Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3225

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 november 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van 25 juni
2021 over het fiche: Mededeling/aanbeveling Belastingheffing van
ondernemingen in de 21e eeuw (Kamerstuk 22 112, nr. 3148).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 september 2021 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 12 november 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Lips

kst-22112-3225
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

1

Inleiding
Hierbij stuur ik u de beantwoording toe op de vragen die de Kamer heeft
gesteld naar aanleiding van het BNC fiche over Belastingheffing van
ondernemingen in de 21ste eeuw (Kamerstuk 22 112, nr. 3148).
Verder zou ik deze brief willen gebruiken om te reageren op het verzoek
om een (eventuele) reactie van het kabinet met uw Kamer te delen op de
openbare raadpleging door de Europese Commissie inzake bestrijding
van het gebruik van brievenbusmaatschappijen en constructies voor
belastingdoeleinden.
De hierboven genoemde openbare raadpleging is vooral bedoeld om het
maatschappelijk middenveld de mogelijkheid te bieden om hun positie
kenbaar te maken. Het ligt daarom niet in de rede voor de lidstaten om op
deze raadpleging te reageren.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
De leden van de VVD vragen of het duidelijk is voor het kabinet of de
genoemde aanbeveling over de binnenlandse fiscale behandeling van
verliezen ziet op zowel ondernemers in de inkomstenbelasting als
ondernemers in de vennootschapsbelasting.
Voor het kabinet is het duidelijk dat de genoemde aanbeveling over de
binnenlandse fiscale behandeling van verliezen op zowel ondernemers in
de inkomstenbelasting als ondernemers in de vennootschapsbelasting
ziet.
De leden van de VVD vragen of het kabinet rekening houdt met het feit dat
de aanbeveling kan verschillen met de reeds genomen maatregel in
Nederland op dit terrein en hoe hiermee om zal worden gegaan.
Wat betreft deze aanbeveling deelt het kabinet – zoals is aangegeven in
het BNC-fiche – de mening van de Europese Commissie (hierna:
Commissie) dat achterwaartse verliesverrekening een goede manier is om
bedrijven te ondersteunen tijdens de COVID-19 pandemie. Daarom heeft
het kabinet aan het begin van de COVID-19 pandemie de coronareserve
geïntroduceerd. Hierdoor was het voor onder de vennootschapsbelasting
vallende ondernemingen (lichamen) mogelijk een in 2020 verwacht
corona gerelateerd verlies in aanmerking te nemen bij de winst(bepaling)
van 2019. Doordat de reserve ten laste van de winst van 2019 kon worden
gevormd, ontstond een liquiditeitsvoordeel voor het vennootschapsbelastingplichtige lichaam in 2020 (de aanslag over 2019, die – normaliter – in
het kalenderjaar 2020 wordt betaald, werd hierdoor lager). Deze coronareserve volgt in aanvulling op de al bestaande mogelijkheid om verliezen te
verrekenen. Voor ondernemers in de inkomstenbelasting, waarvan een
groot deel onder het mkb valt, bestaat de mogelijkheid om drie jaar
achterwaarts en negen jaar voorwaarts te verrekenen. Voor ondernemers
(lichamen) in de vennootschapsbelasting is dit een jaar achterwaarts en
zes jaar voorwaarts (vanaf 2022 worden de verliesverrekeningsregels voor
ondernemers in de vennootschapsbelasting aangepast zodat een verlies
altijd, gemaximeerd, een jaar achterwaarts en onbeperkt voorwaarts
verrekenbaar blijft). In dit licht is het naar mening van dit kabinet niet
noodzakelijk deze verliesverrekeningstermijnen te verruimen of aan te
passen.
De leden van de VVD-fractie vragen of het kabinet met zekerheid kan
stellen of de Europese Commissie in paragraaf twee van het Fiche met de
woorden «duidelijkere regels» een richtlijnvoorstel bedoelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

2

Het kabinet kan bevestigen dat met de woorden «duidelijkere regels» een
richtlijnvoorstel wordt bedoeld. De Commissie heeft aangegeven om
uiterlijk het vierde kwartaal van 2021 met een richtlijnvoorstel te komen
om het misbruik te bestrijden van doorstroomvennootschappen.
De leden van de VVD-fractie vragen of het kabinet kan toelichten hoe
wordt omgegaan met de situatie dat de voorgenomen regels van de
Europese Commissie afwijken van de reeds gedane voorstellen en
onderzoek met betrekking tot fiscale en niet-fiscale beleidsopties om
ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen te bestrijden.
Het kabinet kijkt met belangstelling uit naar het voorstel van de
Commissie om het ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen
te bestrijden. Zodra het voorstel van de Commissie wordt gepresenteerd,
zal worden bezien hoe dit voorstel zich verhoudt met bestaande wet- en
regelgeving, reeds gedane voorstellen en de uitkomsten van het rapport
van de Commissie doorstroomvennootschappen.
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet om toe te lichten hoe
rekening wordt gehouden met de bevindingen uit het ambtelijk
onderzoek, dat aan het Kamer is gezonden, voornamelijk in het geval dat
deze afwijken van het richtlijnvoorstel van de Europese Commissie. Houdt
het kabinet rekening met de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van
deze maatregelen?
Zodra het voorstel van de Commissie wordt gepresenteerd, zal worden
bezien hoe de bevindingen uit het ambtelijke onderzoek zich verhouden
tot het richtlijnvoorstel van de Commissie. Uiteraard zal het kabinet
wanneer het richtlijnvoorstel gepresenteerd wordt de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid van de voorgestelde maatregelen beoordelen. In het
BNC fiche dat naar aanleiding van dit voorstel zal worden opgesteld, zal
ook op deze onderwerpen worden ingegaan.
De leden van de VVD-fractie vragen of het kabinet kritisch heeft gekeken
naar de vierde maatregel in het licht van de informatie die reeds
opgenomen is in de country-by-country reporting en de noodzaak van
deze extra maatregel? Verder vragen deze leden of het kabinet voorts kan
toelichten hoe wordt omgegaan met de situatie dat de berekening van
deze maatregel zal afwijken van de rekenmethode van pijler 2? En hoe
wordt omgegaan met eventuele extra administratieve lasten en de
uitvoerbaarheid hiervan?
De vierde maatregel in het BNC fiche ziet op het voornemen van de
Commissie om de bestaande regels over publieke Country-by-CountryReporting (hierna CbCR) uit te breiden met de publicatie van het effectieve
vennootschapsbelastingtarief op basis van de pijler 2-berekeningsmethode. Een dergelijke uitbreiding kan een beter beeld bieden hoeveel
belasting de multinationals hebben betaald. Nadat de Commissie
daadwerkelijk het voorstel heeft gepubliceerd, zal het kabinet via een BNC
fiche een appreciatie hierover opstellen. Hierbij zal het kabinet goed kijken
naar het voorgestelde doel en strekking en eveneens naar de administratieve lasten en de uitvoerbaarheid van het voorstel. Wat betreft de
beantwoording van inhoudelijke vragen over bijvoorbeeld de berekeningsmethode die de Commissie voor de publieke CbCR, is het meer
opportuun om eerst de publicatie van het voorstel af te wachten.
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet hoe wordt omgegaan met
de situatie dat het nieuwe voorstel Business in Europe: Framework for
Income Taxation (BEFIT) in 2023 afwijkt van de te bereiken akkoorden van
pijlers 1 en 2.
De Commissie heeft aangegeven om in 2023 een nieuw voorstel Business
in Europe: Framework for Income Taxation (hierna BEFIT)) te presenteren,
een gemeenschappelijke EU vennootschapsbelasting dat voortbouwt op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

3

de dan bereikte akkoorden over pijlers 1 en 2. Hoewel uiteraard eerst het
voorstel moet worden afgewacht om tot een inhoudelijk oordeel te komen
lijkt deze doelstelling er van uit te gaan dat de voorstellen niet zullen
afwijken.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie of het kabinet de doeltreffendheid van deze maatregel (een enorme verlaging van administratieve
lasten en voorkomen van mismatches tussen verschillende vennootschapsbelastingstelsels) in combinatie met de te bereiken akkoorden van
pijlers 1 en 2 kan waarborgen. Verder vragen de leden van de VVD-fractie
of het kabinet deze maatregel met eenzelfde kritische houding zal
benaderen als de CC(C)TB (common corporate (consolidated) tax base).
Het kabinet ziet met interesse het BEFIT voorstel tegemoet. Zoals de leden
van de VVD-fractie aangeven, kan een gemeenschappelijke EU vennootschapsbelasting voordelige administratieve effecten voor het bedrijfsleven met zich mee brengen en mismatches tussen vennootschapsbelastingstelsels voorkomen. Wanneer het richtlijnvoorstel door de Commissie
gepresenteerd wordt zal het kabinet zijn positie bepalen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van dit voorstel. In dit stadium is het echter
nog te vroeg om een vooruitlopend op een voorstel een standpunt in te
nemen.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie of het kabinet kan
toezeggen dat wanneer meer duidelijkheid is over de financiële gevolgen
van de verschillende maatregelen de Kamer hierover zal worden
geïnformeerd.
De financiële gevolgen kunnen inzichtelijk worden gemaakt op het
moment dat de richtlijnvoorstellen daadwerkelijk worden gepubliceerd.
Deze financiële paragraaf is standaard onderdeel in het BNC fiche dat
door het kabinet wordt opgesteld en aan de Kamer zal doen toekomen.
De leden van de VVD-fractie zijn kritisch op de implicaties voor de
uitvoering/handhaving door de Belastingdienst ten behoeve van de
maatregelen. De Algemene Rekenkamer heeft op 19 mei 2021 aangegeven
dat het parlement de Belastingdienst niet moet overvragen. Daarom
vragen de leden van de VVD-fractie het kabinet hierop een reflectie te
geven. Verder vragen de leden van de VVD-fractie wat exact wordt
bedoeld met «dat eventuele IT-werkzaamheden mogelijk moeten worden
afgewogen tegen nationaal beleid en noodzakelijke vernieuwingen.» Welk
aspect krijgt hierbij voorrang, nationaal beleid of de aangekondigde
maatregelen? Wat voor mogelijk gevolgen kan dit hebben?
Het kabinet deelt de uitgesproken zorg dat de Belastingdienst op het punt
van de uitvoerbaarheid en handhaving niet mag worden overvraagd.
Daarom is de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid een belangrijk
onderdeel van de beoordeling van het kabinet van de EU wetgevingsvoorstellen. De Belastingdienst zal na de publicatie van de (richtlijn)voorstellen
de uitvoeringsgevolgen onderzoeken en daarbij komen o.a. de impact op
de handhaafbaarheid, personele gevolgen en de impact op de automatisering aan de orde. De verwachting is dat een aantal richtlijnvoorstellen
IV-aanpassingen vergen. Daarbij zal bij de beoordeling van de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid door de Belastingdienst onderzocht
worden hoe inpassing van de benodigde IV-aanpassingen in de planning
van de Belastingdienst mogelijk is. De nieuwe IV-aanpassingen dienen
vervolgens zo goed mogelijk worden ingebed in de bestaande
IT-structuur.
De leden van de VVD-fractie vragen of de (aangekondigde) maatregelen
(al) met ondernemers, in het bijzonder het MKB zijn besproken en wat zij
hiervan vinden? Gaat dit nog gebeuren indien dit niet het geval is en
wanneer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

4

De Commissie heeft met deze mededeling een agenda gepresenteerd
voor de komende jaren. Op het moment dat de wetgevingsvoorstellen
gepresenteerd worden zal er meer duidelijkheid volgen over de exacte
vormgeving en gevolgen voor bedrijven, waaronder het midden- en
kleinbedrijf (MKB). Dit biedt dan ook een geschikter moment om hierover
verder in gesprek te gaan met stakeholders. Het is overigens vanzelfsprekend dat stakeholders, waaronder het MKB, hun positie kenbaar
kunnen maken richting het kabinet. Voor nu merk ik op dat enkele
voorstellen het MKB in mindere mate zullen treffen, zo gelden de regels
van de publieke Country-by-Country-Reporting alleen voor de multinationals met een jaarlijkse omzet groter dan € 750 miljoen.
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie of het kabinet kan toezeggen
dat de Kamer op de hoogte wordt gehouden over ontwikkelingen en de
voortgang op dit onderwerp. Daarnaast vragen de leden van de
VVD-fractie het kabinet wanneer het kabinet meer duidelijkheid verwacht
op dit dossier en (ontwikkelingen) in het krachtenveld hieromheen.
Op het moment dat de wetgevingsvoorstellen door de Commissie worden
gepubliceerd, zal de Kamer via een BNC fiche op de hoogte worden
gebracht van de kabinetsappreciatie. Dat is ook het beste moment om, in
samenspraak met de Kamer, de onderhandelingsinzet in Brussel te
bepalen. De Commissie heeft in de mededeling een indicatie verstrekt
wanneer de voorstellen kunnen worden verwacht. Het eerste voorstel zal
waarschijnlijk aan het einde van dit jaar gepresenteerd worden over de
bestrijding van doorstroomvennootschappen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of er, naast de verschillen in de
grootte van de bedrijven, bij de verdeling van de belastindruk ook wordt
gekeken hoe vervuilend een bedrijf is. In hoeverre wordt er nagedacht
over vergroening van belastingtarieven? Worden er al stappen ondernomen om meer vervuilende bedrijven meer belastingdruk op te leggen
dan minder vervuilende bedrijven?
Het kabinet heeft de afgelopen jaren verschillende stappen gezet voor het
beter beprijzen van externe milieukosten en vergroening van de belastingtarieven. Zo zijn met het Klimaatakkoord de tarieven in de energiebelasting beter in balans gebracht in relatie tot de CO2-uitstoot. Daarnaast is
er sinds 1 januari 2021 een CO2-heffing voor de industrie en een vliegbelasting ingevoerd. Tot slot heeft het kabinet ter voorbereiding op de
kabinetsformatie opties in kaart gebracht voor een verdere vergroening
van het belastingstelsel. Ook op Europees niveau worden er stappen
gezet, bijvoorbeeld met het Fit for 55 pakket dat de Commissie onlangs
heeft gepresenteerd. Daarin komt de Commissie o.a. met een voorstel om
de Richtlijn energiebelastingen te herzien en deze meer in lijn te brengen
met klimaatdoelen.
De leden van de D66-fractie lezen over de coronareserves voor bedrijven.
In de eerste maatregel van de Europese Commissie wordt een achterwaartse verliesrekening voor de belastingjaren 2020 en 2021 genoemd.
Het kabinet beschrijft de implementatie van coronareserves voor het jaar
2020. De leden van D66 vragen hoeveel gebruik is gemaakt van de
zogenaamde coronareserve.
Het is momenteel niet mogelijk om een exacte inschatting te maken van
de mate waarin gebruik is gemaakt van de fiscale coronareserve. Om
hiervoor in aanmerking te komen moest bij de belastingaangifte over
belastingjaar 2019 gebruik gemaakt worden van de invulrubriek «overige
reserves». In de jaren daarvoor (2010–2018) werd jaarlijks tussen de 500
en 900 keer gebruik gemaakt van die rubriek met een gemiddeld bedrag
van € 9 miljard, waarbij het bedrag op jaarbasis sterk fluctueerde (tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

5

de € 4 miljard en € 18 miljard). In belastingjaar 2019 is 4800 keer gebruik
gemaakt van de rubriek met een bedrag van € 26 miljard. Duidelijk is dat
vanwege de mogelijkheid om een fiscale coronareserve te vormen, meer
belastingplichtigen van deze rubriek gebruik hebben gemaakt. Het is nog
niet bekend welk deel exact toerekenbaar is aan de fiscale coronareserve
omdat de aangiftegegevens over 2020 nog binnen moeten komen. Met
deze aanvullende gegevens zal in het kader van de evaluatie van de fiscale
coronamaatregelen bepaald worden welk deel beschouwd moet worden
als fiscale coronareserve. Zodra deze evaluatie gereed is, zal het kabinet u
hierover informeren.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer het kabinet de resultaten van
het onderzoek van de commissie onder leiding van Bernard ter Haar, die
in februari 2021 is aangesteld met de opdracht onderzoek te doen naar
doorstroomvennootschappen voor belastingdoeleinden, verwacht.
Het onderzoek bevindt zich in de afrondende fase en zal binnenkort aan de
Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst worden
aangeboden, waarna het aan de Kamer zal worden verstuurd.
De leden van de D66-fractie vragen of de resultaten van het ambtelijk
onderzoek over de fiscale behandeling van eigen en vreemd vermogen
ook worden gedeeld met de Europese Commissie ten behoeve van het
richtlijnvoorstel.
De Commissie is op de hoogte van de bevindingen van het onderzoek.
De leden van de D66-fractie constateren dat het effectieve vennootschapsbelastingtarief al jaren een moeilijk te definiëren begrip is, zoals ook is
gebleken uit het rapport van de Adviescommissie belastingheffing
multinationals. Deze leden vragen of reeds bekend is op welke wijze de
Europese Commissie dit wil definiëren en of de rol die (gebrek aan) data
daarin speelt reeds bekend is en vragen het kabinet hierop te reflecteren.
Op dit moment is nog niet bekend op welke wijze de Commissie de
effectieve vennootschapsbelastingtarief zal gaan definiëren. Het ligt wel in
de lijn der verwachting dat deze berekeningsmethode nauw zal aansluiten
bij de berekeningsmethode die onder pijler 2 in het akkoord van het
OECD/G20 Inclusive Framework on BEPS (hierna: IF) over de herziening
van het internationale belastingsysteem, wordt overeengekomen. Omdat
de grote multinationals wereldwijd zijn opgezet, is de meest voor hand
liggende wijze om één standaard te hanteren.
De leden van de D66-fractie constateren dat opnieuw een poging wordt
gedaan door de Europese Commissie om een gemeenschappelijke
belastinggrondslag te creëren. Deze leden vragen of hierover vooraf met
de Europese Commissie gesprekken plaatsvinden. Tevens vragen deze
leden in welke mate het BEFIT-voorstel zal verschillen met de CCCTBvoorstellen. Klopt het dat de doelstelling van deze voorstellen hetzelfde
is?
De Commissie is voornemens om BEFIT in het jaar 2023 te publiceren. Het
is mogelijk dat er voorafgaand aan de publicatie gesprekken met de
Commissie over de invulling van BEFIT zullen plaatsvinden. Echter, op
korte termijn worden andere fiscale wetgevingsvoorstellen verwacht,
waarvan de implementatie van pijlers 1 en 2 in EU-wetgeving voor BEFIT
de belangrijkste zijn. Het ligt daarom meer in de lijn der verwachtingen
dat de Commissie zich eerst concentreert op deze voorstellen voordat er
nadere uitwerking plaatsvindt van BEFIT. De Commissie heeft in de
mededeling aangegeven BEFIT als één pakket te zien van vennootschapsbelastingregels voor de EU, op basis van een gemeenschappelijke
heffingsgrondslag en de verdeling van winsten tussen lidstaten volgens
een formule (formuletoerekening), voortbouwend op de akkoorden over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

6

pijlers 1 en 2. Hiermee lijkt de doelstelling van de BEFIT niet af te wijken
van de doelstelling die ook aan de orde was bij de CCCTB-voorstellen.
De leden van de D66-fractie vragen of het kabinet kan toezeggen dat de
Belastingdienst al bij de onderhandelingen van de verschillende aangekondigde richtlijnen wordt betrokken, zodat ook de uitvoerbaarheid van de
richtlijnen aandacht krijgt in EU-onderhandelingen. Tevens vragen deze
leden op welke wijze de Europese Commissie aandacht schenkt aan
uitvoerbaarheid en of het kabinet bereid is om dit al voor publicatie van
de richtlijn bij de Europese Commissie onder de aandacht te brengen.
Het is staand beleid om de Belastingdienst te betrekken bij de appreciatie
van ontvangen richtlijnvoorstellen. Dit wordt ook weerspiegeld in de opzet
van het BNC fiche dat ingaat op de uitvoeringsaspecten. De Commissie
kent zelf geen uitvoeringsdienst en is dus op dit punt afhankelijk van de
input van de lidstaten. In de gesprekken met de Commissie en gedurende
de onderhandelingen over richtlijnen, brengt het kabinet geregeld de
uitvoeringsaspecten op.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De Europese Commissie noemt in de mededeling de implementatie door
middel van richtlijnen van het internationale OESO-project in het Inclusive
Framework over Pijler 1 en 2. De leden van de CDA-fractie vragen hoe het
kabinet verdere uitwerking hiervan in EU-verband voor zich ziet, gelet op
het feit dat enkele EU-lidstaten (Ierland, Hongarije, Estland) zich niet
achter het voorstel scharen. De leden van de CDA-fractie vragen het
kabinet of op dit vlak ontwikkelingen zijn. Wordt er nog steeds gesproken
met de landen, die zich nog niet in het voorstel kunnen vinden, om te
proberen deze landen erbij te houden? Wat zouden daarvoor mogelijke
oplossingen kunnen zijn?
Tijdens de vergadering van het IF op 8 oktober 2021 (Kamerstuk 25 087,
nr. 284) heeft het drietal EU-lidstaten uit het IF dat zich eerder nog niet bij
het akkoord had aangesloten, besloten het akkoord te steunen. Dat is
goed nieuws en een belangrijke stap om in EU-verband aan de implementatie te kunnen werken.
En hoe zal het OESO-project verder voortgang hebben in EU-regelgeving
als niet alle lidstaten het eens zijn, aangezien op fiscale thema’s unanimiteit is vereist? Kan dit tot gevolg hebben dat lidstaten de maatregelen
dan apart in hun wetgeving dienen te implementeren? En wat betekent dit
voor het functioneren van de interne markt en het gelijke speelveld binnen
de EU?
Het IF akkoord van 8 oktober wordt gesteund wordt door alle
EU-lidstaten1. Dat is een belangrijke stap om de maatregelen in
EU-verband te implementeren.
Ook vragen de leden van de CDA-fractie of het kabinet kan toelichten wat
de uitzonderingen precies inhouden die andere landen hebben bedongen
onder Pijler 2, wat de gevolgen hiervan zijn en wat de visie van de
EU-lidstaten en het kabinet op deze uitzonderingen is. Zijn tussen lidstaten
ook bepaalde uitzonderingen besproken?
Onder Pijler 2 is in het IF een aantal uitzonderingen overeengekomen. Ten
eerste vallen overheidslichamen, internationale organisaties, non-profit
organisaties, pensioenfondsen en investeringsfondsen buiten de
reikwijdte van de maatregelen. Immers, dergelijke lichamen zijn in de
regel vrijgesteld van belastingheffing. Investeringsfondsen zijn onder
voorwaarden vrijgesteld zodat beleggers gezamenlijk kunnen beleggen
1

Cyprus is geen lid van het IF, zie voor een reactie van Cyprus op het IF-akkoord: http://
mof.gov.cy/en/press-office/announcements/oecd-tax-deal-on-the-global-minimum-tax-rate.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

7

door middel van een investeringsfonds zonder additionele belastingheffing. De achterliggende beleggers krijgen dan dezelfde fiscale
behandeling als wanneer zij de desbetreffende beleggingen rechtstreeks
zouden hebben gehouden. Ten tweede is een uitzondering opgenomen
voor (inkomen uit) internationale scheepvaart. De achtergrond daarvan is
dat voor deze sector veelal bijzondere winstbepalingsregels van
toepassing zijn. Hierdoor kunnen verschillen ontstaan tussen het tijdstip
waarop commerciële winst wordt gerapporteerd en het tijdstip waarop
belasting verschuldigd is. Gezien deze technische achtergrond begrijpt het
kabinet in beide gevallen de keuze voor een uitzondering.
Daarnaast is onder de Pijler 2-maatregelen een zogeheten «substanceuitzondering» opgenomen. In het IF is overeengekomen dat de belastinggrondslag voor Pijler 2 wordt verminderd met 5% van de loonkosten en
5% van de materiële vaste activa. Er komt een overgangsperiode van tien
jaar, waarin geldt dat de belastinggrondslag voor Pijler 2 aanvankelijk
wordt verminderd met 8% van de materiële vaste activa en 10% van de
loonkosten. Beide percentages worden gedurende de overgangsperiode
jaarlijks afgebouwd tot (uiteindelijk) 5%, de eerste vijf jaar langzaam, de
laatste vijf jaar sneller. De achtergrond van deze uitzondering is dat reële
economische activiteiten met voldoende substance minder kwetsbaar zijn
voor kunstmatige winstverschuiving en daaruit voortvloeiende belastingontwijking. Daarnaast is een uitzondering voor bedrijven «in de initiële
fase van hun internationale activiteit» opgenomen. Dit betekent dat er dat
er voor de toepassing van de undertaxed payments rule een uitzondering
komt voor bedrijven in de startfase van hun internationale activiteit. Dit
geldt voor bedrijven die 1) in niet meer dan vijf andere landen actief zijn
en 2) maximaal EUR 50 miljoen aan materiële activa in het buitenland
hebben. De uitzondering geldt voor een periode van maximaal vijf jaar
nadat een bedrijf voor het eerst onder de maatregelen van Pijler 2 valt.2
Nederland is geen voorstander van deze uitzonderingen, omdat ze de
regels minder effectief en complexer maken. Nederland heeft er daarom
op ingezet om de uitzonderingen zo beperkt en eenvoudig mogelijk te
houden. Echter, deze uitzonderingen bleken belangrijk om een akkoord te
kunnen bereiken.
Naast bovengenoemde uitzonderingen is nog een andere uitzondering
overeengekomen onder Pijler 2, namelijk de zogeheten «de minimis
exclusion». Indien een multinationale onderneming in een land slechts
een zeer beperkte omzet en winst rapporteert, mag de berekening van het
effectieve tarief achterwege blijven. De gedachte achter deze uitzondering
is dat de administratieve lasten die Pijler 2 met zich meebrengt voor
dergelijke beperkte resultaten niet opwegen tegen het naar verwachting
zeer beperkte effect op de belastingdruk van de multinationale onderneming. Aangezien deze uitzondering voor een belangrijke vereenvoudiging van de regels voor bedrijven en in de uitvoering kan zorgen, is
Nederland hier voorstander van. De onderhandelingen over deze
uitzonderingen hebben primair in het IF plaatsgevonden tussen de
deelnemers van het IF.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Europese Commissie vijf
maatregelen noemt: als eerste de aanbeveling over de binnenlandse
fiscale behandeling van verliezen. De leden van de CDA-fractie kunnen
zich vinden in de reactie van het kabinet op deze maatregel dat het
Nederlandse systeem reeds in lijn is met de aanbeveling van de Europese

2

Voor multinationals die op het moment van inwerkingtreding reeds onder de reikwijdte van
Pijler 2 vallen en aan de voorwaarden voor de uitzondering voldoen, begint de vijfjaarstermijn
te lopen vanaf het moment van inwerkingtreding van de UTPR (2024).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

8

Commissie. Wel vragen deze leden zich af of het kabinet Europese
aanwijzingen op een dergelijk vlak nodig acht in het kader van subsidiariteit.
Een aanbeveling van de Commissie heeft geen bindende rechtsgevolgen.
De lidstaten zijn dus vrij de aanbeveling op te volgen. Het kabinet ziet deze
aanbeveling dan ook als het delen van best practices met de lidstaten. De
aanbeveling is overigens in lijn met het Nederlandse beleid maar dat kan
voor andere lidstaten anders zijn. Hiermee wordt gestreefd naar een meer
gelijke behandeling binnen de EU.
Allereerst zijn deze leden benieuwd of het kabinet preciezer kan aangeven
wanneer het rapport van de commissie doorstroomvennootschappen kan
worden verwacht, dan «kort na het zomerreces» zoals in de brief van
21 juni jl. (Kamerstuk 32 140, nr. 88) vermeld. Deze leden zien uit naar het
rapport en zijn benieuwd of de Nederlandse analyse en de analyse van de
Commissie in het in Q4 te verwachten voorstel overeenkomen, en of
mogelijke maatregelen met elkaar in lijn zijn.
Het onderzoek bevindt zich in de afrondende fase en zal binnenkort aan de
Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst worden
aangeboden, waarna het aan de Kamer zal worden verstuurd.
De leden van de CDA-fractie vinden het wel belangrijk om te waken voor
een stapeling van Europese en nationale maatregelen, die de complexiteit
verhoogt en vragen het kabinet om aan te geven welke Nederlandse en
Europese anti-misbruikmaatregelen er reeds bestaan waarmee misbruik
van doorstroomvennootschappen kan worden aangepakt?
Het kabinet heeft reeds een groot aantal maatregelen genomen en
aangekondigd tegen belastingontduiking en -ontwijking. Meer informatie
daarover is te vinden in de «Factsheet maatregelen tegen belastingontwijking en belastingontduiking»3. Een aantal van deze maatregelen raakt
ook het misbruik of ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen,
waaronder
• De spontane uitwisseling van inlichtingen over dienstverleningslichamen die niet aan de substance-eisen voldoen (artikel 3a UB internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen).
• De inhoudingsplicht voor de dividendbelasting voor houdstercoöperaties (artikel 1 Wet DB 1965).
• De conditionele bronbelasting op renten en royalty’s naar laagbelastende jurisdicties en in misbruiksituaties.
• De anti-belastingontwijkingsrichtlijn4, de Moeder-dochterrichtlijn5, en
de Interest- en royaltyrichtlijn6, bevatten ook anti-misbruikmaatregelen
die, waar nodig, in de Nederlandse wetgeving zijn geïmplementeerd.
De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van een maatregel om het
aanhouden van eigen vermogen door bedrijven te stimuleren, zoals ook
reeds op Prinsjesdag 2020 door het kabinet is aangekondigd. Zij begrijpen
dat een dergelijke maatregel ook op Europees niveau wordt verkend,
mede gezien de toegenomen bedrijfsschulden door de coronacrisis. Wel
vragen deze leden zich af of het kabinet een mogelijke spanning ziet ten
3

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/belastingontwijking/documenten/brochures/2021/01/
21/maatregelen-tegen-belastingontwijking-en-belastingontduiking.
4
Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt.
5
Richtlijn 2011/96/EU van de Raad van 30 november 2011 betreffende de gemeenschappelijke
fiscale regeling voor moedermaatschappijen en dochterondernemingen uit verschillende
lidstaten.
6
Richtl(n 2003/49/EG van de Raad van 3 juni 2003 betreffende een gemeenschappel(ke
belastingregeling inzake uitkeringen van interest en royalty’s tussen verbonden ondernemingen van verschillende lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

9

aanzien van een dergelijke maatregel die de belastingdruk verlaagt en een
minimum effectief tarief onder Pijler 2. Heeft het kabinet gedachten over
hoe om te gaan met een mogelijke kruising van deze twee maatregelen?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de samenloop tussen een
mogelijke vermogensaftrek en het minimum effectief tarief onder Pijler 2.
Afhankelijk van de exacte vormgeving kan een vermogensaftrek ertoe
leiden dat een belastingplichtige in Nederland effectief voor minder dan
15% belast wordt. In het IF akkoord is afgesproken dat in die gevallen
landen belasting mogen bijheffen over de Nederlandse activiteiten van
deze belastingplichtige7. Overigens acht ik het wenselijk dat een
minimumtarief van 15% ook gewaarborgd blijft indien een vermogensaftrek wordt ingevoerd in de EU, het is namelijk onwenselijk dat het
stimuleren van eigen vermogen leidt tot nieuw mogelijkheden om een
effectief tarief te creëren dat lager is dan 15%. Op het moment dat de
Commissie een voorstel publiceert, zal het kabinet bezien in hoeverre de
verwachting is dat de vermogensaftrek kan leiden tot een effectief tarief
dat lager is dan 15% en als dat het geval is, of en hoe dat kan worden
voorkomen.
Ten aanzien van de vierde maatregel over het vergroten van fiscale
transparantie voor grote ondernemingen zijn de leden van de CDA-fractie
benieuwd in hoeverre dit voorstel overlapt met het reeds voorliggende
voorstel voor publieke country-by-country reporting (CbCR). Kan het
kabinet hierop een toelichting geven? Kan het kabinet ook aangeven wat
de status is ten aanzien van de onderhandelingen rondom publieke
country-by-country reporting (CbCR) en enig inzicht geven in de
voortgang in Brussel? In hoeverre ziet het kabinet reeds een trend dat
bedrijven uit zichzelf transparant zijn over de belasting die zij afdragen?
De huidige regels over publieke Country-by-Country Reporting (hierna
CbCR) stellen dat multinationals in hun jaarverslag kenbaar moeten
maken hoeveel belasting in welk land per jaar zij hebben afgedragen. In
grote lijnen, komt het effectieve tarief (overeengekomen in pijler 2) in actie
als blijkt dat een entiteit, die onderdeel is van een multinational, in een
bepaald land minder belasting heeft afgedragen dan het minimum
effectieve tarief. Op basis van gemaakte afspraken onder pijler 2 mag
vervolgens het land, waar de uiteindelijke moedermaatschappij van die
entiteit is gevestigd, een corresponderend bedrag bij heffen. Dit extra
afgedragen bedrag zou dan vermeld kunnen worden in de publieke CbCR
rapportage. De eerste lezing van het voorstel over publieke CbCR zelf is
tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 28 september jl.
aangenomen8. Ten slotte is het inderdaad zo dat bepaalde multinationals,
ook door de publieke wens, een stuk transparanter zijn geworden in hun
verslaglegging. Echter, zolang dit niet wettelijk is vastgelegd, ontbreekt
een gelijk speelveld, ook op het gebied van de te verstrekken financiële
informatie.
Bij de laatste maatregel, BEFIT, krijgen de leden van de CDA-fractie een
sterk déjà vu gevoel. Vergelijkbare voorstellen zijn reeds in 2011 en 2016
gedaan met een Common Consolidated Corporate Tax Base (CCCTB) en
een Common Corporate Tax Base (CCTB). Deze leden merken op dat
eerdere kabinetten zich kritisch hebben opgesteld ten aanzien van de
CCCTB en CCTB. Het demissionaire kabinet lijkt een stuk positiever over
BEFIT. Kan het kabinet aangeven op welke punten het huidige plan van de
Europese Commissie volgens het kabinet zal verschillen van eerdere
voorstellen en verder toelichten waarom het plan nu wel op een positieve
houding kan rekenen? Kan het kabinet ook aangeven of en in hoeverre
7
8

Kamerstuk 25 087, nr. 284.
https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2021/09/28/public-country-by-countryreporting-council-paves-the-way-for-greater-corporate-transparency-for-big-multinationals/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

10

Pijler 1 en een BEFIT elkaar zullen overlappen? (Kan het kabinet voorts
aangeven hoe zij risico’s van een dergelijk systeem zoals door vorige
kabinetten aangehaald nu beoordeelt in het kader van BEFIT? Bijvoorbeeld verlies van beleidsvrijheid, beperkte mogelijkheid om op ontwikkelingen in te spelen en reparaties door te voeren vanwege langzame
Europese besluitvorming, uitvoerbaarheid, effect op economische groei
en het Nederlandse vestigingsklimaat?
De Commissie heeft in de mededeling aangegeven BEFIT als één pakket te
zien van vennootschapsbelastingregels voor de EU, op basis van een
gemeenschappelijke heffingsgrondslag en de verdeling van winsten
tussen lidstaten volgens een formule (formuletoerekening), voortbouwend op de akkoorden over pijlers 1 en 2. Hiermee lijkt de doelstelling
van de BEFIT niet af te wijken van de doelstelling die aan de orde was bij
de CCCTB-voorstellen.
Gegeven de al vergaande mate van integratie van de Interne Markt, kan
een gemeenschappelijke EU vennootschapsbelasting gezien worden als
een logische volgende stap die voordelige administratieve effecten voor
het internationaal opererende bedrijfsleven met zich mee kan brengen en
mismatches tussen vennootschapsbelastingstelsels voorkomen. Ook
draagt een uniforme vennootschapsbelasting bij aan een robuuster en
toekomstbestendig systeem voor de belastingheffing van ondernemingen.
Wanneer het richtlijnvoorstel door de Commissie gepresenteerd wordt, zal
het kabinet zijn positie bepalen over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van dit voorstel. In dit stadium is het echter nog te vroeg om een
vooruitlopend op een voorstel een standpunt in te nemen.
Voorts zijn de leden van de CDA-fractie ten aanzien van formuletoerekening benieuwd hoe het kabinet ernaar kijkt dat indien dit binnen de
Europese Unie de nieuwe manier van winsttoerekening zou worden, in de
rest van de wereld nog steeds winst wordt toegerekend op basis van
transfer pricing. Wat zijn de gevolgen daarvan voor de aantrekkelijkheid
van de Europese Unie en kan dit opnieuw oproepen tot belastingontwijkingsconstructies? Heeft het kabinet in dat opzicht voor een nieuw
systeem van winsttoerekening ook voorkeur voor afstemming in
OESO-verband? Ook zijn deze leden benieuwd wat volgens het kabinet
essentiële elementen zijn die in de vormgeving van een formuletoerekening voor de Nederlandse economie zouden moeten terugkomen.
Het kabinet onderschrijft het belang om verschillen in winsttoerekening
die kunnen ontstaan tussen landen binnen en buiten de EU, grondig te
bestuderen. Het is meer opportuun om eerst het concrete BEFIT voorstel
af te wachten en vervolgens op basis van de mogelijk gepresenteerde
verdeelsleutel de gevolgen te beoordelen.
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie of het kabinet een idee heeft
van de visie van het (internationale) bedrijfsleven op een dergelijke
harmonisering van grondslagen en formuletoerekening. Welke voordelen
ziet het bedrijfsleven en welke zorgen leven er?)
De CCCTB is in 2011 en 2016 (als relaunch) gepresenteerd. Het voorstel uit
2016 was in twee voorstellen opgedeeld, de CCTB: een gemeenschappelijke grondslag, en het mogelijke vervolgvoorstel, de CCCTB: de winstverdeelsleutel gebaseerd op omzet, materiële vaste activa en arbeid. Vanuit
het internationaal opererende bedrijfsleven werd voorzichtig positief
gereageerd op de gemeenschappelijke grondslag omdat deze kan leiden
tot een administratieve besparing. Wel zijn er, in het verleden, zorgen
geuit over potentieel dubbele belastingproblematiek die zou kunnen
ontstaan door de invoering van een afwijkende winsttoerekening van de
wereldwijd geaccepteerde transfer pricing methode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

11

In een brief aan de informateurs, van 14 oktober jl., heeft het VNO, onder
andere aangegeven, dat Nederland zich voor de lange termijn moet
inzetten op internationale harmonisatie van de winstbelastinggrondslag
om zo belastingontwijking definitief uit te bannen.9 Dit illustreert dat de
steun voor een geharmoniseerde vennootschapsbelasting er nog steeds
is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie zijn bovendien groot voorstander van een
wereldwijd minimumniveau aan winstbelasting voor bedrijven. Deze
leden vragen het kabinet zich internationaal in te zetten voor een
dergelijke minimumbelasting.
Op 8 oktober 2021 is met 136 landen in het IF overeenstemming bereikt
over een wereldwijde minimumbelasting10. Daarmee worden risico’s van
kunstmatige winstverschuiving naar laagbelastende landen effectief
aangepakt. Het kabinet heeft zich steeds actief ingezet voor een mondiaal
minimumniveau aan winstbelastingheffing en is daarom verheugd dat het
is gelukt om tot een akkoord te komen.
Voorts vragen deze leden of het kabinet een belasting voor digitale
diensten voorstaat.
In het IF is overeengekomen dat «alle digitale dienstenbelastingen en
andere relevante vergelijkbare maatregelen» zullen worden ingetrokken
voor alle bedrijven. Daarnaast hebben de leden van het IF zich gecommitteerd om dergelijke maatregelen niet in te voeren. Dit wordt tevens
vastgelegd in een multilateraal verdrag, dat wordt gehanteerd om de
maatregelen onder Pijler 1 te implementeren. Welke belastingen onder het
begrip «andere relevante vergelijkbare maatregelen» vallen, moet nog
worden ingevuld. Het intrekken van dergelijke maatregelen zal op een
gecoördineerde wijze plaatsvinden.
De Commissie heeft het voorstel voor een digitale heffing aangehouden
tot er meer duidelijkheid is over het IF akkoord. Indien de Commissie
besluit een voorstel voor een Europese digitale heffing te presenteren zal
het kabinet zoals gebruikelijk de Tweede Kamer over de inzet op de
hoogte stellen op basis van een BNC fiche en zal worden bezien of een
dergelijke heffing binnen het akkoord van het IF past.
De leden van de PvdA-fractie zien monopolievorming op het internet als
een reëel gevaar. Bedrijven als Google, Amazon en Facebook hebben
aanzienlijke marktmacht, en beheersen bovendien een groot deel van de
informatievoorziening. Zij betalen zeer beperkt belasting en weten door
het mobiele karakter van hun diensten aan serieuze belastingheffing te
ontsnappen. De leden van de PvdA-fractie vragen of de huidige mededingingsregels voldoende handvaten bieden om deze bedrijven te beteugelen. Voorts vragen deze leden of bestaande instrumenten afdoende
worden benut.
Een belangrijk handvat die de mededingingsregels bieden is het verbod
op (fiscale) staatssteun dat is vastgelegd in de staatssteunbepalingen van
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Met het verbod
op staatssteun wordt eerlijke mededinging en concurrentie tussen
ondernemingen gewaarborgd. Er kan sprake zijn van verboden staatssteun als bepaalde ondernemingen of bepaalde producties een voordeel
krijgen dat met staatsmiddelen wordt bekostigd waardoor de
mededinging wordt vervalst of dreigt te worden vervalst en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig wordt beïnvloed. Dit staatssteunin9

https://vno-ncw.nl/sites/default/files/manifest_vestigingsklimaat_eindversie__oktober_2021_def_1.pdf.
10
Kamerstuk 25 087, nr. 284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

12

strument wordt voldoende benut en gewaarborgd. Bij het maken van
beleid/regelgeving wordt rekening gehouden met de staatssteunbepalingen. Ook vindt er geregeld overleg plaats tussen Nederland en de
Commissie. Deze overleggen kunnen leiden tot heroverweging en/of
aanpassing van het beleid/regelgeving of tot goedkeuring door de
Commissie. Daarnaast kan de Commissie vaststellen dat een maatregel in
strijd is met de staatssteunbepalingen van het Verdrag, waardoor een
verplichting kan ontstaan voor lidstaten om de staatssteun terug te
vorderen van de begunstigde(n). Tot slot kent Nederland geen beleid dat
is toegespitst op vergelijkbare bedrijven.
Ten aanzien van de eerste maatregelen vragen de leden van de
PvdA-fractie in hoeverre dit een verruiming betekent van de bestaande
verliesverrekening in Nederland.
Wat betreft deze aanbeveling deelt het kabinet – zoals is aangegeven in
het BNC-fiche – de mening van de Commissie dat achterwaartse verliesverrekening een goede manier is om bedrijven te ondersteunen tijdens de
COVID-19 pandemie. Daarom heeft het kabinet aan het begin van de
COVID-19 pandemie de coronareserve geïntroduceerd. Hierdoor was het
voor onder de vennootschapsbelasting vallende ondernemingen
(lichamen) mogelijk een in 2020 verwacht corona gerelateerd verlies in
aanmerking te nemen bij de winst(bepaling) van 2019. Doordat de reserve
ten laste van de winst van 2019 kon worden gevormd, ontstond een
liquiditeitsvoordeel voor het vennootschapsbelastingplichtige lichaam in
2020 (de aanslag over 2019, die – normaliter – in het kalenderjaar 2020
wordt betaald, werd hierdoor lager). Deze coronareserve volgt in
aanvulling op de al bestaande mogelijkheid om verliezen te verrekenen.
Voor ondernemers in de inkomstenbelasting, waarvan een groot deel
onder het mkb valt, bestaat de mogelijkheid om drie jaar achterwaarts en
negen jaar voorwaarts te verrekenen. Voor ondernemers (lichamen) in de
vennootschapsbelasting is dit een jaar achterwaarts en zes jaar
voorwaarts (vanaf 2022 worden de verliesverrekeningsregels voor
ondernemers in de vennootschapsbelasting aangepast zodat een verlies
altijd, gemaximeerd, een jaar achterwaarts en onbeperkt voorwaarts
verrekenbaar blijft). In dit licht is het naar mening van dit kabinet niet
noodzakelijk deze verliesverrekeningstermijnen te verruimen of aan te
passen.
Voorts vragen deze leden op welke grond de Europese Commissie zich
bevoegd acht om aanbevelingen te doen over niet-grensoverschrijdende
verliesverrekening.
Een aanbeveling van de Commissie heeft geen bindende rechtsgevolgen.
De lidstaten zijn dus vrij de aanbeveling op te volgen. Het kabinet ziet deze
aanbeveling meer als het delen van best practices met de lidstaten. De
aanbeveling is overigens in lijn met het Nederlandse beleid maar dat kan
voor andere lidstaten anders zijn. Hiermee wordt gestreefd naar een meer
gelijke behandeling binnen de EU.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de gedachte is achter de derde
maatregel. Waarom wordt de lijn niet doorgetrokken om het financieren
met vreemd vermogen minder aantrekkelijk te maken? Hoe zouden
vrijstellingen voor aandelenfinanciering vormgegeven worden? Hoe past
dit in het bestaande stelsel van de deelnemingsvrijstelling?
Op Prinsjesdag 2020 heeft het kabinet een onderzoek aangekondigd naar
de wenselijkheid en vormgeving van een budgettair neutrale invoering
van een vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting11. De bevin-

11

Kamerstuk 35 572, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

13

dingen van dit onderzoek zijn op 13 september 2021 met uw Kamer
gedeeld12.
Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen worden kan op twee manieren worden bereikt, namelijk
enerzijds door een aftrek voor het aanhouden of creëren van eigen
vermogen (vermogensaftrek) en anderzijds door het beperken van de
aftrekbaarheid van rente. Om de fiscale prikkel voor financiering met
vreemd vermogen te beperken heeft dit kabinet reeds de earningsstrippingmaatregel, een generieke renteaftrekbeperking uit de eerste
EU-richtlijn antibelastingontwijking13, aanzienlijk strenger geïmplementeerd dan hetgeen de minimumnorm uit ATAD1 vereist en omringende
landen14. In tegenstelling tot een vermogensaftrek betekent een verdere
aanscherping van de earningsstrippingmaatregel een lastenverzwaring
voor belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting. In lijn met de
motie van het lid Hermans15 stelt het kabinet voor om de earningsstrippingmaatregel aan te scherpen door het aftrekpercentage van te verlagen
van 30% naar 20% van de fiscale EBITDA16 (grof gezegd: bruto bedrijfsresultaat). Op deze wijze wordt een meer gelijke fiscale behandeling van
eigen vermogen en vreemd vermogen bewerkstelligd wat de schokbestendigheid van de Nederlandse economie ten goede komt. De structurele
budgettaire opbrengst van een verlaging van het aftrekpercentage van
30% naar 20% van de EBITDA – conform de motie van het lid Hermans – is
€ 700 miljoen.
Het verdient naar de mening van het kabinet de voorkeur om een meer
gelijke behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen in
internationaal of multilateraal verband te bewerkstelligen. In dat kader
heeft de Commissie in haar mededeling van 18 mei 2021 een voorstel
aangekondigd voor een multilaterale invoering van een vermogensaftrek
dan wel het multilateraal verder beperken van de aftrekbaarheid van
rente. Het kabinet is positief gestemd dat de Commissie aandacht heeft
voor de fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen.
Een Europese gecoördineerde aanpak binnen de EU draagt bij aan het
voorkomen van mismatches, het tegengaan van belastingontwijking en
leidt tot minder excessieve schuldfinanciering.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het kabinet bereid is om BEFIT van
harte te ondersteunen en constructief mee te denken over een robuust
stelsel met een gemeenschappelijke grondslag? Deelt het kabinet de
mening van deze leden dat een gezamenlijke grondslag een zeer
belangrijk instrument zal blijken tegen belastingontwijking?
De Commissie heeft aangegeven om in 2023 een nieuw voorstel BEFIT
(Business in Europe: Framework for Income Taxation) presenteren, dat
voortbouwt op de dan bereikte akkoorden over pijlers 1 en 2. Gegeven de
al vergaande mate van integratie van de Interne Markt, kan een gemeenschappelijke EU vennootschapsbelasting gezien worden als een logische
volgende stap die voordelige administratieve effecten voor het internationaal opererende bedrijfsleven met zich mee kan brengen en mismatches
tussen vennootschapsbelastingstelsels voorkomen. Ook draagt een
uniforme vennootschapsbelasting bij aan een robuuster en toekomstbestendig systeem voor de belastingheffing van ondernemingen. Het

12

Kamerstuk 35 572, nr. 100.
Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2016, L 234/26).
14
Kamerstuk 35 572, nr. 100, bijlage 1, p. 20.
15
Kamerstuk 35 925, nr. 13.
16
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

14

kabinet ziet het voorstel van de Commissie met interesse tegemoet en zal
de Kamer hierover informeren via een BNC fiche.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet of al bekend is hoe de
Europese Commissie doorstroomvennootschappen wil aanpakken.
De Commissie heeft in de mededeling opgenomen dat het de strijd wil
opvoeren tegen misbruik met lege vennootschappen, dat wil zeggen
bedrijven met geen of minimale aanmerkelijke aanwezigheid en reële
economische activiteit, door middel van een nieuw wetgevingsinitiatief
dat het misbruik van lege vennootschappen voor belastingdoeleinden
moet tegengaan. Commissievoorzitter Von der Leyen heeft daarnaast in
de Staat van de Unie van 15 september 2021 gezegd dat de Commissie
een voorstel zal indienen om grip te krijgen op de winsten die worden
weggesluisd via brievenbusfirma’s. Dit voorstel wordt aan het einde van
dit jaar verwacht.
Ook vragen deze leden het kabinet naar de visie op doorstroomvennootschappen in algemene zin. In hoeverre zijn doorstroomvennootschappen
economisch gezien nuttig? Weegt dit nut op tegen de risico’s die
doorstroomvennootschappen ook vormen, zoals belastingontwijking?
Ondernemingen, ook multinationale ondernemingen, zijn vrij om hun
bedrijfsactiviteiten naar eigen inzicht in te richten en onder te brengen in
verschillende juridische entiteiten. Een grote onderneming kan daarom
bestaan uit een veelheid van vennootschappen die niet allemaal over veel
personeel of activa hoeven te beschikken. Daar kunnen volstrekt legitieme
bedrijfseconomische of juridische redenen voor zijn. Het is echter
onwenselijk als vennootschappen worden gebruikt om zich te onttrekken
aan de (fiscale) wet- en regelgeving van andere landen. Daarom heeft het
kabinet reeds een groot aantal maatregelen genomen en aangekondigd
tegen belastingontduiking en -ontwijking. Meer informatie daarover is te
vinden in de «Factsheet maatregelen tegen belastingontwijking en
belastingontduiking17. Verder is er een breder onderzoek van de
Commissie doorstroomvennootschappen gaande. Dit onderzoek bevindt
zich in de afrondende fase en zal binnenkort aan de Staatssecretaris van
Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst worden aangeboden, waarna het
aan de Kamer zal worden verstuurd.
In hoeverre worden doorstroomvennootschappen gebruikt bij bijvoorbeeld witwassen en terrorismefinanciering of fiscale fraude?
Dit vraagstuk wordt betrokken in het bredere onderzoek van de
Commissie doorstroomvennootschappen, waarvan het rapport op korte
termijn wordt verwacht. Dat gezegd hebbende zijn er indicaties dat
doorstroomvennootschappen misbruikt kunnen worden voor witwassen
of andere vormen van financiële criminaliteit. Dit volgt bijvoorbeeld uit
bekende «leaks», zoals de Panama Papers, maar ook uit de National Risk
Assessment Witwassen 2019. Dit hangt er onder meer mee samen dat
doorstroomvennootschappen gebruikt kunnen worden om complexe
internationale structuren op te tuigen. Dergelijke structuren kunnen
gebruikt worden om de (criminele) herkomst van vermogen te verhullen,
een belangrijk aspect van witwassen.
Net als het kabinet zijn de leden van de SP-fractie van mening dat
financiering met eigen vermogen aantrekkelijker moet worden gemaakt.
Deze leden vragen zich evenwel af of dat per se moet gebeuren door
nieuwe (fiscale) voordelen voor bedrijven op te tuigen. Heeft het kabinet
17

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/belastingontwijking/documenten/brochures/2021/
01/21/maatregelen-tegen-belastingontwijking-en-belastingontduiking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

15

de optie onderzocht om financiering met eigen vermogen aantrekkelijker
te maken door de renteaftrek (verder) te beperken? Wordt dan niet
hetzelfde bereikt, namelijk dat eigen en vreemd vermogen minder ongelijk
worden behandeld? En is het waar dat een verdere beperking van de
aftrek van vreemd vermogen het belastingstelsel eenvoudiger maakt; iets
dat een introductie van een nieuwe aftrekpost of vrijstelling niet doet? De
leden van de SP-fractie vragen het kabinet uiteen te zetten waarom het
kabinet niet kiest voor een verdere beperking van renteaftrek in plaats van
het invoeren van een vermogensaftrek of vrijstellingen voor aandelenfinanciering. Ook vragen deze leden het kabinet om uit te leggen hoe de
Europese Commissie dit voor zich ziet. Om wat voor vrijstellingen gaat het
dan, bijvoorbeeld?
Op Prinsjesdag 2020 heeft dit kabinet een onderzoek aangekondigd naar
de wenselijkheid en vormgeving van een budgettair neutrale invoering
van een vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting18. De bevindingen van dit onderzoek zijn op 13 september 2021 met uw Kamer
gedeeld19. In het hiervoor genoemde is in hoeverre het wenselijk is om
– budgettair neutraal – een meer gelijke behandeling van eigen vermogen
en vreemd vermogen te bewerkstelligen. Hierbij is ten aanzien van het
bewerkstelligen van een meer gelijke behandeling van eigen vermogen en
vreemd vermogen zowel gekeken naar de introductie van een vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting als de optie om de aftrekbaarheid van
rente verder te beperken door middel van een aanscherping van de
earningsstrippingmaatregel in combinatie met een terugsluis in de vorm
van een verlaging van het tarief van de vennootschapsbelasting.
Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen kan op twee manieren worden bereikt, namelijk enerzijds door
een aftrek voor het aanhouden of creëren van eigen vermogen (vermogensaftrek) en anderzijds door het beperken van de aftrekbaarheid van
rente. Om de fiscale prikkel voor financiering met vreemd vermogen te
beperken heeft dit kabinet reeds de earningsstrippingmaatregel, een
generieke renteaftrekbeperking uit de eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking20, aanzienlijk strenger vormgegeven dan hetgeen de
minimumnorm uit ATAD1 vereist en omringende landen21. In tegenstelling tot een vermogensaftrek betekent een verdere aanscherping van
de earningsstrippingmaatregel een lastenverzwaring voor belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting. In lijn met de motie van het lid
Hermans22 stelt het kabinet voor om de earningsstrippingmaatregel aan te
scherpen door het aftrekpercentage om te verlagen van 30% naar 20% van
de fiscale EBITDA23 (grof gezegd: bruto bedrijfsresultaat). Op deze wijze
wordt een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en
vreemd vermogen bewerkstelligd wat de schokbestendigheid van de
Nederlandse economie ten goede komt. De structurele budgettaire
opbrengst van een verlaging van het aftrekpercentage van 30% naar 20%
van de EBITDA – conform de motie van het lid Hermans – is € 700 miljoen
bij een gelijkblijvende drempel van € 1 miljoen.
De introductie van een extra aftrek in de vorm van een (unilaterale)
vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting zal in potentie nieuwe
mogelijkheden bieden tot belastingontwijking. Ook in het recente
debt-equity bias reduction allowance» (DEBRA)-voorstel in de consul18

Kamerstuk 35 572, nr. 5.
Kamerstuk 35 572, nr. 100.
20
Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2016, L 234/26).
21
Kamerstuk 35 572, nr. 100, bijlage 1, p. 20.
22
Kamerstuk 35 925, nr. 13.
23
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

16

tatie24 benadrukt de Commissie dat de introductie van een vermogensaftrek mogelijkheden creëert voor belastingontwijking. Hierdoor kan de
vermogensaftrek in Nederland worden gebruikt om een mismatch te
creëren met een ander land. In het hiervoor genoemde onderzoek wordt
dit toegelicht aan de hand een gesimplificeerde voorbeelden. Verder geldt
in zijn algemeenheid dat de introductie van een vermogensaftrek in de
vennootschapsbelasting complexiteit verhogend werkt. Concluderend
leidt een unilaterale introductie van een vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting tot nieuwe mogelijkheden om belasting te ontwijken door
internationale mismatches te creëren. Ook de Commissie wijst in haar
recente DEBRA-voorstel in de consultatie op deze risico’s op belastingontwijking25. Dit bezwaar boet aan belang in als een vermogensaftrek in
zoveel mogelijk landen tegelijk wordt ingevoerd, waarbij aandacht wordt
besteed aan een gemeenschappelijke grondslag en een uniform tarief.
Bij het lezen van de vijfde maatregel denken de leden van de SP-fractie
terug aan de CCCTB, de common consolidated corporate tax base,
waartegen veel weerstand was. Deze leden vragen het kabinet of het
kabinet het met de leden van de SP-fractie eens is dat de lidstaten zelf
gaan over de wijze waarop multinationals worden belast. Ook vragen deze
leden of het klopt dat lidstaten hun bevoegdheid in deze plannen (BEFIT)
kwijtraken over de belastinggrondslag. Klopt het dat in deze plannen de
lidstaten de bevoegdheid kwijtraken om zelf hun belastinggrondslag voor
de vennootschapsbelasting vast te stellen en dat dit een taak van de
Europese Commissie wordt? Acht het kabinet dit gewenst?
De Commissie beoogt met BEFIT de interne markt te versterken. Een
uniforme vennootschapsbelasting voor de gehele EU kan voor bedrijven
die in meer dan één EU-lidstaat actief zijn leiden tot een verlaging van
administratieve lasten. Bovendien kan het mismatches tussen de
verschillende vennootschapsbelastingstelsels binnen de EU (in de vorm
van dubbele belasting of dubbele niet-belasting) voorkomen. Ook draagt
een uniforme vennootschapsbelasting bij aan een robuuster en toekomstbestendig systeem voor de belastingheffing van ondernemingen.
Een dergelijk richtlijnvoorstel betekent dat er afspraken op EU niveau
worden gemaakt en dat de bevoegdheid op het gebied van het vaststellen
van de belastinggrondslag en eventuele winstverdeling op EU-niveau zal
komen. De Commissie zal vervolgens, als hoeder van het EU verdrag,
toezien op de interpretatie van deze richtlijn. Als de BEFIT-wetgeving is
aangenomen en geïmplementeerd dan kan deze wetgeving via de
geëigende Europese besluitvorming worden aangepast.
Wat betreft de wenselijkheid van een gemeenschappelijke EU vennootschapsbelasting zal in aanvulling op bovenstaande voordelen ook de
afweging gemaakt worden of dit voorstel subsidiair en proportioneel is.
Wanneer het richtlijnvoorstel door de Commissie in 2023 gepresenteerd
wordt, zal het kabinet zijn positie bepalen over dit voorstel. In dit stadium
is het echter nog te vroeg om een vooruitlopend op een voorstel een
standpunt in te nemen.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat er in EU-verband prima
afspraken kunnen worden gemaakt over bijvoorbeeld een minimumgrondslag en een minimumtarief voor de vennootschapsbelasting zonder

24

Commissie, «Debt-equity bias reduction allowance (DEBRA)», Published initiatives, 14 juni
2021, https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12995-Debtequity-bias-reduction-allowance-DEBRA-_en.
25
Commissie, «Debt-equity bias reduction allowance (DEBRA)», Published initiatives, 14 juni
2021, https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12995-Debtequity-bias-reduction-allowance-DEBRA-_ en, p. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

17

dat er bevoegdheden van de lidstaten naar de Europese Commissie gaan.
Deze leden vragen hierop een reactie van het kabinet.
Het kabinet hecht er aan om een gemeenschappelijk grondslag en de
gemaakte afspraken in het IF over de belastingherziening in EU wetgeving
te verankeren. Op deze wijze wordt een gelijk speelveld binnen de EU
vastgesteld op het gebied van de interpretatie van de gemeenschappelijke
regels voor de grondslag en het IF akkoord. Verder biedt de EU een goed
ontwikkeld controlemechanisme om te verzekeren dat de afspraken door
alle lidstaten daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Ook willen deze leden graag weten in hoeverre de BEFIT en de CCCTB
overeenkomen. Wat zijn de belangrijkste verschillen en welke overeenkomsten zijn er? Kan het kabinet dat nader uiteenzetten?
De mededeling van de Commissie is een beleidsagenda van de
Commissie voor de komende jaren. De individuele richtlijnvoorstellen
zullen op een later moment daadwerkelijk gepubliceerd worden, voor
BEFIT is dat in 2023. De Commissie heeft aangegeven dat BEFIT zal
bestaan uit een gemeenschappelijke heffingsgrondslag uitgebreid met de
bereikte akkoorden over pijlers 1 en 2 uit het bereikte IF akkoord. Op het
moment dat het BEFIT voorstel gepubliceerd wordt kan in meer detail
worden in gegaan welke verschillen en overeenkomsten er zijn tussen
BEFIT en het eerdere CCCTB voorstel.
Ten aanzien van het Inclusive Framework van de OESO stellen de leden
van de SP-fractie de vraag of het kabinet zich de aangenomen motie van
het lid Alkaya (Kamerstuk 32 140, nr. 97) herinnert en of het kabinet deze
motie ook nakomt. Deze motie verzoekt het kabinet om onderdeel van de
Nederlandse diplomatieke inzet te laten zijn om de verschillende
uitzonderingen in de afspraken in de toekomst te schrappen. De leden van
de SP-fractie vragen het kabinet wat het kabinet heeft gedaan om deze
uitzonderingen te schrappen en welke stappen het kabinet nog gaat zetten
om deze uitzonderingen uit de voornemens te krijgen.
In lijn met deze motie heeft Nederland er in het IF steeds voor gepleit om
zo min mogelijk uitzonderingen op te nemen in het akkoord, aangezien
uitzonderingen de regels complexer en minder effectief kunnen maken. In
de onderhandelingen is echter gebleken dat een akkoord zonder
(bepaalde) uitzonderingen niet haalbaar was. Ik verwijs hiervoor mede
naar mijn brief van 15 oktober 202126.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben een vraag over de aanpak van
het ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen. Deze leden
vragen het kabinet naar het scenario waarin de Europese Commissie ten
aanzien van doorstroomvennootschappen meer ambitieuze aanbevelingen doet dan het uiteindelijke richtlijnvoorstel van de Europese
Commissie. De leden van vragen of het kabinet per definitie zal aansluiten
op een (eventueel) minder ambitieus Europees traject en daarbij bij
voorbaat ambitieuzere maatregelen in Nederland uitsluit. Deze leden
vragen of het kabinet kan garanderen dit niet bij voorbaat te doen.
Het kabinet kijkt met belangstelling uit naar het voorstel van de
Commissie om het ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen
te bestrijden wat naar verwachting nog dit jaar zal verschijnen. Wanneer
het voorstel gepresenteerd wordt door de Commissie kan nader in
worden gegaan op nut en noodzaak van ambitieuzere maatregelen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet naar de fiscale
stimulering van financiering met vreemd vis-á-vis eigen vermogen. Deze
26

Kamerstuk 25 087, nr. 284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

18

leden delen de zorgen van de Europese Commissie en het kabinet dat een
te sterke fiscale bias richting financiering met vreemd vermogen
onwenselijk is. De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet
waarom hieruit zou moeten volgen dat ook financiering met eigen
vermogen fiscaal aantrekkelijker gemaakt moet worden in plaats van de
fiscale stimulering met vreemd vermogen te financieren te beperken. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet daarbij in te gaan op
de vraag wat dit doet qua grondslaguitholling.
Het kabinet heeft de optie onderzocht om een meer gelijke behandeling
van eigen vermogen en vreemd vermogen te bewerkstelligen door de
renteaftrek verder te beperken. In het eerdergenoemde uitgevoerde
onderzoek is onderzocht in hoeverre het wenselijk is om – budgettair
neutraal – een meer gelijke behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen te bewerkstelligen. Hierbij is ten aanzien van het bewerkstelligen van een meer gelijke behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen zowel gekeken naar de introductie van een vermogensaftrek in
de vennootschapsbelasting als de optie om de aftrekbaarheid van rente
verder te beperken door middel van een aanscherping van de earningsstrippingmaatregel onderzocht. Een meer gelijke fiscale behandeling van
eigen vermogen en vreemd vermogen worden bereikt kan op twee
manieren worden bereikt, namelijk enerzijds door een aftrek voor het
aanhouden of creëren van eigen vermogen (vermogensaftrek) en
anderzijds door het beperken van de aftrekbaarheid van rente. Om de
fiscale prikkel voor financiering met vreemd vermogen te beperken heeft
dit kabinet reeds de earningsstrippingmaatregel, een generieke renteaftrekbeperking uit de eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking27,
aanzienlijk strenger vormgegeven dan hetgeen de minimumnorm uit
ATAD1 vereist en omringende landen28. In tegenstelling tot een vermogensaftrek betekent een verdere aanscherping van de earningsstrippingmaatregel een lastenverzwaring voor belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting. In lijn met de motie van het lid Hermans stelt het kabinet
voor om de earningsstrippingmaatregel aan te scherpen door het
aftrekpercentage te verlagen van 30% naar 20% van de fiscale EBITDA29
(grof gezegd: bruto bedrijfsresultaat). Op deze wijze wordt een meer
gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen
bewerkstelligd wat de schokbestendigheid van de Nederlandse economie
ten goede komt. De structurele budgettaire opbrengst van een verlaging
van het aftrekpercentage van 30% naar 20% van de EBITDA – conform de
motie van het lid Hermans30 – is € 700 miljoen.
Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen kan naast het beperken van de aftrekbaarheid van rente zoals
hiervoor beschreven, ook worden bereikt, door een aftrek voor het
aanhouden of creëren van eigen vermogen. Laatstgenoemde optie kan in
de praktijk worden bereikt door de introductie van een vermogensaftrek
voor eigen vermogen in de vennootschapsbelasting. Een vermogensaftrek
ontmoedigt – zoals de renteaftrekbeperkingen – niet zozeer het aantrekken
van vreemd vermogen, maar stimuleert het aantrekken van eigen
vermogen. Hiermee wordt een lagere belasting op het rendement uit
eigen vermogen bereikt. De introductie van een extra aftrek in de vorm
van een (unilaterale) vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting zal in
potentie nieuwe mogelijkheden bieden tot belastingontwijking. Ook in de
recente mededeling van de Commissie over een DEBRA-voorstel in de
27

Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2016, L 234/26).
28
Kamerstuk 35 572, nr. 100, bijlage 1, p. 20.
29
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization.
30
Kamerstuk 35 925, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

19

consultatie benadrukt de Commissie dat de introductie van een vermogensaftrek mogelijkheden creëert voor belastingontwijking31. Hierdoor
kan de vermogensaftrek in Nederland worden gebruikt om een mismatch
te creëren met een ander land. In het hiervoor genoemde onderzoek
wordt dit toegelicht aan de hand van een aantal voorbeelden.
Concluderend leidt een unilaterale introductie van vermogensaftrek in de
vennootschapsbelasting tot nieuwe mogelijkheden om belasting te
ontwijken door internationale mismatches te creëren. Ook de Commissie
wijst in haar recente DEBRA-voorstel in de consultatie op deze risico’s op
belastingontwijking Dit bezwaar boet aan belang in als een vermogensaftrek in zoveel mogelijk landen tegelijk wordt ingevoerd, waarbij
aandacht wordt besteed aan een gemeenschappelijke grondslag en een
uniform tarief.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn positief over het gegeven dat het
kabinet positiever is gaan staan ten opzichte van country-by-country
reporting. Zij vragen het kabinet of het kabinet ervoor open staat om ook
rapportagevereisten te verlangen ten aanzien van de activa en aantal
werknemers per land, teneinde brievenbusconstructies makkelijker bloot
te kunnen leggen. Wat zijn hierbij de overwegingen van het kabinet?
In de Raad voor Concurrentievermogen is op 28 september jl de eerste
lezing aangenomen over de publieke Country-by-Country Reporting32. In
dit wetsvoorstel is opgenomen dat «het aantal werknemers, uitgedrukt in
voltijdequivalenten;» per lidstaat openbaar moet worden gemaakt. Verder
heeft de Commissie in deze mededeling ook aangegeven voornemens te
zijn om eind 2021 een richtlijnvoorstel te publiceren ter bestrijding van
doorstroomvennootschappen. Er zal dus de komende tijd veel gedaan
worden om doorstroomvennootschappen te bestrijden.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat er nog haken en ogen
zitten aan de uitwerking van de twee pijlers zoals hier in G7- en
G20-verband akkoorden over zijn bereikt. Zo zullen een aanzienlijk aantal
grote bedrijven niet onder de verdeling van belastingrechten zoals
uitgewerkt in pijler 1 vallen, omdat hier minimale winstmarges vereist zijn
waar, zo blijkt uit onderzoek, slechts 78 van de wereldwijd 500 grootste
bedrijven onder vallen, en slechts 37 Europese bedrijven. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen het kabinet of er op Europees niveau ruimte is
op deze punten scherper aan de wind te zeilen, en op welke manier
Nederland zich daarvoor in zal zetten.
Het akkoord dat in het IF is gesloten, is een akkoord tussen meer dan 130
landen. Om tot een akkoord te komen, hebben alle landen compromissen
moeten accepteren. Dat betekent dat ook van de EU-lidstaten niet alle
wensen worden gereflecteerd in het akkoord. Voor sommige afspraken
betekent dat ook dat we in de EU niet scherper aan de wind kunnen varen
dan wat internationaal is afgesproken. Op andere plekken laat het akkoord
daar mogelijk wel ruimte voor. Bij de implementatie in de EU zal worden
bezien waar dat mogelijk is en of dat wenselijk is. Wat betreft de reikwijdte
van Pijler 1 is in het IF akkoord reeds afgesproken dat na zeven jaar zal
worden bezien of de omzetdrempel kan worden verlaagd, waardoor meer
bedrijven onder de reikwijdte zullen vallen.

31

Commissie, «Debt-equity bias reduction allowance (DEBRA)», Published initiatives, 14 juni
2021, https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12995-Debtequity-bias-reduction-allowance-DEBRA-_ en, p. 2.
32
2016/0107 (COD), 15 september 2021, Betreft: Standpunt van de Raad in eerste lezing, met het
oog op de vaststelling van een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot
wijziging van Richtlijn 2013/34/EU wat betreft de openbaarmaking van informatie over de
winstbelasting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

20

Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie het kabinet of de
mogelijkheid bestaat dat voorgesteld gaat worden dat op de uit te werken
richtlijnen passerelle clausules ingezet worden, teneinde blokkering in de
Raad door minder ambitieuze lidstaten te voorkomen.
Op dit moment liggen er geen passerelle clausules voor.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga constateren dat de vijfde maatregel gaat
over het creëren van een raamwerk voor gemeenschappelijke vennootschapsbelastingregels. Volgens de Europese Commissie kan en moet de
Europese Unie met haar interne markt verder gaan in de hervorming en
modernisering van de internationale regels voor de belastingheffing van
ondernemingen. Heeft het kabinet duidelijk in beeld waarom de Europese
Unie dit moet doen volgens de Europese Commissie? In hoeverre is het
kabinet bereid mee te gaan met deze ideeën van de Europese Commissie?
Kan het kabinet toelichten of er na de implementatie nog een weg terug
is?
De Commissie heeft aangegeven om in 2023 een nieuw voorstel BEFIT
presenteren, zijnde een gemeenschappelijke heffingsgrondslag dat
uitgebreid wordt met de dan bereikte akkoorden over pijlers 1 en 2. Deze
gemeenschappelijke grondslag vloeit voort uit de al aanwezige integratie
van de lidstaten, als gevolg van de Interne Markt.
Een uniforme vennootschapsbelasting voor de gehele EU kan voor
bedrijven die in meer dan één EU-lidstaat actief zijn leiden tot een enorme
verlaging van administratieve lasten. Bovendien kan het mismatches
tussen de verschillende vennootschapsbelastingstelsels binnen de EU (in
de vorm van dubbele belasting of dubbele niet-belasting) voorkomen. Ook
draagt een uniforme vennootschapsbelasting bij aan een robuuster en
toekomstbestendig systeem voor de belastingheffing van ondernemingen. Tenslotte bouwt BEFIT voort op de benadering in de aangekondigde mondiale overeenstemming over pijlers 1 en 2, waardoor BEFIT
gezien kan worden als het Europese sluitstuk van de hervorming van de
vennootschapsbelasting. Het kabinet ziet het voorstel van de Commissie
met interesse tegemoet.
Als de BEFIT wetgeving is aangenomen en geïmplementeerd dan kan
deze wetgeving via de geëigende Europese besluitvorming worden
aangepast.
Kan het kabinet aangeven of regelingen zoals de deelnemingsvrijstelling
vervallen bij het invoeren van een minimumtarief?
De deelnemingsvrijstelling zal niet vervallen bij het invoeren van de een
minimumniveau aan belastingheffing onder Pijler 2. De minimumbelasting zorgt er – kort gezegd – voor dat grote multinationale ondernemingen altijd tenminste een minimumniveau aan belasting betalen over
buitenlandse activiteiten. De deelnemingsvrijstelling dient een ander doel,
namelijk het voorkomen van economisch dubbele belasting in
deelnemingssituaties.
De leden van de Groep Van Haga wijzen erop dat verliesverrekening voor
ondernemers in de inkomstenbelasting al mogelijk was voor drie
voorafgaande en de negen volgende kalenderjaren. Een verruiming in de
vennootschapsbelasting zou nog mogelijk zijn. Op pagina vijf, alinea één,
van het fiche geeft het kabinet aan dat een verruiming of aanpassing niet
noodzakelijk zou zijn. Genoemde leden vragen wat hiervoor de overwegingen van het kabinet zijn geweest.
In het licht van de reeds bestaande verliesverrekeningsregels, de
ingevoerde fiscale coronareserve en de vanaf 2022 geldende verliesverre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

21

keningsregels in de vennootschapsbelasting (waarbij een verlies altijd,
gemaximeerd, een jaar achterwaarts en onbeperkt voorwaarts verrekenbaar blijft), is het naar mening van dit kabinet niet noodzakelijk de
verliesverrekeningstermijnen te verruimen of aan te passen.
De fiscale coronareserve in de vennootschapsbelasting, waarmee corona
gerelateerde verliezen uit 2020 reeds in 2019 in aanmerking kunnen
worden genomen, geeft een snellere liquiditeitsverbetering dan een
verruiming van de achterwaartse verliesverrekeningstermijn.
In het Belastingplan 2021 is besloten om de verliesverrekeningsmogelijkheden in de vennootschapsbelasting te beperken conform het advies van
de Adviescommissie belastingheffing multinationals onder leiding van Ter
Haar (de Adviescommissie). Met deze maatregel wordt voorkomen dat
bedrijven met winstgevende activiteiten in Nederland jaren achtereen
geen vennootschapsbelasting betalen. Hiermee wordt een ondergrens in
de vennootschapsbelasting gecreëerd. Verliezen uit een jaar kunnen naar
aanleiding van deze beperking slechts worden verrekend met 50% van de
winst boven de franchise van € 1 miljoen uit het voorgaande jaar (1 jaar
carry-back) dan wel de volgende jaren (onbeperkte carry-forward), maar
daarbij kan voorwaartse verliesverrekening wel onbeperkt in de tijd.
De afgelopen jaren zijn de verliesverrekeningsregels in de vennootschapsbelasting veelvuldig binnen een redelijk korte periode gewijzigd. Dat komt
de consistentie en bestendigheid van beleid niet ten goede. Ook de Raad
van State heeft bij zijn advies bij de beperking van de verliesverrekening
in het Belastingplan 2021 hiervoor expliciet aandacht gevraagd. De per
1 januari 2022 in werking tredende beperking van de verliesverrekening
heeft als doel om tot een meer constante afdracht van vennootschapsbelasting van in Nederland winstgevende ondernemingen te komen. Het
tijdelijk verruimen van de achterwaartse verliesverrekeningstermijn is
contrair aan die lijn.
Een verruiming van de carry-back heeft een bredere werking dan de
coronareserve die alleen ziet op corona-gerelateerde verliezen. Hierdoor
komen ook niet-corona-gerelateerde verliezen in aanmerking voor
verrekening en kunnen bedrijven die geen uitstel hebben aangevraagd (of
dus geen last hebben gehad van corona) van deze verruimde
mogelijkheid profiteren. Bij introductie van de coronareserve is bewust
gekozen om niet de mogelijkheid tot achterwaartse verliesverrekening te
verruimen.
Het mogelijk maken van een carry-back van verliezen uit 2020 en 2021
naar winsten uit 2017 en 2018 leidt tot een budgettaire derving.
Een verruiming van de carry-back zou de derde keer zijn in (demissionair)
kabinet Rutte III dat de verliesverrekeningstermijnen worden aangepast.
Daarmee ontstaat enorme spanning op de praktijk, de uitvoering en de
aanpassing van de systemen bij de Belastingdienst. Aangezien huidig
overgangsrecht van toepassing is, nog voor de laatste beperking van de
carry-backtermijn van 3 jaar naar 1 jaar, is een verbreding ICT-technisch
zeker niet te realiseren. Om die reden is eerder gekozen in 2020 voor de
fiscale coronareserve. Het verruimen van de carry-backtermijn naar drie
jaren lost het probleem helemaal niet op.
Bestaat er in de toekomst een mogelijkheid dat het kabinet toch overgaat
tot aanpassingen van achterwaartse verliesverrekeningstermijn conform
het voorstel van de Europese Commissie
Hoewel Nederland met een positieve grondhouding kijkt naar de
aanbeveling van de Commissie, is het naar de mening van dit kabinet niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

22

noodzakelijk de verliesverrekeningstermijnen te verruimen of aan te
passen.
De leden van de Groep van Haga vragen aan het kabinet hoe de Europese
Commissie «substance» definieert. Hoe streng worden de eisen? En wat is
daarbij de maatstaf? Mogen landen zelf bepalen wat voldoende reële
bedrijfsactiviteit is, of wordt dit gezamenlijk in de Europese Unie
geregeld?
Het richtlijnvoorstel van de Commissie over doorstroomvennootschappen
wordt aan het einde van dit jaar verwacht. Omdat nu nog niet bekend is
hoe het voorstel van de Commissie eruit ziet, is ook niet bekend welke
eisen daarin eventueel aan de «substance» van een vennootschap zullen
worden gesteld. Het ligt in de rede dat de regels in dat voorstel, ook ten
aanzien van de vraag wat onder reële bedrijfsactiviteiten moet worden
verstaan, voor alle lidstaten zullen gelden.
Hoe leidt de invoering van de uniforme vennootschapsbelasting tot een
enorme verlaging van administratieve lasten?
Het grote voordeel van één gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor
de vennootschapsbelasting voor de gehele EU, is dat het internationale
bedrijfsleven in plaats van 27 nationale vennootschapsbelastingen, maar
met 1 EU vennootschapsbelasting te maken heeft. Hierdoor kan de
multinational gecentraliseerd de gehele EU boekhouding voeren. Verder
scheelt dit extra kosten op het gebied van de consolidatie van de 27
systemen en is de voorkoming van dubbele belasting of mismatches beter
verzekerd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie vragen het kabinet hoe de Europese
Commissie in het licht van de tweede maatregel «minimale economische
aanwezigheid en reële economische activiteit» definieert en wat daarbij de
inzet van het kabinet is?
Omdat nog niet bekend is hoe het richtlijnvoorstel van de Commissie
eruitziet, is ook niet bekend wat de Commissie onder «minimale economische aanwezigheid en reële economische activiteit» zal verstaan. Het
kabinet kijkt met belangstelling uit naar het richtlijnvoorstel van de
Commissie om het ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen
te bestrijden en zal daarbij letten op de doeltreffendheid, uitvoerbaarheid
en handhaafbaarheid van de voorgestelde maatregelen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat met de
maatregelen, en met name met de vijfde maatregel (BEFIT), de eigen
fiscale keuzes die lidstaten op dit moment kunnen maken, zoals investeringsaftrekken, worden beperkt? Blijft er ruimte voor lidstaten om eigen
regels in de vennootschapsbelasting te maken? Is het kabinet van mening
dat deze nationale keuzevrijheid wenselijk blijft?
Een uniforme vennootschapsbelasting voor de gehele EU betekent een
verbetering van de interne markt die vooral voordelig zal zijn voor
bedrijven die in meer dan één EU-lidstaat actief zijn. Zo zal dit leiden tot
een verlaging van administratieve lasten. Bovendien kan het mismatches
tussen de verschillende vennootschapsbelastingstelsels binnen de EU (in
de vorm van dubbele belasting of dubbele niet-belasting) voorkomen. Ook
draagt een uniforme vennootschapsbelasting bij aan een robuuster en
toekomstbestendig systeem voor de belastingheffing van ondernemingen. Om deze redenen ziet het kabinet het voorstel van de Commissie
met interesse tegemoet. Als eenmaal de BEFIT wetgeving is aangenomen
en geïmplementeerd dan kan deze wetgeving via de geëigende Europese
besluitvorming worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

23

De leden van de SGP-fractie vragen het kabinet in hoeverre maatregel vijf
(BEFIT) gemeenschappelijke belastingregels vanuit de Europese Unie
beoogt in plaats van harmonisatie van belastingregels tussen lidstaten.
Welke risico’s ziet het kabinet in opgelegde belastingregels (BEFIT) vanuit
de Europese Commissie, zeker met het oog op de flexibiliteit van en de
inspraak van lidstaten op nationale fiscale wetgeving in lidstaten?
Harmonisatie van de nationale belastingregels leidt tot gemeenschappelijke EU belastingregels. De vraag blijft wel in hoeverre de harmonisatie
van deze regels plaatsvindt. Hoe meer harmonisatie plaatsvindt, hoe meer
de aanpassing van de regels op Europese niveau zal plaatsvinden. Hierbij
komt de afweging weer op over de subsidiariteit en de proportionaliteit,
die het beste kan plaatsvinden op basis van een concreet voorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3225

24