Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 264

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juni 2009
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) heeft onlangs uitkomsten gepubliceerd
van de inventarisatie van het controle- en fraudebeleid van zorgverzekeraars in 2008. Ik heb het persbericht van ZN met bijlage bijgevoegd. In deze brief geef ik u mijn reactie op de cijfers en conclusies van
ZN. Daarnaast geef ik in deze brief ook mijn reactie op de motie van de
leden Agema en Schippers van 16 december 2008 waarin zij mij oproepen
om het voortouw te nemen bij de bestrijding van zorgfraude1. De staatssecretaris van VWS heeft in haar beantwoording van vragen van het lid
Agema over fraude met het persoonsgebonden budget (pgb) al aangekondigd dat ik zo spoedig mogelijk een reactie op deze oproep zou sturen2.
Met deze brief voldoe ik aan die toezegging.
Ik ga in deze brief alleen in op de fraudebestrijding binnen het stelsel van
de Zorgverzekeringswet (Zvw). Binnen het stelsel van de AWBZ zijn de
rollen anders verdeeld. Naar aanleiding van de vermoedens van fraude
met pgb’s heeft de staatssecretaris van VWS in haar brief van 7 januari jl.
aangekondigd dat er verschillende maatregelen genomen worden om
herhaling te voorkomen3. Ook in de eerder genoemde beantwoording van
vragen van het lid Agema over berichten over fraude in de thuiszorg (naar
aanleiding van het Djahé-rapport) en met het pgb is de staatssecretaris
ingegaan op de door haar te nemen maatregelen. Over de toekomstbestendigheid van het pgb-systeem heeft de staatssecretaris voor de
zomer een brief aan de Kamer toegezegd.

Kamerstukken II, 2008–2009, 29 689, nr. 238.
Kamerstukken II, 2008–2009, Aanhangsel,
nr. 3487.
3
Kamerstukken II, 2008–2009, 30 597, nr. 46.

Jaarlijks maakt ZN de resultaten bekend van de inventarisatie van het
controle- en fraudebeleid van zorgverzekeraars. Ook dit jaar blijkt uit de
cijfers dat zorgverzekeraars veel geld hebben bespaard door een intensieve controle van declaraties. Het grootste deel van de besparingen is
behaald met materiële controles die hebben geleid tot het terugvorderen
of niet uitkeren van onterechte declaraties. Hierbij gaat het om verrichtingen die bijvoorbeeld al in een andere vorm waren gedeclareerd, maar
waarbij geen sprake is van opzettelijk onterecht declareren. Vorig jaar is

KST132078
0809tkkst29689-264
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 689, nr. 264

1
2

1

voor ongeveer € 93 miljoen aan dergelijke declaraties gedetecteerd, veel
meer dan in 2007 (€ 58 miljoen). Is er wel opzettelijk onterecht gedeclareerd, dan is er sprake van fraude. In 2008 hebben de zorgverzekeraars
voor ongeveer 7 miljoen aan fraude opgespoord. Dit is iets minder dan in
2007 (€ 8 miljoen). Niet alleen het opgespoorde bedrag aan fraude is
gedaald, ook het aantal vastgestelde fraudegevallen is afgenomen van
1187 in 2007 naar 392 in 2008. Dit heeft tot gevolg dat het gemiddelde
fraudebedrag wel is verdubbeld. Volgens ZN wordt het grootste deel
(66%) van de fraude gepleegd door zorgaanbieders en derden (bijvoorbeeld bemiddelingsbureaus, intermediairs, volmachten en leveranciers).
Ik wil benadrukken dat de opbrengst van fraudebestrijding in het juiste
perspectief moet worden geplaatst. De leden Agema en Schippers
verwachten dat meer opgespoorde fraude ook zal leiden tot lagere zorgpremies. Ik deel deze verwachting niet. Het totale bedrag aan onterechte
declaraties en fraude in 2008 (€ 100 miljoen) is krap 0,5% van het totaalbedrag aan declaraties (€ 22 miljard). Aangezien aan fraudebestrijding ook
kosten zijn verbonden, zal opsporing wel leiden tot een marginaal lagere
schadelast, maar niet of nauwelijks tot lagere premies. De kosten en baten
van fraudebestrijding moeten daarom altijd goed in het oog worden
gehouden. Dat is ook de reden dat ik uw Kamer eind vorig jaar heb
geschreven weinig te voelen voor het verplicht stellen van het toezenden
van kopieën van nota’s door verzekeraars aan verzekerden. Nog los van
het feit dat de Europese schaderichtlijn mij hiervoor geen ruimte biedt.
Uit de inventarisatie blijkt verder dat zorgverzekeraars vorig jaar extra
inspanningen hebben geleverd om onjuiste declaraties en fraude op te
sporen. Er wordt meer gebruikgemaakt van detectietechnieken en er is
meer samenwerking tussen controleafdelingen. Ook zijn er meer mensen
vrijgemaakt voor de fraudebeheersing. Ik vind het een belangrijk signaal
dat zorgverzekeraars meer tijd en menskracht beschikbaar stellen aan de
bestrijding van fraude. Binnen het stelsel van de Zorgverzekeringswet
hebben zorgverzekeraars daarbij immers een centrale rol. Zij zijn verantwoordelijk voor het betalen van declaraties en het innen van premies.
Zorgverzekeraars kunnen met formele en materiële controles onjuiste
declaraties en fraude opsporen. Daarnaast hebben zij verschillende mogelijkheden om frauderende aanbieders of verzekerden sancties op te
leggen. Uiteraard wordt ten onrechte uitgekeerd geld teruggevorderd. Uit
de inventarisatie van ZN blijkt dat in 2008 de bovengenoemde bedragen
van in totaal € 100 miljoen aan onjuiste declaraties en fraude is teruggevorderd of niet is uitgekeerd.
De zorgverzekeraars staan niet alleen in hun opsporende taak. Ook de
NZa, de FIOD-ECD en het Openbaar Ministerie zijn bij de opsporing en
bestraffing van fraude betrokken, waarbij iedere partij zijn eigen rol heeft.
Naast het toezicht op de rechtmatige uitvoering van de Zvw door zorgverzekeraars en het recht- en doelmatigheidstoezicht op de uitvoering van
de AWBZ, houdt de NZa toezicht op de naleving van regels van de Wet
marktordening gezondheidszorg (Wmg) door de zorgverleners. Deze
regels bevatten voorschriften voor onder meer het declareren van zorg en
het verstrekken van informatie. Bij overtreding kan de NZa optreden met
bestuurlijke handhavingsinstrumenten. Daarnaast houdt de NZa toezicht
op de uitvoering van de controles door zorgverzekeraars om onterechte
declaraties van zorgaanbieders en verzekerden op te sporen. Binnenkort
zal de NZa overigens haar visie op integriteit en fraudebestrijding publiceren, waarmee ze haar bevoegdheden met betrekking tot de fraudebestrijding nader zal invullen.
Tegen bepaalde overtredingen kan uiteindelijk ook strafrechtelijk worden
opgetreden. Het zal hierbij vooral gaan om zwaardere fraudegevallen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 689, nr. 264

2

waarbij sprake is van hoge geldbedragen en/of recidive. Hierover hebben
de NZa, het Openbaar Ministerie en de FIOD-ECD afspraken met elkaar
gemaakt en vindt er regelmatig overleg tussen deze partijen plaats. Ook
zorgverzekeraars kunnen overigens naar aanleiding van door hen gedetecteerde fraude aangifte doen bij politie of justitie.
De signaalwerking die van de opsporing en bestraffing van fraudeurs
uitgaat, is echter zeer belangrijk. Fraude mag niet worden getolereerd.
Daarom geef ik ook invulling aan mijn rol bij het voorkomen van fraude.
Niet door fraudeurs zelf op te sporen en te bestraffen, maar door de NZa
bevoegdheden en middelen te geven waarmee kan worden opgetreden
tegen fraude in de zorg. Ook heb ik regelmatig contact met de zorgverzekeraars en blijf ik, als systeemverantwoordelijke, alert op kwetsbaarheden in wet- en regelgeving en systemen in de zorg, zoals het DBCsysteem. Om ook in de toekomst de kans op onterechte declaraties en
fraude verder te verkleinen wordt het nieuwe DBC-systeem (DOT, met
nieuwe productstructuur en bijbehorend registratie- en declaratiesysteem)
zo min mogelijk fraudegevoelig vormgegeven. Bij de ontwikkeling van de
nieuwe productstructuur die per 1 juli 2009 gefaseerd wordt ingevoerd en
per 2011 zal worden gebruikt in het declaratieverkeer, wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de behoefte aan eenduidige en duidelijke
regels. Ook is aan Coziek (het informeel overlegorgaan van landelijke
accountants in de zorgsector) gevraagd om de beheersbaarheid en de
controleerbaarheid van het nieuwe DBC-systeem te toetsen. Daarnaast is
ZN bij de ontwikkeling van DOT betrokken.
Ook behoort de zorgpasfraude nagenoeg tot het verleden door het
(gedeeltelijk) inwerking treden van de Wet gebruik burgerservicenummer
in de zorg1. Hierover heb ik uw Kamer, naar aanleiding van vragen van het
lid Agema, begin juni vorig jaar geïnformeerd2. Vanaf 1 juni jl. hebben alle
zorgaanbieders op grond van deze wet de verplichting om met behulp van
het burgerservicenummer de identiteit van een nieuwe patiënt/cliënt vast
te stellen. Hierdoor wordt een aanzienlijke drempel opgeworpen om dit
soort fraude nog te plegen.
De fraudebestrijding is afhankelijk van verschillende partijen die, zoals ik
hierboven heb beschreven, ieder hun eigen rol hebben. Het is belangrijk
dat deze rolverdeling helder is en wordt gerespecteerd en dat alle partijen
hun verantwoordelijkheid voor de fraudebestrijding nemen. De verschillende bij de fraudebestrijding betrokken partijen moeten daarom met
elkaar in gesprek zijn en blijven.
Ik ben bereid het voortouw te nemen bij het versterken van de samenwerking tussen de verschillende partijen om door het delen van kennis en
ervaring het frauderisico verder te beperken. Daarom zal ik op korte
termijn alle betrokken partijen waaronder Zorgverzekeraars Nederland, de
NZa, het Openbaar Ministerie, de FIOD-ECD en de SIOD, uitnodigen om
met elkaar te bespreken hoe de bestrijding van fraude verder verbeterd
kan worden. Uiteraard zullen de staatssecretaris van VWS en de minister
van Justitie hierbij betrokken zijn.
Ik vertrouw erop hiermee voldoende uitvoering te hebben gegeven aan de
motie.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink
1

Stb. 2008, 186.
Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 XVI,
nr. 154.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 689, nr. 264

3