Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 371

Kredietcrisis

Nr. 284

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
24 november 2009
In het algemeen overleg van 9 september 20091 over de kabinetsvisie
toekomst financiële sector heb ik u toegezegd inzicht te bieden in de
omvang van de bonuspotten en u te informeren over de reactie van de
Autoriteit Financiële markten (»AFM») op de code banken. Tevens heb ik
tijdens de algemene financiële beschouwingen van 30 september 20092
op het punt van het beloningsbeleid nadere informatie toegezegd op de
volgende onderdelen, welke informatie is vervat in deze brief:
– wettelijke bevoegdheden van de Nederlandsche bank («DNB»);
– tijdspad van behandeling (nationale en internationale) initiatieven;
– de mediaan van de relevante vergelijkingsgroep;
– inzicht in de omvang van de bonuspotten.
Wettelijke bevoegdheden DNB
Hieronder ga ik in op de wettelijke bevoegdheden van DNB met betrekking tot beheerst beloningsbeleid. In dit kader zet ik ook het relevante
wettelijk kader uiteen en maak ik van de gelegenheid gebruik enkele
opmerkingen te maken over een nadere wettelijke verankering van
beheerst beloningsbeleid.

Verslag van een algemeen overleg van
9 september 2009 (Kamerstukken II 2009/10,
31 371, nr. 265).
2
Handelingen II 2009–2010, nr. 8,
pag. 491–531.

Voor banken en enkele andere financiële ondernemingen die onder
prudentieel toezicht van DNB vallen, gelden uit hoofde van de Wet op het
financieel toezicht («Wft») regels op het terrein van een beheerste bedrijfsvoering. De hoofdregel is neergelegd in artikel 3:17, eerste lid, Wft en
houdt in dat een financiële onderneming de bedrijfsvoering op zodanige
wijze inricht dat deze een beheerste bedrijfsvoering waarborgt. Het
tweede lid van artikel 3:17 Wft bepaalt dat met betrekking tot deze hoofdregel bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels worden
gesteld. Meer in het bijzonder bepaalt artikel 3:17, tweede lid, onderdeel c,
Wft dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels worden
gesteld met betrekking tot de soliditeit van de desbetreffende financiële
ondernemingen, waaronder onder meer wordt verstaan het beheersen
van risico’s die de soliditeit van de financiële onderneming kunnen

KST137909
0910tkkst31371-284
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 371, nr. 284

1

1

aantasten. De betreffende regels zijn opgenomen in het Besluit prudentiële regels Wft.
Artikel 23 Besluit prudentiële regels Wft bepaalt dat de betreffende financiële ondernemingen een beleid voeren dat is gericht op het beheersen
van relevante risico’s («risicobeheer» of «risicomanagement»). Onder
relevante risico’s worden blijkens artikel 23 Besluit prudentiële regels Wft
in het bijzonder verstaan het concentratierisico, krediet- en tegenpartijrisico, liquiditeitsrisico, marktrisico, operationeel risico, renterisico, restrisico, securitisatierisico en verzekeringsrisico. Uit de wetsgeschiedenis bij
de Wft alsmede uit de toelichting op de relevante bepalingen uit het
Besluit prudentiële regels Wft ten aanzien van een beheerste bedrijfsvoering blijkt dat de regels omtrent een beheerste bedrijfsvoering principle
based van aard zijn. Dit wil zeggen dat zij zijn gericht op een bepaald doel,
en dat zij niet in detail voorschrijven hoe dat doel moet worden bereikt.
Voor deze principle based benadering is bewust gekozen, niet alleen
opdat financiële ondernemingen de regels kunnen toespitsen op hun
specifieke bedrijfsmodel, maar óók opdat zij bij het analyseren van de
relevante risico’s nieuwe ontwikkelingen kunnen meenemen.
De kredietcrisis heeft duidelijk gemaakt dat onjuiste beloningsprikkels
kunnen leiden tot het nemen van excessieve risico’s. Deze notie wordt
nationaal en internationaal erkend, niet alleen overigens door regelgevers
en toezichthouders, maar ook door financiële ondernemingen zelf. Die
risico’s kunnen zich op verschillende terreinen manifesteren, onder meer
op het terrein van concentratierisico, krediet- en tegenpartijrisico en liquiditeitsrisico. Gelet hierop mag worden verwacht dat de financiële ondernemingen het bestrijden en beheersen van onjuiste beloningsprikkels
verdisconteren in hun beleid met betrekking tot een beheerste bedrijfsvoering. In de visie van DNB zijn zij daartoe ook verplicht. Ik onderschrijf
die opvatting volledig.
Als financiële ondernemingen de verplichtingen uit hoofde van artikel 3:17
Wft niet naleven, dan kan DNB het volledige haar op basis van de Wft ter
beschikking staande arsenaal aan toezicht- en handhavingbevoegdheden
inzetten. Dat betekent onder meer dat zij aanwijzingen kan geven en
boetes en lasten onder dwangsom kan opleggen.
In lijn met het voorgaande, wordt in de principes voor beheerst beloningsbeleid van DNB en de AFM van 6 mei 2009 (de «Principes») vermeld dat
het beloningsbeleid van financiële ondernemingen onderdeel is van het
toezicht op de beheerste bedrijfsvoering. De Principes vormen het
uitgangspunt voor de wijze waarop DNB het onderwerp van beheerst
beloningsbeleid benadert. Zoals in de Principes tot uitdrukking is
gebracht, wordt van financiële ondernemingen verwacht dat zij de Principes hanteren als leidraad om hun beloningsbeleid kritisch te
beschouwen en waar nodig aan te passen. DNB zal op korte termijn de
inhoud van de Principes, aangepast aan de hand van de meest recente
internationale inzichten en ontwikkelingen (zoals bijvoorbeeld de FSB
Principles for Sound Compensation Practices – Implementation Standards
van 25 september 2009, waarover hieronder meer), in de vorm van een
beleidsregel publiceren. In deze beleidsregel worden tevens de door DNB
opgestelde good practices, die de Principes nader invullen, opgenomen
waarover ik uw Kamer bij brief van 18 september 2009 reeds berichtte.

1

Kamerstukken II 2008–2009, 31 371, nr. 215.

Zoals ik uw Kamer eerder informeerde, wordt momenteel gewerkt aan
een nadere verankering van beheerst beloningsbeleid in regelgeving. In
mijn brief aan uw Kamer van 15 juni 20091 schreef ik dat die verankering
ten behoeve van het toezicht door de AFM op zodanige wijze wordt vormgegeven dat zij over een concrete en brede toezicht- en handhavinggrond-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 371, nr. 284

2

slag beschikt met betrekking tot alle relevante financiële ondernemingen
en financiële producten, ongeacht het gehanteerde distributiekanaal. Deze
grondslag voor de AFM zal waarschijnlijk worden opgenomen in het
Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft, aangezien het
toezicht van de AFM op beheerst beloningsbeleid vanzelfsprekend plaatsvindt binnen de context van het gedragstoezicht. Ofschoon een explicitering van de verplichting tot het voeren van een beheerst beloningsbeleid,
zoals hiervoor is toegelicht, vanuit het typische prudentiële toezichtperspectief niet noodzakelijk is, ben ik voornemens om in het Besluit prudentiële regels Wft expliciete en specifieke regels op te nemen ter zake van
beheerst beloningsbeleid.
De belangrijkste reden hiervoor is dat ik het wenselijk acht dat de regels
omtrent een beheerst beloningsbeleid vanuit gedragsperspectief en
prudentieel perspectief een consistente wettelijke basis hebben. Het zal
immers vaak voorkomen dat financiële ondernemingen, zoals banken, bij
de vormgeving van hun beloningsbeleid rekening moeten houden met
beide toezichtperspectieven (gedrag en prudentieel). Daarbij dient te
worden bedacht dat de doelstellingen van de beide sets van regels – kort
gezegd: vermijding van beloningsprikkels die (kunnen) leiden tot onverantwoorde risico’s respectievelijk onzorgvuldige klantbehandeling – in de
praktijk veelal hand in hand gaan, doordat structurele veronachtzaming
van het klantbelang een gevaar kan opleveren voor de soliditeit van de
financiële onderneming. De (nadere) verankering in het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft en het Besluit prudentiële regels
Wft zullen dan ook zoveel mogelijk op dezelfde wijze worden vormgegeven. Ik streef ernaar om de nieuwe regels ter (nadere) verankering van
beheerst beloningsbeleid begin volgend jaar ter consultatie aan de markt
voor te leggen.
Zoals hierna zal worden toegelicht, wordt op dit moment in Brussel
gewerkt aan diverse initiatieven voor regelgeving ter zake van beheerst
beloningsbeleid, waaronder een aanpassing van de richtlijn kapitaaleisen.
Bezien moet nog worden in hoeverre en op welke wijze die regels in
Nederlandse regelgeving (moeten) worden geïmplementeerd.
Tijdspad van behandeling initiatieven
Internationaal
In april 2009 heeft de Financial Stability Board («FSB») de «Principals for
sound compensation practices» gepubliceerd. Deze negen principes
waren in vrij algemene bewoordingen geformuleerd, waardoor ze al snel
werden ingehaald door het publieke debat over het beloningsbeleid. Na
daartoe te zijn opgeroepen door de G20 heeft de FSB eind september
2009 de «implementation standards» geformuleerd waarin de eerder
uitgegeven principes in meer detail werden uitgewerkt. Tijdens de G20 top
in Pittsburgh zijn de FSB beloningsprincipes bekrachtigd en is nogmaals
het belang benadrukt van het hervormen van het huidige beloningsbeleid
bij financiële instellingen en de implementatie van de FSB principes.
Belangrijke elementen uit de FSB principes zijn: i) het tegengaan van het
uitkeren van meerjarige gegarandeerde bonussen, ii) het uitstellen van de
uitbetaling van een substantieel deel van de bonussen over een periode
van tenminste drie jaren en iii) het geven van meer openheid over het
gevoerde beloningsbeleid.
De FSB principes worden door Europa als uitgangspunt gehanteerd bij het
formuleren van beloningsprincipes in de verschillende Europese richtlijnen. De eerste richtlijn waarin de FSB beloningsprincipes zijn opgenomen is het voorstel tot wijziging van de Europese Capital Requirements
Directive («CRD»), welke van toepassing is op banken en beleggingson-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 371, nr. 284

3

dernemingen. Ter nadere invulling van de FSB principes voorziet dit voorstel tevens in aanvullende openbaarmakingsbepalingen aangaande het
beloningsbeleid en dient de toezichthouder instellingen te verplichten de
variabele beloning te beperken wanneer dit inconsistent is met het onderhouden van een gezonde kapitaalbasis. Dit voorstel is tijdens de Ecofinraad van 10 november jl. aangenomen en zal binnenkort worden
besproken in het Europees Parlement. Het voorstel dient niet later dan
1 januari 2011 door de lidstaten te zijn geïmplementeerd.
Niet alleen bij banken en beleggingsondernemingen, maar ook bij beleggingsfondsen hebben perverse beloningsprikkels bijgedragen aan het
nemen van excessieve risico’s. Daarom heb ik mij ervoor ingezet dat ook
in de nieuwe Europese Alternative Investment Fund Managers Directive
(«AIFMD») beloningsbepalingen worden opgenomen. Hierbij zullen de
FSB beloningsprincipes tevens als uitgangspunt dienen. Evenals bij
banken pleit ik ook voor aanvullende openbaarmakingsbepalingen
aangaande het beloningsbeleid in de AIFMD. De AIFMD zal van toepassing zijn op beheerders van alternatieve beleggingsfondsen zoals hedgefondsen. Deze nieuwe richtlijn is onderwerp van lopende onderhandelingen, waardoor het op dit moment nog niet mogelijk is om aan te geven
wanneer deze in nationale wet- en regelgeving geïmplementeerd moet
zijn. In de recent aangenomen Solvency II richtlijn voor verzekeraars zijn
geen beloningsprincipes opgenomen. Het ligt echter in de lijn der
verwachtingen dat ook deze richtlijn binnen afzienbare termijn zal worden
aangevuld met de FSB beloningsprincipes.
Ondanks de vele internationale initiatieven blijft Nederland in internationaal verband bepleiten dat alle G20 en Europese landen de FSB principes
zullen implementeren om de excessieve beloningen tegen te gaan en een
gelijk speelveld te creëren. Daarnaast is de FSB door de G20 opgeroepen
om de wereldwijde implementatie van haar beloningsprincipes te monitoren.
Nationaal
De code banken treedt in werking op 1 januari 2010. De code gaat ervan
uit dat banken in hun jaarverslag over de boekjaren vanaf 1 januari 2010
verantwoording afleggen over de naleving van de code banken. Gelet op
het gegeven dat het jaarverslag over 2010 na afloop van het boekjaar
wordt opgesteld, zullen banken voor het eerst op basis van de code
banken kunnen rapporteren in de periode van de algemene vergaderingen
in het voorjaar van 2011. Vooruitlopend daarop worden banken evenwel
in de code opgeroepen over het boekjaar 2009 op hun website verslag te
doen van de voorbereidende stappen die de banken in 2009 hebben
getroffen om de code banken vanaf 1 januari 2010 te kunnen toepassen.
Het kabinet streeft ernaar de wettelijke verankering van de code banken
eveneens per 1 januari 2010 in werking te laten treden.
De AFM heeft in een reactie op het rapport van de commissie-Maas
aangegeven dat het rapport perspectief biedt op een cultuuromslag bij
banken, hetgeen zij toejuicht, maar dat het centraal stellen van het belang
van de klant niet nader is uitgewerkt1. Tijdens het algemeen overleg van
9 september 2009 heb ik uw Kamer toegezegd bij de AFM na te gaan of
haar bezwaren op dit punt zijn weggenomen in de code banken.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 248.

De AFM heeft laten weten dat de bancaire sector met de code banken naar
haar oordeel een stap in de goede richting heeft gezet. In een aantal principes uit de code is het klantbelang expliciet als aandachtspunt geformuleerd. Zo is in de code banken opgenomen dat de zorgplicht jegens de
klant in de cultuur van de bank wordt verankerd (principe 3.2.2), de zorg-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 371, nr. 284

4

plicht van de klant expliciet onderdeel uitmaakt van de permanente
educatie van leden van de raad van commissarissen en de raad van
bestuur (principes 2.1.8 en 3.1.3) en in het product goedkeuringsproces
breed getoetst wordt op aspecten van zorgplicht (principe 4.5). Het komt
er nu – naar het oordeel van de AFM én het kabinet – op aan dat de
banken ook daadwerkelijk praktische stappen ondernemen om ook in de
productontwikkeling en de dienstverlening het klantbelang in ogenschouw te nemen door bijvoorbeeld integrale verbeteringsprogramma’s
op te zetten en door te voeren, gericht op klantgerichte productontwikkeling, distributie en advies. Desalniettemin zie ik aanleiding, zoals ik uw
Kamer bij brief van 24 augustus 20091 heb bericht, om het aspect van
klantbelang in overleg met de AFM en de financiële sector nader onder de
loep te nemen. In de brieven die uw Kamer heeft verzocht te ontvangen
voor het algemeen overleg over financiële dienstverlening op 3 december
aanstaande, zal ik nader op dit overleg met de AFM ingaan.
Bepaling mediaan
Ik heb uw Kamer tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen2 toegezegd nader in te gaan op het principe in de code banken (6.3.1) dat het
totale inkomen van bankbestuurders zich iets beneden de mediaan van
vergelijkbare functies binnen en buiten de financiële sector ligt (rekening
houdend met de relevante internationale context). In het bijzonder heeft
uw Kamer inzicht gevraagd in de relevante vergelijkingsgroep voor de
bepaling van de mediaan.
De primaire verantwoordelijkheid voor het beloningsbeleid en de beloningen van bestuurders ligt bij de raden van commissarissen en, in het
verlengde daarvan, de aandeelhouders van banken.3 Voor de bepaling van
de mediaan zal worden gekeken naar relevante vergelijkingsgroepen qua
functies en ondernemingen. Daartoe wordt een arbeidsmarktreferentiegroep samengesteld. Bij de samenstelling van die groep zal niet alleen
worden gekeken naar vergelijkbare functies binnen de financiële sector,
maar ook daarbuiten (zo kan bij een beursgenoteerde bank bijvoorbeeld
ook worden gekeken naar qua omvang vergelijkbare beursgenoteerde
ondernemingen). Door de mediaan te koppelen aan vergelijkbare functies
ook buiten de financiële sector, blijft de loonontwikkeling binnen bepaalde
marges. Ook de beloningen van vergelijkbare functies in het buitenland
kunnen relevant zijn. De relevante vergelijkingsgroep verschilt van bank
tot bank. Dit hangt af van onder meer de omvang en aard van de activiteiten die de instelling ontplooit, het gebied waarop deze activiteiten
plaatsvinden en het al dan niet beursgenoteerde karakter. Zo zal een
kleine lokale bank een andere vergelijkingsgroep hebben dan een internationaal opererende beursgenoteerde bank. Er is dus niet één referentiegroep vast te stellen.

1

Brief minister van Financiën van
24 augustus 2009 (Kamerstukken II 2008/09,
31 371, nr. 248).
2
Handelingen II 2009–2010, nr. 8,
pag. 491–531.
3
Afhankelijk van met name de rechtsvorm
van de bank kan in plaats van de raad van
commissarissen ook een raad van toezicht
voorkomen.

Met het principe uit de code banken ten aanzien van de mediaan wordt
een absoluut maximum gesteld aan de beloningen van bestuursleden. Dit
is een unieke stap waar ons ook elders geen vergelijkbare praktijk van
bekend is. Maar deze stap is zeker niet de enige stap naar de politieke en
maatschappelijke roep om een beheerst en duurzaam beloningsbeleid in
de financiële sector. Het principe strekt ertoe te bewerkstelligen dat de
beloningen van bankbestuurders de ontwikkeling in de markt volgen en
daar nadrukkelijk niet op vooruit lopen (trendvolgend in plaats van trendzettend). Dit is een kentering ten opzichte van de gangbare praktijk van
beloningen van bestuurders, waarbij de mediaan in bepaalde gevallen
werd aangewend om te zorgen dat het beloningsniveau bij een bedrijf
hoger lag dan dat van vergelijkbare functies bij andere ondernemingen.
De algemene vergadering van aandeelhouders stelt het beloningsbeleid
vast, waarin het beloningniveau wordt opgenomen dat volgt uit voor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 371, nr. 284

5

noemde arbeidsmarktvergelijking. De raad van commissarissen van de
bank is doorgaans verantwoordelijk voor het uitvoeren van het vastgestelde beloningsbeleid. In hun jaarverslag leggen banken verantwoording
af over naleving van de (belonings)principes uit de code via het «pas toe
of leg uit-beginsel». De stakeholders (onder andere aandeelhouders en
klanten) kunnen gevolgen verbinden aan de naleving van de code door
een bank. De toezichthouders kunnen deze verantwoording in het jaarverslag ook in hun toezicht betrekken en hieraan, indien nodig, consequenties verbinden.
Het komt er nu op aan dat de banken de principes, waaronder die over de
mediaan, ook in de praktijk gaan brengen. De eerste signalen lijken in
ieder geval positief. Bij SNS-REAAL heeft de raad van commissarissen
een voorstel gedaan dat in lijn is met de code banken en neerkomt op een
matiging van 30% van het totale inkomen van de Chief Executive Officer
ten opzichte van dat van zijn voorganger (en 12 tot 17% voor de overige
bestuursleden). Zo ligt de totale bezoldiging van bestuursleden ingevolge
dit voorstel beneden de mediaan in een arbeidsmarktreferentiegroep met
zowel financiële als niet-financiële vergelijkbare instellingen als
SNS-REAAL en is de variabele beloning gemaximeerd op 100%.
Bonuspotten
Op 9 september jl. heeft de heer Tang kamervragen1 gesteld over de
omvang van de bonuspotten bij banken. Bij beantwoording van deze
vragen heb ik aangegeven de totale omvang van de bonuspotten niet te
kennen. Ook DNB heeft geen inzicht in de omvang van de bonuspotten of
de verdeling ervan. Dit vormde ook geen onderdeel van het onderzoek
van DNB naar de beloningspraktijken bij de Nederlandse financiële ondernemingen, welke ik u bij brief van 18 september jl. heb toegezonden.
Bovendien kennen niet alle banken de systematiek van een bonuspot.
Vanuit het oogpunt van het voorkomen van ongewenste prikkelwerking
(prudentiële en gedragsaspecten) is de verhouding tussen vast salaris en
variabele beloning mijns inziens een relevanter gegeven dan de totale
omvang van de bonussen. Het toezicht van DNB en de AFM op het beloningsbeleid van financiële instellingen richt zich dan ook op die ongewenste prikkelwerking. Het gaat daarbij om alle werknemers en bestuurders, wier beloning voor een significant deel bestaat of kan bestaan uit
variabele beloning, aangezien bij hen het risico van ongewenste prikkelwerking bestaat.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

1

Aanhangsel handelingen, 2009–2010, nr.
374, blz. 799.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 371, nr. 284

6