heeft geen apart plafond. Ik houd de ontwikkeling in deze verzamelcategorie in de gaten. Voor dit moment gaat het nog om voorlopige cijfers en
is er geen sprake van een dreigende overschrijding van het nationale
productieplafond. Op het moment dat dit laatste wel zou dreigen, zal ik
bezien welke oorzaken daaraan ten grondslag liggen en welke maatregelen voor de betreffende diersoort nodig zijn.
Fosfaatexcretie per sector (in miljoen kg)
Plafond

2018
definitief

1e kwartaal
2019

2e kwartaal
2019

3e kwartaal
2019

Melkvee
Varkens
Pluimvee
Overig

84,9
39,7
27,4
20,91

78,7
37,7
25,9
19,8

76,9
37,3
26,0
18,9

75,7
37,7
25,5
20,4

75,8
36,9
25,5
20,6

Totaal

172,9

162

159

159

159

1

De categorie overig heeft geen formeel fosfaatplafond. De hier genoemde maximale fosfaatproductie is het nationale fosfaatplafond minus de sectorale fosfaatplafonds voor melkvee, varkens
en pluimvee.

Stikstofexcretie per sector (in miljoen kg)
Plafond

2018
definitief
(2018 na
5-jaarsmiddeling)

1e kwartaal
2019

2e kwartaal
2019

3e kwartaal
2019

Melkvee

281,8

288,1

280,6

279,9

Varkens
Pluimvee
Overig

99,1
60,3
63,21

289,9
(277,4)
96,8
56,7
60,2

96,8
55,1
57,6

96,8
56,1
60,4

95,0
56,1
61,4

Totaal

504,4

503,5
(489,9)

498

494

492

1

De categorie overig heeft geen formeel stikstofplafond. De hier genoemde maximale stikstofproductie is het nationale stikstofplafond minus de sectorale stikstofplafonds voor melkvee, varkens
en pluimvee.

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 367

7