Monitor OCW ‘Meerjarenafspraken studiesucces en kwaliteit’
2011
Inleiding
In 2008 zijn meerjarenafspraken gemaakt met de HBO-raad en de VSNU ten behoeve van de ambities op het
gebied van studiesucces en onderwijskwaliteit. In de meerjarenafspraken is vastgelegd dat een aantal relevante
indicatoren jaarlijks gemonitord worden in Kennis in Kaart. Bij enkele indicatoren zijn ook streefwaarden
opgenomen. De meerjarenafspraken hebben betrekking op de periode 2008 tot en met 2011, met op
onderdelen ambities tot en met 2014. Vanaf 2009 wordt er geen Kennis in Kaart meer gepubliceerd en daarom
informeer ik u middels deze monitor over de voortgang.
Het is de tweede keer dat de meerjarenafspraken met de HBO-raad en de VSNU worden gepubliceerd. In 2009
ging het om een nulmeting, want in studiejaar 2008-2009 is er voor het eerst budget beschikbaar gesteld. De
inspanningen van de instellingen om het rendement te vergroten en de uitval te verminderen beginnen
zichtbaar te worden in deze meting. Voorzichtigheid is daarbij geboden, enerzijds omdat inspanningen van de
instellingen zich vaak later doorvertalen in de cijfers en anderzijds omdat de statistische informatie met enige
vertraging beschikbaar komt.
De meerjarenafspraken leggen het initiatief bij de universiteiten en hogescholen: zij krijgen de vrijheid om het
extra geld in te zetten op de wijze die zij het meest verantwoord achten. Het extra geld wordt dan ook
toegevoegd aan de lumpsum van de universiteiten en hogescholen. Het geld moet uiteraard wel gericht ingezet
worden voor de genoemde ambities. Dit jaar wordt er besloten over de follow up van de meerjarenafspraken.
Dit wordt uitgewerkt in de Strategische Agenda voor Hoger Onderwijs en Wetenschap. Belangrijk hierbij is de
vooruitgang die de instellingen hebben geboekt bij het halen van de streefwaarden. Daarnaast zal gekeken
worden naar de effectiviteit van het instrument van landelijke convenanten. De Inspectie van het Onderwijs is
gevraagd om in 2010 een evaluatieonderzoek te doen. De eindevaluatie van de inspectie is in juli 2011 gereed,
maar de tussenevaluatie is nu reeds beschikbaar en biedt voldoende basis voor besluitvorming in de
Strategische Agenda.
In 2008 is er gekozen voor andere indicatoren voor het hbo en het wo, omdat de indicatoren zo het meest
aansluiten op de bestaande cijfers van de instellingen. Verschillen tussen de hogescholen en universiteiten
hebben ook te maken met verschillende studentenpopulaties, duur van de bachelor en andere factoren. Bij de
nieuwe afspraken worden de huidige indicatoren mogelijk herzien, in verband met de vergelijkbaarheid van de
resultaten.
In deel A van deze monitor worden de indicatoren gepresenteerd voor de sector hbo en wo als geheel. De
voortgang wordt zodoende op sectorniveau inzichtelijk gemaakt. Daarnaast wordt in deel B van deze monitor
een deel van de indicatoren per instelling gepresenteerd. Het is de eerste keer dat deze gegevens op
instellingsniveau gepresenteerd worden en op deze wijze inzichtelijk wordt gemaakt hoe de verschillende
instellingen ervoor staan. Sommige instellingen liggen al op koers en andere instellingen moeten nog een extra
tandje bijzetten. Deze gegevens kunnen worden gebruikt als benchmarks, waardoor instellingen van elkaar
kunnen leren.
In 2008 zijn er ook meerjarenafspraken gemaakt met vijf multisectorale hogescholen in de Randstad met het
doel verhogen van het studiesucces van niet-westerse allochtone studenten. Met deze instellingen zijn
individuele prestatieafspraken gemaakt ten behoeve van studiesucces van deze groep. In het model is een
bonus-malus element ingebouwd, met het oorspronkelijk plan om de financiële middelen vanaf 2012 te
herverdelen op basis van de behaalde kwantitatieve resultaten en een audit. In de Tweede Kamerbrief
‘Herziening subsidiebeleid onderwijssubsidie’ van 8 april 2011 (Kamerstuk 32500 VIII, nr. 160) is aangekondigd
dat specifiek doelgroepenbeleid beëindigd wordt. Vanaf 2012 zullen de hogescholen en universiteiten (die in
2011 begonnen zijn) geen financiële middelen meer ontvangen voor dit specifieke doel.
Op basis van de gepresenteerde cijfers zal ik enkele conclusies trekken over de voortgang van de afspraken.
Over het vervolg van de meerjarenafspraken zal ik u informeren in de Strategische Agenda voor hoger
onderwijs en onderzoek.

Deel A: Voortgang afspraken uit de meerjarenafspraken studiesucces en kwaliteit (landelijk beeld)

1.1 Voortgang meerjarenafspraak met HBO-raad

OCW heeft een meerjarenafspraak gemaakt met de HBO-raad, met ambities op het gebied van studiesucces en
kwaliteit van het onderwijs (zie kader hieronder)
De meerjarenafspraak met de HBO-raad heeft als doel de volgende ambities te bereiken op het gebied van
studiesucces en kwaliteit:
1
studenten beter te begeleiden tijdens hun propedeuse
In een zo vroeg mogelijk stadium gedurende de propedeuse bekijken hogescholen of een student de voor
hem of haar best passende opleiding volgt (matching/vroege binding), zodat hogescholen succesvoller
kunnen doorverwijzen. De instroom, doorstroom, verwijzing en uitval (uit het hbo-bestel) wordt
gemonitord. Vanwege de oriënterende, selecterende en verwijzende functie van de propedeuse zijn hier
geen streefwaarden aan gekoppeld.
2
het studiesucces te verhogen
De hogescholen gaan zich inspannen om het rendement van studenten in de postpropedeutische fase te
verhogen. Van de studenten die met de postpropedeutische fase start in 2007, heeft 90% van de studenten
in 2013 de studie afgerond. Ter vergelijking: van de studenten die in 2001 met de postpropedeutische fase
begonnen, behaalde 77% in 2006 het diploma.
3
de kwaliteit van de instroom te verhogen
Voor een structurele verhoging van het studiesucces is onder meer het beleid van de bewindslieden over de
doorlopende leerlijnen rekenen & taal van grote betekenis. Hiervoor moet het niveau van het taal- en
rekenonderwijs in alle sectoren worden verhoogd. De referentieniveaus voor rekenen/wiskunde en taal
gelden vanaf augustus 2010. Deze wettelijke verankering betekent dat voor de komende jaren maatregelen
nodig zijn (extra leertijd, inhaalacties, differentiatie, etc.) om deficiënties op het gebied van taal en rekenen
bij toekomstige hbo-studenten weg te werken. De bewindslieden van OCW nemen het initiatief om hierover
afspraken te maken – voor 1 oktober 2008 – met de HBO-raad, VSNU, VO-raad en MBO-raad. De effecten
daarvan moeten in elk geval bij de instromende studenten in 2010 tot een aantoonbare verbetering van de
reken- en taalvaardigheid leiden.
4
het onderwijsaanbod meer te differentiëren
De hogescholen spelen meer in op de gevarieerde instroom door meer differentiatie aan te brengen in het
onderwijs. In 2014 neemt 10% van de bachelorstudenten deel aan opleidingstrajecten (zoals honours
programma’s), die aanmerkelijk meer van studenten vragen dan gemiddelde opleidingsprogramma’s.
5
de kwaliteit van de docenten verder te verhogen
Voor veel hbo-docenten geldt dat hun scholingsniveau verhoogd moet worden en dat zij meer ervaring
moeten opdoen met onderzoek in kenniskringen. In het convenant LeerKracht van Nederland is afgesproken
dat hogescholen er naar streven dat 70% van de docenten in 2014 over een mastergraad beschikt (is nu
50%). Afhankelijk van het profiel van de hogeschool zullen sommige hogescholen boven en andere onder
deze norm zitten. Daarnaast is in het convenant afgesproken dat hogescholen ernaar streven dat in 2017
10% van de docenten beschikt over een PhD dan wel bezig is met promoveren.

Kernindicatoren en achtergrondvariabelen
In de meerjarenafspraak is een aantal kernindicatoren opgenomen op basis waarvan we de realisatie van
bovengenoemde ambities kunnen monitoren. Deze zijn in figuur 1 weergegeven, met een startwaarde en waar
relevant met de streefwaarde voor 2011 of 2014. Ook is afgesproken een aantal achtergrondvariabelen te
monitoren, die in samenhang een indruk geven van de ontwikkeling van de kwaliteit. Deze zijn weergegeven in
figuur 2. Hiervoor zijn geen streefwaarden geformuleerd.

2

Toelichting bij figuur 1, kernindicatoren hbo
Rendement van herinschrijvers1
Figuur 1 laat zien dat 76% van de studenten die in 2003 zijn gestart - en in 2004 nog steeds in het hoger
onderwijs waren ingeschreven - in 2009 een diploma heeft gehaald. Dit is een lichte verslechtering ten opzichte
van 77% in 2007. De doelstelling is dat dit 6-jaars rendement van herinschrijvers toeneemt naar 90% in 2013.
‘Excellentie-indicator’
OCW heeft afspraken gemaakt met de HBO-Raad over het verhogen van het aantal studenten dat meer dan het
reguliere bachelorprogramma studeert. Het bleek de afgelopen jaren lastig om invulling te geven aan deze
‘excellentie-indicator’, omdat er nog weinig overeenstemming is tussen instellingen over de definitie hiervan.
‘Excellentie’ kan op verschillende manieren geduid worden en meestal gaat het om honourstrajecten of
dergelijke programma’s. Studieduur en zwaarte van deze programma’s kunnen uiteen lopen. Er bestaat nog
geen eenduidige definitie van excellentie-trajecten, omdat instellingen daar op verschillende manieren invulling
aan geven. In 2010 heeft de HBO-Raad een inventarisatie gemaakt van honoursprogramma’s en
Siriusprogramma’s bij hogescholen. Uit de inventarisatie blijkt dat in schooljaar 2009-2010 17 hogescholen
(van de 41 hogescholen) een honoursprogramma hebben opgezet en 11 Siriusprogramma’s. In het totaal
namen in 2009-2010 644 hbo-studenten deel aan een honoursprogramma. Van alle hbo-bachelorstudenten is
dit
0,20 procent. Dit percentage is aanzienlijk lager dan de beoogde 10 procent, maar dit kan ook te maken met
de (smalle) definitie.
Uitval uit het eerste jaar
Er zijn geen afspraken met de HBO-Raad gemaakt over uitval uit het eerste jaar en ook niet over uitval uit
andere jaren. De uitvalscijfers worden wel gemonitord. Het gaat hierbij om studenten die stoppen met hun
opleiding en zich ook niet bij een andere hbo of wo opleiding inschrijven. In figuur 1 is te zien dat de uitval van
hbo-studenten uit het eerste studiejaar in 2008 15,4 procent is. De uitvalcijfers tussen 2001 en 2008
schommelen, maar het beeld blijft redelijk stabiel, namelijk tussen de 15 en 19 procent. Er lijkt geen
verbetering in de uitvalcijfers te zijn. Uit gegevens van het CBS komt naar voren dat de uitval het grootst is
onder studenten die afkomstig zijn uit het mbo en het laagst onder de vwo-ers. De uitval is het grootst in het
eerste jaar.

1

‘Herinschrijvers’ na het eerste studiejaar
In de meerjarenafspraak is een onderscheid gemaakt tussen de propedeutische fase en de overige jaren van de
bacheloropleiding. Dit is gedaan omdat de propedeuse en de overige jaren (de zogenaamde hoofdfase)
principieel verschillen. In de propedeuse is de (wettelijke) opdracht: oriëntatie, selectie en verwijzing. Dit alles
met het doel: de juiste student op de juiste plek en wel in een zo vroeg mogelijk stadium van de studie (liefst
in het eerste half jaar). In de hoofdfase zitten studenten op hun plek en is het de bedoeling dat ze zo goed en
zo snel mogelijk hun einddiploma halen. Het gaat in de meerjarenafspraak om het terugdringen van uitval na
de propedeuse, en om het verbeteren van het rendement van de studenten die zich na propedeuse opnieuw
hebben ingeschreven bij dezelfde opleiding (de herinschrijvers). Vanwege onvolkomenheden in de registratie
van de propedeuse, wordt hier gerekend met de studenten die zich na het eerste studiejaar opnieuw hebben
ingeschreven. Het percentage herinschrijvers was in 2008 81% van de instromers uit 2007.

3

Uitval van herinschrijvers
Van degenen die zich na het eerste jaar (2007) opnieuw hebben ingeschreven, valt binnen dat tweede jaar nog
eens 4 procent van de studenten uit. In totaal valt binnen 5 jaar na herinschrijving nog bijna 10 procent uit. De
situatie is de laatste jaren licht verslechterd, maar lijkt in 2008 weer wat te verbeteren.
Figuur 1

Kernindicatoren uit de meerjarenafspraak HBO-raad, in procenten
Studenten gestart in:
2001
2002
2003
2004
2005
2006

Rendement van
herinschrijvers na
het eerste
studiejaar, na 6 jaar
studiea

2007

2008

StreefWaarde

77,2%

75,7%

75,6%

90%

(2007)

(2008)

(2009)

(2013)

Afgestudeerd in:
Percentage dat meer
dan het reguliere
bachelorprogramma
studeert

zie
tekst

Studie-uitval uit ho
in het eerste
studiejaar
Aantal
herinschrijvers na
het eerste
studiejaar, dat
alsnog uitvalt uit het
ho

19,0%

15,3%

14,9%

15,0%

15,2%

17,3%

17,6%

Binnen één jaar na
herinschrijving
Binnen vijf jaar na
herinschrijving

4,6%

4,9%

5,0%

5,1%

5,7%

5,8%

4,1%

8,3%

9,5%

9,5%

10%
2014

15,4%

a: in de meerjarenafspraak is afgesproken dat wordt gerekend met de studenten in de post-propedeutische fase. Vanwege
onvolkomenheden in de registratie van gegevens is dit lastig te berekenen en wordt vooralsnog gewerkt met de herinschrijvers
na het eerste studiejaar.
Bron: 1 cijfer HO 2008/HBO-raad en kennis in kaart 2008

4

Achtergrondvariabelen hbo
In figuur 2 zijn de achtergrondvariabelen uit de meerjarenafspraak opgenomen. Er is wel een lichte verbetering
zichtbaar ten aanzien van de gemiddelde tijdsbesteding aan studiegerelateerde activiteiten en gemiddeld aantal
contacturen per week. De student/lectorratio is in 2009 behoorlijk verbeterd. Een ‘bijzonder kenmerk’ van de
NVAO wordt in het hbo steeds vaker toegekend. Daarnaast is duidelijk te zien dat het opleidingsniveau van de
docenten sterk verhoogd is.
Figuur 2

1
2
3
4
5
6

7

8

Achtergrondvariabelen hbo

Gemiddelde tijdsbesteding aan
studiegerelateerde activiteiten in
uren per week (perceptie student)
Gemiddeld aantal contacturen per
week (perceptie student)
Studenten / onderwijzend
personeel ratio (2006, 2007,
2008)
Student / lector ratio
(op basis van aantal lectoraten)
Aandeel studenten dat als zeer
gemotiveerd kan worden
beschouwd (in procenten)
Aandeel goed en/of excellent
scores op aspecten uit de
accreditatierapporten (in
procenten)
Goed
Excellent
Het aantal opleidingen dat de
NVAO een bijzonder kenmerk of
een kenmerk van bijzondere
kwaliteit heeft toegekend
Het opleidingsniveau van hbodocenten (2007);
Bachelor
Master
Phd
Anders

2007

2008

2009

35

34

37

13

14

15

25

24

23

1141

1075

838

18,7

18,3

18,2

42,1
0,4
7 x bijzonder
kenmerk,
1 x kenmerk
bijzondere kwaliteit

48,5
0,7
10 x bijzonder
kenmerk,
6 x kenmerk
bijzondere kwaliteit

(stand sept. 2008)

(stand okt. 2009)

48,2
0,7
21 x bijzonder
kenmerk
12 kenmerk
bijzondere kwaliteit
(stand november
2010)

46,7
45,8
3,7
3,9

40,3
52,0
4,8
3,0

35,4
55,2
7,7
0,6

Bronnen: 1,2,5: Enquête studentenmonitor 2008; 3: Kerncijfers OCW; 4: hbo-r 6: SKI database 7: NVAO 8: HBO-raad,
factsheet personeel, op basis van het POMO 2008 (Personeels- en mobiliteitsonderzoek).

Conclusie
Er is voorzichtigheid geboden bij het trekken van conclusies ten aanzien van de indicatoren, want de effecten
zijn pas op wat langere termijn door te vertalen in lagere uitval en hogere rendementen. Het voorzichtige beeld
is dat er op de kernindicatoren geen duidelijke verbetering zichtbaar is. De cijfers van de afgelopen jaren
blijven redelijk stabiel. De achtergrondvariabelen laten een positiever beeld zien. De tijdsbesteding aan
studiegerelateerde activiteiten en het gemiddeld aantal contacten stijgt licht. De student-lectorratio is
behoorlijk verbeterd en het opleidingsniveau van hbo-docenten is de afgelopen jaren sterk gestegen.
Het bleek de afgelopen jaren lastig om invulling te geven aan de excellentie-indicator, omdat er nog weinig
overeenstemming is tussen instellingen over de definitie hiervan. Momenteel neemt nog maar 0,20 procent van
de hbo-bachelorstudenten deel aan de honourstrajecten.
1.2 Meerjarenafspraak met VSNU
Ook met de VSNU heeft OCW meerjarenafspraken gemaakt. Deze afspraken gaan eveneens over studiesucces
in de bachelorfase en de kwaliteit van het onderwijs (zie kader hieronder).
De meerjarenafspraak met de VSNU heeft als doel de volgende ambities te bereiken op het gebied van
studiesucces en kwaliteit:
1. de verwijzende en bindende functie van het eerste bachelorjaar te versterken
Ambitie: in een zo vroeg mogelijke stadium (veelal het eerste semester) bekijken of de student bij de voor

5

hem of haar best passende opleiding studeert (matching/vroege binding), zodat universiteiten succesvoller
kunnen doorverwijzen. De instroom, doorstroom, verwijzing en uitval (uit ho-bestel) zal worden gemonitord.
Vanwege de oriënterende, selecterende en verwijzende functie van de bachelor-1 zullen hier geen
streefwaarden aan worden gekoppeld.
2. de studie-uitval in bachelor-2 en 3 te halveren (herinschrijving na eerste bachelorjaar )
Ambitie: de studie-uitval (uit wo) en studie-switchen (binnen wo) in bachelor-2 en -3 halveren in 2011. Na het
(verwijzende en bindende) eerste bachelorjaar zou er in bachelor-2 en 3 een aanzienlijke reductie van studieuitval en studie-switchers mogelijk moeten zijn.
3. meer studenten in vier jaar de bachelor te laten afronden (herinschrijving na eerste bachelorjaar)
Ambitie: in 2014 rondt meer dan 70% van de studenten de bacheloropleiding in vier jaar af. Het
bachelorprogramma moet in drie jaar te halen zijn, maar extra studentactiviteiten (buitenlandervaring of
stage) kunnen ertoe leiden dat een extra jaar noodzakelijk is.
4. 10% van de studenten meer dan het standaard programma te laten studeren
Ambitie: in 2014 neemt 10 % van de studenten deel aan opleidingstrajecten (zoals honours programma’s), die
aanmerkelijk meer van studenten vragen dan gemiddelde opleidingsprogramma’s. Hiermee wordt aangesloten
bij het Sirius-programma. Meer exacte indicatoren voor excellentie worden nog ontwikkeld. Het gaat hier
vooralsnog om het percentage studenten dat substantieel meer dan het nominale aantal studiepunten (180
ects) behaalt. Wanneer er extra geld beschikbaar komt voor excellentie, worden er afspraken gemaakt over
een hoger percentage studenten dat meedoet aan een zwaarder opleidingsprogramma.
Kernindicatoren en achtergrondvariabelen
Ook voor deze meerjarenafspraken worden kernindicatoren gemonitord. Deze zijn in figuur 3 weergegeven, met
een startwaarde en waar relevant met de streefwaarde voor 2011 of 2014. Ook is afgesproken een aantal
achtergrondvariabelen te monitoren. Deze zijn weergegeven in figuur 4. Er zijn geen streefwaarden voor de
achtergrondvariabelen geformuleerd, maar deze indicatoren geven in samenhang wel een indruk van de
ontwikkelingen van kwaliteit.
Rendement van herinschrijvers2
De doelstelling van de VSNU is ambitieus, namelijk een toename van dit 4-jaars bachelorrendement naar meer
dan 70 procent in 2014. Dat zijn de studenten die in september 2010 starten met hun studie, en in 2011 nog
steeds in het wo staan ingeschreven. Figuur 4 laat zien dat 52 procent van de studenten die in 2005 zijn
gestart - en in 2006 nog steeds in het wo waren ingeschreven - in 2009 een bachelordiploma heeft gehaald. In
2006 was het 46 procent. De cijfers van de afgelopen jaren laten een (geleidelijke) verbetering zien.
Studie-uitval en studie-switchers
Met de VSNU zijn afspraken gemaakt over uitval in bachelorjaar 2 en 3. De doelstelling is dat dit percentage in
2011 gedaald is naar 6 procent. Het merendeel van deze studenten stopt of switcht in het tweede jaar, in het
derde jaar is dit nog zeer beperkt. De studieuitval in bachelor 2 en 3 is de afgelopen jaren licht gedaald, maar
ligt tussen de 10 en 12 procent. Daarnaast is de uitval uit het wo in het eerste jaar met 10 procent gelijk
gebleven. Het switchgedrag lijkt niet substantieel toe of afgenomen.
‘Excellentie-indicator’
OCW heeft afspraken gemaakt met de VSNU over het percentage studenten dat meer dan het reguliere
bachelorprogramma studeert. Het streven is om in 2014 10 procent van de studenten aan deze programma’s te
laten studeren. Het bleek de afgelopen jaren lastig om invulling te geven aan de excellentie-indicator, omdat er
nog weinig overeenstemming is tussen instellingen over de definitie. De VSNU heeft in 2009-2010 een
uitgebreide inventarisatie laten uitvoeren naar excellentieprogramma’s om de discussie over definitie,
doelstelling en invulling van de programma’s op gang te brengen. Uit de inventarisatie blijkt dat er een veelheid
aan varianten bestaat. Zowel qua organisatie, naamgeving en inhoud is er de nodige variatie in programma’s.
Een duidelijke omschrijving van het excellentieprogramma op het eindcertificaat lijkt wenselijk om te
toegevoegde waarde te kunnen beoordelen. De VSNU heeft gemeten hoeveel honoursprogramma’s er zijn en
hoeveel studenten er aan meedoen. In de inventarisatie bleek dat in 2009-2010 iets meer dan 3 procent van de
bachelorstudenten aan universiteiten deelnam aan een honoursprogramma. Dit percentage is nog ver van de
doelstelling van 10 procent, maar een deel kan verklaard worden door de gekozen definitie.
Figuur 3

Kernindicatoren uit de meerjarenafspraak VSNU, in procenten

2

Herinschrijvers na het eerste jaar
Er is in de indicatoren een onderscheid gemaakt tussen het eerste jaar van de bacheloropleiding en de overige
jaren. Dit is zo afgesproken omdat het eerste jaar van de studie ook bedoeld is voor oriëntatie, selectie en
verwijzing. Dit alles met het doel: de juiste student op de juiste plek en wel in een zo vroeg mogelijk stadium
van de studie (liefst in het eerste half jaar). Na het eerste jaar zijn de studenten als het goed is op hun plek.
Dan is het de bedoeling dat ze zo goed en zo snel mogelijk hun einddiploma halen. Het gaat dus zowel om het
terugdringen van uitval en switchers na het eerste jaar, als om het verbeteren van het rendement van de
studenten die zich na het eerste jaar nog steeds in het wo hebben ingeschreven (de herinschrijvers). Het
percentage herinschrijvers in het wo was in 2008 90% van de instromers uit 2007.

6

Studenten gestart in:

Bachelorrendement na 4
jaar van
herinschrijvers in
het wo na het
eerste studiejaar
Studie-uitval uit wo
+ switchers in wo
na het eerste
studiejaar (in jaar 2
+ 3)

2002
46,0%
(realisatie
2007)

2003
47,4%
(realisatie
2008)

2004
48,1%
(realisatie
2009)

2005
51,5%
(realisatie
2010)

2006

2007

12,4%

12,0%

12,3%

10,9%

10,0%

11,6%

2008

6% in 2011
(studenten
gestart in
2008)

Aandeel studenten
dat meer dan het
reguliere
bachelorprogramma
studeert

zie tekst

Uitval en
switchers
In het eerste
studiejaar:

De
cijfers
van
cohort
2007
zijn
voorlopig

Studie-uitval uit wo
in eerste studiejaar
totaal
waarvan naar het
hbo
waarvan uitval uit
het hele ho
Overgestapt naar
een andere
opleiding in het wo
Opnieuw
ingeschreven in
dezelfde woopleiding

Streefwaarde
> 70% in
2014
(studenten
gestart in
2010)

10,2%
7,0%
3,3%

10,0%
6,4%
3,4%

10,1%
6,4%
3,7%

10,0%
6,6%
3,3%

13,8%

15,1%

14,9%

15,2%

76,0%

75,0%

75,0

74,9%

10% in 2014

Bron: 1 cijfer HO 2009, VSNU.

In figuur 4 zijn de achtergrondvariabelen uit de meerjarenafspraak opgenomen.
De achtergrondvariabelen laten een redelijk stabiel beeld zien. Het aandeel studenten dat als zeer gemotiveerd
kan worden beschouwd is wat gedaald en ook het aandeel ‘goed scores’ op aspecten uit de
accreditatierapporten is in de wo bachelor gedaald. De ‘goed’ scores zijn in de wo master aanzienlijk gedaald
van 21,4 procent in 2007 naar 14,5 procent in 2009. Het gemiddeld aantal contacturen is in verhouding tot
2007 in 2009 licht gestegen. Het aantal BKO’s is in 2009 bijna verdriedubbeld vergeleken met 2007. Dit is een
enorme groei.

7

Figuur 4

1
2
3

4
5

Achtergrondvariabelen wo

Gemiddelde tijdsbesteding aan studiegerelateerde
activiteiten, in uren per week (perceptie student)
Gemiddeld aantal contacturen per week (perceptie
student)
Ratio student/wetenschappelijk personeel
(Kerncijfers 2006-2010)
Ratio student/wetenschappelijk personeel
onderwijs (met een theoretisch onderwijsdeel van
47,5%)
Aandeel studenten dat als zeer gemotiveerd kan
worden beschouwd (in procenten)
Aandeel goed en/of excellent scores op aspecten
uit de accreditatierapporten (in procenten)
Wo bachelor:
Goed
Excellent

6

Wo master:
Goed
Excellent
Het aantal opleidingen dat de NVAO een bijzonder
kenmerk of een kenmerk van bijzondere kwaliteit
heeft toegekend

2007

2008

2009

33

32

33

12

14

13

10

10

10

21

21

21

18,3

18,0

17,0

17,0
0,7

16,9
0,7

15,0
0,6

21,4
0,9
3 x kenmerk
bijzondere kwaliteit

16,2
0,6
5 x kenmerk
bijzondere
kwaliteit
(stand okt
2009)
Geen update
beschikbaar3

14,5
0,5
5 x kenmerk
bijzondere
kwaliteit
(stand nov
2010)
2015

(stand sept. 2008)
7

Het aantal behaalde basis- en senior (of
uitgebreide) kwalificaties onderwijs

337

Bronnen: 1, 2 en 4: Enquete studentenmonitor 2008; 3: OCW kerncijfers, en het getal exclusief onderzoekscapaciteit is
gebaseerd op de inschatting dat 35% van de tijd van wetenschappelijk personeel aan onderwijs wordt besteedt (op basis van
tijdbestedingsonderzoek); 5: SKI database; 6: NVAO 7: VSNU

Conclusie
Net als bij de hogescholen is voorzichtigheid geboden bij het trekken van conclusies ten aanzien van de
indicatoren, omdat de effecten zich pas op wat langere termijn doorvertalen in lagere uitval en rendementen.
Toch is het voorzichtige beeld dat de universiteiten het beter zijn gaan doen op de kernindicatoren
uitvalvermindering in bachelor 2 en 3 en bachelorrendement. Dit is een positieve ontwikkeling. De
achtergrondvariabelen laten over het algemeen een stabiel beeld zien, maar op een aantal indicatoren zijn de
cijfers verslechterd. De groei in het aantal BKO’s erg positief.
Het bleek de afgelopen jaren lastig om invulling te geven aan de excellentie-indicator, omdat er nog weinig
overeenstemming is tussen instellingen over de definitie. In de inventarisatie bleek dat in 2009-2010 iets meer
dan 3 procent van de bachelorstudenten aan universiteiten deelnam aan een honoursprogramma.
1.3 Prestatieafspraken studiesucces niet-westerse allochtone studenten in de Randstad
In het kader van studiesucces zijn specifieke prestatieafspraken gemaakt tussen OCW en vijf multi-sectorale
hogescholen in de Randstad (Hogeschool Utrecht, Hogeschool Rotterdam, Hogeschool INHolland, Hogeschool
van Amsterdam en De Haagse Hogeschool) om het studiesucces van niet-westerse allochtone studenten te
verbeteren. Per instelling zijn er prestatieafspraken gemaakt over ‘uitval’ en ‘propedeuserendement’ in 2011.
Uitval
Uit figuur 5 blijkt dat de uitvalscijfers van niet-westerse allochtone studenten verslechterd zijn en de
streefcijfers waarschijnlijk niet gehaald worden. Alleen Hogeschool Utrecht laat een positieve ontwikkeling zien
in vermindering van uitval bij deze groep. Voorzichtigheid is geboden bij de interpretatie van de cijfers, want bij
de afspraken is uitgegaan van uitval ‘uit de instelling’, dus de student kan ook aan een andere instelling
studeren en de gebruikte cohorten hebben betrekking op de jaren waarin de instellingen nog geen extra
financiële middelen ontvingen.

3

Het aantal BKO’s in 2007 is gebaseerd op opvraag bij de universiteiten, maar de gegevens werden nog niet in
de personeelsregistratie opgenomen. Sinds 2009 wordt het gegeven wel opgenomen in de personeelsgegevens
en aan de VSNU geleverd in de zg. WOPI-database.

8

Figuur 5 Uitvalcijfers niet-westerse allochtone studenten G5-hogescholen (bron 1cijferHO)
Instelling
Uitval na 2 jaar 2007
Uitval na 2 jaar 2009
Streefcijfers uitval na 2
(cohort 2005) %
(cohort 2007)%
jaar 2010%
HvA
40,2
44,7
39,0
HR
38,0
41,0
35,0
INH
39,2
43,3
36,0
HHS
39,5
42,7
36,0
HU
43,0
42,2
40,7
Propedeuserendement
In figuur 6 worden de rendementscijfers van 2009 afgezet ten opzichte van 2007. De Hogeschool van
Amsterdam en de Haagse Hogeschool laten een lichte positieve ontwikkeling zien in het propedeuserendement.
Alleen de Haagse Hogeschool kan zijn streefcijfer nog halen. De andere drie hogescholen laten een
verslechtering zien van het propedeuserendement. Ook bij de interpretatie van deze cijfers is voorzichtigheid
geboden, omdat de cohorten voor de gefinancierde periode liggen.
Figuur 6 propedeuserendement niet-westerse allochtone studenten G5-hogescholen (bron 1 cijferHO)
Instelling
Propedeuserendement na Propedeuserendement na
Streefcijfers
3 jaar 2007 (cohort
3 jaar 2009 (cohort
propedeuserendement na
2004) %
2006) %
3 jaar 2010 %
HvA
53,2
54,7
58,1
HR
55,1
53,0
60,2
INH
55,9
49,4
60,0
HHS
59,2
60,0
61,0
HU
52,4
50,7
57,3
Conclusie
De figuren (5 en 6) geven een beeld van de ontwikkelingen van de uitvalcijfers en het propedeuserendement
van niet-westerse allochtone studenten. De cijfers –zonder inhoudelijke onderbouwing- laten geen positief
beeld zien. De oorzaken kunnen mede gevonden worden in gebruik van definities en indicatoren.
Desalniettemin is de Inspectie is in haar tussenevaluatie niet negatief over de inspanningen van deze
hogescholen. De uitkomsten van de audit (‘Beoordelingsrapport: Inzet G5-middelen’) geven een meer
inhoudelijke onderbouwing van de inspanningen van de hogescholen.

Deel B: Nulmeting per instelling 2010
1.1 Nulmeting hogescholen
Rendement
De hogescholen hebben zich gecommitteerd aan het verbeteren van het post-propedeutisch rendement. De
streefwaarde is om het post-propedeutisch rendement na 6 jaar (totaal 7 jaar inschrijving) te verhogen naar 90
procent. In het onderstaande staafdiagram zijn de rendementen van herinschrijvers na 6 jaar inzichtelijk
gemaakt. Het gemiddelde rendement van alle hogescholen is 75,6 procent. Uit het diagram blijkt dat er
behoorlijk wat verschillen zijn tussen de instellingen. De rendementen schommelen tussen de 70 en 80 procent,
waarbij de Design Academy Eindhoven met 68,0 procent het laagste rendement heeft en Iselinge Hogeschool
het hoogste rendement heeft van 87,6 procent. De laatste hogeschool heeft al bijna het streefcijfer gehaald.
Opvallend is dat instellingen met lage rendementen vaker in de Randstad te vinden zijn.

9

Rendement herinschrijvers na eerste studiejaar, na 6 jaar studie
(cohort 2003)

alle hogescholen
Van Hall Larenstein
Stoas Hs.
Stenden Hs.
Saxion Hs.
P.C. Hs. 'Marnix Academie'
Noordelijke Hs. Leeuw arden
NHTV Internationale Hs. Breda
Kath. PABO Zw olle
Iselinge Hs.
Hs. Zuyd
Hs. Zeeland
Hs. voor de Kunsten Utrecht
Hs. van BK, Muziek en Dans
Hs. van Arnhem en Nijmegen
Hs. van Amsterdam
Hs. Utrecht
Hs. Rotterdam
Hs. Leiden
Hs. IPABO
Hs. INHOLLAND
Hs. Helicon
Hs. Edith Stein
Hs. Domstad
Hs. Diedenoort
Hs. De Kempel
Hotelschool Den Haag
HAS Den Bosch
Hanzehogeschool Groningen
Haagse Hs.
Gerrit Rietveld Academie
Gereformeerde Hs.
Fontys Hs.
Design Academy Eindhoven
Codarts, Hs. voor de Kunsten
Chr. Hs. Windesheim
Chr. Hs. Ede
Chr. Hs. De Driestar
Chr. Agrarische Hs.
Avans Hs.
Artez Hs. voor de Kunsten
Amsterdamse Hs. voor de Kunsten

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

10

Uitval
In de onderstaande staafdiagram is inzichtelijk gemaakt wat de uitvalpercentages na één jaar zijn bij de
hogescholen. Het gemiddelde is 15,4 procent, maar de verschillen tussen de verschillende hogescholen zijn
groot. De Hotelschool Den Haag heeft in 2009 een uitvalcijfer van 8 procent en is daarmee veruit de meest
succesvolle hogeschool op deze indicator. Dit ten opzichte van hogescholen zoals Hogeschool Edith Stein en
Stoas hogeschool, die uitvalcijfers van boven de 20 procent hebben.

11

Studie-uitval uit ho in eerste studiejaar (cohort 2008)

alle hogescholen
Van Hall Larenstein
Stoas Hs.
Stenden Hs.
Saxion Hs.
P.C. Hs. 'Marnix Academie'
Noordelijke Hs. Leeuw arden
NHTV Internationale Hs. Breda
Kath. PABO Zw olle
Iselinge Hs.
Hs. Zuyd
Hs. Zeeland
Hs. voor de Kunsten Utrecht
Hs. van BK, Muziek en Dans
Hs. van Arnhem en Nijmegen
Hs. van Amsterdam
Hs. Utrecht
Hs. Rotterdam
Hs. Leiden
Hs. IPABO
Hs. INHOLLAND
Hs. Helicon
Hs. Edith Stein
Hs. Domstad
Hs. De Kempel
Hotelschool Den Haag
HAS Den Bosch
Hanzehogeschool Groningen
Haagse Hs.
Gerrit Rietveld Academie
Gereformeerde Hs.
Fontys Hs.
Design Academy Eindhoven
Codarts, Hs. voor de Kunsten
Chr. Hs. Windesheim
Chr. Hs. Ede
Chr. Hs. De Driestar
Chr. Agrarische Hs.
Avans Hs.
Artez Hs. voor de Kunsten
Amsterdamse Hs. voor de Kunsten

0%

5%

10%

15%

20%

25%

12

Daarnaast wordt de uitval van herinschrijvers gemonitord. In het onderstaande staafdiagram wordt de uitval
van herinschrijvers binnen 1 jaar van cohort 2007 getoond. Er zijn grote verschillen te zien tussen de
instellingen. De Hogeschool de Kempel en de Hotelschool Den Haag laten een kleine uitval zien, van
respectievelijk 0,5 procent en 1,7 procent. Opvallend is dat Stoas Hogeschool een uitvalcijfer laat zien van 12,5
procent, daarna volgt Codarts met 9,9 procent. Het gemiddelde uitvalscijfers van alle hogescholen is 4,1
procent.
Bij het cohort van 2003 is gekeken naar de uitval van herinschrijvers binnen 5 jaar. Het gemiddelde uitvalscijfer
is 9,5 procent. De volgende hogescholen laten hoge uitvalscijfers zien: Hogeschool voor Beeldende Kunst,
Muziek en Dans (16,3%), Hogeschool de Kempel (15,2%), Stoas Hogeschool (14,4%) en de Hogeschool
Zeeland (14,1%). Daar tegenover staan ook hogescholen die juist lage uitvalscijfers laten zien van
herinschrijvers binnen 5 jaar, namelijk Hogere Agrarische School Den Bosch (3,2%), NHTV Breda (5,4%).

13

Uitval uit ho binnen 1 jaar na herinschrijving van herinschrijvers na eerste
studiejaar (cohort 2007)

alle hogescholen
Van Hall Larenstein
Stoas Hs.
Stenden Hs.
Saxion Hs.
P.C. Hs. 'Marnix Academie'
Noordelijke Hs. Leeuw arden
NHTV Internationale Hs. Breda
Kath. PABO Zw olle
Iselinge Hs.
Hs. Zuyd
Hs. Zeeland
Hs. voor de Kunsten Utrecht
Hs. van BK, Muziek en Dans
Hs. van Arnhem en Nijmegen
Hs. van Amsterdam
Hs. Utrecht
Hs. Rotterdam
Hs. Leiden
Hs. IPABO
Hs. INHOLLAND
Hs. Helicon *
Hs. Edith Stein
Hs. Domstad
Hs. Diedenoort
Hs. De Kempel
Hotelschool Den Haag
HAS Den Bosch
Hanzehogeschool Groningen
Haagse Hs.
Gerrit Rietveld Academie
Gereformeerde Hs.
Fontys Hs.
Design Academy Eindhoven
Codarts, Hs. voor de Kunsten
Chr. Hs. Windesheim
Chr. Hs. Ede
Chr. Hs. De Driestar
Chr. Agrarische Hs.
Avans Hs.
Artez Hs. voor de Kunsten
Amsterdamse Hs. voor de Kunsten

0%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

14%

14

Uitval uit ho binnen 5 jaar na herinschrijving van herinschrijvers na eerste
studiejaar (cohort 2003)

alle hogescholen
Van Hall Larenstein
Stoas Hs.
Stenden Hs.
Saxion Hs.
P.C. Hs. 'Marnix Academie'
Noordelijke Hs. Leeuw arden
NHTV Internationale Hs. Breda
Kath. PABO Zw olle
Iselinge Hs.
Hs. Zuyd
Hs. Zeeland
Hs. voor de Kunsten Utrecht
Hs. van BK, Muziek en Dans
Hs. van Arnhem en Nijmegen
Hs. van Amsterdam
Hs. Utrecht
Hs. Rotterdam
Hs. Leiden
Hs. IPABO
Hs. INHOLLAND
Hs. Helicon *
Hs. Edith Stein
Hs. Domstad
Hs. Diedenoort
Hs. De Kempel
Hotelschool Den Haag
HAS Den Bosch
Hanzehogeschool Groningen
Haagse Hs.
Gerrit Rietveld Academie
Gereformeerde Hs.
Fontys Hs.
Design Academy Eindhoven
Codarts, Hs. voor de Kunsten
Chr. Hs. Windesheim
Chr. Hs. Ede
Chr. Hs. De Driestar
Chr. Agrarische Hs.
Avans Hs.
Artez Hs. voor de Kunsten
Amsterdamse Hs. voor de Kunsten

0%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

14%

16%

18%

15

Onderstaand is een staafdiagram te zien van de student-docentratio in 2009. Er zijn grote verschillen te zien
tussen instellingen. De gemiddelde ratio is 23,2, maar de Hogeschool van Beeldende Kunst, Muziek en Dans
heeft een student-docentratio van 8,5 en Hogeschool Helicon 10,0. Instellingen die juist een hele hoge studentdocentratio laten zien zijn de Marnix Academie met een student-docentratio van 45,9 en de Design Academy
Eindhoven.

16

Student/docent ratio 2009

alle hogescholen
van hall larenstein
stoas hs.
stenden hs.
saxion hs.
p.c. hs. 'marnix academie'
noordelijke hs. leeuw arden
nhtv internationale hs. breda
kath. pabo zw olle
iselinge hs.
hs. zuyd
hs. zeeland
hs. voor de kunsten utrecht
hs. van bk, muziek en dans
hs. van arnhem en nijmegen
hs. van amsterdam
hs. utrecht
hs. rotterdam
hs. leiden
hs. ipabo
hs. inholland
hs. helicon
hs. edith stein
hs. domstad
hs. de kempel
hotelschool den haag
has den bosch
hanzehogeschool groningen
haagse hs.
gerrit rietveld academie
gereformeerde hs.
fontys hs.
design academy eindhoven
codarts, hs. voor de kunsten
chr. hs. w indesheim
chr. hs. de driestar
chr. agrarische hs.
avans hs.
artez hs. voor de kunsten
amsterdamse hs. voor de kunsten

0

10

20

30

40

50

60

aantal studenten per docent

17

1.2 Nulmeting universiteiten
Rendement
De universiteiten willen het 4-jaars bachelorrendement laten toenemen naar meer dan 70 procent in 2014. De
gegevens op instellingsniveau laten het volgende beeld zien. De technische universiteiten hebben het laagste
rendementscijfers na vier jaar zien, namelijk 34,5 procent bij de Universiteit Twente, 35,3 procent bij de
Technische Universiteit Eindhoven en 25,6 procent bij de Technische Universiteit Delft. Andere universiteiten
met lage rendementen zijn de Universiteit van Amsterdam (50,8%), de Erasmus Universiteit Rotterdam
(47,1%) en de Rijksuniversiteit Groningen (45,7%). Goed scorende universiteiten zijn de Universiteit Maastricht
met een bachelorrendement van 63,7 procent en de Universiteit Utrecht met een bachelorrendement van 65,6
procent. Het gemiddelde bachelorrendement van de universiteiten na vier jaar is 51,5 procent.

Bachelorrendement na 4 jaar van herinschrijvers in het wo na het eerste studiejaar
(cohort 2005)
alle universiteiten
Wageningen Universiteit
Universiteit Twente
Technische Universiteit Eindhoven
Technische Universiteit Delft
Universiteit van Tilburg
Radboud Universiteit Nijmegen
Vrije Universiteit Amsterdam
Universiteit van Amsterdam
Universiteit Maastricht
Erasmus Universiteit Rotterdam
Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Utrecht
Universiteit Leiden
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

Uitval
OCW heeft afspraken gemaakt met de universiteiten om de uitval in bachelor 2 en 3 te halveren. In het
onderstaande staafdiagram zijn de uitvalcijfers van de verschillende instellingen te zien. Er zijn grote
verschillen tussen instellingen. De volgende universiteiten laten lage uitvalcijfers zien: Wageningen Universiteit
met een uitval binnen 3 jaar van 6,5 procent, Universiteit Tilburg 5,0 procent, Universiteit Utrecht 6,9 procent.
De instellingen die binnen 3 jaar relatief hoge uitvalscijfers laten zijn de Technische Universiteit Twente met
15,4 procent en de Rijksuniversiteit Groningen met 15,0 procent. Het gemiddelde uitvalcijfers van alle
universiteiten is na 2 jaar 8,7 procent en na 3 jaar 10,9 procent. Bij de Universiteit Leiden vallen meer
studenten uit in bachelorjaar 2 dan bachelorjaar 3, omdat het hier gaat om uitvallers die later weer zijn
ingestroomd. Deze studenten hebben een deel van hun opleiding buiten de Universiteit Leiden gedaan.

18

Studie-uitval uit wo + switchers in wo na het eerste studiejaar van herinschrijvers
in dezelfde opleiding, in jaar 2 en 2+3 jaar (cohort 2005)
alle universiteiten
Wageningen Universiteit
Universiteit Twente
Technische Universiteit Eindhoven
Technische Universiteit Delft
Universiteit van Tilburg
Radboud Universiteit Nijmegen

in jaar 2+3

Vrije Universiteit Amsterdam

in jaar 2

Universiteit van Amsterdam
Universiteit Maastricht
Erasmus Universiteit Rotterdam
Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Utrecht
Universiteit Leiden
0%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

14%

16%

18%

De status van de studenten (van cohort 2007) na één jaar inschrijving laat het onderstaande beeld zien.
Tussen de 65 procent en 86 procent van de studenten blijft aan dezelfde opleiding studeren. Kleinere
percentages switchen naar een andere opleiding aan dezelfde universiteit, een andere universiteit of het hbo.
Tussen de 2 en 6 procent valt uit het ho-systeem.

Status 1 jaar na inschrijving (cohort 2007)
alle universiteiten
Wageningen Universiteit
Universiteit Twente
Technische Universiteit Eindhoven
Technische Universiteit Delft
zelfde opl.

Universiteit van Tilburg

andere opl., zelfde uni.

Radboud Universiteit Nijmegen

andere uni.
Vrije Universiteit Amsterdam

naar hbo

Universiteit van Amsterdam

uit ho

Universiteit Maastricht
Erasmus Universiteit Rotterdam
Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Utrecht
Universiteit Leiden
0%

20%

40%

60%

80%

100%

19