Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2100
Vragen van de leden Stoffer, Van der Staaij (beiden SGP), Pouw-Verweij
(JA21) en Bikker (ChristenUnie) aan de Ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Justitie en Veiligheid over het bericht dat het gebruik
van zelfdodingspoeder Middel X flink steeg nadat Coöperatie Laatste Wil
bekend maakte welke stof het bevat (ingezonden 16 februari 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 31 maart (2023). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1775.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Gebruik zelfdodingspoeder Middel X stijgt
flink na bekendmaking welke stof het bevat»?1
Antwoord 1
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 2
Deelt u het vermoeden van de toxicoloog van het Nationaal Vergiftigingen
Informatiecentrum (NVIC) dat het bekendmaken van de informatie over de
stof van Middel X door de Coöperatie Laatste Wil heeft geleid tot een
toename van het gebruik ervan? Bent u bereid om onderzoek te doen om
duidelijk te krijgen of inderdaad sprake is van een causaal verband?
Antwoord 2
De toxicoloog van het NVIC heeft inderdaad aangegeven te vermoeden dat
het bekendmaken van de informatie over de stof van Middel X door de
Coöperatie Laatste Wil heeft geleid tot een toename van het gebruik ervan.
Zij geeft tegelijkertijd echter aan dat een causaal verband op basis van de
cijfers van het NVIC niet is vast te stellen.
Hoewel op individueel niveau factoren die bijdragen aan een suïcide of een
poging daartoe niet te voorspellen zijn, zijn er op maatschappelijk niveau
echter wel degelijk factoren aan te wijzen die bijdragen aan meer of minder
suïcides. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het voorkómen

1

ah-tk-20222023-2100
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

de Volkskrant, 14 februari 2023, «Gebruik zelfdodingspoeder Middel X stijgt flink na bekendmaking welke stof het bevat» (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/gebruikzelfdodingspoeder-middel-x-stijgt-flink-na-bekendmaking-welke-stof-het-bevat~b291284c/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

dat mensen gemakkelijk toegang hebben tot (informatie over) middelen
waarmee ze een einde aan hun leven kunnen maken, bijdraagt aan suïcidepreventie. Een causaal verband tussen enerzijds het beschikbaar maken van
informatie over Middel X en anderzijds het aantal suïcides in Nederland is
niet onomstotelijk vast te stellen. In het licht van voorgaande acht ik nader
onderzoek dan ook niet aangewezen.
Vraag 3
Welke mogelijkheden ziet u om een completer beeld te krijgen van het
gebruik van Middel X? Wat vindt u van de mogelijkheid om een plicht in
stellen voor artsen om (overlijden ten gevolge van het) gebruik van Middel X
of vergelijkbare stoffen te melden bij het NVIC?
Antwoord 3
Verreweg de meeste suïcidepogingen worden nergens geregistreerd.
Daardoor is ook niet bekend welke middelen daarbij worden gebruikt. Een
meldplicht zou indruisen tegen het medisch beroepsgeheim dat zowel een
maatschappelijk belang (waarborging van vrije toegang tot de zorg) als een
individueel belang (het recht van de patiënt op bescherming van zijn privacy
en het gezondheidsbelang van de individuele patiënt) dient.
Suïcides (fatale pogingen) worden wél geregistreerd, omdat deze altijd
worden onderzocht door een forensisch arts (gemeentelijke lijkschouwer). De
Wet op de lijkbezorging (Wlb) behelst het wettelijk kader voor verplichte
meldingen door de behandelend arts of gemeentelijke lijkschouwer bij
overlijden. De Wlb voorziet momenteel enkel in meldplichten in verband met
de lijkschouw en het afgeven van een verklaring van overlijden (A-verklaring)
en in verband met de opgave van de doodsoorzaken aan het CBS ten
behoeve van de doodsoorzakenstatistiek (B-verklaring). Het is echter niet
verplicht om te vermelden ten gevolge van welke middelen iemand is
overleden, waardoor de data hieromtrent naar verwachting incompleet zijn.
Grofweg zijn er twee categorieën overlijdens waarmee forensisch artsen met
Middel X te maken kunnen krijgen. Er kunnen (meerdere) aanwijzingen zijn
bij de lijkschouw dat de overledene Middel X heeft ingenomen (bijvoorbeeld
vermelding in een afscheidsbrief, huisartsendossier, verklaring van betrokkenen, etc). Afhankelijk van de situatie wordt in sommige gevallen besloten het
vermoeden van aanwezigheid van Middel X te bevestigen met toxicologisch
onderzoek, maar soms is het zo duidelijk dat dat niet nodig is. Een andere
categorie overlijdens is wanneer er bij de lijkschouw geen aanwijzingen zijn
waaraan iemand overleden is. In dat soort gevallen kan een overlijden door
Middel X alleen opgespoord worden door toxicologisch onderzoek. Dat is nu
slechts mogelijk in het kader van een strafrechtelijk onderzoek of op verzoek
van de nabestaanden (klinische sectie). Als artsen geen toxicologisch
onderzoek kunnen doen bij onverklaard overlijden, zal een verplichte
registratie geen goede weergave van de werkelijkheid geven. Op dit moment
vind ik een eventuele meldplicht bij het NVIC dan ook niet opportuun.
Vraag 4
Hoe staat het met het eerder aangekondigde onderzoek van 113 Zelfmoordpreventie en GGD Amsterdam naar de achtergrond van de slachtoffers van
Middel X?2
Antwoord 4
De eerste resultaten van het onderzoek worden in het tweede kwartaal van
2023 verwacht, afhankelijk van de beschikbaarheid van forensisch artsen.
Deze artsen vormen een cruciale schakel in het dossieronderzoek dat op dit
moment wordt uitgevoerd.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u, mede in het licht van bovengenoemde berichtgeving, de
effectiviteit van de in 2019 opgestelde code «Signalering van risico’s op
suïcide met behulp van chemische stoffen»? In hoeverre lukt het te voorkomen dat chemische stoffen, waarvan bewezen is dat deze oneigenlijk worden
gebruikt voor suïcide, ongecontroleerd verkocht worden aan particulieren?
2

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2022–2023, nr. 975.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Bent u bereid om dit te betrekken bij het aangekondigde gesprek tussen de
bij de code betrokken partijen (gepland in eerste kwartaal 2023), dan wel de
aangekondigde evaluatie van de code?3
Antwoord 5
Voordat de code in 2019 werd opgesteld, was Middel X al beschikbaar door
handel tussen consumenten onderling. Omdat er maar weinig van de stof
nodig is, kan met relatief beperkte hoeveelheden suïcide gepleegd worden. Er
zijn op dit moment geen aanwijzingen dat de stof waarmee suïcides (fatale
pogingen) zijn uitgevoerd afkomstig was van één van de ondertekenaars van
de code. Uiteraard zal dit ter sprake komen tijdens de volgende bijeenkomst
van de codepartners, gepland in het tweede kwartaal van 2023. Het is echter
niet waarschijnlijk dat dit zal leiden tot een andere aanpak. De evaluatie van
de code vindt eind 2023 plaats.
Vraag 6
Kunt u een overzicht geven van alle strafrechtelijke onderzoeken die op dit
moment lopen tegen (personen die betrokken zijn bij) de Coöperatie Laatste
Wil? Wat is de stand van zaken van deze onderzoeken?
Antwoord 6
Het Openbaar Ministerie (OM) heeft eerder publiekelijk kenbaar gemaakt dat
het voornemens is om tien personen te vervolgen die betrokken zijn of waren
bij de Coöperatie Laatste Wil. Het OM heeft deze zaken overgedragen aan de
rechter-commissaris. De rechter-commissaris kan – op verzoek van het OM of
de tien verdachten – nog nader onderzoek doen. Het is nog niet te zeggen
wanneer deze zaken voor de rechter komen.
Vraag 7
Deelt u de mening dat er inmiddels voldoende aanleiding is om op grond van
artikel 2:20 Burgerlijk Wetboek de Coöperatie Laatste Wil te verbieden en te
ontbinden?
Antwoord 7
De beslissing om op grond van artikel 2:20 Burgerlijk Wetboek een rechtspersoon te verbieden en te ontbinden is aan de rechter. Het OM kan daartoe een
verzoek indienen bij de rechtbank. Of er in dit specifieke geval voldoende
aanleiding is om een dergelijk verzoek te doen, is ter beoordeling van het
OM.

3

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2022–2023, nr. 975.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3