Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 474

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 maart 2014
Samen werken aan «Netwerk Nederland – OV op het goede spoor»1. Met
dit tweede deel van de Lange Termijn Spooragenda (LTSA deel 2) schets
ik de aanpak om de prestaties van het spoor en de aansluiting daarvan op
het regionaal en lokaal OV te verbeteren. Het bevat een operationele
uitwerking en beleidsmatige keuzes over de visie, ambities en doelen die
ik in februari 2013 met uw Kamer heb gedeeld2.
De belangrijkste aanleiding is het rapport van de Tijdelijke commissie
onderhoud en innovatie spoor (Commissie Kuiken) waarin geconcludeerd
wordt dat het ontbreekt aan een lange termijn visie. Daarnaast versterkten
verstoringen op het spoor en de behoefte aan een betere verbinding
tussen spoor en regionaal en lokaal OV, de noodzaak van visievorming en
beleidskeuzes. In de LTSA deel 2 zijn ook recente ontwikkelingen zoals de
voorstellen voor het 4e Spoorpakket, de quick scan personenvervoer van
de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en mijn toezeggingen aan de
Kamer omtrent stations meegenomen.
Met deze beleidsvisie en uitwerking presenteer ik u het kader voor de
ontwikkelingen op de middellange termijn tot en met 2028.
Totstandkoming LTSA deel 2
Twee externe commissies (Critical Review Team en Klankbordgroep)
hebben mij ondersteund bij de totstandkoming van de LTSA deel 2. Het
advies van deze commissies onder leiding van Wim Kuijken is verwoord
in het eindverslag «Sturen op verbindingen» (bijlage B).
Tijdens verschillende consultatierondes is uitvoerig gesproken met alle
decentrale overheden, (regionale) vervoerders, de infrastructuurbe1
2

kst-29984-474
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
(Kamerstuk 29 984, nr. 384).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 474

1

heerder, de goederenvervoersector en reizigersorganisaties. Dit heeft
bijgedragen aan de uitwerking van de LTSA deel 2 en een gezamenlijke
uitvoeringsagenda opgeleverd. Ze vormt het startpunt om de komende
jaren gezamenlijk met partijen de OV-en spoorgoederenketen te optimaliseren en te overleggen over concessieoverstijgende- en andere
afstemmingsvraagstukken.
Belangrijkste uitdagingen
De belangrijkste uitdagingen die ik aanpak met de LTSA deel 2 zijn:
• Betere afstemming tussen OV-partijen voor een optimale deur-tot-deur
reis.
Kern van de ambitie is een optimale reis «van deur tot deur». Het Rijk
wil op landelijk niveau OV-systemen beter laten aansluiten, om een
«Netwerk Nederland» te creëren. Daarbij is het bepalen van de
belangrijkste knooppunten en OV-poorten (in Randstad en regio’s) in
het spoornetwerk cruciaal. Betere aansluitingen tussen trein, tram, bus
en metro maken het netwerk sterker en het OV aantrekkelijker.
Het waarmaken van deze ambitie vereist intensieve samenwerking en
betrokkenheid van veel partijen: Rijk, decentrale overheden, NS,
FMN-partijen (Arriva, Connexion, Syntus en Veolia), ProRail, stad-en
streekvervoerders en reizigersorganisaties (zoals Rover). Daarom zijn
het inrichten van landsdelige- en landelijke OV- en spoortafels en het
opnemen van gelijkluidende afspraken in de vervoerconcessies
cruciale instrumenten. De plannen en ideeën vanuit de diverse partijen
worden zoveel mogelijk met elkaar verbonden.
• Eerst beter, dan meer
Nederland heeft één van de drukst bereden sporen ter wereld, veel
treinen rijden op tijd en het vervoer over het spoor is veilig. De
komende jaren moeten de prestaties nog beter, met name in de spits
in de Randstad. Vervolgens kunnen de frequenties worden verhoogd.
Gelet op de problematiek van de afgelopen jaren is deze volgtijdelijkheid logisch. De ambitie uit PHS blijft het uitgangspunt voor toekomstige investeringen. De hiervoor benodigde aanpassingen in de
infrastructuur leveren een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van
betrouwbaarheid en veiligheid van het spoor.
ProRail en vervoerders zullen bij het maken van dienstregelingen en
het beoordelen van de capaciteitsaanvragen, meer rekening houden
met de betrouwbaarheid. Het kabinet wil dat reizigers zo min mogelijk
te maken krijgen met uitval van treinen, lange vertragingen of «zwarte
dagen». Uitvoerbaar onder nagenoeg alle weersomstandigheden én in
de toekomst met hogere frequenties staat voorop. Samen met het
gezamenlijke voorstel van NS, ProRail, FMN-partijen en spoorgoederenvervoerders voor de be- en bijsturing, levert dit belangrijke
bouwstenen op om de betrouwbaarheid verder te verhogen.
Op korte termijn wordt ingezet op het terugdringen van rood sein
passages met het STS-verbeterplan (waaronder de verdere uitrol van
ATB vv). Door de invoering van ERTMS moderniseert het veiligheidssysteem en verbetert het veiligheidsniveau nog verder. Ook voor het
terugdringen van incidenten rond overwegen is een landelijk verbeterprogramma gemaakt, dat vanaf dit jaar wordt uitgevoerd.
• Betere toegang tot stations voor alle vervoerders.
Alle vervoerders worden in staat gesteld om hun klanten goed te
informeren, gebruik te maken van diensten en voorzieningen, en zich
te profileren op de stations waar hun treinen stoppen. Het Rijk
waarborgt dat dit eerlijk gebeurt en de ACM houdt hier toezicht op.
Onderzocht wordt of een scheiding tussen eigendom en exploitatie
van stations hieraan kan bijdragen en wat de effecten hiervan zijn.
• Concurrentiepositie goederenvervoer verbeteren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 474

2

•

•

Het spoorgoederenvervoer is van groot belang voor de Nederlandse
havens, industriegebieden en logistieke centra. Het Rijk kiest voor een
focus op de belangrijkste internationale goederencorridors, een betere
benutting van de treinpaden en een maximale inzet van de Betuweroute. Goederenvervoer blijft ook op het gemengde net rijden en krijgt
stimulansen om de beschikbare capaciteit beter te benutten. De
kwaliteit en de flexibiliteit van het aanbod van treinpaden stijgt. Om de
ambities te realiseren is maximale samenwerking tussen de infrastructuurbeheerder, de spoorgoederen-vervoerders, de verladers en de
havens nodig.
Cultuuromslag nodig
De focus van de spoorbedrijven moet zich verleggen naar publieke
dienstverlening. ProRail is de publieke uitvoeringsorganisatie voor de
infrastructuur, verkeersleiding en capaciteitsverdeling. NS is de
maatschappelijke dienstverlener op het spoor bij wie de reizigers op
plaats één, twee én drie staan. ProRail en NS dienen ook het gedrag te
vertonen dat past bij hun grote maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Scherpere sturing door de overheid, geen wijziging in de ordening
Tot nu toe stuurde IenM uitsluitend op gemiddelde jaarprestaties. Dit
voldoet niet meer. Het is de taak van de overheid om de wensen van
reizigers te vertalen naar voor de reiziger herkenbare prestaties en
daar op te sturen. Een eenduidig en rolvast optreden als concessieverlener, wetgever en aandeelhouder is daarbij cruciaal. Vanuit deze rollen
moet op dezelfde doelen worden gestuurd. IenM stuurt als concessieverlener scherper op voortdurende verbetering, zonder zelf het stuur
over te nemen. Ze rekent streng af op een heldere set prestaties die
periodiek worden herzien. Als aandeelhouder in ProRail gaat IenM
haar zeggenschap bij benoemingen van bestuurders en commissarissen actiever invullen dan voorheen.
Het kabinet kiest gelet op het grote belang van een betere samenwerking tussen de infrastructuurbeheerder en alle vervoerders bewust
voor scherpere sturing en niet voor ingrijpen in de ordening. ProRail
en NS krijgen een steviger brug tussen hen in. Daarmee worden de
weeffouten van de al te strikte scheiding uit het verleden hersteld.

Het vervolgproces
De LTSA deel 2 vormt een beleidskader en bevat beleidskeuzes en
prioriteiten, die moeten passen binnen de budgettaire kaders. De
vervolgacties en afspraken zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda bij de
LTSA deel 2 (bijlage C). Belangrijke onderdelen daarin voor de komende
maanden zijn:
• Vervoer- en beheerconcessie: deze zullen in april ter consultatie aan
consumentenorganisaties worden verzonden. De Kamer ontvangt deze
ook.
• Kabinetsbesluit voorkeursbeslissing ERTMS (april)
• Integratie van het operationeel spoorconcept met regionaal-, stadsvervoer en het spoorgoederenvervoer door IenM, ProRail en NS in nauwe
samenspraak met decentrale concessieverleners en regionale
vervoerders (oktober).
• Herijking van programma’s en projecten (besluitvorming eind 2014)
Daarnaast heb ik aan de voorzitters van beide raden van commissarissen
en beide raden van bestuur van ProRail en NS gevraagd hoe de samenwerking tussen ProRail en NS verder kan worden verbeterd op een
pragmatische wijze. Een voorstel hiertoe ontvang ik voor 1 oktober 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 474

3

Tot slot
Met de LTSA deel 2 wordt aan een aantal toezeggingen en moties van uw
Kamer invulling gegeven. Deze staan vermeld in bijlage J.
Samen met alle betrokken partijen ga ik werken aan een nog beter
vervoersproduct voor de reizigers en de verladers.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 474

4