2
OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

p.i. in Vught om hem door te verwijzen naar de kliniek
omdat ze anders wisten dat hij niet geplaatst zou worden
omdat zijn medisch dossier misschien te zwaar was en hij
misschien geweigerd zou worden? Ik wil van de minister
weten of dat een rol heeft gespeeld.

Aan de orde is het debat over het rapport van de OVV
inzake de forensische zorg en de casus Michael P.

Voorzitter, het spijt mij heel erg, maar ik moet heel even
schorsen, want ik merk dat ik duizelig word.

De voorzitter:
Aan de orde is het debat over het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de forensische zorg. Ik heet
iedereen van harte welkom. In het bijzonder heet ik welkom
de familie van Anne Faber en de familie van Joost Wolters.
Het is een pijnlijke aanleiding om vandaag in de Kamer
aanwezig te zijn en ik wens u veel sterkte bij het volgen van
dit debat. Ik heet ook de minister voor Rechtsbescherming
van harte welkom.

De voorzitter:
Dan schorsen we nu voor enkele ogenblikken.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
We gaan verder met de bijdrage van mevrouw Kuiken.

Ik geef mevrouw Kuiken namens de PvdA-fractie als eerste
spreker het woord.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter, dank voor het begrip, en excuus.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Dit debat valt mij zwaar. Zwaar, omdat het mij
een van de ergste dingen lijkt die je kunt overkomen,
namelijk dat je je kind of je geliefde verliest, zeker met de
wetenschap dat als er niet zo veel fouten waren gemaakt,
je kind of je geliefde er waarschijnlijk nog zou zijn. Die
wetenschap lijkt mij voor de familie onverteerbaar.
Voorzitter. De moord op Anne Faber is niet een incident, is
geen zaak op zich. Daarbij werden fout op fout gestapeld.
Informatie werd niet gedeeld. Screenings waren niet op
orde. Tbs had eigenlijk verleend moeten worden. Maar ook
bij de zaak van Joost Wolters die vermoord werd in een
metro van Amsterdam zien we dat informatie niet werd
gedeeld, maatregelen niet tot uitvoering werden gebracht
en er niet voldoende werd samengewerkt, kortom, dat fout
op fout werd gestapeld. En ook bij de moord op Els Borst
zien we een vergelijkbaar patroon.
Voorzitter. De eerste vraag die ik aan de minister wil stellen
is dan ook: erkent hij dat dit geen incident is, dat dit niet
het gevolg is van menselijk falen alleen maar dat er sprake
is van een systematische fout die we moeten herstellen? Ik
wil natuurlijk van de minister weten of hij in staat is om die
fouten te herstellen en wat hij de afgelopen twee jaar heeft
gedaan. Dat roept de nodige vragen op. De minister heeft
ons geschreven dat er inmiddels dertien verloven zijn
ingetrokken en acht verloven zijn opgeschort. Vanochtend
hoorden we dat er zelfs drie mensen terug naar detentie
zijn gestuurd. Waarom zijn die maatregelen nu pas genomen en waarom niet meteen na de moord op Joost en
waarom niet meteen na de moord op Anne? Want toen
wisten we al dat er een fout was in het systeem. En hoe zit
het met die andere honderd vergelijkbare gevallen? Zijn
die ook gescreend of moet dat nog gebeuren? Welke risico's
heeft de samenleving gelopen? Waarom zijn burgemeesters
niet geïnformeerd? Dat zijn zaken die ik wil weten.
Ook als ik kijk naar het verleden: hoe kan het nou zo zijn
dat terwijl we al zo lang weten dat het niet oké is dat daders
op hun medische dossier blijven zitten, dit toch gebeurt?
Heeft dat ook een rol gespeeld in de beoordeling van de

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

Voorzitter. Ik vroeg dus: hoe zit het nou in Den Dolder en
de overdracht vanuit de PI Vught? Kan een motivatie van
de gevangenis om niet door te plaatsen zijn geweest dat
ze wisten dat hij anders geweigerd zou worden in Den
Dolder, omdat er misschien te weinig mensen waren voor
de zwaarte van Michael P.? En hoe zit dat in andere zaken?
Dat wil ik graag van de minister weten.
Voorzitter. Ik moet ook vooruitkijken. De minister heeft
gezegd: "Ik bied mijn excuses aan. Ik ga een aantal aanbevelingen doorvoeren". Mijn eerste vraag is dan ook: hoe
hard zijn die beloftes? Waar kunnen we hem op afrekenen?
En kunnen we over een aantal maanden een gedegen rapportage verwachten over hoe we omgaan met al die aanbevelingen?
En hoe zit het met de informatievoorziening? Want in alle
dossiers, als het gaat over Els Borst, als het gaat over Joost
Wolters en als het gaat over Anne Faber, zien we dat de
informatievoorziening niet op orde is, dat er geen deugdelijke ICT-systemen zijn en dat er dus geen systeem is dat
ook een waarschuwing kan afgeven op het moment dat er
sprake is van menselijk falen. Waarom ontbreekt het aan
zo'n ICT-systeem? Er zijn namelijk goede voorbeelden.
Waarom worden die niet doorgevoerd?
Voorzitter. Het is mijn mening — mijn volgende vraag —
dat Michael P. tbs had moeten krijgen. De minister heeft
nu een aantal stappen gezet om het tbs-systeem te verbeteren, maar toch kunnen mensen nog te makkelijk weigeren.
Daarom herhaal ik ook mijn voorstel: waarom niet twee
jaar na detentie, op het moment dat er sprake is van nieuwe
feiten en mensen toch onder observatie zijn gezet, toch nog
tbs op kunnen leggen? Ik heb dat voorstel eerder gedaan.
De minister wilde het niet, maar ik denk dat het belangrijk
is.
Tot slot, voorzitter. De verantwoordelijkheid. De minister
zegt: "Ik wil de PI-directeur verantwoordelijk maken." Ik vind
dat te mager. In mijn optiek is de minister verantwoordelijk.
Waarom voeren we, als het gaat over het toetsen van verlof,
niet eenzelfde systeem in zoals we dat ook bij tbs kennen?
Op het moment dat het verlof wordt toegekend, heb je dan

3 april 2019
TK 70

70-2-1

een onafhankelijke commissie die dezelfde zwaarte kent als
wanneer het gaat over de beoordeling van mensen die in
de forensische zorg zitten. Dan heb ik het over vergelijkbare
mensen en daders als in de zaken waar we het vandaag
over hebben. Ik denk dat dat een verstandige oplossing is.
Ik hoor graag de reactie van de minister.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Mevrouw Kuiken geeft terecht aan dat we opnieuw een
aantal maatregelen moeten bekijken. Maar mag ik dan ook
aan de Partij van de Arbeid vragen om één maatregel
opnieuw te bekijken? We hebben de Wet forensische zorg
gehad, waarin we een observatiemaatregel hadden gezet
waarmee mensen die weigerden mee te werken aan hun
onderzoek, daartoe gedwongen konden worden. Het is eruit
gehaald met een amendement. Het is eruit gehaald door
een aantal leden in dit huis, leden van de Partij van de
Arbeid, de SP en anderen, terwijl we dát zo nodig hebben:
iemand die weigert om geobserveerd te worden, moet
gedwongen kunnen worden om geobserveerd te worden.
Mag ik dan ook vragen om die wijziging van de wet ongedaan te maken?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Dat lijkt me goed. Laten we dat doen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuiken.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter, ik rond af.
Voorzitter. Wat belangrijk is vandaag, is dat we het vertrouwen hebben dat deze minister niet alleen maar excuses
maakt, maar dat we het vertrouwen krijgen dat hij ook echt
van plan is om op korte termijn maatregelen door te voeren
waardoor we weten dat we onze best gaan doen, omdat
we harde maatregelen gaan nemen om dit in de toekomst
te voorkomen. Daar ga ik de minister op aanspreken, en
daar ben ik ook op aanspreekbaar.
Voorzitter, ik dank u zeer.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuiken. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Van Nispen namens de SP.

De heer Van Nispen (SP):
De vermissing en de dood van Anne Faber: het is de
nachtmerrie van iedere ouder, van familieleden, geliefden
en vrienden. En dat er zulke grote fouten zijn gemaakt, is
ongelofelijk pijnlijk en eigenlijk niet te verteren. Dit had
nooit mogen gebeuren. Dat maakt boos en verdrietig.
Er liggen rapporten met snoeiharde conclusies. De veiligheid van de samenleving is niet vooropgesteld. Ik vind het
onbegrijpelijk dat een veroordeelde verkrachter al zo snel
zo veel vrijheden kreeg, zonder inschatting van de risico's.
Fout op fout op fout. Het is helaas geen incident. Deze tragedie staat niet op zichzelf. Joost Wolters en Els Borst zijn

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

net ook al genoemd. Het waren niet alleen verkeerde
beslissingen, maar er blijken dus ook fouten te zijn in het
systeem. Dat is opnieuw vastgesteld. En nu moesten van
21 gedetineerden plotseling de vrijheden beperkt worden
en zijn er nog eens 3 teruggeplaatst, zo lazen we vanochtend. Waarom nu pas? Is echt alleen maar bij deze 24
onzorgvuldig gehandeld? Er zijn routinematig vrijheden
toegekend op basis van niet-volledige dossiers en risicobeoordelingen. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat dat alleen
maar bij deze 24 het geval was.
Hoe kan het dat het ministerie deze fouten en kwetsbaarheden in het systeem niet kende? Dat is toch eigenlijk niet
goed denkbaar? Sinds wanneer bepalen gedetineerden zelf
of relevante informatie over hen wel overgedragen mag
worden aan de kliniek waarnaar zij overgeplaatst worden?
Waarom is zijn overplaatsing toen niet geweigerd? Hoe kan
het dat het zedenverleden buiten beeld is geraakt? Dat is
toch gewoon te lezen in het vonnis? Daaruit blijkt dat toch?
Niemand snapt deze opeenstapeling van fouten. De aanbevelingen die worden gedaan, zijn eigenlijk open deuren als
je ze leest: meer aandacht voor risico's en het verbeteren
van de informatie-uitwisseling. Maar helaas zijn deze aanbevelingen dus niet vanzelfsprekend. Waarom was de dood
van een jonge vrouw nodig om deze fouten aan het licht te
brengen?
Het verbaast mij echt, want er waren al eerder ernstige
ongelukken. We hebben jaar in, jaar uit benadrukt dat we
bezorgd zijn over de veiligheid van de samenleving, de
resocialisatie en het delen van informatie over gevangenen.
Hoelang spreken wij al over het belang van aansluiting
tussen straf en zorg? Iedereen heeft hier altijd de mond van
vol, ook de VVD, die al sinds 2010 de verantwoordelijke
bewindspersoon levert, maar allerlei hele belangrijke, basale
dingen zijn gewoon niet op orde. Ik begrijp daar gewoon
heel weinig van. Wat heeft de minister sinds zijn aantreden
concreet gedaan om dit soort problemen te signaleren en
aan te pakken?
En dan nog zo'n ongemakkelijk punt. Gezegd wordt dat het
systeem heeft gefaald — en dat is ook zo — maar veiligheid
is mensenwerk. Mensen hebben verkeerde inschattingen
gemaakt, mensen hebben automatisch vrijheden toegekend,
mensen hebben dossiers niet of niet volledig gedeeld. De
diepere vraag die we vandaag moeten stellen, is: hoe komt
dat? Ik geloof niet dat het allemaal niet mocht van de wet
of dat er sprake is van onwil. Integendeel. Medewerkers
werken zich te pletter. We weten allemaal dat door de
bezuinigingen van de afgelopen jaren de publieke sector
enorm onder druk staat, zeker ook bij de gevangenissen en
klinieken waar we het hier over hebben. Dat zijn politieke
keuzes geweest. Die hebben geleid tot personeelstekorten
en een enorme werkdruk. Nergens is echt tijd voor. De uitholling van de publieke sector heeft hardwerkende mensen
ook cynisch gemaakt. Het moest nog goedkoper, met nog
minder collega's. In hoeverre hebben volgens de minister
de bezuinigingen van de afgelopen jaren bijgedragen aan
deze tragedie?
Ik geloof niet dat alleen extra regels en protocollen gaan
helpen. Hoe gaan wij ervoor zorgen dat mensen die dit
belangrijke en verantwoordelijke werk moeten doen, de tijd
en ruimte hebben om dossiers te lezen, zichzelf bij te
scholen als dat nodig is, de gedetineerden echt te leren
kennen en de veiligheidsrisico's goed in te schatten en
hiernaar te handelen?

3 april 2019
TK 70

70-2-2

Wat is eigenlijk de rol van het geld in de klinieken? Het zijn
particuliere aanbieders. Ik hoor van medewerkers dat klinieken hun cliënten zelden zullen terugsturen naar de gevangenis, ook niet als daar wel aanleiding voor is, omdat dit
simpelweg een verlies van inkomsten zou zijn. Kan dit waar
zijn? Sluit de minister uit dat er dit soort perverse prikkels
zijn, die onze veiligheid niet dienen?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
In de vorige periode hebben we gezamenlijk vrij fel opgetreden omdat wij ons zorgen maakten over die hele bekostiging van de forensische zorg. Nou heb ik gehoord dat er
een onderzoek loopt van de NZa, maar dat Justitie daar niet
bij betrokken is. Volgens mij is dat strijdig met afspraken
die wij samen ooit met het kabinet hebben gemaakt. Kan
in de vragen die de heer Van Nispen stelt, dat aspect worden meegenomen, zodat Justitie een rol krijgt in de analyses
van hoe het zit met de bekostiging van de forensische zorg?
De heer Van Nispen (SP):
Ik ben blij met deze vraag. Ik ben het volledig met collega
Van Toorenburg eens. Van de zorg is in het verleden een
markt gemaakt en omdat straf en zorg wel op elkaar aan
moesten sluiten, moesten er ook bedden ingekocht worden
en kregen we een heel raar systeem. Daar zijn wij altijd
tegen geweest. Nu loopt er gelukkig onderzoek, onder
andere naar dit soort perverse prikkels die ik net noemde,
die mogelijk de veiligheid niet ten goede komen. Dus ik
vind absoluut dat het raar zou zijn als er alleen maar vanuit
een zorginvalshoek gekeken gaat worden, omdat we juist
weten dat de populatie die ook in die ggz-klinieken zit steeds
crimineler, steeds gevaarlijker, steeds gewelddadiger wordt.
Dat is heel lastig voor het personeel, maar het brengt dus
ook grote risico's voor de veiligheid van de samenleving
met zich mee. Dus een goed punt. Laten we die vraag
inderdaad ook bij dezen aan de minister stellen.
Waarom werkte de kliniek in Den Dolder eigenlijk niet volledig mee aan het onderzoek? En waarom nemen zij die
aanbevelingen ter harte? Waarom nemen zij die aanbevelingen niet ruimhartig over? Wat vindt de minister ervan
dat de kliniek heeft geprobeerd om conclusies in het rapport
af te zwakken? Is er reden om het toezicht op deze private
klinieken aan te scherpen of het voortaan anders te gaan
organiseren? Is het hele systeem eigenlijk niet ook te ingewikkeld geworden? Want wie was nou verantwoordelijk
voor de beslissingen over deze man? Iedereen een beetje,
dat betekent dus niemand écht. Moeten we er niet voor
kiezen de zaaksofficier langer betrokken te houden, als
eindverantwoordelijke voor beslissingen over het toekennen
van vrijheden? Of zijn er andere oplossingen waar de
minister aan denkt, bijvoorbeeld het Adviescollege Verloftoetsing tbs? En kunnen we niet zorgen voor een veel grotere rol voor de reclassering, zodat alle gedetineerden onder
toezicht worden geplaatst?
Want als deze rapporten iets laten zien, dan is het wel dat
goed toezicht op en behandeling van gedetineerden en exgedetineerden van groot belang is om recidive te voorkomen. Dat draagt dus bij aan de veiligheid van de samenleving. Mogen we er nou op vertrouwen dat hier alles aan
gedaan wordt? Dat mensen op de juiste plek zitten, bijvoorbeeld in tbs waaruit je mensen niet vrijlaat zolang er risico's
zijn. Met de juiste behandeling, ingeschatte risico's, volledige dossiers en met voldoende en goed gekwalificeerd

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

personeel om dát te doen wat nodig is in de gevangenissen
en in de klinieken, zodat de veiligheid van de samenleving
voorop wordt gesteld.
De overheid is nu tekortgeschoten in de bescherming van
de samenleving en dat is heel erg zwaar. Daarmee heeft
het vertrouwen van veel mensen in de overheid opnieuw
een deuk opgelopen. Wat gaat deze minister doen om dat
vertrouwen te herstellen?
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Nispen. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Van der Staaij namens de SGP.

De heer Van der Staaij (SGP):
Mevrouw de voorzitter. Wat verschrikkelijk wat er allemaal
mis is gegaan in die behandeling van Michael P. en van al
die andere verdachten van ernstige misdrijven, veroordeelden voor ernstige misdrijven. Als je die rapporten leest van
de Onderzoeksraad voor Veiligheid, van de inspectie, dan
denk ik dat wij allen een gevoelen van verontwaardiging
krijgen.
Hoe kan dit gebeuren? Boosheid, verdriet, de pijn ook,
natuurlijk voor de nabestaanden in het bijzonder, van Anne
Faber, Joost Wolters en anderen. Wat moet het voor hén
betekenen? Het verplicht óns als volksvertegenwoordigers
des te meer om alles op alles te zetten om die veiligheid te
vergroten en om de regering daarop ook voortvarend en
voortdurend aan te spreken.
Als gevolg van diverse fouten en tekortkomingen in het
stelsel van forensische zorg kreeg Michael P. allerlei vrijheden die niet pasten bij het verleden. Hij werd vooral als
patiënt gezien, niet als zedendelinquent. Aandacht voor
zedendelicten die hij had begaan was uit beeld geraakt en
dáár zat hij nou juist zijn straf voor uit. De veiligheid van
de samenleving speelde onvoldoende een rol bij de
beoordeling. In plaats daarvan stond de resocialisatie centraal. Beoordeling van vrijheden was eigenlijk een administratieve handeling, geen inhoudelijke beoordeling op grond
van kennis van hem en zijn situatie.
Voorzitter. Wie dan ook nog ziet dat in het verleden niet
meewerken aan onderzoek ervoor zorgde dat je tbs kon
ontlopen, dat een beroep op privacy voldoende was om
een dossier niet door te geven, dat toegekende vrijheden
elkaar in hoog tempo opvolgden, dan kan je niet anders
concluderen dan dat er echt grondig iets mis is.
De overheid, is de pijnlijke constatering, is tekortgeschoten
in de bescherming van de samenleving en het zijn dus geen
indianenverhalen, maar het is dus echt waar dat op grond
van privacyregels belangrijke informatie niet meegenomen
wordt in belangrijke afwegingen en dat er geen serieuze
risicotaxatie is gemaakt. Dat is onverteerbaar, want in een
rechtsstaat gaat het niet alleen over de rechten van verdachten maar ook over de bescherming van burgers. Dat evenwicht is verstoord.
Voorzitter. De SGP begrijpt de inzet die erop gericht is om
gevangenen na het uitzitten van hun straf vrijheden terug
te geven. Zonder zo'n stelsel zou iemand plotseling volledig

3 april 2019
TK 70

70-2-3

vrij op straat kunnen komen. Maar als zo'n stelsel functioneert zonder dat er toezicht is of als zelfs het voortdurend
raadplegen van alle beschikbare informatie ontbreekt, dan
is er geen sprake van verantwoorde zorg, een verantwoorde
behandeling. De SGP vindt het ontoelaatbaar dat straffen
verengd worden tot zorg en dat de daders van zedendelicten
alleen als patiënt of zelfs als slachtoffer worden gezien.
Voorzitter. Wij willen vandaag graag van de minister in
eigen woorden horen hoe het zo mis kon gaan. Als je op al
die aparte dingetjes inzoomt, dan is het te begrijpen wat er
allemaal achter kan zitten. We zijn door al die rapporten
heen gegaan, maar ik wil toch nog eens even weten: wat
is nou de beoordeling van de minister? Hoe kon er zo veel
misgaan in deze zaak? Hoe kan het vertrouwen — ook de
samenleving vertrouwt erop dat de bescherming van de
burger serieus wordt genomen — hersteld worden in de
ogen van de minister?
Voorzitter. Ik heb nog een aantal concrete vragen. Op welk
moment is de minister verbetermaatregelen gaan nemen.
Wat wordt concreet bedoeld met het voortaan zwaarder
laten meewegen van maatschappelijke risico's bij het toekennen van vrijheden? Hoe kan een beroep op privacy bij
gedetineerden zo'n grote rol gaan spelen? Zijn er meer
situaties waarin de regels rond privacy de veiligheid in de
weg staan? Is de minister bereid om de Kamer hier zo snel
mogelijk duidelijkheid over te bieden? Is er nu daadwerkelijk
een einde gekomen aan het te makkelijk toekennen van
vergaande vrijheden? Is vanaf nu gewaarborgd dat het
Openbaar Ministerie, de reclassering en de Dienst Justitiële
Inrichtingen steeds geraadpleegd worden bij het vaststellen
of er nieuwe stappen gezet kunnen worden rond vrijheden?
Welke concrete verbeteringen worden ingezet om de relatie
en de informatie-uitwisseling tussen forensische instellingen
en de gemeenten te verbeteren? Hoe wordt hier toezicht
op gehouden? Hoe kan het dat er geen criteria zijn voor het
uitbreiden van vrijheden bij forensisch psychiatrische
instellingen en dat de rapportages soms maar een paar
regels lang zijn?
Voorzitter. De minister heeft alle aanbevelingen uit de rapporten overgenomen en hij heeft goede maatregelen in het
vooruitzicht gesteld. Dat is een goede zaak. De ervaring
heeft helaas wel geleerd dat het in de praktijk na verloop
van tijd toch weer makkelijk verzandt bij alle instellingen
die iets zouden moeten doen. Denk ook aan het onderzoek
dat er is geweest in de zaak rond Bart van U., de moord op
Els Borst en de moord op Loïs van U. De commissieHoekstra, die toezag op de naleving van de aanbevelingen,
zei: het gaat niet snel genoeg, er mag wel wat meer
urgentie zijn. Vandaag is dat geen probleem. Vandaag is
de urgentie er bij iedereen. Daar twijfel ik geen seconde
aan. Maar hoe is dat volgend jaar? Hoe is dat over twee
jaar? Daarom vraag ik de minister ook hoe hij gaat bewaken
dat er voortvarend en vastberaden invulling wordt gegeven
aan alle aanbevelingen en verbetermaatregelen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Staaij. Dan geef ik nu het
woord aan de heer Van Wijngaarden namens de VVD.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Als iemand die je dierbaar is van huis gaat, dan
wil je dat diegene weer thuiskomt. Maar er is één iemand
die nooit meer thuiskomt, en dat is Anne Faber. Geen politicus kan het leed wegnemen dat haar vriend, haar familie
en haar naaste omgeving is aangedaan. Het is die wetenschap die ons dwingt tot bezinning. Een zaak en onderzoeken naar hoe dit mogelijk was, staan niet op zichzelf. Ze
staan symbool voor een forensische zorg die te goed van
vertrouwen is geweest. Zo deden de nabestaanden van
Joost Wolters gisteren aan tafel bij Eva Jinek hun aangrijpende verhaal. Laten de onderzoeken daarom een kantelpunt worden in de geschiedenis van de forensische zorg in
Nederland. Als het gaat om het trekken van lessen, is een
in de Volkskrant afgedrukte passage uit het contact tussen
de gevangenis in Vught en de kliniek in Den Dolder over
Michael P. veelzeggend. "Hij doet het prima. Hij is psychisch
stabiel, goed begeleidbaar, gaat keurig naar zijn dagbesteding en therapieën, geeft negatieve urinetests, en is intrinsiek gemotiveerd. Je kunt hem gerust accepteren. Het is
echt een modelpatiënt." Het kwaad wist zich hier te verschuilen achter een masker van goed gedrag. In het geval van
het soort addergebroed waar Michael P. toe behoort, blijkt
maar weer eens dat niet vertrouwen, maar juist wantrouwen
de moeder der veiligheid is. Sommige mensen zijn naast
gevaarlijk ook doortrapt en horen levenslang op een longstay-afdeling voor tbs thuis en niet op straat.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Voorzitter. Het is natuurlijk afschuwelijk dat er werd gedaan
alsof Michael P. een modelpatiënt was en dat hij daardoor
naar een heel lichte afdeling kon gaan, een fpa, en niet naar
een kliniek met een zwaarder regime. Maar wat zou er de
reden van zijn geweest dat dit vanuit de PI Vught is gedaan,
dat ze iemand juist naar zo'n lichtere afdeling hebben
gestuurd? Wat was de incentive daarachter?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik denk dat het al vanaf het begin is misgegaan. Michael P.
heeft namelijk überhaupt geen tbs gekregen. Hoe kan dat?
Omdat het loonde om te weigeren mee te werken aan
gedragsonderzoek, omdat het loonde om te weigeren toestemming te geven om een dossier over te dragen van de
ene naar de andere kliniek. Dat zijn zaken die onverteerbaar
zijn, zeker in het licht van hoe het daarna verder is gegaan,
die dramatische gebeurtenissen.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dat snap ik helemaal en daar ben ik het mee eens, maar er
worden steeds vaker mensen overgebracht naar klinieken
met een heel licht beveiligingsregime. Misschien is dat
goedkoper. Je kunt dan ook denken: er is een soort drive,
er is een reden waarom er steeds vaker wordt gekozen voor
juist de lichte instellingen. Misschien zijn die goedkoper,
maar zijn dat de instellingen die ook beschikken over adequate kennis, expertise en beveiliging, juist om de zware
patiënten te begeleiden, vast te houden?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat is een terecht punt. Juist bij dit soort mensen hebben
we het over de meest ernstige vorm van geweldsdelicten

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

3 april 2019
TK 70

70-2-4

en zedendelicten. Juist bij die mensen — daarom haalde ik
ook wantrouwen aan als kernpunt — moet je ontzettend op
je hoede zijn. Hoe zwaarder het regime is, hoe beter geëquipeerd de medewerkers en de veiligheidswaarborgen zijn
om het hoofd te bieden aan dit soort mensen, hen te doorzien, door ze heen te kijken, door achter hun masker te kijken naar wat voor type ze eigenlijk zijn en wat voor risico
de omgeving met die mensen loopt als ze meer vrijheden
wordt gegeven. Juist daarom had deze persoon al in eerste
instantie tbs moeten krijgen en had het niet moeten lonen
om te weigeren mee te werken. Ik wijs erop dat er per 1
januari van dit jaar wetgeving van kracht is geworden die
het makkelijker maakt om tbs op te leggen, ook aan mensen
die weigeren mee te werken. Wat de VVD betreft gaan
mensen die voor dit soort delicten wordt veroordeeld, linea
recta naar de weigerafdeling van het Pieter Baan Centrum.
Dat moet de nieuwe standaard worden.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik wil vragen of de VVD — ik ben het eens met het gestelde
over tbs — samen met mij wil kijken naar de redenen
waarom mensen juist worden geplaatst op afdelingen met
een heel laag beveiligingsniveau. Ik wil daar meer structureel naar kijken. Is de VVD bereid om dat ook onder ogen
te zien en dan te kijken of er iets aan moet worden gedaan?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb in het begin van mijn bijdrage aangegeven dat deze
gebeurtenissen en de rapporten die nu op tafel liggen ons
dwingen tot herbezinning. Dat is ook waar Tjibbe Joustra
toe heeft opgeroepen. Ik denk dat wij zijn woorden zeer
serieus moeten nemen. Dat betekent dus een volmondig
ja op de vraag van mevrouw Buitenweg.
Juist in het geval van ernstige zedendelinquenten is de
grootst mogelijke achterdocht op zijn plaats, maar al te vaak
wint de seksuele stoornis het van de persoon zelf. Juist
daarom had Michael P. tbs met dwangverpleging moeten
krijgen. De rechter heeft dat echter niet opgelegd en het
gedragsonderzoek dat hiervoor nodig zou zijn geweest,
heeft nooit plaatsgevonden. Meteen daar ging het al mis.
Voor de VVD geldt dat de samenleving oneindig veel meer
recht heeft op bescherming en veiligheid dan dat de gedetineerde recht heeft op privacy en vrijheid. Wie een misdrijf
pleegt, verspeelt zijn recht op vrijheid. Pas na het uitzitten
van de straf, het succesvol laten behandelen van de stoornis
en het tonen van goed gedrag kan een veroordeelde zijn
vrijheid terugverdienen. Michael P. is exemplarisch
geworden voor een strafrechtsketen die het belang van de
zorg voor een gedetineerde te veel voorop heeft gezet en
daardoor het risico voor de samenleving heeft onderschat.
Laat het daarom niet langer lonen dat iemand weigert deel
te nemen en het behandeldossier over te dragen met, let
wel, een beroep op zijn privacy. Een grotesker en schandaliger misbruik van een hier door anderen verondersteld
privacyrecht is bijna niet voorstelbaar.
Privacy is volstrekt ondergeschikt aan het belang van de
samenleving om beschermd te worden tegen criminelen
met een gewelddadige of seksuele stoornis. Kunnen vrijhedencommissies er daarom voortaan van uitgaan dat de
aangereikte informatie die zij krijgen compleet is? Hoe
worden bij het toekennen van vrijheden de rollen van het
OM en de reclassering systematisch en vooral glashelder

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

verankerd in interne protocollen en structurele opleidingsprogramma's? De heer Van Nispen wees hier zojuist ook
al op. De verdeling van verantwoordelijkheden en de checks
die moeten worden nagelopen voordat iemand vrijheden
krijgt toegekend, moeten glashelder zijn voor de mensen
die het zware werk in de forensische zorg namens ons
allemaal moeten doen. Je moet nu bijna gepromoveerd
jurist zijn om de precieze rolverdeling tussen OM, reclassering en klinieken te begrijpen. Ook de OVV wijst op dit
probleem.
Kan het behandeldossier na afronding van een forensisch
zorgtraject conform het advies van GGZ Nederland worden
overgedragen aan de reguliere ggz? Tbs-weigeraars die
zijn veroordeeld voor een ernstig geweld- of zedendelict
mogen wat de VVD betreft tegen hun wil in, in beginsel
altijd linea recta naar de weigerafdeling van het Pieter Baan
Centrum en zij mogen daar net zolang vastgehouden worden tot er wel een oordeel kan worden gevormd over het
risico dat zij vormen voor de samenleving. Graag een
reactie hierop van de minister. Iemand zonder tbs, die in
de cel blijk geeft van evidente symptomen die passen bij
een gewelddadige of seksuele stoornis, zou door de
gevangenisdirecteur bovendien alsnog moeten kunnen
worden aangedragen voor een forensisch-psychiatrisch
onderzoek, om risico's in beeld te brengen en zo mogelijk
alsnog tbs op te leggen op basis van de nieuwe feiten die
zich in de gevangenis hebben voorgedaan. Mede namens
de PvdA wil ik ook graag op dit punt een reactie van de
minister. Het aanpakken van de weigeraars moet resulteren
in complete behandelinformatie, zodat alle feiten bij de
behandelaar ter tafel liggen. Maar de taxatie van die feiten
ligt nog steeds bij de behandelaren en de vrijhedencommissies. Zij moeten de moeilijke inschatting maken of iemand
al klaar is voor meer vrijheid.
Als die inschatting onder tijdsdruk gemaakt moet worden,
dreigt die inschatting in het voordeel van de veroordeelde
en mogelijk in het nadeel van de samenleving uit te pakken.
Ook in het geval van Michael P. was er vanwege de aankomende invrijheidsstelling sprake van tijdsdruk. Het wetsvoorstel Straffen en beschermen maakt eindelijk een einde
aan de vervroegde invrijheidsstelling van rechtswege en
laat het risico voor de maatschappij, slachtofferbelangen
en het gedrag van de gedetineerde voortaan zwaarder
meewegen. Ik hoop dan ook op brede steun voor deze wet
in deze Kamer. Iedere dag die het langer duurt voordat deze
wet in werking treedt, is een dag waarop behandelaren druk
kunnen voelen om een gedetineerde het voordeel van de
twijfel te geven. Kan de minister extra tempo toezeggen bij
de voortgang van het wetsvoorstel Straffen en beschermen?
De voorzitter:
Ik zie de heer Azarkan bij de interruptiemicrofoon staan,
maar ik kijk of u bijna ...
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik ben bijna klaar.
De voorzitter:
Dan zou ik willen voorstellen dat u dit even afrondt en dan
krijgt de heer Azarkan daarna het woord.

3 april 2019
TK 70

70-2-5

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ook bij vooraf door de rechter gemaximeerde tbs is er
tijdsdruk, aangezien er, als het maximale aantal verlengingen bereikt is, geen juridische titel meer is om tbs alsnog
te verlengen, ook niet als daar vanuit de forensisch-psychiatrische zorg nog wel aanleiding voor is, bijvoorbeeld
doordat iemand aan het einde van de totale behandeltijd
een zware terugval heeft. Kan de minister de wetgeving zo
aanpassen dat tbs-verlenging in dit soort zwaarwegende
gevallen alsnog mogelijk wordt, bijvoorbeeld in de vorm
van een hardheidsclausule of nog liever door het hele artikel
te schrappen, zodat de tbs pas klaar is als de veroordeelde
daar ook aan toe is?
Voorzitter. Mensen die kwaad willen, zijn er altijd geweest
en zullen er altijd blijven. Uiteindelijk draait het niet om de
mensen die kwaad willen, maar om de vraag wat we tegen
hen doen.
De heer Azarkan (DENK):
Ik vraag me af of de collega van de VVD het rapport
Gewogen risico van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel
en Seksueel Geweld tegen Kinderen kent.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ja, dat is het geval.
De heer Azarkan (DENK):
Kan de collega aangeven wat de twee belangrijkste conclusies zijn in dat rapport dat dateert van februari 2017?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik geloof dat de spreker zelf al een idee heeft van wat daar
staat. Ik stel voor dat hij dat noemt en dan zijn vraag stelt.
De voorzitter:
Meneer Azarkan, wat is uw vraag?
De heer Azarkan (DENK):
Dat is een goed voorstel. Mijn vraag is heel simpel. In dat
rapport worden twee zaken expliciet benoemd. De eerste
gaat over het inschatten van het risico. Daar zijn zorgen
over. Als dit verkeerd gebeurt, kan dit leiden tot onderbehandeling. Dat is exact wat hier gebeurd is. Het tweede
aspect gaat over de uitwisseling van informatie, over de
communicatie. Mijn vraag aan collega Van Wijngaarden
van de VVD is: wat heeft het toenmalige kabinet, wat hebben de toenmalige ministers hiermee gedaan?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik denk dat de rapporten die nu op tafel liggen een goede
analyse geven van wat er mis is in de hele strafrechtketen
en wat verbeterpunten zijn in de hele strafrechtketen. Als
daarnaar kijkt, dan zie je dat er in de strafrechtketen systematisch te weinig aandacht was voor het belang van de
samenleving om beschermd te worden. Juist bij gevaarlijke
zedendelinquenten en mensen die zijn veroordeeld voor
een ernstig geweldsmisdrijf moet je ontzettend op je hoede
zijn. Dat is te weinig gebeurd. In gevallen is er geen tbs

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

opgelegd waar dat wel had gemoeten, omdat het eenvoudigweg loonde om te weigeren om mee te werken aan
gedragsonderzoek. Dat is iets waar we vanaf moeten.
Daarvoor is gelukkig ook per 1 januari van dit jaar nieuwe
wetgeving in werking getreden. In antwoord op uw vraag
zeg ik dat er nieuwe wetgeving is gekomen die het mogelijk
maakt dat het niet langer loont om te weigeren dat je dossier van de ene naar de andere kliniek gaat. Het loont niet
langer om te weigeren om mee te werken aan gedragsonderzoek. Dat is precies waar het hier mis is gegaan. Daar
hebben we het vandaag over.
De heer Azarkan (DENK):
Collega Van Wijngaarden loopt erg weg bij de vraag die ik
stelde met een antwoord dat bijna net zo lang is als zijn
inbreng. Het is een heel eenvoudige vraag. In het rapport
is vastgesteld dat we al wisten wat hier cruciaal mis is
gegaan. Daar waren toen mensen verantwoordelijk voor.
Die hebben er niks mee gedaan. Ze hebben niet gezegd dat
dit kan leiden tot grote gevaren voor de samenleving met
rampzalige gevolgen voor families. Er is gewoon niets mee
gedaan. Ze hebben het vooruitgeschoven. Pas in oktober
kregen we er eens een brief over. Toen was het al te laat.
In dit rapport staat klip-en-klaar dat het risico te slecht wordt
ingeschat en dat de communicatie niet goed genoeg is.
Daar moet iets mee gebeuren. We kunnen niet volstaan
met vandaag te zeggen dat er allerlei rapporten liggen en
dat we daarnaar moeten handelen. Mijn vraag aan u is:
welke conclusie trekt u als u ziet dat er informatie beschikbaar was waarmee we hadden kunnen handelen terwijl dat
niet gebeurd is.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik trek de conclusie dat er ontzettend zware lessen getrokken
moeten worden als het gaat om de vraag hoe de strafrechtketen functioneert en welk belang er wordt toegekend door
de mensen in de praktijk aan het werken met dit soort
gevaarlijke delinquenten die veroordeeld zijn voor seksuele
delicten en geweldsdelicten. Daar gaat het om. We moeten
meer op ons hoede zijn. We moeten het wantrouwen richting die mensen organiseren. Er moet een zwaarder gewicht
worden toegekend aan het belang van veiligheid en aan
het belang van de samenleving om beschermd te worden
tegen precies dit soort mensen. Iedere les die daaruit
getrokken moet worden, ben ik bereid te trekken.
De heer Van Nispen (SP):
Ik denk dat we het vandaag over heel veel zaken al heel
snel eens zijn. We moeten risico's beter inschatten. Dossiers
moeten beter gedeeld worden. De aanbevelingen moeten
worden overgenomen en dat gebeurt ook. Het gaat vandaag
over veiligheid. Veiligheid is natuurlijk ook mensenwerk.
We weten nu uit de vastgestelde onderzoeken van vorig
jaar dat de grenzen zijn overschreden. Daar hebben we al
langer voor gewaarschuwd en dat is ook gebeurd. Er zijn
grote personeelstekorten. Medewerkers moeten hun werk
doen met te weinig mensen op een groep van de allermoeilijkste, allergevaarlijkste mensen die er zijn. De vraag is of
de heer Van Wijngaarden ook erkent dat de grenzen zijn
overschreden. Wat gaan we eraan doen om de mensen die
in gevangenissen en klinieken dit belangrijke werk moeten
doen in het belang van de veiligheid van de samenleving,
de juiste positie te geven? Zij moeten de mogelijkheden en

3 april 2019
TK 70

70-2-6

de middelen krijgen om hun werk voldoende verantwoord
en veilig te kunnen doen.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
De heer Van Nispen noemt het punt van de middelen. Dat
noemde hij ook in zijn bijdrage. Ik begrijp dat ook. Er lopen
op dit moment kostenonderzoeken door de Nederlandse
Zorgautoriteit naar de manier van financiering van de
forensische zorg en naar de juiste kostprijzen, zoals dat met
een lelijk woord heet. Ik deel het punt — dat punt had ik
eigenlijk zelf ook al — dat dat niet alleen maar een VWSverantwoordelijkheid is. Als ik me niet vergis, dan valt dat
nu onder de staatssecretaris van Volksgezondheid. Ik wil
van deze minister weten hoe hij betrokken is bij die onderzoeken en hoe hij de uitkomsten van de rapporten die hier
vandaag worden besproken en die hier op tafel liggen,
meeweegt. Dat is mijn antwoord op uw vraag.
De heer Van Nispen (SP):
De strekking van mijn vraag was als volgt. Er is in de afgelopen jaren 80 miljoen euro bezuinigd op de forensische
zorg. Daarvan is 28 miljoen weer een soort van teruggevloeid. Het is heel goed dat we naar die rapporten gaan
kijken en dat daar de juiste conclusies uit worden getrokken,
maar mijn vraag blijft wel overeind. Ik heb in de aanloop
naar dit debat een heleboel mails gekregen van mensen uit
gevangenissen en klinieken die woedend zijn over wat hier
is gebeurd en wat hier is misgegaan. Dit had nooit mogen
gebeuren. Dat erkent iedereen. Maar deze mensen zeggen
ook: er wordt natuurlijk weer meteen met een beschuldigende vinger naar ons gewezen, terwijl het water ons ook
tot aan de lippen komt en onze veiligheid ook dag in, dag
uit op het spel staat. Ik hoop dat de heer Van Wijngaarden
daar in de komende tijd heel serieus naar gaat kijken, juist
in het belang van de veiligheid van de samenleving. We
moeten de mensen die daarvoor moeten zorgen, in staat
stellen om hun werk goed en zorgvuldig te doen.
De voorzitter:
Mevrouw Buitenweg.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Mag ik daar nog op reageren?
De voorzitter:
U mag daar kort op reageren.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik wil op één punt reageren. Ik ben het geheel eens met het
punt dat we hier niet makkelijk met de vinger moeten gaan
wijzen. Wij zijn verantwoordelijk voor de strafrechtketen.
Wij zijn verantwoordelijk voor het systeem. Het gaat ons
erom dat we ervoor moeten zorgen dat de risicotaxatie in
het systeem goed gemaakt kan worden en dat ook duidelijk
is wie waarvoor verantwoordelijk is. Dat is ook een vraag
die ik heb. Hoe gaat alles wat we hier vandaag bedenken
... Want er zijn natuurlijk al eerder richtlijnen opgesteld.
Toen hebben we ook gezien dat die richtlijnen niet in alle
gevallen worden opgevolgd, ook omdat het soms gewoon
ontzettend complex is. Ik doelde daar al even op. Wat is

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

nou precies de rol van wie? Je moet haast een gepromoveerd jurist zijn om nog chocola te kunnen maken van wat
nou de betrokkenheid is van bijvoorbeeld het OM of de
reclassering. Ik zou zeggen: wanneer komen de protocollen
aan de muur te hangen bij de mensen op de werkvloer en
hoe wordt dat verankerd in de opleidingsprogramma's?
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
De heer Van Wijngaarden zegt: je moet gepromoveerd jurist
zijn. Dat ben ik toevallig wel, maar ik heb hier alsnog geen
verstand van. Maar ik dacht: is dat misschien ook een
manier om de bal eigenlijk niet bij de minister te leggen?
Ik hoor u namelijk heel veel zaken zeggen over het systeem
in het algemeen, maar ik hoor u niet over de vragen die er
misschien ook zijn aan de minister. We hebben hier ook
een controlerende taak. Vanmorgen kwam er een brief
waaruit bleek dat er niet alleen van 21 mensen vrijheden
zijn afgenomen, maar dat er ook weer 3 mensen naar de
gevangenis zijn teruggestuurd en dat dat vanwege een
administratieve fout niet eerder was gemeld. Heeft de heer
Van Wijngaarden nu wel het idee dat we echt alles in beeld
hebben? Heeft hij daar vertrouwen in? Heeft hij op dat punt
vertrouwen in de minister? Vindt hij het niet een gekke gang
van zaken dat we dat eigenlijk pas vanmorgen ook weer
hoorden?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Aan wat er in die brief staat over die mensen zie je eigenlijk
al in de praktijk wat er systematisch moet gebeuren: het
risico voor de samenleving en het recht van de samenleving
om beschermd te worden tegen gevaarlijke zedendelinquenten en mensen met een gewelddadige storing moeten
zwaarder wegen dan hun vrijheden. Je ziet dat dat hier is
gebeurd en dat de vrijheden van die mensen daarom zijn
inperkt. Dat is precies wat we willen zien van de overheid.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Daarmee zegt u dus eigenlijk dat u vindt dat de minister
gewoon goed gehandeld heeft. We praten allemaal ook
over het systeem. Ik denk dat het belangrijk is dat we niet
alleen op incidenten focussen en dat we ook gaan kijken
naar het systeem. Ik ben dus heel erg blij met zo'n bredere
blik, juist ook bij dit debat. Tegelijkertijd moeten we ook
kijken naar en controleren wat er hier mis is gegaan. Dat is
ook het onderwerp van het OVV-rapport. Ik probeer daar
dus ook naar te kijken. Hoe ziet u dan bijvoorbeeld de
ministeriële verantwoordelijk?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik zie die als volgt. De minister is heel aanspreekbaar op
deze rapporten. Hij is aanspreekbaar op wat hij heeft
gedaan. Daarom hebben we vandaag ook dit debat. Wat ik
wil zien, is een overheid die lessen trekt. Het is vreselijk als
je je achteraf realiseert dat Michael P. geen tbs heeft
gekregen, dat hij de boel om de tuin heeft kunnen leiden
en dat hij een haast bespottelijk beroep op privacy heeft
kunnen doen, dat gewoon niet uit te leggen is aan de
samenleving. Ik voorzie dat er lessen worden getrokken uit
die zaken. Er zijn ook al lessen uit getrokken. Er is wetgeving
van kracht geworden die daar wat aan doet. Dat is het pad
dat we moeten bewandelen, maar dit zal niet het laatste

3 april 2019
TK 70

70-2-7

debat zijn. Dat betekent dat ook een grote betrokkenheid
van deze Kamer.
De heer Markuszower (PVV):
De minister is van de VVD. U bent dat ook. Die partij is al
tien jaar verantwoordelijk op dit ministerie. In die tien jaar
zijn er vele incidenten geweest. U zei net dat u graag wilt
beoordelen wat de minister allemaal gaat doen. Maar hoe
beoordeelt u het optreden van deze minister in de afgelopen
anderhalf jaar, nadat mevrouw Faber was vermoord, maar
ook nadat mevrouw Borst was vermoord en ook nadat Joost
Wolters was vermoord? Hoe beoordeelt u het optreden van
de voorganger van deze minister? Hoe beoordeelt u het
optreden van uw VVD in de afgelopen tien jaar op dit dossier, en met name dat van deze minister in de afgelopen
anderhalf jaar?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat zijn een heleboel vragen tegelijk. Ik heb te maken met
deze minister die hier vandaag zit. Daar hebben we vandaag
een debat mee. Als ik één ding zie, dan is het dat hier lessen
uit worden getrokken, zoals ik net heb aangegeven. Dat zie
ik aan de brief die ter tafel ligt naar aanleiding van de rapporten die zijn verschenen. Ik zie dat alle conclusies en
aanbevelingen worden overgenomen. Dat zijn geen lege
hulzen. Dat zijn niet zomaar grote woorden. Dat zijn forse
maatregelen. Dat zijn forse vernieuwingen. Ik zie dat er
nieuwe wetgeving van kracht is geworden, waardoor het
niet langer loont om te weigeren mee te werken aan
gedragsonderzoek. Ik zie dat er wetgeving is waardoor het
niet langer loont om een beroep te doen op privacy, waardoor je als gedetineerde met een beroep daarop kan zeggen
"nee, mijn dossier mag niet van kliniek a naar kliniek b", en
waardoor die mensen ook bijna halfblind moeten beoordelen wat voor risico zo iemand eigenlijk vormt voor de
omgeving en de samenleving. Dat is wat ik zie. En dat is
waar ik deze minister op beoordeel.
De heer Markuszower (PVV):
Weet u wat ik zie? Daar kom ik straks in mijn spreektijd ook
op terug. Ik zie een minister die anderhalf jaar lang niet
heeft opgetreden, die heeft gewacht tot een rapport van
Tjibbe Joustra en die toen een aantal maatregelen heeft
aangekondigd. Hoe komt het dat wij iets heel anders zien?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dan zou ik de spreker er toch op willen wijzen dat er gewoon
vanaf 1 januari van dit jaar wetgeving van kracht is geworden die toch echt iets doet aan de problemen die geadresseerd worden in de rapporten. Ik zou me dus nog eens
verdiepen in de wetgeving, als ik u was.
De heer Azarkan (DENK):
De vraag is of dit nou een incident is of iets wat we hadden
kunnen voorzien. Een aantal sprekers zijn daar in hun bijdragen al op ingaan. De conclusie, die ook al door sommige
mensen is getrokken, is dat dit beleid is geweest. Het vorige
kabinet heeft namelijk ruim 80 miljoen bezuinigd op de
forensische zorg en de ggz. Experts en medewerkers
klaagden steen en been. We zien in dit dossier dat er
onvoldoende tijd is genomen voor onder andere een volle-

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

dige intake en dat communicatie misgaat. Dit is gewoon
beleid geweest van het vorige kabinet, dat te grote risico's
heeft genomen met de samenleving, met als gevolg dodelijke slachtoffers. Mijn vraag aan de heer Van Wijngaarden
is: hoe kijkt u daartegen aan?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind dat hier een heleboel zaken op een hoop worden
gegooid en met elkaar worden vermengd. Dat vind ik niet
helemaal kies. De rapporten die op tafel liggen, laten duidelijk zien dat in een aantal gevallen ook de al bestaande
richtlijnen niet zijn nageleefd. Dat staat dus los van middelen, want een gebrek aan middelen is geen excuus om een
richtlijn niet na te leven. Tegelijkertijd heb ik net naar aanleiding van vragen van collega Van Nispen ook aangegeven
dat ik wel wil dat de minister betrokken blijft bij de uitkomsten van die kostenonderzoeken van de NZa en dat daarnaar
wordt gekeken. Ik wijs er ook op dat er door dit kabinet een
kleine 30 miljoen bij is gekomen bij de forensische zorg.
De heer Azarkan (DENK):
Het wordt vandaag ingewikkeld om antwoorden te krijgen
op vragen die ik stel. Mijn vraag was heel simpel. Er is 80
miljoen bezuinigd door het vorige kabinet. Het doel was
onder andere om lichtere vormen van behandeling te krijgen, zoals met Michael P. gebeurde. Dat is namelijk minder
kostbaar; dat kost minder geld. Maar de samenleving neemt
grote risico's. Ik vraag het nog een keer aan de heer Van
Wijngaarden. Hoe kijkt u aan tegen dat risico, dat door het
vorige kabinet, onder anderen door een VVD-minister, is
genomen?
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Als we kijken naar wat er met Michael P. gebeurde, waar u
ook wijst, dan zien we dat hij in eerste instantie geen tbs
heeft gekregen, waar dat wel had gemoeten, doordat het
loonde om niet mee te werken aan dat gedragsonderzoek.
Daar is het misgegaan en daar moeten we naar kijken. Ik
wijs er overigens ook op dat de rechter zelf altijd de mogelijkheid heeft om tbs op te leggen. De rechter heeft dat hier
ook niet gedaan. Vervolgens heeft er ook geen gedragsonderzoek plaatsgevonden, ook niet tegen de wil van de verdachte in, omdat dat te moeilijk was. Dat is met wetgeving
die per 1 januari van kracht is geworden, wel een stuk
makkelijker geworden. Dat is precies de kant die we volgens
mij op moeten. Volgens mij is dat ook de kant die de spreker
op wil, want ik mag toch aannemen dat het ons er uiteindelijk allemaal niet om te doen is om met de vinger te gaan
wijzen en om met modder te gooien, maar om er zo snel
mogelijk voor te zorgen dat de risicotaxatie bij dit soort
mensen klopt en dat mensen dus niet in een te licht regime
komen, waar terecht op wordt gewezen.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Azarkan.
De heer Azarkan (DENK):
Ja, tot slot. Die laatste woorden waren stoer: het zal de
spreker er toch wel om gaan dat ... Waar het mij om gaat,
is de veiligheid van de samenleving en het feit dat wij hier,
ook de spreker die daar staat, een verantwoordelijkheid

3 april 2019
TK 70

70-2-8

hebben op het punt van de veiligheid van onze samenleving. Waar ik naar kijk en waar een heleboel mensen naar
kijken, is of dit voorkomen had kunnen worden en wie hier
verantwoordelijkheid voor hebben gedragen. Een van de
elementen is dat er gewoon bewust beleid is gevoerd.
Natuurlijk zijn er in dit dossier een heleboel dingen misgegaan die niets te maken hebben met het feit dat er geld is
weggehaald, maar een aantal zaken hebben daar wel mee
te maken. Daar hebben mensen een verantwoordelijkheid
voor. Ik vraag de heer Van Wijngaarden dus nog een keer
of hij ook eens op dat onderdeel kan ingaan en of hij kan
kijken of het wellicht zo is dat we hierop veel te veel bezuinigd hebben en daardoor de samenleving een te groot
gevaar hebben laten lopen.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Als ik kijk naar het beleid, naar wat hier ter tafel ligt, naar
wat hier wordt voorgesteld door deze minister en naar de
maatregelen, zie ik heel duidelijk dat alles erop gericht is
om de veiligheid van de samenleving maximaal te borgen
en om ervoor te zorgen dat veiligheid eerst komt, dat veiligheid komt vóór privacy, dat veiligheid komt vóór de vrijheden van een verdachte en een veroordeelde. Het is er uiteindelijk om te doen om de risicotaxatie te laten deugen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Markuszower namens de PVV.

De heer Markuszower (PVV):
Voorzitter. Het is verschrikkelijk dat Anne Faber er niet meer
is. Verkracht en vermoord, een onschuldige jonge vrouw
in de bloei van haar leven. Het is onverteerbaar dat deze
moord en andere moorden, zoals de moord op Joost Wolters, voorkomen hadden kunnen worden. Mede namens
mijn fractie spreek ik mijn medeleven uit aan de familie en
nabestaanden van Anne Faber en van Joost Wolters.
Het is afschuwelijk dat wij in een land leven waar de justitieketen zo verrot is dat dit kon gebeuren. Het is beangstigend voor alle ouders in Nederland dat de minister niet die
maatregelen neemt die nodig zijn om Nederland adequaat
te beschermen. Vandaag in dit debat moeten wij nagaan
of de minister of zijn voorganger, de heer Klaas Dijkhoff,
de moord op Anne Faber had kunnen voorkomen en of
deze minister sinds de moord op Anne Faber en sinds zijn
aantreden voldoende heeft gedaan om de samenleving te
beschermen. De minister is verantwoordelijk voor de justitiële keten. In die keten overheerst nu een naïef geloof en
weegt de resocialisatie van levensgevaarlijke moordenaars
en verkrachters veel zwaarder dan de veiligheid van de
samenleving. De PVV roept dit al jaren, maar de minister
wuifde constant onze kritiek arrogant weg.
De moordenaar van Anne Faber heeft in 2010 twee hele
jonge meisjes zeer gewelddadig verkracht. Schaamt u zich
niet, vraag ik aan de minister, voor die advocaat-generaal,
die onder de verantwoordelijkheid van de minister handelde, die wilde dat Panhuis slechts negen jaar zou krijgen?
Dat is zeven jaar lager dan de rechters in eerste aanleg
hadden opgelegd. Dus slechts zes jaar maar wilde uw

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

Openbaar Ministerie deze verschrikkelijke verkrachter in de
cel.
Schaamt u zich niet dat u zelf niet sindsdien de richtlijn voor
het OM heeft aangescherpt? U had toch aan het OM kunnen
opleggen dat het in hoger beroep bij verkrachtingszaken
nooit lager mag eisen dan de initieel opgelegde straf?
Schaamt u zich niet voor al die mensen die onder u werken
die hebben gepleit dat deze verkrachter automatisch een
derde strafkorting moest krijgen? Hierdoor kon deze
moordenaar veel eerder dan nodig was, vrij in Nederland
rondlopen. Hierdoor kon hij op 29 september 2017 Anne
Faber verkrachten en vermoorden.
Schaamt u zich niet voor uw gevangenisdirecteur die alles
op alles heeft gezet om deze moordenaar zo snel mogelijk
absurde vrijheden te gunnen, tegen alle afspraken, wetten
en regelingen in? De gevangenisdirecteur had aangifte
kunnen en moeten doen voor het drugsgebruik, het geweld
en de andere strafbare feiten die Michael Panhuis in Vught
pleegde. Maar in plaats van aangifte te doen, en daardoor
Panhuis langer in de gevangenis te kunnen houden, heeft
de gevangenisdirecteur gelogen en onder valse voorwendselen hem de kliniek van ongebreidelde vrijheden, de kliniek
in Den Dolder, in gesjoemeld.
Schaamt u zich niet dat u en uw voorganger bij dit soort
verkrachters en moordenaars niet maximaal gebruikmaakten van uw bevoegdheid op basis van artikel 15, lid 5 van
de Penitentiaire beginselenwet? Psychisch gestoorden
kunnen namelijk door de minister naar een psychiatrisch
ziekenhuis worden gestuurd. Dit kan zolang als noodzakelijk
wordt geacht. U had dus deze enge verkrachter ook zonder
rechterlijke oplegging van tbs kunnen vasthouden in een
gesloten inrichting, maar u heeft dit nagelaten. En u laat
dit nog steeds na bij soortgelijke gestoorde verkrachters
en moordenaars. U bent niet de minister voor Rechtsbescherming. U beschermt wel de gestoorde criminelen, maar
niet de dochters van Nederland, niet de Nederlandse
samenleving. Schandelijk.
De structurele fouten en de heersende cultuur in de organisatie brengen tot de dag van vandaag vele mensen in
levensgevaar. Want hoeveel Nederlanders wonen of werken
niet in de buurt van een van de tientallen klinieken waar dit
soort monsters als Panhuis vrij rondlopen? Hoeveel
schoolgaande kinderen fietsen niet langs een plantsoen
waar dit soort enge moordenaars en verkrachters zich
schuilhouden? Zolang de minister al die gevangenisdirecteuren en al die behandelaars en al die ambtenaren die
hebben gefaald in dit dossier en de andere dossiers die we
vandaag hebben besproken, niet ontslaat, kan de minister
natuurlijk helemaal niet met zekerheid op deze vragen antwoord geven. Wat verwijt ik de minister? Hij wist van de
puinhoop in zijn keten en heeft niet gehandeld. Bovendien
heeft hij de Kamer onjuist ingelicht. Voorts heeft hij niet
maximaal gebruikgemaakt van al zijn bevoegdheden om
Panhuis en andere panhuizen uit de maatschappij te houden. De minister heeft de Kamer onjuist ingelicht in zijn
antwoord op mijn Kamervraag van 27 november 2017. Hij
schreef dat bij het toekennen van verloven de veiligheid
van de samenleving vooropstaat en dat elke verlofstap
wordt geëvalueerd voordat tot een volgende stap wordt
overgegaan. Pertinent onjuist en onwaar, zo blijkt uit het
OVV-rapport.

3 april 2019
TK 70

70-2-9

Omdat er een rechtstreeks verband is tussen het beleid van
de minister en de moord op Anne Faber, moet er verantwoordelijkheid worden genomen en moet er worden
opgetreden. De minister moet alle uitstaande verloven
intrekken, totdat hij alle klinieken en tbs-instellingen van
Nederland heeft doorgelicht, totdat alle verantwoordelijke
en falende ambtenaren, behandelaars, gevangenisdirecteuren en psychiaters zijn ontslagen en zijn vervangen door
mensen die de veiligheid van de samenleving belangrijker
vinden dan de vrijheden van de meest gevaarlijke moordenaars en verkrachters van Nederland. We moeten een
minister hebben die niet voor de criminelen, maar voor de
dochters van Nederland opkomt. Eerlijk gezegd, betwijfel
ik of Sander Dekker zo een minister kan worden.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik hoor dat de heer Markuszower gewoon heel erg kwaad
is. Ik herken dat wel. Ik weet niet of het nou de beste toon
is, maar af en toe zo'n toon ... Ik begrijp het wel, want het
is natuurlijk belachelijk wat er is gebeurd. Ik zou de PVV wel
het volgende willen vragen. We lezen al die rapporten;
iedereen komt tot de conclusie dat, als deze man tbs had
gekregen, dit het enige was wat misschien nog had uitgemaakt. De PVV wil de tbs afschaffen. Helaas kunnen we
nooit iedereen die een vreselijk delict pleegt voor de rest
van zijn leven vastzetten. Ik vraag mij dan toch af waarom
de PVV nu continu blijft hameren op het afschaffen van de
tbs, terwijl uit alle deskundigenrapporten blijkt dat deze
tragedie misschien was voorkomen als deze man tbs had
gehad.

iedereen die een agressieve verkrachting pleegt voor de
rest van zijn leven vastgezet kan worden, dan zitten we de
mensen echt voor de gek te houden. Daarom vind ik het op
zich opmerkelijk dat nu ook vanuit de PVV het geluid komt
dat zolang we de tbs hebben, die misschien functioneel is.
Want we moeten ook durven zeggen dat het enige systeem
in Nederland dat nog een beetje werkt en waarbij het recidivecijfers uitermate laag is, onze tbs is. Dat is dus iets wat
we moeten koesteren. We moeten het niet, zoals de PVV
steeds zegt, afschaffen, want dan krijgen we veel meer
Michael P.'s.
De voorzitter:
Dat was geen vraag, maar u mag erop reageren.
De heer Markuszower (PVV):
"Recidivecijfer" is natuurlijk een eufemisme voor vermoorden en verkrachten. Want er is een recidivecijfer. Ik ben niet
de enige die vindt dat sommige verkrachters niet te
behandelen zijn. Sommige moordenaars zijn niet te
behandelen. Er stond bijvoorbeeld een artikel hierover in
NRC Handelsblad. Hierin worden twee hoogleraren geciteerd. Zij zeggen: sommige verkrachters en moordenaars
zijn niet te behandelen. Dus die moeten we niet behandelen,
mevrouw Van Toorenburg. Die moeten we levenslang in
de cel stoppen.
De voorzitter:
Tot slot.

De heer Markuszower (PVV):
Deze tragedie was echt voorkomen als Michael Panhuis in
2010 een levenslange gevangenisstraf of een gevangenisstraf van 60 jaar of 80 jaar had opgelegd gekregen. Dan was
hij niet losgelaten op de maatschappij. In plaats daarvan
heeft Michael Panhuis een heel lichte straf gekregen. En
niet alleen dat. Hij heeft automatisch een derde strafkorting
gekregen. En niet alleen dat. Nog voordat die strafkorting
begon, mocht hij ondanks slecht gedrag al naar een kliniek,
mocht hij al naar een kliniek die geen kliniek was, maar
waar hij ongebreidelde vrijheden genoot. Een tbs werkt
misschien in theorie wel als de mensen in die klinieken, de
behandelaren en de psychiaters, zouden functioneren, maar
ze functioneren niet. Ze liegen de minister voor. Ze zeggen
dat iemand op verlof mag gaan, terwijl die nog helemaal
niet op verlof mag gaan. Dus ook in een wereld waarin tbs
zou bestaan maar waarin de mensen functioneren die deze
minister op de plekken in die tbs-klinieken laat functioneren,
werkt de tbs helemaal niet. Het is een theoretische mogelijkheid die nu in de praktijk niet werkt. Daarom pleit ik er
ook voor om alle verloven in te trekken. Ik ben het met u
eens: zolang we tbs hebben, kan die misschien een rem
zijn voor veroordeelden die te kort in de gevangenis hebben
gezeten. Maar met de mensen die nu in de klinieken werken
en die allang ontslagen hadden moeten worden door deze
minister, werkt de tbs-behandeling überhaupt niet.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Wij zijn het erover eens dat de tbs-klinieken en forensische
zorg onderbedeeld zijn geweest. Wij zijn het er ook over
eens dat daarin dus geïnvesteerd moest worden en wij zijn
het er ook over eens dat er verschrikkelijke fouten zijn
gemaakt. Maar als we hier, ook voor ons publiek, doen alsof

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
En daarom hebben we op dit moment ongeveer 37 mensen
in de longstay. Alleen tbs kan namelijk bereiken dat mensen
die daadwerkelijk gevaarlijk zijn, niet naar buiten komen.
Daar zitten mensen die kunnen zien of iemand gevaarlijk
is. Zij kunnen dat beoordelen. Dat is de enige reden waarom
ik denk: laten we ons tbs-systeem koesteren. Daar is ook
die longstay.
De heer Markuszower (PVV):
Zolang de minister niet de verantwoordelijke falende psychiaters, behandelaren, gevangenisdirecteuren en reclasseringsambtenaren ontslaat, is er geen goed toezicht op dat
genoeg mensen in de longstay verblijven. Daarom is dat
nu niet de heilige graal voor de veiligheid van Nederland.
Dat is één. Ik hoop dat mevrouw Van Toorenburg ook gaat
aandringen op het ontslag van al die falende behandelaren
in al die klinieken. Dan zouden we misschien kunnen kijken
of meer gevangenen naar zo'n longstayafdeling kunnen
worden gebracht. Maar de tbs zoals die nu is ingericht, is
een systeem van heel veel verloven. Dat hebben we ook
gezien bij Michael Panhuis. Dat was geen tbs-situatie, maar
lag wel in het verlengde daarvan. Het huidige systeem ziet
toe op veel verloven. Je bent nog niet de kliniek binnen of
je wordt al op verlof gestuurd, zonder dat het verlof überhaupt is goedgekeurd. Het systeem werkt op dit moment
niet. Als mevrouw Van Toorenburg dat niet wil erkennen,
zullen we hier helaas nog heel vaak staan, in dezelfde soort
debatten.

3 april 2019
TK 70

70-2-10

De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Krol
namens 50PLUS.

De heer Krol (50PLUS):
Mevrouw de voorzitter. Ik herlas het interview in de Volkskrant van 26 mei 2018 met de vader van Anne Faber, over
hoe hij zelf op onderzoek uitging en terechtkwam bij de
kliniek waar Michael P. werd behandeld. Het gaat je door
merg en been. Je zult toch maar in zijn schoenen staan.
De moord op Anne Faber staat niet op zichzelf. In mei 2018
schreef de Inspectie Justitie en Veiligheid een brief over
een ander, zeer ernstig incident met een tbs'er tijdens een
onttrekking. Toen ik de brief herlas, was er maar één conclusie te trekken: het lijkt een-op-een op de zaak die aanleiding is voor dit debat. De inspectie stelde in mei 2018 dat
de fasering van de verlofverlening te snel ging. Er was te
weinig aandacht voor de overdracht tussen de zendende
en de ontvangende afdeling. Het risicomanagement was
te algemeen en minder ingericht op specifieke risicofactoren. Die waren naar de achtergrond verdwenen. Er was te
weinig forensische scherpte. Tot zover.
Waarom heeft de minister toen niet het pakket maatregelen
getroffen dat hij nu neemt? Waarom zijn toen niet de verloven ingetrokken? Waarom nu pas, na een rapport van de
Onderzoeksraad? Dit zijn rapporten waarop ministers
sneuvelen. Is de minister soms vooral bezig met zijn eigen
hachje?
De minister stelt in november 2018: "Ik denk dat we met
zijn allen trots kunnen zijn op een bijzonder stelsel van
forensische zorg. Dat is ten eerste omdat ons stelsel de
effectieve behandeling vooropstelt." Bedenk wel, dat was
ruim een jaar na de moord op Anne Faber, na talloze artikelen over wantoestanden in de kliniek, met seks en drugs.
Het was een halfjaar na de analyse van de inspectie over
een ander, zeer ernstig incident en een maand na een artikel
waarin gesteld werd dat het nog steeds een chaos is in Den
Dolder. Mijn fractie stelt de veiligheid van de samenleving
voorop.
De minister zei in november ook: bij de inschatting van het
recidivegevaar wordt ook echt met wetenschappelijke risicotaxatie-instrumenten gewerkt die hun waarde hebben
bewezen qua voorspellende werking. Hoe verhoudt zich
dat tot de Onderzoeksraad die stelt dat er geen overeenstemming bestaat over een geschikt instrument? Waarom wist
de minister niet dat er geen overeenstemming is? Hoe kan
hem dat ontgaan zijn? Je zult toch maar in de schoenen
staan van de ouders, de familie en alle andere nabestaanden
van Anne.
Voorzitter. Verlof tijdens een forensisch zorgtraject brengt
risico's met zich mee. Mijn fractie stelt daarom voor om
tijdens alle verloven, in welke fase van resocialisatie dan
ook, standaard een gps-enkelband te gebruiken. Houd ze
in de gaten. Het minste is toch dat je weet waar ze zijn.
Bij de overdracht van Michael P. merkte de kliniek op dat
zijn straf wel erg zwaar was voor het delict. De kliniek belde
de gevangenis en kreeg te horen dat Michael P. een
modelpatiënt is. Dat had beter uitgezocht moeten worden

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

voordat hij werd overgeplaatst en hem allerlei vrijheden
werden verleend. De minister stelt nu maatregelen voor
om dat te verbeteren. Mijn fractie wil een noodrem, een
rode vlag die gehesen wordt zodra een professional onraad
ruikt op grond van zijn ervaring. Dan stopt het traject totdat
er totale duidelijkheid is. Zo'n rode vlag wordt pas gestreken
en vervangen door een groene vlag als het tot de bodem
is uitgezocht. Tijdens de overdracht van de gevangenis naar
de kliniek gaat er vaak wat mis. Is er binnen Justitie weleens
overwogen om zelf een forensische kliniek te beginnen,
dus een eigen forensische zorginstelling, een kliniek waar
beveiliging centraal staat?
Voorzitter. Laten we het ten slotte hebben over de ministeriële verantwoordelijkheid. Het is opmerkelijk dat deze
minister al voorafgaand aan dit debat zegt dat hij niet
opstapt omdat hij ten tijde van de moord geen minister
was. Het is in onze democratische rechtsstaat niet zo dat
de ministeriële verantwoordelijkheid vervalt als er een
nieuwe minister aantreedt. De moord op Anne Faber was
het gevolg van onvolledige informatievoorziening, van een
onzorgvuldige risico-inschatting, van te veel snelheid bij
de resocialisatie en te veel vrijheden zonder toezicht en ga
zo maar door. Je zult toch maar in de schoenen van de
vader, de moeder, de familie en alle andere nabestaanden
staan. Het valt allemaal onder de ministeriële verantwoordelijkheid. Ministeriële verantwoordelijkheid is niet aan een
persoon gebonden; die loopt door van de ene op de andere
minister. Dat geldt net zo goed voor zaken die vielen onder
de verantwoordelijkheid van een voorganger. Ministeriële
verantwoordelijkheid geeft het parlement de mogelijkheid
om greep te houden op het openbaar bestuur. Het parlement maakt uit welke sanctie nodig is, want zonder sanctie
geen recht, zonder recht geen rechtsstaat. Wij vragen de
minister hoe hij de ministeriële verantwoordelijkheid ziet.
Ik dank u wel, mevrouw de voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Krol. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Van Toorenburg namens het CDA.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Michael P. zette zijn eerste stappen
in vrijheid zonder dat er enige notie bestond in hoeverre
dat verantwoord was. Door de nadruk te leggen op de zorg
was de veiligheid totaal uit beeld geraakt. Beslissingen over
vrijheden werden genomen op afstand en vanachter een
bureau, zonder dat de beslissers enig zicht hadden op de
risico's die op de loer lagen. Het zijn snoeiharde conclusies
in een nog rauwere werkelijkheid. Michael P. benutte zijn
vrijheid om het leven te nemen van een jonge vrouw die
nog een stukje wilde fietsen. Vanaf deze plaats betuigen
ook wij ons medeleven aan de familie en dat strekt zich ook
uit tot de familie van Joost Wolters omdat die zaak zo
ijzingwekkend veel overeenkomsten kent met wat er mis is
gegaan bij Michael P.
Maar als het allemaal nog niet zo erg is, ook het detentieverloop van Michael P. is kenmerkend voor het gebrek aan
zicht op hoge risico's in het hele stelsel van de forensische
zorg. Maar laten we wel zijn: de ellende is natuurlijk
begonnen — ik benadruk dat hier nogmaals — omdat
Michael P. in hoger beroep een lagere straf kreeg en geen

3 april 2019
TK 70

70-2-11

tbs. Toen moest men gaan roeien met de riemen die men
had. En dat is een gemankeerd systeem, waarin je wel kan
behandelen, maar beperkt, met een deadline van de tijd.
Vervolgens is er nog wel getracht het gevaar te keren, maar
daarbij zijn er cruciale fouten gemaakt en verantwoordelijkheden niet goed opgepakt.
Er zijn inmiddels maatregelen getroffen, bijvoorbeeld ten
opzichte van die weigerachtige observandi. We hebben er
jarenlang voor gepleit. Ik herinner mij nog als de dag van
gister dat we een gesprek hadden met Henk Donkersteeg,
de vader van een ontvoerd en misbruikt meisje van 7 jaar.
Het heeft eigenlijk allemaal te lang geduurd. Maar wat ik
nog wel stuitend vond, is dat nog niet eens alles is geregeld.
De Wet forensische zorg is dan misschien wel in werking
getreden, maar ik las dat de regel op basis waarvan informatie kan worden meegewogen om tot een tbs te komen,
nog steeds niet in werking is getreden. Ik wil dat daarmee
haast wordt gemaakt. Daar wil ik een reactie op van de
minister.
Terecht noemt de minister in zijn brief nog de Wet langdurig
toezicht en artikel 2.3 van de Wet forensische zorg. Dat zijn
regelingen om de behandeling en het toezicht te laten
voortduren. Dat is essentieel. Wij hebben daar niet voor
niets op aangedrongen. Maar er is meer nodig. De minister
neemt de conclusies van zowel de OVV als de inspecties
over, en scherpt het beleid aan. Maar ik blijf nog steeds met
die gedachte zitten: hoe kan het nou toch dat men ten aanzien van die delictsanalyse en die risicotaxatie zo tekort is
geschoten? En hoe kon die zedenproblematiek zo op de
achtergrond raken? Het is ook onbegrijpelijk dat vrijheden
zijn verleend op basis van nota bene onvolledige papieren.
We hameren er al jaren op dat de risico's beter moeten
worden ingeschat en beslissend moeten zijn bij de vraag
of iemand op vrije voeten mag komen. Dan kunnen we het,
zoals de minister nu in zijn brief doet, nog wel verder
dichtregelen, maar ik vraag me echt af of dat genoeg is.
Moeten we niet steviger onafhankelijk toezicht organiseren?
Dan denk ik bijvoorbeeld aan het Adviescollege Verloftoetsing TBS. Zij hebben de deskundigheid over ernstige persoonlijkheidsproblematiek, en weten dus ook hoe moet
worden besloten over vrijheden. Ik vraag me echt af of we
hen niet een rol moeten geven. Want de minister tuigt nu
eigenlijk die vrijhedencommissie op, maar daar zitten nog
steeds geen deskundigen in. Vervolgens legt hij iets neer
bij het Openbaar Ministerie. Ik vraag me af of het OM voldoende expertise heeft van de psychiatrie. Hij geeft een
grotere rol aan de gevangenisdirecteur. Ik was het zelf, en
ik was geen deskundig psychiater. Dus we leggen het misschien bij de verkeerde personen neer. Daarom vraag ik
aan de minister: wil hij kijken naar het Adviescollege Verloftoetsing TBS?
Dan het stuitende gebrek aan informatiedeling. Het is goed
dat de minister een grondslag ontwerpt, maar laten we wel
zijn: zolang Michael P. zijn straf in een andere instelling
uitzat, had toch gewoon die informatie kunnen worden
gedeeld? Ik begrijp eigenlijk niet dat men een beetje loopt
te mutsen alsof dat allemaal niet mocht. Volgens mij mocht
het allang. Ik wil van de minister weten of dat klopt, en of
het alleen maar noodzakelijk is om dat te stipuleren. Want
volgens mij is het echt raar om te denken dat als iemand
bij jou gedetineerd is en hij zit tijdelijk iets elders uit, er dan
ineens geen informatie meer mag worden gedeeld. Ik herken het ook niet. Graag een reactie.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

De heer Markuszower (PVV):
Kan ik me misschien bij deze vraag aansluiten? Ik wil eraan
toevoegen: wat wist Den Dolder nou precies over het
zedenverleden van Michael Panhuis? Ik begrijp dat er een
medisch dossier niet helemaal gedeeld kon worden. Ik ben
het met mevrouw Van Toorenburg eens dat dat natuurlijk
wel moet kunnen en misschien ook wel had gekund. En als
het niet kan, dan moet de minister maatregelen nemen.
Maar ik begreep uit de media ook dat er wel degelijk bij
Den Dolder bekend was dat er een zedenverleden was en
dat Michael Panhuis een voor Nederlandse begrippen hoge
straf had gekregen. Ik begrijp zelfs dat er in het behandelplan van Den Dolder ook een behandeling voor risicovol
seksueel gedrag zat, maar dat die behandeling niet is uitgevoerd. Dus ik zou graag willen toevoegen: wat wist Den
Dolder nou precies over het zedenverleden van Michael
Panhuis?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Die geleid ik door aan de minister. Wat ik wel opmerkelijk
vond in het stuk dat hierover gaat, is dat deze forensisch
psychiatrische afdeling blijkbaar niet eens een intake deed,
omdat men er niet voor werd betaald. "Hallo?!" denk ik dan.
Je krijgt iemand in je instelling, dan wil je toch weten wat
voor vlees je in de kuip hebt? Dan wil je toch dat soort
dossiers kennen? Al zou het ppc dat hebben gemist — dat
vind ik al raar, maar goed — dan kijk je toch nog steeds
waarom iemand is ingesloten en wat voor jezelf maakt dat
daarin stappen worden gezet? Dat zijn dus terechte vragen.
De heer Van der Staaij (SGP):
Mevrouw Van Toorenburg geeft aan dat zij het onbegrijpelijk vindt dat er geen goede informatie-uitwisseling was,
wat volgens haar informatie wel zou kunnen. Dat is ook de
manier waarop debatten over privacy en veiligheid in het
verleden vaak met de regering gevoerd werden. Bij de AVG,
de Algemene verordening gegevensbescherming, hadden
we het ook nog aan de orde: het kan toch niet zo zijn dat
...? Er werd telkens gezegd: nee hoor, dat is niet zo. Maar
als het in de praktijk kennelijk heel veel discussie oproept
of onduidelijk is, is het dan ook gewoon niet heel belangrijk
dat er glasheldere, wettelijke gronden zijn, zodat voor eens
en voor altijd duidelijk is dat privacy geen reden kan zijn
om bepaalde informatie niet te delen?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Daarom zeg ik dat het goed is dat de minister een grondslag
bedenkt, maar ik ben daar ook een beetje huiverig voor.
Want gaat nou straks iedereen stoppen met denken, om
eerst te kijken of hij een grondslag heeft om informatie te
geven, of nemen we als bestuurders in dit land onze eigen
verantwoordelijkheid, ook in een kliniek? Als je iemand in
je huis hebt die zo'n verschrikkelijk delict heeft gepleegd
en vervolgens in jouw instelling een reeks aan delicten
pleegt en als je hem gaat overdragen aan een andere kliniek,
dan moet je toch ook bij jezelf te rade gaan: wat moeten
deze mensen allemaal weten om met hem aan de slag te
kunnen? Hoe kan het dan dat een kliniek iemand binnenkrijgt en zegt: we doen geen intake, want we worden er niet
voor betaald? Op een bepaald moment is het prima om het
te regelen, maar laten we ook hier in dit huis uitspreken dat
iedereen, bestuurders en beleidsmakers, een verantwoordelijkheid heeft om soms maar zo'n stapje meer te doen

3 april 2019
TK 70

70-2-12

dan wat misschien wel overduidelijk is en in je gezicht wordt
getetterd.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik ben het er helemaal mee eens dat iedereen zijn verantwoordelijkheid moet nemen en niet te bangig moet zeggen:
o, kan dit eigenlijk wel? Maar ondanks het feit dat we het
hierover al tien jaar of langer met elkaar eens zijn, denkt
men kennelijk toch regelmatig: maar dat kan toch niet?
Kennelijk zijn er ook adviseurs die zeggen: nou, het is
onduidelijk of het kan, dus wees maar voorzichtig. Zou het
dan toch niet kunnen helpen om te proberen die discussies
voor eens en voor altijd te beëindigen door hele ruime
bevoegdheden te geven, zodat niemand zich kan verschuilen achter de interpretatie van bepaalde detailregeltjes?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Prima dat die regeling wordt getroffen, maar ik vind ook
dat je het, zelfs wanneer zo'n regeling er niet is, gewoon
wel moet doen als je die verantwoordelijkheid hebt. Laten
we wel zijn: wat was het ergste dat er dan was gebeurd?
Dat iemand tegen je had gezegd: je had die informatie niet
mogen delen? Dan zeg je sorry, maar dan had je niet zo erg
sorry moeten zeggen als nu, omdat er een leven is weggenomen.
De heer Azarkan (DENK):
Collega Van Toorenburg zei het al: er wordt geen intake
gedaan omdat er geen betaling tegenover staat. Er is geen
geld. Dat geld is weggehaald. Nou heeft het CDA in 2014
tegen de begroting van Justitie en Veiligheid gestemd, letterlijk omdat het vond dat er onverantwoorde risico's werden genomen met de samenleving door de bezuiniging op
de justitiële sector en de veiligheidsketen. Mijn vraag aan
mevrouw Van Toorenburg is: is het gevolg van die onverantwoorde risico's wat we nu gezien hebben, namelijk
dodelijke slachtoffers?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Wij hebben indertijd gezegd: "het kan zo niet" tegen het
hele stelsel en daarom hebben wij die streep getrokken. Ik
vind het te makkelijk om te zeggen: doordat die financiën
er niet zo zijn geweest is dit drama voltrokken. Ik vind dat
te makkelijk. Ik zeg nogmaals — de heer Van der Staaij
vroeg mij dat terecht — dat sommige dingen gewoon ook
hadden gekund; dat gaat helemaal niet over geld. Ik vind
ook als een instelling iemand binnenkrijgt dat je natuurlijk
een intake doet. Dus ik weet niet of je nou echt zo hard kan
zeggen dat dat gebeurt. Het is wél voor ons de reden om
erop aan te dringen dat er wél wordt geïnvesteerd. Dat is
ook de reden waarom we samen met de SP hebben gezegd:
kijk überhaupt naar de hele financiering van die forensische
zorg, want die zit ons hélemaal niet lekker, met die inkoopgekkigheid, waardoor je inderdaad dit soort situaties krijgt.
Nogmaals, wij hebben gezegd: "dit kan zo niet", maar ik ga
niet zeggen dat daardoor, en daardoor alléén, dit drama is
voltrokken.
De heer Azarkan (DENK):
Ik ben het met mevrouw Van Toorenburg eens: er is
natuurlijk niet een een-op-eencorrelatie te maken tussen

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

het feit dat toen het CDA tegenstemde vanwege de kosten
die steeds meer uitgehold werden, de bekostiging. Maar
men had het wel bij het CDA over "onverantwoorde risico's".
Ik ben wel benieuwd wat men bij het CDA verstaat onder
"onverantwoorde risico's" en waar die toe kunnen leiden.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Die kunnen ertoe leiden dat een totale systematiek van
justitie op zijn grondvesten staat te trillen wanneer er wat
gebeurt. Dat zie je inderdaad gebeuren. Daarom hebben
wij gezegd: er moet dus worden geïnvesteerd. En daarom
hebben we, niet alleen bij die begroting, ook in de vorige
periode erg gehamerd op investeringen na allerlei incidenten bij De Woenselse Poort, bij De Rooyse Wissel. Het gíng
maar door; toen hebben wij gezegd: er moet worden
gekeken naar die ggz. Uiteindelijk, na lang slepen, duwen,
trekken, stampen, bijten, is het kabinet aan de slag gegaan
met een investering in die forensische zorg. Dus het is wel
allemaal heel ingewikkeld geweest, maar ik kan — nogmaals
— niet zeggen dat "onverantwoord" heeft gemaakt dat dit
is gebeurd. Wij vonden het wel zo dat we daarin een heel
duidelijk statement moesten maken.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Azarkan (DENK):
Ja, tot slot. Dank ook voor de inzet om ook de samenleving
veiliger te maken. Feit is wel dat er toen natuurlijk keuzes
gemaakt zijn. Collega Van Toorenburg geeft aan dat de
justitiële sector, de veiligheidsketen op trillen stond. Dan
zijn er wel keuzes gemaakt met risico's, "onverantwoord",
zoals het CDA zegt. Dan kan dit gebeuren. Dat zijn politieke
afwegingen geweest, dat wil ik graag even meegeven.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Er waren politieke afwegingen die wij dus hebben gemaakt
waardoor we tegen die begroting hebben gestemd, omdat
we dus niet vonden dat het zo kon. Dat klopt.
De heer Markuszower (PVV):
Mevrouw Van Toorenburg blijft pleiten, ook in een interruptie net tegen mij, maar ook in dit debat of in haar spreektekst, richting die psychiatrische zorg, richting de instellingen. Mevrouw Van Toorenburg probeert volgens mij van
een kat een muis te maken. En ik vraag gewoon: is mevrouw
Van Toorenburg het nou niet eindelijk met ons eens dat de
échte oplossing is hógere straffen, mínimumstraffen, hóge
minimumstraffen, soms levenslang of 60 jaar lang? Dát
beschermt de maatschappij toch écht? Hoe kan het CDA
toch blijven geloven in die sprookjes, dat je van een kat een
muis maakt, dat je van een gestoorde gek uiteindelijk een
normaal functionerend iemand kan maken?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Voor heel veel delicten vinden wij dat de straffen
omhoog mogen. Maar ik weet ook dat sommige mensen
vreselijke dingen kunnen doen en uiteindelijk gestoord zijn
en behandeling behoeven. Dan ben ik trots op een systeem
waarin wij naast het gevangeniswezen ook een tbs-stelsel

3 april 2019
TK 70

70-2-13

hebben waarin uiteindelijk wordt behandeld en iemand pas
wordt losgelaten als het veilig is. Dus we kunnen hier wel
doen alsof iedereen die iemand verkracht vervolgens voor
de rest van zijn leven vastzit, maar nogmaals, dan houden
we de samenleving gewoon voor de gek. Ik doe daar niet
aan mee.
De heer Markuszower (PVV):
Waarom pleit mevrouw Van Toorenburg er dan niet in ieder
geval voor dat de mensen die hebben gefaald, dus de
behandelende psychiaters, die gevangenisdirecteur, ontslagen worden?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Wij gaan hier in de Tweede Kamer niet over het ontslag
van mensen bij de Dienst Justitiële Inrichtingen of bij de
ggz. En los van het feit dat wij daar niet over gaan, zou ik
het ook niet rechtvaardig vinden om het zo gemakkelijk zo
uit te spreken, omdat we met elkaar weten — dat is eigenlijk
het interruptiedebatje dat ik net met DENK had — dat we
deze totale sector in de afgelopen periode gewoon financieel tekort hebben gedaan. Het water stond aan de lippen
bij het gevangeniswezen. Iedereen was alleen maar bezig
met cellen sluiten en niet met investeren in waar het moest
gebeuren, ook in de forensisch psychiatrische afdelingen.
Daar hadden we dus wat aan moeten doen. Uit tijdgebrek
waren de beoordelaren niet bij elkaars dienst. Door geldgebrek bij de reclassering was men niet aanwezig bij beoordelingen. Dan denk ik: dan kan ik iemand wel ontslaan,
maar ik kan er beter voor zorgen voor dat de mensen die
de verantwoordelijkheid hebben, die verantwoordelijkheid
ook kunnen nemen. Daar kan je wel op afrekenen.
De heer Markuszower (PVV):
Als er minder geld is, moet je juist voorzichtiger zijn en niet
gevaarlijke criminelen op straat zetten. De gevangenisdirecteur verdient nu meer dan in 2010. Die heeft gelogen. De
behandelende psychiater in Den Dolder verdient nu meer
dan in 2010 of in 2014, dus geldgebrek is het probleem daar
niet geweest. Waarom pleit u niet gewoon voor het ontslag
van die falende artsen? Pas dan kan je misschien spreken
van een opgeschoonde cultuur. Het is waar dat wij niet over
de directe ontslagen gaan, maar als Kamer gaan we wel
over het functioneren van de minister. Mevrouw Van
Toorenburg kan het toch niet met me oneens zijn dat de
organisatie onder de minister nu niet functioneert? Hoe
zorgt mevrouw Van Toorenburg ervoor dat het weer functioneert als zij niet eens pleit voor het ontslaan van de
falende behandelende artsen, van die liegende gevangenisdirecteur in Vught, die nu meer verdient dan in 2014?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik herken me niet in woorden als "liegen". Ik doe daar niet
aan mee. Wat ik heb gezegd, is dat wij hier niet gaan over
het ontslaan van mensen in de uitvoerende diensten. Als
de minister daar aanleiding toe ziet, moet hij dat zeker doen,
maar ik vind het belangrijk dat we ervoor zorgen dat mensen hun verantwoordelijkheid kunnen nemen. Dat kon
nauwelijks, en nu moeten we ervoor zorgen dat het wel
kan.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

De heer Markuszower (PVV):
Hoor ik nou dat mevrouw Van Toorenburg die gevangenisdirecteur in bescherming neemt? Hij heeft wel degelijk
gelogen. Hij heeft gezegd dat Michael Panhuis een voorbeeldige gevangene was en dat Den Dolder hem makkelijk zou
kunnen accepteren, terwijl ook de OVV concludeert dat er
in die gevangenis strafbare feiten waren gepleegd door
Michael Panhuis: drugsgebruik, seksueel afwijkend gedrag,
geweldsincidenten. Dat heeft de gevangenisdirecteur niet
gemeld aan Den Dolder. Sterker nog, hij heeft daarover
gelogen. Noemt mevrouw Van Toorenburg dat niet liegen?
Houdt mevrouw Van Toorenburg die gevangenisdirecteur,
net als de minister, de hand boven het hoofd?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Het probleem is geweest dat er een dossier lag met allerlei
dingen die niet goed waren gegaan, waar deze persoon
blijkbaar een aantal dingen uit heeft kunnen halen. Wat je
dan overhoudt, is een voorbeeldige gedetineerde. Natuurlijk
is het geen voorbeeldige gedetineerde geweest. Natuurlijk
had het nooit zo doorgegeven mogen worden. Dat was ook
mijn punt in het interruptiedebat met de heer Van der Staaij.
Alle informatie had doorgegeven moeten worden. Dan had
die conclusie ook nooit kunnen worden getrokken. Inderdaad, zo'n conclusie is natuurlijk heel vreemd als je kijkt
naar het gedrag van die man.
De heer Markuszower (PVV):
Dat heet dan toch "liegen"?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Hij heeft een aantal zaken kunnen weghouden bij het overgeven. Dat is het probleem geweest.
De heer Van Nispen (SP):
Het CDA en de SP trekken inderdaad vaak samen op als het
gaat over de problemen voor het personeel in de gevangenissen en de klinieken. De te harde bezuinigingen uit het
verleden proberen we nu ongedaan te maken. Maar de
investeringen in de forensische zorg zijn eigenlijk nog vrij
mager. We moeten ook kijken wat we gaan doen met de
gevangenissen. Misschien kan mevrouw Toorenburg daar
nog iets over zeggen.
Een ander aspect met betrekking tot het personeel heeft te
maken met zeggenschap. Ik kreeg vanmorgen een e-mail
— dit heeft ook weer met het pricacyaspect te maken —
van een groep mensen die al jarenlang in gevangenissen
werken, die dus veel ervaring hebben en die al sinds 2010
tot op het hoogste niveau minimaal tien keer aan de orde
hebben gesteld dat het toch niet zo kan zijn dat je dossiers
niet mag delen omdat een gedetineerde zich beroept op de
privacy. Hoe kan het volgens mevrouw Van Toorenburg —
misschien moeten we die vraag ook aan de minister stellen
— dat daar al die tijd niet naar is geluisterd door het
ministerie en dat dat soort signalen, met evidente risico's
voor de veiligheid van onze samenleving, niet serieus zijn
genomen?

3 april 2019
TK 70

70-2-14

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dat is een goede vraag aan de minister, want ik weet ook
dat het heel vaak wel gebeurt. Ik weet dat, ook al piept en
kraakt het en zegt iemand dat hij niet wil dat die informatie
wordt gedeeld, het heel vaak wel gewoon gebeurt. Maar
blijkbaar zijn er ook instellingen waarin die lijn heel erg
strikt wordt genomen, waardoor deze mensen informatie
niet kunnen delen. Als die signalen bij u doorkomen, vind
ik het wel belangrijk dat de minister intern gaat kijken wat
maakt dat het in zo'n cultuur niet gewoon bij hem op het
bureau komt.
De heer Van Nispen (SP):
Dat is goed, maar ik wil het nog iets verbreden. Als je kijkt
naar de uiteindelijke aanbevelingen van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid, dan zijn dat zulke evidente aanbevelingen
dat je je bijna moet schamen dat die vandaag de dag nog
moeten worden gedaan, terwijl we al jaren aandacht hebben
voor het belang van toezicht op gedetineerden, op gevaarlijke mensen, het belang van een geleidelijke terugkeer in
de samenleving, op een verantwoorde wijze, juist om
slachtoffers te voorkomen. Het is eigenlijk om je voor te
schamen dat we vandaag de dag nog moeten debatteren
over het belang van gegevensuitwisseling en het belang
van een goede risico-inschatting. De bredere vraag is hoe
het kan dat al deze signalen, dit soort kwetsbaarheden in
het systeem, waardoor deze fouten konden worden
gemaakt, nu pas bij het ministerie bekend worden. Is het
systeem dan te ingewikkeld? Hoe kijkt mevrouw Van Toorenburg daartegenaan?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik heb het rapport van Justitie drie keer heel gedetailleerd
gelezen. Daarin staat heel duidelijk beschreven dat een
aantal maatregelen al was genomen. Voorheen was het zo
dat men de delict- en de risicoanalyse nauwelijks kende.
Een paar maanden voor de doorgang van Michael P. naar
de forensische kliniek is uiteindelijk besloten dat die analyses moesten worden gemaakt. In die periode is dus een
aantal maatregelen genomen, maar wat in deze vreselijke
casus fout gaat, is dat men de delictanalyse, als die eenmaal
is gemaakt, niet meegeeft aan zo'n forensische kliniek. Dan
heb je het over fouten van mensen die niet zien wat ze
moeten doen. Ze hadden net één stapje extra moeten zetten.
We moeten dus niet het beeld neerzetten alsof er niets is
gebeurd, want de risicoanalyse en de delictanalyse zijn de
afgelopen jaren ingevoerd, maar nog steeds onvoldoende.
Daarom ben ik er zo kritisch op, want als het allemaal al
had gekund, dan moet je de verantwoordelijkheid uiteindelijk niet bij dezelfde functionarissen, bij dezelfde commissie,
bij dezelfde reclassering, bij dezelfde officier van justitie,
neerleggen. Ik vind dan dat je vreemde ogen moet laten
dwingen. Daarom zeg ik: haal de adviescommissie toetsing
tbs erbij, want dat is de enige die zich inmiddels heeft
bewezen.
Dan ben ik weer bij de vraag van de heer Van Nispen over
wat ik verder van het gevangeniswezen vind. Ik wil daar
kort op inhaken. We hebben een inventarisering gedaan
van de forensische psychiatrische afdeling. Daar moet heel
veel gebeuren. Er moet ook in worden geïnvesteerd, er
moeten verbeterplannen komen, maar ik zie dat nog niet
terug bij de penitentiaire psychiatrische centra, de PPC's.
Ik vind ook dat we moeten kijken wat we daar aan het doen

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

zijn. Hoe kan het dat de delictanalyse uiteindelijk bijna
helemaal is weggemoffeld en dat er informatie is doorgegeven die niet juist was? Misschien moeten we eenzelfde
commissie als destijds de commissie-Visser, misschien een
aparte commissie, inzetten die de PPC's doorlicht om ervoor
te zorgen dat ze de dingen die ze moeten doen aan kunnen.
We krijgen nu eenmaal steeds meer te maken met
gestoorde mensen en we zien dat de gevangenissen er niet
voldoende op zijn toegerust.
Tot slot. Op het langetermijnschema van de Tweede Kamer
staat ook nog een door mij aangevraagd debat over, ik zei
het al, een vergelijkbare kwestie: een psychiatrisch patiënt
op verlof bracht in een rijdende metro een vader van een
acht maanden oud kindje met messteken om het leven. Het
was een bizarre vertoning, ijzingwekkend. Ook deze familie
is hier. Er lopen verschillende onderzoeken naar wat er is
gebeurd, maar we zien dingen die hetzelfde zijn. Door
instanties zijn signalen gemist. Risico's zijn niet ingeschat.
Informatie is niet gedeeld. Het verlofbeleid is te snel verruimd. Er is informatie niet gedeeld, omdat de patiënt daar
geen toestemming voor had gegeven. Dat zijn verontrustende signalen. We weten dat we het rapport van de
inspectie nog krijgen. Mijn fractie wil dat de OVV daar ook
bij wordt betrokken, niet om alles in de verlenging nog een
keer te doen, integendeel, maar als de inspectie met een
rapport komt, dan wil ik dat we ook de lessen van de OVV
hierbij betrekken. Dan kunnen we ook in dat kader van
gedachten wisselen over wat er nog ontbreekt in de maatregelen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik vind dat een uitstekende suggestie van mevrouw Van
Toorenburg. Ik ga via u, voorzitter, vragen of mevrouw Van
Toorenburg op de hoogte is van het volgende. Ik begrijp
dat de inspectie geen toegang heeft tot het rapport dat het
AMC al heeft opgemaakt. Bent u zich daarvan bewust en is
dat ook niet raar? Zouden wij dat niet ook moeten meenemen in de suggestie die u net heeft gedaan?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dat is een heel slimme manier om inderdaad bloot te leggen
dat de OVV misschien wel meer informatie boven water
kan halen, omdat hij een andere bevoegdheid heeft. De
OVV zou dus ook in dit geval hiernaar kunnen kijken en
kunnen afdwingen dat er meer informatie blootgelegd
wordt. Dat moet, voorzitter, want alleen dan kunnen we
zien of de maatregelen die nu worden voorgesteld uiteindelijk voor de toekomst verschil gaan maken.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Dat lijkt me goed en daarom gebruik ik deze vraag ook even,
zodat we dit kunnen doorgeleiden naar de minister met de
vraag of hij dat meeneemt, of hij zich daarvan bewust is en
of wij dat kunnen ondervangen door het brede onderzoek
van de OVV.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Toorenburg.
Voordat ik de heer Azarkan het woord geef, wil ik de vergadering voor twee minuten schorsen.

3 april 2019
TK 70

70-2-15

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Azarkan namens DENK.

De heer Azarkan (DENK):
Dank u wel, voorzitter. Wat we hier ook doen, welke woorden we ook uitspreken, welke verantwoordelijkheid er ook
genomen wordt: het brengt Anne Faber, Joost Wolters en
andere slachtoffers nooit meer terug. De families en de
samenleving zijn ze voor altijd kwijt, en de families moeten
nog heel lang met deze leegte zien om te gaan, ook nadat
wij allang weer bezig zijn gegaan met een ander debat.
Voorzitter. De drie rapporten over Michael P. zijn onthutsend, schokkend, onvoorstelbaar en schrijnend. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeert een gebrek aan regie,
lakse houdingen en een belabberde informatieoverdracht.
Dit kan en mag niet zonder gevolgen blijven. De ernst van
deze fouten, het grote leed van de families en het aangetaste vertrouwen in de overheid dienen hersteld te worden.
Het is bijzonder ernstig dat Michael P. kon gaan en staan
waar hij wilde, zonder dat er enig toezicht was op wat hij
aan het doen was, wat hem bezighield en wat hij aan het
uitvoeren was. Het meest in het oog springend in deze zaak
zijn de vele cruciale inschattingsfouten en de onzorgvuldigheid, met name bij de inrichting in Vught en de ggz-kliniek
in Den Dolder.
"Michael P. doet het prima, is psychisch stabiel, goed
begeleidbaar, gaat keurig naar zijn dagbesteding en therapieën; een jongen waar je echt geen problemen mee krijgt."
Zo werd hij aangeprezen, om maar van hem af te komen,
zodat de overdracht kon geschieden. Zo kwam deze tikkende
tijdbom vanuit de gevangenis in een halfopen kliniek
terecht.
Voorzitter. Een van de centrale punten van vandaag is de
informatieoverdracht tussen de p.i. en de ggz-instelling.
Dat is geheel misgegaan. De p.i. gaf een veel te rooskleurig
beeld en de ggz-instelling heeft gewoon geen intake gedaan,
omdat ze daar niet voor betaald werden. Het is onduidelijk
waarom er niet goed gewerkt is aan de informatieoverdracht. We hebben als overheid jarenlang gewerkt aan het
elektronisch patiëntendossier. Waarom is er eigenlijk geen
elektronisch delinquentendossier? Het criminele en medische dossier zou dit soort daders moeten volgen als hun
eigen schaduw en het zou onmogelijk moeten worden dat
er ergens informatie achterblijft of achtergehouden kan
worden.
Voorzitter. Extra pijnlijk en een klap in het gezicht van de
nabestaanden zijn de acties geweest van de ggz-kliniek. Die
was druk bezig met het afzwakken van de conclusies en het
inzetten van leidinggevenden om de medewerkers te sturen
bij de ondervraging. Die directie zou zich diep moeten
schamen. Welke maatregelen heeft de minister bij deze
instellingen genomen? Zij hebben immers opzichtig gefaald
in een zaak van leven en dood. Graag een uitgebreide
reactie van de minister hierop.

antwoordelijkheid hierin genomen? Welk gevaar heeft de
samenleving gelopen? Op welke wijze hadden functionarissen en de minister anders kunnen handelen en anders
moeten handelen? In februari 2017 kwam de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel met een advies over risicoanalyses bij zedendelinquenten, het rapport Gewogen risico.
Hierin werd op indringende wijze gewezen op het risico
van onderbehandeling door onvolledige communicatie over
het recidiverisico. Ik citeer: "Wij stellen niet op de juiste
manier vast hoe gevaarlijk iedere zedendelinquent is. Dat
kan tot onderbehandeling leiden, wat nieuwe slachtoffers
kan betekenen", aldus de Nationaal Rapporteur.
Voorzitter. Wat hebben de toenmalige minister en staatssecretaris van Justitie, Stef Blok en Klaas Dijkhoff, gedaan?
Voor zover wij kunnen nagaan, niets. Helemaal niets,
behalve het door te schuiven naar het volgende kabinet.
Hoe kan dit, voorzitter? Wat gaat de huidige minister doen
met dit advies? Hoe kijkt de minister aan tegen het doorschuiven van zijn collega-ministers?
Deze zaak staat niet op zichzelf. Er loopt ook nog een
onderzoek naar de tragische dood van Joost Wolters door
verdachte Philip O. die met verlof was uit een psychiatrische
inrichting. We hebben hier te maken met een falend systeem; een systeem waarin er onvoldoende rekening is
gehouden met de veiligheid van de samenleving. Maar dit
systeem is wel een optelsom van keuzes door kabinetten
en ministers. Voor ons is het klip-en-klaar. In het kabinetRutte is voor 80 miljoen bezuinigd, onder andere op de
forensische zorg. Daders moesten behandeld worden met
lichtere vormen van zorg, exact wat er met Michael P.
gebeurde, dat moest goedkoper. Al jaren trekken experts
en hulpverleners aan bel en waarschuwen ze voor de
rampzalige gevolgen. De gevolgen van deze rampzalige
keuze van Rutte en zijn ministers zijn personeelstekorten,
onveiligheid onder medewerkers, een onveilige samenleving en nu ook dodelijke slachtoffers.
Voorzitter. Een plus een is twee. Het kabinet heeft onder
aanvoering van premier Rutte met deze politieke keuzes
Russische roulette gespeeld met de samenleving. Het was
niet of maar wanneer het zou misgaan. In onze rechtsstaat
is de minister verantwoordelijk voor fouten van diensten
die onder hun politieke verantwoordelijkheid vallen, los
van de vraag of zij daar persoonlijk iets aan hadden kunnen
veranderen, zelfs als zij toen geen minister waren. Ik herinner mij dat minister Piet Hein Donner na de Schipholbrand
in 2006 aftrad omdat de conclusie was dat er minder of
geen slachtoffers waren gevallen als de instanties meer
aandacht hadden besteed aan veiligheid. Hij zei: het debat
zou belemmerd worden als ik aanblijf, dan zou het over
mijn positie gaan in plaats van over het onderwerp waar
het echt over zou moeten gaan.
Ik zie veel parallellen, overheidsdiensten die tekort zijn
geschoten in het beschermen van de samenleving met als
gevolg dodelijke slachtoffers. Ik roep de minister op om
zijn verantwoordelijkheid te nemen en af te treden.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik nu naar de heer Groothuizen namens
D66.

Voorzitter. De cruciale vraag voor mijn fractie is: hoe moeten
we deze tragische gebeurtenis duiden? Is het een incident?
Had dit voorkomen kunnen worden? Wie heeft welke ver-

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

3 april 2019
TK 70

70-2-16

De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Een ontluisterend beeld komt naar
voren uit de rapporten over de zaak Michael P. Een aaneenrijging van foutjes, fouten, slordigheden, verkeerde
inschattingen, gebreken in de informatie-uitwisseling en
het ontbreken van een goede warme overdracht tussen
instellingen leidt tot een keiharde conclusie. De overheid
is tekortgeschoten in de bescherming van de samenleving,
dé kerntaak van de overheid. Ik kan me niet anders voorstellen dan dat die conclusies voor de familie en vrienden van
Anne Faber en Joost Wolters verschrikkelijk moeten zijn.
Onze gedachten en diepste medeleven gaan daarom vandaag in de eerste plaats naar hen uit.
Het systeem van forensische zorg is bedoeld om mensen
die zijn veroordeeld voor een strafbaar feit te behandelen
voor een psychische aandoening en zo te voorkomen dat
ze opnieuw in de fout gaan. Het gaat vaak om heel gevaarlijke mensen. Je zou dan een geoliede machine verwachten.
Het tegendeel blijkt echter waar. In het geval van Michael
P. werd een verkeerde balans gelegd tussen het belang om
de samenleving zo goed mogelijk te beveiligen en het
belang van resocialisatie.
Voorzitter. Deze minister kondigde direct een reeks maatregelen aan. Ik kan mij globaal wel vinden in wat hij voorstelt.
Ik stel overigens wel vast dat heel veel van die maatregelen
al in gang waren gezet. De voorstellen lijken op zichzelf
logisch en voor de hand liggend, vaak zelfs zo voor de hand
liggend dat die vanzelfsprekendheid op zichzelf weer
ongemakkelijk voelt. De vraag dringt zich echter op of er
niet meer aan de hand is. Hoe komt het dat op zo veel verschillende momenten door zo veel verschillende mensen
verkeerde keuzes zijn gemaakt, vraag ik aan de minister. Is
dat gebrek aan forensische scherpte, zoals ergens valt te
lezen of is er een dieperliggende oorzaak?
Eerst hadden we de Amsterdamse metromoord, maar de
D66-fractie denkt ook aan de moord op Els Borst en het
rapport dat de commissie-Hoekstra daarover heeft
geschreven; een zaak die naar u begrijpt voor onze fractie
juist extra pijnlijk is. In die zaak, de zaak van Bart van U.,
werd hij niet opgevangen terwijl hijzelf had aangegeven
dat het niet goed met hem ging. Het Openbaar Ministerie,
de politie en de ggz hadden op cruciale momenten waarop
gehandeld kon en moest worden geen toegang tot noodzakelijke informatie, maar ook niet tot elkaar. Ook daar was
het geen incident. Het vergelijken van tragische gebeurtenissen is altijd lastig, want er zijn talloze verschillen. Maar
al die zaken roepen bij D66 wel de vraag op of er niet iets
structureel mis is in de veiligheids- en zorgketen. Het roept
de vraag op of we de mensen die hierin werkzaam zijn, wel
voldoende de ruimte geven om als professional hun werk
te doen, of de werkdruk niet te hoog is, of het personeelsverloop niet te groot is en of de verantwoordingsbureaucratie niet volledig is doorgeslagen. Graag hoor ik van deze
minister per punt hoe hij tegen die punten aankijkt.
Voorzitter. Een andere overeenkomst ligt denk ik in de vraag
wie eigenlijk eigenaar is van de complexe gevallen, gevallen
van complexe en gevaarlijke mensen, en gevallen waarin
meerdere organisaties zijn betrokken en moeten samenwerken. Een naadloze samenwerking en een soepel samenspel
zijn juist dan vereist, maar vaak lijken die juist in die gevallen te ontbreken. Ik wil van de minister horen hoe hij dat

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

ziet en met name welke rol hij als systeemverantwoordelijke
voor zichzelf ziet. Dat we vandaag in een brief moeten lezen
over drie niet eerder gemelde gevallen maakt die vraag wat
mij betreft alleen maar pregnanter. Want hoe kan dat nou
gebeuren?
Voorzitter. Ik weet dat de minister in het najaar extra geld
heeft uitgetrokken voor de forensische zorg en ik weet ook
dat hij bezig is met een programma om onnodige bureaucratie aan te pakken. Maar hoe gaat de minister er nu voor
zorgen dat die aangekondigde maatregelen niet juist gaan
leiden tot extra bureaucratie? Een cultuur van te veel regels
leidt er immers vaak toe dat de bestaande regels niet worden nageleefd. In die zin zijn te veel regels net zo funest als
te weinig regels.
Voorzitter, ik rond af. Werken met gedetineerden met psychische problemen is complex en moeilijk. Het is geestelijk
zwaar, het kan fysiek zwaar zijn en het kan zelfs gevaarlijk
zijn. Wat er vooral nodig is, is voldoende capaciteit, kwaliteit
en kennis. En dan nog is er geen garantie dat het niet mis
kan gaan. Maar de samenleving moet er wel op kunnen
vertrouwen dat de overheid tot het uiterste gaat om het
aantal fouten te beperken. Voor die verbetering is geen
ogenschijnlijke daadkracht noodzakelijk, maar een structurele verbetering van het systeem. De casus Michael P. heeft
het vertrouwen van de samenleving in veiligheid, justitie
en zorg ernstig beschadigd. De minister zal alles op alles
moeten zetten om dat vertrouwen terug te winnen. Dat is
wat mij betreft bij uitstek de taak van de minister voor
Rechtsbescherming.
Dank u wel.
De heer Markuszower (PVV):
Hoorde ik nou goed dat de heer Groothuizen zei: dat roept
de vraag op of er iets structureel mis is? Dat is toch juist de
conclusie van het rapport? Zou het niet helpen als een van
de steunende fracties van deze regering, een van de coalitiepartijen, erkent dat er iets structureel mis is? Want het
begint toch bij de erkenning dat er iets structureel mis is?
Als u daar nu nog een vraag over moet stellen, dan komen
we vandaag niet tot oplossingen.
De heer Groothuizen (D66):
Ik snap dat punt van de heer Markuszower. Ik stel die vraag,
maar ik denk dat u uit de rest van mijn betoog heeft kunnen
afleiden dat het antwoord op die vraag wat mij betreft lijkt
te zijn: ja, er zit een structureel probleem in de werkdruk,
in het gebrek aan kennis en in het gebrek aan ruimte die
mensen hebben. Maar ik ga een debat ook altijd graag in
met de mogelijkheid dat de conclusie die ik heb of het beeld
dat ik heb, niet zou kunnen kloppen. Daarom stel ik het in
vragende zin en sta ik open voor alle mensen die daar
anders tegen aankijken.
De heer Markuszower (PVV):
Heeft u dan nog enige twijfels over de harde conclusies van
het rapport? Nogmaals, het rapport stelt dat er iets structureel mis is. Waarom neemt de D66-fractie dat oordeel niet
een-op-een over?

3 april 2019
TK 70

70-2-17

De heer Groothuizen (D66):
De rapporten beschrijven wat er allemaal mis is gegaan.
Daar twijfel ik niet aan en dat neem ik over. De vraag die ik
heb gesteld en die volgens mij cruciaal is — meerdere collega's hebben die vraag gesteld — is wat de onderliggende
oorzaak daarvan is. Hoe kan het dat mensen keer op keer
niet verder hebben gekeken dan hun neus lang is, om een
beetje in de woorden van mevrouw Van Toorenburg te
spreken? Want dat is volgens mij de essentie van deze
casus. Mensen hebben nooit de moeite genomen om te
denken: wie heb ik eigenlijk voor me en gaat dit nu wel
helemaal goed? Als men dat extra stapje had gezet, hadden
we dit dan niet kunnen voorkomen? De vraag is wat daarachter ligt. Mijn gevoel zegt: de problemen die in de laatste
jaren zijn opgestapeld in de forensische zorg en in het
gevangeniswezen, en veel breder in justitie. Maar ik vind
het wel zo netjes om in een debat ook ruimte te houden
voor het feit dat mensen een andere invalshoek kunnen
hebben.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Buitenweg namens GroenLinks.

Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Het was verschrikkelijk
en schaamtevol om het OVV-rapport te lezen. Mijn hart gaat
uit naar de familie van Anne Faber, haar broer, haar zus,
de ouders — ja, ik raak er zelf emotioneel van — en ook
naar die van de andere slachtoffers, die ook deze week
steeds weer opnieuw met hun nachtmerrie worden geconfronteerd. Volgens mij voelt iedereen eigenlijk wel de
zwaarte van het debat en waarom het ook extra moeilijk is
om dit goed te voeren, om hier recht aan te doen.
Het is bijna niet te geloven hoe gruwelijk de overheid heeft
gefaald door een opeenstapeling van menselijke fouten in
een systeem en een systeem dat eigenlijk het maken van
die fouten ook extra makkelijk maakte. Een van de meest
onbegrijpelijke fouten, een van de meest onbegrijpelijke
feiten is dat gedetineerden verlof kunnen krijgen, naar buiten kunnen gaan, zonder dat er een risicoanalyse is gemaakt
van het gevaar van deze persoon voor de samenleving,
zonder dat er een compleet beeld is van deze persoon,
zonder adviezen van het Openbaar Ministerie en de reclassering, en zonder dat slachtoffers zich ook op een mogelijke
ongewenste ontmoeting konden voorbereiden. Dat is waar
we ons vandaag toe moeten verhouden.
Er is heel veel te zeggen. Laat ik beginnen met de afdeling
die direct onder de verantwoordelijkheid van de minister
valt, de Divisie Individuele Zaken. Die beslist over de
plaatsing in een kliniek en de daarbij behorende vrijheden.
Uit het OVV-rapport blijkt dat de ambtenaren onvoldoende
informatie krijgen om hun werk goed te kunnen doen en
dat ze er ook niet naar vragen. De dienst is een stempelmachine. Vanaf wanneer wist de minister dat? De ambtenaren
werken op basis van indicaties van het NIFP, maar het komt
vaak voor dat er geen gesprek is geweest met de gedetineerde en dat er geen analyse wordt gemaakt van de risico's
en de delictscenario's. Als ik het goed begrijp, wil de
minister dat veranderen. Dat is op zich goed, maar vanaf
wanneer wist hij dat besluiten worden genomen zonder

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

voldoende expertise en zicht op de persoon? Is dit punt nou
nooit eerder op het ministerie besproken? Dat lijkt mij stug.
Ik wil daar graag een antwoord op.
Ik begrijp dat de minister nu zijn rol in de verlofketen wil
afstoten en dat voortaan de p.i.-directeur eindverantwoordelijk is. Mij lijkt dat een slecht idee, omdat dat niet past bij
de expertise van veel directeuren. Mevrouw Van Toorenburg onderstreepte dat op basis van haar eigen ervaring.
Ik kan me inderdaad beter iets voorstellen bij zo'n tbscommissie, die daar wel de expertise voor heeft. Waarom
kiest de minister daar niet gewoon voor?
Voorzitter. Het is niet alleen zo dat verlof veel te makkelijk
wordt toegekend; er is ook een gat in het toezicht. Uit de
brief die ik gisteren heb gevraagd blijkt dat de Dienst Justitiële Inrichtingen ruim vier jaar geleden, dus op 19 maart
2015, afspraken heeft gemaakt met GGZ Nederland, zodat
mensen al eerder in detentiefasering konden komen bij
instellingen voor forensische zorg. Is er bij de discussie
over deze afspraken nou nooit gesproken over het feit dat
er dan geen reclassering wordt ingeschakeld? Is deze
afspraak gemaakt zonder analyse van de veiligheid voor
de samenleving? Ik kan het me gewoon bijna niet voorstellen.
Ik vind dat de minister nu dan ook wel weer heel snel het
besluit neemt om de afspraken die de DJI heeft gemaakt,
weer om te gooien. Ik kan me voorstellen dat je dat in ieder
geval voor de korte termijn doet, omdat je de controle en
het toezicht nu op orde wilt krijgen — dat is echt cruciaal
— maar paniekvoetbal is nooit goed. Heeft de minister nu
dan wel een analyse gemaakt van wat uiteindelijk het beste
is om recidive te verminderen en de samenleving te
beschermen? Hoe verhoudt dit zich tot de afspraken die
vier jaar geleden zijn gemaakt?
Uit de brief blijkt ook dat er nóg drie personen zijn teruggehaald naar een penitentiaire inrichting en dat dat gewoon
abusievelijk niet eerder was vermeld. Gezegend het land
waar het gelijk naar voren komt als er zo'n fout is gemaakt,
maar hoe weten we nu dat er niet nog meer mensen zijn
die eigenlijk teruggehaald zouden moeten worden, of
waarop toch nog een andere vorm van controle zal moeten
worden georganiseerd?
Voorzitter. Er zullen altijd mensen met verlof gaan om zich
voor te bereiden op een terugkeer in de samenleving. Ik wil
van de minister weten of het toezicht tijdens het onbegeleid
verlof wel voldoende is. Wordt dan ook echt goed gekeken
naar de veiligheid voor de samenleving, of is er dan een
focus op behandeling en zorg? Moet daar niet een soort
van externe controle op komen?
De heer Markuszower (PVV):
Misschien ook goed voor de mensen die naar dit debat kijken: hoe werkt dat toezicht tijdens onbegeleid verlof dan?
Het is toch onbegeleid? Dat is juist een van de grote problemen. Dat speelde bij Michael Panhuis, maar dat speelt ook
in de hele keten. Wie begrijpt het nog dat gestoorde criminelen en gevaarlijke moordenaars überhaupt verlof, maar
zeker onbegeleid verlof krijgen? Wie verleent dat aan
gevaarlijke moordenaars en verkrachters?

3 april 2019
TK 70

70-2-18

Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Het is goed dat u dit vraagt. Er circuleren namelijk verschillende voorstellen, onder meer bij tbs-medewerkers, die
zoeken naar manieren om toch af en toe nog een soort
externe controle te hebben. Bijvoorbeeld dat iemand
onverwacht bij iemand op bezoek gaat op de plek waar
diegene zegt dat hij is of dat er veel vaker gebeld wordt.
Een deel doet natuurlijk de kliniek nu ook. Het wil niet zeggen dat dit helemaal niet gebeurt, maar mijn vraag is juist:
ligt daarbij de focus niet veel meer ook op de behandeling
en op de ontwikkeling van iemand en is er daarbij ook voldoende aandacht voor het onderwerp veiligheid? Dat verzoek heb ik gekregen van verschillende medewerkers van
die klinieken. Ik weet niet of op dit moment de externe
controle voldoende is. Daarom vraag ik dat aan de minister.
De heer Markuszower (PVV):
Wil mevrouw Buitenweg niet met mij ervoor pleiten om
voorlopig — misschien wel voor altijd, maar in ieder geval
de komende tijd — te stoppen met al die verloven? Als zij
dat niet wil, is zij dan bereid om ervoor te pleiten om zeker
te stoppen met de onbegeleide verloven?
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Uiteindelijk vindt een onbegeleid verlof helemaal aan het
end plaats, wanneer iemand langzaam werkt aan terugkeer
in de samenleving. De PVV denkt: we gaan iedereen uiteindelijk heel lang of bij voorkeur voor eeuwig vasthouden;
als dat niet kan, dan doen we het zo lang mogelijk en aan
het end kieperen we ze uiteindelijk de samenleving in. Daar
wordt de samenleving niet veiliger van. Ja, je hebt mensen
lang in detentie. Dan ga je ook werken aan problemen die
mensen hebben. Uiteindelijk is het van belang dat zij op
een goede manier weer in de samenleving komen, op een
manier dat ze niet gelijk ook weer opnieuw de fout in gaan.
Dat is hoe je ook juist recidive vermindert. Dat betekent dat
je met mensen aan de slag zou moeten gaan, ook wanneer
zij stappen zetten buiten de muren. Daar is een goede
begeleiding voor nodig. Wat ik uit de rapporten opmaak,
is niet zozeer dat mensen per se levenslang opgesloten
moeten zijn, maar wel dat er veel beter individueel in beeld
moet zijn wat er mis is met iemand. Daar moet de zorg op
worden georganiseerd, met controle en toezicht.
De heer Markuszower (PVV):
Laten we vandaag niet de hele discussie voeren over wel
tbs of geen tbs ...
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Volgens mij wilde u dat juist.
De heer Markuszower (PVV):
... maar laten we inzoomen op wat hier is gebeurd en wat
er gebeurt in dat hele stelsel. Wat mevrouw Buitenweg net
zei, is gewoon niet waar. Mevrouw Buitenweg zei dat de
onbegeleide verloven helemaal aan het eind van zo'n verlofstelsel plaatsvinden. Ja, in theorie kloppen die stappen.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Daar heeft u gelijk in.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

De heer Markuszower (PVV):
Het probleem is — dat hebben we gezien bij Michael Panhuis — dat dat onbegeleide verlof eigenlijk direct plaatsvindt, zonder dat daarbij de wettelijke regelingen zijn
nageleefd en zonder dat er juist toezicht op is door het
Openbaar Ministerie. Het huidige systeem klopt op papier,
maar in de praktijk gaat het structureel mis — dat zeg ik
ook nog een keer tegen de D66-fractie. Daarom stel ik u de
volgende vraag. Wilt u niet ten minste voorlopig — dan
hoeven we die moeilijke discussie over tbs en zo nu niet te
voeren — en in ieder geval totdat het stelsel dat op papier
is opgeschreven, klopt, totdat dat stelsel wordt nageleefd
en totdat de mensen die hebben gefaald zijn ontslagen en
er nieuwe mensen zijn die wel toezien op de juiste implementaties van het stelsel, pleiten voor het stoppen met
onbegeleid verlof? Ik zou zeggen "alstublieft alle verloven",
maar aan u van GroenLinks vraag ik dan om ten minste te
stoppen met de onbegeleide verloven.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik vind het inderdaad zorgelijk — dat ben ik met de PVV
eens — dat er mensen nu buiten de muren gaan op onbegeleid verlof zonder dat daar toezicht op is. Je ziet zelfs dat
pas in een latere fase van hun periode in de gevangenis de
reclassering wordt ingeschakeld. Helemaal aan het begin
is dat er niet, omdat ze dan op een andere titel vastzitten.
Dat is een onwenselijke situatie. Dat deel ik.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt, meneer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
We hebben ook gezien dat bijvoorbeeld Michael Panhuis
het eerste halfjaar — toen was hij al op verlof gegaan —
niet eens een reclasseringsambtenaar toegewezen had
gekregen.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Nou, dat vind ik ook erg.
De heer Markuszower (PVV):
Dus op papier klopt het systeem, maar in de praktijk klopt
het niet. Het is structureel fout. Ik hoop dat u samen met
mij pleit voor het stopzetten van onbegeleide verloven ...
De voorzitter:
Dat heeft u duidelijk gemaakt, meneer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
... totdat het stelsel gerepareerd is. Daarna gaan we wel de
discussie voeren hoe we een heel ander stelsel moeten
bouwen.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik vind dat de PVV niet moet doen alsof zij de enige zijn die
daarvoor pleiten. Volgens mij heeft iedereen hier juist
gezien dat op dit moment de situatie is dat er mensen naar
buiten kunnen op basis van een andere titel, zonder

3 april 2019
TK 70

70-2-19

reclassering en zonder goed toezicht, en dat dát juist het
probleem is. Dat is volgens mij het probleem dat gesignaleerd is. Ik stelde daar juist ook vragen over, want er waren
ook afspraken gemaakt met GGZ Nederland waardoor
mensen naar die forensische zorg konden en ook dus al
eerder op verlof konden zonder dat de reclassering georganiseerd is. Daar stellen wij allemaal vragen over. Ik wil van
de minister horen wanneer het inzicht is ingedaald dat die
afspraak met GGZ Nederland dit mede tot gevolg had.
Voorzitter. Ik zit met ontzettend veel vragen. Waarom ging
P. eigenlijk naar een forensisch psychiatrische afdeling?
Dat is een plek waar ook heel veel mensen zitten zonder
strafblad, een plek met een laag beveiligingsniveau waarvan
het de bedoeling is dat mensen gelijk resocialiseren en
gelijk de samenleving ingaan. Dat is het hele doel van die
fpa. Waarom is niet gekozen voor een forensische kliniek
of nog zwaarder? Het is geen toeval, maar iets wat je vaker
ziet. Die fpa's krijgen steeds vaker te maken met zware
patiënten met gevaarlijke problematiek, maar hebben zij
daar wel de expertise en capaciteit voor, vraag ik aan de
minister. Is het feit dat zij het eigenlijk niet aankunnen de
reden dat net werd gedaan alsof P. een modelpatiënt was?
De werkdruk in de forensische zorg is hoog en is het afgelopen jaar gestegen. Er is een stijgend aantal incidenten,
een stijgend aantal heropnames en de risico's zijn toegenomen. Ik citeer een rapport van vorig jaar: "De kwaliteit van
zorg en veiligheid voor patiënten en medewerkers staat
onder druk". Wij kunnen daar nu aan toevoegen dat dit ook
geldt voor de veiligheid van de gehele samenleving. Ja, ik
ben het met de minister eens dat behandelaars en detentiepersoneel meer oog moeten hebben voor de risico's en
meer inzicht in de psyche van de gedetineerde, maar ik wil
ook dat hij zich realiseert dat zij dan ook wel de tijd moeten
hebben om hun werk goed te kunnen doen. Hoe ziet hij dat
zelf?
Voorzitter. Wat regelt hij om ervoor te zorgen dat de
instellingen beter met elkaar gaan samenwerken? Ik was
echt geschokt toen ik las dat er geen warme overdracht is
geweest tussen de PI Vught en de FPA Roosenburg terwijl
daar door de laatste wel een paar keer op is aangedrongen,
maar Vught gaf niet thuis. Inderdaad, mede doordat de
financiering dat ook niet regelt. Aanbieders, zo staat dat
ook in dat rapport van vorig jaar, geven aan dat nu vaak
geen intakegesprekken meer worden gevoerd, omdat de
DBBC-financiering die niet vergoedt. Maar ik ben het helemaal eens met mevrouw Van Toorenburg dat het er ook
om gaat om zelf verantwoordelijkheid te nemen.
Dat brengt mij bij het laatste punt. Vindt de minister dat het
nu allemaal goed wordt opgepakt bij de instellingen, dat
er een goed lerend vermogen is? Waar baseert hij zich op?
Waar maakt hij zich nu zorgen over? Om nieuwe misdrijven
te voorkomen, moet de hele keten goed gaan samenwerken:
justitie, forensische zorg, ggz en ook de reclassering. Wat
zijn nu in die hele keten de grootste zorgen voor deze
minister? Want alleen als alles goed aansluit, kunnen wij
zo veel mogelijk gruwelijke misdrijven voorkomen.
De heer Azarkan (DENK):
Ik hoor collega Buitenweg net zeggen dat zij het eens is met
mevrouw Van Toorenburg dat mensen zelf ook moeten
nadenken. Als dit soort risico's zich gaan voordoen, hebben

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

zij een grote verantwoordelijkheid. Ik ben het daar ook mee
eens, maar ik vind het ook te makkelijk om te zeggen: u
krijgt geen bekostiging. Ik heb zelf ook als ambtenaar
gewerkt. Je wordt daar snoeihard op afgerekend. Moet je
dat dan in je vrije tijd doen? Moet je dat dan buiten de
bekostiging om doen? Moet je privégeld meenemen? Hoe
gaat zoiets dan?
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik heb daar de afgelopen week verschillende signalen over
gekregen. In het rapport staat dat de financiering niet vergoed wordt. Ik heb nu inmiddels wel begrepen dat er formeel wel ergens een potje is, maar ook dat eigenlijk maar
weinig mensen dat weten en dat er weinig gebruik van
wordt gemaakt. Dat zullen wij straks van de minister horen.
Ik snap helemaal wat u zegt. Natuurlijk, je lijkt als kliniek
wel een dief van je eigen portemonnee als je niet wordt
betaald voor een overdracht terwijl een psychiater wel
helemaal naar Vught moet gaan om daar een hele dag te
besteden aan die overdracht. Dat kost geld dat je eigenlijk
ook aan andere zaken moet besteden. Dat wil ik ook veranderen. Als dat niet geregeld is, zal ik daarover dan ook een
motie indienen. Maar tegelijkertijd is er toch ook nog zoiets
als common sense. Je neemt een delinquent op je afdeling.
Dan wil je toch weten wat je moet gaan doen om ervoor te
zorgen dat die persoon goed wordt behandeld en om ervoor
te zorgen dat er veiligheid is voor andere mensen, voor het
personeel en voor de samenleving. Dat is toch een basaal
iets wat echt bij je werk hoort?
De voorzitter:
Was dat de vraag?
De heer Azarkan (DENK):
Dat was zeker de vraag en ik ben het in het geheel eens met
mevrouw Buitenweg, maar ik hoor haar hier ook heel vaak
pleiten voor meer investeringen in de samenleving, in de
publieke zorg. Ik wijs op het evenwicht. Aan de ene kant is
het de vraag wat wij van mensen mogen verwachten zodat
zij voldoende verantwoordelijkheid nemen in dit soort
zaken, terwijl wij aan de andere kant geld bij hen weghalen.
Is het dan zo dat politieagenten straks buiten werktijd op
eigen kosten boeven moeten gaan aanhouden? Er is toch
een samenhang met de hoeveelheid geld die wij aan de
groep geven? Er is geconstateerd dat dat te weinig is. Dat
leidt tot onaanvaardbare risico's, aldus het CDA in 2014.
Het zijn ook keuzes die de politiek gemaakt heeft.
De voorzitter:
Ook dit punt heeft u duidelijk gemaakt, meneer Azarkan.
Tot slot.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Als het goed is, heeft de heer Azarkan mij eigenlijk twee
verhalen horen vertellen. Ik denk dat er een structureel
probleem is in de forensische zorg: ja, een grote werkdruk,
onvoldoende geld en onvoldoende expertise. Daar is
onvoldoende in geïnvesteerd. Daar zijn dus gaten gevallen.
Fouten worden dan makkelijker gemaakt. Tegelijkertijd blijft
er ook een persoonlijke verantwoordelijkheid. Ik wil niet

3 april 2019
TK 70

70-2-20

alles alleen op stelsels gooien. Als de ambtenaren van zo'n
dienst bijvoorbeeld op een gegeven moment merken dat
er helemaal geen individuele analyse van deze persoon is
gemaakt, dan horen zij ook aan de bel te trekken. Dit zijn
dus twee verhalen die door elkaar heen snijden en die tot
verschrikkelijke ongelukken hebben geleid.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Buitenweg. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Drost namens de ChristenUnie.

De heer Drost (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil mijn bijdrage beginnen met
woorden van medeleven van de ChristenUnie voor de
nabestaanden van Anne Faber en andere betrokkenen.
De bevindingen van de rapporten moeten voor u een grote
schok zijn en zullen wellicht wonden opnieuw of verder
openen. Ik wil u in dat licht heel veel sterkte toewensen.
Voorzitter. De rapporten die we vandaag bespreken, roepen
in ons land veel vragen en emoties op. Hoe heeft dit kunnen
gebeuren? Waarom zat deze man niet achter slot en grendel? Waarom liep hij al na zeven jaar cel buiten rond, terwijl
hij tot twaalf jaar cel veroordeeld was? Hoe kan het dat een
veroordeelde zedendelinquent ervoor kan kiezen om zijn
eigen dossier te censureren? In het bijzonder voor de
mensen in Den Dolder geldt: zijn we wel veilig op straat?
Ik hoop dan ook dat de minister in zijn beantwoording niet
alleen ingaat op de vragen van de Kamer, maar ook op deze
vragen vanuit de samenleving.
Voorzitter. De ChristenUnie is al jaar en dag een voorstander
van rechtvaardige straffen, van strenge straffen zelfs in
gevallen van seksueel geweld. Maar daarbij dient ook op
een goede manier rekening te worden gehouden met de
terugkeer van veroordeelden in onze samenleving. Ik vind
het dan ook van belang oog te hebben voor het complexe
werk dat medewerkers in de forensische zorg doen en voor
de moeilijke afweging die zij dagelijks moeten maken tussen
het belang van behandeling en resocialisatie enerzijds en
de maatschappelijke veiligheid en het risico op recidive
anderzijds. Zou de minister in zijn beantwoording ook willen
ingaan op deze afweging en zijn beoordeling willen geven
van de fouten die in deze zaak op dit punt zijn gemaakt?
Voorzitter. In die complexe uitvoeringspraktijk moeten we
ook benoemen wat er fout is gegaan, in het bijzonder in
deze zaak. Ik ga op een aantal punten nader in. Michael P.
kon als pleger van een ernstig zedendelict tbs ontlopen
door te weigeren mee te werken aan onderzoek. Dat valt
moeilijk te verteren. De minister heeft maatregelen in gang
gezet, bijvoorbeeld op het vlak van het verduidelijken van
de mogelijkheden voor rechters om weigerende observandi
tbs te geven en het kansrijker maken van de observatieperiode. Maar wat gaat dit nu concreet betekenen? Leiden de
maatregelen ertoe dat een rechter in een geval als dat van
Michael P. in de toekomst wel tbs kan opleggen?
Voorzitter, een tweede punt. Bij de overdracht door de PI
Vught aan de fpa in Den Dolder werden fouten gemaakt.
De behandelaars in Den Dolder kregen telefonisch een te
rooskleurig verhaal te horen en kregen niet tijdig de

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

beschikking over het strafdossier van Michael P., dat vanwege privacybezwaren ook nog onvolledig was. Daarbij
werd verzuimd om goedkeuring te vragen voor het resocialisatietraject dat in Den Dolder werd voorzien. Kan de
minister ingaan op de vraag waarom in dit geval geen
gebruik is gemaakt van de mogelijkheid om een volledige
dossieroverdracht als voorwaarde te stellen voor overplaatsing? In hoeveel gevallen wordt die aanspraak op privacy
jaarlijks gemaakt? Hoe beoordeelt de minister de constatering van de Inspectie Justitie en Veiligheid dat een volledige
intake in de fpa zelden gebeurt omdat de financieringssystematiek hierin niet voorziet? Wordt dit meegenomen bij
de besteding van de middelen die afgelopen zomer
beschikbaar zijn gesteld?
Voorzitter. Dan de toekenning van vrijheden. De OVV-conclusie luidt dat de eerste stappen in vrijheid van Michael P.
niet het resultaat waren van een weloverwogen, gezamenlijke beslissing van alle betrokken partijen, maar van een
routinematig uitgevoerde administratieve procedure. Kan
de minister hierop reflecteren en daarbij ook ingaan op de
rol van de Divisie Individuele Zaken, die namens de minister
besloot?
Hierin wil ik ook breder kijken. Zijn deze signalen nu pas
bekend geworden? Of waren er eerder vergelijkbare signalen over de tekortkomingen in het stelsel overige forensische zorg, niet zijnde tbs? Zo ja, wat heeft de minister
daarmee gedaan? Zijn er meer gevallen bekend waarbij
iemand tijdens zijn of haar verblijf in een fpa een zwaar
misdrijf pleegde? Heeft u op tijd de vrijheden van die 24
gedetineerden waarover u in uw brief spreekt, ingetrokken?
Was daar niet eerder een moment voor te vinden?
Voorzitter. De minister heeft nu een flink aantal maatregelen
aangekondigd. De ChristenUnie vindt het van groot belang
dat die maatregelen niet betekenen dat er enkel meer
administratieve handelingen komen en vinkjes worden
gezet, maar dat we in de uitvoeringspraktijk ook echt die
gewenste verandering terugzien. Hoe gaat de minister daar
zorg voor dragen?
Voorzitter, tot slot. De fractie van de ChristenUnie komt op
basis van deze en andere beschreven fouten tot de verdrietige conclusie dat de moord op Anne Faber wellicht voorkomen had kunnen worden. Dat de minister volgens de door
de familie aan ons gestuurde brief aan de familie de verantwoordelijkheid van de overheid heeft erkend en ook excuses
heeft aangeboden, is voor ons een belangrijke stap. Zou
de minister dat in de Kamer willen herhalen? En de laatste
vraag: op welke manier kan de minister op een geloofwaardige en adequate manier uitvoering geven aan de aangekondigde maatregelen?
Dank u.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Drost. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Van Kooten-Arissen namens de Partij voor de
Dieren.

Mevrouw Van Kooten-Arissen (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst wil ik ook namens de
Partij voor de Dieren mijn intense medeleven uitspreken

3 april 2019
TK 70

70-2-21

aan alle nabestaanden van Anne en Joost die hier in de
zaal aanwezig zijn. Ik wil hun heel veel sterkte wensen, want
dit is geen makkelijk debat voor hen.
Voorzitter. Die verschrikkelijke moord op Anne Faber. Het
regende hard die avond, ontzettend hard. Daarom ging ik
die bewuste avond mijn honden later uitlaten. Mijn vaste
rondje was door Huis ter Heide, door de bossen, de bossen
waar een zedendelinquent op zoek was naar een prooi. Dan
gaat er wel even door je heen: ik had Anne kunnen zijn;
iedereen had Anne kunnen zijn. Daarom is het zo moeilijk,
maar ook heel hard nodig, om hier een politiek debat te
voeren over wie hier verantwoordelijk voor is en over welke
lessen hieruit getrokken moeten en kunnen worden.
Voorzitter. Een zedendelinquent als Michael P. had nooit,
maar dan ook nooit, in Den Dolder en daardoor in de
samenleving mogen komen. De les is dat de samenleving
beter beschermd dient te worden. Maar hoe doe je dat
zonder inbreuk te maken op de fundamentele beginselen
van de rechtsstaat? Straffen in Nederland moeten streng
en rechtvaardig zijn. De rechters gaan over de rechtvaardiging. De straffen moeten uitzicht bieden op een resocialisatiebeleid, waarin strenge sancties gecombineerd worden
met maatregelen die eventueel uitzicht bieden op een
terugkeer in de samenleving, zonder dat wordt teruggevallen in oude fouten of dat er nieuwe, ernstige fouten worden
begaan. Wij als politiek moeten rechters de handvatten
geven om hierin de juiste afwegingen en keuzes te kunnen
maken.
Het OVV-rapport komt met snoeiharde conclusies over de
forensische zorg rondom Michael P. Er zijn fundamentele
fouten geconstateerd in het systeem. De onderzoekers doen
veel aanbevelingen. De minister zegt in zijn brief de aanbevelingen uit het OVV-rapport een-op-een over te nemen.
Gisteren las ik een analyse van Wineke Smid hierover. Zij
is hoofdonderzoeker bij Van der Hoeven in Utrecht, waar
mensen met tbs en lichtere maatregelen behandeld worden.
Zij stelt dat de kliniek in Den Dolder bedoeld is voor de
behandeling van plegers met lagere risiconiveaus, die juist
gebaat zijn bij een goede en soepele resocialisatie. Haar
analyse is dat volgens het rapport de forensische zorg voor
lagere risiconiveaus zo veel mogelijk op tbs moet gaan lijken, voor het geval dat iemand van het kaliber van P. erin
terechtkomt. Wil de minister hierop reflecteren? Smid maakt
de volgende vergelijking: "Het is alsof er een vreselijk
ongeluk is gebeurd met een tank op een fietspad en de
aanbeveling is: maak alle fietspaden veilig voor tanks". Zij
stelt vervolgens: "Het is beter om te zorgen dat er geen
tanks op het fietspad komen". Kan de minister dit beamen?
Mijn vraag aan de minister is: gaat hij dan nu niet alle
instellingen voor forensische zorg ten behoeve van lagere
risiconiveaus omvormen tot tbs? Welke maatregelen zijn
mogelijk om te zorgen dat plegers met een hoog risiconiveau de behandeling krijgen die noodzakelijk is en dat er
goede risicoanalyses worden gemaakt om te voorkomen
dat ze in instellingen worden behandeld die dus blijkbaar
totaal ongeschikt zijn? Dat is namelijk toch wel de hoofdvraag en ik stel die nog maar een keer: hoe gaat de minister
afschuwelijke missers in de toekomst voorkomen en daarbij
de maatregelen nemen die nodig zijn voor plegers als P.,
zonder daarbij de hele forensische zorg hermetisch dicht
te timmeren, wat de behandeling van veel lichtere gevallen
en hun terugkeer in de samenleving niet ten goede komt?

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

Dan heb ik nog een aantal andere vragen. Sinds 1 januari
2018 kan bij ernstige gewelds- en zedendelicten de zelfstandige toezichtsmaatregel van de Wet langdurig toezicht
worden opgelegd, schrijft de minister in zijn Kamerbrief.
Kan de minister aangeven of deze maatregel al in de praktijk
is toegepast? Daarnaast geeft de minister aan dat — ik citeer
— "de volledige populatie uitgeplaatste gedetineerden die
zijn veroordeeld voor een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf
uit voorzorg is doorgelicht". Heeft de minister overwogen,
gezien de vele fouten die er gemaakt zijn en de lessen die
daaruit moeten worden getrokken, om ook met terugwerkende kracht te bekijken of er ex-gedetineerden zijn die
geen volledige risicoanalyse hebben gekregen en op deze
manier op dit moment een gevaar voor de samenleving
zijn? Ik doel hiermee op plegers die niet meer in een
instelling zitten en nu vrij rondlopen.
Voorzitter. Geen van de antwoorden die de minister gaat
geven zal het verdriet of de pijn van de ouders van Anne
en van Joost en van alle nabestaanden kunnen verzachten
na hun verlies. De antwoorden kunnen hopelijk wel bijdragen om dit in de toekomst te voorkomen. Want iedereen
had Anne of Joost kunnen zijn.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Kooten. Dan geef ik tot slot het
woord aan de heer Hiddema namens Forum voor Democratie.

De heer Hiddema (FvD):
Voorzitter. Een politiek debat over een menselijk drama.
Dan weet je wat je te wachten staat. Dan wordt er een discours gevoerd over geldzakjes en systeemwijzigingen. Wat
zich hier wreekt, heeft met geld niets te maken. Het systeem
doet er ook niet toe. Het is het menselijk tekort dat hier
opspeelt. Noem het maar gemakzucht. Op het moment, 29
september 2017, dat Anne Faber in de klauwen belandt van
haar beul, is over dit heerschap al gerapporteerd dat het
een aard heeft. Wat we nu weten, zinloos zorgjargon. Een
bak is over hem uitgestort. Het systeem werkt op volle
toeren. Het rapporteerwezen komt in actie.
Wat is er al bekend? Er is een behandelplan van het PBC
Vught vanwege zijn structuur en zijn lijdens; ja, hoe ze het
noemen weet ik niet eens meer. Er is een verslag van psycho-medisch PI Vught; een stel blindemannen, weten we
nu. Er is een verslag van de gz-psycholoog. Er is een indicatiestellingrapport van het NIFP. Er is een rapport basisonderzoek. Dan arriveert hij in Den Dolder. Er is een behandelplan van Den Dolder. Helemaal op het eind is er een risicotaxatierapport. Dan zit hij al vier maanden in Den Dolder
en is het verlof al geregeld. Nou, aan het rapporteren heeft
het niet gelegen.
In al die rapporten niks over wat hier opspeelt en wat des
Pudels Kern is: de seksuele stoornis van Michael P. Het is
een collectie holle teksten, geboren uit de stencilmachine,
door zielloze ambtenaren rondgepompt, zonder dat iemand
enig beeld heeft en enige betrokkenheid toont bij zijn
slachtoffers en wat ze met deze kerel aan moeten. Ze gaan
dan over Michael P., maar naar het beest in hem kijken ze
niet. "De casus", lees je steeds in de rapporten van de OVV.

3 april 2019
TK 70

70-2-22

"De casus". Een heleboel formalistische rimram over hoe
het stelsel werkt, en de casus is dan Michael P. Hoe heeft
dat uitgewerkt voor hem? Er is maar één echte casus, en
daar is niemand aan toegekomen: hier niet, in de rapportages van de OVV niet, in Vught niet en in Den Dolder niet.
En die heeft niks met geld te maken, want die casus van de
verdachte P. is gratis beschikbaar op internet. Dan kan hij
ook niet met z'n privacy aankomen. Het is voor iedereen
beschikbaar, ook voor de behandelaars.
ECLI:2011:BQ8628. Lees en huiver. Wat ligt aan zijn opname
ten grondslag? Een verkrachting van twee meisjes in hun
beider aanwezigheid: vaginaal, oraal, anaal. Er komt een
getuige opdraven die zegt dat hij een meisje ijselijk heeft
horen krijsen van de pijn. Met een pistool heeft hij de
meisjes op het hoofd geslagen. Een van de meisjes —
allebei de meisjes zijn minderjarig — heeft hij ontmaagd,
en met geweld de tampon uit haar vagina gerukt. Hij heeft
ze gedwongen elkaar seksueel te bevredigen ...
De voorzitter:
Meneer Hiddema, ik moet u heel even onderbreken, want
de heer Van Wijngaarden heeft een opmerking, denk ik.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik heb inderdaad een opmerking. Ik wil de heer Hiddema
erop wijzen dat we hier niet in de rechtszaal staan, maar in
het parlement. Er zijn nabestaanden aanwezig. Ik denk dat
het gepast is om daar rekening mee te houden in de wijze
waarop we ons uitdrukken.
De heer Hiddema (FvD):
Goed zo. Maar deze uitleg van mijn kant op de echte casus
is zeer functioneel.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat mag de heer Hiddema vinden, maar ik wil hem vragen
om hier ook fatsoen te betrachten richting de nabestaanden.
De heer Hiddema (FvD):
Juist. Als alles mis is gelopen, dan heb je het niet over de
zaak zelf, maar over de toon van het debat. Dan bent u bij
mij aan het verkeerde adres. Zolang de voorzitter niet
ingrijpt, praat ik er rustig op los.
De voorzitter:
Nou, ik ga zo iets zeggen. Mevrouw Van Kooten-Arissen?
Mevrouw Van Kooten-Arissen (PvdD):
Ik wil mij van harte aansluiten bij de vorige spreker, want
ik vind dit echt niet kunnen. Het is al pijnlijk en verdrietig
genoeg voor de nabestaanden, zonder al die gruwelijke
details te noemen. Ik wil Forum voor Democratie en meneer
Hiddema vragen om dit debat met stijl te voeren en om niet
al deze gruwelijke details op te rakelen.
De heer Hiddema (FvD):
Nou, de rechtbank is het letterlijk met u eens, want op ECLI
kunt u dat hele vonnis vinden, met alle overwegingen die

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

ik nu zeg. En dan overweegt de rechtbank: het is gruwelijk,
mensonterend en bruut.
De voorzitter:
Meneer Hiddema, ik wil heel even wat zeggen. Het klopt
wat u zegt, en ik heb het ook even gecheckt: het is op
internet enzovoort toegankelijk. Maar, ook uit respect voor
de slachtoffers en voor de ouders, ik weet niet of iedereen
het op prijs stelt om met al die gruwelijke details te worden
geconfronteerd. Daarom denk ik dat het goed zou zijn om
die details even niet te noemen, en dat u gewoon uw betoog
verder houdt.
De heer Hiddema (FvD):
Nou, het beest in de man heeft die ouders behoorlijk parten
gespeeld. En wat ik u en iedereen nu probeer te duiden, is
dat niemand dat beest in de ogen heeft gekeken. Dat is
gebeurd vanuit gemakzucht. Ze hadden met het grootste
gemak kunnen zien wat voor vlees ze in de kuip hadden,
als ze dat vonnis integraal hadden gelezen en niet een
extractvonnisje. Ze wisten er helemaal niks van! Als meneer
arriveert in Den Dolder, dan is er één wakkere ziel die denkt:
"Hé, die man is wel heel zwaar gestraft. Wat zou hij gedaan
hebben?" Die stuurt dan een e-mailtje naar Vught en dan
krijgt hij te horen: "Modelpatiënt, dus trek je er maar niks
van aan." Zo is het gegaan.
De voorzitter:
U heeft uw punt helder gemaakt, dus volgens mij kunt u
verder met uw betoog zonder de details te noemen.
Ik wil niet terugkomen op wat wij net hebben besproken,
mevrouw Van Toorenburg. Heeft u een nieuw punt?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ja.
Want als je de gruwelijkheden kent, dan is het altijd zo
opmerkelijk dat mensen geen tbs krijgen maar alleen een
gevangenisstraf. Het had dus al moeten worden meegewogen. Dat komt ook doordat in de advocatuur mensen vaak
worden geholpen om niet mee te werken aan die analyse
van wat er aan de hand is. Nu weten we dat de heer Hiddema tot op de dag van vandaag advocaat is. Kan hij zijn
zienswijze daarop geven? Wat zouden we er nou aan kunnen doen om te voorkomen dat er, ook in de advocatuur,
eigenlijk wordt bijgedragen aan de systematiek dat mensen
uiteindelijk niet meehelpen aan een tbs? Deze vraag stel ik
in algemene zin.
De heer Hiddema (FvD):
Dat is in zeer algemene zin en daar kan ik niet op antwoorden. Dat pakt voor iedere advocaat tegenover iedere cliënt
anders uit. Dat moet hij zelf maar weten. Het enige wat ik
wel kan zeggen, is dat je die hobbel, om het zo maar te
noemen, van de weigerachtige observandi heel simpel kunt
omzeilen door deskundige rechters naar de zaak te laten
kijken en door de officieren bijscholing te geven. Dat zal ik
de minister zo ook vragen.

3 april 2019
TK 70

70-2-23

Want wat speelt hier? Ik heb die gruwelijkheden genoemd
omdat je duidelijk merkt dat hier een totale psychopaat aan
het werk is. Hij is pervers. Hij is niet alleen uit op bevrediging van zijn seksuele lust, maar ook op vernedering. Dat
doet hij door die meisjes te dwingen elkaar te bevredigen.
Het is walgelijk. Een beetje rechter heeft zo door: die kerel
is een psychopaat en niet een — als ik het zo mag noemen
— doorsneezedendelinquent; die man moet in de tbs. Dan
kan een advocaat weigeren, toeteren en doen wat hij wil,
maar de rechter heeft gewoon ... Ook hier weer is er het
debat: die weigerende observandi zijn toch wat. Die zijn
helemaal niks! Als een rechter een weigerende observandus
tegen het lijf loopt, die niet meewerkt en die niet naar het
Pieter Baan Centrum wil, waar hij overigens wel naartoe
moet — ze slepen hem ernaartoe en daar moet hij zeven
weken blijven — heeft de rechter geen ... Ja, multideskundigheid in de rapportages. Dan moet hij bij zichzelf te rade
gaan. De wet staat dat toe. Dan moet hij zelf normatief
juridisch denken, simpel gezegd: is dit normaal? Dan had
hij in dit geval kunnen zeggen — op dat punt heeft Anne
het heel slecht getroffen met deze rechters — dat deze man
naar de tbs moest. Dat had zo gekund!
De voorzitter:
Mevrouw Van Toorenburg.
De heer Hiddema (FvD):
Zonder enige rapportage kan de rechter iemand tbs opleggen. Dat kan. In dit geval spat het ervan af dat dat had
gemoeten. Er zijn officieren geweest, deze officieren, die
hebben gezegd: o, ik heb geen tbs geëist, want ik wist niet
dat dat kon. Laat de minister, vind ik, maar eens te rade
gaan bij het OM-personeel en een inventarisatie maken om
te kijken wie nog meer niet wist dat dat in een zaak als deze
wel kan.

geen advocaat nodig hebben. Die willen sowieso niet naar
het Pieter Baan Centrum. Ze gaan wel, maar ze willen niet
meewerken. Dus het is al te makkelijk om ... Ik ga zeker mijn
beroepsgroep niet aanspreken met een moreel tintje. Nee,
we hebben er rechters voor om dit te corrigeren. Die nieuwe
maatregelen die u noemt, zijn allemaal mooi en aardig,
maar die konden toen ook al. Het kon heel makkelijk.
De heer Markuszower (PVV):
De heer Hiddema wijst op de daden van Michael Panhuis
in 2010. De oplossing van de heer Hiddema is dan tbs. Dat
heb ik eerder in de Kamer een systeem van verloven
genoemd. Ook in het debat van vandaag, in een interruptie
op mevrouw Buitenweg, heb ik erop gewezen dat die verloven veel te snel worden toegekend. Ook in de wereld van
de heer Hiddema was Michael Panhuis dus heel snel op de
maatschappij losgelaten. In deze Kamer heb ik eerder een
debatje met de heer Hiddema gevoerd over het invoeren
van veel hogere straffen en over het falen van het Openbaar
Ministerie en van deze Kamer, inclusief Forum voor
Democratie, om hogere straffen in te voeren. Kan de heer
Hiddema mij vandaag toezeggen dat hij aan mijn kant staat
om te zorgen voor hogere straffen in Nederland, zodat
mensen als Michael Panhuis veel hogere straffen krijgen
opgelegd in de toekomst?
De heer Hiddema (FvD):
Het doet geen recht aan de waardigheid van deze zaak om
een publicitair partijvoordeeltje weg te plukken. Daar ga ik
niet in mee.
De heer Markuszower (PVV):
Dat is zeker helemaal niet mijn intentie en dat weet u heel
goed. Gaat u nou eens gewoon een normaal antwoord
geven op mijn vraag in plaats van een retorisch handigheidje.

De voorzitter:
Mevrouw Van Toorenburg.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Gelukkig zijn de maatregelen die de heer Hiddema noemt,
de afgelopen periode allemaal getroffen. Dat zijn inderdaad
de analyses van de rechters, dat zijn die investeringen
daarin, dat is een WODC-rapport dat inderdaad heeft aangetoond dat rechters niet weten wat ze moeten doen, er is
aangeraakt dat het Pieter Baan Centrum het beter kan;
inmiddels is het geen zeven weken meer, maar veel langer.
Dat is dus allemaal al gedaan. Maar ik stel mijn vraag niet
voor niks aan de heer Hiddema als advocaat, die ook heel
zware mensen heeft bijgestaan. Ik wil graag van hem weten
wat we eraan kunnen doen om ervoor te zorgen dat advocaten niet stelselmatig tegen hun cliënten zeggen: werk
vooral niet mee aan die observatie om een tbs te ontlopen.
Want daarin speelt deze doelgroep namelijk ook weleens
een hele te bekritiseren rol.

De heer Hiddema (FvD):
Dan zal meneer Markuszower niet zo in het algemeen met
een dergelijk voorstel moeten komen. Dan zal hij mij moeten
benaderen met een specifiek wetsartikel waar naar zijn
inzichten de maximumstraf te laag is. Maar dat staat helemaal buiten deze kwestie.
De heer Markuszower (PVV):
Ik bén met een specifiek artikel gekomen, namelijk mijn
eigen initiatiefwet en ik vraag u bij dezen om die te steunen.
Die initiatiefwet ziet erop toe dat dit soort verkrachters en
moordenaars levenslang of hele hoge — tientallen jaren,
80, 60 jaar — gevangenisstraf krijgt. U was daar eerder
tegen. Dat heeft zeker ook met deze zaak te maken, want
nogmaals, als Michael Panhuis in 2010 60 jaar of levenslang
had gekregen en niet, zoals waar u nu voor pleit, tbs, een
systeem van verloven, dan was de maatschappij veilig
geweest. Kan Forum voor Democratie nu duidelijk zeggen
dat ze hogere straffen willen in Nederland?

De heer Hiddema (FvD):
Daar weet u niks van. U kent de hele dossiers van de individuele gevallen niet. Ik weiger me erover uit te laten of collega's er verstandig aan doen om een zeker advies te geven.
Daar komt nog bij dat je ook cliënten hebt die helemaal

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

3 april 2019
TK 70

70-2-24

De heer Hiddema (FvD):
Dat zou maar zo kunnen. Dan zou ik eens een inventarisatie
moeten maken welke straffen te laag worden beloond in
het Wetboek van Strafrecht.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt, de heer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
Laten we dan op deze casus inzoomen. Michael Panhuis
heeft in 2010 slechts elf jaar gekregen en hij stond dus al
buiten na zeven jaar. Vindt de heer Hiddema dat een normale straf voor zo'n ernstige verkrachter?
De heer Hiddema (FvD):
Nou, nee, ik kan niet zeggen dat dat normaal is. En ik denk
dat niet alle rechters dat ook niet normaal zullen vinden. In
eerste aanleg had hij zestien jaar gekregen.

De heer Markuszower (PVV):
... om de meest verschrikkelijke moordenaars en verkrachters zo snel mogelijk de maatschappij terug in te sturen.
De voorzitter:
Wilt u daar kort op reageren? Dat hoeft niet. Dan ga ik naar
de heer Van Nispen.
De heer Hiddema (FvD):
Nee, ik vind het niet gepast om op te reageren. Ik zou niet
weten wat ik erop moet zeggen. Meneer Markuszower
probeert mij steeds in de schoenen te schuiven dat ik bijdraag aan het strafklimaat in Nederland. Ik sta hier het
proces van Michael P. te becommentariëren; daar gaat het
om en daar is het helemaal misgelopen. Kan ik nu verdergaan?
De voorzitter:
Nou, de heer Van Nispen heeft ook een vraag. De heer van
Nispen.

De voorzitter:
De heer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
En uiteindelijk heeft hij dus maar elf jaar gekregen. Dat
betekent in Nederland, ook voor het systeem waar de heer
Hiddema voor al zijn cliënten voor pleit, dat hij al na zes,
zeven jaar vrij op straat rond kon lopen. Kan meneer Hiddema dan gewoon zeggen dat dat veel te lage straffen zijn
voor zulke verschrikkelijke delicten? Of blijft hij ronddraaien
om zijn toekomstige cliënten te blijven beschermen?

De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Ik vond het tot nu toe een waardig debat. Mijn
mening is dat het er de afgelopen minuten niet beter op is
geworden, dus ik wil graag terug naar de inhoud met de
heer Hiddema. Overigens was hij niet de eerste die er vandaag op wees dat er gewoon een vonnis ligt. Ook zonder
daaruit te citeren kan de vraag worden opgeworpen, ís ook
de vraag al opgeworpen, dat er gewoon een vonnis ligt.
De voorzitter:
Dat hebben we gehad.

De heer Hiddema (FvD):
Sjongejonge. Wilt ú nou suggereren dat ik eraan bijdraag
dat een bepaalde categorie cliënten naar úw inzicht te laag
wordt bestraft? Daar is geen discussie over mogelijk, want
de ene cliënt is de ander niet, de ene verdachte is de ander
niet en deze Michael P. heeft, vergeet het niet, zestien jaar
gekregen. Nou, dat was toch een aardige afstraffing, zou ik
denken.
De heer Markuszower (PVV):
Nee, hij heeft niet zestien jaar gekregen. Hij heeft uiteindelijk
maar elf jaar gekregen en dat houdt dus in dat hij na zes,
zeven jaar al vrij rondliep. En ik suggeréér niet alleen, ik
deel de mening van vele Nederlanders die er genoeg van
hebben dat strafrechtadvocaten er álles aan doen om de
waarheid te verhullen in een rechtszaal en verschrikkelijke
delinquenten, moordenaars en verkrachters, vrij te pleiten.
Die gaan verder dan de wet dat nodig acht. Dus natúúrlijk
heeft elke verdachte goede verdediging nodig, maar er zijn
téveel strafrechtadvocaten die liegen en bedriegen in de
rechtszaal, die de waarheid verhullen, die niet de waarheid
vertellen in de rechtbank. Ik heb daar eerder tegen geageerd
en ik denk dat vele Nederlanders met mij al die strafrechtadvocaten spuugzat zijn die er alles aan doen ...
De voorzitter:
Dat heeft u gezegd.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

De heer Van Nispen (SP):
Dus dat het in die zin niet goed te begrijpen is dat het
zedenverleden op de achtergrond is geraakt. Voorzitter. Ik
zou eigenlijk niet weten waarom ik dat niet hier nog mocht
opmerken.
De voorzitter:
Omdat we het net hebben afgesloten; dan ben ik bang dat
we daar weer op terug moeten komen.
De heer Van Nispen (SP):
Nee hoor, voorzitter, want ik zeg alleen dat de heer Hiddema
niet de eerste was die die vraag heeft gesteld. Dus in die
zin was het wel een terechte vraag. Mijn vraag is de volgende. De heer Hiddema weet heel zeker dat dit met het
systeem niets te maken heeft, dat het met geld niets te
maken heeft, en dat het allemaal draait om gemakzucht,
maar hoe weet hij dat zo zeker? Waarom zijn er dan dikke
rapporten waar nog iets anders uit blijkt? Als het alleen
gemakzucht is, dan komt dat op mij over alsof er toch met
een beschuldigende vinger wordt gewezen naar medewerkers in klinieken. De vraag is of dat terecht is. Als je andere
rapporten in ogenschouw neemt, waarin staat dat er stapels
dossiers liggen te wachten, dat mensen gebukt gaan onder
personeelstekort en dat ervaren medewerkers de afgelopen

3 april 2019
TK 70

70-2-25

jaren zijn vertrokken, moeten we dan niet wel degelijk ook
naar het systeem kijken? Misschien is er, in de woorden
van de heer Hiddeman, sprake van gemakzucht en hadden
mensen door moeten kijken, maar dan moet je mensen ook
in de gelegenheid stellen om dat te doen. Wat vindt de heer
Hiddema daarvan?

De heer Hiddema (FvD):
Voorzitter. Dat is de plaatsing, maar waar het hier om gaat,
is dat meneer verlof heeft gekregen en op straat rondliep.
Daar had de directeur de officier van in kennis moeten
stellen en dat heeft hij niet gedaan, mevrouw Van Toorenburg.

De heer Hiddema (FvD):
Het menselijk tekort speelt in deze zaak naar mijn inzicht
een doorslaggevende rol. Of dat in andere zaken ook zo is,
weet ik niet. Misschien speelt daar het systeem, maar hier
gaat het om de directeur van de PI Vught. Die was verplicht
om het OM te informeren over de verleende vrijheden die
hij heeft gegeven. Dat moest hij doen, omdat de officier
van justitie een executie-indicator had geplaatst. Dat wil
zeggen dat de officier wel wil weten wat er verder met deze
meneer gebeurt, want die weet wat er in het vonnis staat.
Die heeft dat gelezen. Die weet dat wel. En wat heeft de
directeur van Vught gedaan? Hij heeft de officier niet gebeld.
Dat heeft niets met een systeem te maken en niets met geld.
Het OM wist er niets van. Dat is de schuld van de directeur
van de p.i. Die beslist over het verlenen van vrijheden. Dat
had hij moeten doen na advies van het OM, maar hij heeft
het OM niet geïnformeerd. Dat had hij wel moeten doen.

De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat.

De heer Van Nispen (SP):
Volgens mevrouw Van Toorenburg klopt dat niet. Dat kan
zij dadelijk zelf corrigeren, maar volgens mij ontkent niemand hier dat er een heleboel fouten zijn gemaakt. Daarom
voeren wij dit debat en daarom zijn er allerlei vragen
gesteld. Volgens mij is het te gemakkelijk om dit inderdaad
te beperken tot deze kwestie en dan te zeggen: en daar is
het fout gegaan en dat is het enige probleem. We weten
toch welke problemen er zijn met het personeelstekort in
de gevangenissen en met de personeelstekorten in de klinieken? Dat draagt er op geen enkele wijze aan bij dat
mensen de tijd hebben om de vonnissen te lezen, om de
dossiers te doorgronden, om de mensen te kennen en de
risico's goed in te kunnen schatten. Erkent de heer Hiddema
dat en is hij bereid om met ons iets te doen aan de personeelstekorten in de gevangenissen en de klinieken?
De heer Hiddema (FvD):
Als mij in voorkomende gevallen blijkt dat het systeem of
geldtekort de oorzaak is, dan wil ik de heer Van Nispen best
te hulp schieten, maar de dikke rapporten waar hij op doelt,
wijzen juist uit dat de directeur van de p.i. in Vught tekort
is geschoten en dat heeft niets met geld te maken. Hij komt
gewoon zijn taakstelling niet na. That's it.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Ik hecht eraan dat wij bij de feiten blijven. Op
pagina 27 van het rapport van de inspectie staat gewoon
letterlijk dat het OM erbij moest worden betrokken. Dat is
op 6 januari 2017 gedaan. De advocaat-generaal is gebeld.
Die heeft een bericht gekregen, met het verzoek om te
adviseren over de plaatsing. Dat is gedaan. Die heeft een
hele motivering gelezen en uiteindelijk daartoe toestemming
gegeven. Ik vind het wel belangrijk om dat te markeren.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

De heer Hiddema (FvD):
Dank, voorzitter.
Dat is één fout van de directeur in Vught. Vervolgens
onderzoekt hij niet het zedenverleden van meneer P. Dat is
merkwaardig, want dat spat er toch wel uit. Hij heeft, denk
ik, een extract-vonnisje gelezen en denkt dan: ik krijg hier
een gast met elf jaar. Maar hoe dringt het dan bij de directie
door dat er toch iets meer aan de hand is qua zedelijkheid;
het zedelijk niveau van degene die bij hem komt? Dan staat
in het rapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid op
pagina 37 het volgende: "Kort na plaatsing in PI Vught wordt
het bij de andere gedetineerden bekend dat P. een zedendelict heeft gepleegd." Die weten het wel. Die komen er wel
achter. Er is overigens ook nog een getuige — om de gruwelijkheid nog even te beoordelen — tegen wie hij heeft
gezegd dat het zedendelict een hoogtepunt in zijn leven
was; enfin, dat tussendoor. En wat is de reactie van het
personeel? Nou, dan moet hij daar maar weg, want als de
medegedetineerden lastig beginnen te worden, dan stuur
je hem naar een afdeling. En waar belandt hij dan? In een
structuurafdeling, ook omdat hij weinig over zijn zedendelicten wil vertellen. Nota bene, ze liggen voor het oprapen.
Onder regie van die directeur heeft zich dit voltrokken.
Verlof zonder toekenning van het OM en plaatsing op een
afdeling voor structuur, omdat hij agressieproblemen en
verslavingsproblemen heeft. Het zedendelict wordt totaal
onderbelicht, maar zijn medegedetineerden weten wel hoe
de vlag erbij hangt. De directeur zit hartstikke fout.
Dan gaat de directeur nog een poosje door, want dan
belandt meneer in Den Dolder. Daar zit een wakkere geest,
die denkt: wat is hier aan de hand? Elf jaar, eerst zestien
jaar? Dat is wel een hoge straf. Die belt naar de p.i. in Vught.
Wat krijgt hij daar te horen, onder regie natuurlijk van de
directeur? Hij past past zich lekker aan, hoor, je krijgt een
modelpatiënt. Nou, wat wil je nou nog meer? Een modelgevangene. Het ppc levert niet de risicofactoren aan. Ze maken
geen melding van de geweldsincidenten in Vught, ook niet
van een bizar seksueel incident, moet je aannemen. Je
wordt er niet wijs van, want het komt niet naar buiten. Maar
het was wel obsessief raar seksueel gedrag. Het ppc meldt
ook niet dat een deel van de delictanalyse niet wordt overgedragen aan Den Dolder, omdat P. dat niet wil. Dat is zijn
privacy. Nou had dat ook niets opgelost, want de delictanalyse, als die compleet is, gaat ook niet uit van alles wat er
met hem aan de hand is qua zedelijkheid en wat hij
gepresteerd heeft met die twee meisjes. Daar weet niemand
wat van. Dat is de makke. Dat is gemakzucht. Als je een
toegewijde behandelaar bent, die denkt "wie zou die kerel
wezen?" ga je toch kijken wat hij heeft uitgespookt? Maar
hier wordt alles afgevinkt en wordt het administratief
afgedaan.

3 april 2019
TK 70

70-2-26

Nu moet er wat gebeuren. Ik wil de minister het volgende
vragen. Wij willen niet de vertrouwenskwestie stellen, want
wij zijn heel content met deze minister, nu. Eindelijk een
liberale minister die niet op het schild wordt gehesen door
spindoctors en als als crimefighter wordt gepresenteerd,
maar een minister die zich is rot geschrokken dat zoiets kan
gebeuren onder zijn beheer. Dat mag nooit meer gebeuren:
dit nooit meer onder mijn beheer. Nou, zo'n minister moet
je hebben. Maar hij moet wel wat doen.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Hiddema (FvD):
Pardon?

De heer Hiddema (FvD):
Nou nee, we zitten nu met een minister die de hete adem
in zijn nek voelt van: nog ooit een keer zo'n incident van dit
kaliber, dan ben ik toch echt wel de klos. Aan dit incident
heeft hij zelf op geen enkele wijze bijgedragen, ook niet qua
verantwoordelijkheid. Ik weet dat de ministeriële verantwoordelijkheid wat verder kan gaan in tijd, maar deze
minister heeft feitelijk, onder zijn beheer, geen enkele bijdrage geleverd aan of zich verantwoordelijk moeten weten
voor iets wat hier totaal is misgelopen. Maar het is totaal
misgelopen en degene die dat heel goed weet, is deze
minister. Hij trekt zich dat ernstig aan. Reken er maar op
dat hij daar bij die inrichtingen goed gaat nasnuffelen, meer
dan zijn voorgangers denk ik, of ze netjes volgens de
reglementen handelen, en dat zo'n zaak als met Anne zich
nooit meer zal voltrekken. Zo'n minister moet je koesteren.
De heer Azarkan (DENK):
Het is zo in schril contrast met het schreeuwen van Forum
voor Democratie over dat drie andere ministers op voorhand moeten aftreden voordat ze zaken gaan doen in de
Eerste Kamer. Hoe komt u ineens tot deze nieuwe inzichten?

De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Hiddema (FvD):
Er moet een demonstrerende werking uitgaan van de
maatregelen die hij gaat aankondigen. Hij moet de directeur
van de p.i. in Vught ontslaan. Hij moet ook de leidinggevenden in Den Dolder krachtig toespreken en ook daar de
directie ter verantwoording roepen en de verantwoordelijke
directeur ontslaan. Dat is het enige wat helpt om de lageren
in rang te laten zien: verdorie, als wij iets misdoen, kan de
directeur weleens heel zenuwachtig worden. Hier is het een
eindeloze brij van vinkjes wegpoetsen.
De voorzitter:
Ik wilde eigenlijk net afronden. Meneer Azarkan.

De heer Hiddema (FvD):
Waarom betrekt u, en niet alleen u, alle kwesties erbij die
er maar bij te halen vallen, maar die uitgerekend met deze
casus niks van doen hebben? Dat maakt het mij een beetje
moeilijk. Drie ministers weg: o, dat zal wel, ja, maar dat ligt
nu niet voor, dus ik kan u daar verder ook geen opheldering
over geven. Denkt u dat het chronisch is of dat er een
wonderlijk virus in onze partijleden is gevaren, dat zodra
we een minister zien, die weg moet?
De voorzitter:
Tot slot de heer Azarkan.

De heer Azarkan (DENK):
Wat een zalvende woorden van de heer Hiddema zo aan
het einde. Ongekend ook voor Forum voor Democratie.

De heer Azarkan (DENK):
Ja, soms denk ik dat wel, ja.

De heer Hiddema (FvD):
Ik zag u al aankomen. Dan word ik zó mild.

De voorzitter:
Dank u.

De heer Azarkan (DENK):
Het genoegen is geheel wederzijds, meneer Hiddema.

De heer Hiddema (FvD):
Nou, ik stel u gerust: dat is niet zo.

De heer Hiddema (FvD):
Dank u.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Hiddema.

De heer Azarkan (DENK):
Ik vraag me af of de voorliefde voor deze minister de heer
Hiddema zijn beoordeling heeft doen vertroebelen, want
er is wel wat ernstigs aan de hand. Ik kan me niet voorstellen dat Forum zegt: de minister heeft aangegeven dat hij
het gaat aanpakken en dat hij maatregelen gaat nemen, en
dan zijn we hartstikke blij. Dat is zo tegen de normale lijn
van Forum in.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

Hiermee zijn wij aan het eind gekomen van de eerste termijn
van de kant van de Kamer.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering voor de lunchpauze. Daarna
beginnen we met de regeling van werkzaamheden en om
14.00 uur gaan we met dit debat verder. Dan gaat de

3 april 2019
TK 70

70-2-27

minister de vragen beantwoorden die in eerste termijn door
de Kamerleden zijn gesteld.
De vergadering wordt van 13.04 uur tot 13.48 uur geschorst.

Tweede Kamer

OVV-rapport inzake de forensische zorg
en de casus Michael P.

3 april 2019
TK 70

70-2-28