Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 628

Politie

25 124

Nieuwe infrastructuur mobiele communicatie
(C2000)

Nr. 631

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 april 2016
Naar aanleiding van de motie van de leden Kooiman en Tellegen
(Kamerstuk 29 628, nr. 613) heb ik uw Kamer toegezegd om te bezien of
eventuele juridische maatregelen tegen apparaten zoals de Target Blu Eye
ondersteunend kunnen zijn aan een doelmatige en ongehinderde
uitvoering van de taken van de politie en andere hulpverleningsdiensten.
Met deze brief informeer ik u daarover.
In het algemeen overleg «Nationale Veiligheid» van 30 maart jl. heb ik
tevens toegezegd om hierbij in breder verband in te gaan op de beveiliging van radionetwerken, zoals C2000, op basis van informatie die
hierover in Europees verband is gedeeld.
Detectieapparatuur C2000 – Target Blu Eye
Naar aanleiding van de bovengenoemde motie heeft u mij gevraagd te
bezien of eventuele juridische maatregelen tegen apparaten zoals de
Target Blu Eye ondersteunend kunnen zijn aan een doelmatige en
ongehinderde uitvoering van taken van de politie en andere hulpverleningsdiensten. Vooralsnog ben ik van mening dat een verbod nuttig kan
zijn en ben ik bereid om over te gaan tot een verbodsbepaling als de
noodzaak hiervan voldoende onderbouwd kan worden. Hiertoe zal ik de
komende maanden nader onderzoek laten uitvoeren. Hieronder zal ik mijn
reactie toelichten.
Vrije marktwerking
Voor een eventuele verbodsbepaling op apparaten is van belang dat
vanuit vrije marktwerking het Europees, maar ook nationaal, niet zonder
meer mogelijk is om apparaten die op de markt zijn te verbieden. Een
verbod op het bezit en verhandelen van dergelijke apparaten kan worden
aangemerkt als een maatregel die het vrij verkeer van goederen

kst-29628-631
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 628, nr. 631

1

belemmert. Dat is, in de gegeven situatie, alleen toelaatbaar te achten
wanneer het unierecht daar uitdrukkelijk ruimte toe laat. Hiervan zou
sprake kunnen zijn indien de maatregel nodig zou zijn ter bescherming
van, voor zover hier van belang, de openbare orde of de openbare
veiligheid. Daarnaast zou nog een rechtvaardigingsgrond kunnen bestaan
indien de belemmering nodig is in verband met een zwaarwegend
maatschappelijk belang. Daarbij moet dan aangetoond kunnen worden
dat die maatregel geschikt en noodzakelijk is om het ingeroepen belang te
beschermen.
In alle gevallen zal feitelijk aangetoond moeten kunnen worden niet alleen
dat het gebruik van de apparaten leidt tot een inbreuk op bijvoorbeeld het
belang van opsporing van strafbare feiten of rechtshandhaving, maar ook
dat een verbod een daadwerkelijke verbetering zou teweegbrengen,
alsmede dat er geen minder zwaarwegende alternatieven voorhanden
zijn. Zoals ik u ook in mijn vorige brief hierover aangaf, houdt de politie er
in haar werkwijze rekening mee dat deze apparatuur door derden kan
worden gebruikt. Op deze manier kunnen potentiële negatieve effecten
van het gebruik worden beperkt.
Vergelijking andere verboden
Bij mijn nadere overweging of en zo ja, welke juridische maatregelen
tegen apparaten als de Target Blu Eye zouden kunnen worden getroffen,
heb ik ook vergelijkbare maatregelen betrokken, zoals het verbod op de
apparatuur voor snelheidsradardetectie en het verbod op inbrekerswerktuigen. In het geval van het verbod op apparatuur voor snelheidsradardetectie heeft het radarontvangstapparaat enkel en alleen tot doel te
voorkomen dat een overschrijding van de maximumsnelheid wordt
opgemerkt. Bovendien kan het gebruik van de radardetector de verkeersveiligheid in gevaar brengen. Zoals u weet wordt de Target Blu Eye in de
markt gezet met het primaire gebruiksdoel om radiosignalen van
hulpdiensten op te pikken zodat een bestuurder hiernaar kan handelen,
door bijvoorbeeld eerder op zij te gaan, als een van de hulpdiensten met
spoed wil passeren. Het enkele bezit of gebruik van de Target Blu Eye
veroorzaakt hierbij in beginsel geen schade of onveilige situatie. Dat
wordt anders als dit voorwerp aantoonbaar wordt gebruikt als hulpmiddel
om een strafbaar feit te plegen. In dat geval zijn inbeslagneming en
verbeurdverklaring mogelijk als ondersteunende juridische maatregelen
om tegen dat gebruik op te treden.
Bij een verbod op inbrekerswerktuigen, zoals dat in veel gemeentelijke
APV’s is opgenomen, is het voorhanden hebben of vervoeren van lopers,
valse sleutels, touwladders etc. strafbaar gesteld, soms alleen tijdens de
nachtelijke uren. Het verbod geldt niet als de inbrekerswerktuigen niet zijn
gebruikt of bestemd voor het vergemakkelijken van een inbraak of het
wissen van sporen. Een vergelijkbaar verbod voor de Target Blu Eye heeft
als belangrijk bezwaar dat bij het aantreffen van dit voorwerp enige relatie
met een (voorgenomen) strafbaar feit niet uit zijn uiterlijke verschijningsvorm valt af te leiden. Dit klemt temeer omdat het voorwerp
vooralsnog ook een legaal gebruiksdoel heeft. Verwacht mag worden dat
een bezitter te kwader trouw uiteraard geen helderheid zal verschaffen
over zijn bedoelingen met het voorwerp. Pas als ook andere feiten en
omstandigheden duiden op criminele intenties en activiteiten is
voorstelbaar dat aannemelijk kan worden gemaakt dat daarbij de Target
Blu Eye als hulpmiddel is gebruikt. Zoals hiervoor is aangegeven, zijn in
dat geval inbeslagneming en verbeurdverklaring de geschikte instrumenten om het voorwerp uit het verkeer te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 628, nr. 631

2

Conclusie
De politie heeft op basis van een eerste inventarisatie in reactie op de
media-aandacht aangegeven het gebruik van de Target Blu Eye niet als
structureel probleem te ervaren. Op basis van enkele voorbeelden geeft
de politie evenwel ook aan dat het gebruik van de Target Blu Eye in
potentie hinderlijk kan zijn voor de opsporing. Daarom houdt de politie in
haar werkwijze ook al rekening met het gebruik van dergelijke apparatuur.
Een verbodsbepaling zou hierop een nuttige aanvulling kunnen zijn. Gelet
op de regels van vrije marktwerking is voor een eventuele verbodsbepaling een aantoonbare noodzaak voorwaardelijk. Ik ben bereid om over
te gaan tot een verbodsbepaling als de noodzaak hiervan voldoende
onderbouwd kan worden. Hiertoe zal ik de komende maanden nader
onderzoek laten uitvoeren. Op basis van de resultaten van dit onderzoek
zal ik u berichten over eventuele vervolgstappen.
Beveiliging van radiocommunicatie via de zogenaamde
TETRA-standaard
In oktober 2015 heeft een Zweedse politiebond een presentatie gegeven
over de beveiliging van radiocommunicatie via de zogenaamde TETRAstandaard. Zoals GSM de standaard is voor mobiele telefonie voor het
grote publiek, is TETRA de standaard voor mobiele communicatie voor de
Openbare Orde en Veiligheidsdiensten en wordt deze ook gebruikt voor
andere kritische communicatieprocessen in het bedrijfsleven. Deze
presentatie is in Europees verband verspreid en heeft mijn departement
op 8 maart jl. ontvangen.
De presentatie stelt dat aangenomen mag worden dat de radiocommunicatie welke verloopt via radionetwerken die gebruik maken van de
wereldwijde TETRA-standaard afgeluisterd kan worden door buitenlandse
inlichtingendiensten.
Net als overigens in ca. 147 andere landen maken de Nederlandse
hulpverleningsdiensten voor hun radiocommunicatie met C2000 gebruik
van deze technologie. Tevens wordt gesteld dat bedrijven apparatuur en
software op de markt aanbieden om TETRA-systemen te «scannen» en te
«monitoren».
Met betrokkenheid van het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging
(NBV), businessunit van de AIVD, het NCSC en de politie is de informatie
uit de presentatie beoordeeld en afgezet tegen de eerdere veiligheidsinschattingen die voor C2000 zijn gemaakt en de maatregelen die zijn
genomen om de communicatie via C2000 te beveiligen. Ik hecht eraan u
hierover te informeren.
Beveiligingsniveau C2000
C2000 is het communicatiesysteem voor de reguliere communicatie
tussen de hulpverleningsdiensten: politie, brandweer, ambulance en
Koninklijke Marechaussee. Het beveiligingsniveau voor deze gebruikersgroepen is bepaald op het niveau van «departementaal vertrouwelijk». Dit
betekent dat het systeem zonder aanvullende maatregelen niet bedoeld is
voor communicatie boven dit niveau. Gebruikersgroepen van C2000 met
hogere beveiligingseisen kunnen gebruik maken van extra beveiligingsmaatregelen, waaronder extra versleuteling van het berichtenverkeer.
Het C2000-netwerk wordt beveiligd door een combinatie van fysieke
(hekken, sloten), organisatorische (screening personeel) en elektronische
(alarmering, versleuteling van de radiocommunicatie) beveiligingsmaatregelen. Als bijvoorbeeld een portofoon als vermist/gestolen wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 628, nr. 631

3

gedetecteerd en dit wordt gemeld, dan wordt deze geblokkeerd. Dit kan
een tijdelijke of een permanente blokkering opleveren, waardoor deze
randapparatuur onbruikbaar is geworden voor onbevoegden.
Interceptiemogelijkheden door statelijke actoren en niet statelijke actoren
De hierboven genoemde TETRA-standaard wordt wereldwijd ook buiten
de overheid gebruikt voor radiosystemen voor de zakelijke telecommarkt
(o.a. ten behoeve van het mobilofoonverkeer van het openbaar vervoer,
industrie, logistiek en bewaking). Deze systemen kennen in veel landen de
wettelijke plicht om interceptiemogelijkheden te hebben: afluisterbaar te
zijn. Met andere woorden, de mogelijkheid voor aftappen binnen
wettelijke kaders is niet nieuw.
In de presentatie wordt ook de mogelijkheid van interceptie via een
zogenaamde verborgen «achterdeur» aan de orde gesteld. Zowel politie
als AIVD geeft in reactie op deze informatie aan vanuit haar informatielijn
nooit een «achterdeur» te hebben aangetroffen of aanwijzingen dat
hiervan gebruik wordt gemaakt vernomen. Zij geven aan, dat daar waar
gesuggereerd wordt dat er moedwillig in de apparatuur zaken worden
ingebouwd om de communicatiesystemen te kunnen afluisteren dit,
hoewel theoretisch niet uit te sluiten, vooralsnog niet gestaafd is door
bewijs of concrete vermoedens.
Het radioverkeer van C2000 wordt beveiligd met twee lagen versleuteling.
Dit zijn de standaard aanwezige C2000 versleuteling voor alle gebruikersgroepen en aanvullende versleuteling voor specifieke gebruikersgroepen.
Zowel de politie als de AIVD hebben ook ten aanzien van niet-statelijke
actoren (civiele beveiligingsonderzoekers, criminele organisaties,
activisten, terreurgroepen etc.) geen aanwijzingen dat deze actoren
proberen om de standaard versleuteling van C2000 te doorbreken. Hoewel
de AIVD geen diepgaand onderzoek heeft verricht naar het gebruikte
crypto-algoritme, kan ten aanzien van de aanvullende versleuteling
gesteld worden dat dit geavanceerde beveiliging biedt tegen het illegaal
meeluisteren door derden.
Tenslotte wordt er in de presentatie gesteld dat bedrijven apparatuur en
software op de markt aanbieden om TETRA-systemen te «scannen» en te
«monitoren». De genoemde bedrijven variëren van bedrijven die zelf
TETRA systemen produceren tot bedrijven die scan-, encryptie- en
decryptie-apparatuur leveren. Het scannen en monitoren van standaard
TETRA zonder een beveiligingsalgoritme behoort tot de mogelijkheden
van deze bedrijven. Dit is een legale activiteit en kan voor allerlei
doeleinden worden gebruikt, bijvoorbeeld om de netwerkkwaliteit te
meten. C2000 is beveiligd met een «versleutelings-algoritme» dat niet
toegankelijk is voor deze bedrijven en waarvan het illegaal ontsleutelen
ook niet door deze bedrijven wordt aangeboden. De politie heeft mij
daarbij aangegeven tot op heden geen apparatuur aangetroffen te hebben
die de inhoud van C2000 Tetra kan ontcijferen. Het detecteren van het
radiosignaal is wel mogelijk, zoals in het eerste deel van de brief
aangegeven.
Het beveiligen van informatie en communicatie tussen hulpverleningsdiensten vindt zoals hierboven vermeld plaats op basis van een combinatie van fysieke, personele en technische maatregelen. Vooralsnog zie ik
op basis van de presentatie en de hierover ontvangen informatie van de
AIVD, het National Cyber Security Centre en de politie geen aanleiding om
de huidige beveiligingsmaatregelen te veranderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 628, nr. 631

4

De presentatie is voor mij wel aanleiding om signalen over de beveiliging
van Tetra in nationaal en internationaal verband nader te verkennen en
indien nodig van aanvullend onderzoek en of maatregelen te voorzien.
Daarbij is het van belang ons te realiseren dat ontwikkelingen in technologieën, inclusief de kwetsbaarheden daarin, steeds zullen voortgaan en wij
hier altijd scherp en bedacht op moeten blijven.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 628, nr. 631

5