3
Vragenuur: Vragen Alkaya
Vragen van het lid Alkaya aan de minister van Financiën
over het GameStop-schandaal en de marktbeïnvloeding
vanuit de financiële sector.
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan de heer Alkaya namens de
SP, voor zijn vragen aan de minister van Financiën, die ik
ook van harte welkom heet, over het het GameStopschandaal en de marktbeïnvloeding vanuit de financiële
sector.

De heer Alkaya (SP):
Voorzitter. Het werd vorige week, midden in de coronacrisis
waar we in zitten, toch ook wel heel duidelijk dat de financiële wereld toch een hele andere wereld is, en een hele
gekke wereld. Normaal gesproken heb je de zogeheten
hedgefondsen. Dat zijn mensen in die gekke financiële
wereld die gokken op de neergang van bedrijven of landen
in de echte wereld. Zij lenen aandelen en obligaties, maar
verkopen die ondertussen wel, terwijl ze die gewoon moeten teruggeven, in de hoop dat zij ze later goedkoper, dus
voor een lagere prijs, kunnen terugkopen. Stel u voor dat
ik een pen van u leen. Ik verkoop die voor €5 en op het
moment dat u zegt "meneer Alkaya, ik wil mijn pen terug",
hoop ik dat ik diezelfde pen voor €4 kan terugkopen. Op die
manier heb ik €1 winst gemaakt. Op die manier verdienden
dit soort winstschrapers al honderden miljoenen, bijvoorbeeld aan de ellende in Griekenland in de eurocrisis. De
een zijn dood is een ander zijn brood. Dat is het casinokapitalisme dat wij normaliter kennen en waar wij als SP fel
tegenstander van zijn.
Maar wat gebeurde er vorige week? Dit soort hedgefondsen
hadden hun vizier gericht op een spelletjeswinkel,
GameStop. Maar de klanten van die winkel en jongeren op
het internet lieten dat niet zomaar gebeuren. Ze kregen er
lucht van en kochten massaal aandelen, juist om die
beurskoers op te krikken, waardoor de winstschrapers miljarden begonnen te verliezen. Wat gebeurde er toen, ook
in Nederland? De financiële sector legde de handel stil. De
deuren, die wagenwijd openstonden op het moment dat
hedgefondsen miljarden verdienden, gingen opeens op
slot op het moment dat ze geld begonnen te verliezen.
Daarom heb ik nu twee vragen aan de minister van Financiën.
Wat vindt hij ervan dat ook Nederlandse bedrijven de handel
in aandelen hebben stopgezet zodra hedgefondsen geld
begonnen te verliezen? Is dat geen marktmanipulatie en
mag dat eigenlijk wel volgens de richtlijn MiFID II?
Mijn tweede vraag is: zijn er signalen dat hedgefondsen
ook Nederlandse bedrijven onder druk hebben gezet om
die handel stop te zetten? Gaat de Autoriteit Financiële
Markten onderzoek doen naar de onafhankelijkheid van de
betreffende handelsplatforms?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Alkaya

De voorzitter:
Het woord is aan de minister van Financiën.

Minister Hoekstra:
Voorzitter, dank u wel. Dank aan de heer Alkaya voor zijn
vragen over dit onderwerp, dat primair speelt in Amerika,
maar dat inderdaad in ieder geval ten dele een pendant
heeft gekregen in Nederland, zoals hij terecht beschrijft.
Voor de goede orde: wat is er nou precies in Nederland
gebeurd? Een van de brokers heeft tijdelijk de handel
beperkt. Dat kan op zichzelf horen bij de zogenaamde open
norm die gaat over zorgvuldige dienstverlening. Je mag
dus niet onmiddellijk tot de gevolgtrekking komen dat je,
omdat de handel is stilgelegd, daarmee de ene of andere
partij zou bevoordelen. Ik vind dat gevaarlijk kort door de
bocht. Ik ben het wel eens met de heer Alkaya dat je in dit
soort situaties goed moet onderzoeken wat er aan de hand
is, of het prudent was om de handel stil te leggen en of
inderdaad het belang van de kleine beleggers — want daar
gaat het hier om; daar zijn we het over eens — het primaire
oogmerk was. Daar gaat de AFM over en daar kijkt de AFM
op dit moment naar. Zonder dat ik toegang krijg tot toezichtsvertrouwelijke informatie kan ik de heer Alkaya wel toezeggen dat ik aan hem en de Kamer zal laten weten wat er uit
die overleggen is gekomen. Dat ten aanzien van zijn eerste
vraag.
Zijn tweede vraag was of ik signalen heb dat hedgefunds
actief gemanipuleerd zouden hebben in Nederland. Nee,
dat soort signalen heb ik niet. Overigens is ook daar de
toezichthouder natuurlijk degene die het eerst in staat is
om dat soort signalen op te pikken, als die er zouden zijn,
en niet het ministerie of ikzelf.
De heer Alkaya (SP):
Het is natuurlijk wel heel toevallig dat de handel is stilgelegd
vanwege de zorgvuldige dienstverlening, juist op het
moment dat dit soort grote hedgefondsen verlies begonnen
te maken. Dit soort hedgefondsen — ik zei het al eerder —
hebben geld verdiend aan de neergang van hele landen,
van een land als Griekenland. Op het moment dat zij hun
vizier op een bedrijf hebben gericht, dan kan zo'n bedrijf te
gronde worden gericht; als zij hun vizier niet op zo'n bedrijf
hadden gericht, dan was dat laatste niet gebeurd. Dat is
pas gevaarlijk: financiële speculatie over zaken in de reële
economie. Daar moeten we voor gaan liggen. Daar is de
Autoriteit Financiële Markten volgens mij ook voor bedoeld.
Het is dus heel goed dat ze hiernaar gaan kijken. Het lijkt
me ook heel goed als ze in hun onderzoek meenemen of
dit soort grote hedgefondsen het grootkapitaal, dus
Nederlandse bedrijven, onder druk hebben gezet, en dat
we daarover ook iets horen van de minister op het moment
dat dat duidelijk is.
Maar dat is de ene kant van het verhaal. Dat gaat eigenlijk
over: hoe rechtvaardig, hoe eerlijk is het stelsel nou eigenlijk? Werkt het niet alleen maar ten voordele van het
grootkapitaal? Op het moment dat ze geld beginnen te
verliezen, dan wordt alles op slot gezet. Dat is de ene kant.
De andere kant is: wij weten natuurlijk ondertussen dondersgoed dat dit soort financiële speculatie in één keer kan
omslaan, ook in een crisis, in de echte wereld, in de reële
economie. Mijn vraag aan de minister is dan ook: zijn er

2 februari 2021
TK 51

51-3-1

signalen dat dit soort speculatie op dit moment ook in
Nederland aan de gang is? Wat vindt de minister ervan dat
dit soort speculatie op termijn ook in de reële economie
effecten kan hebben? Moeten we dat niet voorkomen? En
zijn er dan ook signalen dat het op dit moment in Nederland
aan de gang is?

Minister Hoekstra:
Het is speciaal ingevoerd? Oké. Niet voor mij, hoop ik.

Minister Hoekstra:
Het is belangrijk — met alles wat ik op zichzelf wel eens ben
met de heer Alkaya — om hier onderscheid te maken tussen
wat we denken waar te nemen en wat er onderliggend
gebeurt. De heer Alkaya gebruikt over het eerste onderwerp
de woorden: het is wel heel toevallig dat die bank de handel
stillegt net op het moment dat hedgefunds mogelijk verliezen lijden. In dat "heel toevallig" ligt natuurlijk toch besloten
als zou de bank dat gedaan hebben om juist die hedgefunds
tegemoet te komen. De AFM kijkt daarnaar, zo heb ik net
aangegeven. Maar de verklaring die is gegeven, namelijk
dat het ook de verantwoordelijkheid van deze bank is om
zorgvuldige dienstverlening heel serieus te nemen en kleine
beleggers juist te beschermen, en dat dat de reden is
geweest om te handelen zoals is gehandeld, is op voorhand
natuurlijk ook plausibel. Ik vind het dus goed dat de toezichthouder naar dit soort situaties kijkt, die niet vaak voorkomen. Dat ben ik echt met de heer Alkaya eens. Maar de
gevolgtrekking dat er dus wel iets aan de hand zal zijn wat
niet in de haak is, is wel heel kort door de bocht. Ik vind het
belangrijk dat in het systeem met checks-and-balances dat
wij hebben, we zorgen dat de toezichthouder toezicht houdt
en dat we niet onmiddellijk dit soort conclusies daaraan
verbinden. Ik hoop dat de heer Alkaya dat ook kan zien. Je
mag van banken verwachten dat ze opkomen voor de
belangen van juist kleine beleggers, daar zorgvuldigheid
in betrachten en die open norm ook zo uitleggen, maar
vervolgens wil je ook graag dat toezichthouders dan controleren.

Minister Hoekstra:
Voorzitter, ik hou onmiddellijk m'n mond. Ik had nog een
paar hele waardevolle dingen te zeggen, maar die blijven
besloten achter de wal mijner tanden.

Zijn tweede vraag is natuurlijk een veel grotere vraag die
we weleens aan de hand hebben gehad ten aanzien van de
reële situatie in de economie met alle onzekerheid en grote
gevolgen op het gebied van corona, en welke negatieve
effecten een financiële crisis daar nog op zou kunnen hebben. Daarvan heb ik hier steeds gezegd dat op dit moment
de financiële instellingen er gelukkig aanzienlijk beter
voorstaan dan voor de vorige crisis. Maar het is natuurlijk
geen gegeven dat dat sowieso zo blijft. Dat blijft dus een
punt van aandacht voor de toezichthouders en voor mij als
minister van Financiën, waarbij overigens mijn eerste zorg
niet zozeer de Nederlandse financiële sector is als wel wat
er breder in Europa gebeurt. We moeten er allemaal op ...
Ik zie heel groot "afronden" in mijn beeld komen. Ik zal er
nog één zin aan wijden. Ik heb dit nooit eerder gezien.
De voorzitter:
Ja, dat ga ik actief hanteren de komende tijd.

De voorzitter:
Nee.

De voorzitter:
Nou, de heer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Dan begin ik bij de tweede vraag. Ik concludeer dat de
minister nu geen signalen heeft over een systeemrisico en
dat dit casinokapitalisme op dit moment niet lijkt over te
slaan naar de reële economie. Het is heel belangrijk dat we
hier te horen krijgen dat daar geen signalen over zijn. Bij
het eerste deel kijk ik heel erg uit naar de brief die we hierover zullen krijgen en het onderzoek van de Autoriteit
Financiële Markten. Want het is toch heel toevallig dat de
handel stilgelegd wordt juist op het moment dat kleine
beleggers besluiten met z'n allen een vuist te maken en dit
soort hedgefondsen een klap geven. Ik blijf het dus heel
toevallig vinden dat dat zou zijn vanwege de zorgvuldige
dienstverlening richting kleine beleggers. Volgens mij ziet
iedereen dat daar ook weleens meer aan de hand zou kunnen zijn, dus ik zie uit naar de brief. Dank u wel.
Minister Hoekstra:
Voor de volledigheid heb ik toch een korte toevoeging. Dat
is precies waarom het goed is dat zo'n geval wat je niet
vaak ziet, wordt onderzocht. Maar ik denk dat we ook een
variant op dit debat zouden hebben gehad, als de handel
niet zou zijn stilgelegd en kleine beleggers vervolgens grote
verliezen hadden geleden. Dan had de heer Alkaya de eerste
kunnen zijn die mij naar de Kamer had gehaald om te zeggen: waarom is er nou niet ingegrepen; dan heeft deze
partij wel erg meebewogen met de hedgefunds. En dan
had hij ook de woorden "dit is wel zeer toevallig" gebruikt,
is mijn vermoeden. Maar dat is if-history, dus we zullen er
nooit achter komen.
De voorzitter:
Nee, klopt. Dank u wel. Dan heb ik de heer Bruins namens
de ChristenUnie.

De voorzitter:
Dat heb ik speciaal ingevoerd.

De heer Bruins (ChristenUnie):
Het gaat hier om een gelijk speelveld tussen grote beleggers
en kleine beleggers. Ik denk dat die kleine beleggers dondersgoed weten wat ze aan het doen zijn. Die kleine beleggers kopen van echt geld echte aandelen, en daar willen ze
een bedrijf mee steunen. Anders wordt dat kapotgemaakt
door hedgefunds. Dat zijn kleine beleggers, die hebben
diamanten handen. Die kunnen gewoon op hun aandelen
blijven zitten en die gaan dan kijken wat er gebeurt. Maar
die hedgefunds, die spelen het vuil. Die gaan kijken of de

Tweede Kamer

2 februari 2021
TK 51

Minister Hoekstra:
Dat ik dit nooit eerder heb gezien in drieënhalf jaar,
beschouw ik als ...

Vragenuur: Vragen Alkaya

51-3-2

handel beperkt kan worden. De aandelen van die kleine
beleggers worden vervolgens toch weer "uitgeleend" en er
wordt zelfs fake news door hedgefunds in de wereld
gebracht. Kan de minister ervoor zorgen dat er regels
komen waardoor er een gelijk speelveld komt voor deze
kleine beleggers en de grote beleggers?
Minister Hoekstra:
In mijn optiek is dat er in belangrijke mate. Precies die open
norm waar ik net naar verwees en die zeer waarschijnlijk
ook is toegepast door de bank, waar de toezichthouder dan
ook weer toezicht op houdt, zorgt daarvoor. Overigens vind
ik de opmerking "diamanten handen" een mooie. Wat je
hier hebt gezien — het is misschien toch goed dat nog tegen
de heer Bruins te zeggen — is dat die kleine beleggers wel
degelijk effectief bleken te zijn in de strijd, als ik het zo mag
noemen, tegen de bedoelingen van die hedgefunds. Mijn
vermoeden is dat de heer Alkaya daar een deel van zijn
inspiratie vandaan heeft gehaald voor deze vraag. Het is
een denk ik door hem en eigenlijk ook wel door mij
bewonderde Amerikaanse politica geweest, AOC, die dit
heeft opgebracht.
Wat ik best wil meenemen, is of je nou nog meer zou
moeten willen doen. De belangrijkste richtlijn daarvoor
vanuit de Europese Commissie wordt de komende zomer
weer herzien. Mijn suggestie zou zijn — dat zou ik ook de
heer Bruins willen toezeggen — dat we deze casuïstiek,
waar de Commissie sowieso naar kijkt en waar ook de AFM
ervaring mee zal opdoen, meenemen en de Commissie
vragen om die te betrekken bij de herziening van die richtlijn.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dan wacht ik dat af. Mijn tweede vraag gaat over het fenomeen "short gaan" in zichzelf. Want dit laat wel zien dat er
ook heel kwalijke dingen kunnen gebeuren, zeker wanneer
je op meer aandelen short kunt gaan dan er daadwerkelijk
in omloop zijn. Dan wordt er dus in feite iets uitgeleend wat
helemaal niet bestaat. Is de minister het met mij eens dat
we ook in dit land moeten kijken of we het fenomeen "short
gaan" niet meer aan banden moeten leggen, zodat er bijvoorbeeld niet meer dan 20% of 30% short kan gaan van
de in omloop zijnde aandelen? Dat zou al enorm zijn. Boven
de 100% zou toch de facto verboden moeten worden?

De voorzitter:
Prima. Dan de heer Nijboer, namens de PvdA.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik denk niet dat het heel veel toelichting behoeft dat ik geen
liefhebber ben van flitshandel en alles wat daarbij komt
kijken en dat ik het ook wel aardig vind dat particulieren
een keer die hedge funds een loer hebben gedraaid, maar
dat blijft natuurlijk niet altijd goed gaan. Ik wil de minister
bij wijze van uitzondering een keer vragen om goed
inzichtelijk te maken wat hier nou eigenlijk is gebeurd en
ook wat de verschillende posities zijn. Daar zit dus de vraag
van de heer Bruins over short gaan bij, maar ook de rol van
kredietbeoordelaars, want die is eigenlijk na de financiële
crisis hetzelfde als die was en ze geven nog steeds net zo
weinig informatie als ze in het verleden deden. Mijn vraag
is om die hele financiële sector en handel en ook het toezicht daarop een keer in kaart te brengen en daar een beste
brief — daar vroeg ik de heer Dijsselbloem altijd om — over
aan de Kamer te sturen. Hij is al demissionair en heeft best
drukke andere bezigheden, maar ik denk dat hij dit de
komende maanden nog wel kan doen.
Minister Hoekstra:
Het klinkt alsof de heer Nijboer mij ruimte geeft in het
moment van het laten aanspoelen van de brief. Dat wordt
een beste brief. Ik heb er drieënhalf jaar lang op moeten
wachten. Ik geloof niet dat de heer Nijboer die term ooit
eerder naar mij gebruikt heeft, maar gelukkig dan op de
valreep alsnog. Dat ga ik doen. Ik zou er wel bij willen aantekenen dat ik moet kijken welke delen ik boven water kan
krijgen, welk deel van de informatie aan alleen de toezichthouder toekomt en welk gedeelte aan mij. Laat ik dit meenemen in de casuïstiek.
Mag ik besluiten met de heer Nijboer te complimenteren
met zijn dresscode? Hij en ik hebben daar geen overleg
over gehad van tevoren.
De voorzitter:
Nu u het zegt! Dat klopt inderdaad. Nou, het ziet er goed
uit. Dank u wel. We wachten heel even en dan geef ik het
woord aan de laatste vragensteller.

Minister Hoekstra:
Dat vind ik wel een grote gevolgtrekking naar aanleiding
van deze specifieke casus. Ik denk dat we dat echt breder
moeten wegen, ook omdat short selling, überhaupt short
of long gaan, niet een typisch Nederlands fenomeen is. Dat
gebeurt zeer breed, zeer veelvuldig. Alles wat überhaupt
met derivatives, derivaten, te maken heeft, heeft een
enorme groei gekend de afgelopen 20, 30 jaar. Wat daar
verstandig is qua speelveld en qua regelgeving, daar zou
ik best nog eens op willen studeren. Dat zou ik dan overigens echt willen neerleggen bij de Commissie, omdat we
hier ook met een Europees speelveld te maken hebben. Ik
denk dat dat verstandiger en afgewogener is dan nu een
soort — ik durf de term bijna niet te gebruiken — fast forward te doen op een specifiek stukje van de puzzel. Zo zou
ik het met de heer Bruins willen afspreken.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Alkaya

2 februari 2021
TK 51

51-3-3