Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Brabant Water 2016

Pagina
1/34

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van Brabant
Water. Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Brabant Water en toetst deze aan
het toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Brabant Water.
1. Drinkwaterkosten
Brabant Water verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige
wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten.
Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Om te kunnen toezien of Brabant Water niet te veel
of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Brabant Water toe te lichten hoe zij de
verdeling heeft gemaakt en daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM
concludeert daarom dat Brabant Water vooralsnog niet voldoende transparant haar kosten
splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten. Daarbij is het niet navolgbaar hoe Brabant
Water de activa toe rekent aan drinkwater en niet-drinkwateractiviteiten.
Daarnaast heeft Brabant Water onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de
gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn
betrokken bij het ramen van de kosten.

2/34

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

2. Drinkwatertarieven
Brabant Water stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Brabant Water
streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Brabant
Water gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt
enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs
van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg
verschillen. Brabant Water heeft voor deze individuele verschillen geen verklaring gegeven.
ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere
toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.

3/34

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Brabant Water ................................... 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 16

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 16

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 18

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 25

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 26

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 30

5

Conclusie Brabant Water ................................................................................................... 31

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 32
6.1

Overzicht vastrechttarief .............................................................................................. 32

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 34

4/34

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Brabant Water. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Brabant Water. Op 23 februari 2016 heeft Brabant Water een toelichting
gegeven op haar tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is
Brabant Water in de gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Brabant
Water heeft van deze gelegenheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Brabant Water beschreven. ACM vat haar
oordeel over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361

5/34

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
sprake van transparantie was.1 Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/34

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/34

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/34

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/34

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt. ACM stelt bij deze stap vast:
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b)

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiency komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/34

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor drinkwatervoorziening in het buitenland niet meer dan 1%
bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in mindering zijn gebracht op de
begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

Stap 2: toetsing van de tarieven
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/34

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiency te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/34

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Brabant Water

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Brabant Water van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

Tijdens dit bezoek heeft Brabant Water een toelichting gegeven op bovengenoemde
documenten door uitleg te geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Brabant Water uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van Brabant Water voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Brabant Water haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop Brabant Water de kostenefficiency en onderlinge prestatievergelijking
heeft betrokken bij de raming van de kosten.

Brabant Water heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd
waarin deze uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele
aansluitingen tussen het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant
wordt naar deze informatie verwezen via voetnoten.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Brabant Water
toegestuurd. Brabant Water is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op
het conceptadvies. Brabant Water heeft op 7 september een reactie gestuurd, deze hebben
ACM en Brabant Water telefonisch besproken op 14 september. Vervolgens heeft Brabant
Water nog informatie en aanvullende opmerkingen gestuurd op 16 september. Deze reactie is
in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft gezamenlijk in Excel een kostprijsmodel ontwikkeld
(hierna: het sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Brabant Water heeft het sectorkostprijsmodel gebruikt. Het gebruik
(en nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf.

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben gebruikt zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN, Vitens en

Waternet.

13/34

Op 23 februari 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Brabant Water.

Dit kostprijsmodel is een Excelbestand, dat bestaat uit een aantal tabbladen.
Drinkwaterbedrijven vullen gegevens in, waarna in het model de kostprijzen berekend worden.
Naast het sectorkostprijsmodel heeft Brabant Water ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het sectorkostprijsmodel bij de totstandkoming
van de tarieven.
Hieronder licht ACM het sectorkostprijsmodel aan de hand van verschillende stappen nader toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
sectorkostprijsmodel worden daar achtereenvolgens de volgende kosten van afgehaald: kosten
voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige wettelijke
taken. Het resultaat is de kosten die worden toegerekend aan de drinkwaterlevering. De
indeling van activiteiten over de categorieën drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet8

wettelijke taken is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – scheiden kosten

De totale kosten bestaan uit directe kosten en indirecte kosten. De directe kosten van een
activiteit zijn rechtstreeks toe te rekenen aan de activiteit waarvoor ze worden gemaakt. De
indirecte kosten worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de verschillende activiteiten.
Onder de indirecte kosten vallen bijvoorbeeld de kosten van de huisvesting en
personeelskosten. Het drinkwaterbedrijf kiest zelf de verdeelsleutels die zij wil hanteren.
De totale kosten van een activiteit worden gevormd door directe en indirecte kosten van die
activiteit. Om tot de kosten voor drinkwaterlevering te komen, worden de totale kosten van elk
van de overige activiteiten (kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse
activiteiten en kosten voor overige wettelijke taken) afgetrokken van de totale begrote kosten.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”.

14/34

Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. In het

ACM benadrukt dat een juiste kostentoewijzing vanuit de totale begroting naar taken van belang
is om kruissubsidiëring te vermijden. Het kostprijsmodel is bedoeld om kosten van
drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken te scheiden. Kruissubsidiëring wil zeggen dat kosten
die een drinkwaterbedrijf maakt voor niet-drinkwatertaken terechtkomen in de
drinkwatertarieven, of vice versa.
Stap b: Verdelen kosten over water en capaciteit (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het sectorkostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.

9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Brabant Water verdeelt de kosten van deze
hoofdprocessen naar de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten
van drinkwaterlevering zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het
sectorkostprijsmodel de kostprijzen voor vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

Figuur 2: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

15/34

De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Brabant Water stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct
onderscheid naar de kosten die verband houden met de drinkwatertaken. Brabant Water
hanteert het sectorkostprijsmodel om vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor
alleen de drinkwatertaken te komen.
Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf
moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien Brabant Water in
het kostprijsmodel laat zien op welke wijze Brabant Water vanuit de kosten de tarieven
berekent, is het belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd
door de directie en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM
niet zien op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Brabant Water in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 156,8 mln aan
totale kosten.

10

In de aan ACM verstrekte begroting 2016 bedragen de totale bedrijfskosten €

158,7 mln. Het verschil van € 1,9 mln is door Brabant Water inzichtelijk gemaakt met een
brugstaat (zie tabel 1).
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting Brabant Water

158,7

Correcties t.b.v. kostprijsmodel:
Taakstellende bezuiniging

- 0,5

Rentecorrectie
Totale correcties

- 1,4

Totale kosten kostprijsmodel

- 1,9
156,8

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting Brabant Water en het kostprijsmodel

Brabant Water heeft de taakstellende bezuiniging nog niet verwerkt in de bedrijfsbegroting. Na
het opstellen van deze bedrijfsbegroting is pas formeel goedkeuring verkregen op deze
voorgenomen taakstellende bezuiniging.
In de bedrijfsbegroting van Brabant Water worden de netto rentelasten weergegeven; Brabant
Water saldeert rentebaten met de rentelasten. Deze saldering komt voort uit de vereisten vanuit
de jaarverslaggeving, waar Brabant Water in haar begroting zoveel mogelijk aansluiting mee wil

10

Kostprijsmodel 2016 Brabant Water.

16/34

4.3.1.1

houden. Ten behoeve van het kostprijsmodel rapporteert Brabant Water deze posten
afzonderlijk.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Brabant Water zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te
maken. Het kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting). Brabant
Water handelt hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiency en onderlinge prestatievergelijking

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek van ACM heeft Brabant Water mondeling toegelicht dat zij aan deze
twee aspecten aandacht besteedt door onder meer de uitkomsten van de onderlinge
prestatievergelijking 2012 mee te nemen in het begrotingsproces. Brabant Water geeft aan dat
zij bij de beste drie drinkwaterbedrijven van Nederland wil behoren. Brabant Water heeft
aangegeven dat de kostenefficiency mede tot uitdrukking komt bij het opstellen van de
bedrijfsbegroting. Brabant Water maakt hierbij gebruik van de actuele realisaties van het eerste
halfjaar van het lopende jaar (t-1). Efficiencyresultaten uit eerdere jaren (o.a. t-2) zijn in deze
realisaties opgenomen.
Daarnaast gebruikt Brabant Water een tweetal toetsingskaders die betrekking hebben op het
realiseren van efficiency, te weten EVP-kaders (efficiency verbeterplan) en de Van Nulandnorm. Uit de EVP-kaders volgt dat de operationele kosten in 2016 dalen naar 62 cent per m3.
De Van Nuland-norm houdt in dat het totale kostenbudget (exclusief kapitaallasten) jaarlijks
maximaal met de helft van de inflatie mag stijgen. Dit betekent dat jaarlijks een kostenefficiency
moet worden bereikt die ervoor zorgt dat minimaal de helft van de inflatie wordt
gecompenseerd.
ACM meent dat Brabant Water strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het
Drinkwaterbesluit. Brabant Water heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie is en op welke wijze deze is betrokken bij het opstellen van
de begroting. Daarbij is het niet inzichtelijk hoe het effect van de onderlinge prestatievergelijking

17/34

van de begroting rekening dienen te houden met:

is betrokken bij het opstellen van de begroting. Niettemin heeft Brabant Water wel aannemelijk
gemaakt dat zij rekening houdt met de prestaties van andere drinkwaterbedrijven (Brabant
Water wil bij de beste drie drinkwaterbedrijven van Nederland behoren). Daarnaast is een vorm
van efficiëntie betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat Brabant Water in ieder geval
de kosten niet volledig laat meestijgen met de inflatie en dat er een proces is dat rekening houdt
met efficiencyveranderingen.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
artikel is het van belang dat Brabant Water zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking
hebben op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden
doorberekend in de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel,
danwel in een toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

13

11

en indirecte

12

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.

11

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

12

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
13

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

18/34

lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit

Brabant Water heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te
verdelen over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft
Brabant Water de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland apart inzichtelijk gemaakt.
Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting Brabant Water kostprijsmodel

156,8
133,9

Overige wettelijke taken

18,1

Buitenland

0,8

Niet wettelijke taken

4,0
156,8

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Brabant Water heeft de wettelijke taken op
twee tabbladen opgenomen: drinkwaterlevering en overige wettelijke taken. Brabant Water
geeft in het kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet
dit voorkomt. Daarnaast heeft Brabant Water de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet
gekoppeld aan de activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of op het
tabblad overige wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten staan.Het tabblad
drinkwaterlevering bevat alleen vastrecht en variabele tarieven. ACM stelt dat alleen als alle niet
drinkwaterkosten zijn geïdentificeerd dat dan op tabblad drinkwaterlevering de kosten voor
drinkwater resteren.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Brabant Water verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
Brabant Water zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Brabant Water maakt de hieraan ten
grondslag liggende berekeningen en toewijzingen niet inzichtelijk. Het is niet transparant wat
directe en indirecte kosten zijn en welke verdeelsleutels Brabant Water heeft gebruikt bij het
toewijzen en toerekenen van de indirecte kosten.
Brabant Water heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de
verdeelsleutels en de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn
betrokken. Brabant Water heeft – op basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) –
de verdeelsleutels verwerkt in het kostprijsmodel. Brabant Water is daarmee van mening dat de
gehanteerde verdeelsleutels voldoende objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in
het kader van het kostprijsmodel. De verdeelsleutels die door Brabant Water worden toegepast
zijn:

19/34

Drinkwaterlevering

Totaal verdeling in kostprijsmodel

Totaal

a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE bezig met
de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.
ACM acht het aannemelijk dat de door Brabant Water toegelichte verdeelsleutels leiden tot een
redelijke uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

de drinkwater, concludeert ACM dat Brabant Water vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel
8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die Brabant Water gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende
dat deze scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet
plaatsvindt. Daarbij komt dat Brabant Water in het kostprijsmodel en toelichtende document
onvoldoende toelicht op welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;


Brabant Water presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over
drinkwaterlevering, kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten
en kosten voor overige wettelijke taken. Brabant Water geeft onvoldoende inzicht hoe zij
deze kosten heeft gescheiden;
a. Brabant Water geeft geen toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en
indirecte kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;
b. Brabant Water maakt de gebruikte verdeelsleutels niet inzichtelijk en geeft geen
nadere toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel
heeft Brabant Water mondeling een toelichting gegeven op de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

Brabant Water heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor
drinkwaterlevering geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor
drinkwaterlevering bij Brabant Water € 156,8 mln. Brabant Water wijst deze kosten van
drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variablele tarieven) en capaciteit
(vastrechttarieven). Dit doet Brabant Water in een aantal stappen. De eerste stap is om de
totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten:
water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de kosten
van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
Brabant Water gebruikt in het kostprijsmodel de kostenindeling (kostenopbouw) uit het protocol.
Het protocol is gedetailleerder dan de kostenindeling in de begroting van Brabant Water.
Brabant Water geeft in het kostprijsmodel de kosten gesplitst over 16 benchmarkprocessen
weer. Zeven benchmarkprocessen zijn aan één of meerdere hoofdprocessen toe te wijzen met

20/34

Hoewel Brabant Water belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van

verdeelssleutels. De kosten van de andere negen benchmarkprocessen schaart Brabant Water
onder overheadkosten en worden op basis van FTE toegerekend aan de 5 hoofdprocessen.
Brabant Water heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, maar geeft
geen toelichting op deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument).
De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

9.176

-

3.540

-

12.716

Productie

28.921

17.685

-

- 701

45.905

Distributie

32.829

5.507

-

- 653

37.683

Aansluiting

14.745

3.241

-

- 65

17.921

Verkoop

18.839

816

-

- 18

19.637

Totaal

104.510

27.249

3.540

- 1.437

133.862

variabel

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Brabant Water de
volgende verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

56,8%

43,2%

Distributie *3

28,8%

71,2%

Aansluiting *4

0,9%

99,1%

Verkoop *5

36,5%

73,5%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

Brabant Water licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
*2 Brabant Water hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze
wordt berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 Brabant Water berekent dit percentage als het gemiddelde van de benuttingsgraad productie
en de benuttingsgraad distributie.
*4 Brabant Water hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De
benuttingsgraad distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt
gebruikt. De tijdsduur dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het
restant wordt toegewezen aan vastrecht.
*5 Brabant Water berekent dit percentage als het gemiddelde van de verdeelsleutels 2,3 en 4,

21/34

Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

waarbij rekening wordt gehouden met het belang in euro’s van elk van deze verdeelsleutels ten
opzichte van elkaar.
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Brabant
Water aan elk van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
42.076

62.434

104.510

Afschrijvingen

11.955

15.294

27.249

Belastingen

3.540

-

3.540

Vreemd

- 593

- 844

- 1.437

Totaal kosten

56.977 (42,6%)

76.884 (57,4%)

133.862 (100%)

Rendement

21.078 (67,5%)

10.129 (32,5%)

31.207 (100%)

78.056

87.014

165.070

vermogenskosten

Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit

Brabant Water wijst 42,6% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 57,4% aan
capaciteit. ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten
opzichte van de verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis
voor de tarieven die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.
4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
14

Brabant Water waardeert de activa in haar jaarrekening tegen historische kosten.

ACM

constateert dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel in
lijn ligt met de waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM constateert dat de
waardering van vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde lid van de
Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van

14

Jaarrekening 2014 Brabant Water, grondslagen voor de waardering activa en passiva (pagina 46).

22/34

Operationele kosten

materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Onderstaande tabel bevat de afschrijvingen en activa zoals toegelicht door Brabant Water.
opgenomen. Brabant Water geeft aan dat dit veroorzaakt is doordat in de eerste versie een
schatting is gemaakt van de activawaarde. Een paar maanden later is de jaarrekening 2015
opgesteld en kon de juiste waarde meegenomen worden als beginstand.
Activiteit
(bedragen * € 1.000)
Drinkwaterlevering
Overige wettelijke activiteiten
Buitenland (1% regeling)
Niet wettelijke activiteiten
Totaal

Afschrijvingskosten (A) Activawaarde (B)*

Procentueel (= A/B)

27.249

859.946

3,17%

972
187

972
10.972

100%
n/a
1,73%

28.408

871.890

3,26%

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende
activiteit.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Brabant Water in het jaarverslag
2014 toe dat materiële vaste activa worden afgeschreven op basis van de lineaire methode
over de verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief
bestaat. De afschrijving start op het moment van ingebruikname van de betreffende activa.
ACM heeft niet kunnen vaststellen dat Brabant Water de kosten van de activa toerekent op
basis van algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande
vindt ACM het niet aannemelijk dat Brabant Water voldoet aan artikel 11, derde lid, van de
Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend. Brabant Water begroot de gemiddelde
activa waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 859,9 mln. Op 1 januari verwacht Brabant

23/34

ACM merkt op dat de totale activawaarde € 33 mln hoger ligt dan in het kostprijsmodel is

Water een waarde van € 844,9 mln en op 31 december een waarde van € 874,9mln. ACM
constateert dat Brabant Water in het kostprijsmodel de activawaarde inderdaad op grond van
bovenstaande rekenregels heeft berekend. ACM stelt vast dat Brabant Water voldoet aan
artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Brabant Water € 805.000
aan kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet

24/34

voor drinkwaterlevering heeft Brabant Water begroot op € 165,1 mln, waarmee de kosten voor
buitenlandse activiteiten 0,5% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwaterlevering.
Brabant Water handelt hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

15

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot Brabant Water € 29,1 mln aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en
buitenland, dit komt neer op een WACC van 3,4%.

16

Brabant Water heeft hierbij de kosten ter

bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering gebracht op de
vermogenskosten. ACM stelt vast dat Brabant Water handelt conform artikel 11, tweede lid
Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
ACM tekent daarbij wel aan dat de omvang van de activawaarde 2016 zoals opgenomen in het
kostprijsmodel niet terug te herleiden is tot interne beleidsstukken van Brabant Water,
waaronder de aan ACM verstrekte begroting. Brabant Water geeft hierbij aan dat een schatting
gemaakt van de activa waarde m.b.t. de drinkwaterlevering, welke is bijgesteld nadat de
jaarrekening 2015 was opgesteld.

15

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa
16

(Drinkwaterlevering (vermogenskosten € 29,8 mln) + de kosten voor bevordering van een goede

drinkwatervoorziening in het buitenland (vermogenskosten - € 655.000)) / activa drinkwaterlevering (€ 859,9mln) =
3,9%.

4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.

2014. ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten
4,1% (na aftrek van de kosten voor buitenlandse activiteiten) bedraagt, terwijl de toegestane
17

vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was . ACM stelt op basis hiervan vast dat Brabant
Water in lijn handelt met artikel 12, derde lid, van de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

18

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Brabant Water niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op
kosten gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of Brabant Water een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1
4.4.1.1

Opbrengsten
Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
17

Gerealiseerde vermogenskosten à € 32,9 mln plus de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland à € 310.000 afgezet tegen het gemiddelde balanstotaal à € 808,23 mln levert 4,1% op.
18

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

25/34

Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in

voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of Brabant Water niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot
voor vastrecht en variabele tarieven in 2016.
De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 165,07 mln, dit is 85,3% van de
totale omzet van Brabant Water. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk
aan de kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot.

19

Bij

deze toets van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat Brabant Water op een
juiste wijze een scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke drinkwatertaken en

Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van Brabant Water op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat
Brabant Water in lijn handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
Brabant Water idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn
ligt met de omzet in 2014.
Brabant Water geeft in de begroting 2016

20

aan dat de verwachte afzet voor 2016 is gebaseerd

op een regressieanalyse van historische afzetcijfers. Tevens is hierin uiteengezet wat de
ontwikkelingen in afzet, zowel aantallen als verbruik, zijn ten opzichte van het voorafgaande
jaar. Daarnaast wordt omschreven wat de impact is van afzetontwikkeling in combinatie met
tariefwijziging op de omzet ten opzichte van het voorafgaande jaar.
ACM stelt vast dat Brabant Water bij de raming van de met drinkwaterlevering te behalen omzet
de gerealiseerde omzet in 2014 heeft gebruikt. Op grond hiervan constateert ACM dat Brabant
Water in lijn handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit.
4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

Brabant Water gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. De kostprijzen
die berekend worden met het kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet
gebruikt bij het vaststellen van de tarieven. Brabant Water heeft onder andere als beleid dat

19

Zie hiervoor bijlage 6.1.

20

Zie hiervoor het aan ACM verstrekte bestand: “Memo MT begroting 2016”.

26/34

overige taken en activiteiten.

grotere aansluitingen een hoger vastrechttarief betalen omdat zij een groter beslag leggen op
de onderliggende kosten. Om dit hogere vastrechttarief te compenseren stelt Brabant Water
een lager variabel tarief vast voor grootverbruikers. In de begroting 2016 geeft Brabant Water
aan dat het variabel tarief en het vastrechttarief ongewijzigd blijven ten opzichte van 2015.
Uit de Begroting 2016 blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor Brabant Water leidt tot de
volgende beleidsmatige keuzes:
3

1. Brabant Water handhaaft het variabele tarief op € 0,46 per m in 2016;
2. Brabant Water handhaaft het basis vastrechttarief (voor beschikbaar gestelde capaciteit van
3

1,5 m /uur) op € 70,44 in 2016;

Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Brabant Water in haar tariefbeleid heeft gemaakt.
Brabant Water heeft 56 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van
de aansluiting. Brabant Water heeft voor elk type aansluiting ook een kostprijs uitgerekend.
3

Vanaf een aansluiting van 6 m /h dient een capaciteitsvergoeding betaald te worden. Op basis
van het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op basis van het
vastrechttarief € 8 mln, dit is 52,7% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig
overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage 6.1.
Brabant Water heeft 5 verschillende variabele tarieven. Brabant Water heeft voor elk variabele
tarief een kostprijs uitgerekend. Op basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het
afzetplan van Brabant Water bedraagt de geschatte opbrengst op basis van het variabel tarief €
78,1 mln, dit is 47,3% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de
kostprijzen en tarieven voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.
Brabant Water brengt nog overige tarieven in rekening, zoals tarieven voor nieuwe
aansluitingen, wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en het
herstellen van een beschadigde watermeter. Bij het vaststellen van deze tarieven gaat Brabant
Water er vanuit dat deze precies de kosten van de bijbehorende diensten dekken.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen individuele tarieven in redelijke verhouding te staan

27/34

3. Brabant Water stelt de aansluittarieven vast op een kostendekkend niveau.

tot de kosten.

21

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Brabant Water haar tarieven op haar eigen tariefbeleid. De
tarieven zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. Brabant Water
gebruikt het kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is van grote afwijkingen in
de berekende kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen vermogenskosten
worden door Brabant Water gebruikt als sluitpost tussen het op basis van beleid gestelde tarief
en de berekende kostprijs. Brabant Water rekent 42,6% van de kosten toe aan water (het
variabele tarief) en 57,4% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 5. Brabant Water heeft het
rendement verdeeld in een verhouding van 67,5% tegenover 32,5% voor respectievelijk water
water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding tussen de rendementen van water en
capaciteit.
Wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote verschillen
zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele vastrecht verschilt
3

per aansluitcapaciteit, van -69% van de kostprijs bij een aansluiting van 5 m /h tot 805% van de
3

kostprijs bij een aansluiting van 6 m /h. De winstmarge die behaald wordt op de individuele
tarieven verschilt per categorie, van 15,2% voor en gros levering en 39,4% voor
kleinverbruikers en het abonnementstarief. Een volledig overzicht van de marges van Brabant
Water in 2016 staan in de bijlagen.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat Brabant Water per
tarief aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat sprake is van
variërende marges per tarief. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie gelijk
hoeft te zijn, maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan voor
iedere categorie toegelicht moet worden. Brabant Water maakt niet inzichtelijk waardoor de
verschillen tussen de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard. Brabant Water heeft
wel aangegeven om op termijn de inzichten uit het kostprijsmodel te gebruiken en toe te groeien
naar een tarievenbeleid op basis van kostprijzen.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van de
individuele tarieven voor drinkwaterlevering is derhalve niet gebaseerd op een raming van de
kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het
Drinkwaterbesluit.

21

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

28/34

(variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten van

4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Brabant Water hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat Brabant Water inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke
kosten (operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt
voor drinkwaterlevering. Vervolgens maakt Brabant Water inzichtelijk hoe deze kosten worden
toegerekend aan de individuele vastrecht- en variabele tarieven. Brabant Water toont het
verschil tussen deze kostprijzen en tarieven. Het verschil schrijft Brabant Water toe aan eigen

Op basis van het bovenstaande handelt Brabant Water conform artikel 10, derde lid van het
Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven, waaronder ook het aansluittarief, geldt dat het
kostprijsmodel geen kostprijs berekend. Brabant Water stelt voor het aansluittarief afzonderlijk
een calculatie op om tot een kostprijs te komen.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Brabant Water rekent verschillende tarieven voor het leveren van water, hieronder vallen
bijvoorbeeld ‘grootverbruik SAP’ en ‘grootverbruik Accent’. De categorie ‘grootverbruik SAP’
betreft de grootzakelijke afnemers. Brabant Water geeft aan dat het hierbij gaat om afnemers
waarbij, mede in verband met de mogelijkheden van eigen winning, in het verleden afwijkende
tariefafspraken zijn gemaakt. Er is geen onderbouwing opgenomen wat deze verbruikers van
elkaar onderscheid. Het is voor ACM niet goed inzichtelijk of deze afnemersgroepen als
ongelijke gevallen kunnen worden beschouwd en of er binnen deze groep sprake is van
individuele prijsafspraken. Het tarief dat Brabant Water rekent voor ‘grootverbruik Accent’ is het
tarief zoals dit ook op de internetpagina van Brabant Water vermeld wordt als tarief voor
grootverbruikers. Het blijkt niet uit de site voor welke tariefgroep het tarief ‘grootverbruik SAP’
geldt.
Het vastrechttarief is afhankelijk van de grootte van de aansluiting. Hiermee worden alle gelijke
gevallen, afnemers met eenzelfde aansluiting, gelijk behandeld.
ACM heeft onvoldoende informatie om vast te stellen dat Brabant Water in lijn handelt met de
bepaling in artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet om niet discriminerende tarieven te
hanteren.

29/34

vermogenskosten (de winstmarge).

4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
Brabant Water verschaft in het kostprijsmodel inzicht in de kosten die zij toerekent aan de
levering van ander water dan drinkwater. Brabant Water heeft hiervoor onder de niet-wettelijke
taken een activiteit “Ander Water” aangemaakt. ACM heeft in paragraaf 4.3.2 aangegeven dat
het bij dergelijke projecten van belang is dat het drinkwaterbedrijf een duidelijke scheiding
tussen primaire en secundaire kosten hanteert, waarbij gekozen verdeelsleutels en de
toewijzing van de kosten te komen. ACM constateert dat Brabant Water niet inzichtelijk heeft
gemaakt op welke grondslagen zij de kosten toerekent aan de levering van ander water dan
drinkwater. In het verlengde van hetgeen ACM reeds in paragraaf 4.3.2 constateert, vindt ACM
dat Brabant Water onvoldoende inzicht biedt in de wijze waarop kosten aan de levering via het
distributienet van ander water dan drinkwater worden toegerekend.
Hoewel Brabant Water belangrijke stappen heeft gezet in de kostentoerekening naar
drinkwateractiviteiten, concludeert ACM dat Brabant Water vooralsnog niet volledig voldoet aan
artikel 10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
overzicht publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de
website

22

op 10 februari 2016 dat Brabant Water haar vastrecht, variabele tarieven en

aansluittarieven heeft gepubliceerd. Op basis hiervan is ACM van mening dat Brabant Water
handelt conform artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

22

https://www.brabantwater.nl/klantenservice/Paginas/Drinkwatertarief.aspx.

30/34

consistentie van de verwerkingswijze over de jaren heen van belang zijn om tot een juiste

5

Conclusie Brabant Water

Brabant Water gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in
de scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Brabant Water maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel
aansluiten met de bedrijfsbegroting van Brabant Water. Brabant Water verdeelt deze kosten
over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken
en kosten voor buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar.
vastrecht en variabel tarief een kostprijs berekend. Hierdoor heeft Brabant Water meer inzicht
gegeven in de relatie tussen kosten en tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. Brabant Water presenteert hiervan alleen de uitkomsten. Om te kunnen
toezien of Brabant Water niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient
Brabant Water toe te lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en de daarbij gebruikte
verdeelsleutels inzichtelijk te maken. Daarbij is het niet navolgbaar hoe Brabant Water de activa
toe rekent aan drinkwater en niet-drinkwateractiviteiten. Ook maakt Brabant Water onvoldoende
zichtbaar hoe de kosten aan de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Brabant Water heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de
gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn
betrokken bij het ramen van de kosten. Wel heeft Brabant Water een vorm van efficiëntie
betrokken bij de raming van de kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden
met de prestaties van andere drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. Brabant Water stelt haar tarieven vast op
basis van haar eigen tariefbeleid. Brabant Water streeft naar stabiele tarieven en probeert
schommelingen in tarieven te voorkomen. Brabant Water gebruikt het kostprijsmodel niet om
haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het
kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het
inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. Brabant Water heeft de verschillen
per individueel tarief niet toegelicht. ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de
tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.

31/34

Vervolgens heeft Brabant Water in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarief

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

Tarief in EUR

Opbrengst

in EUR

procenten

729.391

53,01

32,88%

70,44

51.378.302

in EUR

1,5 m³/h

104.419

53,01

14,54%

60,72

6.340.322

2,5 m³/h

252.270

97,85

-28,01%

70,44

17.769.899

3,5 m³/h

46.855

146,52

-51,92%

70,44

3.300.466

5 m³/h

187

224,79

-68,66%

70,44

13.172

6 m³/h

109

279,77

805,13%

2.532,27

276.018

7 m³/h

90

336,62

773,58%

2.940,63

264.657

8 m³/h

158

395,12

747,59%

3.348,99

529.141

9 m³/h

58

455,10

725,61%

3.757,35

217.926

10 m³/h

214

516,44

706,62%

4.165,71

891.462

11 m³/h

32

579,01

689,98%

4.574,07

146.370

12 m³/h

76

642,74

675,19%

4.982,43

378.665

13 m³/h

14

707,54

661,91%

5.390,79

75.471

14 m³/h

59

773,34

649,88%

5.799,15

342.150

15 m³/h

74

840,09

638,91%

6.207,51

459.356

16 m³/h

19

907,74

628,83%

6.615,87

125.702

17 m³/h

8

976,24

619,52%

7.024,23

56.194

18 m³/h

21

1.045,55

610,88%

7.432,59

156.084

19 m³/h

5

1.115,63

602,83%

7.840,95

39.205

20 m³/h

38

1.186,46

595,29%

8.249,31

313.474

21 m³/h

2

1.258,00

588,21%

8.657,67

17.315

22 m³/h

7

1.330,22

581,54%

9.066,03

63.462

24 m³/h

2

1.476,62

569,28%

9.882,75

19.766

25 m³/h

24

1.550,76

563,62%

10.291,11

246.987

26 m³/h

5

1.625,49

558,23%

10.699,47

53.497

27 m³/h

3

1.700,80

553,09%

11.107,83

33.323

30 m³/h

19

1.930,02

539,00%

12.332,91

234.325

31 m³/h

2

2.144,52

494,13%

12.741,27

25.483

32 m³/h

3

2.220,73

492,13%

13.149,63

39.449

33 m³/h

1

2.297,19

490,20%

13.557,99

13.558

34 m³/h

1

2.373,88

488,33%

13.966,35

13.966

35 m³/h

15

2.450,79

486,53%

14.374,71

215.621

36 m³/h

5

2.527,93

484,79%

14.783,07

73.915

40 m³/h

13

2.838,56

478,34%

16.416,51

213.415

42 m³/h

1

2.995,06

475,39%

17.233,23

17.233

32/34

afnemers
1,5 m³/h

5

3.231,21

471,25%

18.458,31

92.292

50 m³/h

3

3.628,26

465,01%

20.500,11

61.500

55 m³/h

1

4.029,31

459,45%

22.541,91

22.542

60 m³/h

5

4.434,02

454,43%

24.583,71

122.919

65 m³/h

2

4.842,13

449,87%

26.625,51

53.251

70 m³/h

1

5.253,39

445,69%

28.667,31

28.667

72 m³/h

1

5.418,73

444,11%

29.484,03

29.484

75 m³/h

4

5.667,60

441,84%

30.709,11

122.836

80 m³/h

5

6.084,58

438,26%

32.750,91

163.755

85 m³/h

2

6.504,18

434,93%

34.792,71

69.585

90 m³/h

3

6.926,26

431,81%

36.834,51

110.504

100 m³/h

4

7.777,35

426,12%

40.918,11

163.672

110 m³/h

2

8.637,02

421,03%

45.001,71

90.003

115 m³/h

1

9.069,83

418,68%

47.043,51

47.044

120 m³/h

1

9.504,54

416,44%

49.085,31

49.085

135 m³/h

1

10.819,29

410,30%

55.210,71

55.211

180 m³/h

1

14.846,75

395,64%

73.586,91

73.587

180 m³/h

1

15301,03

394,27%

75.628,71

73.587

200 m³/h

1

16.671,12

390,39%

81.754,11

81.754

250 m³/h

1

21.309,13

379,48%

102.172,11

102.172

300 m³/h

1

26.041,45

370,75%

122.590,11

122.590

Subtotaal

86.093.433

Opbrengst

920.000

sprinklers
Totaal
Tabel 7: Vastrechttarieven 2016 Brabant Water

23

Bron: Kostprijsmodel 2016 Brabant Water

23

87.013.433

33/34

45 m³/h

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

3

Kleinverbruik

139.397.052

Grootverbruik

15.815.260

Accent

Kostprijs

Marge in

Tarief in EUR

in EUR

procenten

0,33

39,39%

0,46

0,33

24,24%

0,41

Opbrengst
in EUR
64.331.739
6.534.865

Grootverbruik SAP

11.697.318

0,33

15,15%

0,38

4.414.664

Abonnement

746.640

0,33

39,39%

0,46

344.574

En gros

6.400.000

0,33

15,15%

0,38

2.430.000

Tabel 8: Variabele tarieven 2016 Brabant Water

78.055.843

34/34

Totaal

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Dunea 2016

Pagina
1/33

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van Dunea.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Dunea en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Dunea.
1. Drinkwaterkosten
Dunea verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de
uitkomsten zichtbaar. Om te kunnen toezien of Dunea niet te veel of te weinig kosten begroot
voor drinkwatertaken, dient Dunea toe te lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en daarbij
gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM concludeert daarom dat Dunea vooralsnog
niet voldoende transparant haar kosten splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarbij zijn de activa en afschrijvingen die Dunea toe rekent aan niet-drinkwateractiviteiten niet
navolgbaar.
Daarnaast heeft Dunea onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.

2/33

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

2. Drinkwatertarieven
Dunea stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Dunea streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Dunea gebruikt het
kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de
tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. Dunea heeft
voor deze individuele verschillen geen verklaring gegeven. ACM meent dat sommige
kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per
individueel tarief verdient.

3/33

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Dunea................................................. 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 16

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 16

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 26

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 26

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 27

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 31

5

Conclusie Dunea ................................................................................................................ 32

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 33
6.1

Overzicht vastrechttarief .............................................................................................. 33

6.2

Overzicht variabele tarief ............................................................................................. 33

4/33

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. ACM
heeft, als gevolg van de invulling en uitvoering van het verbeterplan van de drinkwaterbedrijven,
over de jaren 2014 en 2015 een analyse uitgevoerd gericht op significante verschillen met
tariefjaar 2013. Het verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de
drinkwaterbedrijven. Het kostprijsmodel beoogd het verschaffen van transparantie in de
scheiding van kosten voor drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel
van de beoordeling van de tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Dunea. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Dunea. Op 16 februari 2016 heeft Dunea een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is Dunea in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Dunea heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Dunea beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/33

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
sprake van transparantie was.1 Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/33

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/33

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/33

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/33

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt. ACM stelt bij deze stap vast:
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b)

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiency komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/33

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor drinkwatervoorziening in het buitenland niet meer dan 1%
bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in mindering zijn gebracht op de
begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

Stap 2: toetsing van de tarieven
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/33

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiency te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/33

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Dunea

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Dunea van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016 ;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft Dunea een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Dunea uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van Dunea voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Dunea haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop Dunea de kostenefficiency en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

Dunea heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin
deze uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen
tussen het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen via voetnoten.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Dunea toegestuurd.
Dunea is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het conceptadvies.
Dunea heeft op 21 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en Dunea telefonisch
besproken op 12 oktober. Vervolgens heeft Dunea nog informatie en aanvullende opmerkingen
gestuurd op 28 oktober. De reacties zijn in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft gezamenlijk in Excel een kostprijsmodel ontwikkeld
(hierna: het sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Dunea heeft het sectorkostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf.

7

De drinkwaterbedrijven die dit model ook voor 2016 hebben gebruikt zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN, Vitens

en Waternet.

13/33

Op 16 februari 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Dunea. Tijdens dit

Dit kostprijsmodel is een Excelbestand, dat bestaat uit een aantal tabbladen.
Drinkwaterbedrijven vullen gegevens in, waarna in het model de kostprijzen berekend worden.
Naast het sectorkostprijsmodel heeft Dunea ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het sectorkostprijsmodel bij de totstandkoming
van de tarieven.
Hieronder licht ACM het sectorkostprijsmodel aan de hand van verschillende stappen nader toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
sectorkostprijsmodel worden daar achtereenvolgens de volgende kosten van afgehaald: kosten
voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige wettelijke
taken. Het resultaat is de kosten die worden toegerekend aan de drinkwaterlevering. De
indeling van activiteiten over de categorieën drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet8

wettelijke taken is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – scheiden kosten

De totale kosten bestaan uit directe kosten en indirecte kosten. De directe kosten van een
activiteit zijn rechtstreeks toe te rekenen aan de activiteit waarvoor ze worden gemaakt. De
indirecte kosten worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de verschillende activiteiten.
Onder de indirecte kosten vallen bijvoorbeeld de kosten van de huisvesting en
personeelskosten. Het drinkwaterbedrijf kiest zelf de verdeelsleutels die zij wil hanteren.
De totale kosten van een activiteit worden gevormd door directe en indirecte kosten van die
activiteit. Om tot de kosten voor drinkwaterlevering te komen, worden de totale kosten van elk
van de overige activiteiten (kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse
activiteiten en kosten voor overige wettelijke taken) afgetrokken van de totale begrote kosten.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”.

14/33

Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. In het

ACM benadrukt dat een juiste kostentoewijzing vanuit de totale begroting naar taken van belang
is om kruissubsidiëring te vermijden. Het kostprijsmodel is bedoeld om kosten van
drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken te scheiden. Kruissubsidiëring wil zeggen dat kosten
die een drinkwaterbedrijf maakt voor niet-drinkwatertaken terechtkomen in de
drinkwatertarieven, of vice versa.
Stap b: Verdelen kosten over water en capaciteit (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het sectorkostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.

9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Dunea verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar
de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het sectorkostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

Figuur 2: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

15/33

De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwater- en niet-drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Dunea stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct zicht op de kosten
die verband houden met de drinkwatertaken. Dunea hanteert het sectorkostprijsmodel om
vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de drinkwatertaken te komen.
Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid, van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het
drinkwaterbedrijf moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien
Dunea in het kostprijsmodel laat zien op welke wijze Dunea vanuit de kosten de tarieven
berekent, is het belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd
door de directie en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM
niet zien op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Dunea in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 142,5 mln aan totale
kosten.

10

In de aan ACM verstrekte begroting 2016 bedragen de totale bedrijfskosten € 139,9

mln. Het verschil van € 2,6 mln is door Dunea inzichtelijk gemaakt met een brugstaat (zie tabel
1).
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting Dunea
Correctie t.b.v. kostprijsmodel:
Hogere precario (als gevolg van definitief
vaststellen van precario tarieven
Gemeenten)
Totale correcties

139,9

2,6

Totale kosten kostprijsmodel

2,6
142,5

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting Dunea en het kostprijsmodel

Na het vaststellen van de bedrijfsbegroting van Dunea hebben een aantal gemeenten hun
precario definitief vastgesteld. Dunea heeft deze aanpassing meegenomen in het
kostprijsmodel zodat de werkelijke kosten zichtbaar zijn in het kostprijsmodel.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Dunea zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken.
Het kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting). Dunea handelt
10

Kostprijsmodel 2016 Dunea.

16/33

4.3.1.1

hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiency en onderlinge prestatievergelijking

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek van ACM heeft Dunea mondeling toegelicht dat zij aandacht
besteedt aan de kostenbesparing onder meer door de uitkomsten van de Benchmark mee te
nemen in het begrotingsproces. Tevens vergelijkt Dunea de realisatie van 2014 met de
begroting 2014 en gebruikt de uitkomst hiervan voor de nieuwe begroting. In haar tariefbeleid
heeft Dunea daarnaast aanvullende kostenprikkels. Dunea verlaagt het variabele tarief, terwijl
het (basis) vastrecht ongewijzigd blijft ten opzichte van 2015. Dit kan beschouwd worden als
een prikkel voor kostenefficiëntie.
Dunea merkt op dat de uitkomsten van de onderlinge prestatievergelijking vertaald moeten
worden van 2012 naar 2015. Dunea geeft aan dat dit een tekortkoming van de onderlinge
prestatievergelijking is om deze te betrekken bij het opstellen van de begroting 2016.
Dunea heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie
is en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het niet inzichtelijk hoe
de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de begroting. Niettemin
heeft Dunea wel een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat
Dunea in ieder geval de kosten niet laat meestijgen met de inflatie (Dunea streeft naar
gelijkblijvende tarieven) en dat er een proces is dat rekening houdt met efficiencyveranderingen.
ACM meent dat Dunea strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat Dunea zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in
de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een

17/33

verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere

toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

13

11

en indirecte

12

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
Dunea heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft Dunea
de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland apart
inzichtelijk gemaakt.
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting Dunea kostprijsmodel

142,5

Drinkwaterlevering

123,3

Overige wettelijke taken

18,0

Buitenland

0,6

Niet wettelijke taken

0,6

Totaal verdeling in kostprijsmodel

142,5

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige

11

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

12

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
13

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

18/33

dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn

wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Dunea heeft de wettelijke taken op twee
tabbladen opgenomen: drinkwaterlevering en overige wettelijke taken. Dunea geeft in het
kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit
voorkomt. Daarnaast heeft Dunea de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld aan
de activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of op het tabblad
overige wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten staan. Het tabblad drinkwaterlevering
bevat alleen vastrecht en variabele tarieven. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten
zijn geïdentificeerd dat dan op tabblad drinkwaterlevering de kosten voor drinkwater resteren.
Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Dunea verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
Dunea zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Dunea maakt de hieraan ten grondslag liggende
berekeningen en toewijzingen niet inzichtelijk. Het is niet transparant in het kostprijsmodel wat
directe en indirecte kosten zijn en welke verdeelsleutels Dunea heeft gebruikt bij het toewijzen
en toerekenen van de indirecte kosten. Dunea geeft aan dat de identificatie van de directe
kosten per activiteit mogelijk is door kostenplaatsen die in de administratie zijn aangebracht
alsmede de kennis van de medewerkers op de financiële administratie. Dunea heeft projecten
geïdentificeerd door één jaar voor het opstellen van het kostprijsmodel de grootboekrekeningen
door te lopen en vast te stellen welke opbrengsten zij heeft. ACM merkt op dat hierdoor
projecten die enkel kosten kennen, mogelijk niet geïdentificeerd zijn.
Dunea heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en
de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. Dunea heeft –
op basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het
kostprijsmodel. Dunea is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door Dunea worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Huisvestingskosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken:
Vloeroppervlakte drinkwatertaken / totale vloeroppervlakte.
c.

Overige kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE
bezig met de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.

ACM acht het aannemelijk dat de door Dunea toegelichte verdeelsleutels leiden tot een
redelijke uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.

19/33

4.3.2.2

4.3.2.3

Conclusie

Hoewel Dunea belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat Dunea vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid
van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die Dunea gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij
komt dat Dunea in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende toelicht op
welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;


Dunea presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor
gescheiden;
a. Dunea geeft geen toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte
kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;
b. Dunea maakt de gebruikte verdeelsleutels niet inzichtelijk en geeft geen nadere
toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel heeft
Dunea mondeling een toelichting gegeven op de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

Dunea heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij Dunea €
123,3 mln. Dunea wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variablele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet Dunea in een aantal stappen. De eerste stap
is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te
weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de
kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
Dunea gebruikt in het kostprijsmodel de kostenindeling (kostenopbouw) uit het protocol. Het
protocol is gedetailleerder dan de kostenindeling in de begroting van Dunea. Dunea geeft in het
kostprijsmodel de kosten gesplitst over 16 benchmarkprocessen

14

weer. Zeven

benchmarkprocessen zijn aan één of meerdere hoofdprocessen toe te wijzen met
verdeelssleutels. De kosten van de andere negen benchmarkprocessen schaart Dunea onder
overheadkosten en worden op basis van FTE toegerekend aan de 5 hoofdprocessen. Dunea
heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, maar geeft geen toelichting op

14

De benchmarprocessen zijn onderdeel van het Protocol en dienen om de operationele kosten op procesniveau van

drinkwaterbedrijven ondering te kunnen vergelijken. Daarvoor zijn processen vooraf gedefinieerd en moeten
drinwkaterbedrijven de kosten die daarmee verband houden in die categorie rapporteren. ACM merkt op dat dit een
andere dwarsdoorsnede is van de kosten en niet toeziet op de scheiding van kosten voor drinkwatertaken vs. nietdrinkwatertaken.

20/33

overige wettelijke taken. Dunea geeft onvoldoende inzicht hoe zij deze kosten heeft

deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument).
De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

7.118

-

602

-

7.720

Productie

33.137

19.613

-

5.330

58.080

Distributie

15.893

14.786

-

4.885

35.564

Aansluiting

10.504

165

-

21

10.690

Verkoop

11.199

67

-

13

11.279

Totaal

77.851

34.631

602

10.249

123.333

variabel

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Dunea de volgende
verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

90,6%

9,4%

Distributie *3

45,7%

54,3%

Aansluiting *4

0,8%

99,2%

Verkoop *5

68,5%

31,5%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

Dunea licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
*2 Dunea hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 Dunea berekent dit percentage als het gemiddelde van de benuttingsgraad productie en de
benuttingsgraad distributie.
*4 Dunea hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
toegewezen aan vastrecht.
*5 Dunea berekent dit percentage als het gemiddelde van de verdeelsleutels 2,3 en 4, waarbij
rekening wordt gehouden met het belang in euro’s van elk van deze verdeelsleutels ten
opzichte van elkaar.

21/33

Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Dunea aan
elk van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

52.166

25.685

77.851

Afschrijvingen

24.580

10.051

34.361

Belastingen

602

-

602

Vreemd

7.073

3.176

10.249

Totaal kosten
Rendement

84.421 (68,5%)
- 4.800 (- 247,0%)

Totaal kosten (incl

38.911 (31,5%)
*1

6.744 (347,0%)

79.621

45.655

*2

123.333 (100%)
1.943 (100%)
125.276

rendement)
Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit
*1 ACM merkt op dat Dunea bij het berekenen van het rendement gerelateerd aan water (het variabele tarief) een
foutieve berekening uitvoert. Dunea deelt de totale kosten (exclusief eigen vermogenskosten) van water door een totale
afzet van 76,5 mln m3 om de kostprijs te berekenen. Bij het bereken van de totale kosten van water wordt vervolgens
deze kostprijs maal een afzet van 76,0 mln m3 gedaan. Het effect hiervan is dat een deel van de kosten niet
meegenomen wordt bij het berekenen van de marge (de eigen vermogenskosten). Volgens ACM is het rendement dat
Dunea behaald op water eigenlijk € -5,4 mln.
*2 Daarnaast constateert ACM dat een deel van de kosten die toegewezen worden aan capaciteit niet meegenomen
wordt in de berekening van de kostprijzen. Op basis van de wegingsfactoren zoals Dunea deze in het model heeft
opgenomen zou je verwachten dat €38,2 mln kosten aan regulier vastrecht wordt toegewezen en € 0,7 mln kosten aan
sprinklers. Echter, door een verkeerde formule in het kostprijsmodel wordt er €0,7 mln kosten niet toegewezen. Het
effect hiervan is dat deze kosten niet meegenomen wordt bij het berekenen van de marge (de eigen vermogenskosten).
Volgens ACM is het rendement dat Dunea behaald op vastrecht eigenlijk € 5,5 mln.

Dunea wijst 68,5% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 31,5% aan
capaciteit. ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten
opzichte van de verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis
voor de tarieven die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.
4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.

22/33

vermogenskosten

Dunea waardeert de activa in haar jaarrekening tegen historische kosten.

15

ACM constateert

dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel in lijn ligt met de
waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM constateert dat de waardering van
vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde lid van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Onderstaande tabel bevat de afschrijvingen en activa uit het kostprijsmodel van Dunea. ACM
constateert dat Dunea wel activa, maar geen afschrijvingskosten toerekent aan de
buitenlandtaken. Dunea geeft aan dat de oorzaak is dat dit financiële activa betreft waar niet
over afgeschreven wordt. Tevens constateert ACM dat Dunea wel afschrijvingskosten, maar
geen materiële activa toerekent aan de overige wettelijke taken.
Activiteit
(bedragen * € 1.000)

Afschrijvingskosten (A)

Activawaarde (B)* Procentueel (= A/B)

Drinkwaterlevering
Overige wettelijke
activiteiten
Buitenland (1%
regeling)
Niet wettelijke
activiteiten

34.631

504.145

6,87%

77

-

n/a

-

19.500

n/a

81

3.595

2,25%

Totaal

34.789

527.240

6,60%

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende
activiteit.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Dunea in het jaarverslag 2014
toe dat materiële vaste activa worden afgeschreven op basis van de lineaire methode over de
verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief
bestaat. De afschrijving start op het moment van ingebruikname van de betreffende activa.

15

Jaarbericht 2014 Dunea, grondslagen voor waardering activa en passiva (pagina 24 en 26)

23/33

het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid

ACM heeft niet kunnen vaststellen dat Dunea de kosten van de activa toerekent op basis van
algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande vindt
ACM het niet aannemelijk dat Dunea voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend. Dunea begroot de gemiddelde activa
waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 504,1mln. Op 1 januari verwacht Dunea een
Dunea in het kostprijsmodel de activawaarde inderdaad op grond van bovenstaande
rekenregels heeft berekend. ACM stelt vast dat Dunea voldoet aan artikel 6, tweede lid, van de
Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Dunea € 587.000 aan
kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet voor
drinkwaterlevering heeft Dunea begroot op € 125,3 mln, waarmee de kosten voor buitenlandse
activiteiten 0,5% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwaterlevering. Dunea handelt
hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

16

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot Dunea € 11,6

16

17

mln aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa
17

ACM heeft de vermogenskosten opnieuw berekend naar aanleiding van de constatering zoals opgenomen bij tabel 5.

ACM komt tot de conclusie dat de begrote vermogenskosten €11,0 mln in plaats van €11,6 mln. Dit heeft geen gevolgen
voor de conclusie.

24/33

waarde van € 506,8 mln en op 31 december een waarde van € 501,5 mln. ACM constateert dat

buitenland, dit komt neer op een WACC van 2,3%.

18

Dunea heeft hierbij de kosten ter

bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering gebracht op de
vermogenskosten. ACM stelt vast dat Dunea handelt conform artikel 11, tweede lid
Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.
Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in
2014. ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten
4,1% (na aftrek van de kosten voor buitenlandse activiteiten) bedraagt, terwijl de toegestane
19

vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was . ACM stelt op basis hiervan vast dat Dunea in
lijn handelt met artikel 12, derde lid, van de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

20

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

18

(Drinkwaterlevering (vermogenskosten € 12,2 mln) + de kosten voor bevordering van een goede

drinkwatervoorziening in het buitenland (vermogenskosten - € 587.000)) / activa drinkwaterlevering (€ 504,1 mln) =
2,3%.
19

Gerealiseerde vermogenskosten à € 19,3 mln plus de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland à € 0,7 mln afgezet tegen het gemiddelde balanstotaal à € 492,1 mln levert 4,1% op.
20

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

25/33

een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Dunea niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
gebaseerde wijze onderbouwt zijn (4.4.2);
3. Of Dunea een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1

Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of Dunea niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
21

De begrote omzet voor vastrecht en variabele tarieven € 124,5 mln , dit is 86,3% van de totale
omzet van Dunea. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de kosten
22

(incl. de door ACM berekende eigen vermogenskosten ) die het drinkwaterbedrijf hiervoor
begroot. Bij deze toets van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat Dunea op
een juiste wijze een scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke drinkwatertaken
en overige activiteiten. ACM merkt op dat de niet-wettelijke activiteiten die Dunea onderneemt
verlieslatend zijn.

23

Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat de tarieven voor
vastrecht en variabele tarieven van Dunea op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat
Dunea in lijn handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit..
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt

21

Bij bestudering van het kostprijsmodel van Dunea constateert ACM een onjuiste verwijzing bij de berekening van de

omzet volgend uit het vastrechttarief. Wanneer deze fout wordt gecorrigeerd bedraagt de totale omzet uit vastrecht €
44,9 mln in plaats van € 45,7 mln. De totale omzet van Dunea is dan 124,5 mln in plaats van 125,3 mln.
22

Zie voor een toelichting op de hoogte van de eigen vermogenskosten paragraaf 4.3.2.4.

23

De omzet uit niet-wettelijke activiteiten bedraagt € 0,5 mln, terwijl de kosten (exclusief eigen vermogenskosten) uit

niet-wettelijke activiteiten € 0,6 mln bedragen.

26/33

4.4.1.1

Opbrengsten

Dunea idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014.
In de begroting 2016

24

is onderbouwd hoe de verwachte omzet in 2016 zich ontwikkelt ten

opzichte van de realisatie in 2014. Dunea baseert de geschatte waterverkopen op de
verwachting voor de drinkwaterbehoefte in eigen voorzieningsgebied op de lange termijn. Deze
wordt regelmatig geactualiseerd. Uit de bijlage van de begroting 2016

25

blijkt dat Dunea de

afzetprognose mede baseert op realisaties van voorgaande jaren.
ACM beschikt wat betreft de ontwikkeling van het aantal aansluitingen niet over de benodigde
eerdere jaren is het aannemelijk dat de raming van de omzet in 2016 wel mede gebaseerd is op
eerdere jaren.
ACM stelt vast dat Dunea bij de raming van de met het variabele tarief te behalen omzet de
gerealiseerde omzet in 2014 heeft gebruikt. Op grond van het bovenstaande vindt
ACM het aannemelijk dat Dunea voldoet aan artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

Dunea gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. De kostprijzen die
berekend worden met het kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet
gebruikt bij het vaststellen van de tarieven. Dunea geeft bijvoorbeeld in de begroting 2016 aan
tot doel te hebben om in 2017 een verhouding van 40:60 te bereiken tussen de opbrengst uit
vastrecht en de opbrengst uit geleverd drinkwater. Dit is een ongewijzigd doel ten opzichte van
voorgaande jaren. Deze verhouding was in 2013 circa 34:66. De tariefstelling in 2016 leidt tot
een verhouding van ongeveer 37:63 tussen de opbrengst uit geleverd drinkwater en de
opbrengst uit vastrecht. Dunea geeft aan deze verhouding te willen bereiken door bij een
eventuele tariefstijging de tarieven voor vastrecht in verhouding meer te laten stijgen dan het
variabele tarief.
De meeste gemeenten in het leveringsgebied van Dunea brengen Dunea precario in rekening.
Deze tarieven berekent Dunea door aan de inwoners van deze gemeenten, plus een opslag
van € 1,00 per aansluiting. Dunea brengt deze opslag in rekening ter dekking van administratieen incassokosten voor deze doorrekening.

24

Bron: Begroting 2016 en MJB 2016-2020 Dunea

25

Bron: Begroting 2016 en MJB 2016-2020 Dunea

27/33

gegevens voor deze toets. Gelet op de relatief kleine tarief- en afnameschommelingen uit

Uit de Begroting 2016

26

blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor Dunea leidt tot de

volgende keuzes:
3

1. Dunea verlaagt het variabele tarief tot € 1,04 per m in 2016;
2. Dunea handhaaft het basis vastrechttarief (voor beschikbaar gestelde capaciteit van 1,5
3

m /uur) op € 61,18 in 2016;
3. Dunea geeft aan de aansluittarieven vast te stellen op een kostendekkend niveau op de
lange termijn.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Dunea in haar tariefbeleid heeft gemaakt.

aansluiting. Dunea heeft voor elk type aansluiting ook een kostprijs uitgerekend. De relatie
tussen de aansluitcapaciteit en het tarief wordt gevormd door een toepassing van
machtscoëfficiënten van 1,16 en 1,08 voor aansluitingen met een diameter van respectievelijk
kleiner dan 60 cm en groter dan 60 cm. Het verschil tussen het tarief en de kostprijs wordt
verklaard door de winstmarge. Op basis van het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de
geschatte omzet op basis van het vastrechttarief € 44,4 mln, dit is 36,0% van de totale omzet uit
drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016
staat in bijlage 6.1.
Dunea hanteert één tarief voor verbruik. Dunea heeft voor het variabele tarief een kostprijs
berekend. Het verschil tussen het tarief en kostprijs wordt verklaard door de winstmarge. Op
basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan van Dunea bedraagt de
geschatte opbrengst op basis van het variabele tarief € 79,0 mln, dit is 64,0% van de totale
omzet uit drinkwaterlevering. Een overzicht van de omzet uit het variabele tarief is te vinden in
de bijlage 6.2.
Dunea brengt nog overige tarieven in rekening, zoals voor nieuwe aansluitingen,
wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en diverse
werkzaamheden. Op al deze producten en diensten wordt in beginsel een marge bewerkstelligt.
Een deel van deze producten loopt via de balans, zoals gedeeltelijk bij nieuwe aansluitingen het
geval is.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van

26

Bron: Begroting 2016 en MJB 2016-2020 Dunea

28/33

Dunea heeft 10 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van de

kostendekkendheid op totaalniveau dienen tarieven op individueel niveau in ieder geval in
redelijke verhouding te staan tot de kosten.

27

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Dunea haar tarieven op haar eigen tariefbeleid. De tarieven
zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. Dunea gebruikt het
kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is van grote afwijkingen in de berekende
kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen vermogenskosten worden door Dunea
gebruikt als sluitpost tussen de kostprijzen en tarieven. Dunea rekent 68,5% van de kosten toe
aan water (het variabele tarief) en 31,5% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 5. Dunea heeft het
rendement verdeeld in een verhouding van -247,0% tegenover 347,0% voor respectievelijk
van water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding tussen de rendementen van water en
capaciteit.
Wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote verschillen
zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele vastrecht verschilt
3

per aansluitingscapaciteit, van 5% van de kostprijs bij een aansluiting van 1,5 m /h tot 127%
3

van de kostprijs bij een aansluiting van 250 m /h. De winstmarge die behaald wordt op het
variabele tarief is -5,7%. ACM merkt op dat het gekozen variabele tarief lager ligt dan de
kostprijs voor drinkwater zoals die uit het kostprijsmodel van Dunea komen. Een volledig
overzicht van de marges van Dunea in 2016 staat in de bijlage.
Dunea stelt hierbij dat zij niet op de afzonderlijke tarieven stuurt maar op het integrale tarief,
waarin de variabele tarieven en vastrecht tarieven gecombineerd bekeken worden. De
winstmarge wordt volledig op het vastrechttarief behaald. Dunea voegt hier aan toe dat
wanneer deze tarieven integraal worden bekeken de tarieven in lijn liggen met de berekende
kostprijs. De scheve verhouding van de individuele tarieven komt voort uit dat grootverbruikers
positief bij moeten dragen aan het dekken van de kosten voor drinkwaterlevering. Tegelijkertijd
moet het voor de grootverbruikers ook lonen om aangesloten te worden op het Dunea-netwerk
in plaats van zelf drinkwater te winnen. Onderstaande tabel geeft weer hoe het integrale tarief
er voor verschillende afnemersgroepen uitziet.
Klantgroep
Alleenwonend
Gezin
Klein zakelijk
Zakelijk
Grootzakelijk

Totale kosten per m3
2,44
1,71
1,18
1,13
1,12

Marge
0,41%
-1,75%
1,69%
-2,65%
-3,57%

Totaal tarief per m3
2,45
1,68
1,20
1,10
1,08

Tabel 7: Integrale kostprijs en integraal tarief van een gemiddelde afnemer per klantgroep

27

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

29/33

water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten

ACM merkt op dat ook wanneer de tarieven integraal bekeken worden er tariefgroepen zijn die
een negatieve marge kennen. Dunea voegt hier aan toe dat het onderdeel van het nieuwe
tariefsysteem is, dat sinds 2007 stapsgewijs ingevoerd is, om met name het tarief van de
grotere capaciteiten nog te laten stijgen.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat Dunea per tarief
aangeeft hoe deze zijn afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat sprake is van variërende
marges per tarief. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie gelijk hoeft te zijn,
maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan voor iedere
categorie wordt toegelicht. Dunea maakt niet inzichtelijk waardoor de verschillen tussen de
termijn de inzichten uit het kostprijsmodel te gebruiken en toe te groeien naar een
tarievenbeleid op basis van kostprijzen.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van het
individuele vastrecht en de variabele tarieven is derhalve niet gebaseerd op een raming van de
kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Dunea hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat Dunea in het kostprijsmodel inzichtelijk maakt welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
drinkwaterlevering. Vervolgens maakt Dunea inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend
aan de individuele vastrecht- en variabele tarieven. Dunea toont het verschil tussen deze
kostprijzen en tarieven. Het verschil schrijft Dunea toe aan eigen vermogenskosten (de
winstmarge).
Op basis van het bovenstaande is ACM van mening dat Dunea handelt conform artikel 10,
derde lid van het Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven geldt dat het kostprijsmodel geen
kostprijs berekend.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als
gelijke tarieven gerekend worden voor gelijke gevallen.

30/33

eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard. Dunea heeft hierbij aangegeven om op

Uit de tariefgroepen die Dunea hanteert voor drinkwaterlevering blijkt dat er een objectieve
grondslag is bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende afnemers en daarbij
behorende tarieven. ACM is van mening dat Dunea handelt conform de bepaling in artikel 11,
eerste lid van de Drinkwaterwet om niet discriminerende tarieven te hanteren.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.

hiervan zou ACM concluderen dat deze toets niet van toepassing is. In de bedrijfsbegroting
noemt Dunea echter wel een post ‘ander water’. Dit gaat over de levering aan
Hoogheemraadschap Delfland voor de Hofvijver. Omdat dit niet terugkomt in het kostprijsmodel
twijfelt ACM in hoeverre Dunea inzicht geeft in de toerekening van kosten aan deze levering
van ander water dan drinkwater. ACM kan daarom niet vaststellen dat Dunea voldoet aan
artikel 10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
overzicht publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de
website

28

op 10 februari 2016 dat Dunea haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven

heeft gepubliceerd. Op basis hiervan concludeert ACM dat Dunea handelt conform artikel 10,
tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM plaats een kanttekening dat de aansluittarieven zoals Dunea heeft opgenomen in het
kostprijsmodel afwijken van de genoemde tarieven in de online publicatie. Hierdoor is het voor
ACM onduidelijk welk tarief Dunea daadwerkelijk in rekening brengt. ACM gaat er vanuit dat de
online publicatie juist is en betwijfelt daarom of deze gegevens in het kostprijsmodel juist zijn.

28

https://www.dunea.nl/klantenservice/tarieven.

31/33

Uit de gegevens in het kostprijsmodel blijkt dat Dunea geen ander water levert. Op basis

5

Conclusie Dunea

Dunea gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Dunea maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel aansluiten
met de bedrijfsbegroting van Dunea. Dunea verdeelt deze kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor
buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Vervolgens heeft Dunea
kostprijs berekend. Hierdoor heeft Dunea meer inzicht gegeven in de relatie tussen kosten en
tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. Dunea presenteert hiervan alleen de uitkomsten. Om te kunnen toezien
of Dunea niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Dunea toe te
lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en de daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te
maken. Daarbij zijn de activa en afschrijvingen die Dunea toe rekent een nietdrinkwateractiviteiten niet navolgbaar. Ook maakt Dunea onvoldoende zichtbaar hoe de kosten
aan de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater worden toegerekend.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Dunea heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft Dunea een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de
kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. Dunea stelt haar tarieven vast op basis van
haar eigen tariefbeleid. Dunea streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in
tarieven te voorkomen. Dunea gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen;
het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in
de bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges
(winst) per tarief erg verschillen. Dunea heeft de verschillen per individueel tarief niet toegelicht.
ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere
toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.

32/33

in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type vastrecht en variabel tarief een

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarief

Aansluitcategorie

Kostprijs

Marge in

Tarief in

in EUR

procenten

EUR

Opbrengst in EUR

1,5 m³/h

581.935

58,23

61,18

35.602.783

2,5 m³/h

18.081

105,32

213,70

3.863.910

3,5 m³/h

38

155,60

315,73

11.998

6 m³/h

3.386

290,76

590,01

1.997.774

10 m³/h

983

525,88

1.067,09

1.048.949

15 m³/h

324

841,69

1.707,92

553.366

40 m³/h

82

2.625,87

5.328,33

436.923

60 m³/h

81

4.202,81

8.528,18

690.783

150 m³/h

7

11.306,15

24.686,92

172.808

250 m³/h

0

19.629,59

5%
103%
103%
103%
103%
103%
103%
103%
118%
127%

44.648,98

-

Subtotaal

44.379.294

Sprinklers

8.484

Totaal

44.387.778

Tabel 8: Vastrechttarieven 2016 Dunea

6.2

29

Overzicht variabele tarief

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

Variabele tarief

3

76.000.000

Totaal
Tabel 9: Variabele tarief 2016 Dunea

29

Bron: Kostprijsmodel 2016 Dunea

30

Bron: Kostprijsmodel 2016 Dunea

30

Kostprijs

Marge in

Tarief in

Opbrengst in

in EUR

procenten

EUR

EUR

1,10

-5%

1,04

79.040.000
79.040.000

33/33

Aantal
afnemers

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Evides 2016

Pagina
1/36

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van Evides.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Evides en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Evides.
1. Drinkwaterkosten
Evides maakt niet inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel
aansluiten met de bedrijfsbegroting van Evides. Evides verdeelt kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor
buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Om te kunnen toezien of
Evides niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Evides toe te lichten
hoe zij de verdeling heeft gemaakt en daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken.
ACM concludeert daarom dat Evides vooralsnog niet voldoende transparant haar kosten splitst
in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarnaast heeft Evides onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.

2/36

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

2. Drinkwatertarieven
Evides stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Evides streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Evides gebruikt het
kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de
tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. Evides heeft
voor deze individuele verschillen geen verklaring gegeven. ACM meent dat sommige
kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per
individueel tarief verdient.
Tot slot meent ACM dat er sprake is van prijsdiscriminatie; een aantal van de tarieven voor
afnemers van drinkwater verschillen, terwijl hiervoor geen objectieve basis is.

3/36

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Evides ................................................ 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 14

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 16

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 16

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 19

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 23

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 27

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 27

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 28

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 33

5

Conclusie Evides ................................................................................................................ 34

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 35
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 35

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 36

4/36

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Evides. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Evides. Op 17 februari 2016 heeft Evides een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is Evides in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Evides heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Evides beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/36

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/36

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/36

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/36

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/36

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt.
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b).

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiëntie komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/36

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/36

Stap 2: Toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiëntie te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/36

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Evides

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Evides van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft Evides een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Evides uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van Evides voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Evides haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop Evides de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.



Evides heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin
deze uitleg ook te vinden is. Deze informatie ziet op de begroting 2016 en enkele
aansluitingen tussen het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant
wordt naar deze informatie verwezen.

Evides heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin
deze uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen
tussen het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Evides toegestuurd.
Evides is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het conceptadvies.
Evides heeft op 15 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en Evides telefonisch
besproken op 20 september. Vervolgens heeft Evides nog informatie en aanvullende
opmerkingen gestuurd op 28 september. Deze reactie is in de rapportage waar relevant
verwerkt.

13/36

Op 17 februari 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Evides. Tijdens dit

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft gezamenlijk in Excel een kostprijsmodel ontwikkeld
(hierna: het sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Evides heeft het sectorkostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf.
Dit kostprijsmodel is een Excelbestand, dat bestaat uit een aantal tabbladen.
Drinkwaterbedrijven vullen gegevens in, waarna in het model de kostprijzen berekend worden.
Naast het sectorkostprijsmodel heeft Evides ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
van de tarieven.
Hieronder licht ACM het sectorkostprijsmodel aan de hand van verschillende stappen nader toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. In het
sectorkostprijsmodel worden daar achtereenvolgens de volgende kosten van afgehaald: kosten
voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige wettelijke
taken. Het resultaat is de kosten die worden toegerekend aan de drinkwaterlevering. De
indeling van activiteiten over de categorieën drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet8

wettelijke taken is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – scheiden kosten

De totale kosten bestaan uit directe kosten en indirecte kosten. De directe kosten van een
activiteit zijn rechtstreeks toe te rekenen aan de activiteit waarvoor ze worden gemaakt. De
indirecte kosten worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de verschillende activiteiten.
7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben gebruikt zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN, Vitens en

Waternet.
8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”

14/36

beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het sectorkostprijsmodel bij de totstandkoming

Onder de indirecte kosten vallen bijvoorbeeld de kosten van de huisvesting en
personeelskosten. Het drinkwaterbedrijf kiest zelf de verdeelsleutels die zij wil hanteren.
De totale kosten van een activiteit worden gevormd door directe en indirecte kosten van die
activiteit. Om tot de kosten voor drinkwaterlevering te komen, worden de totale kosten van elk
van de overige activiteiten (kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse
activiteiten en kosten voor overige wettelijke taken) afgetrokken van de totale begrote kosten.
ACM benadrukt dat een juiste kostentoewijzing vanuit de totale begroting naar taken van belang
is om kruissubsidiëring te vermijden. Het kostprijsmodel is bedoeld om kosten van
drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken te scheiden. Kruissubsidiëring wil zeggen dat kosten
drinkwatertarieven, of vice versa.
Stap b: Verdelen kosten over water en capaciteit (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het sectorkostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Evides verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar
de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het sectorkostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

Figuur 2: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

15/36

die een drinkwaterbedrijf maakt voor niet-drinkwatertaken terechtkomen in de

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwater en niet-drinkwatertaken (4.3.2);

4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Evides stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau (Ondernemingsplan Evides 2016) op. Het
ondernemingsplan bestaat uit zowel uit een afzonderlijke begroting voor het drinkwaterbedrijf
als een afzonderlijke begroting voor het industriewaterbedrijf. Daarnaast is een geconsolideerde
begroting opgenomen waarin beide bedrijven samen zijn gevoegd. Uit deze presentatie leidt
ACM af dat er voor € 17,8 mln aan onderlinge transacties tussen deze twee ondernemingen
plaatsvinden. De kosten van de onderlinge transacties zijn onderdeel van de totale
bedrijfskosten zoals hieronder weergegeven.
Bedrijf

Totaal

Financiële baten

bedrijfskosten

en lasten

Belastingen

Totaal

Evides Drinkwater B.V.

179,5

10,0

1,4

190,9

Evides Industriewater B.V.

86,5

- 2,2 *

6,0

90,3

Totaal

266,0

7,8

7,4

281,2

Evides N.V.

248,2

7,8

7,4

263,4

Onderlinge transacties

17,8

-

-

17,8

tussen Drinkwater en
Industriewater **
Tabel 1: Totale begroting

* Dit betekent per saldo een bate.
** Onderlinge transacties worden op geconsolideerd niveau geëlimineerd en zijn derhalve niet meer zichtbaar. Evides
heeft aangegeven dat zij hiervoor een intern verrekenstelsel heeft opgezet om de grondslag van de doorbelastingen te
bepalen.

De begroting van Evides Drinkwater B.V. biedt geen direct zicht op de kosten die verband
houden met de drinkwatertaken. Evides hanteert het sectorkostprijsmodel om vanuit de totale
bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de drinkwatertaken te komen.
4.3.1.1

Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf

16/36

3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).

moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien Evides in het
kostprijsmodel laat zien op welke wijze Evides vanuit de kosten de tarieven berekent, is het
belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd door de directie
en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM niet zien op
welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Evides in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 213,3 mln aan totale
kosten.

10

In de aan ACM verstrekte begroting 2016 bedragen de totale bedrijfskosten € 190,9

mln. Het verschil van € 22,4 mln is niet door Evides inzichtelijk gemaakt. Evides merkt na
aanleiding van de wederhoor op dat voor het kostprijsmodel 2017 zal worden gestreefd naar

Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting Evides Drinkwater B.V.
Correcties t.b.v. kostprijsmodel:
Resultaat deelneming Evides
Industriewater B.V.
Niet toegelichte correcties

Totaal
190,9

18,3
4,1

Totale correcties

22,4

Totale kosten kostprijsmodel

213,3

Tabel 2: Aansluiting bedrijfsbegroting Evides en het kostprijsmodel

ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Evides niet zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de bedrijfsbegroting niet
is te maken. Evides rekent in het kostprijsmodel € 22,4 mln meer toe dan in de
bedrijfsbegroting. Hiervan ziet € 18,3 mln toe op het resultaat deelneming Evides
Industriewater. Evides merkt deze kosten in het kostprijsmodel aan als niet-wettelijke taken.
Deze kosten hebben daarom geen effect op de kosten voor drinkwaterlevering. Evides heeft de
overige € 4,1 mln niet toegelicht.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Evides niet zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de bedrijfsbegroting niet
is te maken. Evides rekent in het kostprijsmodel € 22,4 mln meer toe dan in de
bedrijfsbegroting. Hiervan ziet € 18,3 mln toe op het resultaat deelneming Evides
Industriewater. Evides merkt deze kosten in het kostprijsmodel aan als niet-wettelijke taken.
Deze kosten hebben daarom geen effect op de kosten voor drinkwaterlevering. Evides heeft de
overige € 4,1 mln niet toegelicht.
ACM heeft niet kunnen vaststellen of het kostprijsmodel is gebaseerd op een raming van de
kosten (bedrijfsbegroting). Evides handelt hiermee niet conform artikel 12, eerste lid van de
Drinkwaterwet.

10

Kostprijsmodel 2016 Evides.

17/36

een betere audit trail.

4.3.1.2

Kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek van ACM en de wederhoorfase heeft Evides toegelicht dat zij aan
deze twee aspecten aandacht besteedt door onder meer de uitkomsten van de onderlinge
prestatievergelijking 2012 mee te nemen in het begrotingsproces. Evides heeft naar aanleiding
van de prestatievergelijking 2012 een verbeterplan opgesteld. Hierin geeft zij op verschillende
onderdelen aan wat zij de komende jaren wil verbeteren. In het verbeterplan drukt Evides de
3

begrote kosten voor 2015 uit in € per m en vergelijkt deze met de sectorgemiddelden van de
jaren 2009 en 2012. ACM merkt op dat dit verbeterplan loopt tot en met 2015. Het effect van de
onderlinge prestatievergelijking voor de begroting 2016 is derhalve niet zichtbaar gemaakt.
Tevens ziet de toelichting van Evides met name toe op een kwalitatieve beschrijving en is de
vertaling naar de financiële effecten (effect op begroting) beperkt.

11

Evides geeft daarnaast aan dat bij het vaststellen van de financiële kaders een algemeen
besparingsdoel is geformuleerd ter grootte van 50% van de kosteninflatie. Dit betekent dat
Evides in ieder geval besparingen door moet voeren om de kosten niet volledig met de inflatie
te laten stijgen. Dit kan beschouwd kan worden als een prikkel voor kostenefficiëntie.
ACM meent dat Evides strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het
Drinkwaterbesluit. Evides heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van
de kostenefficiëntie is en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het
niet inzichtelijk hoe de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de
begroting. Niettemin heeft Evides wel aannemelijk gemaakt dat zij rekening houdt met de
prestaties van andere drinkwaterbedrijven (vergelijking met sectorgemiddelde). Daarnaast is
een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat Evides in ieder
geval de kosten niet laat meestijgen met de inflatie (Evides streeft naar gelijkblijvende tarieven)
en dat er een proces is dat rekening houdt met efficiencyveranderingen.

11

“De geprognosticeerde stijging van de afschrijvingskosten en operationele kosten worden vrijwel volledig

gecompenseerd door efficiëntieverbeteringen en lagere vermogenskosten.”

18/36

de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat Evides zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in
de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een
toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;
Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels
4.3.2.1

14

12

en indirecte

13

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
Evides heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft Evides
de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland apart
inzichtelijk gemaakt.

12

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

13

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
14

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

19/36



Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting Evides kostprijsmodel

Totaal
213,3

Drinkwaterlevering

171,6

Overige wettelijke taken

24,5

Buitenland

1,8

Niet wettelijke taken

15,4

Totaal verdeling in kostprijsmodel

213,3

Tabel 3: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Evides heeft de wettelijke taken op twee
tabbladen opgenomen: drinkwaterlevering en overige wettelijke taken. Evides geeft in het
kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit
voorkomt. Daarnaast heeft Evides de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld aan
de activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of op het tabblad
overige wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten staan.Het tabblad drinkwaterlevering
bevat alleen vastrecht en variabele tarieven. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten
zijn geïdentificeerd dat dan op tabblad drinkwaterlevering de kosten voor drinkwater resteren.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Evides verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
Evides zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Evides maakt de hieraan ten grondslag liggende
berekeningen en toewijzingen niet inzichtelijk. Het is niet transparant wat directe en indirecte
kosten zijn en welke verdeelsleutels Evides heeft gebruikt bij het toewijzen en toerekenen van
de indirecte kosten.
Evides heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en
de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. Evides heeft –
op basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het
kostprijsmodel. Evides is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door Evides worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE bezig met
de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.
ACM acht het aannemelijk dat de door Evides toegelichte verdeelsleutels leiden tot een
redelijke uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.

20/36

wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede

4.3.2.3

Conclusie

Hoewel Evides belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat Evides vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid
van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die Evides gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij
komt dat Evides in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende toelicht op
welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;


Evides presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor
gescheiden;
a. Evides geeft geen toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte
kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;
b. Evides maakt de gebruikte verdeelsleutels niet inzichtelijk en geeft geen nadere
toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel heeft
Evides mondeling een toelichting gegeven op de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

Evides heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij Evides €
171,6 mln. Evides wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variablele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet Evides in een aantal stappen. De eerste
stap is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen,
te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de
kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
Evides gebruikt in het kostprijsmodel de kostenindeling (kostenopbouw) gebaseerd op de
begroting per bedrijfsonderdeel. Evides hanteert 8 bedrijfsonderdelen, waarbij 4
bedrijfsonderdelen aan één of meerdere hoofdprocessen toe te wijzen met verdeelssleutels. De
kosten van de andere vier bedrijfsonderdelen schaart Evides onder overheadkosten en worden
op basis van FTE toegerekend aan de 5 hoofdprocessen. Evides heeft de verdeelsleutels
zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, maar geeft geen toelichting op deze verdeelsleutels in
het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument).
De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.

21/36

overige wettelijke taken. Evides geeft onvoldoende inzicht hoe zij deze kosten heeft

Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

14.501

-

370

-

14.871

Productie

39.400

21.218

-

3.730

64.348

Distributie

34.321

31.822

876

4.076

71.095

Aansluiting

616

7.258

-

1.011

8.885

Verkoop

12.094

307

-

3

12.404

Totaal

100.932

60.605

1.246

8.820

171.603

variabel

Tabel 4: Kostenverdeling naar hoofdporcessen

De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Evides de volgende
verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

60,7%

39,3%

Distributie *3

60,7%

39,3%

Aansluiting *4

60,7%

39,3%

Verkoop *5

0%

100%

Tabel 5: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

Evides licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
*2 Evides hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 Evides berekent dit percentage als het gemiddelde van de benuttingsgraad productie en de
benuttingsgraad distributie.
*4 Evides hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. Hierbij heeft Evides de
benuttingsgraad distributie gelijkgesteld aan de benuttingsgraad van de productie.
*5 de kosten voor verkoop zien volledig toe op capaciteit (vastrecht).

22/36

Stap b

Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Evides aan
elk van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
59.597

41.336

100.933

Afschrijvingen

36.580

24.025

60.605

Belastingen

902

344

1.246

Vreemd

5.348

3.471

8.819

Totaal kosten

102.427 (59,7%)

69.176 (40,3%)

171.603 (100%)

Rendement

20.325 (95,2%)

1.022 (4,8%)

21.347 (100%)

122.752

70.198

192.950

vermogenskosten

Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 6: Kostenverdeling naar water en capaciteit

Evides wijst 59,7% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 40,3% aan
capaciteit. ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) in lijn ligt met
de verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis voor de
tarieven die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.
4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
Evides waardeert de activa in haar jaarrekening tegen historische kosten.

15

ACM constateert

dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel in lijn ligt met de
waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM constateert dat de waardering van
vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde lid van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
15

Jaarrekening 2015 Evides, Algemene toelichting en grondslagen van waardering en resultaatbepaling (pagina 77).

23/36

Operationele kosten

meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
De materiële vaste activa zijn met name ondergebracht bij Evides N.V. Evides N.V. moet in
eerste instantie daarom zowel de afschrijvingskosten als de activa toewijzen aan Evides
Drinkwater B.V. en Evides Industriewater B.V. Evides moet hierbij activa die voor beide
onderdelen worden gebruikt met een verdeelsleutel verdelen over Drinkwater B.V. en
Industriewater B.V. Vervolgens wijst Evides van de activa van Drinkwater B.V. de
afschrijvingskosten en activa toe aan de 4 activiteiten. ACM verwacht dat zowel de kosten als
van het actief op toezien.
Evides heeft bij het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij dit proces gebruik is gemaakt van meerdere
verdeelsleutels. Evides heeft geen nadere toelichting op deze verdeelsleutels gegeven. ACM
merkt op dat een eventueel onjuiste toerekening bijvoorbeeld gevolgen heeft voor de
berekening van de WACC. Als bijvoorbeeld minder activa toegerekend zou worden aan
drinkwateractiviteiten, kan de toets op de vermogenskosten-vergoeding anders uitpakken.
Onderstaande tabel bevat de afschrijvingen en activa uit het kostprijsmodel van Evides. ACM
constateert op grond van het kostprijsmodel dat Evides afschrijvingskosten en materiële vaste
activa toerekent aan elk van de in het kostprijsmodel opgenomen taken, met uitzondering van
buitenlandse activiteiten.
Activiteit
(bedragen * € 1.000)

Afschrijvingskosten (A)

Activawaarde (B)* Procentueel (= A/B)

Drinkwaterlevering
Overige wettelijke
activiteiten
Buitenland (1%
regeling)
Niet wettelijke
activiteiten

60.604

831.716

7,29%

351

3.734

9,39%

-

-

-

2.450

266.517

0,92%

Totaal

63.406

1.101.967

5,75%

Tabel 7: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende
activiteit.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Evides in het jaarverslag 2014
toe dat materiële vaste activa worden afgeschreven op basis van de lineaire methode over de
verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief
bestaat. De afschrijving start op het moment van ingebruikname van de betreffende activa.
ACM is van mening dat Evides de kosten van de activa toerekent op basis van algemeen

24/36

de onderliggende activa worden toegewezen aan die dochteronderneming waar de activiteiten

aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande vindt ACM het
aannemelijk dat Evides voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend. Evides begroot de gemiddelde activa
waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 831,7 mln. Op 1 januari verwacht Evides een
waarde van € 823,8 mln en op 31 december een waarde van € 839,7 mln. ACM constateert dat
rekenregels heeft berekend. ACM stelt vast dat Evides voldoet aan artikel 6, tweede lid, van de
Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Evides € 1,75 mln aan
kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet voor
drinkwaterlevering heeft Evides begroot op € 193,0 mln, waarmee de kosten voor buitenlandse
activiteiten 0,9% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwaterlevering. Evides handelt
hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

16

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot Evides € 28,5 mln aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en
buitenland, dit komt neer op een WACC van 3,4%.

17

Evides heeft hierbij de kosten ter

bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering gebracht op de

16

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa.
17

(Drinkwaterlevering (vermogenskosten € 30,2 mln) + de kosten voor bevordering van een goede

drinkwatervoorziening in het buitenland (vermogenskosten - € 1,75 mln)) / activa drinkwaterlevering (€ 831,7 mln) =
3,4%.

25/36

Evides in het kostprijsmodel de activawaarde inderdaad op grond van bovenstaande

vermogenskosten. ACM stelt vast dat Evides handelt conform artikel 11, tweede lid
Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te

Uit dit verslag blijkt dat er een overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in 2014.
ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten 5,5% (na
aftrek van de kosten voor buitenlandse activiteiten) bedraagt, terwijl de toegestane
18

vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was . De overschrijding betreft € 5,9 mln. Evides
merkt hierover op dat na overleg met het Ministerie van Infrastructuur en Milieu is besloten om
een bedrag van € 3 mln te compenseren in de tariefstelling van 2015 en de resterende
overschrijding in de tariefstelling van het jaar 2016. ACM stelt vast dat Evides deze handelwijze
heeft toegepast. Voor het jaar 2016 heeft Evides dit bedrag meegenomen in het kostprijsmodel;
het compensatiebedrag van € 2,9 mln wordt als het ware gezien als vermogenskosten die niet
in de tarieven worden verwerkt. De gehanteerde WACC valt hierdoor lager uit dan toegestaan.
ACM stelt op basis hiervan vast dat Evides in lijn handelt met artikel 12, tweede lid, van de
Drinkwaterwet. Evides handelt niet strikt in lijn met artikel 12, derde lid, van de Drinkwaterwet,
maar wel in de geest van de wet om een overschrijding zo snel mogelijk te compenseren.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

19

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

18

Gerealiseerde vermogenskosten à € 43,7 mln plus de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland à € 0,4 mln afgezet tegen het gemiddelde balanstotaal à € 795,2 mln levert 5,5% op.
19

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

26/36

compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Evides niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
gebaseerde wijze onderbouwt zijn (4.4.2);
3. Of Evides een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1

Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of Evides niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
drinkwaterlevering in 2016.
De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 193,0 mln, dit is 76,4% van de
totale omzet van Evides. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de
kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot. Bij deze toets
van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat Evides op een juiste wijze een
scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke drinkwatertaken en overige taken en
activiteiten.
Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van Evides op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat Evides in lijn
handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
Evides idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014.
Evides onderbouwt in het ondernemingsplan 2016

20

hoe de verwachte omzet drinkwater in

2016 zich verhoudt tot de omzet drinkwater 2015. Ten opzichte van 2015 laat de omzet
drinkwater een daling zien van €2,7 mln. In de kostenverbijzondering 2016
20

Bron: “2. Ondernemingsplan 2016”.

21

Bron: “5. Kostenverbijzondering 2016”.

21

heeft Evides

27/36

4.4.1.1

Opbrengsten

aangegeven hoe de afzet gerelateerd aan het variabele tarief zich verhoud tot gerealiseerde
afzet in het voorgaande kalenderjaar. ACM merkt hierbij op de verwachte afzet die hier is
genoemd niet eenduidig te koppelen is aan afzet die gebruikt is bij de omzetberekening.
ACM acht het aannemelijk dat Evides in lijn handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het
Drinkwaterbesluit. ACM acht dit wel aannemelijk gelet op ontwikkelingen in de tarieven en afzet
uit voorgaande jaren.
4.4.2

Tarieven

Tariefbeleid
bedrijfsbezoek heeft Evides aangegeven dat de drinkwatertarieven voornamelijk gebaseerd
worden op de tarieven van voorgaande jaren. De kostprijzen die berekend worden met het
kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet gebruikt bij het vaststellen van de
tarieven. Het algemene doel van het tariefbeleid is gelijke of lagere tarieven te realiseren dan
het voorgaande jaar zodat deze voorspelbaar zijn. In het Ondernemingsplan 2016

22

laat Evides

zien dat de tarieven voor huishoudelijk gebruik sinds 2004 nagenoeg gelijk gebleven zijn.
Evides baseert haar tariefbeleid voornamelijk op het integrale tarief, dat wil zeggen de
combinatie van het vastrecht en het variabele tarief per tariefcategorie.
Evides maakt bij de tarieven voor huishoudelijk gebruik onderscheid tussen de regio Rijnmond
en Zeeland en de regio West-Brabant. Als verklaring hiervoor wordt aangedragen dat op de
Brabantse Wal gebruik kan worden gemaakt van relatief goedkoop grondwater. Evides wil de
tarieven op de Brabantse Wal niet te veel laten afwijken van de tarieven van Brabant Water.
Een aantal gemeenten in het leveringsgebied van Evides brengen Evides precario in rekening.
Deze tarieven berekent Evides door aan de inwoners van deze gemeenten, zonder
administratieve opslag.
Uit het Ondernemingsplan 2016 blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor Evides leidt tot de
volgende keuzes:
1. Evides verlaagt het variabele tarief in de regio Rijnmond en Zeeland tot € 0,90 per m3 en in
de regio West-Brabant blijft het variabele tarief € 0,66 per m3 in 2016;
2. Evides verlaagt het basis vastrechttarief (voor beschikbaar gestelde capaciteit tot en met
10.000 m3/jaar) voor alle regio’s naar € 59,00 in 2016;
3. Het aansluittarief voor huishoudens blijft gelijk op € 1000,00.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Evides in haar tariefbeleid heeft gemaakt.

22

Bron: “2. Ondernemingsplan 2016”.

28/36

Evides gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. Tijdens het

Evides heeft 16 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van het verbruik van de
afnemer. Evides heeft voor elk vastrechttarief ook een kostprijs uitgerekend. Op basis van het
verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op basis van het vastrechttarief
€71,9 mln, dit is 36,4% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de
kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage 6.1.
Evides heeft 11 verschillende tarieven voor verbruik. Evides heeft ook een kostprijs uitgerekend
voor elk variabele tarief. Op basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan
van Evides bedraagt de geschatte opbrengst op basis van het variabel tarief € 121,0 mln, dit is
voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.
Evides brengt nog overige tarieven in rekening, zoals een tarief voor aansluiting,
wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en diverse
werkzaamheden. Voor het aanleggen van nieuwe aansluiting geldt dat het tarief niet precies de
kosten van de aansluiting dekken. Het verschil wordt door Evides geactiveerd en meerjarig
afgeschreven. Bij het vaststellen van de overige tarieven gaat Evides er vanuit dat deze precies
de kosten van de bijbehorende diensten dekken.
4.4.2.1

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen tarieven op individueel niveau in ieder geval in
redelijke verhouding te staan tot de kosten.

23

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Evides haar tarieven op haar eigen tariefbeleid. De tarieven
zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. Evides gebruikt het
kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is van grote afwijkingen in de berekende
kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen vermogenskosten worden in het
kostprijsmodel gebruikt als sluitpost tussen de kostprijzen en de tarieven. ACM merkt hierbij op
dat Evides de omzet gebruikt als wegingsfactor voor de berekening van de kostprijs van het
vastrecht. Dit is opmerkelijk aangezien de omzet het product is van het tarief en de afzet. De
kostprijs die het model berekent volgt hierdoor indirect uit het tarief dat Evides vaststelt op basis
van eigen tariefbeleid. Evides rekent 59,7% van de kosten toe aan water (het variabele tarief)
en 40,3% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 6. Evides heeft het rendement verdeeld in een

23

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

29/36

62,7% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een overzicht van de kostprijzen en tarieven

verhouding van 95,2% tegenover 4,8% voor respectievelijk water (variabele tarief) en capaciteit
(vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten van water en capaciteit niet in lijn ligt
met de verhouding tussen de rendementen van water en capaciteit.
Wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote verschillen
zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele vastrecht verschilt
per type aansluiting, van -719,2% van de kostprijs in de categorie ‘Interne levering Evides
industriewater’, tot 139,3% van de kostprijs in de categorie engros 2. Er is sprake van sterk
negatieve kostprijzen bij de categorieën ‘interne levering EIW Rijnmond’, ‘interne levering EIW
Zeeuws-Vlaanderen’ en ‘Engros 1’. ACM begrijpt niet hoe de kosten voor het onderhouden van
individuele variabele tarieven verschilt per categorie, van -87,3% van de kostprijs bij levering
aan ‘Engros 1’ tot 42,9% van de kostprijs bij levering tot 10.000 m3. Evides heeft gereageerd
dat dit voortkomt uit verschillende kostprijzen. Dit blijkt echter niet uit het kostprijsmodel. Een
volledig overzicht van de marges van Evides in 2016 staat in de bijlage.
Evides voegt hier aan toe dat wanneer het vastrecht en de variabele tarieven in samenhang
worden bekeken de tarieven in lijn liggen met de kosten. De scheve verhouding van de
individuele tarieven komt voort uit de wens afzetrisico’s te minimaliseren bij collega
drinkwaterbedrijven en interne leveringen. Evides heeft in het kostprijsmodel onderstaande
tabel opgenomen.
Klantgroep
Totale kosten Marge Totale omzet
Kleinverbruik Rijnmond en Zeeland (< 10.000 m3)
137.936.741
11%
152.930.676
West-Brabant
2.632.554
-8%
2.415.848
Grootverbruik < 100.000 m3
4.908.669
41%
6.921.932
Grootverbruik 100.000 - 1.000.000 m3 (incl.
6.264.691
32%
8.273.439
piektarief)
Grootverbruik > 1.000.000
m3
5.242.521
20%
6.282.831
Onbemeterd (gemiddeld)
224.126
25%
280.000
Brandleidingen (gemiddeld)
654.408 -19%
530.661
Openbare tappunten (gemiddeld)
18.498 -19%
15.000
Interne levering EIW Rijnmond
9.138.646
11% 10.178.853,00
Interne levering EIW Zeeuws-Vlaanderen
1.440.858
12%
1.616.382
Engros 1
1.421.280
20%
1.704.094
Engros 2
250.698 139%
600.000
Engros 3
1.356.834 -20% 1.091.376,45
Engros 4
112.297
-3%
109.099,92
Tabel 8: Totaaloverzicht kosten en omzet bij integrale benadering

ACM merkt op dat ook wanneer de tarieven in samenhang bekeken worden de marges sterk
variëren, daarnaast zijn er ook hier tariefcategorieën die een negatieve marge kennen.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat Evides per tarief

30/36

een bepaalde aansluiting negatief kunnen zijn. De winstmarge die behaald wordt op de

aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat sprake is van variërende
marges per tarief. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie gelijk hoeft te zijn,
maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan voor iedere
categorie toegelicht moet worden. Evides maakt niet inzichtelijk waardoor de verschillen tussen
de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van het
individuele vastrecht en de variabele tarieven is derhalve niet gebaseerd op een raming van de
Drinkwaterbesluit.
4.4.2.2 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Evides hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2. blijkt dat Evides inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
water en capaciteit. Vervolgens maakt Evides inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend
aan de verdeelsleutels water ten behoeve van het variabel tarief, en capaciteit ten behoeve van
de vastrechttarieven. Evides toont het verschil tussen deze kostprijzen en tarieven. Het verschil
schrijft het drinkwaterbedrijf toe aan eigen vermogenskosten (de winstmarge).
Op basis van het bovenstaande handelt Evides conform artikel 10, derde lid van het
Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven, waaronder ook het aansluittarief, geldt dat het
kostprijsmodel geen kostprijs berekend. Evides stelt voor het aansluittarief afzonderlijk een
calculatie op om tot een kostprijs te komen.
4.4.2.3

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet-discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
De vastrechttarieven voor grotere aansluitingen zijn afhankelijk van de regio. In West-Brabant
3

geldt een tarief van €372,12 per m per uur beschikbaar gestelde leveringscapaciteit, in de
overige regio’s geldt een vast tarief binnen een bepaalde bandbreedte van de
leveringscapaciteit. Deze verschillende methode leidt tot verschillen in vastrechttarief tussen de
regio’s voor eenzelfde aansluitcapaciteit. Het verschil in methode wordt door Evides niet
onderbouwt.

31/36

kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het

Het variabele tarief voor de tariefgroep kleinverbruikers is opgesplitst in twee verschillende
groepen op basis van geografische locatie. Deze opsplitsing is ook gemaakt bij de tarieven voor
nieuwe aansluitingen. De tarieven worden echter door Evides niet onderbouwt met een
variërende kostprijs in het kostprijsmodel.
Evides heeft deze verschillen toegelicht; voor de verbruikers op de Brabantse Wal wordt
gebruik gemaakt van goedkoop lokaal grondwater(winning) waarvoor tevens aanzienlijk minder
transportcapaciteit behoeft te worden aangelegd. Voor de overige delen van het
voorzieningsgebied van Evides wordt hoofdzakelijk gebruik gemaakt van het relatief dure
drinkwater, gebaseerd op gezuiverd oppervlaktewater dat in de Biesbosch wordt ingenomen.
regionale verschillen.
ACM concludeert dat een aantal van de tarieven voor drinkwaterlevering afwijken op basis van
gegevens die niet als objectief aan te merken zijn. Wat betreft het tarievenonderscheid op basis
van geografische locatie waarvoor geen kostenonderscheid gemaakt kan worden, kan niet
vastgesteld worden dat gelijke gevallen op een gelijke manier worden behandeld. Hoewel
Evides grotendeels niet discriminerende tarieven rekent, concludeert ACM dat Evides
vooralsnog niet volledig handelt conform de eis van niet discriminerende tarieven zoals
genoemd in artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.4.2.4

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
Evides verschaft in het kostprijsmodel inzicht in de kosten die zij toerekent aan de levering van
ander water dan drinkwater. Evides heeft hiervoor onder de niet-wettelijke taken een activiteit
“Levering ander Water” aangemaakt (zie paragraaf 4.3.2). ACM heeft in paragraaf 4.3.2
aangegeven dat het bij dergelijke projecten van belang is dat het drinkwaterbedrijf een
duidelijke scheiding tussen primaire en secundaire kosten hanteert, waarbij gekozen
verdeelsleutels en de consistentie van de verwerkingswijze over de jaren heen van belang zijn
om tot een juiste toewijzing van de kosten te komen. ACM constateert dat Evides niet
inzichtelijk heeft gemaakt op welke grondslagen zij de kosten toerekent aan de levering van
ander water dan drinkwater. ACM is daarom van mening dat er onvoldoende inzicht is geboden
in de wijze waarop kosten aan de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
Op basis van bovenstaande komt ACM tot een soortgelijke conclusie als uit paragraaf 4.3.2.3.
Hoewel Evides belangrijke stappen heeft gezet in de kostentoerekening naar
drinkwateractiviteiten, concludeert ACM dat Evides vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel
10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit.

32/36

Evides geeft aan in de toekomst te willen toewerken naar een kostenonderbouwing voor deze

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een overzicht
publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de website

24

op 10

februari 2016 dat Evides haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven heeft
gepubliceerd. Op basis hiervan concludeert ACM dat Evides handelt conform artikel 10, tweede
lid van het Drinkwaterbesluit.

33/36

24

https://www.Evides.nl/klantenservice/tarieven

5

Conclusie Evides

Evides gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Evides maakt niet inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel
aansluiten met de bedrijfsbegroting van Evides. Evides verdeelt kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor
buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Vervolgens heeft Evides
kostprijs berekend. Hierdoor heeft Evides meer inzicht gegeven in de relatie tussen kosten en
tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. Evides presenteert hiervan alleen de uitkomsten. Om te kunnen toezien
of Evides niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Evides toe te
lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en de daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te
maken. Daarbij maakt Evides onvoldoende zichtbaar hoe de kosten aan de levering via het
distributienet van ander water dan drinkwater worden toegerekend.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Evides heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft Evides een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de
kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. Evides stelt haar tarieven vast op basis
van haar eigen tariefbeleid. Evides streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in
tarieven te voorkomen. Evides gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen;
het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in
de bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges
(winst) per tarief erg verschillen. Evides heeft de verschillen per individueel tarief niet toegelicht.
ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere
toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.
Tot slot meent ACM dat er sprake is van prijsdiscriminatie; een aantal van de tarieven voor
afnemers van drinkwater verschillen, terwijl hiervoor geen objectieve basis is.

34/36

in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type vastrecht en variabel tarief een

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs in €

afnemers
Kleinverbruik Rijnmond en

Marge in

Tarief in €

Opbrengst
in €

%
72,76

-18,91%

59,00

57.610.961

16.021

72,76

-18,91%

59,00

945.239

296

146,75

-18,91%

119,00

35.224

36

2.489,82

-18,91%

2.019,00

72.684

>1.000.000 m3/jaar

10

87.580,16

-18,91%

71.019,00

710.190

25

23

5.150,46

-18,91%

4.176,52

96.060

Onbemeterd

1.649

135,92

24,93%

169,80

280.000

Brandleidingen

764

856,55

-18,91%

694,58

530.661

Openbare tappunten

50

369,96

-18,91%

300,00

15.000

Interne levering EIW

26

1

-4.681.146,82

-250,84%

7.061.182,00

7.061.182

Interne levering EIW

27

1

-154.961,29

-719,19%

959.500,00

959.500

Engros 1

1

-695.212,57

-307,36%

1.441.600,00

1.441.600

Engros 2

1

250.698,05

139,33%

600.000,00

600.000

Engros 3

1

1.350.088,42

-23,72%

1.029.798,80

1.029.799

Engros 3

1

0,00

100%

56.078,52

56.079

Piektarief

532

1.159,20

-18,91%

940,00

500.000

Kleinverbruik West-Brabant
Grootverbruik
< 100.000 m3
100.000 m3/jaar 1.000.000 m3/jaar
Capaciteitstarief

Totaal
Tabel 9: vastrechttarieven 2016 Evides

25

Grootverbruikers West-Brabant

26

Rijnmond

27

Zeeuws-Vlaanderen

28

Bron: Kostprijsmodel 2016 Evides

71.944.179
28

35/36

976.457

Zeeland (< 10.000 m3)

6.2

Overzicht variabele tarieven
Verbruik

Marge

Tarief in

Opbrengst

in €

in %

€

in €

105.910.794

0,63

42,86%

0,90

95.319.715

1.937.546

0,63

0,66

1.278.781

7.703.253

0,63

0,89

6.886.708

8.800.863

0,63

0,88

7.700.755

6.913.947

0,63

4,76%
41,27%
39,68%
28,57%

0,81

5.572.641

197.461

0,63

-22,22%

0,49

95.768

Interne levering EIW

21.881.255

0,63

0,14

3.117.671

Interne levering EIW

2.526.704

0,63

0,26

656.882

Engros 1

3.351.101

0,63

0,08

262.494

Engros 3

10.680

0,63

0,51

5.499

Engros 4

177.803

0,63

-77,78%
-58,73%
-87,30%
-19,05%
-3,17%

0,61

109.100

in m

Kleinverbruik Rijnmond en
Zeeland (< 10.000 m3)
Kleinverbruik West-Brabant
<100.000 m

3

3

100.000 m - 1.000.000 m
>1.000.000 m

3

3

Grootverbruik
capaciteitstarief

Totaal
Tabel 10: Variabele tarieven 2016 Evides

29

Bron: Kostprijsmodel 2016 Evides

3

121.006.015
29

36/36

Kostprijs

Verbruikscategorie

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Waterbedrijf Groningen 2016

Pagina
1/33

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van
Waterbedrijf Groningen. Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7,
tweede lid van de Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Waterbedrijf Groningen en toetst
deze aan het toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Waterbedrijf
Groningen.
1. Drinkwaterkosten
Waterbedrijf Groningen verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige
wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. De
lijst die Waterbedrijf Groningen gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze scheiding
onvoldoende, daarbij is het niet navolgbaar hoe deze lijst is gebruikt. Ook rekent Waterbedrijf
Groningen alle afschrijvingskosten van de activa toe aan drinkwater, terwijl zij ook activa voor
niet-drinkwateractiviteiten heeft. Om te kunnen toezien of Waterbedrijf Groningen niet te veel of
te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Waterbedrijf Groningen toe te lichten hoe
zij de verdeling heeft gemaakt en daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM
concludeert daarom dat Waterbedrijf Groningen vooralsnog niet voldoende transparant haar
kosten splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten. Daarbij rekent Waterbedrijf
Groningen alle afschrijvingskosten van de activa toe aan drinkwater, terwijl zij ook activa voor
niet-drinkwateractiviteiten heeft.

2/33

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

Daarnaast heeft Waterbedrijf Groningen onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de
gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn
betrokken bij het ramen van de kosten.
2. Drinkwatertarieven
Waterbedrijf Groningen stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid.
Waterbedrijf Groningen streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in tarieven te
voorkomen. Waterbedrijf Groningen gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te
stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft
inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de
marges (winst) per tarief erg verschillen. Waterbedrijf Groningen heeft voor deze individuele
de tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.

3/33

verschillen geen verklaring gegeven. ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van

Inhoudsopgave
1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Waterbedrijf Groningen ................... 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 15

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 15

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 25

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 26

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 29

5

Conclusie Waterbedrijf Groningen ................................................................................... 31

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 32
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 32

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 33

4/33

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Waterbedrijf Groningen. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere
drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Waterbedrijf Groningen. Op 29 maart 2016 heeft Waterbedrijf Groningen
een toelichting gegeven op haar tarieven. Daarnaast is Waterbedrijf Groningen in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Waterbedrijf Groningen heeft
van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Waterbedrijf Groningen beschreven. ACM
vat haar oordeel over de tarieven samen in hoofdstuk 5.
1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/33

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/33

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/33

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/33

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/33

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt.
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b).

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiëntie komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/33

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/33

Stap 2: Toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiëntie te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/33

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Waterbedrijf
Groningen

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Waterbedrijf Groningen van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

Groningen. Tijdens dit bezoek heeft Waterbedrijf Groningen een toelichting gegeven op
bovengenoemde documenten door uitleg te geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Waterbedrijf Groningen uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke
taken, buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende
tot de totale kosten van Waterbedrijf Groningen voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Waterbedrijf Groningen haar drinkwaterkosten vertaalt naar
drinkwatertarieven;



De wijze waarop Waterbedrijf Groningen de kostenefficiëntie en onderlinge
prestatievergelijking heeft betrokken bij de raming van de kosten.

ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Waterbedrijf Groningen
toegestuurd. Waterbedrijf Groningen is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen
reageren op het conceptadvies. Waterbedrijf Groningen heeft op 23 september een reactie
gestuurd, deze hebben ACM en Waterbedrijf Groningen telefonisch besproken op 27
september. Vervolgens heeft Waterbedrijf Groningen nog informatie en aanvullende
opmerkingen gestuurd op 11 oktober. De reacties zijn in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft samen een kostprijsmodel ontwikkeld (hierna: het
sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Waterbedrijf Groningen heeft een eigen kostprijsmodel gebruikt. Het
gebruik (en nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele
drinkwaterbedrijf. Het kostprijsmodel van Waterbedrijf Groningen bestaat uit verschillende Excel
bestanden die in onderlinge samenhang moeten worden bekeken. De verschillende Excel

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben geïmplementeerd zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN,

Vitens en Waternet.

13/33

Op 24 februari 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Waterbedrijf

bestanden volgen uit de administratie van Waterbedrijf Groningen en worden gebruikt om de
kostprijzen te berekenen.
Naast het kostprijsmodel heeft Waterbedrijf Groningen ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het kostprijsmodel bij de totstandkoming van
de tarieven. Hieronder lichten we het door Waterbedrijf Groningen gehanteerde kostprijsmodel
in algemene zin verder toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. Het
activiteiten, niet wettelijke activiteiten en buitenlandse activiteiten. Binnen de categorie wettelijke
activiteiten wordt vervolgens een verbijzondering gemaakt naar drinkwaterlevering. De indeling
van activiteiten over de categorieën wettelijke activiteiten, niet wettelijke activiteiten en
8

buitenlandse activiteiten is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.
Stap b Verdelen kosten over vastrecht en kubiekemeterprijs (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het kostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Waterbedrijf Groningen verdeelt de kosten van deze
hoofdprocessen naar de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten
van drinkwaterlevering zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het kostprijsmodel de
kostprijzen voor vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

14/33

kostprijsmodel verdeelt de begrote kosten voor 2016 over verschillende activiteiten: wettelijke

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Waterbedrijf Groningen stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct
onderscheid naar de kosten die verband houden met de drinkwatertaken. Waterbedrijf
Groningen hanteert het kostprijsmodel om vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting
voor alleen de drinkwatertaken te komen.
4.3.1.1

Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf
moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien Waterbedrijf
Groningen in het kostprijsmodel laat zien op welke wijze Waterbedrijf Groningen vanuit de
kosten de tarieven berekent, is het belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting
zoals goedgekeurd door de directie en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting
er niet is, kan ACM niet zien op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Waterbedrijf Groningen in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 47,79
mln aan totale kosten.

10

10

In de aan ACM verstrekte begroting 2016 bedragen de totale

Kostprijsmodel 2016 Waterbedrijf Groningen.

15/33

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

bedrijfskosten € 46,01 mln. Het verschil van € 1,78 mln is door Waterbedrijf Groningen
inzichtelijk gemaakt met een brugstaat (zie tabel 1).
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal (€ * 1 mln)

Begroting Waterbedrijf Groningen
Correcties t.b.v. kostprijsmodel:
Begrote schadevergoedingen (meters,
leidingwerk)

46,01

- 0,10
- 1,20

Kosten precario 2016

0,73

Rentekosten 2016

2,23

Obrengsten wzh samenwerking WMD
Totale correcties

0,12

Totale kosten kostprijsmodel

1,78
47,79

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting Waterbedrijf Groningen en het kostprijsmodel

In de bedrijfsbegroting van Waterbedrijf Groningen worden de netto operationele kosten
weergegeven; Waterbedrijf Groningen telt de rentekosten hier bij op. Daarnaast saldeert
operationele kosten met bijbehorende opbrengsten. Deze saldering komt voort uit de vereisten
vanuit de jaarverslaggeving, waar Waterbedrijf Groningen in haar begroting zoveel mogelijk
aansluiting mee wil houden. Ten behoeve van het kostprijsmodel corrigeert Waterbedrijf
Groningen de operationele kosten; eerst maakt ze de saldering ongedaan.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Waterbedrijf Groningen zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting
is te maken. Het kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting).
Waterbedrijf Groningen handelt hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiency en Benchmark

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek van ACM heeft Waterbedrijf Groningen mondeling toegelicht dat zij
aandacht besteedt aan de kostenbesparing door de wijze hoe de begroting tot stand komt.
Waterbedrijf Groningen legt hierbij bewust de verantwoordelijkheid bij iedere afdeling

16/33

Amortisatie bijdragen derden

afzonderlijk. Waterbedrijf Groningen is van mening dat de kostenbesparing het beste op
afdelingsniveau kan worden ingeschat omdat daar de kennis en know-how aanwezig is.
Waterbedrijf Groningen geeft hierbij aan dat zij het daarom als lastig ervaart om de
kostenbesparing voor ACM zichtbaar te maken.
Waterbedrijf Groningen heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de
kostenefficiëntie is en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het
niet inzichtelijk hoe de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de
begroting. Echter Waterbedrijf Groningen heeft wel aannemelijk gemaakt dat zij oog heeft voor
efficiëntieverbeteringen, wat bijvoorbeeld blijkt uit de wijze waarop de begroting wordt
kostenefficiëntie betrekt bij de raming van de kosten dan wettelijk bedoeld. ACM meent dat
Waterbedrijf Groningen strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat Waterbedrijf Groningen zichtbaar maakt dat enkel de kosten die
betrekking hebben op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden
doorberekend in de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel,
danwel in een toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

13

11

en indirecte

12

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de

11

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

12

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
13

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

17/33

opgesteld. Hieruit concludeert ACM dat Waterbedrijf Groningen een (andere) vorm van

drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
Waterbedrijf Groningen heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar
kosten te verdelen over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken.
drinkwatervoorziening in het buitenland apart inzichtelijk gemaakt.
Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting kostprijsmodel Waterbedrijf

Groningen
Drinkwaterlevering
Overig wettelijk
Niet wettelijk + Buitenlandse activiteiten
Totaal verdeling in kostprijsmodel

Totaal
47,79

41,06
2,57
4,16
47,79

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Waterbedrijf Groningen geeft in het
kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit
voorkomt. Daarnaast heeft Waterbedrijf Groningen de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet
gekoppeld aan de activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of de
overige wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten bevatten. De kosten voor
drinkwaterlevering worden toegerekend aan een aantal tarieven: vastrecht, variabele tarieven
en brandkranen/bluswater. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten zijn
geïdentificeerd dat drinkwaterlevering enkel de kosten voor drinkwater bevat.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Waterbedrijf Groningen verdeelt deze kosten
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel
van Waterbedrijf Groningen is navolgbaar hoe de uitkomsten tot stand komen zijn gekomen.
Waterbedrijf Groningen maakt de hieraan ten grondslag liggende berekeningen en toewijzingen
inzichtelijk. Het kostprijsmodel geeft inzage in de verdeling tussen directe en indirecte kosten.
Waterbedrijf Groningen geeft op onderdelen inzicht in de verdeelsleutels die zij heeft gebruikt bij
het toewijzen en toerekenen van de indirecte kosten.

18/33

Daarbij heeft Waterbedrijf Groningen de kosten voor bevordering van een goede

Waterbedrijf Groningen heeft voorts toegelicht hoe zij de kosten van de geïdentificeerde
projecten heeft vastgesteld. Dit is grotendeels gebaseerd op kostenplaatsen in de administratie
alsmede de kennis van de medewerkers op de financiële administratie. Door het selecteren op
de projecten is Waterbedrijf Groningen in staat de betreffende activiteiten afzonderlijk te
identificeren. Hierbij is onderscheid te maken naar de kosten die direct toerekenbaar aan het
project zijn (primaire kosten) en kosten die op grond van een verdeelsleutel aan het project
toegewezen worden (secundaire kosten). De primaire kosten hebben een directe relatie met het
project en zijn derhalve eenduidig toe te wijzen. De secundaire kosten bestaan uit het
toerekenen van de gemeenschappelijke kosten (overhead) aan de onderliggende projecten.
afschrijvingskosten. Het toerekenen van de kosten aan de activiteiten vindt plaats op basis van
activiteitencodes in de financiële administratie en urenverantwoording van personeelsleden.
Waterbedrijf Groningen heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de
verdeelsleutels en de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn
betrokken. Waterbedrijf Groningen heeft – op basis van de beste inschatting (‘professional
judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het kostprijsmodel. Waterbedrijf Groningen is
daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende objectief tot stand zijn
gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De verdeelsleutels die door
Waterbedrijf Groningen worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Huisvestingskosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken:
Vloeroppervlakte drinkwatertaken / totale vloeroppervlakte.
c.

Overige kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE
bezig met de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.

ACM acht het aannemelijk dat de door Waterbedrijf Groningen toegelichte verdeelsleutels
leiden tot een redelijke uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

Hoewel Waterbedrijf Groningen belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de
kosten van de drinkwater, concludeert ACM dat Waterbedrijf Groningen vooralsnog niet volledig
voldoet aan artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit om de volgende reden:
 De lijst die Waterbedrijf Groningen gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt
onvoldoende dat deze scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de
Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij komt dat Waterbedrijf Groningen in het kostprijsmodel en
toelichtende document onvoldoende toelicht op welke (wettelijke) taken (van de lijst) een
activiteit toeziet.

19/33

Hieronder vallen onder meer de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en

Waterbedrijf Groningen presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over
drinkwaterlevering, kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en
kosten voor overige wettelijke taken. Waterbedrijf Groningen geeft inzicht in hoe zij deze kosten
heeft gescheiden;
 Waterbedrijf Groningen geeft een toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en
indirecte kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;


Waterbedrijf Groningen maakt de gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk en geeft een korte
toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

20/33

Waterbedrijf Groningen heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor
drinkwaterlevering geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor
drinkwaterlevering bij Waterbedrijf Groningen € 41,06 mln. Waterbedrijf Groningen wijst deze
kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variabele tarieven) en capaciteit
(vastrechttarieven). Dit doet Waterbedrijf Groningen in een aantal stappen. De eerste stap is om
de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten:
water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de kosten
van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
Waterbedrijf Groningen wijst in het kostprijsmodel de kosten voor drinkwaterlevering toe aan de
vijf hoofdprocessen. Hierbij is het mogelijk dat een kostensoorten volledig aan één hoofdproces
wordt toegewezen, danwel dat Waterbedrijf Groningen er voor kiest de kosten over meerdere
hoofdprocessen te verdelen. Waterbedrijf Groningen heeft de verdeelsleutels zichtbaar
gemaakt in het kostprijsmodel, en geeft een korte toelichting op deze verdeelsleutels in het
kostprijsmodel (of toelichtingsdocument). De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot
onderstaande uitkomst.

Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

Water variabel

4.114

-

540

-

4.654

Productie

10.297

3.613

-

728

14.637

Distributie

7.726

3.251

-

655

11.632

Aansluiting

2.904

606

-

364

3.874

Verkoop

5.826

361

-

73

Totaal
Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Waterbedrijf
Groningen de volgende verdeelsleutels:

6.260
41.058

Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100,0%

0,0%

Productie *2

67,1%

32,9%

Distributie *3

42,5%

57,5%

Aansluiting *4

22,4%

77,6%

Verkoop *5

58,3%

41,7%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

Waterbedrijf Groningen licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*2 Waterbedrijf Groningen hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie.
Deze wordt berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale
productiecapaciteit. Het overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit
(vastrecht).
*3 Waterbedrijf Groningen hanteert als grondslag hiervoor dimensioneringsgraad van de
infrastructuur.
*4 Waterbedrijf Groningen hanteert als grondslag hiervoor de gemiddelde onderbenutting
aansluitcapaciteit.
*5 Waterbedrijf Groningen berekent dit percentage als gewogen gemiddeld hoofdprocessen
water, productie, distributie en aansluiting.
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Waterbedrijf
Groningen aan elk van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

18.354

12.512

30.866

Afschrijvingen

4.152

3.679

7.831

Belastingen

540

-

540

891

929

1.820

Totaal kosten

23.937 (58,3%)

17.121 (41,7%)

41.058 (100%)

Rendement

3.218 (116,1%)

-445 (-16,1%)

2.773 (100%)

27.155

16.675

43.830

Vreemd
vermogenskosten

Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit

Waterbedrijf Groningen wijst 58,3% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en
41,7% aan capaciteit. ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau)
afwijkt ten opzichte van de verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen
de basis voor de tarieven die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.

21/33

*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)

4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
In het jaarverslag 2014 vermeldt Waterbedrijf Groningen dat het bedrijf de materiële vaste
activa in eigen gebruik worden gewaardeerd tegen de kostprijs (verkrijgingsprijs
of vervaardigingsprijs).

14

waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014 en het bedrijfsverslag 2014. ACM
constateert dat de waardering van vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde
lid van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Onderstaande tabel bevat de afschrijvingen en activa uit het kostprijsmodel van Waterbedrijf
Groningen. ACM constateert dat Waterbedrijf Groningen wel materiële activa toerekent aan de
niet-wettelijke taken, maar geen afschrijvingskosten. ACM merkt op dat Waterbedrijf Groningen
geen verschil maakt in de toerekening van materiële activa tussen drinkwaterlevering,
buitenlandse activiteiten en overige wettelijke taken.

14

Jaarrekening 2014 Waterbedrijf Groningen, Algemene toelichting en grondslagen van waardering en

resultaatbepaling (pagina 77).

22/33

De waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel ligt in lijn met de

Activiteit

Afschrijvingskosten (A)

Activawaarde (B)*

Procentueel (= A/B)

7.832

149.150

5,25%

Buitenland (1% regeling)

-

-

-

Niet wettelijke activiteiten

-

19.436

n/a

7.832

168.586

4,65%

(bedragen * € 1000)
Drinkwaterlevering en
overige wettelijke
activiteiten

Totaal

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Waterbedrijf Groningen in het
jaarverslag 2014 toe dat de afschrijvingstermijnen van de materiële vaste activa zijn gebaseerd
op de verwachte economische levensduur, waarbij de activa lineair worden afschreven rekening
houdende met een restwaarde.
ACM heeft niet kunnen vaststellen dat Waterbedrijf Groningen de kosten van de activa
toerekent op basis van algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het
bovenstaande vindt ACM het niet aannemelijk dat Waterbedrijf Groningen voldoet aan artikel
11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.
Waterbedrijf Groningen begroot de gemiddelde activa waarde voor drinkwaterlevering voor
2016 op € 149,1 mln. Op 1 januari verwacht Waterbedrijf Groningen een waarde van € 148,3
mln en op 31 december een waarde van € 150,0 mln. De aan ACM verstrekte bedrijfsbegroting
2016 van Waterbedrijf Groningen bevat geen activawaarde. De activawaarde ligt in lijn met de
activawaarde uit de jaarrekening 2014. ACM vindt het aannemelijk dat in het kostprijsmodel de
activawaarde inderdaad op grond van bovenstaande rekenregels heeft berekend. ACM vindt
het aannemelijk Waterbedrijf Groningen voldoet aan artikel 6, tweede lid, van de
Drinkwaterregeling,.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Waterbedrijf Groningen €
250.000 aan kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De

23/33

activiteit.

omzet voor waterlevering heeft Waterbedrijf Groningen begroot op € 43,83 mln, waarmee de
kosten voor buitenlandse activiteiten 0, 57% bedragen van de geraamde omzet van de
drinkwatertaken. Waterbedrijf Groningen handelt hiermee conform artikel 8, tweede lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

15

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot Waterbedrijf Groningen € 4,6 mln aan vermogenskosten voor
drinkwaterlevering en € 250.000 aan kosten op ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland, dit komt neer op een WACC van 3,3%.

16

ACM stelt

vast dat Waterbedrijf Groningen handelt conform artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet, artikel 6,
eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM tekent daarbij wel aan dat de omvang van de activawaarde 2016 een inschatting is van
Waterbedrijf Groningen. De waarde zoals opgenomen in het kostprijsmodel is terug te herleiden
tot het bedrijfsverslag 2014. Waterbedrijf Groningen heeft een jaarlijkse indexatie van 1%
toegepast op de waarde uit 2014 om te komen tot de activawaarde in 2016. De daadwerkelijke
investeringen kunnen afwijken van de door Waterbedrijf Groningen gehanteerde indexering.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.
Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten. ACM
heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten 2,4% bedraagt,

15

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa.
16

(Vermogenskosten Waterlevering (€4,6 mln) + de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in

het buitenland (€ 0,25 mln)) / activa drinkwaterlevering (€ 149,15 mln) = 3,2%.

24/33

drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane

terwijl de toegestane vermogenskostenvergoeding hoger is (4,8%).

17

ACM stelt op basis

hiervan vast dat Waterbedrijf Groningen in lijn handelt met artikel 12, tweede en derde lid, van
de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

18

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Waterbedrijf Groningen niet discriminerende tarieven hanteert die op een
transparante en op kosten gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of Waterbedrijf Groningen een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de
tarieven opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1
4.4.1.1

Opbrengsten
Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
ondermeer kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het
Drinkwaterbesluit, voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van
kostendekkendheid wanneer de totale begrote omzet voor haar drinkwatertaken niet groter is
dan de totale begrote kosten voor deze taken. ACM heeft getoetst of Waterbedrijf Groningen
niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor vastrecht en variabele tarieven in 2016.
De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 43,8 mln, dit is 87,5% van de
totale omzet van Waterbedrijf Groningen. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven
is gelijk aan de kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot.
Bij deze toets van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat Waterbedrijf
Groningen op een juiste wijze een scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke
drinkwatertaken en overige taken en activiteiten.

17

Gerealiseerde vermogenskosten à € 3,34 mln. (A) plus Buitenlandse activiteiten 1% regeling à € 0,25 mln. (B) afgezet

tegen het gemiddelde balanstotaal à € 146,86 mln (C) levert 2,4% op via de formule: [(A+B)/100] * 100%.
18

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

25/33

drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van Waterbedrijf Groningen op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt
dat Waterbedrijf Groningen in lijn handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
Waterbedrijf Groningen idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en
tariefwijzigingen in lijn ligt met de omzet in 2014. ACM beschikt echter niet over de benodigde
eerdere jaren is het aannemelijk dat de raming van de omzet in 2016 wel mede gebaseerd is op
eerdere jaren.
Waterbedrijf Groningen heeft aangegeven in haar kostprijsmodel dat de opgegeven
verkoopcijfers gebaseerd zijn op de gegevens over aansluitingen en verbruik in het jaar 2014,
verhoogd met verkoopprognoses. De verkoopprognoses 2016 zijn percentueel verdeeld over
categorieën conform verhoudingen realisaties 2014. ACM heeft echter de benodigde gegevens
om dit te toetsen niet ontvangen.
ACM heeft strikt genomen onvoldoende gegevens om vast te stellen dat Waterbedrijf
Groningen in lijn handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit. ACM
acht dit wel aannemelijk gelet op ontwikkelingen in de tarieven en afzet uit voorgaande jaren.
4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

Waterbedrijf Groningen gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. Het
kostprijsmodel dat Waterbedrijf Groningen hanteert is in ontwikkeling. De kostprijzen die
berekend worden met het kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet
gebruikt bij het vaststellen van de tarieven. Momenteel is het nog onduidelijk of Waterbedrijf
Groningen in de toekomst wil toegroeien naar op kostprijs gebaseerde tarieven. De
vastrechttarieven zijn in het verleden vastgesteld op een niveau waar ze de kapitaalkosten
zouden moeten dekken.
Uit de Begroting 2016

19

blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor Waterbedrijf Groningen

leidt tot de volgende keuzes:
1. Waterbedrijf Groningen verhoogt het variabel tarief voor kleinverbruikers naar € 0,65 per m
in 2016;
3

2. Waterbedrijf Groningen verhoogt het basis vastrechttarief bij een 2 m /h aansluiting naar €

19

Bron: “Begroting 2016 en MJB 2016-2020 Waterbedrijf Groningen tbv AvA 19 november 2015”.

3

26/33

gegevens voor deze toets. Gelet op de relatief kleine tarief- en afnameschommelingen uit

45,96 in 2016;
3. Waterbedrijf Groningen geeft aan de aansluittarieven in principe vast te stellen op een
kostendekkend niveau.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Waterbedrijf Groning in haar tariefbeleid heeft
gemaakt.
Waterbedrijf Groningen heeft 28 verschillende tarieven voor vastrecht voor klanten met een
meter en daarnaast nog tarieven voor onbemeterde klanten. De tarieven zijn afhankelijk van de
kostprijs uitgerekend. Het verschil tussen het tarief en de kostprijs wordt verklaard door de
winstmarge. Op basis van het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op
basis van het vastrechttarief €16,7 mln, dit is 38,0% van de totale omzet uit drinkwaterlevering.
Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage 6.1.
Waterbedrijf Groningen hanteert één variabel tarief. Waterbedrijf Groningen heeft in het
kostprijsmodel voor elk type aansluiting ook een kostprijs uitgerekend. Op basis van de
verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan van Waterbedrijf Groningen bedraagt de
geschatte opbrengst op basis van het variabel tarief € 27,2 mln, dit is 62% van de totale omzet
uit drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven voor levering staat
in bijlage 6.2.
Waterbedrijf Groningen brengt nog overige tarieven in rekening, zoals tarieven voor nieuwe
aansluitingen, wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en het
herstellen van een beschadigde watermeter. Bij het vaststellen van deze tarieven gaat
Waterbedrijf Groningen er vanuit dat deze precies de kosten van de bijbehorende diensten
dekken.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen individuele tarieven in redelijke verhouding te staan
tot de kosten.

20

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Waterbedrijf Groningen haar tarieven op haar eigen

20

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

27/33

capaciteit van de aansluiting. Waterbedrijf Groningen heeft voor elk vastrechttarief ook een

tariefbeleid. De tarieven zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel.
Waterbedrijf Groningen gebruikt het kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is
van grote afwijkingen in de berekende kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen
vermogenskosten worden door Waterbedrijf Groningen gebruikt als sluitpost tussen het op
basis van beleid gestelde tarief en de berekende kostprijs. Waterbedrijf Groning rekent 58,3%
van de kosten toe aan water (het variabele tarief) en 41,7% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel
5. Waterbedrijf Groningen heeft het rendement verdeeld in een verhouding van 116,1%
tegenover -16,1% voor respectievelijk water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit
blijkt dat de verhouding tussen kosten van water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding
tussen de rendementen van water en capaciteit. Deze verhouding is onderdeel van het beleid

Wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote verschillen
zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele vastrecht verschilt
3

per aansluitingscapaciteit, van -11,9% van de kostprijs bij een aansluiting van 6 m /h tot 75,2%
3

van de kostprijs bij een aansluiting van 25 m /h. De winstmarge die behaald wordt op de
individuele variabele tarieven verschilt per categorie, van 12,1% bij een verbruik tot 300 m3 tot
en met 25% bij een verbruik boven 25.000 m3.Een volledig overzicht van de marges van
Waterbedrijf Groningen in 2016 staat in de bijlage.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat Waterbedrijf
Groningen per tarief aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat sprake
is van variërende marges per tarief. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie
gelijk hoeft te zijn, maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan
voor iedere categorie toegelicht moet worden. Waterbedrijf Groningen maakt niet inzichtelijk
waardoor de verschillen tussen de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van de
individuele tarieven voor drinkwaterlevering is derhalve niet gebaseerd op een raming van de
kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Waterbedrijf Groningen hier invulling aan heeft
gegeven.
Uit hoofdstuk 4.3.2.2 blijkt dat Waterbedrijf Groningen inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel
welke kosten (operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij

28/33

van Waterbedrijf Groningen.

maakt voor drinkwaterlevering. Vervolgens maakt Waterbedrijf Groningen inzichtelijk hoe deze
kosten worden toegerekend aan de individuele vastrecht- en variabele tarieven. Waterbedrijf
Groningen toont het verschil tussen deze kostprijzen en tarieven. Het verschil schrijft
Waterbedrijf Groningen toe aan eigen vermogenskosten, oftewel de winstmarge.
Op basis van het bovenstaande is ACM van mening dat Waterbedrijf Groningen handelt
conform artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven, waaronder ook
het aansluittarief, geldt dat het kostprijsmodel geen kostprijs berekend. Waterbedrijf Groningen
stelt voor het aansluittarief afzonderlijk een calculatie op om tot een kostprijs te komen.
Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Uit de tariefgroepen die Waterbedrijf Groningen hanteert voor drinkwaterlevering blijkt dat er
een objectieve grondslag is bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende
afnemers en daarbij behorende tarieven. ACM is van mening dat Waterbedrijf Groningen
handelt conform de bepaling in artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet om niet
discriminerende tarieven te hanteren.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
ACM constateert uit de verkregen informatie dat Waterbedrijf Groningen geen ander water dan
drinkwater levert. Op basis daarvan is deze wettelijke bepaling niet van toepassing op
Waterbedrijf Groningen.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
overzicht publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de
website

21

op 10 februari 2016 dat Waterbedrijf Groningen haar vastrecht, variabele tarieven en

aansluittarieven heeft gepubliceerd. Op basis hiervan is ACM van mening dat Waterbedrijf
Groningen handelt conform artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM merkt op dat het aansluittarief voor de kleinste aansluiting dat Waterbedrijf Groningen
heeft opgenomen in het kostprijsmodel niet overeenkomt met het hierbij behorende tarief in het

21

https://waterbedrijfgroningen.nl/klantenservice/prijs-van-uw-drinkwater/

29/33

4.4.2.4

online gepubliceerde tarievenoverzicht. Hierdoor is het voor ACM onduidelijk welk tarief
Waterbedrijf Groningen daadwerkelijk in rekening brengt. ACM gaat er vanuit dat de online
publicatie juist is en betwijfelt daarom de juistheid van dit onderdeel in het kostprijsmodel.

30/33

5

Conclusie Waterbedrijf Groningen

Waterbedrijf Groningen gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te
bieden in de scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het
berekenen van kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste
richting is om inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Waterbedrijf Groningen maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het
kostprijsmodel aansluiten met de bedrijfsbegroting van Waterbedrijf Groningen. Waterbedrijf
Groningen verdeelt deze kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
Waterbedrijf Groningen in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type vastrecht en
variabel tarief een kostprijs berekend. Hierdoor heeft Waterbedrijf Groningen meer inzicht
gegeven in de relatie tussen kosten en tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. De lijst die Waterbedrijf Groningen gebruikt voor het scheiden van
kosten waarborgt deze scheiding onvoldoende, daarbij is het niet navolgbaar hoe deze lijst is
gebruikt. Ook rekent Waterbedrijf Groningen alle afschrijvingskosten van de activa toe aan
drinkwater, terwijl zij ook activa voor niet-drinkwateractiviteiten heeft.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Waterbedrijf Groningen heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de
gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn
betrokken bij het ramen van de kosten. Wel heeft Waterbedrijf Groningen een vorm van
efficiëntie betrokken bij de raming van de kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te
houden met de prestaties van andere drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. Waterbedrijf Groningen stelt haar tarieven
vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Waterbedrijf Groningen streeft naar stabiele tarieven
en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Waterbedrijf Groningen gebruikt het
kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de
tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. Waterbedrijf
Groningen heeft de verschillen per individueel tarief niet toegelicht. ACM meent dat sommige
kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per
individueel tarief verdient.

31/33

kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. Daarnaast heeft

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

Tarief in EUR

Opbrengst

(m3/h)

afnemers

in EUR

procenten

2

260.760

49,82

-9,37%

45,15

11.772.746

3

4.079

249,01

13,58%

282,83

1.153.658

4

76

372,5

3,62%

386

29.336

5

4

509,1

-5,22%

482,5

1.930

6

788

657,14

-14,13%

564,3

444.672

7

12

959,32

20,40%

1155

13.860

8

1

1.156,52

14,14%

1.320,00

1.320

9

46

1.363,85

8,88%

1.485,00

68.310

10

273

1.580,62

1,71%

1.607,69

438.900

12

47

2.040,24

-2,95%

1.980,00

93.060

14

156

2.531,67

-8,76%

2.310,00

360.360

15

1

2.788,40

53,31%

4.275,00

4.275

20

24

4.171,28

36,65%

5.700,00

136.800

25

26

5.700,90

75,19%

9.987,50

259.675

30

4

7.358,63

62,87%

11.985,00

47.940

35

5

9.131,09

53,13%

13.982,50

69.913

40

4

11.008,08

45,17%

15.980,00

63.920

45

1

12.981,50

38,49%

17.977,50

17.978

50

3

15.044,77

44,98%

21.812,50

65.438

55

1

17.192,35

39,56%

23.993,75

23.994

60

2

19.419,55

34,79%

26.175,00

52.350

99

1

39.148,65

10,32%

43.188,75

43.189

100

3

39.703,38

29,46%

51.400,00

154.200

120

1

51.248,51

20,35%

61.680,00

61.680

125

1

54.262,71

18,41%

64.250,00

64.250

130

1

57.325,54

16,56%

66.820,00

66.820

200

1

104.777,85

-1,89%

102.800,00

102.800

200

1

104.777,85

-1,89%

102.800,00

102.800

Aantal

Kostprijs

Marge in

Tarief in EUR

15.716.171
Opbrengst

afnemers

in EUR

procenten

1

972

2

1.679

3

1.087

4

1.013

5

602

86,75
103,22
114,98
127,28
140,19

5,27%
4,17%
7,60%
9,93%
11,36%

in EUR

Staffel onbemeterd

in EUR

91,32
107,52
123,72
139,92
156,12

88.763
180.526
134.484
141.739
93.984

32/33

Subtotaal bemeterd

6

318

7

79

8

39

9

38

SHV

118

153,77
168,07
183,18
199,17
2.075,99

12,06%
12,17%
11,76%
10,92%
-4,62%

172,32
188,52
204,72
220,92
1.980,00

Subtotaal

54.798
14.893
7.984
8.395
233.640
959.206

onbemeterd
Totaal

16.675.377

22

Tabel 7: Vastrechttarieven 2016 Groningen

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie
(m3)

Verbruik
in m

3

0 - 300

24.247.212

301 - 1.000

2.566.731

1.000 - 2.500

1.717.093

2.501 - 5.000

2.067.676

5.001 - 25.000

3.077.447

25.001 - 50.000

803.638

50.001 - 100.000

752.131

> 100.000

7.018.280

Kostprijs

Marge in

Tarief in

in EUR

procenten

EUR

0,58
0,56
0,55
0,55
0,53
0,52
0,52
0,52

12,07%
16,07%
18,18%
18,18%
22,64%
25,00%
25,00%
25,00%

0,65
0,65
0,65
0,65
0,65
0,65
0,65
0,65

Totaal
Tabel 8: Variabele tarieven 2016 Waterbedrijf Groningen

22

Kostprijsmodel 2016 Waterbedrijf Groningen.

23

Kostprijsmodel 2016 Waterbedrijf Groningen.

Opbrengst in EUR
15.489.009
1.663.242
1.112.676
1.339.854
1.994.186
520.757
487.381
4.547.845
27.154.951

23

33/33

6.2

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Oasen 2016

Pagina
1/32

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van Oasen.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Oasen en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Oasen.
1. Drinkwaterkosten
Oasen verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. De lijst die Oasen
gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze scheiding onvoldoende, daarbij is het
niet navolgbaar hoe deze lijst is gebruikt. ACM concludeert daarom dat Oasen vooralsnog niet
voldoende transparant haar kosten splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarnaast heeft Oasen onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.
2. Drinkwatertarieven
Oasen stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Oasen streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Het kostprijsmodel dat Oasen
hanteert is een integraal onderdeel van de organisatie. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de

2/32

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst)
per tarief geen grote verschillen vertonen en is het transparant hoe Oasen haar tarieven
bepaald.

3/32

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

4

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Oasen................................................. 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 15

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 15

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 25

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 26

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 29

5

Conclusie Oasen ................................................................................................................ 30

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 31
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 31

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 32

4/32

3

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Oasen. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Waternet. Op 17 februari 2016 heeft Oasen een toelichting gegeven op
haar tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is Oasen in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Oasen heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Waternet beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/32

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de
3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.

2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/32

rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/32

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/32

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/32

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt. ACM stelt bij deze stap vast:
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b)

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiency komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/32

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/32

Stap 2: toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiency te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/32

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Oasen

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Oasen van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft Oasen een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Oasen uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van Oasen voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Oasen haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop Oasen de kostenefficiency en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

Oasen heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin
deze uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen
tussen het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen via voetnoten.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Oasen toegestuurd.
Oasen is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het conceptadvies.
Oasen heeft op 13 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en Oasen telefonisch
besproken op 19 september. Vervolgens heeft Oasen nog informatie en aanvullende
opmerkingen gestuurd op 27 september. Deze reactie is in de rapportage waar relevant
verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft samen een kostprijsmodel ontwikkeld (hierna: het
sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Oasen heeft een eigen kostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf. Het
kostprijsmodel van Oasen bestaat uit verschillende Excel bestanden die in onderlinge

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben geïmplementeerd zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN,

Vitens en Waternet.

13/32

Op 16 februari 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Oasen. Tijdens dit

samenhang moeten worden bekeken. De verschillende Excel bestanden volgen uit de
administratie van Oasen en worden gebruikt om de kostprijzen te berekenen.
Naast het kostprijsmodel heeft Oasen ook een toelichting aangeleverd op de totstandkoming
van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting beschrijft het
drinkwaterbedrijf de toepassing van het kostprijsmodel bij de totstandkoming van de tarieven.
Hieronder lichten we het door Oasen gehanteerde kostprijsmodel in algemene zin verder toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. Het
kostprijsmodel verdeelt de begrote kosten voor 2016 over verschillende activiteiten: wettelijke
activiteiten wordt vervolgens een verbijzondering gemaakt naar drinkwaterlevering. De indeling
van activiteiten over de categorieën wettelijke activiteiten, niet wettelijke activiteiten en
8

buitenlandse activiteiten is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.
Stap b Verdelen kosten over vastrecht en kubiekemeterprijs (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het kostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Oasen verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar
de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het kostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

14/32

activiteiten, niet wettelijke activiteiten en buitenlandse activiteiten. Binnen de categorie wettelijke

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Oasen stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct onderscheid naar
de kosten die verband houden met de drinkwatertaken. Oasen hanteert het kostprijsmodel om
vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de drinkwatertaken te komen.
4.3.1.1

Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid, van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het
drinkwaterbedrijf moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien
Oasen in het kostprijsmodel laat zien op welke wijze Oasen vanuit de kosten de tarieven
berekent, is het belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd
door de directie en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM
niet zien op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Oasen in het kostprijsmodel uitgaat van € 67,6 mln. (excl. resultaat
deelneming) aan totale kosten.

10

Kostprijsmodel 2016 Oasen.

11

Begroting Oasen 2016.

10

In de aan ACM verstrekte begroting 2016

11

bedragen de totale

15/32

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

bedrijfskosten € 65,9 mln. Het verschil van € 1,7 mln is door Oasen inzichtelijk gemaakt in het
kostprijsmodel (zie tabel 1).
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting Oasen

65,9

Correctie t.b.v. kostprijsmodel:
Opbrengsten onder kosten verantwoord

1,7

Totale correctie

1,7

Totale kosten kostprijsmodel

67,6

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting Oasen en het kostprijsmodel

saldeert operationele kosten met bijbehorende opbrengsten. Deze saldering komt voort uit de
vereisten vanuit de jaarverslaggeving, waar Oasen in haar begroting zoveel mogelijk aansluiting
mee wil houden. Ten behoeve van het kostprijsmodel corrigeert Oasen de operationele kosten;
eerst maakt ze de saldering ongedaan.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Oasen zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken.
Oasen handelt hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiency en Benchmark

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek heeft Oasen mondeling toegelicht dat zij aan deze twee aspecten
aandacht besteedt door onder meer de uitkomsten van de onderlinge prestatievergelijking 2012
mee te nemen in het begrotingsproces. Oasen legt hierbij bewust de verantwoordelijkheid bij
iedere afdeling afzonderlijk. Oasen is van mening dat de kostenbesparing het beste op
afdelingsniveau kan worden ingeschat omdat daar de relevante kennis aanwezig is. Oasen
besteedt daarnaast aandacht aan de kostenbesparing in de brief aan haar aandeelhouders
waarin de begroting van Oasen wordt besproken. Hierin wordt op geaggregeerd niveau de
kostenbesparing weergegeven. In haar tariefbeleid heeft Oasen aanvullende kostenprikkels.
Oasen verlaagt zowel het variabel tarief als het vastrechttarief ten opzichte van 2015. Dit kan

16/32

In de bedrijfsbegroting van Oasen worden de netto operationele kosten weergegeven; Oasen

beschouwd worden als een prikkel voor kostenefficiëntie.
Oasen heeft niet inzichtelijk gemaakt hoe de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het
opstellen van de begroting. Echter Oasen heeft wel aannemelijk gemaakt dat zij oog heeft voor
efficiëntieverbeteringen, wat bijvoorbeeld blijkt uit de wijze waarop de begroting wordt
opgesteld. Hieruit concludeert ACM dat Oasen een (andere) vorm van kostenefficiëntie betrekt
bij de raming van de kosten dan wettelijk bedoeld. ACM meent dat Oasen strikt genomen niet
voldoet aan artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat Oasen zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in
de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een
toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

14

12

en indirecte

13

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen

12

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

13

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
14

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

17/32

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de

of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
Oasen heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft Oasen
de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland apart
inzichtelijk gemaakt.
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting kostprijsmodel Oasen
52,0
12,4
0,1

Subtotaal

64,5

Diensten (niet-wettelijk)

3,0

Pacht en Verhuur (niet-wettelijk)

0,1

Buitenlandse activiteiten

0,0

Totaal verdeling in kostprijsmodel

67,6

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Oasen geeft in het kostprijsmodel niet voor
elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit voorkomt. Daarnaast heeft
Oasen de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld aan de activiteiten die in de lijst
zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of de overige wettelijke taken wel of geen
drinkwaterkosten bevatten. De kosten voor drinkwaterlevering worden toegerekend aan een
aantal tarieven: vastrecht, variabele tarieven en brandkranen/bluswater. ACM stelt dat alleen
als alle niet drinkwaterkosten zijn geïdentificeerd dat drinkwaterlevering enkel de kosten voor
drinkwater bevat.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Oasen verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
Oasen is navolgbaar hoe de uitkomsten tot stand komen zijn gekomen. Oasen maakt de
hieraan ten grondslag liggende berekeningen en toewijzingen inzichtelijk.
Het kostprijsmodel geeft inzage in de verdeling tussen directe en indirecte kosten. Oasen geeft
op onderdelen inzicht in de verdeelsleutels die zij heeft gebruikt bij het toewijzen en toerekenen
van de indirecte kosten.
Oasen heeft voorts toegelicht hoe zij de kosten van de geïdentificeerde projecten heeft
vastgesteld. Dit is grotendeels gebaseerd op kostenplaatsen in de administratie alsmede de

18/32

Drinkwaterlevering
Kosten met een andere dekking (Overig
wettelijk)
Meelift (niet-wettelijk)

67,6

kennis van de medewerkers op de financiële administratie. Door het selecteren op de projecten
is Oasen in staat de betreffende activiteiten afzonderlijk te identificeren. Hierbij is onderscheid
te maken naar de kosten die direct toerekenbaar aan het project zijn (primaire kosten) en
kosten die op grond van een verdeelsleutel aan het project toegewezen worden (secundaire
kosten). De primaire kosten hebben een directe relatie met het project en zijn derhalve
eenduidig toe te wijzen. De secundaire kosten bestaan uit het toerekenen van de
gemeenschappelijke kosten (overhead) aan de onderliggende projecten. Hieronder vallen onder
meer de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten. Het
toerekenen van de kosten aan de activiteiten vindt plaats op basis van activiteitencodes in de
financiële administratie en urenverantwoording van personeelsleden.

de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. Oasen heeft –
op basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het
kostprijsmodel. Oasen is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door Oasen worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Huisvestingskosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken:
Vloeroppervlakte drinkwatertaken / totale vloeroppervlakte.
c.

Overige kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE
bezig met de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.

ACM acht het aannemelijk dat de door Oasen toegelichte verdeelsleutels leiden tot een
redelijke uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

Hoewel Oasen belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat Oasen vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid
van het Drinkwaterbesluit om de volgende reden:
 De lijst die Oasen gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij
komt dat Oasen in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende toelicht op
welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet.
Oasen presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige
wettelijke taken. Oasen geeft inzicht in hoe zij deze kosten heeft gescheiden;
 Oasen geeft een toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte kosten en
welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;

19/32

Oasen heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en



Oasen maakt de gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk en geeft een korte toelichting omtrent
de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

Oasen heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij Oasen €
52,0 mln. Oasen wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variabele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet Oasen in een aantal stappen. De eerste stap
is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te
weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de

Stap a
Oasen wijst in het kostprijsmodel de kosten voor drinkwaterlevering toe aan de vijf
hoofdprocessen. Hierbij is het mogelijk dat een kostensoorten volledig aan één hoofdproces
wordt toegewezen, danwel dat Oasen er voor kiest de kosten over meerdere hoofdprocessen te
verdelen. Oasen heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, en geeft een
korte toelichting op deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument). De
kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

4.349

-

-

-

4.349

Productie

17.075

4.149

-

1.424

22.648

Distributie

9.608

6.232

-

2.072

17.912

Aansluiting

3.599

858

-

114

4.571

Verkoop

2.332

42

-

159

2.533

Totaal

36.963

11.281

-

3.769

52.013

variabel

Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Oasen de volgende
verdeelsleutels:

20/32

kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.

Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

71,4%

28,6%

Distributie *3

39,7%

60,3%

Aansluiting *4

1,0%

99,0%

Verkoop *5

51,7%

48,3%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

Oasen licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*2 Oasen hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 Oasen berekent dit percentage op basis van de dimensioneringsgraad van de infrastructuur.
*4 Oasen hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
toegewezen aan vastrecht.
*5 Oasen berekent dit percentage als een gewogen gemiddelde van de hoofdprocessen
benuttingsgraad productie, distributie en aansluiting.
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Oasen aan
elk van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

21.598

15.365

36.963

Afschrijvingen

5.466

5.815

11.281

Belastingen

-

-

-

1.923

1.846

3.769

Totaal kosten

28.987 (55,7%)

23.026 (44,3%)

52.013 (100%)

Marge

567 (13,2%)

3.729 (86,8%)

4.296 (100%)

-

2.341

2.341

-

307

307

567 (8,1%)

6.377 (91,9%)

6.943 (100%)

29.584

29.402

58.986

Vreemd
vermogenskosten

Toeslag brandblus (per
aansluiting € 6,79)
Toeslag inspectie (per
aansluiting € 0,89)
Rendement *1
Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit

21/32

*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)

*1 Oasen heeft in haar tarief voor vastrecht een tweetal toeslagen opgenomen. Deze toeslagen
moeten afzonderlijk worden beoordeeld en vallen buiten de drinkwaterlevering. Om deze reden
heeft ACM deze toeslagen afzonderlijk inzichtelijk gemaakt.
Oasen wijst 55,7% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 44,3% aan
capaciteit. ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten
opzichte van de verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis
voor de tarieven die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.

4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
15

Oasen waardeert de activa in haar jaarrekening tegen historische kosten. ACM constateert
dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel in lijn ligt met de
waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM constateert dat de waardering van
vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde lid van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Oasen heeft de afschrijvingen en activa verdeeld over drinkwaterlevering, overige wettelijke
16

taken, buitenland en niet wettelijke taken (zie tabel) . Oasen licht toe dat afschrijvingskosten en
activa op een verschillende wijze worden toegerekend. Afschrijvingskosten rekent Oasen toe
met behulp van kostenplaatsen. De splitsing in activa wordt gemaakt op basis van de splitsing
in eigen en vreemd vermogen.

15

Jaarverslag Oasen 2014, grondslagen voor waardering activa en passiva (pagina 67 en 68)

16

Bron: email van 27 september van Oasen aan ILT.

22/32

4.3.3

Activiteit
(bedragen * € 1.000)
Drinkwaterlevering
Overige wettelijke
activiteiten
Buitenland (1%
regeling)
Niet wettelijke
activiteiten
Totaal

Afschrijvingskosten (A)

Activawaarde (B)*

Procentueel (= A/B)

11.916

246.408

4,84%

66

-10.554**

-0,63%

-

-

-

6

446

1,35%

11.988

236.300

5,07%

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit

activiteit.
** De negatieve activawaarde bij de overige wettelijke activiteiten is het resultaat van niet kostendekkende tarieven van
sommige van deze activiteiten. Redenen hiervoor kunnen uiteenlopen van wettelijk gemaximeerde tarieven,
gedraggestuurde tarieven of tarieven die nog in een ingroeitraject zitten.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Oasen in het jaarverslag 2014
toe dat materiële vaste activa worden afgeschreven op basis van de lineaire methode over de
verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief
bestaat. De afschrijving start op het moment van ingebruikname van de betreffende activa.
ACM acht het aannemelijk dat Oasen de kosten van de activa toerekent op basis van algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande vindt ACM het
aannemelijk dat Oasen voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet, kanttekening
hierbij is dat er een negatieve activawaarde resulteert voor overige wettelijke activiteiten.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.
Oasen begroot de gemiddelde activa waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 235,9 mln.
Oasen heeft enkel de gemiddelde waarde weergegeven zonder een waarde per 1 januari en 31
december te vermelden. ACM heeft te weinig informatie om vast te stellen of Oasen voldoet
aan artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling. Wel acht ACM het op grond van
vergelijking van de activawaarde in het kostprijsmodel ten opzichte van de activawaarde in de
jaarrekening 2014 aannemelijk dat Oasen voldoet aan artikel 6, tweede lid, van de
Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een

23/32

* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende

goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Oasen € 50.000 aan
kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet voor
drinkwaterlevering heeft Oasen begroot op € 52,0 mln, waarmee de kosten voor buitenlandse
activiteiten 0,0% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwaterlevering. Oasen handelt
hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

17

Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor de
buitenlandactiviteiten in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot Oasen € 8,1 mln aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en € 50.000
aan kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland, dit komt neer
op een WACC van 3,4%.

18

ACM stelt vast dat Oasen handelt conform artikel 11, tweede lid

Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.
Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in
2014. ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten
3,3% (na aftrek van de kosten voor buitenlandse activiteiten) bedraagt, terwijl de toegestane
vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8%

17

19

was. ACM stelt op basis hiervan vast dat Oasen in

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa
18

Vermogenskosten Drinkwaterlevering (€ 8,1 mln) + de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland (€ 50.000)) / activa drinkwaterlevering (€ 235,9 mln) = 3,4%.
19

Gerealiseerde vermogenskosten à € 6,88 mln. (A) plus Buitenlandse activiteiten 1% regeling à € 0,06 mln (B) afgezet

tegen het gemiddelde balanstotaal à € 208,87 mln (C) levert 3,3% op via de formule: [(A+B)/100] * 100%.

24/32

De vastgestelde vermogenskosten-vergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.

lijn handelt met artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

20

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Oasen niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of Oasen een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1
4.4.1.1

Opbrengsten
Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voordrinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of Oasen niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
21

De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt €58,4 mln , dit is 84,3% van de
totale omzet van Oasen. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de
kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot. Bij deze toets
van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt dat Oasen op een juiste wijze een
scheiding heeft aangebracht tussen kosten wettelijke drinkwatertaken en overige taken en
activiteiten.
Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van Oasen op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat Oasen in lijn
handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
20

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

21

Dit is exclusief vastrecht particulier bluswater.

25/32

4.4

4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
Oasen idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014.
Oasen heeft toegelicht dat de afzet, zowel aantallen als verbruik, is gebaseerd op een
prognosemodel. Uit de toelichting bij de begroting Waterverdeling 2016 blijkt dat de begrote
Daarnaast heeft ACM geconstateerd dat er relatief weinig tariefschommelingen zijn geweest in
de afgelopen jaren.
ACM stelt vast dat Oasen bij de raming van de met drinkwaterlevering te behalen omzet de
gerealiseerde omzet in 2014 heeft gebruikt. Op grond hiervan constateert ACM dat Oasen in lijn
handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit.
4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

Oasen gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. Het kostprijsmodel dat
Oasen hanteert is een integraal onderdeel van de organisatie. Oasen telt bij de berekende
kostprijs nog een winstmarge op. Deze winstmarge is procentueel grotendeels gelijk voor de
individuele tarieven, alleen bij de tariefgroep vastrecht Qn 600 (backup) en Qn 600 (primair) zit
Oasen nog in een traject waarbij wordt beoogd om toe te groeien naar een tarief op basis van
kostprijs plus marge. Onderdeel van het beleid is dat de winst grotendeels behaald wordt op het
vastrechttarief om het beoogde resultaat zeker te stellen, en de overige tarieven op een
kostendekkend niveau vastgesteld worden. Hierbij worden de marges gebruikt om te grote
fluctuaties van jaar op jaar te dempen.
Uit de Begroting 2016

22

blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor Oasen leidt tot de

volgende keuzes:
3

1. Oasen verlaagt het variabel tarief voor kleinverbruikers naar € 0,71 per m in 2016;
2. Oasen verlaagt het basis vastrechttarief bij een 1,5 Qn aansluiting naar € 71,00 in 2016;
3. Oasen geeft aan de aansluittarieven vast te stellen op een kostendekkend niveau.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Oasen in haar tariefbeleid heeft gemaakt.

22

Bron: “Begroting 2016 en MJB 2016-2020 Oasen tbv AvA 19 november 2015”.

26/32

afzet voor 2016 is gebaseerd op de realisatie 2008 tot en met 2014 en de projectie voor 2015.

Oasen hanteert 16 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van de
aansluiting. Oasen heeft voor elk vastrechttarief ook een kostprijs uitgerekend. Op basis van het
verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op basis van het vastrechttarief
€28,8 mln, dit is 49,4% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een overzicht van de
kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage 6.1.
Oasen hanteert 7 verschillende tarieven voor verbruik. Grootverbruikers worden opgedeeld in
categorieën op basis van jaarlijks verbruik. Op basis van de verwachte afzet zoals weergegeven

in het afzetplan van Oasen bedraagt de geschatte opbrengst op basis van het variabel tarief €
29,6 mln, dit is 50,6% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een overzicht van de

Oasen brengt nog overige tarieven in rekening, zoals tarieven voor nieuwe aansluitingen,
wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en het herstellen van een
beschadigde watermeter. Bij het vaststellen van deze tarieven heeft Oasen geen winstoogmerk.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen tarieven op individueel niveau in ieder geval in
redelijke verhouding te staan tot de kosten.

23

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Oasen haar tarieven op de kostprijzen die uit haar
kostprijsmodel komen. Oasen gebruikt het kostprijsmodel als integraal onderdeel van haar
bedrijfsvoering. De tarieven worden berekend door boven op de kostprijs een marge te
rekenen. Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven heeft Oasen bij de tarieven
aangegeven hoe deze zijn afgeleid uit de kostprijs. Oasen rekent 55,7% van de kosten toe aan
water (het variabele tarief) en 44,3% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 5 Oasen heeft het
rendement verdeeld is in een verhouding van 13,2% tegenover 86,8% voor respectievelijk water
(variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten van
water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding tussen de rendementen van water en
capaciteit. Deze verhouding is onderdeel van het beleid van Oasen.
Wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat bij een meerderheid
van de tarieven vergelijkbare marges gerekend wordt. Een uitzondering hierop is de winstmarge
bij een back-up aansluiting van Qn 600, deze is -24% van de kostprijs. Ook bij een primaire

23

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

27/32

kostprijzen en tarieven voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.

aansluiting van Qn 600 en een aansluiting van Qn 700 is de marge negatief, respectievelijk 0,6% en -4,2%. Oasen geeft hierbij aan dat ze bezig zijn met een ingroeitraject voor deze
tarieven, waarbij deze op termijn kostendekkend moet worden. De marges op alle andere
aansluitingen variëren van 14,2% tot en met 14,7%. De marge op de variabele tarieven varieert
van 0,4% tot en met 1,7% van de kostprijs.
Oasen heeft inzichtelijk gemaakt waardoor de verschillen tussen de eigen vermogenskosten per
tariefgroep worden verklaard. De tariefstelling is gebaseerd op een raming van de kosten. ACM
stelt dat Oasen voldoet aan artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit.

kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Oasen hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat Oasen inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
drinkwaterlevering. Vervolgens maakt Oasen inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend
aan de individuele vastrecht en variabele tarieven. Oasen toont het verschil tussen deze
kostprijzen en tarieven. Het verschil schrijft Oasen toe aan eigen vermogenskosten, oftewel de
winstmarge. Met dit overzicht toont Oasen aan dat het tarief in redelijke verhouding staat tot de
kosten.
In het kostprijsmodel maakt Oasen inzichtelijk hoe de kosten (operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen) zich verhouden tot de drinkwatertarieven. Op
basis van het bovenstaande handelt Oasen conform artikel 10, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Uit de tariefgroepen die Oasen hanteert voor drinkwaterlevering blijkt dat er een objectieve
grondslag is bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende afnemers en daarbij
behorende tarieven. ACM is van mening dat Oasen handelt conform de bepaling in artikel 11,
eerste lid van de Drinkwaterwet om niet discriminerende tarieven te hanteren.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit vereist dat het door het drinkwaterbedrijf
gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van
ander water dan drinkwater worden toegerekend.

28/32

4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de

ACM concludeert uit de verkregen informatie dat Oasen geen ander water dan drinkwater
levert. De genoemde wettelijke bepaling is daardoor niet van toepassing op Oasen.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
overzicht publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de
website

24

op 10 februari 2016 dat Oasen haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven

heeft gepubliceerd. Op basis hiervan is ACM van mening dat Oasen handelt conform artikel 10,
tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

29/32

24

https://www.oasen.nl/mijn-oasen/tarieven

5

Conclusie Oasen

Oasen gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Oasen maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel aansluiten
met de bedrijfsbegroting van Oasen. Oasen verdeelt deze kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor
buitenlandse activiteiten. Daarnaast heeft Oasen in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering
inzicht gegeven in de relatie tussen kosten en tarieven.
Oasen stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Oasen streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Onderdeel van het tariefbeleid
van Oasen is dat de berekende kostprijs een winstmarge optelt. Het kostprijsmodel is een
integraal onderdeel van de organisatie en geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van
de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief geen grote verschillen
vertonen. Een uitzondering hierop zijn de marges bij de grootste aansluitingen, Oasen zit voor
deze tarieven nog in een traject waarbij zij toegroeit naar op kostprijs gebaseerde tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. De lijst die Oasen gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze
scheiding onvoldoende, daarbij is het niet navolgbaar hoe deze lijst is gebruikt.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Oasen heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft Oasen een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de
kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.

30/32

voor elk type vastrecht en variabel tarief een kostprijs berekend. Hierdoor heeft Oasen meer

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs in

Marge in

Tarief in

Opbrengst

afnemers

EUR

procenten

EUR

in EUR

335.040

62,17

14%

71,00

23.117.760

2,5 m³/h

6.973

145,19

14%

166,00

1.122.653

3,5 m³/h

1.741

380,18

14%

434,00

734.702

5 m³/h

685

728,69

14%

832,00

554.165

10 m³/h

262

1.908,61

14%

2.182,00

555.178

15 m³/h

62

3.360,30

14%

3.840,00

231.260

20 m³/h

7

5.022,45

14%

5.748,00

39.025

25 m³/h

10

6.860,96

14%

7.850,00

76.150

30 m³/h

10

8.853,47

15%

10.138,00

98.300

40 m³/h

9

13.239,89

15%

15.192,00

132.255

50 m³/h

6

18.091,77

15%

20.720,00

120.480

60 m³/h

3

23.350,02

14%

26.680,00

77.760

100 m³/h

3

47.730,05

14%

54.600,00

158.940

600 m³/h backup

1

586.313,85

-24%

448.433,00

448.433

600 m³/h primair

1

586.313,85

-1%

582.857,00

582.857

700 m³/h

0

727.535,84

-4%

697.341,00

-

Subtotaal

28.836.930

Part. bluswater

565.490

Totaal
Tabel 7: Vastrechttarieven 2016 Oasen

25

Bron: Kostprijsmodel 2016 Oasen.

25

29.402.420

31/32

1,5 m³/h

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

Kostprijs in

Marge in

Tarief in

Opbrengst in

EUR

procenten

EUR

EUR

3

35.067.461

0,71

0,4%

0,71

24.897.897

1.000 – 2.500

1.283.373

0,68

1,0%

0,69

885.527

2.501 – 5.000

978.537

0,68

1,3%

0,69

675.191

5.001 – 25.000

1.549.109

0,68

0,7%

0,68

1.058.042

25.001 – 50.000

813.036

0,68

0,9%

0,68

555.304

50.001 – 100.000

283.320

0,68

0,9%

0,68

193.507

1.929.964

0,68

1,0%

0,68

1.318.165

> 100.000
Totaal

Tabel 8: Variabele tarieven 2016 Oasen

26

Bron: Kostprijsmodel 2016 Oasen.

26

29.583.633

32/32

0 – 1.000

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

PWN 2016

Pagina
1/32

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van PWN.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van PWN en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor PWN.
1. Drinkwaterkosten
PWN verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de
uitkomsten zichtbaar. Om te kunnen toezien of PWN niet te veel of te weinig kosten begroot
voor drinkwatertaken, dient PWN toe te lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en daarbij
gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM concludeert daarom dat PWN vooralsnog
niet voldoende transparant haar kosten splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarnaast heeft PWN onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.
2. Drinkwatertarieven
PWN stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. PWN streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. PWN gebruikt het

2/32

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van alleen de
variabele tarieven. PWN berekent geen kostprijzen voor de vastrechttarieven. ACM kan daarom
niet beoordelen of individuele tarieven in verhouding staan tot de kosten.

3/32

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van PWN ................................................... 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 16

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 16

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 25

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 26

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 29

5

Conclusie PWN ................................................................................................................... 31

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 32
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 32

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 32

4/32

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
PWN. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van PWN. Op 22 maart 2016 heeft PWN een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is PWN in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en PWN heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van PWN beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/32

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/32

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/32

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/32

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/32

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt.
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b).

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiëntie komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/32

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/32

Stap 2: Toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiëntie te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/32

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van PWN

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over PWN van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft PWN een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop PWN uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van PWN voor drinkwater te komen;



De wijze waarop PWN haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop PWN de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

PWN heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin deze
uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen tussen
het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan PWN toegestuurd. PWN
is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op op het conceptadvies.
PWN heeft op 19 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en PWN telefonisch
besproken op 29 september. De reacties zijn in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft gezamenlijk in Excel een kostprijsmodel ontwikkeld
(hierna: het sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. PWN heeft het sectorkostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en nadere
invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf.
Dit kostprijsmodel is een Excelbestand, dat bestaat uit een aantal tabbladen.
Drinkwaterbedrijven vullen gegevens in, waarna in het model de kostprijzen berekend worden.

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben gebruikt zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN, Vitens en

Waternet.

13/32

Op 22 maart 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan PWN. Tijdens dit

Naast het sectorkostprijsmodel heeft PWN ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het sectorkostprijsmodel bij de totstandkoming
van de tarieven.
Hieronder licht ACM het sectorkostprijsmodel aan de hand van verschillende stappen nader toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. In het
sectorkostprijsmodel worden daar achtereenvolgens de volgende kosten van afgehaald: kosten
taken. Het resultaat is de kosten die worden toegerekend aan de drinkwaterlevering. De
indeling van activiteiten over de categorieën drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet8

wettelijke taken is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – scheiden kosten

De totale kosten bestaan uit directe kosten en indirecte kosten. De directe kosten van een
activiteit zijn rechtstreeks toe te rekenen aan de activiteit waarvoor ze worden gemaakt. De
indirecte kosten worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de verschillende activiteiten.
Onder de indirecte kosten vallen bijvoorbeeld de kosten van de huisvesting en
personeelskosten. Het drinkwaterbedrijf kiest zelf de verdeelsleutels die zij wil hanteren.
De totale kosten van een activiteit worden gevormd door directe en indirecte kosten van die
activiteit. Om tot de kosten voor drinkwaterlevering te komen, worden de totale kosten van elk
van de overige activiteiten (kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse
activiteiten en kosten voor overige wettelijke taken) afgetrokken van de totale begrote kosten.
ACM benadrukt dat een juiste kostentoewijzing vanuit de totale begroting naar taken van belang
is om kruissubsidiëring te vermijden. Het kostprijsmodel is bedoeld om kosten van
drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken te scheiden. Kruissubsidiëring wil zeggen dat kosten

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”.

14/32

voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige wettelijke

die een drinkwaterbedrijf maakt voor niet-drinkwatertaken terechtkomen in de
drinkwatertarieven, of vice versa.
Stap b: Verdelen kosten over water en capaciteit (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het sectorkostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
te alloceren aan capaciteit of water. PWN verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar de
onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het sectorkostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

Figuur 2: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

15/32

De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

PWN stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct zicht op de kosten
die verband houden met de drinkwatertaken. PWN hanteert het sectorkostprijsmodel om vanuit
de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de drinkwatertaken te komen.
Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf
moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien PWN in het
kostprijsmodel laat zien op welke wijze PWN vanuit de kosten de tarieven berekent, is het
belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd door de directie
en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM niet zien op
welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat PWN in het sectormodel uitgaat van € 182,6 mln aan totale kosten.

10

In de

11

aan ACM verstrekte begroting 2016 bedraagt de totale bedrijfskosten € 181,9 mln. Het
verschil van € 0,7 mln is door PWN inzichtelijk gemaakt met een brugstaat (zie tabel 1).
Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting PWN

Totaal
181,9

Correcties t.b.v. kostprijsmodel:
Opbrengsten Natuur en Recreatie (NR)

7,1

Bijtelling productiekosten NR

- 4,2

Geactiveerde productie

- 2,2

Totale correcties

0,7

Totale kosten kostprijsmodel

182,6

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting PWN en het kostprijsmodel

In de bedrijfsbegroting van PWN worden de netto operationele kosten weergegeven; PWN
saldeert operationele kosten met bijbehorende opbrengsten. Ten behoeve van het
kostprijsmodel corrigeert PWN de operationele kosten; eerst maakt ze de saldering ongedaan
en daarna vermindert ze de kosten voor twee posten, omdat deze kosten gerelateerd zijn aan
investeringen van PWN.

10

Kostprijsmodel 2016 PWN.

11

Begroting in excelbestand 15 BP BER Berekeningen tbv BP 2016 dd 31-08-2015.

16/32

4.3.1.1

ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij PWN
zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken. Het
kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting). PWN handelt
hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiëntie en Benchmark

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek van ACM heeft PWN mondeling toegelicht dat zij aandacht besteedt
aan de kostenbesparing onder meer door de uitkomsten van de onderlinge prestatievergelijking
mee te nemen in het begrotingsproces. PWN geeft aan dat zij de afgelopen jaren vergeleken
met de overige drinkwaterbedrijven een relatief laag vastrecht heeft gehad. PWN handhaaft het
variabele tarief en het (basis) vastrechttarief op het niveau van 2015. PWN geeft aan
koststijgingen in het vastrechttarief te verwerken en het variabel tarief constant te houden.
PWN wil de tarieven zoveel mogelijk verlagen, omdat andere waterbedrijven dat ook doen.
PWN heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie is
en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het niet inzichtelijk hoe
de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de begroting. Echter PWN
heeft wel aannemelijk gemaakt dat zij rekening houdt met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven (PWN wil haar tarieven verlagen, omdat andere bedrijven dat ook doen).
Daarnaast is een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat PWN
in ieder geval de kosten niet laat meestijgen met de inflatie (PWN streeft naar gelijkblijvende
tarieven) en dat er een proces is dat rekening houdt met efficiencyveranderingen. ACM meent
dat PWN strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat PWN zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in

17/32

De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat

de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een
toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

14

12

en indirecte

13

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
PWN heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft PWN de
kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland apart
inzichtelijk gemaakt.
Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting PWN kostprijsmodel

182,6

Drinkwaterlevering

168,1

Overige wettelijke taken

5,7

Buitenland

0,6

Niet wettelijke taken

8,2

Totaal verdeling in kostprijsmodel

182,6

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

12

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

13

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
14

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

18/32

activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. PWN heeft de wettelijke taken op twee
tabbladen opgenomen: drinkwaterlevering en overige wettelijke taken. PWN geeft in het
kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit
voorkomt. Daarnaast heeft PWN de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld aan de
activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of op het tabblad overige
vastrecht en variabele tarieven. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten zijn
geïdentificeerd dat dan op tabblad drinkwaterlevering de kosten voor drinkwater resteren.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. PWN verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
PWN zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. PWN maakt de hieraan ten grondslag liggende
berekeningen en toewijzingen niet inzichtelijk. Het is niet transparant wat directe en indirecte
kosten zijn en welke verdeelsleutels PWN heeft gebruikt bij het toewijzen en toerekenen van de
indirecte kosten. PWN heeft tijdens het bedrijfsbezoek aangegeven zo volledig mogelijk te zijn
geweest in het identificeren van de projecten, door haar business controllers de projecten laten
identificeren.
PWN heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en de
toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. PWN heeft – op
basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het
kostprijsmodel. PWN is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door PWN worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE bezig met
de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.
ACM acht het aannemelijk dat de door PWN toegelichte verdeelsleutels leiden tot een redelijke
uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

Hoewel PWN belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat PWN vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid

19/32

wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten staan.Het tabblad drinkwaterlevering bevat alleen

van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die PWN gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij
komt dat PWN in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende toelicht op
welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;


PWN presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor
overige wettelijke taken. PWN geeft onvoldoende inzicht hoe zij deze kosten heeft
gescheiden;
a. PWN geeft geen toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte

toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel heeft PWN
mondeling een toelichting gegeven op de verdeelsleutels.
4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

PWN heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij PWN €
168,1 mln. PWN wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variablele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet PWN in een aantal stappen. De eerste stap
is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te
weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de
kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
PWN gebruikt in het kostprijsmodel de kostenindeling (kostenopbouw) uit het protocol. Het
protocol is gedetailleerder dan de kostenindeling in de begroting van PWN. PWN geeft in het
kostprijsmodel de kosten gesplitst over 22 benchmarkprocessen

15

weer. Twaalf

benchmarkprocessen zijn aan één of meerdere hoofdprocessen toe te wijzen met
verdeelssleutels. De kosten van de andere tien benchmarkprocessen schaart PWN onder
overheadkosten en worden op basis van FTE toegerekend aan de 5 hoofdprocessen. PWN
heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, maar geeft geen toelichting op
deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument).
De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.

15

De benchmarprocessen zijn onderdeel van het Protocol en dienen om de operationele kosten op procesniveau van

drinkwaterbedrijven ondering te kunnen vergelijken. Daarvoor zijn processen vooraf gedefinieerd en moeten
drinwkaterbedrijven de kosten die daarmee verband houden in die categorie rapporteren. ACM merkt op dat dit een
andere dwarsdoorsnede is van de kosten en niet toeziet op de scheiding van kosten voor drinkwatertaken vs. nietdrinkwatertaken.

20/32

kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;
b. PWN maakt de gebruikte verdeelsleutels niet inzichtelijk en geeft geen nadere

Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

11.868

-

-

-

11.868

Productie

59.699

21.799

275

3.739

85.512

Distributie

15.215

11.971

-

3.283

30.469

Aansluiting

5.829

1.325

-

2.933

10.087

Verkoop

21.230

3.686

-

5.243

30.159

Totaal

113.841

38.781

275

15.198

168.095

variabel

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert PWN de volgende
verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

88,2%

11,8%

Distributie *3

52,0%

48,0%

Aansluiting *4

0,9%

99,1%

Verkoop *5

33,0%

67%%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

PWN licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
*2 PWN hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 PWN geeft geen nadere toelichting hoe tot deze verdeling is gekomen.
*4 PWN hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
toegewezen aan vastrecht.
*5 PWN verdeelt deze kosten evenredig op grond van de aanname dat de kosten verdeeld zijn
op basis van 1/3 vs. 2/3.
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat PWN aan elk
van de wettelijke taken heeft toegerekend.

21/32

Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

79.507

34.335

113.842

Afschrijvingen

26.685

12.096

38.781

Belastingen

243

32

275

Vreemd

6.763

8.435

15.198

Totaal kosten

113.198 (67,3%)

54.898 (32,7%)

168.096 (100%)

Rendement

5.601 (94,1%)

351 (5,9%)

5.951 (100%)

118.799

55.249

174.047

vermogenskosten

rendement)
Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit

PWN wijst 67,3% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 32,7% aan capaciteit.
ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten opzichte van de
verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis voor de tarieven
die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.
4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
In het jaarverslag 2014 vermeldt PWN dat de materiele vaste activa worden gewaardeerd tegen
aanschaffingsprijs verminderd met de lineaire afschrijvingen en eventuele subsidies. Onder
aanschaffingsprijs wordt verstaan de verkrijgingsprijs, hetzij de vervaardigingsprijs inclusief
toegerekende financieringskosten tijdens de bouwperiode.
ACM constateert dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het
kostprijsmodel in lijn ligt met de waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM
constateert dat de waardering van vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde
lid van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor

22/32

Totaal kosten (incl

meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
PWN heeft de afschrijvingen en activa verdeeld over drinkwaterlevering, overige wettelijke
16

taken, buitenland en niet wettelijke taken (zie tabel) .
Activiteit
(bedragen * € 1.000)

Afschrijvingskosten
(A)

Drinkwaterlevering

38.781

568.058

6,8%

-

172.757

0%

1.414

670
3.769

0%
37,5%

Buitenland (1% regeling)
Niet wettelijke activiteiten

Procentueel (= A/B)

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende
activiteit.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht PWN in het jaarverslag 2014 toe
dat de afschrijving op de overige materiele vaste activa vindt plaats volgens het lineaire
systeem en is gebaseerd op bedrijfseconomisch verantwoord geachte gebruiksduren. Over
terreinen en gronden vindt geen afschrijving plaats.
ACM is van mening dat PWN de kosten van de activa toerekent op basis van algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande vindt ACM het
aannemelijk dat PWN voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.
PWN begroot de gemiddelde activa waarde van PWN voor 2016 op € 745 mln. PWN geeft in
het kostprijsmodel op 1 januari een waarde van € 741 mln en op 31 december een waarde van
€ 749 mln op. Deze waarden komen niet exact overeen met de balansgegevens in de
17

meerjaren begroting, maar deze liggen daar wel vlak bij . Hierin worden deze waarden ook
onderbouwd op basis van verwachte investeringen en afschrijvingen. In het kostprijsmodel
splitst PWN de activawaarde niet naar drinkwaterlevering, wettelijke activiteiten, buitenland en
niet-wettelijke activiteiten. PWN heeft de splitsing van de gemiddelde activa waarde alsnog

16

Bron: email van 19 september van PWN aan ACM.

17

Bron: 15 BP BER Berekeningen tbv BP 2016 dd 31-08-2015, tabblad Begroting meerjaren.

23/32

Overige wettelijke activiteiten

Activawaarde (B)*

gemaakt, voor drinkwaterlevering begroot PWN de gemiddelde activa waarde voor 2016 op €
568 mln.
ACM meent dat PWN in het kostprijsmodel de activawaarde van PWN inderdaad op grond van
bovenstaande rekenregels heeft berekend. ACM vind het aannemelijk dat PWN voldoet aan
artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling. Kanttekening is dat dit niet volledig navolgbaar
is, doordat de activawaarden in de meerjaren begroting iets afwijken. Daarnaast is in de
meerjaren begroting en het kostprijsmodel nog geen onderscheid naar drinkwaterlevering,
wettelijke activiteiten, buitenland en niet-wettelijke activiteiten.
Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft PWN € 650.000 aan
kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet voor
18

waterlevering heeft PWN begroot op € 174,7 mln , waarmee de kosten voor buitenlandse
activiteiten 0,37% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwatertaken. PWN handelt
hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

19

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot PWN € 21,1 mln

20

aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en €

650.000 aan kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland, dit
komt neer op een WACC van 3,8%.

21

ACM stelt vast dat PWN handelt conform artikel 11,

tweede lid Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid

18

Bron: cel G38 op tabblad “Rapportage ILT” van 19 Kostprijsmodel PWN.

19

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa.
20

Bij bestudering van het kostprijsmodel van PWN constateert ACM een onjuiste verwijzing bij de berekening van de

omzet volgend uit het vastrechttarief. Wanneer deze fout wordt gecorrigeerd bedragen de totale vermogenskosten €
21,4 mln in plaats van € 21,1 mln, de WACC komt dan neer op 3,9%.
21

(Vermogenskosten Drinkwaterlevering (€ 21,1 mln) + de kosten voor bevordering van een goede

drinkwatervoorziening in het buitenland (€ 0,65 mln)) / activa drinkwaterlevering (€ 568 mln) = 3,8%.

24/32

4.3.3.4

van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.

heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten 4,3% bedraagt,
terwijl de toegestane vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was.

22

ACM stelt op basis

hiervan vast dat PWN in lijn handelt met artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

23

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of PWN niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of PWN een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1

Opbrengsten

4.4.1.1

Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de

22

Gerealiseerde vermogenskosten à € 25 mln. (A) plus Buitenlandse activiteiten 1% regeling à € 0,7 mln. (B) afgezet

tegen het gemiddelde balanstotaal à € 653 mln (C) levert 3,9% op via de formule: [(A+B)/100] * 100%.
23

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

25/32

Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten. ACM

totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of PWN niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
24

De begrote omzet voor vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 174,7 mln , dit is 92,6% van
de totale omzet van PWN. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de
25

kosten (incl. de door ACM berekende eigen vermogenskosten ) die het drinkwaterbedrijf
hiervoor begroot.

26

Bij de toets van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt dat PWN

op een juiste wijze een scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke taken en nietwettelijke taken.

variabele tarieven van PWN op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat PWN in lijn
handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
PWN idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014. ACM beschikt echter niet over de benodigde gegevens voor deze toets.
PWN heeft echter aangetoond dat de begrote omzet voor het jaar 2016 met de onderliggende
gegevens 2016 nauwelijks afwijkt van de laatste jaarprognose over 2015.
ACM acht het aannemelijk dat PWN in lijn handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

PWN gebruiktt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. De kostprijzen die
berekend worden met het kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet
gebruikt bij het vaststellen van de tarieven. PWN geeft aan dat het door middel van het
kostprijsmodel verlieslatende activiteiten geïdentificeerd kunnen worden. Op basis van deze
informatie zal PWN de tarieven van een aantal activiteiten aanpassen. PWN geeft aan dat het
variabele tarief en het vastrechttarief ongewijzigd blijven ten opzichte van 2015.

24

Bij bestudering van het kostprijsmodel van PWN constateert ACM een onjuiste verwijzing bij de berekening van de

omzet volgend uit het vastrechttarief. Wanneer deze fout wordt gecorrigeerd bedraagt de totale omzet uit vastrecht 55,5
mln in plaats van 55,2 mln.
25

Zie voor een toelichting op de hoogte van de eigen vermogenkosten paragraaf 4.3.3.5.

26

Zie hiervoor bijlage 6.1.

26/32

Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de

De bovenstaande tariefmethodiek leidt tot de volgende keuzes:
3

1. PWN handhaaft het variabele tarief op € 1,21 per m in 2016;
2. PWN handhaaft het basis vastrechttarief (voor beschikbaar gestelde capaciteit van 1,5
3

m /uur) op € 58,80 in 2016;
3. PWN stelt de aansluittarieven vast op een kostendekkend niveau.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die PWN in haar tariefbeleid heeft gemaakt.

3

aansluitingen met een afname groter dan 15 m /uur.

27

PWN heeft het kostprijsmodel niet

gebruikt om voor vastrecht kostprijzen te berekenen. Op basis van het verwachte aantal
aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op basis van het vastrechttarief €55,5 mln, dit is
31,8% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van tarieven voor
vastrecht in 2016 zoals gepubliceerd op de website staat in bijlage 6.1.

28

PWN heeft 2 verschillende tarieven voor verbruik. PWN heeft voor elk variabele tarief een
kostprijs uitgerekend. Op basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan van
PWN bedraagt de geschatte opbrengst op basis van het variabele tarief €119,2 mln, dit is
68,2% van de totale omzet uit drinkwaterleverling. Een volledig overzicht van de kostprijzen en
tarieven voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen tarieven op individueel niveau in ieder geval in
redelijke verhouding te staan tot de kosten.

29

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert PWN haar tarieven op haar eigen tariefbeleid. De tarieven
zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. PWN gebruikt het
kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is van grote afwijkingen in de berekende
kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen vermogenskosten worden door PWN
gebruikt als sluitpost tussen de kostprijzen en de tarieven. PWN rekent 67,3% van de kosten

27

Op basis van de tarieven van PWN zoals deze op haar website vermeld zijn.

28

Deze tarieven en tariefcategorieën komen niet overeen met de tarieven zoals ze op de website zijn vermeld.

29

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

27/32

3

PWN heeft 13 verschillende tarieven voor vastrecht en daarnaast nog een tarief per m /uur voor

toe aan water (het variabele tarief) en 32,7% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 5. PWN heeft
het rendement verdeeld in een verhouding van 94,1% tegenover 5,9% voor respectievelijk
water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten
van water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding tussen de rendementen van water en
capaciteit.
ACM constateert bovendien dat PWN andere vastrechttarieven in rekening brengt dan zij heeft
opgenomen in het kostprijsmodel. PWN heeft aangegeven dat het kostprijsmodel niet de
vastrechttarieven bevat die zij in rekening brengt bij klanten. PWN factureert namelijk niet op
basis van de grootte van de aansluiting maar op basis van gebruik. Het kostprijsmodel dat PWN
vereistte. PWN geeft in het kostprijsmodel geen inzicht in de verhouding tussen kostprijs en de
daadwerkelijke vastrechttarieven.
Het verschil in het variabele tarief per verbruikscategorie is niet met een afwijkende kostprijs
onderbouwd. De winstmarge verschilt per categorie, van 0,3% van de kostprijs voor
grootzakelijke klanten tot 5,9% bij particulieren en kleinzakelijke klanten. Een overzicht van de
tarieven van PWN, zoals opgenomen in het kostprijsmodel in 2016 staat in de bijlage.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat PWN per tarief
aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat er geen kostprijzen
berekend zijn voor vastrecht. Daarnaast is er sprake van variërende marges bij de tarieven
waar dit wel inzichtelijk is gemaakt. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie
gelijk hoeft te zijn, maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan
voor iedere categorie toegelicht moet worden. PWN maakt niet inzichtelijk waardoor de
verschillen tussen de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De sterk afwisselende marges laten zien dat niet elk tarief in
verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van de individuele vastrecht en
de variabele tarieven is derhalve niet gebaseerd op een raming van de kosten. Volgens ACM is
dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit.
4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe PWN hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat PWN inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
drinkwaterlevering. Vervolgens maakt PWN inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend
aan water en capaciteit. PWN toont het verschil tussen de variabele tarieven en de kostprijzen.

28/32

gebruikt stelt de vastrechttarieven op basis de grootte van de aansluiting, wat een omrekening

Het verschil schrijft PWN toe aan eigen vermogenskosten (de winstmarge). ACM heeft geen
verklaring ontvangen van het grote verschil in de winstmarge tussen water en capaciteit .
Hoewel PWN niet inzichtelijk maakt hoe de kosten zich verhouden tot individuele tarieven,
concludeert ACM dat PWN inzichtelijk maakt hoe de kosten zich verhouden tot water en
capaciteit. Op basis van het bovenstaande handelt Waternet conform artikel 10, derde lid van
het Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven geldt dat het kostprijsmodel geen kostprijs
berekend.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Uit de tariefgroepen die PWN hanteert voor blijkt dat er een objectieve grondslag is bij het
onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende afnemers en daarbij behorende tarieven.
ACM is van mening dat PWN handelt conform de bepaling in artikel 11, eerste lid van de
Drinkwaterwet om niet discriminerende tarieven te hanteren.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
PWN verschaft in het kostprijsmodel inzicht in de kosten die zij toerekent aan de levering van
ander water dan drinkwater. PWN heeft hiervoor onder de niet-wettelijke taken een activiteit
“DW PWN-WRK” opgenomen (zie paragraaf 4.3.2). ACM heeft in paragraaf 4.3.2 aangegeven
dat het bij dergelijke projecten van belang is dat het drinkwaterbedrijf een duidelijke scheiding
tussen primaire en secundaire kosten hanteert, waarbij gekozen verdeelsleutels en de
consistentie van de verwerkingswijze over de jaren heen van belang zijn om tot een juiste
toewijzing van de kosten te komen. ACM constateert dat PWN niet inzichtelijk heeft gemaakt op
welke grondslagen zij de kosten toerekent aan de levering van ander water dan drinkwater.
ACM is daarom van mening dat er onvoldoende inzicht is geboden in de wijze waarop kosten
aan de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater worden toegerekend.
Op basis van bovenstaande komt ACM tot een soortgelijke conclusie als uit paragraaf 4.3.2.
Hoewel PWN belangrijke stappen heeft gezet in de kostentoerekening naar
drinkwateractiviteiten, concludeert ACM dat PWN vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel
10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een

29/32

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend

overzicht publiceren van de tarieven die zij in rekening brengt voor het uitvoeren van de
drinkwatertaken. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de website

30

op 10 februari dat

PWN de tarieven voor drinkwaterlevering heeft gepubliceerd. Op basis hiervan concludeert
ACM dat PWN handelt conform artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM merkt hierbij opnieuw op dat de vastrechttarieven opgenomen in het kostprijsmodel
afwijken van de genoemde tarieven in de online publicatie. In het kostprijsmodel hanteert PWN
een andere indeling van tarieven.

30/32

30

https://www.pwn.nl/consument/klantenservice/Paginas/tarieven.aspx

5

Conclusie PWN

PWN gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
PWN maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel aansluiten
met de bedrijfsbegroting van PWN. PWN verdeelt deze kosten over drinkwaterlevering, kosten
voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse
activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Vervolgens heeft PWN in het
berekend. Hierdoor heeft PWN meer inzicht gegeven in de relatie tussen kosten en tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. PWN presenteert hiervan alleen de uitkomsten. Om te kunnen toezien of
PWN niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient PWN toe te lichten hoe
zij de verdeling heeft gemaakt en de daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken.
Daarbij maakt PWN onvoldoende zichtbaar hoe de kosten aan de levering via het distributienet
van ander water dan drinkwater worden toegerekend.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. PWN heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft PWN een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de
kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. PWN stelt haar tarieven vast op basis van
haar eigen tariefbeleid. PWN streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in
tarieven te voorkomen. PWN gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen;
het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in
de bijbehorende kostprijs van alleen de variabele tarieven. PWN berekent geen kostprijzen voor
de vastrechttarieven. ACM kan daarom niet beoordelen of individuele tarieven in verhouding
staan tot de kosten.

31/32

kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type vastrecht en variabel tarief een kostprijs

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

afnemers

in EUR

procenten

Tarief in EUR

in EUR
58,80

3

241,00

5

437,00

6

836,00

7

1.242,00

8

1.645,00

9

2.005,00

10

2.335,00

11

2.848,00

12

3.796,00

13

4.896,00

14

6.131,00

32/32

1,5

15

Opbrengst

7.301,00

Meer dan 15

512,00 p/m³

Subtotaal

55.469.769

sprinklers

817

Totaal

55.470.614

31

Tabel 7: Vastrechttarieven 2016 PWN

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik

Kostprijs

Marge in

in EUR

procenten

82.471.380

1,14

0,07

1,21

99.625.427

17.100.000

1,14

0,00

1,14

19.555.560

in m
Particulier en klein

3

Tarief in EUR

Opbrengst
in EUR

zakelijk
Groot zakelijk
Totaal

32

Tabel 8: Variabele tarieven 2016 PWN

31

Bron: Kostprijsmodel 2016

32

Bron: Kostprijsmodel 2016

119.180.987

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Vitens 2016

Pagina
1/33

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van Vitens.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Vitens en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Vitens.
1. Drinkwaterkosten
Vitens verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de
uitkomsten zichtbaar. Om te kunnen toezien of Vitens niet te veel of te weinig kosten begroot
voor drinkwatertaken, dient Vitens toe te lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en daarbij
gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM concludeert daarom dat Vitens vooralsnog
niet voldoende transparant haar kosten splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarbij rekent Vitens alle activa toe aan drinkwater, terwijl deze activa ook worden gebruikt voor
niet-drinkwateractiviteiten.
Daarnaast heeft Vitens onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.

2/33

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

2. Drinkwatertarieven
Vitens stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Vitens streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Vitens gebruikt het
kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de
tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. Vitens heeft
voor deze individuele verschillen geen verklaring gegeven. ACM meent dat sommige
kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per
individueel tarief verdient.

3/33

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Vitens ................................................. 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 16

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 16

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 18

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 26

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 26

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 27

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 30

5

Conclusie Vitens................................................................................................................. 31

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 32
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 32

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 33

4/33

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Vitens. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Vitens. Op 24 februari 2016 heeft Vitens een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is Vitens in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Vitens heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Vitens beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/33

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/33

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/33

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/33

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/33

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt.
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b).

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiëntie komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/33

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/33

Stap 2: Toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiëntie te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/33

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Vitens

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Vitens van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft Vitens een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Vitens uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van Vitens voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Vitens haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop Vitens de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

Vitens heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin deze
uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen tussen
het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Vitens toegestuurd.
Vitens is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het conceptadvies.
Vitens heeft op 9 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en Vitens telefonisch
besproken op 15 september. Vervolgens heeft Vitens nog informatie en aanvullende
opmerkingen gestuurd op 22 september. De reacties zijn in de rapportage waar relevant
verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft gezamenlijk in Excel een kostprijsmodel ontwikkeld
(hierna: het sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Vitens heeft het sectorkostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf.

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben gebruikt zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN, Vitens en

Waternet.

13/33

Op 24 februari 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Vitens. Tijdens dit

Dit kostprijsmodel is een Excelbestand, dat bestaat uit een aantal tabbladen.
Drinkwaterbedrijven vullen gegevens in, waarna in het model de kostprijzen berekend worden.
Naast het sectorkostprijsmodel heeft Vitens ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het sectorkostprijsmodel bij de totstandkoming
van de tarieven.
Hieronder licht ACM het sectorkostprijsmodel aan de hand van verschillende stappen nader toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
sectorkostprijsmodel worden daar achtereenvolgens de volgende kosten van afgehaald: kosten
voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige wettelijke
taken. Het resultaat is de kosten die worden toegerekend aan de drinkwaterlevering. De
indeling van activiteiten over de categorieën drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet8

wettelijke taken is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – scheiden kosten

De totale kosten bestaan uit directe kosten en indirecte kosten. De directe kosten van een
activiteit zijn rechtstreeks toe te rekenen aan de activiteit waarvoor ze worden gemaakt. De
indirecte kosten worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de verschillende activiteiten.
Onder de indirecte kosten vallen bijvoorbeeld de kosten van de huisvesting en
personeelskosten. Het drinkwaterbedrijf kiest zelf de verdeelsleutels die zij wil hanteren.
De totale kosten van een activiteit worden gevormd door directe en indirecte kosten van die
activiteit. Om tot de kosten voor drinkwaterlevering te komen, worden de totale kosten van elk
van de overige activiteiten (kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse
activiteiten en kosten voor overige wettelijke taken) afgetrokken van de totale begrote kosten.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”.

14/33

Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. In het

ACM benadrukt dat een juiste kostentoewijzing vanuit de totale begroting naar taken van belang
is om kruissubsidiëring te vermijden. Het kostprijsmodel is bedoeld om kosten van
drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken te scheiden. Kruissubsidiëring wil zeggen dat kosten
die een drinkwaterbedrijf maakt voor niet-drinkwatertaken terechtkomen in de
drinkwatertarieven, of vice versa.
Stap b: Verdelen kosten over water en capaciteit (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het sectorkostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.

9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Vitens verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar
de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het sectorkostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

Figuur 2: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

15/33

De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwater en niet-drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Vitens stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau (Integraal bedrijfsplan Vitens N.V.) op. Hierbij
is geen direct zicht op de kosten die verband houden met de drinkwatertaken. Vitens hanteert
het sectorkostprijsmodel om vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de

4.3.1.1

Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf
moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien Vitens in het
kostprijsmodel laat zien op welke wijze Vitens vanuit de kosten de tarieven berekent, is het
belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd door de directie
en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM niet zien op
welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Vitens in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 338,7 mln aan totale
kosten.

10

In de aan ACM verstrekte begroting 2016 bedragen de totale bedrijfskosten € 305,3

mln. Het verschil van € 33,4 mln is door Vitens inzichtelijk gemaakt met een brugstaat (zie tabel
1).
Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting Vitens

Totaal
305,3

Correcties t.b.v. kostprijsmodel:
Opbrengsten onder kosten verantwoord

49,1

Geactiveerde productie

- 14,0

Opbrengst amortisatie

- 1,8

Totale correcties

33,4

Totale kosten kostprijsmodel

338,7

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting Vitens en het kostprijsmodel

In de bedrijfsbegroting van Vitens worden de netto operationele kosten weergegeven; Vitens
saldeert operationele kosten met bijbehorende opbrengsten. Deze saldering komt voort uit de
vereisten vanuit de jaarverslaggeving, waar Vitens in haar begroting zoveel mogelijk aansluiting
mee wil houden. Ten behoeve van het kostprijsmodel corrigeert Vitens de operationele kosten;
eerst maakt ze de saldering ongedaan en daarna vermindert ze de kosten voor twee posten,
10

Kostprijsmodel 2016 Vitens.

16/33

drinkwatertaken te komen.

omdat deze kosten gerelateerd zijn aan investeringen van Vitens.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
Vitens zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken. Het
kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting). Vitens handelt
hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek heeft Vitens mondeling toegelicht dat zij aan deze twee aspecten
aandacht besteedt door onder meer de uitkomsten van de onderlinge prestatievergelijking 2012
mee te nemen in het begrotingsproces. Vitens geeft aan dat zij het goedkoopste
drinkwaterbedrijf wil zijn en in haar financiële projectie 2016-2018 geeft Vitens bij de
uitgangspunten aan dat zij streeft naar gelijkblijvende tarieven. Voor 2016 verlaagt Vitens het
variabele tarief voor kleinverbruikers, Vitens licht toe dat dit deels door efficiencyverbeteringen
en strakke sturing op netto operationeel resultaat mogelijk is. In de financiële projectie maakt
Vitens op gedetailleerd niveau inzichtelijk welke kostendalingen en stijgingen zij verwacht voor
2016.
Vitens heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie
is en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het niet inzichtelijk hoe
de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de begroting. Echter Vitens
heeft wel aannemelijk gemaakt dat zij rekening houdt met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven (Vitens wil de goedkoopste zijn). Daarnaast is een vorm van efficiëntie
betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat Vitens in ieder geval de kosten niet laat
meestijgen met de inflatie (Vitens streeft naar gelijkblijvende tarieven) en dat er een proces is
dat rekening houdt met efficiencyveranderingen. ACM meent dat Vitens strikt genomen niet
voldoet aan artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

17/33

- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat Vitens zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in
de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een
toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;
Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels
4.3.2.1

13

11

en indirecte

12

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
Vitens heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft Vitens de
kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland apart
inzichtelijk gemaakt.

11

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

12

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
13

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

18/33



Bedragen (€ * 1 mln)

Totaal

Begroting Vitens kostprijsmodel

338,7

Drinkwaterlevering

311,8

Overige wettelijke taken

17,5

Buitenland

2,0

Niet wettelijke taken

7,4

Totaal verdeling in kostprijsmodel

338,7

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Vitens heeft de wettelijke taken op twee
tabbladen opgenomen: drinkwaterlevering en overige wettelijke taken. Vitens geeft in het
kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit
voorkomt. Daarnaast heeft Vitens de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld aan
de activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of op het tabblad
overige wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten staan.Het tabblad drinkwaterlevering
bevat alleen vastrecht en variabele tarieven. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten
zijn geïdentificeerd dat dan op tabblad drinkwaterlevering de kosten voor drinkwater resteren.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Vitens verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
Vitens zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Vitens maakt de hieraan ten grondslag liggende
berekeningen en toewijzingen niet inzichtelijk. Het is niet transparant wat directe en indirecte
kosten zijn en welke verdeelsleutels Vitens heeft gebruikt bij het toewijzen en toerekenen van
de indirecte kosten.
Vitens heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en
de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. Vitens heeft –
op basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het
kostprijsmodel. Vitens is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door Vitens worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE bezig met
de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.
ACM acht het aannemelijk dat de door Vitens toegelichte verdeelsleutels leiden tot een redelijke
uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.

19/33

wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede

4.3.2.3

Conclusie

Hoewel Vitens belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat Vitens vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid
van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die Vitens gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij
komt dat Vitens in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende toelicht op
welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;


Vitens presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor
gescheiden;
a. Vitens geeft geen toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte
kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;
b. Vitens maakt de gebruikte verdeelsleutels niet inzichtelijk en geeft geen nadere
toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel heeft
Vitens mondeling een toelichting gegeven op de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

Vitens heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij Vitens €
311,8 mln. Vitens wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variablele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet Vitens in een aantal stappen. De eerste stap
is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te
weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de
kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
Vitens gebruikt in het kostprijsmodel de kostenindeling (kostenopbouw) uit het protocol. Het
protocol is gedetailleerder dan de kostenindeling in de begroting van Vitens. Vitens geeft in het
kostprijsmodel de kosten gesplitst over 16 benchmarkprocessen

14

weer. Zeven

benchmarkprocessen zijn aan één of meerdere hoofdprocessen toe te wijzen met
verdeelssleutels. De kosten van de andere negen benchmarkprocessen schaart Vitens onder
overheadkosten en worden op basis van FTE toegerekend aan de 5 hoofdprocessen. Vitens
heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, maar geeft geen toelichting op

14

De benchmarprocessen zijn onderdeel van het Protocol en dienen om de operationele kosten op procesniveau van

drinkwaterbedrijven ondering te kunnen vergelijken. Daarvoor zijn processen vooraf gedefinieerd en moeten
drinwkaterbedrijven de kosten die daarmee verband houden in die categorie rapporteren. ACM merkt op dat dit een
andere dwarsdoorsnede is van de kosten en niet toeziet op de scheiding van kosten voor drinkwatertaken vs. nietdrinkwatertaken.

20/33

overige wettelijke taken. Vitens geeft onvoldoende inzicht hoe zij deze kosten heeft

deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument).
De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

3.644

-

4.870

-

8.514

Productie

81.680

39.194

-

11.404

132.278

Distributie

41.711

39.042

-

18.656

99.408

Aansluiting

18.570

12.507

-

5.234

36.311

variabel

33.681

1.478

-

106

35.266

Totaal

179.286

92.221

4.870

35.400

311.777

Tabel 3: kostenverdeling naar hoofdprocessen

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Vitens de volgende
verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

85,4%

14,6%

Distributie *3

43,2%

56,8%

Aansluiting *4

0,9%

99,1%

Verkoop *5

50%

50%

Tabel 4: verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

Vitens licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
*2 Vitens hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 Vitens berekent dit percentage als het gemiddelde van de benuttingsgraad productie en de
benuttingsgraad distributie.
*4 Vitens hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
toegewezen aan vastrecht.
*5 Vitens verdeelt deze kosten evenredig op grond van de aanname dat de kosten gelijk
verspreid zijn.
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM

21/33

Verkoop

heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Vitens aan elk
van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

108.452

70.835

179.287

Afschrijvingen

51.198

41.022

92.220

Belastingen

4.870

-

4.870

Vreemd

17.900

17.500

35.400

Totaal kosten

182.420 (58,5%)

129.357 (41,5%)

311.777 (100%)

Rendement

19.236 (56,6%)

14.791 (43,4%)

34.027 (100%)

201.656

144.148

345.804

vermogenskosten

rendement)
Tabel 5: kostenverdeling naar water en capaciteit

Vitens wijst 58,5% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 41,5% aan capaciteit.
ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) in lijn ligt met de verdeling
van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis voor de tarieven die ACM
verder beoordeelt in paragraaf 4.4.
4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
Vitens waardeert de activa in haar jaarrekening tegen historische kostprijs.

15

Uitzondering zijn

de kantoorgebouwen en dienstwoningen. Deze zijn tegen reële waarde (marktwaarde)
opgenomen. Vitens merkt hierbij op dat de waarde van de activa die zij waardeert tegen reële
waarde 2,5%

16

van de totale activawaarde betreft.

Daarnaast merkt ACM op dat Vitens bij de waarderingsgrondslagen vermeldt dat zij sinds 2006
haar jaarrekening op de grondslagen van IFRS (“International Financial Reporting Standards”)
opstelt. Vitens licht toe dat de aanleiding hiervoor de fusie is die in 2006 heeft plaatsgevonden
tussen voormalig Hydronbedrijven Midden Nederland, Flevoland en Vitens. Om de activa op
gelijkwaardige manier te waarderen zijn destijds de bestaande activa, rekening houdend met

15

Financieel jaarverslag 2014 Vitens, grondslagen voor waardering activa en passiva (pagina’s 68 en 69).

16

Financieel jaarverslag 2014 Vitens, toelichting op de geconsolideerde balans (pagina 76). Boekwaarde

kantoorgebouwen en dienstwoningen bedragen € 35,1 mln en respectivelijk € 7,1 mln ten opzichte van de totale
boekwaarde € 1.713,7 mln.

22/33

Totaal kosten (incl

vervangingswaarde op dat moment, jaar van aanleg/bouw van identificeerbare activa en
prijsinflatiecijfers de activa, herrekend naar historische kostprijs naar het jaar van aanleg/bouw.
Concreet betekent dit dat in 2006 Vitens de mogelijkheid heeft gehad om de reële waarde van
materiële vaste activa op de overgangsdatum aan te merken als ‘veronderstelde kostprijs’. Dit
heeft tot gevolg gehad dat alle activa van Vitens een waardesprong hebben ondervonden. De
waarde van de activa aangeschaft in 2006 of eerder, vertegenwoordigt derhalve niet de
daadwerkelijke historische kostprijs, maar is een inschatting van de (markt)waarde op het
moment van overgang. Vitens heeft toegelicht dat deze waardestijging in 2006 ca. € 80 mln
17

bedroeg, waarvan ultimo 2015 nog € 30,6 mln resteert (1,8% van de totale activawaarde ). De
daling is het gevolg van de reguliere afschrijvingen die in de tussenliggende jaren hebben

ACM constateert dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het
kostprijsmodel in lijn ligt met de waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM
constateert dat de waardering van vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde
lid van de Drinkwaterwet. Twee kanttekeningen zijn de kantoorgebouwen en dienstwoningen
die tegen marktwaarde worden gewaardeerd en de herwaardering van de activa in 2006.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Onderstaande tabel bevat de afschrijvingen en activa uit het kostprijsmodel van Vitens. ACM
constateert dat Vitens wel afschrijvingskosten, maar geen materiële activa, toerekent aan de
niet-wettelijke taken. ACM merkt op dat Vitens geen verschil maakt in de toerekening van
materiële activa tussen drinkwaterlevering, buitenlandse activiteiten en overige wettelijke taken.

17

€ 30,6 mln ten opzichte van een geschatte totale boekwaarde € 1.741,3 mln eind 2016.

23/33

plaatsgevonden.

Activiteit
(bedragen * € 1.000)
Drinkwaterlevering,
Buitenland (1%
regeling) en overige
wettelijke activiteiten
Niet wettelijke
activiteiten
Totaal

Afschrijvingskosten (A)

Activawaarde (B)* Procentueel (= A/B)

92.220

1.741.314

5,30%

458

-

n/a

92.678

1.741.314

5,32%

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Vitens in het jaarverslag 2014
toe dat materiële vaste activa worden afgeschreven op basis van de lineaire methode over de
verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief
bestaat. De afschrijving start op het moment van ingebruikname van de betreffende activa.
ACM heeft niet kunnen vaststellen dat Vitens de kosten van de activa toerekent op basis van
algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond hiervan vindt ACM het niet
aannemelijk dat Vitens voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.
Vitens begroot de gemiddelde activa waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 1.741 mln.
Op 1 januari verwacht Vitens een waarde van € 1.730 mln en op 31 december een waarde van
€ 1.752 mln, zoals ook weergegeven in de financiële projectie van Vitens. Hierin worden deze
waarden ook onderbouwd op basis van verwachte investeringen en afschrijvingen. ACM
constateert dat Vitens in het kostprijsmodel de activawaarde inderdaad op grond van
bovenstaande rekenregels heeft berekend. ACM stelt vast dat Vitens voldoet aan artikel 6,
tweede lid, van de Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Vitens € 2,0 mln aan
kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet voor
drinkwaterlevering heeft Vitens begroot op € 345,8 mln, waarmee de kosten voor buitenlandse
activiteiten 0,6% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwaterlevering. Vitens handelt
hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

24/33

activiteit.

4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

18

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.

mln aan kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland, dit komt
neer op een WACC van 4,1%.

19

ACM stelt vast dat Vitens handelt conform artikel 11, tweede lid

Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.
Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in
2014. ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten
20

4,6% bedraagt, terwijl de toegestane vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was . ACM
stelt op basis hiervan vast dat Vitens in lijn handelt met artikel 12, derde lid, van de
Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

21

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
18

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa.
19

(Vermogenskosten Drinkwaterlevering (€ 69,4 mln) + de kosten voor bevordering van een goede

drinkwatervoorziening in het buitenland (€ 2,0 mln)) / activa drinkwaterlevering (€ 1.741 mln) = 4,1%.
20

Gerealiseerde vermogenskosten à € 76,7 mln plus de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland à € 2,0 mln afgezet tegen het gemiddelde balanstotaal à € 1.711,8 mln levert 4,6% op.
21

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

25/33

Voor 2016 begroot Vitens € 69,4 mln aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en € 2,0

geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Vitens niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
3. Of Vitens een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1

Opbrengsten

4.4.1.1

Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of Vitens niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
De begrote omzet voor vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 345,8 mln, dit is 92,4% van
de totale omzet van Vitens. De begrote omzet uit voor vastrecht en variabele tarieven is gelijk
aan de kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot. Bij deze
toets van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt dat Vitens op een juiste wijze een
scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke drinkwatertaken en overige taken en
activiteiten.
Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van Vitens op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat Vitens in lijn
handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
Vitens idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014.
Vitens heeft in haar financiële projectie aangegeven dat de verwachte waterafzet in de

26/33

gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);

planperiode op eenzelfde niveau ligt als 2015 en 2014. De netto omzet daalt met €15,5 mln
3

door verlaging van de tarieven in 2016 voor kleinverbruik met €0,05 per m en kleinzakelijk met
3

€0,07 per m .
ACM stelt vast dat Vitens bij de raming van de met drinkwaterlevering te behalen omzet de
gerealiseerde omzet in 2014 heeft gebruikt. Op grond hiervan constateert ACM dat Vitens in lijn
handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit.
4.4.2

Tarieven

4.4.2.1

Tariefbeleid

naar gelijkblijvende drinkwatertarieven. De kostprijzen die berekend worden met het
kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet gebruikt bij het vaststellen van de
tarieven. In de begroting 2016 geeft Vitens aan dat het variabele tarief voor kleinverbruikers en
klein zakelijk daalt en het vastrechttarief ongewijzigd blijft ten opzichte van 2015. Een aantal
gemeenten in het leveringsgebied van Vitens brengt Vitens precario in rekening. Vitens
berekent deze kosten door aan haar afnemers in deze gemeenten, en berekent daarbij een
administratieve opslag ter dekking van administratie- en incassokosten voor deze doorrekening.
22

Uit de Financiële projectie 2016-2018 blijkt dat Vitens de volgende keuzes maakt:
3
1. Vitens verlaagt het variabele tarief voor kleinverbruikers naar € 0,63 per m in 2016;
2. Vitens handhaaft het basis vastrechttarief (voor beschikbaar gestelde capaciteit van 1,5
3

m /uur) op € 45,00 in 2016;
3. Vitens geeft aan de aansluittarieven vast te stellen op een kostendekkend niveau.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Vitens in haar tariefbeleid heeft gemaakt.
Vitens heeft 23 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van de
aansluiting. Vitens heeft in het kostprijsmodel voor elk type aansluiting ook een kostprijs
uitgerekend. Op basis van het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op
basis van het vastrechttarief € 144,1 mln, dit is 41,7% van de totale omzet uit
drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016
staat in bijlage 6.1.
Vitens heeft 22 verschillende variabele tarieven. Vitens heeft voor elk variabele tarief een
kostprijs uitgerekend. Verbruikers worden ingedeeld in tariefgroepen op basis van capaciteit
van de aansluiting. Op basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan van
Vitens bedraagt de geschatte opbrengst op basis van de variabele tarieven € 201,7 mln, dit is

22

Bron: 1. Financiële projectie 2016-2018.

27/33

Vitens gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. Vitens streeft daarbij

58,3% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de kostprijzen en
tarieven voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.
Vitens brengt nog overige tarieven in rekening, zoals tarieven voor nieuwe aansluitingen,
wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en het herstellen van een
beschadigde watermeter. Bij het vaststellen van deze tarieven gaat Vitens er vanuit dat deze
precies de kosten van de bijbehorende diensten dekken.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen tarieven op individueel niveau in ieder geval in
redelijke verhouding te staan tot de kosten.

23

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Vitens haar tarieven op haar eigen tariefbeleid. De tarieven
zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. Vitens gebruikt het
kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is van grote afwijkingen in de berekende
kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen vermogenskosten worden door Vitens
gebruikt als sluitpost tussen de kostprijzen en de tarieven. Vitens rekent 58,5% van de kosten
toe aan water (het variabele tarief) en 41,5% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 5. Vitens heeft
het rendement verdeeld in een verhouding van 56,5% tegenover 43,4% voor respectievelijk
water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten
van water en capaciteit in lijn ligt met de verhouding tussen de rendementen van water en
capaciteit.
Echter, wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote
verschillen zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele
vastrecht verschilt per aansluitingscapaciteit, van -10,2% van de kostprijs bij een aansluiting
3

3

van 4 m /h tot 53,4% van de kostprijs bij een aansluiting van 200 m /h en 57,7% bij
onbemeterde klanten. De winstmarge die behaald wordt op de individuele variabele tarieven
3

verschilt per categorie, van 4,6% van de kostprijs bij een aansluiting van 35 m /h tot 18,9% van
3

de kostprijs bij een aansluiting van 4 m /h. Een volledig overzicht van de marges van Vitens in
2016 staat in de bijlage.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat Vitens per tarief
aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat sprake is van variërende

23

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

28/33

wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de

marges per tarief. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie gelijk hoeft te zijn,
maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan voor iedere
categorie toegelicht moet worden. Vitens maakt niet inzichtelijk waardoor de verschillen tussen
de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard. Vitens heeft wel aangegeven om op
termijn de inzichten uit het kostprijsmodel te gebruiken en toe te groeien naar een
tarievenbeleid op basis van kostprijzen.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van de
kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Vitens hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat Vitens inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
drinkwaterlevering. Vervolgens maakt Vitens inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend
aan de individuele vastrecht- en variabele tarieven. Vitens toont het verschil tussen deze
kostprijzen en tarieven. Het verschil schrijft Vitens toe aan eigen vermogenskosten (de
winstmarge).
Op basis van het bovenstaande is ACM van mening dat Vitens handelt conform artikel 10,
derde lid van het Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven, waaronder ook het aansluittarief,
geldt dat het kostprijsmodel geen kostprijs berekend. Vitens stelt voor het aansluittarief
afzonderlijk een calculatie op om tot een kostprijs te komen.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Uit de tariefgroepen die Vitens hanteert voor drinkwaterlevering blijkt dat er een objectieve
grondslag is bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende afnemers en daarbij
behorende tarieven. ACM is van mening dat Vitens handelt conform de bepaling in artikel 11,
eerste lid van de Drinkwaterwet om niet discriminerende tarieven te hanteren.

29/33

individuele vastrecht en de variabele tarieven is derhalve niet gebaseerd op een raming van de

4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit vereist dat het door het drinkwaterbedrijf
gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van
ander water dan drinkwater worden toegerekend.
ACM concludeert uit de verkregen informatie dat Vitens geen ander water levert dan drinkwater.
Op basis daarvan is deze wettelijke bepaling niet van toepassing op Vitens.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
website

24

op 10 februari 2016 dat Vitens haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven

heeft gepubliceerd. Op basis hiervan is ACM van mening dat Vitens handelt conform artikel 10,
tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

24

http://www.vitens.nl/overvitens/organisatie/paginas/tarieven-en-voorwaarden.aspx.

30/33

overzicht publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de

5

Conclusie Vitens

Vitens gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Vitens maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel aansluiten
met de bedrijfsbegroting van Vitens. Vitens verdeelt deze kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor
het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type vastrecht en variabel tarief een kostprijs
berekend. Hierdoor heeft Vitens meer inzicht gegeven in de relatie tussen kosten en tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. Vitens presenteert hiervan alleen de uitkomsten. Om te kunnen toezien
of Vitens niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Vitens toe te
lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en de daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te
maken. Daarbij rekent Vitens alle activa toe aan drinkwater, terwijl deze activa ook worden
gebruikt voor niet-drinkwateractiviteiten.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Vitens heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft Vitens een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de
kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. Vitens stelt haar tarieven vast op basis van
haar eigen tariefbeleid. Vitens streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in
tarieven te voorkomen. Vitens gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen;
het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in
de bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges
(winst) per tarief erg verschillen. Vitens heeft de verschillen per individueel tarief niet toegelicht.
ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere
toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.

31/33

buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Vervolgens heeft Vitens in

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

afnemers

in EUR

procenten

1,5 m³/h

2.432.223

41,05

9,62%

45,00

109.450.035

4 m³/h

43.409

162,04

-10,52%

145,00

6.294.233

6 m³/h

14.470

381,15

23,84%

472,00

6.829.604

10 m³/h

4.520

974,07

33,26%

1.298,00

5.866.960

15 m³/h

1.694

1.718,38

53,40%

2.636,00

4.465.384

20 m³/h

329

2.570,60

53,39%

3.943,00

1.297.247

25 m³/h

62

3.513,24

53,39%

5.389,00

334.118

30 m³/h

48

4.534,84

53,37%

6.955,00

333.840

35 m³/h

1

5.627,13

23,60%

6.955,00

6.955

40 m³/h

47

6.783,84

53,36%

10.404,00

488.988

45 m³/h

1

7.999,99

30,05%

10.404,00

10.404

50 m³/h

69

9.271,50

53,37%

14.220,00

981.180

60 m³/h

43

11.967,50

53,37%

18.354,00

789.222

70 m³/h

5

14.850,09

53,37%

22.775,00

113.875

80 m³/h

5

17.902,67

53,37%

27.457,00

137.285

90 m³/h

19

21.112,10

53,37%

32.379,00

615.201

100 m³/h

7

24.467,63

53,37%

37.525,00

262.675

110 m³/h

2

27.960,29

53,36%

42.881,00

85.762

150 m³/h

5

43.163,79

53,36%

66.198,00

330.990

175 m³/h

1

53.560,56

53,36%

82.143,00

82.143

180 m³/h

1

55.715,16

47,43%

82.143,00

82.143

200 m³/h

1

64.570,45

53,36%

99.028,00

99.028

onbemeterd

5.328

41,05

57,69%

64,73

344.875

25

Tabel 2: Vastrechttarieven 2016 Vitens

25

Bron: Kostprijsmodel 2016 Vitens.

Opbrengst
in EUR

144.148.143

32/33

Totaal

Tarief in EUR

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

3

Kostprijs

Marge in

in EUR

procenten

Tarief in EUR

Opbrengst
in EUR

263.352.247

0,565

11,50%

0,63

165.911.916

4 m³/h

13.729.170

0,530

18,87%

0,63

8.649.377

6 m³/h

4.576.390

0,530

13,21%

0,60

2.745.834

10 m³/h

13.023.718

0,514

16,73%

0,60

7.814.231

15 m³/h

10.210.430

0,513

7,21%

0,55

5.615.737

20 m³/h

4.846.561

0,512

7,42%

0,55

2.665.608

25 m³/h

1.359.337

0,512

7,42%

0,55

747.636

30 m³/h

1.952.534

0,512

7,42%

0,55

1.073.894

35 m³/h

410

0,526

4,56%

0,55

226

40 m³/h

2.178.794

0,512

7,42%

0,55

1.198.337

45 m³/h

29.062

0,512

7,42%

0,55

15.984

50 m³/h

2.066.278

0,512

7,42%

0,55

1.136.453

60 m³/h

1.786.617

0,512

7,42%

0,55

982.639

70 m³/h

1.290.003

0,512

7,42%

0,55

709.502

80 m³/h

750.117

0,512

7,42%

0,55

412.564

90 m³/h

1.092.799

0,512

7,42%

0,55

601.039

100 m³/h

2.055.553

0,512

7,42%

0,55

1.130.554

110 m³/h

310.855

0,512

7,42%

0,55

170.970

150 m³/h

938.364

0,512

7,42%

0,55

516.100

175 m³/h

827.201

0,512

7,42%

0,55

454.961

180 m³/h

1.187.829

0,512

7,42%

0,55

653.306

200 m³/h

816.169

0,512

7,42%

0,55

448.893

Totaal
Tabel 3: Variabele tarieven 2016 Vitens

26

Bron: Kostprijsmodel 2016 Vitens.

26

201.655.760

33/33

1,5 m³/h

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

Waternet 2016

Pagina
1/32

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van Waternet.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van Waternet en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor Waternet.
1. Drinkwaterkosten
Waternet verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke
taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn
alleen de uitkomsten zichtbaar. Om te kunnen toezien of Waternet niet te veel of te weinig
kosten begroot voor drinkwatertaken, dient Waternet toe te lichten hoe zij de verdeling heeft
gemaakt en daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM concludeert daarom
dat Waternet vooralsnog niet voldoende transparant haar kosten splitst in drinkwaterkosten en
niet-drinkwaterkosten.
Daarnaast heeft Waternet onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.
2. Drinkwatertarieven
Waternet stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. Waternet streeft naar

2/32

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

stabiele tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Waternet gebruikt het
kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van alleen de
variabele tarieven. Waternet berekent geen kostprijzen voor de vastrechttarieven. ACM kan
daarom niet beoordelen of individuele tarieven in verhouding staan tot de kosten.

3/32

Inhoudsopgave
1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

3

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Waternet ............................................ 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 16

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 16

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 21

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 24

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 25

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 29

5

Conclusie Waternet ............................................................................................................ 30

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 31
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 31

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 32

4/32

4

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Waternet. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van Waternet. Op 16 maart 2016 heeft Waternet een toelichting gegeven op
haar tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is Waternet in
de gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en Waternet heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van Waternet beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/32

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/32

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/32

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/32

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/32

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt.
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b).

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiëntie komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/32

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/32

Stap 2: Toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiëntie te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/32

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van Waternet

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over Waternet van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft Waternet een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop Waternet uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van Waternet voor drinkwater te komen;



De wijze waarop Waternet haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop Waternet de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

Waternet heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin
deze uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016, de jaarrekening 2014 en
enkele aansluitingen tussen het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar
relevant wordt naar deze informatie verwezen.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan Waternet toegestuurd.
Waternet is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het
conceptadvies. Waternet heeft op 13 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en
Waternet telefonisch besproken op 29 september. Vervolgens heeft Waternet nog informatie
gestuurd op 20 oktober 2016. Deze reactie is in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft gezamenlijk in Excel een kostprijsmodel ontwikkeld
(hierna: het sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. Waternet heeft het sectorkostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf.

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben gebruikt zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN, Vitens en

Waternet.

13/32

Op 16 maart 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan Waternet. Tijdens dit

Dit kostprijsmodel is een Excelbestand, dat bestaat uit een aantal tabbladen.
Drinkwaterbedrijven vullen gegevens in, waarna in het model de kostprijzen berekend worden.
Naast het sectorkostprijsmodel heeft Waternet ook een toelichting aangeleverd op de
totstandkoming van de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting
beschrijft het drinkwaterbedrijf de toepassing van het sectorkostprijsmodel bij de totstandkoming
van de tarieven.
Hieronder licht ACM het sectorkostprijsmodel aan de hand van verschillende stappen nader toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
sectorkostprijsmodel worden daar achtereenvolgens de volgende kosten van afgehaald: kosten
voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige wettelijke
taken. Het resultaat is de kosten die worden toegerekend aan de drinkwaterlevering. De
indeling van activiteiten over de categorieën drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet8

wettelijke taken is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel - scheiden kosten

De totale kosten bestaan uit directe kosten en indirecte kosten. De directe kosten van een
activiteit zijn rechtstreeks toe te rekenen aan de activiteit waarvoor ze worden gemaakt. De
indirecte kosten worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de verschillende activiteiten.
Onder de indirecte kosten vallen bijvoorbeeld de kosten van de huisvesting en
personeelskosten. Het drinkwaterbedrijf kiest zelf de verdeelsleutels die zij wil hanteren.
De totale kosten van een activiteit worden gevormd door directe en indirecte kosten van die
activiteit. Om tot de kosten voor drinkwaterlevering te komen, worden de totale kosten van elk
van de overige activiteiten (kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse
activiteiten en kosten voor overige wettelijke taken) afgetrokken van de totale begrote kosten.
ACM benadrukt dat een juiste kostentoewijzing vanuit de totale begroting naar taken van belang
is om kruissubsidiëring te vermijden. Het kostprijsmodel is bedoeld om kosten van

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”.

14/32

Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. In het

drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken te scheiden. Kruissubsidiëring wil zeggen dat kosten
die een drinkwaterbedrijf maakt voor niet-drinkwatertaken terechtkomen in de
drinkwatertarieven, of vice versa.
Stap b: Verdelen kosten over water en capaciteit (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het sectorkostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. Waternet verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen
naar de onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van
drinkwaterlevering zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het sectorkostprijsmodel
de kostprijzen voor vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

Figuur 2: Schematische weergave kostprijsmodel - verdelen kosten over water en capaciteit

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

15/32

en verkoop.

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwater en niet-drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

Waternet stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct zicht op de
kosten die verband houden met de drinkwatertaken. Waternet hanteert het sectorkostprijsmodel
om vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de drinkwatertaken te komen.
Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf
moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien Waternet in het
kostprijsmodel laat zien op welke wijze zij vanuit de kosten de tarieven berekent, is het
belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd door de directie
en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM niet zien op
welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat Waternet in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 113,5 mln aan totale
kosten.

10

Dit is gelijk aan de aan ACM verstrekte begroting 2016.

11

ACM stelt vast dat de

aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij Waternet zichtbaar is
vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken. Waternet handelt
hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiency en Benchmark

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.

10

Kostprijsmodel 2016 Waternet.

11

Begroting Amsterdamse taken 2016.

16/32

4.3.1.1

Tijdens het bedrijfsbezoek heeft Waternet mondeling toegelicht dat het feit dat zij geen inflatie
doorrekent, betekent dat zij rekening houdt met de kostenefficiëntie. Het niet doorrekenen van
inflatie zou volgens Waternet ervoor zorgen dat het drinkwaterbedrijf haar kosten wel moet
reduceren, uitgaande van gelijkblijvende tarieven.
Waternet heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de
kostenefficiëntie is en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het
niet inzichtelijk hoe de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de
begroting. Echter Waternet heeft wel aannemelijk gemaakt dat zij een vorm van efficiëntie heeft
betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat Waternet in ieder geval de kosten niet laat
rekening houdt met efficiencyveranderingen. ACM meent dat Waternet strikt genomen niet
voldoet aan artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat Waternet zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking
hebben op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden
doorberekend in de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel,
danwel in een toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

14

12

en indirecte

13

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De

12

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

13

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
14

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

17/32

meestijgen met de inflatie (Waternet houdt de tarieven constant) en dat er een proces is dat

activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
Waternet heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te
verdelen over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft
Waternet de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland

Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting Waternet kostprijsmodel
Drinkwaterlevering
Overige wettelijke taken

113,5
112,5
-

Buitenland

-

Niet wettelijke taken

1,1

Totaal verdeling in kostprijsmodel

Totaal

113,5

Tabel 1: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. Waternet heeft de wettelijke taken op twee
tabbladen opgenomen: drinkwaterlevering en overige wettelijke taken. Waternet geeft in het
kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit
voorkomt. Daarnaast heeft Waternet de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld
aan de activiteiten die in de lijst zijn opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of op het tabblad
overige wettelijke taken wel of geen drinkwaterkosten staan.Het tabblad drinkwaterlevering
bevat alleen vastrecht en variabele tarieven. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten
zijn geïdentificeerd dat dan op tabblad drinkwaterlevering de kosten voor drinkwater resteren.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. Waternet verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
Waternet zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Waternet maakt de hieraan ten grondslag
liggende berekeningen en toewijzingen niet inzichtelijk. Het is niet transparant wat directe en
indirecte kosten zijn en welke verdeelsleutels Waternet heeft gebruikt bij het toewijzen en
toerekenen van de indirecte kosten.
Waternet heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels
en de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. Waternet

18/32

apart inzichtelijk gemaakt.

heeft – op basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels
verwerkt in het kostprijsmodel. Waternet is daarmee van mening dat de gehanteerde
verdeelsleutels voldoende objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van
het kostprijsmodel. De verdeelsleutels die door Waternet worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal uur dat
medewerkers bezig zijn met drinkwatertaken / totaal aantal uur dat medewerkers van
het drinkwaterbedrijf kunnen werken.

redelijke uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

Hoewel Waternet belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat Waternet vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste
lid van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die Waternet gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat
deze scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt.
Daarbij komt dat Waternet in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende
toelicht op welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;


Waternet presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over
drinkwaterlevering, kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten
en kosten voor overige wettelijke taken. Waternet geeft onvoldoende inzicht hoe zij deze
kosten heeft gescheiden;
a. Waternet geeft geen toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en
indirecte kosten en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;
b.

Waternet maakt de gebruikte verdeelsleutels niet inzichtelijk en geeft geen nadere
toelichting omtrent de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel heeft
Waternet mondeling een toelichting gegeven op de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

Waternet heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij Waternet
€ 112,5 mln. Waternet wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water
(variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet Waternet in een aantal stappen.
De eerste stap is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf
hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De
tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.

19/32

ACM acht het aannemelijk dat de door Waternet toegelichte verdeelsleutels leiden tot een

Stap a
Waternet gebruikt in het kostprijsmodel de kostenindeling (kostenopbouw) uit het protocol. Het
protocol is gedetailleerder dan de kostenindeling in de begroting van Waternet. Waternet geeft
in het kostprijsmodel de kosten gesplitst over 23 benchmarkprocessen

15

weer. Dertien

benchmarkprocessen zijn aan één of meerdere hoofdprocessen toe te wijzen met
verdeelsleutels. De kosten van de andere tien benchmarkprocessen schaart Waternet onder
overheadkosten en worden op basis van FTE toegerekend aan de 5 hoofdprocessen. Waternet
heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, maar geeft geen toelichting op
deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument).
De kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

11.370

-

518

-

11.888

Productie

30.275

15.485

-

6.315

52.075

Distributie

20.846

9.012

-

7.388

37.246

Aansluiting

1.258

-

-

-

1.258

Verkoop

10.080

-

-

-

10.080

Totaal

73.829

24.497

518

13.703

112.547

variabel

Tabel 2: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert Waternet de
volgende verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

81,2%

18,8%

Distributie *3

41,2%

58,8%

Aansluiting *4

1,2%

98,8%

Verkoop *5

0%

100%

Tabel 3: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

15

De benchmarprocessen zijn onderdeel van het Protocol en dienen om de operationele kosten op procesniveau van

drinkwaterbedrijven ondering te kunnen vergelijken. Daarvoor zijn processen vooraf gedefinieerd en moeten
drinwkaterbedrijven de kosten die daarmee verband houden in die categorie rapporteren. ACM merkt op dat dit een
andere dwarsdoorsnede is van de kosten en niet toeziet op de scheiding van kosten voor drinkwatertaken vs. nietdrinkwatertaken.

20/32

Hoofdproces

Waternet licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
*2 Waternet hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 Waternet berekent dit percentage als het gemiddelde van de benuttingsgraad productie en
de benuttingsgraad distributie.
*4 Waternet hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
*5 de kosten voor verkoop zien volledig toe op capaciteit (vastrecht).
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat Waternet aan
elk van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

44.597

29.234

73.831

Afschrijvingen

16.305

8.191

24.496

Belastingen

518

-

518

Vreemd

8.181

5.521

13.702

Totaal kosten

69.601 (61,8%)

42.946 (38,2%)

112.547 (100%)

Rendement

26.837 (2.336%)

-27.986 (-2.436%)

-1.149 (100%)

96.438

14.960

111.398

vermogenskosten

Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 4: Kostenverdeling naar water en capaciteit

Waternet wijst 61,8% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 38,2% aan
capaciteit. ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten
opzichte van de verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis
voor de tarieven die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.

4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.

21/32

toegewezen aan vastrecht.

In het jaarverslag 2014 vermeldt Waternet dat materiële worden gewaardeerd op
aanschafwaarde.

16

ACM constateert dat Waternet de activa in haar jaarrekening waardeert tegen
aanschafwaarde.

17

De waarde van de activa zoals opgenomen in het kostprijsmodel ligt in lijn

met de waardering zoals opgenomen in de jaarrekening. Op grond hiervan ACM stelt vast dat
Waternet handelt conform aan artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Waternet geeft aan geen activiteiten te hebben in de categorieën: buitenland activiteiten en
overige wettelijke taken. ACM constateert dat Waternet materiële activa en afschrijvingskosten
toedeelt aan drinkwaterlevering en niet-wettelijke activiteiten. Dit is namelijk belangrijk voor de
berekening van de toegestane vermogenskosten.
Activiteit
(bedragen * € 1.000)

Afschrijvingskosten (A)

Drinkwaterlevering,
Buitenland (1%
regeling) en overige
wettelijke activiteiten

24.496

313.791

7,81%

76

1.296

5,83%

24.572

315.087

7,80%

Niet wettelijke
activiteiten
Totaal

Activawaarde (B)*

Procentueel (= A/B)

Tabel 5: Afschrijvingskosten en activawaarde
* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende
activiteit.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht Waternet toe dat afschrijvingen
worden bepaald op basis van de geschatte levensduur. De afschrijvingen vinden lineair plaats
vanaf 1 januari volgend op het jaar van aanschaf.
16

Jaarrekening Waternet Amsterdamse taken 2014 (pagina 36 en 37).

17

Jaarrekening Waternet Amsterdamse taken 2014 (pagina 36 en 37).

22/32

materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen

ACM acht het aannemelijk dat Waternet de kosten van de activa toerekent op basis van
algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande vindt
ACM het aannemelijk dat Waternet voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.

23/32

Waternet begroot de gemiddelde activa waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 313,8
mln. Op 1 januari verwacht Waternet een waarde van € 310,1 mln en op 31 december een
waarde van € 317,5 mln. In de begroting Amsterdamse Taken verwacht Waternet een waarde
van € 301,5 mln en op 31 december een waarde van € 308,7 mln. Waternet licht toe dat in de
begroting alleen de materiele vaste activa zijn opgenomen en in het kostprijsmodel ook de
vlottende activa. ACM vind het aannemelijk dat Waternet in het kostprijsmodel de activawaarde
inderdaad op grond van bovenstaande rekenregels heeft berekend. ACM stelt vast dat
Waternet voldoet aan artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft Waternet aan geen kosten
op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De Gemeente
Amsterdam verricht deze activiteiten namelijk. Waternet handelt hiermee conform artikel 8,
tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.
De vastgestelde vermogenskosten-vergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor de
buitenlandactiviteiten in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot Waternet € 12,6 mln aan vermogenskosten, dit komt neer op een WACC

18

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa.

18

19

van 4,0% . Waternet heeft geen kosten ter bevordering van goede drinkwatervoorziening. ACM
stelt vast dat Waternet handelt conform artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid
van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te

Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in
2014. ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten
4,5% (na aftrek van de kosten voor buitenlandse activiteiten) bedraagt, terwijl de toegestane
vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8%

20

was. ACM stelt op basis hiervan vast dat Waternet

in lijn handelt met artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

21

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of Waternet niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op
kosten gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of Waternet een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).

19

Vermogenskosten Drinkwaterlevering (€ 12,6 mln) + de kosten voor bevordering van een goede

drinkwatervoorziening in het buitenland (€ 0)) / activa drinkwaterlevering (€ 313,8 mln) = 4,0%.
20

Gerealiseerde vermogenskosten à € 14,27 mln. (A) plus Buitenlandse activiteiten 1% regeling à € 0 (B) afgezet tegen

het gemiddelde balanstotaal à € 315,39 mln (C) levert 4,5% op via de formule: [(A+B)/100] * 100%.
21

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

24/32

compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.

4.4.1
4.4.1.1

Opbrengsten
Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of Waternet niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 111,4 mln, dit is 98,9% van de
kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot. Bij deze toets
van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat Waternet op een juiste wijze een
scheiding heeft aangebracht tussen kosten voor wettelijke drinkwatertaken en overige taken en
activiteiten.
Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van Waternet op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat Waternet in
lijn handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
Waternet idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt
met de omzet in 2014. ACM beschikt echter niet over de benodigde gegevens voor deze toets.
Gelet op de relatief kleine tarief- en afnameschommelingen uit eerdere jaren is het aannemelijk
dat de raming van de omzet in 2016 wel mede gebaseerd is op eerdere jaren.
ACM acht het aannemelijk dat Waternet in lijn handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van
het Drinkwaterbesluit.
4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

Waternet gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. De kostprijzen die
berekend worden met het kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet
gebruikt bij het vaststellen van de tarieven. Historisch gezien heeft Waternet een relatief hoge
variabele tarieven en een laag vastrecht. Volgens Waternet is het lage vastrechttarief een
keuze die sterk politiek gemotiveerd is. In de begroting 2016 geeft Waternet aan dat het
variabele tarief en het vastrechttarief ongewijzigd blijven ten opzichte van 2015.

25/32

totale omzet van Waternet. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de

Uit de Begroting 2016

22

blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor Waternet leidt tot de

volgende beleidsmatige keuzes:
3

1. Waternet handhaaft het variabele tarief op € 1,24 per m in 2016;
2. Waternet handhaaft het basis vastrechttarief (voor beschikbaar gestelde capaciteit van 1,5
3

m /uur) op € 42,15;
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die Waternet in haar tariefbeleid heeft gemaakt.

aansluiting. Waternet heeft het kostprijsmodel niet gebruikt om voor vastrecht kostprijzen te
berekenen. Op basis van het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op
basis van het vastrechttarief € 15,0 mln, dit is 13,4% van de totale omzet uit drinkwaterlevering.
Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage 6.1.
Waternet heeft twee verschillende variabele tarieven. Op basis van de verwachte afzet zoals
weergegeven in het afzetplan van Waternet bedraagt de geschatte opbrengst op basis van het
variabele tarief €96,4 mln, dit is 86,6% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig
overzicht van de kostprijzen en tarieven voor verbruik staat in bijlage 6.2.
Waternet heeft in het kostprijsmodel geen overige tarieven opgenomen. ACM zou hier ten
minste de verwachte kosten en opbrengsten van nieuwe aansluitingen verwachten.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen individuele tarieven in redelijke verhouding te staan
tot de kosten.

23

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert Waternet haar tarieven op haar eigen tariefbeleid. De
tarieven zijn derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. Waternet heeft
het kostprijsmodel gebruikt om inzicht te krijgen in de kostenverdeling tussen waterlevering en
vastrecht. De eigen vermogenskosten worden door Waternet gebruikt als sluitpost tussen het

22

Zie hiervoor het aan ACM verstrekte bestand: “DV-15-165A 3.7 Begroting Amsterdamse Taken 2016_intern boekwerk

December”.
23

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

26/32

Waternet heeft 20 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van de

op basis van beleid gestelde tarieven en bijbehorende opbrengsten en de toegerekende kosten.
Waternet rekent 61,8% van de kosten toe aan water (het variabele tarief) en 38,2% aan
capaciteit (vastrecht), zie tabel 4. Waternet heeft het rendement verdeeld in een verhouding van
2336% tegenover -2436% voor respectievelijk water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht).
Hieruit blijkt dat de verhouding tussen kosten van water en capaciteit niet in lijn ligt met de
verhouding tussen de rendementen van water en capaciteit.
Waternet berekent met het kostprijsmodel alleen de kostprijs van waterlevering: het variabele
tarief. Kostprijzen voor de verschillende vastrechttarieven ontbreken.
Waternet geeft in het kostprijsmodel geen inzicht in de verhouding tussen kostprijzen en

De winstmarge die behaald wordt op de individuele variabele tarieven verschilt per categorie,
van -30% van de kostprijs bij En Gros leveren tot 53% van de kostprijs bij de overige
tariefcategorieën. Een overzicht van tarieven van Waternet in 2016 staat in de bijlage.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat Waternet per tarief
aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat er geen kostprijzen
berekend zijn voor vastrecht. Daarnaast is er sprake van variërende marges bij de tarieven
waar dit wel inzichtelijk is gemaakt. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie
gelijk hoeft te zijn, maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan
voor iedere categorie toegelicht moet worden. Waternet maakt niet inzichtelijk waardoor de
verschillen tussen de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard. Voor het vastrecht is
het niet transparant of de mate waarin individuele tarieven in verhouding staan tot de kosten
redelijk is.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van de
individuele tarieven voor drinkwaterlevering is derhalve niet gebaseerd op een raming van de
kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het
Drinkwaterbesluit.
4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe Waternet hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat Waternet inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
drinkwaterlevering. Vervolgens maakt Waternet inzichtelijk hoe deze kosten worden
toegerekend aan water en capaciteit. Waternet toont het verschil tussen de variabele tarieven

27/32

vastrechttarieven.

en de kostprijzen. Het verschil schrijft Waternet toe aan eigen vermogenskosten (de
winstmarge). Waternet licht deze keuze toe met haar beleid: relatief lage variabele tarieven
tegenover relatief hoog vastrecht. Waternet heeft aangegeven niet te willen toegroeien naar een
tarievenbeleid op basis van kostprijzen.
Hoewel Waternet niet inzichtelijk maakt hoe de kosten zich verhouden tot individuele tarieven,
concludeert ACM dat Waternet inzichtelijk maakt hoe de kosten zich verhouden tot water en
capaciteit. Op basis van het bovenstaande handelt Waternet conform artikel 10, derde lid van
het Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven geldt dat het kostprijsmodel geen kostprijs
berekend.
Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Uit de tariefgroepen die Waternet hanteert voor drinkwaterlevering blijkt dat er een objectieve
grondslag is bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende afnemers en daarbij
behorende tarieven. Waternet heeft opbrengsten noch kosten opgegeven in het kostprijsmodel
voor nieuwe aansluiting, ook ontbreken tarief categorieën. Op grond van de tarieven die
Waternet online heeft gepubliceerd komt ACM tot de conclusie dat Waternet gelijke tarieven
hanteert voor gelijke gevallen. Op basis hiervan concludeert ACM dat het aannemelijk is dat
Waternet in lijn handelt met artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
Waternet verschaft in het kostprijsmodel inzicht in de kosten die zij toerekent aan de levering
van ander water dan drinkwater. Waternet heeft hiervoor onder de niet-wettelijke taken een
activiteit “Industriewater” aangemaakt (zie paragraaf 4.3.2). ACM heeft in paragraaf 4.3.2
aangegeven dat het bij dergelijke projecten van belang is dat het drinkwaterbedrijf een
duidelijke scheiding tussen primaire en secundaire kosten hanteert, waarbij gekozen
verdeelsleutels en de consistentie van de verwerkingswijze over de jaren heen van belang zijn
om tot een juiste toewijzing van de kosten te komen. ACM constateert dat Waternet niet
inzichtelijk heeft gemaakt op welke grondslagen zij de kosten toerekent aan de levering van
ander water dan drinkwater. ACM is daarom van mening dat er onvoldoende inzicht is geboden
in de wijze waarop kosten aan de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.

28/32

4.4.2.4

Op basis van bovenstaande komt ACM tot een soortgelijke conclusie als uit paragraaf 4.3.2.
Hoewel Waternet belangrijke stappen heeft gezet in de kostentoerekening naar
drinkwateractiviteiten, concludeert ACM dat Waternet vooralsnog niet volledig voldoet aan
artikel 10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit.

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
overzicht publiceren van haar tarieven. Tijdens het bedrijfsbezoek bij Waternet is door ACM
naar voren gebracht dat op dat moment nog niet alle door Waternet gehanteerde tarieven
24

op 26 oktober 2016

dat Waternet haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven inmiddels heeft
gepubliceerd. Op basis hiervan is ACM van mening dat Waternet handelt conform artikel 10,
tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

24

https://www.waternet.nl/klantenservice/informatie-over/drinkwater/wat-kost-drinkwater.

29/32

waren gepubliceerd. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan website

5

Conclusie Waternet

Waternet gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
Waternet maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel
aansluiten met de bedrijfsbegroting van Waternet. Waternet verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en
kosten voor buitenlandse activiteiten. Hiervan zijn alleen de uitkomsten zichtbaar. Vervolgens
tarief een kostprijs berekend. Hierdoor heeft Waternet meer inzicht gegeven in de relatie tussen
kosten en tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. Waternet presenteert hiervan alleen de uitkomsten. Om te kunnen
toezien of Waternet niet te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient
Waternet toe te lichten hoe zij de verdeling heeft gemaakt en de daarbij gebruikte
verdeelsleutels inzichtelijk te maken. Daarbij maakt Waternet onvoldoende zichtbaar hoe de
kosten aan de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater worden
toegerekend.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. Waternet heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft Waternet een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van
de kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. Waternet stelt haar tarieven vast op basis
van haar eigen tariefbeleid. Waternet streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen
in tarieven te voorkomen. Waternet gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te
stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft
inzicht in de bijbehorende kostprijs van alleen de variabele tarieven. Waternet berekent geen
kostprijzen voor de vastrechttarieven. ACM kan daarom niet beoordelen of individuele tarieven
in verhouding staan tot de kosten.

30/32

heeft Waternet in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type vastrecht en variabel

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

afnemers

in EUR

procenten

1,5 m³/h

300.990

-

-

42,15

12.683.788

2,5 m³/h

34.828

-

-

42,15

1.468.000

3,5 m³/h

4.196

-

-

49,00

205.604

5 m³/h

31

-

-

54,00

1.674

6 m³/h

191

-

-

59,00

11.269

10 m³/h

2.462

-

-

75,00

184.650

15 m³/h

275

-

-

118,00

32.450

20 m³/h

1

-

-

135,00

135

25 m³/h

4

-

-

142,50

570

30 m³/h

167

-

-

150,00

25.050

40 m³/h

48

-

-

164,00

7.872

50 m³/h

138

-

-

195,00

26.910

60 m³/h

42

-

-

213,00

8.946

100 m³/h

-

-

-

276,00

-

150 m³/h

14

-

-

341,00

4.774

250 m³/h

21

-

-

470,00

9.870

400 m³/h

7

-

-

634,00

4.438

600 m³/h

-

-

-

793,00

-

Engros type 1

1

-

-

172.100,00

172.000

Engros type 2

1

-

-

112.100,00

112.000

25

Tabel 6: vastrecht per categorie 2016 Waternet

25

Bron: “Tariefsopbouw 2016”, tabblad “1. Rapportage ILT”.

Opbrengst
in EUR

14.960.000

31/32

Totaal

Tarief in EUR

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

Huishoudelijk

Kostprijs

Marge in

in EUR

procenten

0,81

53%

1,24

0,81

-

-

0,81

53%

1,24

0,81

53%

1,24

3

32.360.000

bemeterd
Huishoudelijk

15.940.000

onbemeterd
Zakelijk kleingebruik

13.000.000

watertarief
6.000.000

Grootverbruik

Opbrengst
in EUR
40.110.000
22.058.000
16.120.000
7.440.000

En Gros

18.100.000

0,81

-30%

0,57

10.350.000

Bijzondere levering

200.000

0,81

53%

1,24

360.000

Totaal
Tabel 7: Variabele tarieven 2016 Waternet

26

96.438.000
26

Bron: “Tariefsopbouw 2016”, tabblad “1. Rapportage ILT”.

32/32

Zakelijk

Tarief in EUR

Advies
Aan

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport

Cc.
Autoriteit Consument en Markt

Datum

17 november 2016

Onderwerp

Waterleidingmaatschappij Drenthe 2016

Pagina
1/32

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag

T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van
Waterleidingmaatschappij Drenthe (hierna: WMD). Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak
zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van WMD en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor WMD.
1. Drinkwaterkosten
WMD verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. De lijst die WMD
gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze scheiding onvoldoende, daarbij is het
niet navolgbaar hoe deze lijst is gebruikt. Ook maakt WMD niet inzichtelijk hoe WMD haar
activa verdeelt over de verschillende taken en activiteiten. Om te kunnen toezien of WMD niet
te veel of te weinig kosten begroot voor drinkwatertaken, dient WMD toe te lichten hoe zij de
verdeling heeft gemaakt en daarbij gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk te maken. ACM
concludeert daarom dat WMD vooralsnog niet voldoende transparant haar kosten splitst in
drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarnaast heeft WMD onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.

2/32

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

2. Drinkwatertarieven
WMD stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. WMD streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. WMD gebruikt het
kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen; het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als
controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van de
tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. WMD heeft
voor deze individuele verschillen geen verklaring gegeven. ACM meent dat sommige
kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere toelichting in het beleid per
individueel tarief verdient.

3/32

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

4

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van WMD................................................... 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 15

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 15

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 25

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 26

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 29

5

Conclusie WMD .................................................................................................................. 30

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 31
6.1

Overzicht vastrechttarief .............................................................................................. 31

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 32

4/32

3

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. ACM
heeft, als gevolg van de invulling en uitvoering van het verbeterplan van de drinkwaterbedrijven,
over de jaren 2014 en 2015 een analyse uitgevoerd gericht op significante verschillen met
tariefjaar 2013. Het verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de
drinkwaterbedrijven. Het kostprijsmodel beoogd het verschaffen van transparantie in de
scheiding van kosten voor drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel
van de beoordeling van de tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Waterleidingmaatschappij Drenthe (hierna: WMD). Een vergelijkbare rapportage is opgesteld
voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van WMD. Op 29 maart 2016 heeft WMD een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is WMD in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van WMD beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.

1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/32

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de
3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.

2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/32

rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een
5

komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze
Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/32

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te

3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/32

de wet.

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/32

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt. ACM stelt bij deze stap vast:
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b)

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiency komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/32

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor drinkwatervoorziening in het buitenland niet meer dan 1%
bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in mindering zijn gebracht op de
begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

Stap 2: toetsing van de tarieven
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/32

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiency te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/32

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van WMD

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over WMD van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

bezoek heeft WMD een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te
geven over:
 De wijze waarop het kostprijsmodel tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop WMD uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van WMD voor drinkwater te komen;



De wijze waarop WMD haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop WMD de kostenefficiency en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

WMD heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin deze
uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen tussen
het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen via voetnoten.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan WMD toegestuurd. WMD
is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het conceptadvies. WMD
heeft op 12 oktober een reactie gestuurd, deze hebben ACM en WMD telefonisch besproken op
1 november. Vervolgens heeft WMD nog informatie en aanvullende opmerkingen gestuurd op 8
november. Deze reactie is in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft samen een kostprijsmodel ontwikkeld (hierna: het
sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. WMD heeft een eigen kostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf. Het
kostprijsmodel van WMD bestaat uit verschillende Excel bestanden die in onderlinge

7

De drinkwaterbedrijven die dit model ook voor 2016 hebben geïmplementeerd zijn Dunea, Brabant Water, Evides,

PWN, Vitens en Waternet.

13/32

Op 29 maart 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan WMD. Tijdens dit

samenhang moeten worden bekeken. De verschillende Excel bestanden volgen uit de
administratie van WMD en worden gebruikt om de kostprijzen te berekenen.
Naast het kostprijsmodel heeft WMD ook een toelichting aangeleverd op de totstandkoming van
de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting beschrijft het
drinkwaterbedrijf de toepassing van het kostprijsmodel bij de totstandkoming van de tarieven.
Hieronder lichten we het door WMD gehanteerde kostprijsmodel in algemene zin verder toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. Het
kostprijsmodel verdeelt de begrote kosten voor 2016 over verschillende activiteiten: wettelijke
activiteiten wordt vervolgens een verbijzondering gemaakt naar drinkwaterlevering. De indeling
van activiteiten over de categorieën wettelijke activiteiten, niet wettelijke activiteiten en
8

buitenlandse activiteiten is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.
Stap b Verdelen kosten over vastrecht en kubiekemeterprijs (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het kostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. WMD verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar de
onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het kostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

14/32

activiteiten, niet wettelijke activiteiten en buitenlandse activiteiten. Binnen de categorie wettelijke

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

WMD stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op. Hierbij is geen direct onderscheid naar de
kosten die verband houden met de drinkwatertaken. WMD hanteert het kostprijsmodel om
vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de drinkwatertaken te komen.
4.3.1.1

Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het drinkwaterbedrijf
moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien WMD in het
kostprijsmodel laat zien op welke wijze WMD vanuit de kosten de tarieven berekent, is het
belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd door de directie
en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM niet zien op
welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat WMD in het kostprijsmodel uitgaat van € 35,1 mln aan totale kosten.

10

In

de aan ACM verstrekte bedrijfsbegroting 2016 bedragen de totale bedrijfskosten € 35,3 mln.

11

Het verschil van € 0,2 mln is door WMD inzichtelijk gemaakt in het kostprijsmodel (zie tabel 1).

10

Kostprijsmodel 2016 WMD

11

Financieel Plan 2016 WMD

15/32

Figuur 1:Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

Bedragen (€ * 1 mln)
Bedrijfsbegroting WMD

Totaal
35,3

Correctie t.b.v. kostprijsmodel:
Opbrengsten onder kosten verantwoord

- 2,2

Rentebaten (betreffen opbrengsten)

0,7

Resultaat deelneming

1,3

Totale correctie

- 0,2

Totale kosten kostprijsmodel

35,1

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting WMD en het kostprijsmodel

vastgesteld als gevolg van het feit dat de jaarrekening 2014 nog niet definitief is goedgekeurd.
In de bedrijfsbegroting van WMD worden de netto operationele kosten weergegeven; WMD
saldeert operationele kosten met bijbehorende opbrengsten. Deze saldering komt voort uit de
vereisten vanuit de jaarverslaggeving, waar WMD in haar begroting zoveel mogelijk aansluiting
mee wil houden. Ten behoeve van het kostprijsmodel corrigeert WMD de operationele kosten;
eerst maakt ze de saldering ongedaan en daarna vermindert ze de opbrengst van haar
deelneming.
ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij
WMD zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken. Het
kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting). WMD handelt
hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek heeft WMD mondeling toegelicht dat zij aan deze twee aspecten
aandacht besteedt door de wijze hoe de begroting tot stand komt. WMD legt hierbij bewust de
verantwoordelijkheid bij iedere afdeling afzonderlijk. WMD is van mening dat de
kostenbesparing het beste op afdelingsniveau kan worden ingeschat omdat daar de kennis en
know-how aanwezig is. WMD geeft hierbij aan dat zij het daarom als lastig ervaart om de

16/32

Tijdens het bedrijfsbezoek heeft WMD toegelicht dat de begroting 2016 nog niet definitief is

kostenbesparing voor ACM zichtbaar te maken.
In haar tariefbeleid heeft WMD daarnaast aanvullende kostenprikkels. WMD handhaaft haar
tarieven (variabel en vastrecht tarieven) op het niveau van 2015. Dit kan beschouwd worden als
een prikkel voor kostenefficiëntie.
WMD heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie is
en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het niet inzichtelijk hoe
de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de begroting. WMD heeft
een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de kosten, te weten dat WMD haar
tarieven handhaaft en dat er een proces is dat rekening houdt met efficiencyveranderingen.
Drinkwaterbesluit.
4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat WMD zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in
de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een
toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

14

12

en indirecte

13

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op

12

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

13

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
14

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

17/32

ACM meent dat WMD strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het

dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is
aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
WMD heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel
heeft WMD de kosten voor overig wettelijk, buitenland en niet-wettelijk niet als zodanig
afzonderlijk inzichtelijk gemaakt.
Totaal

Begroting WMD kostprijsmodel

35,1

Drinkwaterlevering

25,7

Diensten derden

1,5

Pacht & Verhuur
Overig wettelijk, buitenland en nietwettelijk (niet afzonderlijk inzichtelijk
gemaakt)
Totaal verdeling in kostprijsmodel

1,8
6,2
35,1

Tabel 2: Verdeling kosten over de activiteiten

De kosten voor drinkwaterlevering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige
wettelijke taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven
maakt scheiding tussen wettelijk en niet-wettelijk. WMD geeft in het kostprijsmodel niet voor
elke wettelijke activiteit aan uit artikel van de Drinkwaterwet dit voorkomt. Daarnaast heeft WMD
de activiteiten uit het kostprijsmodel ook niet gekoppeld aan de activiteiten die in de lijst zijn
opgenomen. Hierdoor is het onduidelijk of de overige wettelijke taken wel of geen
drinkwaterkosten bevatten. ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten zijn
geïdentificeerd dat drinkwaterlevering enkel de kosten voor drinkwater bevat.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. WMD verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
WMD is navolgbaar hoe de uitkomsten tot stand komen zijn gekomen. WMD maakt de hieraan
ten grondslag liggende berekeningen en toewijzingen inzichtelijk.
Het kostprijsmodel geeft inzage in de verdeling tussen directe en indirecte kosten. WMD geeft
op onderdelen inzicht in de verdeelsleutels die zij heeft gebruikt bij het toewijzen en toerekenen
van de indirecte kosten.
WMD heeft voorts toegelicht hoe zij de kosten van de geïdentificeerde projecten heeft
vastgesteld. Dit is grotendeels gebaseerd op kostenplaatsen in de administratie alsmede de

18/32

Bedragen (€ * 1 mln)

kennis van de medewerkers op de financiële administratie. Door het selecteren op de projecten
is WMD in staat de betreffende activiteiten afzonderlijk te identificeren. Hierbij is onderscheid te
maken naar de kosten die direct toerekenbaar aan het project zijn (primaire kosten) en kosten
die op grond van een verdeelsleutel aan het project toegewezen worden (secundaire kosten).
De primaire kosten hebben een directe relatie met het project en zijn derhalve eenduidig toe te
wijzen. De secundaire kosten bestaan uit het toerekenen van de gemeenschappelijke kosten
(overhead) aan de onderliggende projecten. Hieronder vallen onder meer de kosten van
huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten. Het toerekenen van de
kosten aan de activiteiten vindt plaats op basis van activiteitencodes in de financiële
administratie en urenverantwoording van personeelsleden.

de toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. WMD heeft – op
basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het
kostprijsmodel. WMD is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door WMD worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Huisvestingskosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken:
Vloeroppervlakte drinkwatertaken / totale vloeroppervlakte.
c.

Overige kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE
bezig met de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.

ACM acht het aannemelijk dat de door WMD toegelichte verdeelsleutels leiden tot een redelijke
uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

Hoewel WMD belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat WMD vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid
van het Drinkwaterbesluit om de volgende redenen:
 De lijst die WMD gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt. Daarbij
komt dat WMD in het kostprijsmodel en toelichtende document onvoldoende toelicht op
welke (wettelijke) taken (van de lijst) een activiteit toeziet;
WMD presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over drinkwaterlevering,
kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en kosten voor overige
wettelijke taken. WMD geeft inzicht hoe zij deze kosten heeft gescheiden;
 WMD geeft een toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte kosten en
welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;

19/32

WMD heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en



WMD maakt de gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk en geeft een korte toelichting omtrent
de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels. Wel heeft WMD mondeling een toelichting
gegeven op de verdeelsleutels.

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

WMD heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor drinkwaterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor drinkwaterlevering bij WMD €
112,5 mln. WMD wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variablele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet WMD in een aantal stappen. De eerste stap
is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te

20/32

weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de
kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
WMD wijst in het kostprijsmodel de kosten voor drinkwaterlevering toe aan de vijf
hoofdprocessen. Hierbij is het mogelijk dat een kostensoorten volledig aan één hoofdproces
wordt toegewezen, danwel dat WMD er voor kiest de kosten over meerdere hoofdprocessen te
verdelen. WMD heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, en geeft een
korte toelichting op deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument). De
kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

1.638

-

-

-

1.638

Productie

7.087

2.848

-

768

10.703

Distributie

6.525

3.164

-

768

10.457

Aansluiting

116

316

-

384

816

Verkoop

2.103

-

-

-

2.103

Totaal

17.469

6.328

-

1.920

25.717

variabel

Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen te komen tot de kosten voor
water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert WMD de volgende
verdeelsleutels:

Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100%

0%

Productie *2

63,5%

36,5%

Distributie *3

31,6%

68,4%

Aansluiting *4

1,0%

99,0%

Verkoop *5

46,0%

54,0%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

WMD licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 WMD berekent dit percentage op basis van de dimensioneringsgraad van de infrastructuur.
*4 WMD hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
toegewezen aan vastrecht.
*5 WMD berekent dit percentage als een gewogen gemiddelde van de hoofdprocessen
benuttingsgraad productie, distributie en aansluiting.
Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat WMD aan elk
van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (Variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

9.167

8.302

17.469

Afschrijvingen

2.811

3.517

6.328

Belastingen

-

-

-

Vreemd

734

1.186

1.920

Totaal kosten

12.712 (49,4%)

13.005 (50,6%)

25.717 (100%)

Rendement

2.833 (89,8%)

322 (10,2%)

3.155 (100%)

15.545

13.327

28.872

vermogenskosten

Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit

WMD wijst 55,7% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 44,3% aan capaciteit.
ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten opzichte van de
verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis voor de tarieven
die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.

21/32

*2 WMD hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt

4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
WMD waardeert de activa in haar jaarrekening tegen historische kosten.

15

ACM constateert dat

WMD geen waarde voor de activa 2016 in het kostprijsmodel heeft opgenomen. Wel heeft
WMD een nadere toelichting verstrekt waaruit blijkt dat de waarde van de activa voor 2016 in
lijn ligt met de waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM constateert dat de
Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht WMD in het jaarverslag 2014 toe
dat materiële vaste activa worden afgeschreven op basis van de lineaire methode over de
verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief
bestaat. De afschrijving start op het moment van ingebruikname van de betreffende activa.
WMD heeft geen inzage gegeven in de wijze hoe zij haar activa verdeelt over de verschillende
taken en activiteiten. ACM kan derhalve niet vaststellen of de aan de taken toegerekende
afschrijvingskosten in lijn zijn met de toegerekende activawaarde. ACM heeft niet kunnen
vaststellen dat WMD de kosten van de activa toerekent op basis van algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes. ACM heeft te weinig informatie verkregen om vast te stellen of
WMD voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.
4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31

15

Jaarrekening 2013 WMD, Toelichting op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening (pagina 46)

22/32

waardering van vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde lid van de

december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.
WMD begroot de gemiddelde activa waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 145,1 mln.
Op 1 januari verwacht WMD een waarde van € 140,9 mln en op 31 december een waarde van
€ 149,3 mln.
ACM constateert dat WMD in het kostprijsmodel de activawaarde inderdaad op grond van
bovenstaande rekenregels heeft berekend. ACM stelt vast dat WMD voldoet aan artikel 6,
tweede lid, van de Drinkwaterregeling.
Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken.
In het kostprijsmodel geeft WMD niet expliciet aan wat kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland zijn. WMD geeft aan dat de kosten ter bevordering van
goede drinkwatervoorziening in het buitenland door een dochteronderneming - welke slechts
niet-wettelijke activiteiten uitvoert - van WMD worden gemaakt. WMD geeft aan dat de kosten in
de dochteronderneming de 1% van de geraamde omzet van de drinkwatertaken niet
overschrijdt. ACM heeft onvoldoende informatie ontvangen om vast te stellen of WMD handelt
in lijn met artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

16

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot WMD € 29,1 mln aan vermogenskosten voor drinkwaterlevering en
buitenland, dit komt neer op een WACC van 3,5%.

17

ACM stelt vast dat WMD handelt conform

artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8,

16

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa
17

(Vermogenskosten Drinkwaterlevering (€ 5,1 mln) + de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland (onbekend – zie paragraaf 4.3.3.4)) / activa drinkwaterlevering (€ 145,1 mln) = 3,5%.

23/32

4.3.3.4

derde lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM tekent daarbij wel aan dat de omvang van de activawaarde 2016 zoals opgenomen in het
kostprijsmodel niet terug te herleiden is tot interne beleidsstukken van WMD, waaronder de aan
ACM verstrekte begroting. WMD geeft hierbij aan dat een schatting gemaakt van de activa
waarde m.b.t. de drinkwaterlevering, welke is bijgesteld nadat de jaarrekening 2015 was
opgesteld. Tevens beschikt ACM niet over de omvang van de kosten ter bevordering
drinkwatervoorziening in het buitenland.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.
Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten in
2014. ACM heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten
4,2% (na aftrek van de kosten voor buitenlandse activiteiten) bedraagt, terwijl de toegestane
18

vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was . ACM merkt hierbij op dat op de website van
WMD is opgenomen dat WMD haar jaarrekening 2013 zal corrigeren en dat WMD haar
jaarrekening 2014 nog niet heeft opgesteld.

19

Dit kan consequenties hebben voor het al dan niet

overschrijden van de toegestane vermogenskosten over de jaren 2013 en 2014.
ACM stelt op basis hiervan vast dat WMD voorlopig in lijn handelt met artikel 12, derde lid, van
de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

20

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

18

Gerealiseerde vermogenskosten à € 5,01mln plus de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening

in het buitenland à € 0,37 mln afgezet tegen het gemiddelde balanstotaal à € 126,91 mln levert 4,2% op.
19

http://www.wmd.nl/over-wmd/organisatie/jaarverslag.

20

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

24/32

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of WMD niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of WMD een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven
opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).
4.4.1

Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor haar drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor
deze taken. ACM heeft getoetst of WMD niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 28,9 mln, dit is 72,4% van de
totale omzet van WMD. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de
kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot. Bij deze toets
van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat WMD op een juiste wijze een
scheiding heeft aangebracht tussen kosten wettelijke drinkwatertaken en overige taken
activiteiten.
Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat de tarieven voor
drinkwaterlevering van WMD op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat WMD in lijn
handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
WMD idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014. WMD maakt inzichtelijk hoe de verwachte omzetontwikkeling zicht verhoudt
ten opzichte van 2014. Daarnaast heeft WMD gedetailleerde prognoses gebruikt bij het
vaststellen van de verwachte afzet van zowel het gemiddelde verbruik per aansluiting als het
gemiddelde aantal aansluitingen van de verschillende tariefgroepen.
ACM stelt vast dat WMD bij de raming van de met drinkwaterlevering te behalen omzet de
gerealiseerde omzet in 2014 heeft gebruikt. Op grond hiervan constateert ACM dat WMD in lijn
handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit

25/32

4.4.1.1

Opbrengsten

4.4.2
4.4.2.1

Tarieven
Tariefbeleid

WMD gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. De kostprijzen die
berekend worden met het kostprijsmodel dienen als controle achteraf, maar worden niet
gebruikt bij het vaststellen van de tarieven. Momenteel is het nog onduidelijk of WMD in de
toekomst wil toegroeien naar op kostprijs gebaseerde tarieven. WMD stelt dat de
vastrechttarieven in het verleden vastgesteld zijn op een niveau waar ze de kapitaalkosten
dekken.
Uit de online gepubliceerde tarieven

21

blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor WMD leidt
3

1. WMD handhaaft het variabel tarief voor kleinverbruikers naar € 0,55 per m in 2016;
3

2. WMD handhaaft het basis vastrechttarief bij een 1,5 m /h aansluiting naar € 60,00 in 2016;
3. WMD geeft aan de aansluittarieven in principe vast te stellen op een kostendekkend niveau.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die WMD in haar tariefbeleid heeft gemaakt.
WMD heeft 13 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van de
aansluiting. WMD heeft voor elk type aansluiting ook een kostprijs uitgerekend. Op basis van
het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op basis van het
vastrechttarief €13,3 mln, dit is 46,2% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig
overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage 6.1.
WMD heeft 13 verschillende variabele tarieven. Grootverbruikers worden opgedeeld in
categorieën op basis van de grootte van de aansluiting. WMD heeft voor elk variabele tarief een
kostprijs uitgerekend. Op basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan van

WMD bedraagt de geschatte opbrengst op basis van de variabele tarieven € 15,5 mln, dit is
53,8% van de totale omzet uit drinkwaterlevering. Een volledig overzicht van de kostprijzen en
tarieven voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.
WMD brengt nog overige tarieven in rekening, zoals tarieven voor nieuwe aansluitingen,
wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en het herstellen van een
beschadigde watermeter. Bij het vaststellen van deze tarieven gaat WMD er vanuit dat deze
precies de kosten van de bijbehorende diensten dekken.
4.4.2.2

Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de

21

http://www.wmd.nl/water-thuis/tarief-en-nota/wat-kost-water.

26/32

tot de volgende keuzes:

drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen individuele tarieven in redelijke verhouding te staan
tot de kosten.

22

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 baseert WMD haar tarieven op beleidskeuzes. De tarieven zijn
derhalve niet gebaseerd op de uitkomsten van het kostprijsmodel. WMD gebruikt het
kostprijsmodel als controle om vast te stellen of sprake is van grote afwijkingen in de berekende
kostprijs en het uiteindelijk gehanteerde tarief. De eigen vermogenskosten worden door WMD
gebruikt als sluitpost tussen het op basis van beleid gestelde tarief en de berekende kostprijs.
(vastrecht), zie tabel 5. WMD heeft het rendement verdeeld in een verhouding van 89,8%
tegenover 10,2% voor respectievelijk water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit
blijkt dat de verhouding tussen kosten van water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding
tussen de rendementen van water en capaciteit.
Echter, wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote
verschillen zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele
vastrecht verschilt per aansluitcapaciteit, van -61,6% van de kostprijs bij een aansluiting van 2,5
3

3

m /h tot 40,8% van de kostprijs bij een aansluiting van 3,5 m /h. De winstmarge die behaald
wordt op de individuele variabele tarieven verschilt per categorie, van 15,5% voor aansluitingen
van1,5Qn en 2,5Qn tot en met 66,2% bij een aansluiting van 15Qn.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat WMD per tarief
aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat sprake is van variërende
marges per tarief. ACM benadrukt dat de marge per tarief niet per definitie gelijk hoeft te zijn,
maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge baseert op beleid, de marge dan voor iedere
categorie toegelicht moet worden. WMD maakt niet inzichtelijk waardoor de verschillen tussen
de eigen vermogenskosten per tarief worden verklaard. WMD heeft wel aangegeven om op
termijn de inzichten uit het kostprijsmodel te gebruiken en toe te groeien naar een
tarievenbeleid op basis van kostprijzen.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling van de
individuele tarieven voor drinkwaterlevering is derhalve niet gebaseerd op een raming van de
kosten. Volgens ACM is dit niet in lijn met artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het
Drinkwaterbesluit.

22

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

27/32

WMD rekent 49,4% van de kosten toe aan water (het variabele tarief) en 50,6% aan capaciteit

4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe WMD hier invulling aan heeft gegeven.
Uit hoofdstuk 4.3.2.2 blijkt dat WMD inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
drinkwatertaken. Vervolgens maakt WMD inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend aan
de individuele vastrecht- en variabeltarieven. WMD toont het verschil tussen deze kostprijzen

Op basis van het bovenstaande is ACM van mening dat WMD handelt conform artikel 10, derde
lid van het Drinkwaterbesluit. Voor de overige tarieven, waaronder ook het aansluittarief, geldt
dat het model geen kostprijs berekend. WMD stelt voor het aansluittarief afzonderlijk een
calculatie op om tot een kostprijs te komen.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
Uit de tariefgroepen die WMD hanteert voor drinkwaterlevering blijkt dat er een objectieve
grondslag is bij het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verschillende afnemers en daarbij
behorende tarieven. ACM stelt vast dat WMD voldoet aan de bepaling in artikel 11, eerste lid
van de Drinkwaterwet om niet discriminerende tarieven te hanteren.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
WMD neemt in haar financieel plan een resultaat ‘ander water’ op van € 1,3 mln. ACM merkt
hierbij op dat diezelfde post in het kostprijsmodel is opgenomen als negatief resultaat van € 1,3
mln. WMD verschaft in het kostprijsmodel inzicht in de totale som van kosten die zij toerekent
aan de levering van ander water dan drinkwater. WMD heeft hiervoor onder de niet-wettelijke
taken een post “ resultaat Ander Water” ook wel “resultaat Noordwater” aangemaakt (zie
paragraaf 4.3.2). ACM heeft in paragraaf 4.3.2.3 aangegeven dat het bij dergelijke projecten
van belang is dat het drinkwaterbedrijf een duidelijke scheiding tussen primaire en secundaire
kosten hanteert, waarbij gekozen verdeelsleutels en de consistentie van de verwerkingswijze
over de jaren heen van belang zijn om tot een juiste toewijzing van de kosten te komen. ACM
constateert dat WMD niet inzichtelijk heeft gemaakt op welke grondslagen zij de kosten

28/32

en tarieven. Het verschil schrijft WMD toe aan eigen vermogenskosten, oftewel de winstmarge.

toerekent aan de levering van ander water dan drinkwater. ACM is daarom van mening dat er
onvoldoende inzicht is geboden in de wijze waarop kosten aan de levering via het distributienet
van ander water dan drinkwater worden toegerekend.
Op basis van bovenstaande komt ACM tot een soortgelijke conclusie als uit paragraaf 4.3.2.3.
Hoewel WMD belangrijke stappen heeft gezet in de kostentoerekening naar
drinkwateractiviteiten, concludeert ACM dat WMD vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel
10, vierde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

overzicht publiceren van haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de
website

23

op 10 februari 2016 dat WMD haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven

heeft gepubliceerd. Op basis hiervan is ACM van mening dat WMD voldoet aan artikel 10,
tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

23

http://www.wmd.nl/water-thuis/tarief-en-nota/wat-kost-water.

29/32

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een

5

Conclusie WMD

WMD gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
WMD maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel aansluiten
met de bedrijfsbegroting van WMD. WMD verdeelt deze kosten over drinkwaterlevering, kosten
voor overige wettelijke taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse
activiteiten. Daarnaast heeft WMD in het kostprijsmodel bij drinkwaterlevering voor elk type
in de relatie tussen kosten en tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. De lijst die WMD gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze
scheiding onvoldoende, daarbij is het niet navolgbaar hoe deze lijst is gebruikt. Ook maakt
WMD niet inzichtelijk hoe WMD haar activa verdeelt over de verschillende taken en activiteiten.
WMD maakt onvoldoende zichtbaar hoe de kosten aan de levering via het distributienet van
ander water dan drinkwater worden toegerekend en dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland het maximum van 1% van de geraamde omzet
van de drinkwatertaken niet overschrijden.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. WMD heeft niet zichtbaar gemaakt hoe de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten. Wel heeft WMD een vorm van efficiëntie betrokken bij de raming van de
kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de prestaties van andere
drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. WMD stelt haar tarieven vast op basis van
haar eigen tariefbeleid. WMD streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in
tarieven te voorkomen. WMD gebruikt het kostprijsmodel niet om haar tarieven vast te stellen;
het kostprijsmodel wordt enkel gebruikt als controle achteraf. Het kostprijsmodel geeft inzicht in
de bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges
(winst) per tarief erg verschillen. WMD heeft de verschillen per individueel tarief niet toegelicht.
ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere
toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.

30/32

vastrecht en variabel tarief een kostprijs berekend. Hierdoor heeft WMD meer inzicht gegeven

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarief

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

afnemers

in EUR

procenten

1,5 m³/h

195.208

55,89

7,35%

60,00

11.712.480

2,5 m³/h

792

156,19

-61,59%

60,00

47.520

3,5 m³/h

223

451,07

40,83%

635,25

141.661

5 m³/h

145

930,68

-2,49%

907,50

131.588

6 m³/h

61

1.581,07

-31,12%

1.089,00

66.429

7 m³/h

145

1.951,14

-34,88%

1.270,50

184.223

8 m³/h

97

1.951,14

-25,58%

1.452,00

140.844

9 m³/h

4

2.348,84

-30,46%

1.633,50

6534

10 m³/h

129

2.772,82

-34,54%

1.815,00

234.135

11 m³/h

3

3.221,93

-38,03%

1.996,50

5.990

12 m³/h

22

3.695,16

-41,06%

2.178,00

47.916

14 m³/h

71

4.710,58

-46,06%

2.541,00

180.411

28 m³/h

32

14.034,48

-4,83%

13.356,00

427.392

Tabel 6: Vastrechttarieven 2016 WMD

28

Opbrengst
in EUR

13.327.123

31/32

Totaal

Tarief in EUR

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

3

Kostprijs

Marge in

in EUR

procenten

Tarief in EUR

Opbrengst
in EUR

22.522.156

0,48

14,58%

0,55

12.387.186

2,5

197.668

0,45

22,22%

0,55

108.717

3,5

205.539

0,44

54,55%

0,68

139.767

5

193.738

0,44

54,55%

0,68

131.742

6

321.268

0,43

58,14%

0,68

218.462

7

14.313

0,48

41,67%

0,68

9.733

8

254.477

0,44

54,55%

0,68

173.044

9

9.870

0,44

54,55%

0,68

6.712

10

468.983

0,43

58,14%

0,68

318.908

11

12.319

0,43

58,14%

0,68

8.377

12

103.719

0,43

58,14%

0,68

70.529

14

935.774

0,43

58,14%

0,68

636.326

15

1.856.000

0,43

67,44%

0,72

1.336.320

Totaal

24

Tabel 7: Variabele tarieven 2016 WMD

24

Tabel opgesteld door ACM op basis van aangeleverde informatie van WMD

15.545.823

32/32

1,5

Advies

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Autoriteit Consument en Markt
Datum

17 november 2016

Onderwerp

WML 2016

Pagina
1/32

Van

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2016 van WML.
Hiermee geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de
Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante
artikelen.

(hoofdstuk 3). Hierin onderscheidt ACM twee stappen:


Stap 1: toetsing van de drinkwaterkosten;



Stap 2: toetsing van de drinkwatertarieven.

Bij de eerste stap is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit een transparante toerekening
van de kosten van een drinkwaterbedrijf naar drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken.
Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit leiden tot
kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Bij de tweede stap is het van belang dat met de tarieven niet meer inkomsten worden behaald
dan de geraamde kosten, de zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau.
Tevens vindt ACM het van belang dat de drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven
voor vastrecht en de levering van drinkwater tot stand komen uit de onderliggende kosten.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van WML en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor WML.
1. Drinkwaterkosten
WML verdeelt de begrote kosten over drinkwaterlevering, kosten voor overige wettelijke taken,
kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. De lijst die WML
gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze scheiding onvoldoende. Daarbij rekent
WML alle activa toe aan drinkwater, terwijl deze activa ook worden gebruikt voor nietdrinkwateractiviteiten. ACM concludeert daarom dat WML vooralsnog niet voldoende
transparant haar kosten splitst in drinkwaterkosten en niet-drinkwaterkosten.
Daarnaast heeft WML onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de gerealiseerde
verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn betrokken bij het
ramen van de kosten.
2. Drinkwatertarieven
WML stelt haar tarieven vast op basis van haar eigen tariefbeleid. WML streeft naar stabiele
tarieven en probeert schommelingen in tarieven te voorkomen. Het kostprijsmodel dat WML

2/32

ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader

hanteert is een integraal onderdeel van de organisatie. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de
bijbehorende kostprijs van elk van de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst)
per tarief erg verschillen. WML heeft voor deze individuele verschillen geen verklaring gegeven.
ACM meent dat sommige kostprijzen zo ver afliggen van de tarieven dat dit een nadere
toelichting in het beleid per individueel tarief verdient.
Tot slot meent ACM dat er sprake is van prijsdiscriminatie; een aantal van de tarieven voor
afnemers van drinkwater verschillen, terwijl hiervoor geen objectieve basis is.

3/32

Inhoudsopgave

1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

4

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving ....................................................................... 7

Toetsingskader van drinkwatertarieven .......................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van WML ................................................... 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Beschrijving kostprijsmodel ......................................................................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1) ......................................... 15

4.3.1

Totstandkoming van de begroting ........................................................................... 15

4.3.2

Splitsing kosten naar drinkwatertaken ..................................................................... 17

4.3.3

Vermogenskosten .................................................................................................... 22

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2) ...................................... 25

4.4.1

Opbrengsten ............................................................................................................ 25

4.4.2

Tarieven ................................................................................................................... 26

4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht ........................................................................ 29

5

Conclusie WML ................................................................................................................... 30

6

Bijlagen ................................................................................................................................ 31
6.1

Overzicht vastrechttarieven ......................................................................................... 31

6.2

Overzicht variabele tarieven ........................................................................................ 32

4/32

3

2.1

1

Inleiding

De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) houdt toezicht op de naleving van
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, inclusief de totstandkoming van
de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt (hierna: ACM) heeft daarbij een
adviserende taak; ILT is gehouden bij de uitoefening van het toezicht op de tarieven advies te
vragen aan ACM. Op 10 maart 2016 heeft ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de
drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.

Naar aanleiding van het advies van ACM over de drinkwatertarieven 2013, heeft ILT een
bestuurlijk overleg georganiseerd met de drinkwaterbedrijven (mei 2014). Vervolgens hebben
de drinkwaterbedrijven, om tegemoet te komen aan de constateringen van ILT/ACM, een plan
van aanpak opgesteld dat moet leiden tot verbeteringen voor de tarieven in het jaar 2016. Het
verbeterplan komt neer op de introductie van een kostprijsmodel bij de drinkwaterbedrijven. Met
het kostprijsmodel wordt beoogd transparantie te verschaffen in de scheiding van kosten voor
drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Als onderdeel van de beoordeling van de
tarieven 2016, hebben alle bedrijven een kostprijsmodel verstrekt. Vanwege het verbeterplan
van de drinkwaterbedrijven, hebben ACM en ILT voor de jaren 2014 en 2015 gekozen voor een
analyse gericht op significante verschillen met tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2016 van drinkwaterbedrijf
Waterleiding Maatschappij Limburg (hierna: WML). Een vergelijkbare rapportage is opgesteld
voor de andere drinkwaterbedrijven.
ACM heeft getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op een wijze die voldoet
aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de informatie die ILT
heeft ontvangen van WML. Op 8 maart 2016 heeft WML een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken nagezonden. Daarnaast is WML in de
gelegenheid gesteld te reageren op een conceptrapportage en WML heeft van deze
mogelijkheid gebruik gemaakt.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze
context is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de
inhoudelijke beoordeling van de tarieven 2016 van WML beschreven. ACM vat haar oordeel
over de tarieven samen in hoofdstuk 5.
1

Brief van ACM aan ILT van 18 augustus 2014 met ACM kenmerk 2014204361.

5/32

ACM heeft eerder op verzoek van ILT beoordeeld in hoeverre de totstandkoming van de
drinkwatertarieven 2013 bij de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven in overeenstemming is met
de wet- en regelgeving. De belangrijkste bevinding was dat op een aantal punten onvoldoende
1
sprake van transparantie was. Het betrof met name de scheiding van kosten voor drinkwateren niet-drinkwateractiviteiten, de relatie tussen kosten en tarieven, het meten van
kostenefficiëntie en het betrekken van de efficiëntieverbetering in de tarieven.

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven
heeft plaatsgevonden. Hieronder vallen onder meer de doelstelling van het tarieftoezicht, de
adviesrol van ACM en een overzicht van de relevante wetsartikelen.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid
door de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk
2

verantwoorde wijze te waarborgen. De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de
rijksoverheid daarbij is toezichthoudend, voorwaardenscheppend en kaderstellend.

3

De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1. het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater;
2. het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening;
3. het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.
Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van
de openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de
wet duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van
het drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij
de bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame
veiligstelling van de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat
drinkwaterbedrijven voldoende moeten investeren om ook op de lange termijn een goede
drinkwatervoorziening te verzekeren.

2.2

4

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen
voor de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet,
het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn
de artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en
de artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader
waarbinnen de drinkwaterbedrijven hun tarieven moeten vaststellen.
2

Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/32

primaire verantwoordelijkheid hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de

ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 14 maart 2016 heeft ILT
per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2016.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid,
transparantie en non-discriminatie van de tarieven, welke beginselen in de Drinkwaterwet zijn
vastgelegd. De consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de
monopoliepositie van het drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie kan het
5

verantwoorde bedrijfsvoering. Daarnaast dienen de tarieven op transparante wijze tot stand te
komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken.

2.3

Relevante artikelen wet- en regelgeving

Drinkwaterwet
Artikel 11
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en
niet discriminerend zijn.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die
in het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.
3. De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.
4. Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd
worden tegen historische kostprijs.
Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de
levering van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag
dient voorzien te zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij).

7/32

drinkwaterbedrijf tarieven in rekening brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een

Minister zendt dit verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der
Staten-Generaal.
3. Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat
de voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten
overschrijdt, draagt de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die
overschrijding wordt gecompenseerd in de tariefstelling voor het daaropvolgende
kalenderjaar.
Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1. Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen
worden gemaakt ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van
de wet.
2. De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede
drinkwatervoorziening in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de
omzet, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a.
3. De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in
artikel 11, tweede lid, van de wet.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze
van berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.
Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1. De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid,
onder b, van de wet, worden gevormd door:
a. een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet,
te behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in
het voorafgaande kalenderjaar;
b. een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in
de drinkwatertarieven.
2. Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a. een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;
b. het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste
lid, van de wet
3. Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van
de wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer
bedraagt dan de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

8/32

aan het tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1. De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht
van de tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en
levering van drinkwater in rekening brengt.
2. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven
voor de volgende posten:
a. aansluitkosten,
b. vastrecht, en
c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

3. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:
b. afschrijvingen,
c.

vermogenskosten, en

d. belastingen.
4. In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.
Drinkwaterregeling
Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond
van artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2. De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/32

a. operationele kosten,

3

Toetsingskader van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet (hierna ook: Dww), het Drinkwaterbesluit (hierna ook: Dwb) en de
Drinkwaterregeling (hierna ook: Dwr). ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak
uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: Toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: Toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan
stelt. ACM stelt bij deze stap vast:
Totstandkoming van de begroting


of uit de begroting blijkt op welke wijze de kosten – waaronder de vermogenskosten die ten
hoogste mogen worden gehanteerd – in het tarief zijn verwerkt (Dww artikel 12, eerste lid);



of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie (t-2) is verbeterd en of hij
deze verbetering heeft betrokken bij het vaststellen van de begroting (Dwb artikel 9, tweede
6

lid, onderdeel a) ;


of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven heeft betrokken bij de totstandkoming van de begroting (Dwb artikel 9,
tweede lid, onderdeel b).

Splitsing kosten naar drinkwatertaken


of het drinkwaterbedrijf uitsluitend de kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken
zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet doorberekent in de tarieven (Dwb artikel 8,
eerste lid).

Vermogenskosten


of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de toerekening van de kosten van materiële vaste activa plaatsvindt op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);

6

Kostenefficiëntie komt tot uitdrukking door bij de raming van de kosten de in het voorafgaande jaar gerealiseerde

kostenverbetering te betrekken.

10/32

Stap 2: Toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen



of de begrote kosten voor de bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het
buitenland niet meer dan 1% bedragen van de geraamde omzet en of deze kosten in
mindering zijn gebracht op de begrote vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde
lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het
product van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww
artikel 11, tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten
in het jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid).

De tweede stap bestaat uit het toetsen van de tarieven aan de wettelijke eisen. ACM stelt bij
deze stap vast:
Opbrengsten


of de tarieven kostendekkend zijn (Dwb, artikel 9, derde lid);



of de begroting van de omzet mede is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar (t-1) (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel a).

Tarieven


of de berekeningsmethode van de tarieven wordt gevormd door een raming van de kosten
die worden doorberekend in de drinkwatertarieven (Dwb artikel 9, eerste lid, onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant maakt hoe vanuit de kosten – operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven zijn afgeleid (Dwb artikel 10,
derde lid);



of de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken niet
discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid);



of het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht inzicht verschaft in de
wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater worden toegerekend
(Dwb artikel 10, vierde lid).

Publicatie van het tarievenoverzicht
 of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de
tarieven voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb
artikel 10, tweede lid).

11/32

Stap 2: Toetsing van de tarieven

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie
beschikbaar is – een oordeel gevormd over de drinkwatertarieven 2016 door onder andere:
 een bedrijfsbezoek te verrichten bij ieder individueel drinkwaterbedrijf in de periode februariapril 2016 waarbij nadere uitleg is gegeven door het drinkwaterbedrijf over het door hen
gebruikte kostprijsmodel, alsmede de totstandkoming en integratie van dat model in de
bedrijfsprocessen;


bestuderen van eerdere rapportages over de drinkwatertarieven van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van het kostprijsmodel van het drinkwaterbedrijf;



bestuderen van de toelichtende tekst die door het drinkwaterbedrijf bij het kostprijsmodel is



aansluiting te verrichten tussen de begroting 2016 zoals opgenomen in het kostprijsmodel
en begroting 2016 van het drinkwaterbedrijf als geheel zoals afgestemd met de
stakeholders van het drinkwaterbedrijf;



aansluiting te zoeken tussen de realisatie 2014 (t-2) zoals opgenomen in het kostprijsmodel
(en het jaarverslag 2014 van het drinkwaterbedrijf) en de omvang van de begroting 2016
om de kostenefficiëntie te bepalen;



zelfstandig een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf
en het concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt (onder meer door
kennisnemen van website) en dit te toetsen tijdens het bedrijfsbezoek;



kennisname van de jaarrekeningen van het drinkwaterbedrijf;



kennis te nemen van het tariefbeleid van het drinkwaterbedrijf.

12/32

verstrekt en beoordelen of de gebruikte verdeelsleutels redelijk zijn;

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van WML

4.1

Betrokken informatie en proces

In december 2015 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2016 onder meer de
volgende informatie over WML van ILT ontvangen:
 Kostprijsmodel 2016;


Bedrijfsverslag 2014;



Tekstuele toelichting op het kostprijsmodel 2016.

Het kostprijsmodel beschrijft ACM in 4.2.

heeft WML een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te geven over:
 De wijze waarop het model tot stand is gekomen en de werking van het model;


De wijze waarop WML uit de totale begroting de kosten van niet-wettelijke taken,
buitenlandregeling (1%) en overige wettelijke taken heeft onttrokken om zodoende tot de
totale kosten van WML voor drinkwater te komen;



De wijze waarop WML haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven;



De wijze waarop WML de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking heeft
betrokken bij de raming van de kosten.

WML heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie aan ILT gestuurd waarin deze
uitleg ook te vinden is. Deze informatie bevat de begroting 2016 en enkele aansluitingen tussen
het kostprijsmodel en onderliggende brondocumenten. Waar relevant wordt naar deze
informatie verwezen via voetnoeten.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 7 juli 2016 via ILT aan WML toegestuurd. WML
is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te kunnen reageren op het conceptadvies. WML
heeft op 12 september een reactie gestuurd, deze hebben ACM en WML telefonisch besproken
op 30 september. Vervolgens heeft WML nog informatie en aanvullende opmerkingen gestuurd
op 10 november. De reactie is in de rapportage waar relevant verwerkt.

4.2

Beschrijving kostprijsmodel
7

Een aantal drinkwaterbedrijven heeft samen een kostprijsmodel ontwikkeld (hierna: het
sectorkostprijsmodel), enkele andere drinkwaterbedrijven hebben individueel een
kostprijsmodel ontwikkeld. WML heeft een eigen kostprijsmodel gebruikt. Het gebruik (en
nadere invulling) van dit model is een vrije keuze van het individuele drinkwaterbedrijf. Het
kostprijsmodel van WML bestaat uit verschillende Excel bestanden die in onderlinge
samenhang moeten worden bekeken. De verschillende Excel bestanden volgen uit de
administratie van WML en worden gebruikt om de kostprijzen te berekenen.

7

De drinkwaterbedrijven die dit model voor 2016 hebben geïmplementeerd zijn Dunea, Brabant Water, Evides, PWN,

Vitens en Waternet.

13/32

Op 8 maart 2016 heeft ACM samen met ILT een bezoek gebracht aan WML. Tijdens dit bezoek

Naast het kostprijsmodel heeft WML ook een toelichting aangeleverd op de totstandkoming van
de tarieven (hierna: Onderbouwing tarieven 2016). In deze toelichting beschrijft het
drinkwaterbedrijf de toepassing van het kostprijsmodel bij de totstandkoming van de tarieven.
Hieronder lichten we het door WML gehanteerde kostprijsmodel in algemene zin verder toe.
Stap a: Scheiden van de kosten (zie § 4.3.2)
Het startpunt in het kostprijsmodel zijn de kosten uit de totale begroting 2016. Het
kostprijsmodel verdeelt de begrote kosten voor 2016 over verschillende activiteiten: wettelijke
activiteiten, niet wettelijke activiteiten en buitenlandse activiteiten. Binnen de categorie wettelijke
activiteiten wordt vervolgens een verbijzondering gemaakt naar drinkwaterlevering. De indeling
8

buitenlandse activiteiten is gebaseerd op een lijst opgesteld door drinkwaterbedrijven.
Stap b Verdelen kosten over vastrecht en kubiekemeterprijs (zie § 4.3.2)
In deze stap worden de kosten voor drinkwaterlevering in het kostprijsmodel verdeelt over
capaciteit (vastrecht) en water (variabele tarieven). Dit is onderverdeeld in twee stappen.
De eerste stap is om de totale kosten (direct en indirect) voor drinkwaterlevering onder te
9

verdelen naar vijf hoofdprocessen, te weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting
en verkoop.
De tweede stap is om de kosten van elk hoofdproces met (een combinatie van) verdeelssleutels
te alloceren aan capaciteit of water. WML verdeelt de kosten van deze hoofdprocessen naar de
onderdelen capaciteit en water met verdeelsleutels. Nadat alle kosten van drinkwaterlevering
zijn toegewezen aan capaciteit of water, volgen uit het kostprijsmodel de kostprijzen voor
vastrecht en de kostprijzen voor variabele tarieven.

8

“Basistabel analyse activiteiten op wettelijke basis en overige activiteiten”

9

Binnen elk hoofdproces worden de volgende onderdelen geïdentificeerd: Operationele kosten, Afschrijvingen,

Vermogenskosten en Belastingen. Classificatie van deze onderdelen maakt het mogelijk om directe aansluiting te
maken met de begroting/jaarrekening van een drinkwaterbedrijf. Deze indeling heeft geen invloed op de toewijzing van
de kosten aan de productcategorieën.

14/32

van activiteiten over de categorieën wettelijke activiteiten, niet wettelijke activiteiten en

Overige tarieven
De overige tarieven (zoals bijvoorbeeld het aansluittarief) komen niet voort uit het
kostprijsmodel. Het drinkwaterbedrijf heeft hiervoor een afzonderlijke calculatie van de kosten
opgesteld die als basis dienen voor deze tarieven.

4.3

Toetsing van de kosten aan wettelijke bepalingen (stap 1)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. De totstandkoming van de begroting (4.3.1);
2. De splitsing van kosten naar drinkwatertaken (4.3.2);
3. De hoogte van de vermogenskosten (4.3.3).
4.3.1

Totstandkoming van de begroting

WML stelt haar begroting op totaal bedrijfsniveau op (Meerjaren Nota WML). Hierbij is geen
direct onderscheid naar de kosten die verband houden met de drinkwatertaken. WML hanteert
het kostprijsmodel om vanuit de totale bedrijfsbegroting tot de begroting voor alleen de
drinkwatertaken te komen.
4.3.1.1

Aansluiting bedrijfsbegroting met kostprijsmodel

Uit artikel 12, eerste lid, van de Drinkwaterwet volgt dat uit de begroting van het
drinkwaterbedrijf moet blijken op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt. Aangezien
WML in het kostprijsmodel laat zien op welke wijze zij vanuit de kosten de tarieven berekent, is
het belangrijk dat het kostprijsmodel aansluit op de begroting zoals goedgekeurd door de
directie en Raad van Commissarissen. Immers, als deze aansluiting er niet is, kan ACM niet
zien op welke wijze de kosten in de tarieven zijn verwerkt.
ACM constateert dat WML in het sectorkostprijsmodel uitgaat van € 100,9 mln aan totale
kosten.
10

10

In de aan ACM verstrekte bedrijfsbegroting 2016 bedragen de totale bedrijfskosten €

Kostprijsmodel 2016 WML

15/32

Figuur 1: Schematische weergave kostprijsmodel – verdelen kosten over water en capaciteit

106,1 mln.

11

Het verschil van € 33,4 mln is door WML inzichtelijk gemaakt met een brugstaat

(zie tabel 1).
Bedragen (€ * 1 mln)
Bedrijfsbegroting WML

Totaal
106,1

Correcties t.b.v. kostprijsmodel:
Interne uren

4,2

Buitenlandse activiteiten

0,5

Opbrengst auto’s / detachering

0,5
5,2

Totale kosten kostprijsmodel

100,9

Tabel 1: Aansluiting bedrijfsbegroting WML en het kostprijsmodel

ACM stelt vast dat de aansluiting (bedrijfsbegroting 2016 met kosten uit kostprijsmodel) bij WML
zichtbaar is vastgelegd, en dat deze achteraf op grond van de begroting is te maken. Het
kostprijsmodel is dus gebaseerd op een raming van de kosten (begroting). WML handelt
hiermee conform artikel 12, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.3.1.2

Kostenefficiency en Benchmark

Uit artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat drinkwaterbedrijven bij het opstellen
van de begroting rekening dienen te houden met:
- de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en
- de onderlinge prestatievergelijking.
De drinkwatertarieven 2016 worden eind 2015 door de drinkwaterbedrijven vastgesteld. Op dat
moment is 2014 het meest recente gerealiseerde jaar en is 2012 de meest recent beschikbare
onderlinge prestatievergelijking. Ten aanzien van de verbetering van de kostenefficiëntie
verwacht ACM hier een vergelijking van de kostenrealisatie in 2014 met de realisatie uit eerdere
jaren. Ten aanzien van de onderlinge prestatievergelijking verwacht ACM een omschrijving van
de resultaten van de onderlinge prestatievergelijking 2012 en een omschrijving hoe het
drinkwaterbedrijf deze resultaten heeft betrokken bij het opstellen van de drinkwatertarieven.
Tijdens het bedrijfsbezoek heeft WML mondeling toegelicht dat zij aandacht besteedt aan de
kostenbesparing door de wijze hoe de begroting tot stand komt. WML legt hierbij bewust de
verantwoordelijkheid bij iedere afdeling afzonderlijk. WML is van mening dat de
kostenbesparing het beste op afdelingsniveau kan worden ingeschat omdat daar de kennis en
know-how aanwezig is. WML geeft hierbij aan dat zij het daarom als lastig ervaart om de
kostenbesparing voor ACM zichtbaar te maken.
Nadien licht WML toe dat kostenverbeteringen in 2014 doorwerken in de begroting 2016. Als
voorbeeld geeft WML dat de benchmarkresultaten 2010 hebben geleidt tot een kostenverlaging
in 2014.

11

Meerjarennota WML 2016-2020.

16/32

Totale correcties

WML heeft niet inzichtelijk gemaakt wat de gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie is
en hoe deze is betrokken bij het opstellen van de begroting. Daarbij is het niet inzichtelijk hoe
de onderlinge prestatievergelijking is betrokken bij het opstellen van de begroting. Echter WML
heeft wel aannemelijk gemaakt dat zij oog heeft voor efficiëntieverbeteringen, wat bijvoorbeeld
blijkt uit de wijze waarop de begroting wordt opgesteld. Hieruit concludeert ACM dat WML een
(andere) vorm van kostenefficiëntie betrekt bij de raming van de kosten dan wettelijk bedoeld.
ACM meent dat WML strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het
Drinkwaterbesluit.
Splitsing kosten naar drinkwatertaken

Uit artikel 8, eerste lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat een drinkwaterbedrijf uitsluitend de
kosten die betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7, eerste en tweede
lid van de Drinkwaterwet mag doorberekenen in de drinkwatertarieven. Voor de toets op dit
artikel is het van belang dat WML zichtbaar maakt dat enkel de kosten die betrekking hebben
op de drinkwatertaken (artikel 7, eerste en tweede lid Drinkwaterwet) worden doorberekend in
de tarieven. ACM verwacht dat een drinkwaterbedrijf in het kostprijsmodel, danwel in een
toelichtend document, inzichtelijk maakt:
 Op welke wijze zij waarborgt dat zij alle activiteiten identificeert die niet onder artikel 7,
eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet vallen;


Op welke wijze zij waarborgt dat per activiteit alle directe
geïdentificeerd en toegekend en welke verdeelsleutels

4.3.2.1

14

12

en indirecte

13

kosten zijn

zij daarbij heeft gebruikt.

Werkwijze identificatie activiteiten

Om de kosten te splitsen naar drinkwatertaken en overige taken en activiteiten hebben de
drinkwaterbedrijven een lijst opgesteld (zie paragraaf 4.2) en afgestemd met ILT. De
activiteiten op de lijst afkomstig zijn uit een inventarisatie vanuit de opbrengsten. ACM merkt op
dat indien er activiteiten zijn waarbij enkel sprake is van kosten, deze mogelijk niet zijn
geïdentificeerd bij het opstellen van deze lijst.
Daarnaast bevat de lijst activiteiten die voortkomen uit de Drinkwaterwet waarbij niet is

12

De directe kosten van een activiteit bestaan uit de kosten waarvan evident is dat deze toezien op deze éne activiteit.

13

De indirecte kosten zijn alle kosten die van de totale begroting – na aftrek van de directe kosten – overblijven. Zoals

de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en afschrijvingskosten van activa die worden ingezet
voor meerdere activiteiten. De indirecte kosten zijn niet aan één activiteit toe te wijzen.
Indirecte kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten die (i) toezien op meerdere activiteiten (Bijvoorbeeld activa
of personeel dat werkzaamheden voor een aantal – vastomlijnde – activiteiten verricht) en (ii) kosten waarbij de
koppeling met activiteiten niet te maken is (bijvoorbeeld algemene huisvestingskosten).
14

Vanwege de vrijheid van vaststellen en toepassen van verdeelsleutels verwacht ACM dat het drinkwaterbedrijf

informatie verstrekt over: (a) hoe de verdeelsleutel is opgebouwd (inhoud van de verdeelsleutel) en (b) op welke
indirecte kosten welke verdeelsleutel toegepast moet worden (toepassing van de verdeelsleutel).

17/32

4.3.2

aangegeven uit welk artikel ze voortkomen. ACM kan van deze activiteiten dus niet vaststellen
of de kosten die het drinkwaterbedrijf wel of niet de kosten voor artikel 7, lid 1 en 2 zijn.
WML heeft de lijst van de drinkwaterbedrijven en de ILT gebruikt om haar kosten te verdelen
over waterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Daarbij heeft WML de
kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in het buitenland apart
inzichtelijk gemaakt.
Bedragen (€ * 1 mln)
Begroting kostprijsmodel WML

Totaal
100,9

91,9

Overig wettelijk

8,4

Niet-wettelijk

0,6

Totaal verdeling in kostprijsmodel

100,9

Tabel 2: Verdeling kosten over de acitiviteiten

De kosten voor levering resteren nadat van de totale kosten de kosten voor overige wettelijke
taken, niet-wettelijke taken en kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in
het buitenland zijn afgehaald. De lijst van de drinkwaterbedrijven maakt scheiding tussen
wettelijk en niet-wettelijk. WML geeft in het kostprijsmodel niet voor elke wettelijke activiteit aan
uit artikel uit de wet dit voorkomt. WML koppelt wel de opbrengsten aan de activiteiten die in de
lijst zijn opgenomen. ACM constateert echter dat deze opbrengsten niet in lijn liggen met de
opbrengsten uit de jaarrekening van WML. Hierdoor is het onduidelijk of de overige wettelijke
taken wel of geen drinkwaterkosten bevatten. De kosten voor drinkwaterlevering worden
toegerekend aan een aantal tarieven: vastrecht, variabele tarieven en brandkranen/bluswater.
ACM stelt dat alleen als alle niet drinkwaterkosten zijn geïdentificeerd dat drinkwaterlevering
enkel de kosten voor drinkwater bevat.
4.3.2.2

Werkwijze identificatie kosten

Het kostprijsmodel start met de bedrijfsbegroting. WML verdeelt deze kosten over
drinkwaterlevering, overige wettelijke taken en niet-wettelijke taken. In het kostprijsmodel van
WML is navolgbaar hoe de uitkomsten tot stand komen zijn gekomen. WML maakt de hieraan
ten grondslag liggende berekeningen en toewijzingen inzichtelijk.
Het kostprijsmodel geeft inzage in de verdeling tussen directe en indirecte kosten. WML geeft
op onderdelen inzicht in de verdeelsleutels die zij heeft gebruikt bij het toewijzen en toerekenen
van de indirecte kosten.
WML heeft voorts toegelicht hoe zij de kosten van de geïdentificeerde opbrengsten heeft
vastgesteld. Dit is grotendeels gebaseerd op kostenplaatsen in de administratie alsmede de
kennis van de medewerkers op de financiële administratie. Door het selecteren op de
opbrengsten is WML in staat de betreffende activiteiten afzonderlijk te identificeren. Hierbij is
onderscheid te maken naar de kosten die direct toerekenbaar aan het opbrengsten zijn

18/32

Waterlevering

(primaire kosten) en kosten die op grond van een verdeelsleutel aan het project toegewezen
worden (secundaire kosten). De primaire kosten hebben een directe relatie met het
opbrengsten en zijn derhalve eenduidig toe te wijzen. De secundaire kosten bestaan uit het
toerekenen van de gemeenschappelijke kosten (overhead) aan de onderliggende opbrengsten.
Hieronder vallen onder meer de kosten van huisvesting, personeelskosten van stafdiensten en
afschrijvingskosten. Het toerekenen van de kosten aan de activiteiten vindt plaats op basis van
activiteitencodes in de financiële administratie en urenverantwoording van personeelsleden.
WML heeft tijdens het bedrijfsbezoek toegelicht dat bij het bepalen van de verdeelsleutels en de
toepassing van de verdeelsleutels meerdere functionarissen zijn betrokken. WML heeft – op
kostprijsmodel. WML is daarmee van mening dat de gehanteerde verdeelsleutels voldoende
objectief tot stand zijn gekomen en toepasbaar zijn in het kader van het kostprijsmodel. De
verdeelsleutels die door WML worden toegepast zijn:
a. Kosten toeziend op meerdere activiteiten: Inschatting van het relatieve belang van één
activiteit ten opzichte van het totaal aan activiteiten waarvoor deze kosten worden
gemaakt.
b. Huisvestingskosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken:
Vloeroppervlakte drinkwatertaken / totale vloeroppervlakte.
c.

Overige kosten waarbij geen koppeling met activiteiten is te maken: Het aantal FTE
bezig met de activiteit / totaal aantal FTE van het drinkwaterbedrijf.

ACM acht het aannemelijk dat de door WML toegelichte verdeelsleutels leiden tot een redelijke
uitkomst (verdeling van de kosten) in het kader van het kostprijsmodel.
4.3.2.3

Conclusie

Hoewel WML belangrijke stappen heeft gezet in de transparantie van de kosten van de
drinkwater, concludeert ACM dat WML vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 8, eerste lid
van het Drinkwaterbesluit om de volgende reden:
 De lijst die WML gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt onvoldoende dat deze
scheiding conform artikel 7, eerste en tweede lid van de Drinkwaterwet plaatsvindt.
WML maakt in het kostprijsmodel zichtbaar op welke (wettelijke) taken (van de lijst) een
opbrengst toeziet. WML presenteert de uitkomsten van het scheiden van de kosten over
drinkwaterlevering, kosten voor niet-wettelijke taken, kosten voor buitenlandse activiteiten en
kosten voor overige wettelijke taken. WML geeft inzicht in hoe zij deze kosten heeft gescheiden;
 WML geeft een toelichting hoe zij onderscheid maakt tussen directe en indirecte kosten en
welke keuzes daaraan ten grondslag liggen;


WML maakt de gebruikte verdeelsleutels inzichtelijk en geeft een korte toelichting omtrent
de inhoud en toepassing van de verdeelsleutels.

19/32

basis van de beste inschatting (‘professional judgement’) – de verdeelsleutels verwerkt in het

4.3.2.4

Verdelen kosten drinkwaterlevering (vastrecht en variabel)

WML heeft op grond van de hierboven vermelde stappen de kosten voor waterlevering
geïdentificeerd. Zoals vermeld is de omvang van de kosten voor waterlevering bij WML €
100,98 mln. WML wijst deze kosten van drinkwaterlevering vervolgens toe aan water (variabele
tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Dit doet WML in een aantal stappen. De eerste stap
is om de totale kosten voor drinkwaterlevering onder te verdelen naar vijf hoofdprocessen, te
weten: water variabel, productie, distributie, aansluiting en verkoop. De tweede stap is om de
kosten van elk hoofdproces te alloceren aan capaciteit of water.
Stap a
hoofdprocessen. Hierbij is het mogelijk dat een kostensoorten volledig aan één hoofdproces
wordt toegewezen, danwel dat WML er voor kiest de kosten over meerdere hoofdprocessen te
verdelen. WML heeft de verdeelsleutels zichtbaar gemaakt in het kostprijsmodel, en geeft een
korte toelichting op deze verdeelsleutels in het kostprijsmodel (of toelichtingsdocument). De
kostenverdeling naar hoofdprocessen leidt tot onderstaande uitkomst.
Hoofdproces

Operationele

Afschrijvingen

Belastingen

kosten
Water

Vreemd

Totaal

vermogenskosten

(* € 1.000)

5.682

-

778

1

6.461

Productie

20.648

8.405

-

3.604

32.657

Distributie

18.570

9.714

-

7.776

36.060

Aansluiting

1.805

3.241

-

1.033

6.079

Verkoop

7.535

1.330

-

427

9.292

Totaal

54.240

22.690

778

12.841

90.549

variabel

Tabel 3: Kostenverdeling naar hoofdprocessen

Stap b
De tweede stap is om van de kosten van de 5 hoofdprocessen en dienst te komen tot de kosten
voor water (variabele tarieven) en capaciteit (vastrechttarieven). Hierbij hanteert WML de
volgende verdeelsleutels:
Hoofdproces

Water (variabel tarief)

Capaciteit (vastrecht)

Water variabel *1

100,0%

0,0%

Productie *2

67,2%

32,8%

Distributie *3

38,1%

61,9%

Aansluiting *4

0,98%

99,02%

Verkoop *5

47,8%

52,2%

Tabel 4: Verdeelsleutels t.b.v. kostenverdeling naar water en capaciteit

WML licht deze verdeelsleutels als volgt toe:
*1 de kosten voor water variabel zien volledig toe op water (variabel tarief)

20/32

WML wijst in het kostprijsmodel de kosten voor drinkwaterlevering toe aan de vijf

*2 WML hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de productie. Deze wordt
berekend door de daadwerkelijke productie te delen op de totale productiecapaciteit. Het
overschot (niet gebruikte productie) wordt toegewezen aan capaciteit (vastrecht).
*3 WML hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad van de prductiecapaciteit en
distributiecapaciteit.
*4 WML hanteert als grondslag hiervoor de benuttingsgraad distributie. De benuttingsgraad
distributie geeft de tijdsduur weer dat een aansluiting daadwerkelijk wordt gebruikt. De tijdsduur
dat een aansluiting echt wordt gebruikt wordt toegewezen aan water, het restant wordt
toegewezen aan vastrecht.
*5 WML berekent dit percentage als een gewogen gemiddelde van de hoofdprocessen

Onderstaande tabel bevat de uitkomsten van het verdelen van de kosten weergegeven. ACM
heeft hierbij aanvullend het rendement (eigen vermogenskosten) opgenomen dat WML aan elk
van de wettelijke taken heeft toegerekend.
Water (variabel tarief)

Capaciteit

Totaal

(vastrecht)
Operationele kosten

30.255

23.985

54.240

Afschrijvingen

10.019

12.671

22.690

Belastingen

778

-

778

Vreemd

5.602

7.239

12.841

46.654 (51,5%)

43.895 (48,5%)

90.549 (100%)

-

6.614

6.614

-

- 5.596

- 5.596

Totale correctie

-

1.018

1.018

Totaal kosten

46.654 (50,9%)

44.913 (49,1%)

91.567 (100%)

Rendement

1.161 (74,4%)

3.374 (25,6%)

4.535 (100%)

47.815

48.387

96.202

vermogenskosten
Totaal kosten
Kosten voor overigwettelijk (“Diensten”)
Kosten voor overig
wettelijk die een
afzonderlijk tarief
kennen

Totaal kosten (incl
rendement)

Tabel 5: Kostenverdeling naar water en capaciteit

WML wijst 51,5% van de kosten van drinkwaterlevering toe aan water en 48,5% aan capaciteit.
ACM merkt op dat de toewijzing van het rendement (op totaalniveau) afwijkt ten opzichte van de
verdeling van de kosten. De totale kosten (incl. rendement) vormen de basis voor de tarieven
die ACM verder beoordeelt in paragraaf 4.4.

21/32

benuttingsgraad productie, distributie en aansluiting.

4.3.3
4.3.3.1

Vermogenskosten
Waardering historische kostprijs

Uit artikel 11, vierde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf als grondslag voor
het berekenen van de vermogenskosten de materiële vaste activa moet waarderen tegen de
historische kostprijs.
In het jaarverslag 2014 vermeldt WML dat het bedrijf bedrijfsgebouwen en -terreinen, machines
en installaties, hoofd- en aansluitleidingen, watermeters, andere vaste bedrijfsmiddelen en
materiële vaste activa in uitvoering waardeert tegen de verkrijgings- of vervaardigingprijs.

15

kostprijsmodel in lijn ligt met de waardering zoals opgenomen in de jaarrekening 2014. ACM
constateert dat de waardering van vaste activa in de jaarrekening in lijn is met artikel 11, vierde
lid van de Drinkwaterwet.
4.3.3.2

Toerekening kosten van activa

Uit artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf de kosten van
materiële vaste activa dient toe te rekenen op basis van afschrijvingsmethoden en –termijnen
die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes zijn bepaald. Algemeen
aanvaarde bedrijfseconomische principes houden in dat kosten verdeeld worden op basis van
het relatieve gebruik (de inzet) van het actief voor een bepaalde activiteit. Hierbij is onderscheid
te maken naar activa die volledig aan één activiteit zijn toe te wijzen en activa die voor
meerdere activiteiten worden gebruikt. ACM verwacht tevens een logisch verband tussen
afschrijvingskosten en activa; als afschrijvingskosten zijn toegewezen aan een activiteit,
verwacht ACM ook dat activa zijn toegewezen aan die activiteit, en omgekeerd.
Onderstaande tabel bevat de afschrijvingen en activa uit het kostprijsmodel van WML. ACM
constateert dat WML wel afschrijvingskosten, maar geen materiële activa, toerekent aan de
niet-wettelijke taken. ACM merkt op dat WML geen verschil maakt in de toerekening van
materiële activa tussen drinkwaterlevering, buitenlandse activiteiten en overige wettelijke taken.
Activiteit
(bedragen * € 1.000)

Afschrijvingskosten
(A)

Drinkwaterlevering,
Overige wettelijke
activiteiten (incl.
buitenland)

26.594

586.794

4,53%

21

-

n/a

26.616

586.794

4,54%

Niet wettelijke
activiteiten
Totaal

Activawaarde (B)*

Tabel 6: Afschrijvingskosten en activa per activiteit
15

Jaarrekening 2014 WML, grondslagen voor de waardering activa en passiva (pagina 18)

Procentueel (= A/B)

22/32

ACM constateert dat de waarde van de activa voor 2016 zoals opgenomen in het

* Dit betreft de gemiddelde activawaarde zoals die door het drinkwaterbedrijf is toegewezen aan de betreffende
activiteit.

Ten aanzien van de afschrijvingsmethoden en –termijnen licht WML in het jaarverslag 2014 toe
dat materiële vaste activa vanaf het moment van ingebruikneming worden afgeschreven over
de verwachte economische levensduur van het actief. Over terreinen en materiële vaste activa
in uitvoering wordt niet afgeschreven.
ACM heeft niet kunnen vaststellen dat WML de kosten van de activa toerekent op basis van
algemeen aanvaarde bedrijfseconomische principes. Op grond van het bovenstaande vindt

4.3.3.3

Activawaarde is gemiddelde van begrote totaal

Uit artikel 6, tweede lid, van de Drinkwaterregeling volgt dat het drinkwaterbedrijf de
activawaarde moet berekenen als het gemiddelde van de activawaarde per 1 januari en 31
december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten worden berekend. De liquide
middelen worden niet tot de activawaarde gerekend.
WML begroot de gemiddelde activa waarde voor drinkwaterlevering voor 2016 op € 587 mln.
Op 1 januari verwacht WML een waarde van € 581 mln en op 31 december een waarde van €
16

593 mln, zoals ook weergegeven in de Meerjarennota van WML . Hierin worden deze waarden
ook onderbouwd op basis van verwachte investeringen en afschrijvingen. ACM constateert dat
WML in het kostprijsmodel de activawaarde inderdaad op grond van bovenstaande rekenregels
heeft berekend. ACM stelt vast dat WML voldoet aan artikel 6, tweede lid, van de
Drinkwaterregeling.
4.3.3.4

Kosten buitenlandse activiteiten (1% regeling)

Uit artikel 8, tweede lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten voor bevordering van een
goede drinkwatervoorziening in het buitenland maximaal 1% mogen bedragen van de
geraamde omzet van de drinkwatertaken. In het kostprijsmodel geeft WML € 540.000 aan
kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland. De omzet voor
17

waterlevering heeft WML begroot op € 101,08 mln , waarmee de kosten voor buitenlandse
activiteiten 0,53% bedragen van de geraamde omzet van de drinkwatertaken. WML handelt
hiermee conform artikel 8, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.

16

Bron: Meerjarennota p 15 en cellen C82 en C83 op tabblad “A2-Input Uitgangp MN” van 1 - Onderbouwing tarieven

WML begroting 2016 Kostentoewijzingsmodel 2.0.
17

Bron: cel P163 op tabblad “B%a Resultaat ILT” van 1 - Onderbouwing tarieven WML begroting 2016

Kostentoewijzingsmodel 2.0.

23/32

ACM het niet aannemelijk dat WML voldoet aan artikel 11, derde lid, van de Drinkwaterwet.

4.3.3.5

Begrootte vermogenskosten bedragen niet meer dan vastgestelde WACC

Uit artikel 11, tweede lid Drinkwaterwet en artikel 6, eerste lid, van de Drinkwaterregeling volgt
dat het drinkwaterbedrijf de vastgestelde vermogenskostenvergoeding niet mag overschrijden.

18

De vastgestelde vermogenskostenvergoeding voor de periode 2016 en 2017 bedraagt 4,2%.
Uit artikel 8, derde lid, van het Drinkwaterbesluit volgt dat de kosten ter bevordering van goede
drinkwatervoorziening in het buitenland in mindering worden gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding. Dit betekent dat de kosten ten laste van het resultaat van de
drinkwatertaken worden gebracht.
Voor 2016 begroot WML € 17,9 mln aan vermogenskosten voor waterlevering en € 540.000 aan
een WACC van 3,2%.

19

ACM stelt vast dat WML handelt conform artikel 11, tweede lid

Drinkwaterwet, artikel 6, eerste lid van de Drinkwaterregeling en artikel 8, derde lid van het
Drinkwaterbesluit.
4.3.3.6

Compensatie positief verschil gerealiseerde en toegestane vermogenskosten

Uit artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet volgt dat het drinkwaterbedrijf een
toets moet uitvoeren op de gerealiseerde vermogenskosten om vast te stellen of sprake is van
een overschrijding van de toegestane vermogenskosten. Het drinkwaterbedrijf legt dit vast in
een verslag vergezeld van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Indien uit
dit verslag blijkt dat er sprake is van een overschrijding dient het drinkwaterbedrijf dit te
compenseren in de tarieven voor het jaar t+2.
Uit dit verslag blijkt dat er geen overschrijding was van de toegestane vermogenskosten. ACM
heeft op basis van dit verslag berekend dat de gerealiseerde vermogenskosten 4,3% bedraagt,
20

terwijl de toegestane vermogenskostenvergoeding in 2014 4,8% was . ACM stelt op basis
hiervan vast dat WML in lijn handelt met artikel 12, tweede en derde lid, van de Drinkwaterwet.
ACM merkt hierbij op dat bovengenoemd verslag is opgesteld in overeenstemming met het
Protocol Prestatievergelijking Drinkwaterbedrijven 2012

21

en een bijbehorende invulinstructie.

ACM plaats hierbij de kanttekening dat ACM niet kan vaststellen dat deze wijze van opstellen
van dit verslag conform de bedoeling van artikel 12, tweede lid van de Drinkwaterwet is
geschiedt. Dit Protocol heeft immers uitsluitend als doel de prestaties van drinkwaterbedrijven
te vergelijken en geeft aan dat de kostentoedeling in het kader van het tarieftoezicht op de
18

Dit betekent dat het drinkwaterbedrijf ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (hierna:

WACC) mag hanteren. De WACC is het quotiënt van de vermogenskosten en de gemiddelde waarde van de activa
19

(Vermogenskosten Waterlevering (€ 17,9 mln) + de kosten voor bevordering van een goede drinkwatervoorziening in

het buitenland (€ 0,54 mln)) / activa drinkwaterlevering (€ 587 mln) = 3,2%.
20

Gerealiseerde vermogenskosten à € 23,29 mln. (A) plus Buitenlandse activiteiten 1% regeling à € 0,55 mln. (B)

afgezet tegen het gemiddelde balanstotaal à € 560,17 mln (C) levert 4,3% op via de formule: [(A+B)/100] * 100%.
21

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2015, 10 december 2014.

24/32

kosten op ter bevordering van goede drinkwatervoorziening in het buitenland, dit komt neer op

drinkwaterbedrijven hiervan kan afwijken.

4.4

Toetsing van de tarieven aan wettelijke bepalingen (stap 2)

In deze paragraaf zullen de volgende onderwerpen worden behandeld:
1. Of de tarieven kostendekkend zijn en of de begroting gebaseerd is op gerealiseerde
omzet in het voorafgaande jaar (4.4.1);
2. Of WML niet discriminerende tarieven hanteert die op een transparante en op kosten
gebaseerde wijze onderbouwd zijn (4.4.2);
3. Of WML een tarievenoverzicht publiceert in overeenstemming met de tarieven

4.4.1
4.4.1.1

Opbrengsten
Kostendekkendheid van de tarieven

In artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet is opgenomen dat een drinkwaterbedrijf
kostendekkende tarieven moet hanteren. Volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit,
voldoet een drinkwaterbedrijf in ieder geval aan de eis van kostendekkendheid wanneer de
totale begrote omzet voor drinkwatertaken niet groter is dan de totale begrote kosten voor deze
taken. ACM heeft getoetst of WML niet meer opbrengsten dan kosten heeft begroot voor
vastrecht en variabele tarieven in 2016.
De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven bedraagt € 96,1 mln, dit is 87,7% van de
totale omzet van WML. De begrote omzet uit vastrecht en variabele tarieven is gelijk aan de
kosten (incl. eigen vermogenskosten) die het drinkwaterbedrijf hiervoor begroot. Bij deze toets
van kostendekkendheid neemt ACM als uitgangspunt aan dat WML op een juiste wijze een
scheiding heeft aangebracht tussen kosten wettelijke drinkwatertaken en overige taken en
activiteiten.
Op grond van de begrote kosten in het kostprijsmodel concludeert ACM dat het vastrecht en de
variabele tarieven van WML op totaalniveau kostendekkend zijn. ACM stelt dat WML in lijn
handelt met artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit.
4.4.1.2

Omzet

Uit artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit volgt dat de raming van de met
drinkwatertaken te behalen omzet mede gebaseerd moet zijn op de daadwerkelijk
gerealiseerde omzet in het voorafgaande kalenderjaar (2014). Om dit te kunnen toetsen maakt
WML idealiter inzichtelijk of de omzet in 2016 plus afzetgroei en tariefwijzigingen in lijn ligt met
de omzet in 2014.
WML heeft toegelicht dat de verwachte waterafzet is gebaseerd op een prognosemodel. Uit de
toelichting op de conceptrapportage blijkt dat de begrote afzet voor 2016 is gebaseerd op de
realisatie 2011 tot en met 2014 en de prognose voor 2015. Bij de bepaling van de

25/32

opgenomen in het kostprijsmodel (4.4.3).

capaciteitsomzet gebruikt WML haar leidingnetportfolio en de woonmonitor van Limburg welke
ziet op de ontwikkeling en prognoses van de bevolking en huishoudens in Limburg. Daarnaast
heeft ACM geconstateerd dat er relatief weinig tariefschommelingen zijn geweest in de
afgelopen jaren.
ACM stelt vast dat WML bij de raming van de met drinkwaterlevering te behalen omzet de
gerealiseerde omzet in 2014 heeft gebruikt. Op grond hiervan constateert ACM dat WML in lijn
handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit.
4.4.2

Tariefbeleid

WML gebruikt bij het vaststellen van de tarieven haar eigen tariefbeleid. Het kostprijsmodel dat
WML hanteert is een integraal onderdeel van de organisatie. WML telt bij de berekende
kostprijs nog een winstmarge op. Onderdeel van het beleid is dat de winst grotendeels behaald
wordt op het vastrechttarief, en de overige tarieven op een kostendekkend niveau vastgesteld
worden. WML heeft als beleid gelijke of lagere tarieven te realiseren dan voorgaande jaren,
waardoor marges per tariefgroep verschillen. Deze variaties zijn uitwerkingen van
beleidskeuzen.
Uit de Begroting 2016

22

blijkt dat bovenstaande tariefmethodiek voor WML leidt tot de volgende

keuzes:
3

1. WML verlaagt het variabele tarief voor kleinverbruikers naar € 0,69 per m in 2016;
2. WML handhaaft het basis vastrechttarief bij een 1,5 Qn aansluiting op € 83,23 in 2016;
3. WML geeft aan de aansluittarieven vast te stellen op een kostendekkend niveau.
Hieronder is in meer detail weergegeven wat de consequenties voor de afzonderlijke
tariefcategorieën zijn, van de keuzes die WML in haar tariefbeleid heeft gemaakt.
WML heeft 21 verschillende tarieven voor vastrecht, afhankelijk van de capaciteit van de
aansluiting. Het verschil tussen het tarief en de kostprijs wordt verklaard door de winstmarge.
Op basis van het verwachte aantal aansluitingen bedraagt de geschatte omzet op basis van het
vastrechttarief €48,3 mln, dit is 50,2% van de totale omzet uit vastrecht en variabele tarieven.
Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven voor vastrecht in 2016 staat in bijlage
6.1.

23

WML hanteert in beginsel één variabel tarief. Naast dit tarief hanteert WML ook nog een
tariefgroep “waterverbruik gedifferentieerd tarief”. WML geeft aan dat het gedifferentieerde tarief

22

Bron: “Begroting 2016 en MJB 2016-2020 WML tbv AvA 19 november 2015”.

23

Vastrecht back-up aansluiting, vastrecht blusaansluiting, openbare blusvoorziening, bijdrage wettelijke veiligheid &

inspectie en brandkraanrecht zijn niet opgenomen in de bijlage. De begrote omzet hiervan bedraagt € 4,9 mln.

26/32

4.4.2.1

Tarieven

een gewogen gemiddelde is van van verschillende tarieven voor verschillende klanten. Op
basis van de verwachte afzet zoals weergegeven in het afzetplan van WML bedraagt de
geschatte opbrengst op basis van het variabele tarief € 47,8 mln, dit is 49,8% van de totale
omzet uit vastrecht en variabele tarieven. Een volledig overzicht van de kostprijzen en tarieven
voor verbruik in 2016 staat in bijlage 6.2.
WML brengt nog overige tarieven in rekening, zoals tarieven voor nieuwe aansluitingen,
wateronderbreking (afsluiting), aansluiting voor brandblusvoorziening en het herstellen van een
beschadigde watermeter. Bij het vaststellen van deze tarieven gaat WML er vanuit dat deze
precies de kosten van de bijbehorende diensten dekken.
Tariefstelling

Volgens artikel 9, eerste lid, onderdeel b van het Drinkwaterbesluit, moeten de elementen en
wijze van berekening van de tarieven gevormd worden door een raming van de kosten van de
drinkwatertaken. Hieruit volgt dat de wijze van berekening van de tarieven voor drinkwatertaken
gebaseerd moet worden op een raming van de kosten voor deze taken. Naast de eis van
kostendekkendheid op totaalniveau dienen individuele tarieven in redelijke verhouding te staan
tot de kosten.

24

Zoals toegelicht in 4.4.2.1 gebruikt WML bij het vaststellen van de meeste van haar tarieven de
kostprijzen die uit het kostprijsmodel komen. WML gebruikt het kostprijsmodel als integraal
onderdeel van haar bedrijfsvoering. Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven heeft
WML bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn afgeleid uit de kostprijs. WML rekent 51,5% van
de kosten toe aan water (het variabele tarief) en 48,5% aan capaciteit (vastrecht), zie tabel 5.
WML heeft het rendement verdeeld is in een verhouding van 74,4% tegenover 25,6% voor
respectievelijk water (variabele tarief) en capaciteit (vastrecht). Hieruit blijkt dat de verhouding
tussen kosten van water en capaciteit niet in lijn ligt met de verhouding tussen de rendementen
van water en capaciteit.
Wanneer de marges op individueel tariefniveau worden bekeken blijkt dat er grote verschillen
zijn per tariefcategorie. De winstmarge die behaald wordt op het individuele vastrecht verschilt
3

per type aansluiting, van -9,3% van de kostprijs bij een aansluiting van 2,5 m /h tot 48,7% van
3

de kostprijs bij een aansluiting van 6 m /h. De winstmarge bij het standaard variabele tarief is
6,2%. De winstmarge die gemiddeld in de gediferentieerde tariefgoep behaald wordt is -23,1%.
Een overzicht van de marges van WML in 2016 staat in de bijlage, hierin is alleen het
gemidelde van de tarieven in de categorie “waterverbruik gedifferentieerd tarief” opgenomen.
Voor het inzicht in de totstandkoming van de tarieven verwacht ACM dat WML per tarief

24

Brief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan de ILT van 19 november 2013, IenM kenmerk IENM/BSK-20

13/268016.

27/32

4.4.2.2

aangeeft hoe deze is afgeleid uit de kostprijs. ACM constateert dat het voor de gedifferentieerde
tarieven niet inzichtelijk is op basis waarvan deze marges variëren. ACM benadrukt dat de
marge per tarief niet per definitie gelijk hoeft te zijn, maar dat als een drinkwaterbedrijf de marge
baseert op beleid, de marge dan voor iedere categorie toegelicht moet worden. WML maakt niet
inzichtelijk waardoor de verschillen in individuele gedifferentieerde tarieven worden verklaard.
ACM plaatst een kanttekening bij de redelijkheid van de mate waarin individuele tarieven in
verhouding staan tot de kosten. De negatieve marges danwel sterk afwisselende marges laten
zien dat niet elk tarief in verhouding staat met de onderliggende kosten. De tariefstelling is
grotendeels gebaseerd op een raming van de kosten. Echter, de gedifferentieerde tarieven zijn
concludeert ACM dat WML vooralsnog niet volledig voldoet aan artikel 9, eerste lid, onderdeel b
van het Drinkwaterbesluit.
4.4.2.3 Transparantie opbouw tarieven
Uit artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit volgt dat transparant moet zijn hoe vanuit de
kosten – operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen – de tarieven
zijn afgeleid. ACM heeft beoordeeld hoe WML hier invulling aan heeft gegeven.
Uit paragraaf 4.3.2.2 blijkt dat WML inzichtelijk maakt in het kostprijsmodel welke kosten
(operationele kosten, afschrijvingen, vreemd vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor
water en capaciteit. Vervolgens maakt WML inzichtelijk hoe deze kosten worden toegerekend
aan de individuele vastrecht en variabele tarieven. WML toont het verschil tussen deze
kostprijzen en tarieven. Het verschil schrijft WML toe aan eigen vermogenskosten, oftewel de
winstmarge.
Op basis van het bovenstaande is ACM van mening dat WML conform artikel 10, derde lid van
het Drinkwaterbesluit handelt.
4.4.2.4

Niet discriminerende tarieven

Artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet stelt dat drinkwatertarieven niet discriminerend
behoren te zijn. Aan de eis van niet discriminerende tarieven wordt ten minste voldaan als voor
gelijke gevallen gelijke tarieven gerekend worden.
WML heeft verschillende vastrechttarieven, deze tarieven zijn afhankelijk van de
aansluitcapaciteit van de afnemer. WML heeft ook verschillende variabele tarieven, namelijk
een standaard variabel tarief en verschillende gedifferentieerde variabele tarieven

25

(zie ook

paragraaf 4.4.2.1.). De standaard variabele tarieven zijn gerelateerd aan het verbruik van de
afnemer. WML heeft toegelicht dat de in het kostprijs weergegeven gedifferentieerde variabele

25

Zie hiervoor bijlage 6.2.2.

28/32

niet op kosten gebaseerd. Hoewel WML grotendeels kostengebaseerde tarieven rekent,

tarieven een gewogen gemiddelde zijn van de tarieven die zij in rekening brengt bij
verschillende afnemers.
Uit de aansluitcategorieën van vastrecht die WML hanteert blijkt dat er een objectieve grondslag
is bij het onderscheid dat wordt gemaakt. ACM meent dat er bij de gehanteerde categorieën
voor het variabele tarief sprake is van prijsdiscriminatie. WML rekent verschillende tarieven voor
gelijke verbruikscategorieën. Het is voor ACM niet inzichtelijk op basis van welke
onderscheidende factoren WML gedifferentieerde variabele tarieven toepast. De stelling van
WML dat dit samenhangt met grootverbruik lijkt niet terug te komen in de online gepubliceerde
tarievenlijst voor zakelijke gebruikers. WML geeft aan dat deze gedifferentieerde tarieven
langdurig proces is. Uit de “Meerjarennota 2016-2020” blijkt echter dat de verwachte afzet van
het gedifferentieerde tarief stijgt, terwijl de verwachte afzet van het reguliere variabele tarief
afneemt tussen 2016 tot en met 2020.
Op basis van bovenstaande is ACM van mening dat WML niet handelt conform de eis van niet
discriminerende tarieven zoals genoemd in artikel 11, eerste lid van de Drinkwaterwet.
4.4.2.5

Ander water dan drinkwater

Artikel 10, vierde lid vereist dat het door het drinkwaterbedrijf gepubliceerde tarievenoverzicht
inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan drinkwater
worden toegerekend.
ACM concludeert uit de verkregen informatie dat WML geen ander water levert dan drinkwater.
Op basis daarvan is de genoemde bepaling niet van toepassing op WML.
4.4.3

Publicatie van het tarievenoverzicht

Volgens artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit moet het drinkwaterbedrijf een
overzicht publiceren haar tarieven. ACM heeft vastgesteld met een bezoek aan de website

26

op

10 februari 2016 dat WML haar vastrecht, variabele tarieven en aansluittarieven heeft
gepubliceerd. Op basis hiervan concludeert ACM dat WML handelt conform artikel 10, tweede
lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM merkt hierbij op dat het gedifferentieerde tarief voor grootverbruikers hierin niet terug te
vinden is. Hierdoor is het voor ACM onduidelijk wanneer WML welk tarief in rekening brengt.

26

https://www.wml.nl/nl-nl/158/5814/tarieven.aspx.

29/32

historisch zo gegroeid zijn en dat zij bezig is deze categorie af te bouwen, maar dat dat een

5

Conclusie WML

WML gebruikt met ingang van 2016 een kostprijsmodel om transparantie te bieden in de
scheiding van kosten voor drinkwatertaken en niet-drinkwatertaken en het berekenen van
kostprijzen. ACM is van mening dat het kostprijsmodel een stap in de juiste richting is om
inzichtelijk te maken welke kosten worden gedekt door de drinkwatertarieven.
WML maakt inzichtelijk hoe de begrote kosten die zij gebruikt in het kostprijsmodel aansluiten
met de bedrijfsbegroting van WML. WML verdeelt deze kosten over kosten voor wettelijke
taken, kosten voor niet-wettelijke taken en kosten voor buitenlandse activiteiten. Daarnaast
heeft WML in het kostprijsmodel bij waterlevering voor elk type vastrecht en variabel tarief een
tarieven.
ACM blijft op enkele punten echter kritisch. Ten eerste, de scheiding tussen de drinkwater en
niet-drinkwater kosten. De lijst die WML gebruikt voor het scheiden van kosten waarborgt deze
scheiding onvoldoende. Daarbij rekent WML alle activa toe aan drinkwater, terwijl deze activa
ook worden gebruikt voor niet-drinkwateractiviteiten.
Ten tweede, de kostenefficiëntie. WML onvoldoende zichtbaar gemaakt op welke wijze de
gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie en onderlinge prestatievergelijking zijn
betrokken bij het ramen van de kosten. Wel heeft WML een vorm van efficiëntie betrokken bij
de raming van de kosten, en heeft zij aannemelijk gemaakt rekening te houden met de
prestaties van andere drinkwaterbedrijven.
Ten derde, de relatie tussen kostprijzen en tarieven. WML stelt haar tarieven vast op basis van
haar eigen tariefbeleid. WML streeft naar stabiele tarieven en probeert schommelingen in
tarieven te voorkomen. Het kostprijsmodel geeft inzicht in de bijbehorende kostprijs van elk van
de tarieven. Hierdoor is het inzichtelijk dat de marges (winst) per tarief erg verschillen. WML
heeft voor deze verschillen geen verklaring gegeven. Het kostprijsmodel dat WML hanteert is
een integraal onderdeel van de organisatie.
Tot slot meent ACM dat er sprake is van prijsdiscriminatie; een aantal van de tarieven voor
afnemers van drinkwater verschillen, terwijl hiervoor geen objectieve basis is.

30/32

kostprijs berekend. Hierdoor heeft WML meer inzicht gegeven in de relatie tussen kosten en

6

Bijlagen

6.1

Overzicht vastrechttarieven

Aansluitcategorie

Aantal

Kostprijs

Marge in

Tarief in EUR

Opbrengst

in EUR

procenten

516.481

77,87

6,88%

83,23

42.988.606

2,5 m³/h

15.851

159,21

-9,31%

144,38

2.288.617

4 m³/h

134

307,43

5,46%

324,23

43.447

5 m³/h

502

420,17

24,05%

521,22

261.650

6,5 m³/h

575

606,65

35,54%

822,26

472.799

10 m³/h

385

1.108,82

40,56%

1.558,52

600.032

15 m³/h

94

1.956,10

42,79%

2.793,10

262.551

20 m³/h

132

2.926,21

42,48%

4.169,41

550.362

25 m³/h

18

3.999,25

44,24%

5.768,50

103.833

30 m³/h

24

5.162,17

44,68%

7.468,57

179.246

40 m³/h

11

7.722,30

43,63%

11.091,50

122.007

50 m³/h

10

10.554,09

42,87%

15.079,09

150.791

60 m³/h

3

13.623,06

42,63%

19.430,46

58.291

70 m³/h

3

16.391,20

48,67%

24.369,10

73.107

80 m³/h

1

19.239,82

44,75%

27.850,22

27.850

90 m³/h

2

22.160,73

41,38%

31.331,73

62.663

100 m³/h

0

25.147,40

38,44%

34.813,40

0

110 m³/h

0

28.194,49

35,82%

38.294,69

0

120 m³/h

1

31.297,57

33,48%

41.775,97

41.776

150 m /h

0

40.907,47

27,65%

52.218,97

0

215 m³/h

0

63.011,42

18,78%

74.847,17

0

3

3

Totaal
Tabel 7: Vastrechttarieven 2016 WML

27

Bron: kostprijsmodel 2016 WML.

27

in EUR

48.287.629

31/32

afnemers
1,5 m /h

6.2

Overzicht variabele tarieven

Verbruikscategorie

Verbruik
in m

3

Kostprijs

Marge in

in EUR

procenten

Tarief in EUR

Opbrengst
in EUR

Standaard tarief
51.031.463

0,65

6,15%

0,69

35.014.079

300 - 1000

4.991.811

0,65

6,15%

0,69

3.425.018

1000 - 10000

5.047.781

0,65

6,15%

0,69

3.463.420

> 10000

4.268.916

0,65

6,15%

0,69

2.929.020

Gedifferentieerd tarief
0 - 300

213.936

0,65

-23,08%

0,50

107.994

300 - 1000

169.163

0,65

-23,08%

0,50

85.393

1000 - 10000

2.039.846

0,65

-23,08%

0,50

1.029.709

> 10000

3.487.084

0,65

-23,08%

0,50

1.760.271

Totaal
Tabel 8: Variabele tarieven 2016 WML

28

Bron: kostprijsmodel 2016 WML.

28

47.814.903

32/32

0 - 300