Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

561
Vragen van de leden Van Eijs en Schonis (beiden D66) aan de Ministers van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Infrastructuur en Waterstaat
over het bericht «Mogelijk 14 miljard minder aan woningbouw en wegen door
stikstofuitspraak» (ingezonden 23 augustus 2019).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 30 oktober 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 26.
Vraag 1
Kent u de artikelen «Bouwsector loopt miljarden mis door inperking
stikstofuitstoot»1 en «Mogelijk 14 miljard minder aan woningbouw en wegen
door stikstofuitspraak» met betrekking tot de ABN-AMRO publicatie «Stikstofuitspraak kost bouwsector komende vijf jaar 14 miljard omzet»?2 3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat de provincies naar aanleiding van de uitspraak van de
afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State inzake het Programma
Aanpak Stikstof (PAS) in IPO-verband hebben afgesproken voorlopig geen
nieuwe natuurvergunningen te verlenen? Zo ja, wie draait dan op voor de
vertragingsschade? Zo nee, hoe wordt de juridische houdbaarheid van de
verleende vergunningen dan gewaarborgd?
Antwoord 2
De vergunningverlening heeft even stilgelegen maar in de brief van 4 oktober
jl. heeft het kabinet aangekondigd dat stapsgewijs de vergunningverlening
weer op gang kan komen. Per 11 oktober is het loket bij de (meeste)
provincies voor de aanvraag van vergunningen in kader van de natuurbeschermingswet weer open. Als er geen sprake is van stikstofdepositie, heeft
1

https://www.nu.nl/economie/5981477/bouwsector-loopt-miljarden-mis-door-inperkingstikstofuitstoot.html
https://nos.nl/artikel/2298463-mogelijk-14-miljard-minder-aan-woningbouw-en-wegen-doorstikstofuitspraak.html
3
https://insights.abnamro.nl/2019/08/stikstof-uitspraak-kost-bouwsector-komende-vijf-jaar-14miljard-omzet/
2

ah-tk-20192020-561
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

een initiatiefnemer geen vergunning nodig in het kader van de Wet Natuurbescherming. De AERIUS-calculator maakt dit inzichtelijk. Is er wel sprake van
depositie, dan is een ecologische onderbouwing de eerste stap. Als hieruit
blijkt dat er geen significant negatieve effecten zijn op het Natura 2000gebieden, kan de toestemming worden verleend. Dit geldt ook voor nieuwe
projecten die slechts een tijdelijke stikstofdepositie hebben. Daarnaast zijn
ook (intern en extern) salderen en de ADC-toets weer mogelijk om een
vergunningaanvraag te onderbouwen. Voor 2020 wordt er een drempelwaarde verkend voor stikstofdepositie, zodat het vergunningsproces voor veel
(kleine) activiteiten weer in gang kan worden gezet. Daarnaast is het
belangrijk dat er bronmaatregelen worden genomen waar deze effect hebben,
onder meer door vrijwillige en warme sanering van boerenbedrijven in de
buurt van natuurgebieden, investeringen in innovaties en gerichte snelheidsverlagingen daar waar het effect heeft op de stikstofdepositie.
Vraag 3
In hoeverre mitigeert de ambitie van het kabinet om energieneutrale
woningen te bouwen de beperkingen die de stikstofuitspraak opwerpt?
Antwoord 3
De afspraken over het terugdringen van de uitstoot van CO2 hebben ook
effect op het terugdringen van de uitstoot van stikstof. Hierdoor bevorderen
deze afspraken ook het terugdringen van de stikstofdepositie. Alle nieuwbouwwoningen zijn bijna energieneutraal en uitstootvrij (BENG-eisen). Dat
betekent dat deze in de gebruiksfase geen of nauwelijks stikstofemissie
kennen. De verduurzaming van de gebouwde omgeving verloopt stapsgewijs
en gebiedsgericht. Door deze bronaanpak vermindert de stikstofuitstoot
waarmee een bijdrage wordt geleverd aan het natuurherstel en het mogelijk
maken van nieuwe bouwprojecten.
Bronmaatregelen zijn in belangrijke mate al onderdeel van het Klimaatakkkoord. Dit akkoord gaat niet alleen over CO2, maar stuurt ook op stikstof. In
2050 is de volledige gebouwde omgeving CO2-arm en aardgasvrij en
bovendien 100% circulair. In dat kader worden al stappen gezet. Zo worden
bijvoorbeeld komend jaar de milieuprestatienormen zodanig aangescherpt
dat dit circulaire bouw bevordert. Daarnaast is er een subsidieregeling voor
huiseigenaren om hun woning te isoleren (een eerste noodzakelijke stap naar
alternatieve warmtebronnen).
Vraag 4
Voor hoeveel woningen geldt dat de bouw inmiddels als gevolg van de
uitspraak is stopgezet?
Antwoord 4
De Raad van State heeft aangegeven dat de PAS-uitspraak geen gevolgen
heeft voor onherroepelijke vergunningen. Bouwprojecten in uitvoering zijn als
gevolg van de uitspraak niet stopgezet. Wel leidt de uitspraak voor een groot
aantal woningbouwplannen tot vertraging en/of aanpassing. In het overzicht
dat de Minister van LNV op 13 september jl. aan uw Kamer heeft doen
toekomen is te zien dat provincies en gemeenten inschatten dat de uitspraak
van de Raad van State potentieel meer dan 300.000 woningen raakt. Uit een
inventarisatie van de leden van Bouwend Nederland blijkt dat er op dit
moment bijna 25.000 woningen zijn getroffen door de uitspraak. Dat betekent
niet dat al deze projecten uiteindelijk geen doorgang kunnen vinden, maar
wel dat deze projecten moeten kijken of er een depositie in Natura 2000
plaatsvindt.
Veel initiatieven zijn stilgevallen waardoor direct uitstel van woningbouw is
ontstaan en de continuïteit in de bouwsector in gevaar komt. Voor de
vergunningverlening is ook ecologische en juridische expertise bij gemeenten
en provincies nodig maar (nog) niet altijd voorhanden. Dat laat onverlet dat
de mogelijkheden die thans beschikbaar zijn in veel gevallen perspectief
kunnen bieden.
Vraag 5
Wat betekent de stikstofuitspraak voor de afgifte van bouwvergunningen en
wat kunt u doen om het aantal afgegeven bouwvergunningen op peil te
houden, gegeven de ontwikkelingen in verstrekte vergunningen en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

ambities van 75.000 woningen die in de Nationale Woonagenda zijn
opgesteld7?
Antwoord 5
De afgifte van bouwvergunningen heeft de afgelopen maanden enige
vertraging opgelopen. Inmiddels is het loket voor de aanvragen weer beperkt
open. Als er geen sprake is van stikstofdepositie, heeft een initiatiefnemer
geen vergunning nodig in het kader van de Wet Natuurbescherming. De
AERIUS-calculator maakt dit inzichtelijk. Is er wel sprake van depositie, dan is
een ecologische onderbouwing de eerste stap. Als hieruit blijkt dat er geen
significant negatieve effecten zijn op het Natura 2000-gebieden, kan de
overheid toestemming verlenen. Dit geldt ook voor nieuwe projecten die
slechts een tijdelijke stikstofdepositie hebben. Daarnaast zijn ook (intern en
extern) salderen en de ADC-toets weer mogelijk om een vergunningaanvraag
te onderbouwen.8
Vraag 6
Wat kan de bouwsector volgens u doen om emissieloos bouwen te stimuleren?
Antwoord 6
Met het verplichten van aardgasvrije bouw is een belangrijke emissiebron bij
nieuwbouw weggenomen. Toch zijn er aanvullende technische innovaties
mogelijk die het terugdringen van de stikstofdepositie in de bouwfase
bevorderen. Op korte termijn zou het een oplossing kunnen zijn om door
middel van installaties de negatieve effecten te mitigeren. Bijvoorbeeld het
installeren van luchtwassers of innovaties als het elektrificeren van vrachtvervoer en werktuigen zouden daar een belangrijke bijdrage aan kunnen leveren.
Dit soort innovaties vragen een nadere uitwerking. Ik ga daarover graag met
de sector in gesprek. Op de langere termijn is het noodzakelijk de uitstoot van
stikstof bij de bron aan te pakken.
Vraag 7
Welke inspanningen doet u om de sector te stimuleren om emissieloos te
bouwen?
Antwoord 7
Een belangrijke stap om emissies terug te dringen is al gezet door over te
stappen op aardgasvrije nieuwbouw. Daardoor is – naast stikstofemissies als
gevolg van de zgn. verkeer aantrekkende werking van woningen in de
gebruiksfase – met name het bouwproces nog een tijdelijke bron van uitstoot.
Ik ondersteun de sector door het faciliteren van onderzoek en kennisuitwisseling.
Vraag 8
Hoe ondersteunt het kabinet de ontwikkeling en inzet van elektrische
werkbouwtuigen?
Antwoord 8
Er zijn innovaties gaande in de markt, bijvoorbeeld de inzet van elektrische
hijskranen. Ik ben met partijen in de sector in gesprek om gezamenlijk in
kaart te brengen wat nodig is om deze ontwikkeling te versnellen.
Vraag 9
Welke acties onderneemt het kabinet om de bouwsector te stimuleren om de
stikstof-emissie terug te dringen of grondig te compenseren en zo woningbouwprojecten door te laten gaan?

7

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/34/aantal-vergunde-nieuwbouwwoningen-neemtwederom-af
8
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/34/aantal-vergunde-nieuwbouwwoningen-neemtwederom-af

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 9
De bouwsector is verantwoordelijk voor minder dan 0,6% van de gemiddelde
stikstofdepositie in Nederland (RIVM, 2019). Dat neemt niet weg dat zij kan
bijdragen aan minder stikstofuitstoot. Zo onderzoekt de sector momenteel of
het mogelijk is hubs te maken vanaf waar bouwmaterialen met elektrisch
vervoer naar de eindbestemming kunnen worden gebracht. Ook zijn er
mogelijkheden om bijvoorbeeld elektrische hijskranen in te zetten.
Vraag 10, 11, 12
Onderkent u dat de ADC-toets lastiger uitvoerbaar is voor de woningbouw
dan voor grote infrastructurele projecten, zoals in het artikel wordt gesteld?
Kunt u uiteenzetten wanneer een woningbouwproject onder een «dwingende
reden van algemeen belang» valt?
Welke mogelijkheden bestaan er om eventuele drempels voor woningbouw,
die de ADC-toets opwerpt, weg te nemen?
Antwoord 10, 11, 12
De ADC-toets is naar verwachting lastiger uitvoerbaar voor een individueel
woningbouwproject dan voor grote infrastructurele projecten van nationaal
belang. Onderdeel van de toets is immers dat er geen alternatieven beschikbaar zijn met minder schadelijke effecten voor N2000-gebieden. Wanneer op
een hoger schaalniveau gekeken wordt, bijvoorbeeld op het niveau van de
regio, liggen die alternatieven minder voor de hand. Wanneer er in een regio
een grote vraag naar woningen is, waar niet aan kan worden voldaan met de
huidige voorraad, kan er mogelijk een potentieel (groot) maatschappelijk
belang naar voren komen. Er is juridisch en praktisch nog geen ervaring
opgedaan met de uitvoering van een (regionale) ADC-toets voor woningbouw.
Vraag 13
In hoeverre is het uw verwachting dat naast woningbouwprojecten die op
plaatsen met een woningoverschot ook op plaatsen zonder een woningoverschot tegen restricties aanlopen, en wat kunt u in dit geval doen om de
woningbouw op peil te houden?
Antwoord 13
De gevolgen van de uitspraak van de Raad van State strekken zich uit over
heel Nederland en dit staat los van het feit of er een woningtekort dan wel
-overschot is. De Natura-2000 gebieden liggen verspreid over Nederland en
veel gebieden zijn overbelast met stikstof. Zie verder antwoord vraag 5.
Vraag 14
In hoeverre deelt u de stelling dat binnenstedelijk bouwen door de uitspraak
van nog groter belang wordt, en wat doet u om dit te stimuleren?9
Antwoord 14
Binnenstedelijke projecten liggen over het algemeen verder van N2000gebieden en zullen daarmee tot minder stikstofdepositie kunnen leiden in
deze gebieden. Bovendien kan de uitstoot van de nieuwe woningen en het
bijbehorende verkeer mogelijk worden gesaldeerd met de uitstoot die eerder
op die locatie plaatsvond. Dat kan de haalbaarheid van het realiseren van
binnenstedelijk bouwen, voor wat betreft het aspect stikstofdepositie, over
het algemeen iets vergroten.
Vraag 15
Kunt u aangeven hoe ver het staat met uw aankondiging om uiterlijk dit
najaar met een overzicht te komen van alle infraprojecten die door de
PAS-uitspraak worden getroffen?

9

https://insights.abnamro.nl/2019/06/headlines-stikstofuitspraak-nieuw-argument-voor-bouwenbinnen-stadsgrens/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Antwoord 15
Een overzicht van de nationale infrastructuur projecten die mogelijk gevolgen
ondervinden van de PAS-uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State is opgenomen bij de brief die de Minister van LNV u
13 september heeft doen toekomen (Kenmerk DGNVLG-NP/19219179). De
gevolgen van de PAS uitspraak worden momenteel geïnventariseerd.
Duidelijk is dat de uitspraak gevolgen kan hebben voor zowel planning als
uitgaven. Voor grote MIRT-projecten in de buurt van Natura 2000-gebieden zal
een passende beoordeling opgesteld moeten worden en dient mogelijk een
ADC-toets te worden doorlopen. Dit kan veel tijd kosten, zeker als er
prioritaire habitats betrokken zijn en advies van de Europese Commissie
noodzakelijk is. De Minister van IenW zal de Kamer voorafgaand aan het
Nota-overleg MIRT informeren over de gevolgen van de PAS-uitspraak voor
de nationale infrastructuur projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5