Evaluatie	  Wet	  Ovoz	  
Opsporing	  en	  verzekering	  onverzekerden	  zorgverzekering	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
Datum	  

8	  september	  2014	  

Opstellers	  

mr.	  E.	  (Ed)	  Maagdelijn,	  drs.	  P.J.G.M.	  (Piet)	  de	  Bekker	  

	  

	  

1	  

	  

	  

2	  

	  

Inhoudsopgave	  
Samenvatting	  ....................................................................................................................................	  5	  
1	   Inleiding	  .......................................................................................................................................	  9	  
1.1	   Aanleiding	  .....................................................................................................................................	  9	  
1.2	   Door	  VWS	  geformuleerde	  onderzoeksvragen	  .............................................................................	  11	  
1.3	   Scope	  van	  het	  onderzoek	  ............................................................................................................	  11	  
1.4	   Onderzoeksmethode	  ...................................................................................................................	  12	  
1.5	   Leeswijzer	  ....................................................................................................................................	  13	  
2	   Resultaten	  en	  effecten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  .........................................................................	  15	  
2.1	   De	  fase	  van	  opsporing	  en	  aanschrijving	  ......................................................................................	  15	  
2.2	   De	  fase	  van	  boeteoplegging	  en	  inning	  	  .......................................................................................	  27	  
2.3	   De	  fase	  van	  ambtshalve	  verzekering	  en	  premie-­‐inning/incasso	  	  ................................................	  30	  
2.4	   De	  fase	  van	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  regime	  .......................................................................	  35	  
2.5	   Kosten	  en	  baten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  ..............................................................................................	  38	  
3	   Beantwoording	  onderzoeksvragen	  en	  aanbevelingen	  ..............................................	  41	  
3.1	   Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  opsporing	  en	  aanschrijving	  ......................	  41	  
3.2	   Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  boeteoplegging	  en	  inning	  ........................	  43	  
3.3	   Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  ambtshalve	  verzekering	  en	  premie-­‐
inning/incasso	  .......................................................................................................................................	  44	  
3.4	   Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  systeem	  ......	  45	  
3.5	   Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  kosten	  en	  baten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  ...........	  46	  
Bijlage	  –	  Interviews	  en	  focusgroepen	  ....................................................................................	  47	  
Interviews	  .............................................................................................................................................	  47	  
Thematische	  focusgroep	  .......................................................................................................................	  47	  
Overkoepelende	  focusgroep	  ................................................................................................................	  48	  
	  
	  

	  

3	  

	  

	  

	  

	  

4	  

	  

Samenvatting	  
Op	  15	  maart	  2011	  is	  de	  Wet	  Opsporing	  en	  verzekering	  onverzekerden	  zorgverzekering	  (Wet	  Ovoz)	  in	  werking	  
getreden.	  Deze	  Wet	  heeft	  tot	  doel	  om	  mensen	  die	  verzekeringsplichtig	  zijn,	  maar	  zich	  niet	  verzekerd	  hebben,	  
op	  te	  sporen	  en	  met	  behulp	  van	  vervolgacties	  het	  aantal	  onverzekerden	  terug	  te	  dringen.	  	  
Het	  ministerie	  van	  VWS	  heeft	  verzocht	  een	  evaluatieonderzoek	  uit	  te	  voeren	  naar	  de	  effectiviteit	  van	  het	  
opsporingsmechanisme	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  waarin	  twee	  hoofdvragen	  centraal	  staan:	  
1.
2.

Is	  het	  systeem	  van	  opsporing	  doeltreffend?	  
Welke	  effecten	  heeft	  de	  wet	  opgeleverd	  sinds	  de	  invoering?	  

Bij	  de	  beantwoording	  van	  de	  onderzoeksvragen	  is	  gekeken	  naar	  de	  onderdelen	  van	  de	  Wet	  Ovoz:	  
•
•
•
•

De	  fase	  van	  opsporing	  en	  aanschrijving	  
De	  fase	  van	  boeteoplegging	  en	  inning	  	  
De	  fase	  van	  ambtshalve	  verzekering	  en	  premie-­‐inning/incasso	  
De	  fase	  van	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  systeem	  

De	  regeling	  is	  onomwonden	  effectief	  en	  efficiënt	  in	  het	  reduceren	  van	  het	  aantal	  onverzekerden	  
Op	  basis	  van	  de	  tot	  nu	  toe	  behaalde	  resultaten	  is	  het	  systeem	  van	  opsporing	  en	  aanschrijving	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  
zeer	  doeltreffend	  te	  noemen.	  Sinds	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  systematiek	  is	  het	  destijds	  genoemde	  aantal	  
vermeende	  onverzekerden	  met	  90%	  gereduceerd.	  Daarenboven	  was	  er	  voor	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  geen	  eenduidig	  zicht	  op	  de	  omvang	  van	  de	  populatie	  onverzekerden	  in	  Nederland.	  Het	  systeem	  van	  de	  
Wet	  Ovoz	  heeft	  meer	  inzicht	  gegeven	  in	  de	  omvang,	  aanwas	  en	  uitstroom	  van	  de	  populatie.	  	  
In	  de	  periode	  maart	  2011	  tot	  en	  met	  juni	  2014	  zijn	  343.973	  personen	  aangeschreven	  omdat	  ze	  vermeend	  
onverzekerd	  waren.	  Van	  die	  groep	  zijn	  174.029	  personen	  inmiddels	  ingeschreven	  bij	  een	  verzekeraar	  en	  blijken	  
117.392	  personen	  niet	  verzekeringsplichtig	  te	  zijn.	  Een	  kleine	  groep	  (2.259	  personen)	  is	  terecht	  onverzekerd	  –	  
denk	  aan	  gemoedsbezwaarden,	  geëmigreerden,	  of	  als	  actieve	  militair	  ingeschreven.	  De	  rest	  is	  “actief	  
onverzekerd”,	  en	  zit	  in	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  
De	  effectiviteit	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  is	  deels	  afhankelijk	  van	  andere	  domeinen,	  daar	  zijn	  dan	  ook	  de	  belangrijkste	  
verbeteringen	  te	  realiseren	  
Naast	  het	  succes	  zijn	  er	  –	  nu	  de	  fase	  van	  fine	  tunen	  aanbreekt	  –	  verbeteringen	  aan	  te	  brengen	  in	  de	  
opsporingssystematiek.	  De	  effectiviteit	  van	  de	  opsporing	  is	  in	  belangrijke	  mate	  afhankelijk	  van	  de	  kwaliteit	  van	  
gegevens	  uit	  de	  Basisregistratie	  Personen	  (BRP).	  De	  BRP	  bestaat	  uit	  de	  gemeentelijke	  GBA’s,	  de	  GBA-­‐
Verstrekkingsvoorziening	  (GBA-­‐V)	  en	  de	  Registratie	  Niet-­‐Ingezetenen	  (RNI).	  
De	  SVB	  gebruikt	  informatie	  uit	  deze	  registraties	  in	  combinatie	  met	  gegevens	  van	  onder	  meer	  DUO	  en	  van	  het	  
UWV	  om	  daarmee	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  op	  te	  stellen.	  De	  SVB	  vergelijkt	  dit	  bestand	  met	  het	  
Referentiebestand	  Verzekerden	  Zorgverzekeringswet	  (RBVZ)	  waarvoor	  de	  zorgverzekeraars	  verantwoordelijk	  
zijn.	  Op	  basis	  van	  die	  bestandsvergelijking	  worden	  vermeend	  onterecht	  onverzekerden	  geïdentificeerd	  en	  
aangeschreven.	  De	  onderzoekers	  constateren	  dat	  er	  gerede	  twijfel	  bestaat	  over	  de	  accuraatheid	  van	  de	  BPR	  
gegevens.	  Er	  worden	  door	  de	  uitvoeringsorganisaties	  (SVB,	  Zorginstituut	  Nederland	  en	  CJIB)	  “vervuilde”	  
gegevens	  gebruikt.	  	  

	  

5	  

	  

Bij	  de	  huidige	  populatie	  onverzekerden	  doet	  dit	  probleem	  zich	  met	  name	  voor	  bij	  personen	  die	  kortdurend	  in	  
Nederland	  woonachtig	  zijn	  geweest,	  zich	  ooit	  hebben	  ingeschreven	  in	  het	  BRP	  en	  niet	  meer	  hebben	  
uitgeschreven.	  Het	  grootse	  probleem	  bij	  deze	  “vervuilde”	  BRP	  gegevens	  is	  dat	  deze	  niet	  meer	  in	  Nederland	  
verblijvende	  personen	  onnodig	  de	  hele	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  inrollen	  en	  (soms)	  het	  hele	  proces	  doorlopen.	  
Een	  veiligheidsventiel	  in	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  om	  vervuilde	  gegevens	  systematisch	  vroegtijdig	  uit	  het	  
proces	  te	  verwijderen	  ontbreekt.	  Op	  basis	  van	  interviews	  en	  data	  analyse	  aan	  de	  voorkant	  en	  achterkant	  van	  
de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  zijn	  inschattingen	  mogelijk	  van	  de	  groepen	  die	  onterecht	  worden	  aangeschreven	  en	  
deels	  uiteindelijk	  onterecht	  het	  proces	  doorlopen.	  Het	  bepalen	  van	  het	  daadwerkelijk	  aantal	  en	  identificeren	  
van	  de	  betreffende	  individuen	  vergt	  aanvullende	  data	  analyse.	  	  
Binnen	  de	  systematiek	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  zijn	  kleine	  reparaties	  in	  het	  proces	  mogelijk	  met	  beperkte	  
verbetermogelijkheden	  
Het	  succes	  van	  de	  regeling	  zit	  hem	  voornamelijk	  in	  de	  aanschrijving,	  doordat	  mensen	  zich	  gaan	  verzekeren	  of	  
hun	  AWBZ-­‐status	  betwisten.	  Het	  boete-­‐regime	  heeft	  daarbij	  een	  preventieve	  werking.	  In	  het	  vervolgtraject	  
levert	  de	  boete	  weinig	  toegevoegde	  waarde	  aan	  de	  werking	  van	  de	  Wet	  Ovoz,	  omdat	  na	  opleggen	  van	  de	  
boete	  maar	  weinig	  mensen	  overgaan	  tot	  het	  afsluiten	  van	  een	  verzekering.	  Daarnaast	  zijn	  de	  inningsresultaten	  
van	  de	  boetes	  en	  de	  premie	  voor	  de	  ambtshalve	  verzekering	  mager,	  maar	  vanwege	  de	  “vervuilde”	  BRP	  
gegevens	  is	  dit	  wel	  verklaarbaar.	  Het	  proces	  van	  aanschrijving	  en	  opleggen	  van	  de	  boetes	  strekt	  zich	  uit	  over	  
negen	  maanden	  nadat	  iemand	  als	  onverzekerd	  is	  geïdentificeerd.	  De	  eerste	  keer	  dat	  daadwerkelijk	  bij	  een	  
persoon	  wordt	  aangebeld,	  is	  pas	  als	  de	  deurwaarder	  langskomt	  voor	  de	  inning	  van	  de	  boete(s)	  na	  ongeveer	  9	  
maanden.	  
Bij	  de	  overgang	  naar	  de	  reguliere	  verzekering	  constateren	  zorgverzekeraars	  dat	  de	  betaaldiscipline	  van	  een	  
deel	  van	  de	  populatie	  voormalig	  onverzekerden	  slecht	  is.	  Dit	  zijn	  potentiële	  instromers	  voor	  de	  
wanbetalersregeling.	  Gelet	  op	  het	  moment	  van	  inwerkingtreding	  en	  de	  doorlooptijd	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  worden	  
de	  eerste	  effecten	  op	  de	  wanbetalersregeling	  vanaf	  Q1	  2014	  en	  verder	  zichtbaar.	  	  
Antwoorden	  op	  de	  onderzoeksvragen:	  
1.	  Het	  systeem	  van	  opsporing	  is	  in	  hoge	  mate	  doeltreffend	  en	  doelmatig	  geweest.	  Nog	  steeds	  zorgt	  de	  
systematiek	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  ervoor	  dat	  onverzekerden	  worden	  aangeschreven,	  waarna	  een	  groot	  deel	  zich	  
verzekert.	  Daarnaast	  worden	  sommige	  mensen	  onterecht	  aangeschreven.	  In	  die	  zin	  kan	  het	  systeem	  van	  
opsporing	  worden	  verbeterd.	  
2.	  De	  effecten	  van	  de	  wet	  sinds	  de	  invoering	  zijn	  eerst	  en	  vooral	  dat	  de	  groep	  onverzekerden	  drastisch	  is	  
gereduceerd,	  waardoor	  veel	  verzekeringsplichtigen	  bijdragen	  aan	  de	  gewenste	  solidariteit	  binnen	  de	  
Zorgverzekeringswet.	  Bovendien	  heeft	  de	  Wet	  Ovoz	  gezorgd	  voor	  meer	  inzicht	  in	  de	  groep	  mensen	  die	  niet	  
verzekeringsplichtig	  zijn	  (geen	  aanspraak	  op	  volksverzekeringen).	  Die	  laatste	  groep	  is	  momenteel	  niet	  scherp	  af	  
te	  bakenen.	  Daarom	  is	  een	  ongewenst	  neveneffect	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  dat	  sommige	  mensen	  soms	  onterecht	  het	  
proces	  inrollen.	  
De	  conclusies	  leiden	  tot	  een	  aantal	  aanbevelingen.	  De	  aanbevelingen	  zijn	  in	  het	  slothoofdstuk	  geformuleerd	  
met	  een	  toelichting.	  Deze	  samenvatting	  geeft	  de	  aanbevelingen	  in	  compacte	  bullets:	  	  
-­‐	  Vergroot	  de	  kwaliteit	  van	  het	  Basisregister	  Personen	  om	  te	  voorkomen	  dat	  niet-­‐verzekeringsplichtigen	  
onterecht	  worden	  aangeschreven.	  
-­‐	  Verbeter	  de	  opsporing	  door	  extra	  gegevens	  over	  de	  status	  van	  buitenlandse	  studenten	  op	  te	  nemen	  uit	  de	  
registraties	  van	  onderwijsinstellingen.	  

	  

6	  

	  

-­‐	  Probeer	  –	  nog	  voor	  de	  eerste	  aanschrijving	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  –	  via	  datamining	  groepen	  te	  
identificeren	  waar	  eerst	  aanvullend	  onderzoek	  naar	  wordt	  gedaan	  om	  verblijfstatus,	  woonsituatie	  en	  eventuele	  
verzekeringsplicht	  te	  achterhalen.	  
-­‐	  Onderzoek	  of	  de	  bestaande	  termijn	  rond	  boeteoplegging	  en	  inning	  kan	  worden	  verkort,	  om	  zo	  eerder	  in	  het	  
proces	  tot	  een	  fysiek	  contactmoment	  tussen	  de	  deurwaarder	  en	  de	  vermeend	  onverzekerde	  te	  komen.	  
-­‐	  Onderzoek	  of	  het	  eerdere	  fysieke	  contact	  ook	  op	  een	  andere	  wijze	  kan	  worden	  georganiseerd,	  bijvoorbeeld	  
door	  de	  inzet	  van	  sociaal	  rechercheurs,	  zodat	  gemeenten	  invulling	  kunnen	  geven	  aan	  hun	  onderzoeksplicht.	  
-­‐	  Zet	  personen	  die	  hun	  boetes	  niet	  betaald	  hebben	  pas	  door	  naar	  de	  ambtshalve	  verzekering	  als	  duidelijk	  is	  dat	  
ze	  nog	  in	  Nederland	  verblijven.	  
-­‐	  Verdeel	  de	  kleine	  groep	  ambtshalve	  verzekerden	  niet	  langer	  over	  9	  concerns,	  maar	  breng	  ze	  onder	  bij	  één	  
verzekeraar.	  
-­‐	  Maak	  beter	  gebruik	  van	  informatie	  die	  lopende	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  beschikbaar	  komt	  over	  personen.	  
-­‐	  Hou	  mensen	  die	  niet	  of	  nauwelijks	  betalingen	  voor	  boete	  en/of	  premie	  hebben	  voldaan	  in	  de	  ambtshalve	  
verzekering	  totdat	  duidelijk	  is	  dat	  de	  verzekerde	  daadwerkelijk	  bestaat,	  in	  Nederland	  verblijft	  en	  in	  staat	  is	  de	  
reguliere	  zorgverzekeringspremie	  te	  betalen.	  
-­‐	  Monitor	  structureel	  in	  hoeverre	  ex-­‐onverzekerden	  doorstromen	  naar	  de	  wanbetalersregeling.	  
	  

	  

7	  

	  

	  

8	  

	  

1 Inleiding	  
1.1 Aanleiding	  
Het	  Nederlandse	  stelsel	  van	  sociale	  ziektekostenverzekeringen1	  is	  opgebouwd	  uit	  twee	  grote	  blokken:	  	  
1.

2.

Er	  bestaat	  een	  verzekering	  van	  rechtswege	  voor	  de	  gehele	  bevolking	  voor	  de	  langdurige	  zorg,	  geregeld	  
in	  de	  Algemene	  Wet	  Bijzondere	  Ziektekosten	  (AWBZ).	  De	  AWBZ	  vergoedt	  de	  kosten	  van	  langdurige	  
zorg	  voor	  mensen	  met	  een	  ernstige	  beperking	  door	  een	  handicap,	  chronische	  ziekte	  of	  ouderdom.	  	  
In	  de	  tweede	  plaats	  is	  er	  de	  verzekering	  tegen	  de	  kosten	  van	  op	  herstel	  gerichte	  zorg.	  Hiervoor	  zijn	  
mensen	  verplicht	  zich	  te	  verzekeren.	  Die	  is	  opgenomen	  in	  de	  Zorgverzekeringswet	  (Zvw).	  	  

Met	  de	  sociale	  verzekeringen	  van	  de	  AWBZ	  en	  de	  Zvw	  zorgen	  we	  er	  in	  Nederland	  voor	  dat	  iedereen	  die	  daar	  
recht	  op	  heeft,	  de	  noodzakelijke	  zorg	  op	  een	  betaalbare	  manier	  krijgt.	  
Solidariteit	  –	  zowel	  voor	  wat	  betreft	  ziekterisico’s	  als	  inkomensverschillen	  –	  vormt	  de	  basis	  voor	  deze	  sociale	  
ziektekostenverzekeringen.	  Daarom	  betalen	  mensen	  ook	  op	  het	  moment	  dat	  ze	  niet	  ziek	  zijn	  en	  geen	  zorg	  
nodig	  hebben	  mee	  aan	  de	  verzekeringen.	  De	  Zvw	  wordt	  voor	  het	  overgrote	  deel	  gefinancierd	  uit	  een	  nominale	  
premie	  en	  een	  inkomensafhankelijke	  bijdrage,	  die	  wordt	  geïnd	  door	  de	  Belastingdienst.	  De	  nominale	  premie	  
betalen	  verzekerden	  rechtstreeks	  aan	  de	  zorgverzekeraar	  die	  zij	  zelf	  hebben	  uitgekozen.	  De	  zorgverzekeraars	  
bepalen	  zelf	  de	  premiehoogte	  van	  de	  door	  hen	  uitgevoerde	  zorgverzekering.	  Om	  te	  voorkomen	  dat	  de	  
financiële	  toegankelijkheid	  van	  de	  zorg	  in	  gevaar	  komt,	  is	  de	  zorgtoeslag	  in	  het	  leven	  geroepen.	  Deze	  biedt	  een	  
inkomensafhankelijke	  tegemoetkoming	  in	  de	  kosten	  van	  de	  nominale	  premie.	  Zo	  is	  het	  stelsel	  solidair	  en	  kan	  
iedereen	  verzekerd	  zijn	  tegen	  de	  kosten	  van	  noodzakelijke	  zorg.	  
De	  AWBZ	  is	  een	  verzekering	  van	  rechtswege.	  Dat	  betekent	  –	  enkele	  uitzonderingen	  daargelaten	  –	  dat	  mensen	  
automatisch	  verzekerd	  zijn	  wanneer	  zij	  ofwel	  in	  Nederland	  wonen	  ofwel	  aan	  de	  Nederlandse	  loonbelasting	  zijn	  
onderworpen.	  Voor	  de	  Zvw	  zijn	  mensen	  niet	  automatisch	  verzekerd.	  Zij	  moeten	  die	  verzekering	  afsluiten	  bij	  
een	  zorgverzekeraar	  die	  zij	  zelf	  kiezen.	  De	  meeste	  mensen	  die	  AWBZ-­‐verzekerd	  zijn,	  zijn	  verzekeringsplichtig	  
voor	  de	  Zvw.	  Veruit	  het	  grootste	  deel	  van	  de	  Nederlandse	  bevolking	  sluit	  een	  zorgverzekering	  af	  en	  betaalt	  
(maandelijks)	  nominale	  premie	  aan	  een	  zorgverzekeraar.	  In	  totaal	  waren	  er	  per	  1	  juli	  2014	  16,8	  miljoen	  Zvw-­‐
verzekerden.	  Verzekeringsplichtigen	  die	  niet	  aan	  hun	  Zvw-­‐verzekeringsplicht	  voldoen	  en	  nalaten	  een	  
zorgverzekeringsovereenkomst	  te	  sluiten,	  zijn	  onterecht	  onverzekerd.	  Er	  zijn	  ook	  mensen	  terecht	  onverzekerd,	  
zoals	  diplomaten,	  medewerkers	  van	  volkenrechtelijke	  organisaties	  of	  buitenlandse	  studenten	  die	  tijdelijk	  in	  
Nederland	  verblijven	  én	  geen	  bijbaantje	  hebben.	  
Om	  meerdere	  redenen	  is	  het	  ongewenst	  als	  verzekeringsplichtigen	  zich	  onttrekken	  aan	  de	  verzekeringsplicht.	  	  
1.

2.

In	  de	  eerste	  plaats	  kan	  het	  nare	  gevolgen	  hebben	  voor	  de	  onverzekerden	  zelf.	  Ieder	  mens	  kan	  
geconfronteerd	  worden	  met	  een	  ernstige	  ziekte	  of	  een	  ongeval.	  En	  meestal	  zal	  deze	  onverzekerde	  niet	  
in	  staat	  zijn	  de	  kosten	  van	  die	  zorg	  zelf	  te	  betalen.	  De	  zorgverzekering	  biedt	  bescherming	  tegen	  
financiële	  gevolgen	  van	  dergelijke	  gebeurtenissen.	  	  
Ten	  tweede	  is	  er	  een	  belang	  voor	  de	  solidariteit	  binnen	  het	  sociale	  verzekeringssysteem.	  Meedoen	  is	  
de	  leidende	  gedachte,	  ook	  wanneer	  je	  het	  niet	  nodig	  hebt.	  	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
1

	  Tekst	  grotendeels	  ontleend	  aan	  Verzekerdenmonitor	  2013,	  Ministerie	  van	  VWS	  (Den	  Haag,	  november	  2013)	  

	  

9	  

	  

3.

Ten	  slotte	  geldt	  dat	  onverzekerd	  zijn	  mogelijk	  gevolgen	  heeft	  voor	  de	  volksgezondheid	  omdat	  
onverzekerden	  zorg	  zouden	  kunnen	  mijden/uitstellen,	  en	  op	  een	  later	  moment	  de	  gezondheidszorg	  
met	  onnodige	  kosten	  opzadelen.	  

Om	  te	  voorkomen	  dat	  verzekeringsplichtigen	  zouden	  nalaten	  een	  zorgverzekering	  te	  sluiten,	  was	  in	  de	  Zvw	  in	  
2006	  een	  sanctie	  opgenomen	  die	  het	  voor	  verzekeringsplichtigen	  onaantrekkelijk	  maakte	  zich	  aan	  de	  
verzekeringsplicht	  te	  onttrekken.	  Verzekeringsplichtigen	  die	  zich	  niet	  tijdig	  verzekerden	  waren	  een	  
(bestuurlijke)	  boete	  verschuldigd	  ter	  hoogte	  van	  130%	  van	  de	  premie	  over	  de	  termijn	  waarover	  zij	  hadden	  
nagelaten	  zich	  te	  verzekeren,	  met	  een	  maximum	  van	  vijf	  jaar2.	  De	  bestuurlijke	  boete	  bij	  te	  late	  aanmelding	  liep	  
daardoor	  steeds	  verder	  op.	  
Het	  systeem	  met	  de	  oplopende	  bestuurlijke	  boete	  functioneerde	  in	  de	  praktijk	  niet	  goed.	  In	  maart	  2011	  is	  
daarom	  de	  Wet	  Opsporing	  en	  verzekering	  onverzekerden	  zorgverzekering	  (Wet	  Ovoz)	  in	  werking	  getreden.	  
Deze	  Wet	  heeft	  tot	  doel	  om	  mensen	  die	  verzekeringsplichtig	  zijn,	  maar	  zich	  niet	  verzekerd	  hebben,	  op	  te	  
sporen	  en	  zo	  het	  aantal	  onverzekerden	  terug	  te	  dringen.	  Concreet	  omvat	  de	  Wet	  Ovoz	  de	  volgende	  
3
maatregelen :	  
•
•

•

Aanschrijving	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  indien	  op	  basis	  van	  de	  bestandvergelijking	  door	  de	  SVB	  
blijkt	  dat	  een	  burger	  –	  mogelijk	  –	  onterecht	  geen	  zorgverzekering	  heeft.	  
Boetesysteem	  –	  indien	  na	  de	  tweede	  bestandsvergelijking	  blijkt	  dat	  een	  verzekeringsplichtige	  zich	  niet	  
heeft	  verzekerd	  volgt	  een	  boete.	  De	  boete	  is	  wettelijk	  bepaald4	  en	  bedraagt	  €	  332,25.	  Hiervoor	  
ontvangt	  de	  onverzekerde	  van	  het	  Centraal	  Justitieel	  Incassobureau	  (CJIB)	  een	  acceptgirokaart,	  na	  de	  
derde	  bestandsvergelijking	  volgt	  een	  tweede	  wettelijk	  bepaalde	  boete	  van	  €332,25.	  	  
Ambtshalve	  verzekering	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  indien	  bij	  een	  volgende	  bestandsvergelijking	  
blijkt	  dat	  onverzekerden	  nog	  altijd	  onverzekerd	  zijn,	  waarbij	  de	  betrokkene	  gedurende	  een	  periode	  
van	  twaalf	  maanden	  een	  bestuursrechtelijke	  premie	  verschuldigd	  is	  ter	  hoogte	  van	  100%	  van	  de	  
standaardpremie.	  Deze	  ambtshalve	  verzekering	  wil	  zeggen	  dat	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  de	  
bewuste	  persoon	  op	  basis	  van	  de	  ambtshalve	  verzekering	  onderbrengt	  bij	  één	  van	  de	  Nederlandse	  
zorgverzekeraars.	  	  

Na	  de	  periode	  van	  12	  maanden	  stopt	  de	  ambtshalve	  verzekering	  en	  kan	  de	  voormalig	  onverzekerde	  per	  
prolongatie	  datum	  van	  de	  verzekering	  eigenstandig	  een	  andere	  verzekering	  afsluiten.	  Indien	  de	  voormalig	  
onverzekerde	  op	  dat	  moment	  niets	  doet	  blijft	  deze	  persoon	  verzekerd	  (op	  basis	  van	  een	  reguliere	  verzekering)	  
bij	  de	  aangewezen	  verzekeraar.	  	  
Indien	  de	  voormalig	  onverzekerde	  na	  de	  ambtshalve	  verzekeringsperiode	  geen	  premie	  betaalt	  voor	  de	  
reguliere	  verzekering	  is	  er	  na	  zes	  maanden	  achterstand	  van	  premiebetaling	  sprake	  van	  wanbetaling.	  In	  dat	  
geval	  treedt	  de	  systematiek	  van	  de	  wanbetalersregeling	  in	  werking.	  Er	  is	  in	  dat	  geval	  geen	  sprake	  van	  
onverzekerd	  zijn	  maar	  van	  wanbetaling	  door	  een	  (actief)	  verzekerde.	  De	  werking	  van	  deze	  regeling	  is	  in	  2011	  
separaat	  geëvalueerd5.	  	  
	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
2

	  TK,	  2009-­‐2010,	  32150,	  nr.3,	  Memorie	  van	  Toelichting	  bij	  de	  Wet	  Opsporing	  en	  verzekering	  onverzekerden	  zorgverzekering	  

3

	  TK,	  2009-­‐2010,	  32150,	  nr.3,	  Memorie	  van	  Toelichting	  bij	  de	  Wet	  Opsporing	  en	  verzekering	  onverzekerden	  zorgverzekering	  

4

	  Artikel	  9b,	  lid	  2,	  ZVW:	  De	  hoogte	  van	  de	  boete	  is	  gelijk	  aan	  driemaal	  de	  tot	  een	  maandbedrag	  herleide	  standaardpremie,	  
bedoeld	  in	  de	  Wet	  op	  de	  zorgtoeslag.	  

5

	  Eindrapportage	  evaluatie	  van	  de	  wanbetalersregeling,	  “Kort	  op	  de	  bal”,	  ZorgVuldig	  Advies/Berenschot,	  28	  juli	  2011	  

	  

10	  

	  

Onderstaand	  schema	  met	  toelichting	  schetst	  de	  processtappen	  in	  de	  uitvoeringsketen	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  In	  de	  
volgende	  hoofdstukken	  wordt	  de	  effectiviteit	  van	  de	  verschillende	  onderdelen	  van	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  in	  detail	  beschreven.	  
Schematisch	  kan	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  als	  volgt	  worden	  vormgegeven:	  
	  

Vergelijking$AWBZB
verzekerdenbestand$
met$ReferenDebestand$
RBVZ$$

n s$$
geve .$
e
g
$
t
e
P,$e.a
jkt$m
Verri $UWV,$BR
,
DUO

3mnd*$

SVB$

ZIN$

brief$

DUO$
UWV$
BRP$

3mnd*$
boete$1$

3mnd*$

boete$2$

CJIB$
B$acceptgiro$
B$aanmaning$
(premie$en$boete)$

12$mnd*$

ambtshalve$
$verzekeren$

regulier$$
verzekeren$

aangewezen
verzekeraar$

verzekeraar$
naar$vrije$
keuze$

ZIN/CJIB$
deurwaarder$

broninhouding$

acceptgiro$

EindB
afrekening$
CJIB$

*$In$iedere$fase$vindt$opnieuw$een$herhaalde$bestandsvergelijking$plaats$

1.2 Door	  VWS	  geformuleerde	  onderzoeksvragen	  
De	  evaluatieopdracht	  voor	  de	  Wet	  Ovoz	  behelst	  een	  onderzoek	  naar	  de	  doeltreffendheid	  van	  het	  systeem	  van	  
opsporing	  en	  van	  de	  effecten	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Daartoe	  heeft	  het	  ministerie	  van	  VWS	  twee	  onderzoeksvragen	  
geformuleerd.	  Dit	  hoofdstuk	  beantwoordt	  deze	  onderzoeksvragen:	  
4a)	  Is	  het	  systeem	  van	  opsporing	  doeltreffend?	  	  
4b)	  Welke	  effecten	  heeft	  de	  wet	  opgeleverd	  sinds	  de	  invoering?	  	  

1.3 Scope	  van	  het	  onderzoek	  
In	  dit	  evaluatie	  onderzoek	  staat	  de	  problematiek	  van	  de	  onverzekerden	  voor	  de	  zorgverzekering	  centraal.	  
Meer	  specifiek	  zien	  de	  door	  het	  ministerie	  van	  VWS	  gestelde	  vragen	  op	  de	  effectiviteit	  van	  de	  wettelijke	  
regeling	  en	  de	  daarin	  geregelde	  methodiek	  om	  onverzekerden	  voor	  de	  zorgverzekeringswet	  op	  te	  sporen	  en	  
alsnog	  te	  verzekeren.	  	  

	  

11	  

	  

	  

De	  door	  het	  ministerie	  van	  VWS	  geformuleerde	  vraagstelling	  legt	  in	  eerste	  instantie	  het	  zwaartepunt	  van	  dit	  
onderzoek	  bij	  het	  optimaliseren	  van	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand.	  Pas	  na	  de	  opsporingsmethodiek	  van	  
onverzekerden	  op	  basis	  van	  dat	  verzekerdenbestand	  komen	  andere	  elementen	  van	  de	  regeling	  aan	  bod,	  zoals	  
het	  systeem	  van	  aanschrijving	  inclusief	  boetesysteem,	  ambtshalve	  verzekeren	  en	  de	  terugkeer	  naar	  de	  
reguliere	  verzekering.	  Met	  andere	  woorden,	  de	  focus	  van	  dit	  onderzoek	  ligt	  op	  personen	  die	  
verzekeringsplichtig	  zijn	  (zich	  kunnen	  en	  moeten	  verzekeren)	  maar	  die	  ondanks	  deze	  verzekeringsplicht	  geen	  
ziektekostenverzekering	  hebben	  afgesloten,	  en	  op	  personen	  die	  niet	  verzekeringsplichtig	  zijn,	  maar	  die	  
desondanks	  wél	  worden	  aangeschreven	  als	  gevolg	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  
De	  uitvoering	  en	  werking	  in	  de	  praktijk	  van	  de	  wettelijke	  regeling	  voor	  het	  terugdringen	  van	  het	  aantal	  
wanbetalers	  van	  de	  zorgverzekeringspremie	  en	  de	  wettelijke	  regeling	  voor	  in	  ons	  land	  verblijvende	  
onverzekerbare	  vreemdelingen	  zijn	  uitdrukkelijk	  niet	  bij	  deze	  evaluatie	  betrokken.	  Deze	  beide	  wettelijke	  
regelingen	  zijn	  in	  2011	  separaat	  geëvalueerd.	  
Onderstaande	  tabel	  geeft	  een	  overzicht	  van	  het	  aantal	  Zvw-­‐verzekerden	  en	  de	  omvang	  van	  de	  diverse	  
bijzondere	  groepen.	  	  
Tabel	  1:	  Totaal	  aantal	  Zvw-­‐verzekerden	  en	  bijzondere	  groepen	  (afgerond,	  stand	  eind	  2013)6	  
Groep	  	  
Zvw-­‐verzekerden	  	  
Wanbetalers	  	  
Onverzekerden	  	  
Gemoedsbezwaarden	  	  
Illegalen	  en	  andere	  onverzekerbare	  vreemdelingen	  (uitgaven)	  

Omvang	  	  
16,8	  miljoen	  	  
316	  duizend	  	  
29	  duizend	  	  
12,6	  duizend	  	  
€	  29,8	  miljoen	  	  

1.4 Onderzoeksmethode	  
Systematic	  review	  
Bestaande	  publicaties	  vormen	  het	  startpunt	  voor	  de	  evaluatie	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Deze	  zijn	  geanalyseerd	  met	  
7
behulp	  van	  een	  systematische	  literatuur	  review 	  .	  Hierbij	  zijn	  de	  volgende	  stappen	  doorlopen:	  zoektocht,	  
kwaliteitstoets,	  inhoudelijke	  synthese,	  aanvullend	  onderzoek	  en	  output	  synthese.	  Tijdens	  de	  systematic	  review	  
bleek	  het	  aantal	  bruikbare	  publicaties	  over	  de	  werking	  van	  het	  systeem	  van	  opsporing	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  zeer	  
beperkt.	  Aangezien	  het	  de	  eerste	  keer	  betreft	  dat	  de	  Wet	  Ovoz	  wordt	  geëvalueerd,	  en	  er	  relatief	  weinig	  
bronnen	  zijn	  om	  uit	  te	  putten,	  was	  het	  noodzakelijk	  om	  uitkomsten	  van	  de	  systematic	  review	  van	  documenten	  
door	  middel	  van	  een	  verdiepingsslag	  aan	  te	  vullen	  en	  te	  verrijken	  met	  informatievergaring	  uit	  andere	  reeds	  
bestaande	  bronnen.	  
Aanvulling	  uit	  andere	  reeds	  bestaande	  bronnen	  
Bij	  de	  aanvulling	  uit	  andere	  reeds	  bestaande	  bronnen	  hebben	  de	  onderzoekers	  toegang	  gekregen	  tot	  
databestanden	  bij	  de	  Sociale	  Verzekeringsbank	  (SVB),	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  (voormalige	  College	  voor	  
Zorgverzekeringen,	  CVZ)	  en	  het	  Centraal	  Justitieel	  Incassobureau	  (CJIB).	  Aanvullende	  informatie	  is	  beschikbaar	  
gesteld	  door	  individuele	  zorgverzekeraars.	  	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
6

	  Bron:	  Mailcontact	  met	  VWS	  en	  Zorginstituut	  Nederland,	  dd.	  20	  augustus	  2014	  

7

	  Vlg.	  Cooper	  (2010):	  Research	  synthesis	  and	  meta-­‐analysis	  

	  

12	  

	  

Op	  die	  manier	  is	  inzicht	  verkregen	  in	  
•
•
•
•
•
•

het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand;	  
het	  Referentiebestand	  Verzekerden	  Zorgverzekeringswet	  (RBVZ);	  
de	  aanschrijvingen	  van	  onverzekerden;	  
opgelegde	  en	  geinde	  boetes;	  
opgelegde	  en	  geinde	  bestuursrechtelijke	  premies;	  
omvang	  en	  achtergrondkenmerken	  van	  de	  (diversiteit	  aan)	  onverzekerden.	  

De	  onderzoekers	  danken	  alle	  betrokken	  partijen	  voor	  het	  toegankelijk	  maken	  van	  dit	  soort	  bestanden.	  De	  
relevante	  informatie	  is	  geanonimiseerd	  opgenomen	  in	  deze	  rapportage.	  	  
Verdiepende	  interviews	  
Voor	  de	  beantwoording	  van	  de	  gestelde	  vragen	  zijn	  tevens	  diepte-­‐interviews	  gehouden	  met	  experts	  van	  het	  
Zorginstituut	  Nederland,	  de	  Dienst	  Uitvoering	  Onderwijs	  (DUO),	  het	  Agentschap	  Basisadministratie	  
Persoonsgegevens	  en	  Reisdocumenten	  (BPR),	  de	  SVB,	  Zorgverzekeraars	  Nederland	  (ZN),	  Vektis,	  de	  Stichting	  
Klachten	  en	  Geschillen	  Zorgverzekeringen	  (SKGZ)/Zorgverzekeringslijn,	  het	  CJIB,	  het	  Centraal	  Bureau	  voor	  de	  
Statistiek	  (CBS),	  individuele	  zorgverzekeraars	  (Achmea	  en	  CZ)	  en	  Flanderijn	  (deurwaarder).	  Tijdens	  deze	  diepte-­‐
interviews	  is	  inzicht	  verkregen	  in	  de	  werking	  van	  de	  opsporingsactiviteiten	  in	  de	  praktijk	  alsmede	  mechanismen	  
en	  effecten	  achter	  de	  werking	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Bovendien	  zijn	  knelpunten	  en	  mogelijke	  
oplossingen/verbeterpunten	  aan	  de	  orde	  gekomen.	  
Thematische	  focusgroep	  
Om	  de	  opgedane	  inzichten	  te	  toetsen	  is	  een	  gecombineerde	  thematische	  focusgroep	  gehouden.	  Deelnemers	  
aan	  de	  thematische	  focusgroep	  waren	  VWS,	  SVB,	  Zorginstituut	  Nederland,	  CJIB	  en	  DUO.	  In	  de	  focusgroep	  is	  de	  
interactie	  gezocht	  tussen	  de	  ketenpartners	  in	  het	  bestuurlijke	  domein.	  Tijdens	  deze	  focusgroep	  is	  de	  opsporing	  
(kwaliteit	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand)	  met	  als	  gevolg	  (terechte	  of	  onterechte)	  aanschrijving	  besproken	  en	  
aansluitend	  gesproken	  over	  een	  betere	  identificatie	  van	  specifieke	  doelgroepen	  (zoals	  buitenlandse	  studenten,	  
personen	  van	  18	  jaar	  en	  zes	  maanden,	  arbeidsmigranten)	  om	  hen	  preventief	  te	  benaderen.	  Op	  hoofdlijnen	  is	  
tot	  slot	  gekeken	  naar	  het	  proces	  van	  ambtshalve	  verzekeren	  en	  instroom	  naar	  reguliere	  premie-­‐inning.	  

1.5 Leeswijzer	  
De	  beantwoording	  van	  de	  geformuleerde	  onderzoeksvragen	  is	  in	  deze	  rapportage	  opgebouwd	  aan	  de	  hand	  van	  
de	  fasering	  in	  de	  Wet	  Ovoz.	  Hoofdstuk	  2	  beschrijft	  de	  concrete	  resultaten	  en	  effecten	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Er	  is	  
een	  aantal	  relatief	  heldere,	  herkenbare	  en	  herleidbare	  knelpunten	  die	  –	  als	  ze	  worden	  aangepakt	  –	  het	  succes	  
van	  de	  regeling	  verder	  kunnen	  verbeteren.	  Tot	  slot	  volgen	  in	  hoofdstuk	  3	  de	  conclusies	  (en	  aanbevelingen).	  
	  

	  

13	  

	  

	  
	  

	  

14	  

	  

2 Resultaten	  en	  effecten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  
De	  paragrafen	  2.1	  tot	  en	  met	  2.4	  geven	  een	  nadere	  beschrijving	  van	  de	  resultaten	  en	  effecten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  
in	  de	  diverse	  eerder	  beschreven	  fasen:	  
•
•
•
•

De	  fase	  van	  opsporing	  en	  aanschrijving	  
De	  fase	  van	  boeteoplegging	  en	  inning	  	  
De	  fase	  van	  ambtshalve	  verzekering	  en	  premie-­‐inning/incasso	  
De	  fase	  van	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  systeem	  

2.1 De	  fase	  van	  opsporing	  en	  aanschrijving	  
2.1.1

Systeem	  van	  opsporing	  (bestandssamenstelling	  en	  
bestandsvergelijking)	  

Bestandssamenstelling	  
De	  basis	  voor	  de	  opsporingsactiviteiten	  in	  het	  kader	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  ligt	  bij	  de	  SVB.	  De	  SVB	  stelt	  daarvoor	  het	  AWBZ-­‐
verzekerdenbestand	  samen.	  Uit	  dit	  bestand	  blijkt	  wie	  
verzekeringsplichtig	  is.	  De	  SVB	  gebruikt	  daarvoor	  de	  Basisregistratie	  
8
Personen	  (BRP )	  De	  BRP	  bestaat	  uit	  de	  gemeentelijke	  GBA’s,	  de	  GBA-­‐Verstrekkingsvoorziening	  (GBA-­‐V)	  en	  de	  
Registratie	  Niet-­‐Ingezetenen	  (RNI).	  De	  SVB	  verrijkt	  deze	  registratie	  met	  gegevens	  van	  onder	  meer	  DUO	  en	  
informatie	  van	  het	  Uitvoeringsinstituut	  werknemersverzekeringen	  (UWV).	  	  
Het	  opstellen	  van	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  is	  een	  technisch	  complexe	  exercitie.	  Het	  bestand	  haakt	  aan	  
bij	  de	  opzet	  voor	  een	  SVB	  –volksverzekerdenadministratie.	  In	  de	  Wet	  Ovoz	  is	  ervoor	  gekozen	  om	  de	  SVB	  de	  
exclusieve	  bevoegdheid	  te	  geven	  om	  de	  AWBZ	  verzekerden	  status	  vast	  te	  stellen.	  	  
Onderstaand	  schema	  geeft	  een	  overzicht	  van	  de	  partijen	  die	  betrokken	  zijn	  bij	  het	  samenstellen	  van	  de	  
Basisadministratie	  Volksverzekeringen	  (BAV).	  Op	  basis	  van	  dit	  bestand	  wordt	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  
opgesteld.	  Er	  zijn	  echter	  veel	  meer	  regelingen	  die	  leiden	  tot	  verzekeringsfeiten,	  of	  waarvoor	  een	  vastgestelde	  
verzekeringsstatus	  van	  belang	  is.	  Vergeleken	  met	  bijvoorbeeld	  de	  Kinderbijslag,	  het	  AOW-­‐pensioen	  of	  de	  
Nabestaandenuitkering	  Anw	  is	  de	  Wet	  Ovoz	  maar	  een	  relatief	  kleine	  regeling	  met	  beperkte	  werkzaamheden	  
voor	  de	  SVB.	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
8

	  De	  Basisregistratie	  Personen	  (BRP)	  heeft	  de	  Gemeentelijke	  Basisadministratie	  Personen	  (GBA)	  vervangen.	  In	  de	  BRP	  staan	  
persoonsgegevens	  van	  inwoners	  in	  Nederland	  en	  van	  Nederlanders	  in	  het	  buitenland	  (Registratie	  Niet	  Ingezetenen,	  RNI)..	  
Uiterlijk	  in	  2016	  werken	  alle	  gemeenten	  met	  de	  nieuwe	  registratie.	  De	  landelijke	  infrastructuur	  van	  de	  BRP	  is	  de	  
verantwoordelijkheid	  van	  het	  ministerie	  van	  Binnenlandse	  Zaken	  en	  Koninkrijksrelaties	  (BZK).	  Het	  beheer	  is	  in	  handen	  van	  
het	  agentschap	  Basisadministratie	  Persoonsgegevens	  en	  Reisdocumenten	  (BPR),	  onderdeel	  van	  het	  ministerie	  van	  BZK.	  

	  

15	  

	  

Gegevens'
leveranciers'

Proces'bij'SVB'om'te'komen'tot'de'
Basisadministra4e'Volksverzekeringen'

Gegevens'
ontvangers'

Mijn'SVB'

GBA/BRP'
UWV'polis0
administra7e'

Extrac7e'&'
laadprogramma'
Verwerken'
uitval'
verzekerings0
feiten'

Belas7ngdienst'

CZ'

Pensioen0
register'
Zorgins7tuut'
Nederland'
SVB0processen'

Verzekerings0
feiten'

DUO'

Aﬂeiden'en'
vaststellen'
verzekerings0
status'

BuZa'

Verzekerings0
status'

UWV'

Zusterorganen'

Regelingen'(vnl'
volksverzekeringen)'

Belas7ngdienst'

AOW'

Anw'

AKW'/'TOG'

Pensioen0
overzicht'

Toepasselijke'
wetgeving'

Gemoeds0
bezwaard'

Ontheﬃng'

AWBZ'

Remigra7e'

Etc.'

	  

Bron:	  mailcontact	  met	  SVB	  dd.	  3	  juni	  2014	  (eigen	  bewerking,	  inclusief	  vereenvoudigingsslag)	  
Box:	  Rol	  SVB	  bij	  samenstellen	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  
In	  het	  voorstel	  tot	  een	  "Verzekerdenadministratie	  AWBZ"	  gaf	  de	  SVB	  aan	  dat	  een	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  
op	  1	  januari	  2010	  beschikbaar	  kon	  zijn,	  waarbij	  in	  85	  tot	  95%	  van	  de	  gevallen	  de	  actuele	  verzekerdenstatus	  is	  
vastgelegd	  (het	  percentage	  is	  afhankelijk	  van	  de	  automatiseringsgraad).	  Hierdoor	  kan	  het	  leeuwendeel	  van	  de	  
AWBZ-­‐verzekerden	  worden	  vastgesteld.	  Het	  resterende	  deel	  vereist	  handmatige	  gevalsbehandeling.	  Een	  deel	  
daarvan	  zou	  naar	  verwachting	  alsnog	  geautomatiseerd	  kunnen	  worden.	  Het	  dan	  resterende	  deel	  vereist	  dat	  
personen	  benaderd	  worden	  om	  duidelijkheid	  te	  verkrijgen	  omtrent	  hun	  persoonlijke	  situatie	  aan	  de	  hand	  
waarvan	  de	  verzekerdenstatus	  kan	  worden	  afgeleid.	  Het	  gaat	  daarbij	  om	  complexe	  gevallen	  die	  afwijken	  van	  
de	  hoofdregel	  van	  ingezetenschap.	  Afhankelijk	  van	  de	  beschikbare	  capaciteit	  voor	  de	  handmatige	  
gevalsbehandeling	  kan	  in	  enkele	  jaren	  na	  2010	  (tot	  2013-­‐2017;	  afhankelijk	  van	  de	  automatiseringsgraad)	  het	  
100%-­‐niveau	  worden	  bereikt.	  
Bron:	  TK,	  2009-­‐2010,	  32150,	  nr.3,	  Memorie	  van	  Toelichting	  bij	  de	  Wet	  Ovoz	  
Ingevolge	  artikel	  5	  van	  de	  AWBZ	  is	  iedere	  ingezetene	  verzekerd.	  Een	  ingezetene	  is	  diegene	  die	  in	  Nederland	  
woont.	  Bepaalde	  groepen	  zijn	  echter	  uitgezonderd	  van	  een	  verzekeringsplicht	  (en	  daarmee	  terecht	  
onverzekerd),	  zoals	  actieve	  militairen,	  gemoedsbezwaarden	  en	  asielzoekers.	  Bij	  personen	  in	  detentie	  zijn	  de	  
sociale	  rechten	  en	  plichten	  opgeschort.	  Kortom,	  sommige	  mensen	  wonen	  in	  Nederland	  en	  zijn	  toch	  niet	  
verzekerd.	  De	  algemene	  regel	  is	  echter	  dat	  iedereen	  die	  in	  Nederland	  woont,	  verzekerd	  is	  voor	  de	  
volksverzekeringen.	  Als	  men	  loon	  of	  een	  uitkering	  ontvangt,	  betaalt	  men	  premies	  voor	  de	  volksverzekeringen.	  

	  

16	  

	  

In	  een	  beperkt	  aantal	  gevallen	  is	  het	  mogelijk	  om	  bij	  de	  SVB	  ontheffing	  van	  de	  verzekeringsplicht	  aan	  te	  vragen	  
door	  middel	  van	  de	  verklaring	  niet	  AWBZ	  verzekerd.	  In	  dat	  geval	  hoeft	  men	  geen	  premies	  meer	  te	  betalen,	  
maar	  is	  men	  ook	  niet	  meer	  verzekerd	  voor	  de	  volksverzekeringen.	  	  
9

Op	  de	  website	  van	  de	  SVB 	  staat	  een	  overzicht	  onder	  welke	  voorwaarden	  mensen	  (al	  dan	  niet)	  plichten	  en	  
rechten	  hebben	  voor	  de	  volksverzekeringen.	  
Box:	  Doelgroepgerichte	  communicatie	  over	  verzekeringsplicht	  
Om	  mensen	  te	  informeren	  over	  hun	  verzekeringsplicht	  en	  speciale	  doelgroepen	  ook	  te	  voorzien	  in	  hun	  
specifieke	  informatiebehoefte,	  is	  het	  project	  Zorgverzekeringslijn	  opgestart.	  De	  kerntaak	  van	  
Zorgverzekeringslijn.nl	  is	  het	  terugdringen	  van	  het	  aantal	  wanbetalers	  en	  onverzekerden.	  
In	  de	  eerste	  plaats	  is	  het	  een	  telefonisch	  informatie-­‐	  en	  adviespunt	  voor	  personen	  die	  vragen	  hebben	  over	  de	  
zorgverzekering.	  Informatie	  is	  ook	  digitaal	  (via	  de	  website)	  beschikbaar	  en	  tot	  slot	  is	  er	  drukwerk	  (kosteloos)	  
beschikbaar	  en	  levert	  men	  voorlichting	  in	  de	  vorm	  van	  een	  werkbezoek	  of	  bijeenkomst.	  Een	  deel	  van	  de	  
informatie	  is	  specifiek	  gericht	  op	  nieuwkomers	  en	  expats,	  een	  deel	  van	  de	  informatie	  is	  gericht	  op	  18-­‐plussers.	  
De	  website	  is	  niet	  beschikbaar	  in	  Turks/Arabisch	  met	  als	  reden	  dat	  de	  doelgroep	  uit	  die	  landen	  vaker	  
laaggeschoold	  of	  analfabeet	  is.	  Het	  is	  van	  belang	  om	  hen	  dus	  op	  andere	  manier	  te	  bereiken.	  
Bron:	  Zorgverzekeringslijn.nl	  
Bestandsvergelijking	  
Na	  samenstellen	  van	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  vergelijkt	  de	  SVB	  dit	  bestand	  met	  het	  Referentiebestand	  
Verzekerden	  Zorgverzekeringswet	  (RBVZ)	  dat	  door	  Vektis	  wordt	  aangeleverd.	  Het	  RBVZ	  bestand	  bevat	  alle	  
daadwerkelijk	  bij	  zorgverzekeraars	  verzekerde	  personen	  op	  basis	  van	  geverifieerde	  BSN-­‐nummers	  van	  de	  
betreffende	  verzekerden.	  
De	  SVB	  hanteert	  bij	  de	  vergelijking	  het	  actuele	  referentiebestand	  en	  vergelijkt	  dat	  met	  mensen	  die	  langer	  dan	  
vier	  maanden	  in	  Nederland	  wonen	  of	  werken	  en	  uit	  die	  hoedanigheid	  AWBZ-­‐verzekerd	  zijn.	  Pas	  na	  vier	  
maanden	  geldt	  dat	  mensen	  formeel	  onverzekerd	  worden.	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
9

	  Bron:	  Http://www.svb.nl/int/nl/anw/wanneer_anw/wie_is_verzekerd/index.jsp	  

	  

17	  

	  

Figuur	  1:	  Aantal	  daadwerkelijk	  bij	  zorgverzekeraars	  verzekerde	  personen	  (door	  Vektis	  aangeleverd	  bij	  SVB) 10	  
17.000.000&

16.950.000&

16.900.000&

16.850.000&

16.800.000&

16.750.000&

27+02+14&

05+12+13&

30+01+14&

07+11+13&

10+10+13&

12+09+13&

15+08+13&

18+07+13&

20+06+13&

27+05+13&

25+04+13&

28+03+13&

28+02+13&

31+01+13&

03+01+13&

06+12+12&

08+11+12&

11+10+12&

13+09+12&

15+08+12&

19+07+12&

21+06+12&

24+05+12&

26+04+12&

29+03+12&

01+03+12&

02+02+12&

05+01+12&

07+12+11&

10+11+11&

13+10+11&

15+09+11&

18+08+11&

21+07+11&

16.650.000&

01+07+11&

16.700.000&

	  

Overigens	  was	  er	  ook	  ten	  tijde	  van	  de	  Ziekenfondswet	  sprake	  van	  (particulier)	  onverzekerden	  (242.000	  
11
personen) .	  Na	  de	  invoering	  van	  de	  Zvw	  in	  2006,	  waarbij	  veel	  aandacht	  werd	  besteed	  aan	  de	  
verzekeringsplicht,	  bedroeg	  het	  aantal	  onverzekerden	  in	  de	  CBS-­‐statistieken	  173.000	  personen.	  Dit	  aantal	  
daalde	  gestaag	  maar	  langzaam	  tot	  136.340	  per	  ultimo	  2009.	  	  
2.1.2

Aanschrijving	  van	  vermeend	  onverzekerden	  

Op	  basis	  van	  de	  uitgevoerde	  bestandsvergelijking	  geeft	  de	  SVB	  aan	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  door	  welke	  
personen	  in	  het	  kader	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  moeten	  worden	  aangeschreven.	  Na	  het	  inwerkingtreden	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  is	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  vanaf	  maart	  2011	  in	  vrij	  hoog	  tempo	  alle	  mensen	  aan	  gaan	  schrijven	  die	  op	  
dat	  moment	  uit	  de	  bestandsvergelijking	  als	  onverzekerd	  te	  boek	  stonden.	  Dat	  gebeurde	  in	  batches	  van	  
ongeveer	  20.000	  brieven	  per	  maand.	  Eind	  november	  2011	  hadden	  ruim	  160.000	  mensen	  een	  brief	  ontvangen	  
waarin	  ze	  werden	  opgeroepen	  om	  zich	  te	  verzekeren.	  	  
Uit	  de	  databestanden	  van	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  leiden	  we	  af	  dat	  sinds	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  sinds	  maart	  2011	  tot	  en	  met	  juni	  2014	  in	  totaal	  343.973	  personen	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  zijn	  
aangeschreven	  als	  vermoedelijk	  onterecht	  onverzekerde	  personen.	  	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
10

	  Bron:	  SVB/Vektis	  (bewerking	  ZorgVuldig	  Advies)	  

11	  

	  

TK,	  2009-­‐2010,	  32150,	  nr.3	  

18	  

	  

Tabel	  2:	  Jaarlijks	  aantal	  aanschrijvingen	  van	  vermeend	  onverzekerden	  (Bron:	  Zorginstituut	  Nederland)	  
	  
Aangeschreven	  
Einde	  onverzekerd	  
Stand	  actief	  onverzekerden	  
	  

2011	  
164.388	  
106.423	  
57.965	  

2012	  
69.744	  
96.028	  
31.681	  

2013	  
69.382	  
72.323	  
28.740	  

2014	  (t/m	  juni)	  
40.459	  
39.196	  
30.003	  

Totaal	  
343.973	  
313.003	  
	  

Uit	  de	  maandcijfers	  blijkt	  dat	  de	  grote	  stroom	  aanschrijvingen	  van	  de	  eerste	  periode	  sterk	  is	  afgezwakt.	  Wat	  
bovendien	  uit	  de	  figuren	  2,	  3	  en	  4	  blijkt,	  is	  dat	  in	  de	  maanden	  januari	  en	  februari	  niet	  of	  nauwelijks	  
aanschrijvingen	  plaatsvinden.	  Het	  wisselen	  van	  verzekeraar	  aan	  het	  eind	  van	  het	  jaar	  maakt	  de	  cijfers	  in	  die	  
periode	  onbetrouwbaarder,	  waardoor	  een	  risico	  ontstaat	  dat	  te	  veel	  mensen	  onterecht	  worden	  
aangeschreven.	  Mensen	  kunnen	  zich	  tot	  31	  januari	  in	  het	  nieuwe	  jaar	  melden	  bij	  een	  verzekeraar,	  dus	  als	  ze	  
zich	  voor	  31	  december	  van	  het	  oude	  jaar	  uitschrijven	  bij	  de	  oude	  verzekeraar	  en	  pas	  eind	  januari	  bij	  de	  nieuwe,	  
zijn	  ze	  (nog)	  niet	  in	  overtreding	  vanwege	  onverzekerdheid.	  
Figuur	  2:	  Totaal	  aantal	  aanschrijvingen	  van	  (vermeend)	  onverzekerden	  (Bron:	  Zorginstituut	  Nederland)	  
!400.000!!
!350.000!!
!300.000!!
!250.000!!
!200.000!!
!150.000!!
!100.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!50.000!!

Aangeschreven!onverzekerden!

	  

19	  

	  

	  

Figuur	  3:	  Aantallen	  (vermeend)	  onverzekerden	  aan	  Zorginstituut	  Nederland	  geleverd	  door	  SVB	  (Bron:	  SVB)	  

60.000"

50.000"

40.000"
2011"
2012"

30.000"

2013"
2014"

20.000"

10.000"

0"
jan"

feb"

mrt"

april"

mei"

juni"

juli"

aug"

sept"

okt"

nov"

dec"

	  

Figuur	  4:	  Maandcijfers	  aantal	  aanschrijvingen	  van	  (vermeend)	  onverzekerden	  (Bron:	  Zorginstituut	  Nederland)	  
!35.000!!
!30.000!!

Januari!en!februari!jaarlijks!pauze!in!
opsporing,!gevolgd!door!piek!in!maart!

Batch!met!eerste!
aanschrijvingen!

!25.000!!
!20.000!!
!15.000!!
!10.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!5.000!!

per!maand!aangeschreven!

	  

20	  

	  

	  

Resultaat	  van	  de	  aanschrijvingen	  
De	  aanschrijving	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  heeft	  een	  enorme	  impact	  gehad	  op	  het	  destijds	  
veronderstelde	  aantal	  onverzekerden	  in	  Nederland.	  Sinds	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  is	  het	  aantal	  
onverzekerden	  drastisch	  afgenomen.	  Deze	  forse	  afname	  is	  te	  verklaren	  doordat:	  
I.

II.

III.

Het	  merendeel	  van	  de	  personen	  alsnog	  een	  zorgverzekering	  afsluit	  (174.029	  personen).	  	  
Dit	  betreft	  voor	  een	  groot	  deel	  mensen	  die	  vergeten	  zijn	  zichzelf	  (studenten	  die	  recent	  18	  jaar	  zijn	  
geworden)	  of	  hun	  pasgeboren	  kindje	  aan	  te	  melden	  bij	  de	  verzekeraar;	  
Een	  groot	  aantal	  mensen	  met	  succes	  hun	  verzekeringsplicht	  heeft	  betwist	  (117.392	  personen)	  
Dit	  betreft	  voor	  een	  groot	  deel	  mensen	  die	  weliswaar	  een	  GBA-­‐inschrijving	  hebben,	  maar	  behoren	  tot	  
een	  van	  de	  uitzonderingscategorieën;	  
En	  mensen	  behoren	  tot	  een	  restcategorie	  “terecht	  onverzekerd”,	  denk	  aan	  gemoedsbezwaarden,	  
geëmigreerden,	  als	  actieve	  militair	  ingeschreven	  of	  overleden	  (2.259	  personen)	  	  

Figuur	  5:	  Status	  “einde	  onverzekerd”	  houdt	  gelijke	  tred	  met	  aantal	  aanschrijvingen	  (Bron:	  Zorginstituut	  NL)	  
!400.000!!
!350.000!!
!300.000!!
!250.000!!
!200.000!!
!150.000!!
!100.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!50.000!!

Aangeschreven!onverzekerden!

	  

21	  

Einde!onverzekerd!

	  

	  

Figuur	  6:	  Reden	  voor	  “einde	  onverzekerdheid”	  (Bron:	  Zorginstituut	  Nederland)	  
!200.000!!
!180.000!!
!160.000!!
!140.000!!
!120.000!!
!100.000!!
!80.000!!
!60.000!!
!40.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!20.000!!

Ingeschreven!bij!zorgverzekeraar!

Niet!(meer)!AWBZ!verzekerd!

Overig!(acJef!militair,!geemigreerd,!gemoedsbezwaard,!overleden)!

Ambtshalve!verzekerd!

Actief	  onverzekerden,	  huidige	  stand	  van	  zaken	  	  
Per	  peildatum	  juni	  2014	  bevinden	  zich	  30.003	  personen	  als	  geregistreerd	  onverzekerd	  (op	  basis	  van	  de	  
bestandsvergelijking	  door	  de	  SVB	  en	  aanschrijving	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland)	  in	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  
Ovoz.	  Op	  dit	  moment	  is	  dus	  ongeveer	  0,2%	  van	  de	  Nederlandse	  bevolking	  actief	  onverzekerd.	  	  
De	  maandelijkse	  instroom	  en	  uitstroom	  is	  na	  de	  periode	  kort	  na	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  
momenteel	  redelijk	  constant	  te	  noemen.	  Gemiddeld	  stromen	  maandelijks	  ongeveer	  5.000	  personen	  in	  en	  
5.000	  personen	  uit	  de	  regeling	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Ook	  in	  de	  ontwikkeling	  van	  het	  aantal	  actief	  onverzekerden	  is	  
het	  eerder	  gesignaleerde	  patroon	  zichtbaar	  van	  de	  pauze	  in	  het	  aanschrijven	  van	  onverzekerden	  in	  de	  
maanden	  januari	  en	  februari	  van	  ieder	  jaar,	  gevolgd	  door	  een	  piek	  in	  maart.	  

	  

22	  

	  

	  

Figuur	  7:	  Ontwikkeling	  van	  instroom,	  uitstroom	  en	  eindstand	  actief	  onverzekerden	  (Bron:	  Zorginstituut	  NL)	  
!90.000!!
!80.000!!
!70.000!!
!60.000!!
!50.000!!
!40.000!!
!30.000!!
!20.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!10.000!!

Instroom!

Uitstroom!

Eindstand!acEef!onverzekerden!

	  
Bij	  de	  eerste	  grote	  groep	  mensen	  die	  werd	  aangeschreven	  kwam	  meteen	  een	  grote	  stroom	  op	  gang	  van	  
mensen	  die	  de	  (verplichte)	  verzekering	  gingen	  afsluiten	  of	  die	  konden	  aantonen	  dat	  ze	  niet	  verzekeringsplichtig	  
waren.	  Maar	  niet	  alleen	  bij	  dit	  stuwmeer,	  ook	  bij	  de	  huidige	  groep	  mensen	  die	  als	  onterecht	  onverzekerd	  uit	  de	  
bestandsvergelijking	  rolt	  geeft	  de	  eerste	  aanschrijving	  een	  vergelijkbaar	  resultaat:	  een	  groot	  deel	  verzekert	  zich	  
alsnog	  en	  een	  ander	  deel	  blijkt	  niet	  verzekeringsplichtig.	  	  
Gedurende	  het	  evaluatie	  onderzoek	  is	  gebleken	  dat	  er	  gerede	  twijfels	  bestaan	  over	  de	  accuraatheid	  van	  BRP	  
gegevens	  op	  basis	  waarvan	  personen	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  in	  gaan.	  Er	  zit	  “vervuiling”	  in	  het	  systeem	  
doordat	  gegevens	  niet	  (meer)	  accuraat	  zijn.	  Bij	  de	  huidige	  populatie	  onverzekerden	  doet	  dit	  probleem	  zich	  met	  
name	  voor	  bij	  personen	  die	  kortdurend	  in	  Nederland	  woonachtig	  zijn	  geweest,	  zich	  ooit	  hebben	  ingeschreven	  
in	  het	  BRP	  en	  bij	  vertrek	  niet	  meer	  hebben	  uitgeschreven.	  Het	  betreft	  hier	  vooral	  buitenlandse	  studenten	  en	  
buitenlandse	  werknemers.	  	  
De	  kwaliteit	  van	  BRP	  gegevens	  vormt	  geen	  onderwerp	  van	  deze	  evaluatie	  maar	  speelt	  wel	  een	  zeer	  belangrijke	  
rol	  bij	  het	  beoordelen	  van	  de	  effectiviteit	  van	  het	  systeem	  van	  opsporing	  in	  het	  kader	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  
Immers,	  het	  opstellen	  van	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  op	  basis	  van	  BRP	  gegevens	  en	  de	  bestandvergelijking	  
door	  de	  SVB	  vormt	  het	  startpunt	  van	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Als	  er	  op	  dat	  punt	  van	  de	  keten	  niet	  accurate	  
of	  “vervuilde”	  BRP	  gegevens	  worden	  gebruikt,	  gaan	  deze	  “vervuilde”	  gegevens	  de	  hele	  keten	  door.	  Op	  dit	  
moment	  is	  er	  geen	  veiligheidsventiel	  in	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  opgenomen	  om	  vervuilde	  gegevens	  
vroegtijdig	  uit	  het	  systeem	  te	  verwijderen	  en	  terug	  te	  melden	  aan	  het	  BPR.	  Pas	  als	  de	  deurwaarder	  
daadwerkelijk	  voor	  de	  deur	  staat	  kan	  er	  terugmelding	  plaatsvinden.	  Deze	  personen	  doorlopen	  nu	  soms	  het	  
hele	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz:	  er	  worden	  brieven	  gestuurd,	  boetes	  opgelegd	  en	  ze	  worden	  opgenomen	  in	  de	  
ambtshalve	  verzekering	  terwijl	  de	  personen	  niet	  meer	  woonachtig	  zijn	  op	  het	  in	  de	  basisadministratie	  
geregistreerde	  adres.	  Geïnterviewden	  spreken	  hierbij	  van	  zogenaamde	  spookburgers.	  	  

	  

23	  

	  

Op	  basis	  van	  interviews	  met	  de	  SVB	  (begin	  van	  de	  keten)	  blijkt	  dat	  ongeveer	  40%	  onterecht	  als	  onverzekerde	  
wordt	  aangeschreven	  en	  op	  basis	  van	  bestandsvergelijking	  van	  twee	  individuele	  zorgverzekeraars	  (eind	  van	  de	  
keten)	  blijkt	  dat	  van	  die	  groep	  onterecht	  aangeschreven	  een	  aantal	  personen	  het	  hele	  Ovoz	  traject	  doorloopt.	  
Met	  behulp	  van	  gegevens	  van	  de	  SVB	  en	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  kan	  grofweg	  in	  beeld	  worden	  gebracht	  
wat	  er	  gebeurt	  met	  mensen	  die	  in	  maandelijks	  in	  het	  kader	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  worden	  aangeschreven.	  Daarbij	  
moet	  worden	  aangetekend	  dat	  dit	  een	  schematische	  (versimpelde)	  weergave	  is	  van	  de	  werkelijkheid.	  	  
Wat	  dit	  schema	  in	  ieder	  geval	  duidelijk	  maakt,	  is	  dat	  een	  deel	  van	  de	  mensen	  onterecht	  wordt	  aangeschreven.	  
Het	  gaat	  voornamelijk	  niet	  goed	  bij	  buitenlandse	  studenten.	  Buitenlandse	  studenten	  zonder	  bijbaan	  zijn	  niet	  
AWBZ-­‐verzekerd,	  dus	  niet	  verzekeringsplichtig	  voor	  de	  Zvw.	  Veel	  buitenlandse	  studenten	  hebben	  wel	  een	  GBA-­‐
adres.	  Daarom	  wordt	  het	  systeem	  van	  DUO	  door	  de	  SVB	  gebruikt	  om	  het	  BAV	  op	  te	  schonen	  en	  zo	  de	  terecht	  
onverzekerden	  uit	  te	  filteren.	  Echter,	  als	  studenten	  geen	  studiefinanciering	  ontvangen	  en	  de	  
onderwijsinstelling	  in	  kwestie	  geen	  bekostiging	  vanuit	  OCW	  ontvangt,	  ontbreekt	  de	  noodzaak	  om	  ze	  bij	  DUO	  
aan	  te	  melden.	  Deze	  studenten	  zijn	  weliswaar	  niet	  verzekeringsplichtig,	  maar	  doordat	  zij	  niet	  vanuit	  registraties	  
van	  onderwijsinstellingen	  worden	  aangeleverd	  bij	  DUO,	  worden	  zij	  niet	  opgeschoond	  uit	  de	  Basisadministratie	  
Volksverzekerden	  (BAV).	  Daardoor	  kan	  de	  SVB	  niet	  anders	  constateren	  dan	  dat	  ze	  verzekeringsplichtig	  zouden	  
zijn,	  en	  ontvangen	  de	  buitenlandse	  studenten	  (onterecht)	  een	  brief	  van	  het	  Zorginstituut	  Nederland.	  	  
Schema	  1:	  Hoe	  doorloopt	  een	  groep	  grosso	  modo	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  (in	  een	  “gemiddelde”	  maand	  –	  
cijfers	  zijn	  indicatief)	  
	  
Personen'die'verzekerd'zouden'moeten'zijn'(AWBZ6verzekerden,'dus'Zvw6verzekeringsplich>g)'
Personen'die'verzekerd'zijn'(Referen>ebestand)'

Circa'4.500'personen'per'
maand'aangeschreven'

Circa'2.000'personen'
sluiten'zelf'verzekering'af''
betreS'vermoedelijk'vnl'
nieuwe'Nederlanders,'
pasgeborenen,''
186jarigen,'ZZP’ers'

Circa'1.000'personen'betwisten'
verzekeringsplicht'met'succes'

Circa'1.500'personen'rollen'
verder'het'proces'in'

vnl'arbeidsmigranten'en'
buitenlandse'studenten'

Circa'30.000'
ac>ef'
onverzekerden'

Circa'1.500'personen'
ontvangen'1e'boete'

Deel'sluit'verzekering'af,'deel'
blijkt'niet'verzekeringsplich>g'
Circa'1.000'personen'
ontvangen'2e'boete'
Klein'deel'sluit'verzekering'af'of'
blijkt'niet'verzekeringsplich>g'

Circa'800'personen'worden'
(gedurende'12'maanden)''
ambtshalve'verzekerd'

Klein'deel'sluit'verzekering'af'of'
blijkt'niet'verzekeringsplich>g'
(soms'vertrokken'uit'Nederland)'
Circa'600'personen'overgezet'
naar'reguliere'verzekering'

	  

24	  

Deel'blijkt'vertrokken'uit'
Nederland'(‘spookburgers’)'

	  

	  

De	  SVB	  geeft	  aan	  dat	  ze	  inschatten	  dat	  door	  middel	  van	  datamining	  –	  waarbij	  op	  basis	  van	  bepaalde	  
kenmerken	  gerede	  twijfelgevallen	  inzichtelijk	  kunnen	  worden	  gemaakt	  –	  maandelijks	  ongeveer	  1.000	  á	  1.500	  
betwistingen	  te	  definiëren	  zijn	  op	  de	  maandelijkse	  instroom	  van	  5.000	  personen.	  Dit	  zou	  het	  merendeel	  van	  de	  
onterecht	  aangeschreven	  personen	  bevatten.	  Op	  basis	  van	  kenmerken	  (geslacht,	  nationaliteit,	  
12)
leeftijdscategorie 	  alsmede	  op	  signalen	  van	  de	  deurwaarder	  is	  door	  gesprekspartners	  namelijk	  meerdere	  
malen	  het	  vermoeden	  uitgesproken	  dat	  het	  hierbij	  veelal	  om	  buitenlandse	  studenten	  en	  buitenlandse	  
seizoenarbeiders	  gaat.	  Datamining	  vindt	  nog	  niet	  plaats.	  Het	  bepalen	  van	  het	  daadwerkelijk	  aantal	  en	  
identificeren	  van	  de	  betreffende	  individuen	  vergt	  aanvullende	  data	  analyse.	  
De	  grootste	  groep	  “missers”	  aan	  begin	  van	  de	  keten	  heeft	  –	  zo	  blijkt	  uit	  het	  gesprek	  bij	  de	  SVB	  –de	  volgende	  
13
kenmerken :	  
•
•
•
•
•

Afkomstig	  uit	  het	  buitenland	  
Geen	  werk,	  geen	  familie	  in	  NL	  
Tussen	  18	  en	  30	  jaar	  	  
Met	  bepaalde	  geografische	  kenmerken	  (landcodes)	  
Niet	  bij	  DUO	  bekend	  (ivm	  StuFi	  of	  bekostiging	  onderwijsinstelling)	  
14	  

De	  taak	  om	  de	  BRP zuiver	  te	  houden	  ligt	  primair	  bij	  gemeenten.	  Naast	  gemeenten	  dragen	  ook	  
bestuursorganen	  als	  afnemers	  bij	  aan	  de	  accuraatheid	  van	  de	  BRP.	  Het	  terugmelden	  van	  afwijkende	  gegevens	  
aan	  de	  BRP	  vraagt	  om	  een	  professionele	  afweging.	  Hoge	  kwaliteit	  kan	  alleen	  bereikt	  worden	  als	  
bestuursorganen	  melding	  maken	  van	  onjuiste	  gegevens,	  een	  verantwoordelijkheid	  die	  zij	  delen	  met	  
gemeenten.	  	  
Artikel	  2.34	  eerste	  lid,	  van	  de	  Wet	  BRP	  bepaalt	  dat	  bestuursorganen	  die	  ‘gerede	  twijfel’	  hebben	  over	  de	  
juistheid	  van	  een	  authentiek	  gegeven	  uit	  de	  basisregistratie,	  dit	  melden	  aan	  het	  college	  van	  burgemeester	  en	  
wethouders	  van	  de	  bijhoudingsgemeente.	  In	  het	  belang	  van	  de	  basisregistratie	  en	  het	  functioneren	  van	  de	  
overheid	  is	  het	  zaak	  het	  begrip	  ‘gerede	  twijfel’	  ruim	  op	  te	  vatten.	  De	  constatering	  dat	  een	  gegeven	  uit	  de	  
basisregistratie	  afwijkt	  van	  een	  gegeven	  waarover	  het	  bestuursorgaan	  beschikt,	  is	  in	  beginsel	  voldoende.	  In	  de	  
praktijk	  kunnen	  er	  echter	  plausibele	  verklaringen	  zijn	  voor	  de	  geconstateerde	  afwijkingen	  die	  de	  conclusie	  
‘gerede	  twijfel’	  niet	  rechtvaardigen.	  Bestuursorganen	  moeten	  daarom	  naar	  eigen	  bevindingen	  een	  afweging	  
.
maken	  of	  er	  inderdaad	  sprake	  is	  van	  ‘gerede	  twijfel’15 	  
Dat	  begint	  er	  mee	  dat	  een	  partij	  als	  de	  SVB	  pas	  een	  dergelijk	  proces	  in	  gang	  zet	  nadat	  men	  een	  signaal	  
ontvangt.	  Dan	  kan	  een	  brief	  zijn	  die	  onbestelbaar	  retour	  komt,	  of	  een	  persoon	  die	  telefonisch	  contact	  zoekt.	  
Zorginstituut	  Nederland	  maakt	  voor	  de	  groep	  actief	  onverzekerden	  gebruik	  van	  een	  proces	  van	  gerede	  twijfel	  
als	  men	  een	  signaal	  krijgt.	  Bij	  twijfel	  aan	  de	  juistheid	  van	  een	  adres	  vindt	  terugmelding	  plaats	  aan	  de	  gemeente	  
(die	  dan	  aan	  zet	  is	  om	  het	  adres	  in	  onderzoek	  te	  zetten),	  bij	  twijfel	  aan	  de	  AWBZ-­‐status	  vindt	  terugmelding	  
plaats	  aan	  de	  SVB.	  Het	  merendeel	  van	  de	  bezwaarschriften	  (circa	  90%)	  betreft	  een	  betwisting	  van	  de	  AWBZ-­‐
	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
12

	  Bron:	  Geanonimiseerd	  databestand	  Ovoz	  verzekerden,	  uitschrijfredenen,	  grote	  zorgverzekeraar	  	  

13

	  Bron:	  Interview	  met	  SVB	  	  

14

	  Zie	  voor	  een	  toelichting	  op	  de	  Basisregistratie	  Personen	  (BRP)	  paragraaf	  2.1.1.	  

15

	  Bron:	  Circulaire	  ministerie	  BZK,	  Wanneer	  terugmelden	  van	  afwijkende	  gegevens	  aan	  de	  BRP	  (gerede	  twijfel),	  6	  januari	  
2014	  

	  

25	  

	  

status	  op	  basis	  waarvan	  aangeschreven	  burgers	  worden	  geïdentificeerd	  als	  onverzekerd.	  Het	  overgrote	  deel	  
van	  die	  bezwaarschriften	  wordt	  gehonoreerd.16	  
Met	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  Wet	  BRP	  per	  6	  januari	  2014	  heeft	  de	  gemeente	  te	  voldoen	  aan	  een	  aantal	  
wettelijke	  verplichtingen	  om	  aan	  die	  taak	  invulling	  te	  geven.	  Eén	  van	  die	  verplichtingen	  ziet	  op	  het	  in	  
onderzoek	  nemen	  van	  terugmeldingen	  aan	  het	  BRP	  door	  partijen	  als	  de	  belastingdienst,	  gemeenten,	  andere	  
overheden	  en	  zorgverzekeraars.	  Partijen	  kunnen	  daarvoor	  een	  centrale	  terugmeldvoorziening	  (TMV)	  
gebruiken.	  De	  gemeenten	  hebben	  een	  cruciale	  rol	  bij	  het	  terugmelden17:	  
•

•
•

Gemeenten,	  als	  houders	  van	  de	  GBA,	  hebben	  de	  plicht	  terugmeldingen	  adequaat	  te	  onderzoeken	  en	  
zo	  nodig	  de	  gegevens	  te	  corrigeren.	  Gemeenten	  moeten	  binnen	  vijf	  dagen	  na	  melding	  aangeven	  wat	  
er	  met	  de	  melding	  gedaan	  wordt.	  	  
Anderzijds	  zal	  de	  gemeente	  als	  buiten	  gemeentelijke	  afnemer	  zelf	  moeten	  terugmelden	  via	  de	  TMV.	  	  
Daarnaast	  zullen	  alle	  binnengemeentelijke	  afnemers	  (de	  diensten)	  die	  de	  'eigen'	  GBA	  gebruiken	  ook	  
moeten	  terugmelden	  aan	  die	  gemeentelijke	  GBA.	  

Mogelijk	  kan	  bij	  de	  controle	  van	  terugmeldingen	  die	  in	  onderzoek	  staan	  gebruik	  worden	  gemaakt	  van	  sociaal	  
rechercheurs.	  Omdat	  het	  ´spelen	  met	  o.a.	  de	  BRP-­‐gegevens´	  de	  burger	  rechtstreeks	  financieel	  voordeel	  kan	  
opleveren,	  voert	  de	  sociale	  zekerheidssector	  ook	  fraude-­‐opsporingstaken	  uit.	  Voor	  die	  opsporingstaken	  zijn	  
sociaal	  rechercheurs	  bevoegd	  om	  de	  door	  cliënten	  opgegeven	  gegevens	  te	  controleren	  op	  juistheid."18	  
Gemeenten	  vormen	  een	  onmiskenbaar	  belangrijke	  schakel	  in	  het	  web	  bij	  het	  accuraat	  houden	  van	  de	  BRP	  en	  
hebben	  daarmee	  in	  de	  huidige	  praktijk	  aanzienlijke	  invloed	  op	  het	  resultaat	  van	  de	  systematiek	  van	  de	  Wet	  
Ovoz.	  Diverse	  geïnterviewden	  geven	  aan	  dat	  gemeenten	  niet	  uniform	  omgaan	  met	  het	  in	  onderzoek	  nemen	  
van	  terugmeldingen,	  zowel	  vanuit	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  als	  via	  andere	  kanalen.	  	  
2.1.3

Tussentijdse	  conclusie	  paragraaf	  2.1	  

De	  introductie	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  is	  op	  basis	  van	  de	  bovenstaande	  gegevens	  en	  bezien	  vanuit	  de	  doelstelling	  van	  
de	  regeling	  om	  twee	  redenen	  als	  een	  groot	  succes	  te	  beschouwen:	  
•
•

Het	  aantal	  in	  2010	  veronderstelde	  onverzekerden	  is	  (incidenteel)	  spectaculair	  gedaald.	  	  
Er	  is	  door	  het	  instrumentarium	  van	  de	  regeling	  (structureel)	  beter	  zicht	  ontstaan	  op	  de	  daadwerkelijke	  
omvang	  van	  de	  populatie	  onverzekerden	  in	  Nederland.	  Dit	  geeft	  nieuwe	  (bij)sturingsmogelijkheden.	  

Naast	  succes	  is	  er	  bij	  de	  werking	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  op	  het	  onderdeel	  bestandsvergelijking	  ook	  een	  kritische	  
kanttekening	  te	  plaatsen:	  	  
•

De	  onderzoekers	  constateren	  dat	  er	  sterke	  indicaties	  zijn	  dat	  er	  in	  ongeveer	  40%	  van	  de	  gevallen	  
sprake	  is	  van	  onterechte	  aanschrijving.	  Het	  betreft	  hierbij	  ook	  personen	  die	  zich	  ooit	  in	  het	  BPR	  
hebben	  geregistreerd	  en	  die	  waarschijnlijk	  kortdurend	  in	  Nederland	  woonachtig	  zijn	  geweest,	  maar	  
inmiddels	  zijn	  vertrokken	  zonder	  zich	  uit	  te	  schrijven.	  	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
16

	  Bron:	  Interview	  met	  Zorginstituut	  Nederland	  

17

	  Bron:	  Http://www.bprbzk.nl/BRP/Terugmelden_op_BRP/Inleiding_TMV/De_rol_van_gemeenten	  

18

	  Bron:	  Handreiking	  gerede	  twijfel	  voor	  gebruikers	  van	  BRP-­‐gegevens,	  ministerie	  BZK,	  april	  2014	  

	  

26	  

	  

De	  onderzoekers	  concluderen	  dat	  de	  BRP	  registratie	  niet	  up-­‐to-­‐date	  is.	  Hierdoor	  komen	  personen	  die	  niet	  
langer	  in	  Nederland	  wonen	  in	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  terecht.	  Deze	  personen	  ontvangen	  aanschrijvingen,	  
(oninbare)	  boetes	  en	  worden	  onterecht	  opgenomen	  in	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  Een	  mogelijkheid	  om	  deze	  
personen,	  eerder	  in	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  te	  identificeren	  en	  uit	  het	  systeem	  te	  halen	  ontbreekt	  op	  dit	  
moment.	  Pas	  als	  de	  deurwaarder	  daadwerkelijk	  voor	  de	  deur	  staat	  is	  er	  fysiek	  contact	  mogelijk.	  Deze	  
spookburgers	  belasten	  daardoor	  onnodig	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  	  

2.2 De	  fase	  van	  boeteoplegging	  en	  inning	  	  
Effectiviteit	  boetesysteem	  
In	  juli	  2011	  is	  gestart	  met	  het	  opleggen	  van	  de	  eerste	  boetes	  aan	  
mensen	  die	  na	  drie	  maanden	  nog	  steeds	  onverzekerd	  waren.	  De	  cijfers	  
van	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  in	  figuur	  8	  geven	  inzicht	  in	  het	  aantal	  
mensen	  dat	  in	  de	  fase	  van	  de	  1e	  of	  2e	  boete	  zat.	  
Op	  basis	  van	  de	  aangeleverde	  gegevens	  over	  de	  correspondentie	  in	  de	  
eerste	  drie	  kwartalen	  van	  2013	  constateren	  de	  onderzoekers	  dat	  gemiddeld	  maandelijks	  4.500	  personen	  
19	  
worden	  aangeschreven,	  en	  van	  die	  groep	  ongeveer	  een	  derde	  na	  drie	  maanden	  nog	  steeds	  onverzekerd	  is	   .	  
Deze	  1.500	  personen	  (gemiddeld	  per	  maand)	  ontvangen	  een	  nieuwe	  brief	  waarin	  door	  het	  Zorginstituut	  
Nederland	  een	  eerste	  bestuurlijke	  boete	  wordt	  opgelegd	  van	  €332,25.	  Deze	  boete	  heeft	  enig	  resultaat	  –	  een	  
deel	  van	  deze	  groep	  verzekert	  zich	  alsnog	  of	  vecht	  de	  verzekeringsplicht	  aan	  (met	  succes).	  Circa	  1.000	  
personen	  zijn	  drie	  maanden	  later	  nog	  steeds	  onverzekerd	  en	  ontvangen	  de	  tweede	  boetebrief.	  
Bij	  iedere	  fase	  is	  sprake	  van	  enige	  uitstroom,	  maar	  vrijwel	  alle	  personen	  die	  een	  tweede	  boete	  ontvangen	  
stromen	  door	  in	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
19

	  Bron:	  Data	  Zorginstituut	  Nederland	  

	  

27	  

	  

Figuur	  8:	  Fase	  waarin	  de	  actief	  onverzekerde	  zich	  bevindt:	  aanschrijving,	  1e	  of	  2e	  boete	  (Bron:	  Zorginstituut	  NL)	  
!100.000!!
!90.000!!
!80.000!!
!70.000!!
!60.000!!
!50.000!!
!40.000!!
!30.000!!
!20.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!10.000!!

AcCef,!fase!aanschrijving!

AcCef,!fase!1e!boete!

AcCef,!fase!2e!boete!

De	  groep	  actief	  onverzekerde	  personen	  bevindt	  zich	  in	  één	  van	  de	  fasen	  van	  het	  keten	  proces	  (aanschrijving,	  
eerste	  of	  tweede	  boete	  oplegging).	  In	  figuur	  8	  is	  tot	  op	  zekere	  hoogte	  de	  drie	  maanden	  vertraging	  na	  iedere	  
processtap	  zichtbaar.	  

	  

De	  eerste	  en	  de	  tweede	  boete	  hebben	  een	  verschillend	  juridisch	  karakter.	  De	  tweede	  boete	  is	  een	  last	  onder	  
dwang	  –waarin	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  een	  besluit	  neemt	  over	  de	  bestuursdwang	  die	  men	  later	  kan	  gaan	  
toepassen	  (bezwaar	  en	  beroep	  mogelijk).	  	  
Het	  opleggen	  van	  een	  last	  onder	  dwang	  is	  een	  instrument	  om	  tot	  herstel	  te	  komen	  van	  een	  met	  de	  wet	  
strijdige	  situatie,	  of	  herhaling	  van	  een	  overtreding	  van	  de	  wet	  te	  voorkomen.	  Aan	  de	  overtreder	  wordt	  door	  het	  
bestuursorgaan	  de	  verplichting	  opgelegd	  om	  een	  geldsom	  te	  betalen,	  tenzij	  binnen	  de	  gestelde	  termijn	  wordt	  
voldaan	  aan	  de	  in	  de	  beschikking	  opgenomen	  last	  (artikel	  5:32	  Awb).	  Deze	  last	  houdt	  in	  dat	  de	  overtreder	  de	  
illegale	  situatie	  in	  overeenstemming	  met	  de	  wet	  dient	  te	  brengen	  of	  een	  overtreding	  achterwege	  dient	  te	  
laten.	  	  
Het	  zou	  daarmee	  een	  sterkere	  prikkel	  aan	  burgers	  moeten	  geven	  om	  hierop	  actie	  te	  ondernemen.	  In	  de	  
thematische	  focusgroep	  is	  aangegeven	  dat	  er	  destijds	  een	  bewuste	  politieke	  keuze	  is	  gemaakt	  om	  het	  proces	  
op	  een	  dergelijke	  wijze	  vorm	  te	  geven.	  Immers,	  de	  fase	  volgend	  op	  de	  boetes	  (ambtshalve	  verzekeren)	  
kenmerkt	  zich	  door	  een	  inbreuk	  van	  de	  overheid	  op	  het	  privaat	  vormgegeven	  verzekeringsrecht.	  

	  

28	  

	  

Figuur	  9:	  Vorderingen	  boetezaken:	  instroom,	  uitstroom	  en	  eindvoorraad	  (Bron:	  CJIB)	  
!60.000!!

aantal%vorderingen%

!50.000!!

!40.000!!

!30.000!!

!20.000!!

Instroom!

Uitstroom!

mei"14!

jun."14!

apr."14!

mrt."14!

jan."14!

feb."14!

dec."13!

okt."13!

nov."13!

sep."13!

jul."13!

aug."13!

mei"13!

jun."13!

apr."13!

mrt."13!

jan."13!

feb."13!

dec."12!

okt."12!

nov."12!

sep."12!

jul."12!

aug."12!

mei"12!

jun."12!

apr."12!

mrt."12!

jan."12!

feb."12!

dec."11!

okt."11!

nov."11!

sep."11!

jul."11!

!"!!!!

aug."11!

!10.000!!

Voorraad!eind!vd!maand!

	  

Ook	  de	  CJIB	  gegevens	  laten	  zien	  dat	  het	  aantal	  vorderingen	  de	  eerste	  maanden	  na	  inwerkingtreden	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  gestaag	  toe	  nam,	  tot	  een	  piek	  van	  bijna	  50.000	  vorderingen	  in	  januari	  2012.	  Sindsdien	  is	  de	  voorraad	  
openstaande	  vorderingen	  langzaam	  teruggelopen	  tot	  inmiddels	  minder	  dan	  18.000	  vorderingen	  in	  juni	  2014.	  
e

e

In	  de	  CJIB	  cijfers	  wordt	  geen	  onderscheid	  gemaakt	  in	  vorderingen	  voor	  de	  1 	  of	  de	  2 	  boete,	  maar	  grofweg	  kan	  
op	  basis	  van	  het	  CJIB	  materiaal	  afgeleid	  worden	  dat	  ongeveer	  20.000	  personen	  in	  2013	  zijn	  ingestroomd	  in	  het	  
boeteregime.	  Zij	  hebben	  in	  totaal	  29.501	  openstaande	  vorderingen.	  Het	  CJIB	  gaf	  tijdens	  het	  interview	  aan	  dat	  
meer	  dan	  75%	  van	  de	  personen	  na	  een	  eerste	  boete	  ook	  de	  tweede	  boete	  krijgt.	  Het	  effect	  van	  eerste	  boete	  is	  
dus	  beperkt	  vanuit	  het	  perspectief	  van	  het	  CJIB.	  
Inningsresultaten	  
Waar	  de	  effecten	  van	  de	  eerste	  aanschrijving	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  positief	  zijn	  (het	  “preventieve”	  
effect)	  is	  de	  overige	  toegevoegde	  waarde	  van	  de	  boetes	  bij	  de	  Wet	  Ovoz	  allerminst	  overtuigend.	  Het	  aantal	  
mensen	  dat	  actie	  onderneemt	  na	  een	  eerste	  of	  tweede	  boete	  is	  gering.	  Ook	  de	  resultaten	  bij	  de	  inning	  van	  
boetes	  zijn	  teleurstellend.	  Sinds	  de	  start	  van	  de	  regeling	  tot	  en	  met	  juni	  2014	  is	  €51,2	  miljoen	  opgelegd	  aan	  
vorderingen	  (eerste	  en	  tweede	  boete	  samen).	  Van	  dat	  bedrag	  is	  €7,7	  miljoen	  via	  de	  reguliere	  acceptgiro	  
betaald.	  Door	  de	  deurwaarder	  is	  nog	  eens	  een	  bedrag	  van	  €4,3	  miljoen	  geïnd.	  Het	  merendeel	  van	  het	  bedrag	  
aan	  opgelegde	  boetes	  (ruim	  €30	  miljoen!)	  is	  echter	  niet	  of	  niet	  volledig	  geïnd,	  en	  als	  oninbaar	  teruggelegd	  bij	  
het	  Zorginstituut	  Nederland.	  	  
Deze	  resultaten	  bij	  de	  inning	  laten	  zich	  grotendeels	  verklaren	  door	  het	  fenomeen	  van	  de	  “spookburgers”.	  Een	  
deel	  van	  de	  aangeschreven	  personen	  is	  er	  niet	  (inmiddels	  onvindbaar	  of	  teruggekeerd	  naar	  het	  land	  van	  
herkomst,	  bijvoorbeeld	  als	  men	  een	  adres	  had	  in	  de	  studentenhuisvesting),	  een	  ander	  deel	  verstopt	  zich	  
bewust.	  	  

	  

29	  

	  

De	  deurwaarder	  is	  het	  eerste	  fysieke	  contact	  met	  de	  onverzekerde.	  Alle	  eerdere	  stappen	  in	  de	  keten	  vinden	  
plaats	  op	  basis	  van	  systeeminformatie,	  niet	  op	  basis	  van	  het	  fysiek	  contact	  met	  burgers.	  Tot	  dan	  toe	  zijn	  
(vrijwel)	  alleen	  brieven	  verstuurd.	  Uit	  meerdere	  gesprekken	  blijkt	  echter	  dat	  er	  twee	  groepen	  te	  onderscheiden	  
zijn	  –	  een	  groep	  “onbestaande”	  burgers	  (inmiddels	  vertrokken,	  onbekend	  waarheen),	  en	  een	  groep	  van	  wie	  de	  
taalvaardigheid	  en/of	  handelingsbereidheid	  na	  ontvangst	  van	  een	  brief	  beperkt	  is.	  	  
Opmerkingen	  bij	  het	  boete-­‐regime	  
Gesprekspartners	  wijzen	  erop	  dat	  het	  wettelijk	  proces	  van	  aanschrijven	  en	  boetes	  opleggen	  onnodig	  lang	  
duurt.	  Het	  verstrijken	  van	  meer	  tijd	  heeft	  geen	  enkele	  toegevoegde	  waarde	  bij	  het	  oplossen	  van	  de	  
problematiek.	  Mensen	  kunnen	  eerst	  drie	  maanden	  gratis	  onverzekerd	  blijven	  en	  het	  duurt	  zes	  maanden	  
voordat	  een	  “last	  onder	  dwang”	  wordt	  opgelegd.	  
Daarnaast	  is	  er	  in	  eerste	  instantie	  sprake	  van	  een	  licht	  regime	  bij	  boete	  oplegging.	  Zoals	  aangegeven	  is	  dit	  
vanuit	  historisch	  perspectief	  begrijpelijk	  omwille	  van	  het	  publiekrechtelijk	  ingrijpen	  in	  een	  privaatrechtelijk	  
systeem.	  Er	  is	  een	  uitgebreide	  politieke	  discussie	  gevoerd	  over	  het	  al	  dan	  niet	  privaatrechtelijk	  karakter	  van	  de	  
Zorgverzekeringswet,	  en	  de	  daar	  mee	  samenhangende	  mogelijkheden	  om	  als	  overheid	  in	  te	  grijpen.	  De	  
verzekeringsplicht	  is	  een	  verantwoordelijkheid	  die	  bewust	  is	  neergelegd	  bij	  de	  individuele	  burger.	  Met	  de	  Wet	  
Ovoz	  in	  de	  hand	  trekt	  de	  overheid	  die	  verantwoordelijkheid	  weer	  naar	  zich	  toe	  in	  de	  gevallen	  dat	  mensen	  hun	  
eigen	  verantwoordelijkheid	  niet	  nemen.	  In	  dat	  kader	  past	  een	  licht	  regime	  bij	  boete	  oplegging,	  waarin	  burgers	  
tijd	  gegund	  krijgen	  om	  zelf	  actie	  te	  ondernemen.	  Hiermee	  beperk	  je	  echter	  wel	  een	  aantal	  mogelijkheden	  om	  
vroegtijdig	  een	  intensiever	  proces	  van	  inning	  –	  met	  een	  hogere	  kans	  op	  succes	  –	  in	  gang	  te	  zetten.	  
2.2.1

Tussentijdse	  conclusie	  bij	  paragraaf	  2.2	  

Het	  boete-­‐regime	  levert	  weinig	  toegevoegde	  waarde	  aan	  de	  werking	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Na	  opleggen	  van	  de	  
boete	  gaan	  maar	  weinig	  mensen	  over	  tot	  het	  afsluiten	  van	  een	  verzekering.	  Daarnaast	  zijn	  de	  inningsresultaten	  
mager,	  maar	  vanwege	  het	  fenomeen	  van	  de	  eerder	  genoemde	  spookburgers	  is	  dit	  wel	  verklaarbaar.	  	  
Het	  proces	  van	  aanschrijving	  en	  opleggen	  van	  de	  twee	  boetes	  strekt	  zich	  uit	  over	  negen	  maanden	  nadat	  
iemand	  als	  onverzekerd	  is	  geïdentificeerd.	  De	  eerste	  keer	  dat	  daadwerkelijk	  bij	  een	  persoon	  wordt	  aangebeld,	  
is	  pas	  als	  de	  deurwaarder	  langskomt	  voor	  de	  inning	  van	  de	  boete(s).	  

2.3 De	  fase	  van	  ambtshalve	  verzekering	  en	  premie-­‐
inning/incasso	  	  
Aantal	  ambtshalve	  verzekerden	  	  
Een	  klein	  jaar	  nadat	  de	  eerste	  onverzekerden	  zijn	  aangeschreven,	  
werden	  de	  eerste	  personen	  ingeschreven	  in	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  
In	  februari	  2012	  komen	  de	  eerste	  ambtshalve	  verzekerden	  in	  beeld	  in	  
de	  rapportages	  van	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  en	  vanaf	  maart	  2012	  
ook	  in	  de	  rapportages	  van	  het	  CJIB.	  Nadat	  is	  gebleken	  dat	  de	  route	  van	  broninhouding	  bij	  de	  werkgever	  niet	  
succesvol	  kan	  worden	  opgestart	  gaat	  het	  CJIB	  over	  tot	  het	  innen	  van	  de	  premie	  voor	  de	  ambtshalve	  
verzekering	  door	  middel	  van	  incasso.	  	  

	  

30	  

	  

De	  ambtshalve	  verzekering	  is	  vorm	  gegeven	  als	  een	  privaatrechtelijke	  verzekering	  met	  een	  publiekrechtelijk	  
vastgestelde	  en	  geïnde	  premie	  die	  in	  gang	  moet	  worden	  gezet	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland.	  Met	  andere	  
woorden:	  onverzekerden	  worden	  ondergebracht	  bij	  één	  van	  de	  Nederlandse	  zorgverzekeraars	  maar	  de	  premie	  
inning	  verloopt	  via	  het	  Zorginstituut	  Nederland.	  Mensen	  moeten	  100%	  van	  de	  standaardpremie	  betalen.	  Dat	  
bedrag	  ligt	  hoger	  dan	  de	  marktpremie.	  
Tabel	  3:	  Ontwikkeling	  standaardpremie20	  
Jaartal	  	  
2011	  
2012	  
2013	  
2014	  
	  

Jaarpremie	  	  
€1.375	  
€1.426	  
€1.478	  
€1.329	  	  

Maandpremie	  
€114,58	  
€118,82	  
€123,17	  
€110,75	  

Verzekeraars	  ontvangen	  een	  compensatie	  voor	  het	  verzekeren	  van	  deze	  personen.	  Uit	  gesprekken	  met	  
individuele	  verzekeraars	  is	  gebleken	  dat	  sommige	  verzekeraars	  de	  voor	  de	  “spookburgers”	  ontvangen	  
compensatie	  reserveren	  op	  een	  bankrekening.	  Verzekeraars	  maken	  al	  gedurende	  de	  periode	  van	  ambtshalve	  
verzekeren	  een	  inschatting	  of	  ze	  te	  maken	  hebben	  met	  een	  spookburger.	  De	  kans	  daarop	  neemt	  toe	  als	  er	  
gedurende	  de	  periode	  van	  ambtshalve	  verzekering	  in	  het	  geheel	  geen	  zorgkosten	  worden	  gemaakt.	  	  
Om	  verstoring	  van	  de	  gereguleerde	  marktwerking	  op	  de	  zorgverzekeringsmarkt	  te	  voorkomen	  is	  besloten	  om	  
de	  populatie	  ambtshalve	  verzekerden	  niet	  bij	  één	  verzekeraar	  onder	  te	  brengen	  maar	  willekeurig	  –	  naar	  rato	  
van	  de	  verzekerdenaandelen	  –	  over	  alle	  verzekeraars	  te	  verdelen.	  In	  overleg	  tussen	  ZN	  en	  de	  individuele	  
verzekeraars	  is,	  om	  doelmatigheidsredenen,	  wel	  afgesproken	  dat	  verdeling	  van	  de	  ambtshalve	  verzekerde	  
personen	  op	  concernniveau	  plaatsvindt,	  en	  dat	  per	  concern	  één	  label	  de	  onverzekerden	  opneemt.	  Zo	  
“beheert”	  het	  label	  OZF	  bijvoorbeeld	  voor	  het	  Achmea	  concern	  alle	  ambtshalve	  verzekerden	  en	  doet	  CZ	  de	  
uitvoering	  mede	  namens	  Delta	  Lloyd	  en	  Ohra.	  In	  totaal	  beheren	  nu	  negen	  concerns	  de	  totale	  populatie	  
ambtshalve	  verzekerden.	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
20

	  Bron:	  Regeling	  vaststelling	  standaardpremie,	  Ministerie	  van	  VWS,	  diverse	  jaren	  

	  

31	  

	  

Figuur	  10:	  Ontwikkeling	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden,	  inclusief	  wijze	  van	  premie-­‐inning	  (Bron:	  Zorginstituut	  
Nederland)	  
!20.000!!
!18.000!!
!16.000!!
!14.000!!
!12.000!!
!10.000!!
!8.000!!
!6.000!!
!4.000!!

!"!!!!

mrt"11!
apr"11!
mei"11!
jun"11!
jul"11!
aug"11!
sep"11!
okt"11!
nov"11!
dec"11!
jan"12!
feb"12!
mrt"12!
apr"12!
mei"12!
jun"12!
jul"12!
aug"12!
sep"12!
okt"12!
nov"12!
dec"12!
jan"13!
feb"13!
mrt"13!
apr"13!
mei"13!
jun"13!
jul"13!
aug"13!
sep"13!
okt"13!
nov"13!
dec"13!
jan"14!
feb"14!
mrt"14!
apr"14!
mei"14!
jun"14!

!2.000!!

Ambtshalve!verzekerden!met!broninhouding!

Ambtshalve!verzekerden!via!CJIB!

Totaal!aantal!ambtshalve!verzekerden!

	  

In	  figuur	  10	  is	  te	  zien	  dat	  het	  proces	  van	  ambtshalve	  verzekeren	  met	  een	  vertragingstijd	  in	  werking	  treedt.	  Pas	  
begin	  2012	  werden	  de	  eerste	  mensen	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  verzekerd	  via	  de	  ambtshalve	  
verzekering	  met	  centrale	  inning	  van	  de	  standaardpremie.	  Eind	  2012	  piekt	  het	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden	  
(bijna	  18.000	  verzekerden).	  De	  route	  van	  broninhouding	  wordt	  beperkt	  ingezet	  –	  maar	  weinig	  ambtshalve	  
verzekerden	  blijken	  bij	  de	  UWV-­‐check	  te	  beschikken	  over	  een	  regulier	  inkomen	  dat	  kan	  dienen	  om	  
broninhouding	  toe	  te	  passen.	  Het	  merendeel	  van	  de	  ambtshalve	  verzekerden	  wordt	  vrij	  snel	  doorgezet	  naar	  
het	  CJIB.	  
Na	  twaalf	  maanden	  in	  de	  ambtshalve	  verzekering,	  stromen	  mensen	  een	  reguliere	  verzekering	  in	  en	  wordt	  de	  
eindafrekening	  opgemaakt.	  In	  juni	  2014	  bedraagt	  het	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden	  4.677,	  waarvan	  799	  via	  
broninhouding	  hun	  verschuldigde	  premie	  betalen.	  Het	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden	  is	  recent	  sterk	  gezakt.	  
Dit	  wordt	  veroorzaakt	  doordat	  een	  toenemend	  aantal	  “ex-­‐ambtshalve	  verzekerden”	  was	  opgenomen	  bij	  wie	  de	  
eindafrekening	  niet	  kon	  worden	  afgeleverd	  vanwege	  het	  ontbreken	  van	  een	  geldig	  GBA-­‐adres.	  	  
Het	  patroon	  van	  het	  aantal	  vorderingen	  voor	  de	  premie-­‐inning	  laat	  in	  de	  meest	  recente	  maanden	  wat	  
schommelingen	  zien,	  maar	  die	  schommelingen	  zijn	  te	  herleiden	  tot	  fouten	  bij	  het	  inlezen	  van	  
geautomatiseerde	  bestanden.	  Inmiddels	  zijn	  die	  zaken	  onderkend	  en	  opgelost.	  

	  

32	  

	  

Figuur	  11:	  Vorderingen	  voor	  de	  premie-­‐inning	  van	  de	  ambtshalve	  verzekering:	  instroom,	  uitstroom	  en	  
eindvoorraad	  (Bron:	  CJIB)	  
!35.000!!
!30.000!!

aantal%vorderingen%

!25.000!!
!20.000!!
!15.000!!
!10.000!!

Uitstroom!

jun."14!

mei"14!

apr."14!

feb."14!

mrt."14!

jan."14!

dec."13!

okt."13!

nov."13!

sep."13!

jul."13!

aug."13!

mei"13!

jun."13!

apr."13!

mrt."13!

jan."13!

feb."13!

dec."12!

okt."12!

Instroom!

nov."12!

sep."12!

aug."12!

jul."12!

jun."12!

mei"12!

apr."12!

!"!!!!

mrt."12!

!5.000!!

Voorraad!eind!vd!maand!

	  

Inningsresultaten	  
Net	  als	  bij	  de	  boetezaken	  zijn	  de	  inningsresultaten	  van	  de	  bestuursrechtelijke	  premie	  teleurstellend.	  Sinds	  de	  
opstart	  van	  deze	  processtap	  in	  maart	  2012	  tot	  aan	  juni	  2014	  is	  aan	  ambtshalve	  verzekerden	  een	  bedrag	  van	  
€19,6	  miljoen	  opgelegd.	  Per	  juni	  2014	  is	  minder	  dan	  10%	  van	  het	  opgelegde	  bedrag	  (€1,5	  miljoen)	  op	  een	  
reguliere	  wijze	  betaald	  (code	  A1	  “bestemde	  ontvangst”).	  Daarnaast	  is	  bijna	  €400.000	  geïnd	  via	  ingehouden	  of	  
nagekomen	  zorgtoeslag.	  Een	  bedrag	  van	  €16,6	  miljoen	  is	  teruggelegd	  bij	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  als	  
oninbaar,	  zo	  blijkt	  uit	  de	  CJIB-­‐bestanden.	  
Een	  belangrijke	  verklaring:	  bij	  de	  inning	  van	  de	  verschuldigde	  standaardpremie	  is	  enkel	  sprake	  van	  aanschrijven	  
en	  aanmanen	  van	  ambtshalve	  verzekerden.	  De	  deurwaarder	  wordt	  voor	  de	  premie-­‐inning	  niet	  ingezet.	  Alle	  
openstaande	  premiebijdragen	  komen	  terug	  op	  de	  eindafrekening.	  

	  

33	  

	  

Figuur	  12:	  Ontwikkeling	  van	  de	  maandelijkse	  bedragen	  aan	  opgelegde	  vorderingen	  (V1),	  ontvangsten	  (A1)	  en	  
oninbare	  vorderingen	  (A7)	  (Bron:	  CJIB)	  
	  
!€!1.800.000!!
!€!1.600.000!!
!€!1.400.000!!
!€!1.200.000!!
!€!1.000.000!!
!€!800.000!!
!€!600.000!!
!€!400.000!!

jun.#14!

mei#14!

apr.#14!

feb.#14!

mrt.#14!

jan.#14!

dec.#13!

okt.#13!

nov.#13!

sep.#13!

jul.#13!

A1!Bestemde!ontvangst!

aug.#13!

mei#13!

jun.#13!

apr.#13!

mrt.#13!

jan.#13!

V1!IniBele!vordering!bestuurlijke!boete!

feb.#13!

dec.#12!

okt.#12!

nov.#12!

sep.#12!

aug.#12!

jul.#12!

jun.#12!

mei#12!

apr.#12!

!€!#!!

mrt.#12!

!€!200.000!!

A7!Oninbaar,!dubieuze!debiteur!

	  

Opmerkingen	  bij	  ambtshalve	  verzekering	  
De	  inningsresultaten	  zijn	  weliswaar	  slecht	  te	  noemen,	  maar	  er	  zijn	  toch	  mensen	  die	  gedurende	  een	  jaar	  hun	  
bestuursrechtelijke	  premie	  netjes	  betalen.	  In	  dat	  kader	  kregen	  we	  de	  quote	  terug,	  dat	  sommige	  mensen	  
zeggen:	  “ik	  ben	  verzekerd	  bij	  het	  CJIB”.	  
Sinds	  2013	  is	  bovendien	  een	  nieuwe	  route	  van	  inning	  mogelijk	  geworden.	  Ambtshalve	  verzekerden	  hebben	  
recht	  op	  de	  zorgtoeslag	  omdat	  ze	  verzekerd	  zijn.	  Het	  Zorginstituut,	  CJIB	  en	  de	  Belastingdienst	  hebben	  daarom	  –	  
naar	  analogie	  met	  de	  wanbetalersregeling	  –	  afspraken	  gemaakt	  over	  het	  rechtstreeks	  inhouden/omleiden	  van	  
de	  zorgtoeslag	  naar	  het	  CJIB.	  In	  een	  jaar	  (periode	  april	  2013-­‐juni	  2014)	  is	  via	  deze	  route	  €380.000	  euro	  
ontvangen	  door	  het	  CJIB.	  In	  diezelfde	  periode	  werd	  via	  de	  reguliere	  incasso	  €600.000	  ontvangen,	  dus	  de	  
omleiding	  van	  de	  zorgtoeslag	  levert	  een	  serieuze	  aanvulling.	  
2.3.1

Tussentijdse	  conclusie	  bij	  paragraaf	  2.3	  

Het	  idee	  om	  via	  publiekrechtelijk	  ingrijpen	  personen	  aan	  een	  privaatrechtelijke	  verzekeringsovereenkomst	  te	  
helpen	  was	  een	  politiek	  heikel	  punt.	  Het	  is	  deels	  succesvol,	  in	  de	  zin	  dat	  mensen	  in	  beeld	  blijven	  zodra	  ze	  
ambtshalve	  verzekerd	  zijn.	  Opnieuw	  geldt	  echter	  dat	  een	  groep	  personen	  deze	  processtap	  inrolt,	  die	  er	  
eigenlijk	  niet	  in	  hoort.	  Personen	  stromen	  aanvankelijk	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  in	  als	  gevolg	  van	  een	  
onvolledige	  opsporing	  door	  fouten	  in	  de	  BRP.	  Vervolgens	  blijven	  deze	  personen	  echter	  het	  hele	  proces	  
doorlopen,	  zelfs	  tot	  aan	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  	  
De	  inningsresultaten	  zijn	  slecht	  te	  noemen.	  Via	  de	  zorgtoeslagroute	  vindt	  inmiddels	  wel	  enige	  incasso	  plaats.	  

	  

34	  

	  

Het	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden	  is	  in	  absolute	  aantallen	  ronduit	  laag	  te	  noemen.	  Zeker	  als	  je	  de	  4.677	  
personen	  in	  de	  regeling	  vergelijkt	  met	  de	  ruim	  300.000	  personen	  in	  de	  wanbetalersregeling.	  Enkele	  
gesprekspartners	  geven	  aan	  dat	  bij	  deze	  aantallen	  de	  discussie	  legitiem	  is	  om	  de	  circa	  vijfduizend	  ambtshalve	  
verzekerden	  niet	  langer	  over	  negen	  concerns	  te	  verdelen,	  maar	  langzamerhand	  onder	  te	  brengen	  bij	  één	  
verzekeraar.	  Dit	  zou	  uitvoeringskosten	  kunnen	  drukken,	  maar	  het	  vereist	  wel	  een	  wetswijziging	  en	  stuit	  
mogelijk	  op	  Europeesrechtelijke	  kritiek.	  Het	  Zorginstituut	  Nederland	  geeft	  aan	  dat	  men	  efficiencyvoordelen	  ziet	  
als	  men	  bijvoorbeeld	  maar	  één	  in	  plaats	  van	  negen	  borderellen21	  hoeft	  te	  maken	  om	  de	  zorgverzekeraars	  te	  
compenseren	  voor	  ambtshalve	  verzekerden	  die	  bij	  hen	  een	  polis	  hebben.	  

2.4 De	  fase	  van	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  regime	  
Aantal	  eindafrekeningen	  
Nadat	  mensen	  12	  maanden	  ambtshalve	  verzekerd	  zijn	  geweest	  
worden	  ze	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  omgezet	  naar	  een	  
reguliere	  zorgverzekering.	  Dit	  werd	  al	  zichtbaar	  in	  figuur	  10	  door	  de	  
terugloop	  in	  het	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden,	  en	  in	  figuur	  11	  door	  
de	  teruglopende	  eindvoorraad	  van	  openstaande	  vorderingen.	  De	  ex-­‐
onverzekerden	  zijn	  dan	  al	  bekend	  bij	  een	  zorgverzekeraar.	  Het	  enige	  
dat	  verandert	  is	  de	  inning	  van	  de	  premie	  –	  die	  gebeurt	  voortaan	  door	  de	  zorgverzekeraar	  in	  plaats	  van	  het	  
Zorginstituut	  Nederland.	  
Bij	  omzetten	  naar	  een	  reguliere	  zorgverzekering	  wordt	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland,	  in	  samenwerking	  met	  
het	  CJIB,	  de	  balans	  opgemaakt	  en	  een	  eindafrekening	  opgesteld.	  Daarin	  zijn	  alle	  op	  dat	  moment	  nog	  
openstaande	  maandtermijnen	  voor	  de	  premie	  bij	  elkaar	  opgeteld.	  Dit	  proces	  is	  gestart	  vanaf	  april	  2013,	  zoals	  
blijkt	  uit	  figuur	  13.	  De	  initiële	  instroom	  is	  afgevlakt,	  maar	  stijgt	  sinds	  april	  van	  2014	  weer.	  Ongeveer	  vier	  
maanden	  na	  het	  opstellen	  van	  de	  eindafrekening	  hebben	  mensen	  die	  (nog)	  niet	  betaald	  hebben	  een	  
herinnering	  en	  aanmaning	  gehad,	  en	  komt	  de	  deurwaarder	  opnieuw	  langs.	  Op	  dat	  moment	  heeft	  de	  
zorgverzekeraar	  ook	  de	  eerste	  beelden	  gevormd	  met	  betrekking	  tot	  betalingsachterstanden.	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
21

	  Een	  borderel	  is	  een	  boekingsdocument,	  bestaande	  uit	  een	  verzamellijst	  van	  bijvoorbeeld	  declaraties,	  betalingen	  of	  
vorderingen.	  

	  

35	  

	  

Figuur	  13:	  Vorderingen	  voor	  de	  incasso	  van	  de	  eindafrekening:	  instroom,	  uitstroom	  en	  eindvoorraad	  (Bron:	  CJIB)	  
!6.000!!

aantal%vorderingen%

!5.000!!

!4.000!!

!3.000!!

!2.000!!

Instroom!

Uitstroom!

jun."14!

mei"14!

apr."14!

mrt."14!

feb."14!

jan."14!

dec."13!

nov."13!

okt."13!

sep."13!

aug."13!

jul."13!

jun."13!

mei"13!

!"!!!!

apr."13!

!1.000!!

Voorraad!eind!vd!maand!

	  
Het	  omzetten	  naar	  een	  reguliere	  zorgverzekering	  is	  dus	  nog	  niet	  erg	  lang	  geleden	  gestart.	  Deze	  evaluatie	  komt	  
dan	  ook	  relatief	  snel	  na	  inwerking	  treden	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  De	  eerste	  mensen	  zijn	  in	  2011	  als	  onverzekerd	  
opgespoord	  en	  aangeschreven.	  Degenen	  die	  het	  complete	  proces	  hebben	  doorlopen	  kregen	  in	  2012	  een	  eerste	  
boete,	  een	  tweede	  boete,	  en	  zijn	  vervolgens	  ambtshalve	  verzekerd	  geweest	  tot	  gedurende	  (de	  2e	  helft	  van)	  
2013.	  	  
Pas	  per	  prolongatiedatum	  1	  januari	  2014	  kregen	  veel	  mensen	  voor	  het	  eerst	  de	  mogelijkheid	  om	  te	  switchen	  
van	  verzekeraar–	  mits	  ze	  op	  dat	  moment	  geen	  premieachterstand	  hadden.	  Kortom,	  pas	  in	  de	  afgelopen	  
maanden	  (cijfers	  van	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  en	  van	  individuele	  zorgverzekeraars	  over	  Q1	  2014)	  worden	  
de	  allereerste	  effecten	  aan	  het	  eind	  van	  het	  Ovoz	  traject	  zichtbaar.	  Gelet	  op	  de	  beperkte	  betaaldiscipline	  lijkt	  
een	  deel	  van	  de	  mensen	  langzamerhand	  rijp	  voor	  wanbetalersregime.	  Het	  Zorginstituut	  Nederland	  heeft	  het	  
wanbetalersbestand	  begin	  juli	  doorgelicht	  op	  mensen	  die	  eerder	  een	  ambtshalve	  “onverzekerdenpolis”	  
hadden.	  Uit	  deze	  maatwerkanalyse	  blijkt	  dat	  tot	  op	  heden	  1.070	  ex-­‐ambtshalve	  verzekerden	  zijn	  aangemeld	  als	  
wanbetaler.	  Het	  merendeel	  van	  de	  instroom	  in	  de	  wanbetalersregeling	  gebeurt	  bovendien	  binnen	  de	  8	  
maanden	  na	  uitstroom	  uit	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  

	  

36	  

	  

Figuur	  14:	  Instroom	  van	  ex-­‐onverzekerden	  (na	  ambtshalve	  polis)	  in	  de	  wanbetalersregeling	  naar	  duur	  tussen	  
beide	  trajecten	  

12"maanden"
11"maanden"3%"

6"maanden"
22%"

2%"
10"maanden"
6%"

5"maanden"
6"maanden"
7"maanden"
8"maanden"

9"maanden"
3%"

9"maanden"
10"maanden"
11"maanden"
12"maanden"
13"maanden"
14"maanden"
15"maanden"

8"maanden"
22%"

16"maanden"
17"maanden"
18"maanden"
7"maanden"
36%"

20"maanden"
23"maanden"
	  

Inningsresultaten	  van	  de	  eindafrekening	  
Zoals	  aangegeven	  is	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  –	  en	  daarvan	  afgeleid	  het	  CJIB	  –	  pas	  sinds	  kort	  bezig	  met	  
vorderingen	  voor	  de	  eindafrekening	  opleggen	  en	  innen.	  De	  eerste	  resultaten	  zijn	  echter	  niet	  positief.	  Op	  dit	  
moment	  (cijfers	  CJIB,	  stand	  juni	  2014)	  is	  er	  €11,2	  miljoen	  opgelegd,	  ruim	  €2	  ton	  betaald	  via	  acceptgiro	  en	  €3,5	  
ton	  betaald	  aan	  de	  deurwaarder.	  Inmiddels	  is	  alweer	  €5,3	  miljoen	  als	  oninbaar	  teruggelegd	  bij	  het	  Zorginstituut	  
Nederland.	  Ook	  hier	  is	  de	  verklaring	  gelegen	  in	  het	  fenomeen	  spookburger	  waar	  enerzijds	  niet	  trouw	  wordt	  
teruggemeld	  en	  anderzijds	  niet	  trouw	  door	  de	  gemeente	  in	  onderzoek	  wordt	  gezet,	  waardoor	  mensen	  
onterecht	  en	  onnodig	  in	  het	  proces	  blijven	  hangen.	  
Opmerkingen	  bij	  de	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  regime	  
De	  slechte	  inningsresultaten	  van	  de	  eerste	  en	  tweede	  boete	  en	  van	  de	  premie	  voor	  de	  ambtshalve	  verzekering	  
leiden	  tot	  de	  veronderstelling	  dat	  veel	  verzekerden	  niet	  erg	  trouw	  hun	  reguliere	  verzekeringspremie	  zullen	  
gaan	  betalen.	  Verzekeraars	  geven	  ook	  inderdaad	  het	  signaal	  af	  dat	  de	  ex-­‐onverzekerden	  in	  grote	  meerderheid	  
achterstanden	  opbouwen	  en	  zullen	  instromen	  in	  de	  wanbetalersregeling.	  Ze	  vinden	  dit	  zonde	  van	  de	  tijd	  en	  
energie.	  Uit	  de	  cijfers	  van	  de	  doorstroom	  van	  ex-­‐onverzekerden	  naar	  de	  wanbetalersregeling	  blijkt	  dit	  
inderdaad	  voor	  te	  komen,	  maar	  met	  1.070	  wanbetalers	  lijken	  schrikbeelden	  over	  een	  grote	  aanwas	  
overdreven.	  
Wel	  valt	  op	  basis	  van	  gegevens	  van	  twee	  individuele	  grote	  zorgverzekeraars	  te	  constateren	  dat	  aan	  het	  einde	  
van	  het	  traject	  ongeveer	  35	  tot	  40%	  van	  de	  bij	  die	  verzekeraar	  ondergebrachte	  ambtshalve	  verzekerde	  
22
uiteindelijk	  (na	  tussenkomst	  van	  de	  deurwaarder)	  niet	  woonachtig	  blijkt	  te	  zijn	  in	  Nederland. 	  	  
	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
22

	  Bron:	  Geanonimiseerde	  databestanden	  over	  Ovoz	  verzekerden	  met	  onder	  meer	  uitschrijfredenen,	  afkomstig	  van	  twee	  
grote	  zorgverzekeraars.	  

	  

37	  

	  

De	  desbetreffende	  groep	  stroomt	  dus	  uit	  de	  ambtshalve	  of	  reguliere	  verzekering	  met	  als	  reden	  “einde	  
verzekeringsplicht,	  is	  vertrokken	  naar	  het	  buitenland”.	  Op	  basis	  van	  de	  gegevens	  van	  de	  verzekeraar	  komt	  een	  
zelfde	  beeld	  naar	  voren	  van	  de	  kenmerken	  van	  de	  groep	  spookburgers:	  
De	  grootste	  groep	  binnen	  de	  populatie	  (ex-­‐)ambtshalve	  verzekerden	  heeft	  de	  volgende	  kenmerken:	  
•
•

Niet	  Nederlandse	  nationaliteit	  
Leeftijd	  categorie	  18-­‐29	  of	  30-­‐44	  jaar	  

Bij	  de	  overgang	  van	  ambtshalve	  verzekering	  naar	  regulier	  verzekering	  is	  tot	  slot	  van	  belang	  dat	  de	  
zorgverzekeraars	  het	  instromen	  goed	  organiseren.	  Gaat	  daar	  iets	  mis,	  dan	  levert	  dat	  meteen	  vertraging	  op	  bij	  
het	  innen	  van	  de	  reguliere	  premie,	  met	  alle	  consequenties	  van	  dien.	  	  
2.4.1

Tussentijdse	  conclusie	  bij	  paragraaf	  2.4	  

Het	  Zorginstituut	  Nederland	  is	  pas	  sinds	  kort	  bezig	  met	  vorderingen	  opleggen	  en	  innen	  van	  de	  eindafrekening	  
bij	  terugkeer	  naar	  het	  normale	  premieregime.	  De	  eerste	  signalen	  zijn	  echter	  niet	  positief.	  
Op	  basis	  van	  data	  van	  twee	  individuele	  grote	  verzekeraars	  constateren	  de	  onderzoekers	  dat	  mensen	  die	  
gedurende	  het	  proces	  van	  één	  jaar	  en	  9	  maanden	  nergens	  op	  gereageerd	  hebben	  (geen	  euro	  betaald	  en	  geen	  
zorgkosten	  gemaakt)	  toch	  worden	  overgeheveld	  naar	  de	  reguliere	  verzekering.	  Na	  uitstroom	  van	  ex	  
onverzekerden	  die	  vertrokken	  zijn	  naar	  het	  buitenland,	  blijft	  een	  groep	  verzekeringsplichtigen,	  ex	  
onverzekerden	  over.	  Zorgverzekeraars	  geven	  aan	  dat	  de	  betaaldiscipline	  van	  een	  groot	  deel	  van	  deze	  groep	  
slecht	  is.	  Dit	  zijn	  potentiële	  instromers	  voor	  de	  wanbetalersregeling.	  Gelet	  op	  het	  moment	  van	  
inwerkingtreding	  en	  de	  doorlooptijd	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  worden	  de	  eerste	  effecten	  op	  de	  wanbetalersregeling	  
vanaf	  nu	  (Q1	  2014)	  zichtbaar.	  	  

2.5 Kosten	  en	  baten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  
Opbrengsten	  
Een	  grote	  groep	  in	  het	  kader	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  aangeschreven	  personen	  gaat	  zich	  verzekeren	  en	  daarmee	  
premie	  betalen.	  Uitgaande	  van	  de	  aanname	  dat	  veel	  ex-­‐onverzekerden	  hun	  premie	  betalen,	  draagt	  deze	  groep,	  
inmiddels	  ruim	  160.000	  personen,	  jaarlijks	  bij	  benadering	  €320	  miljoen	  bij	  aan	  de	  collectieve	  solidariteit23.	  
Iedere	  maand	  komt	  daar	  circa	  €	  4	  miljoen	  bij	  (gemiddeld	  2.000	  extra	  verzekerden	  die	  na	  aanschrijving	  overgaan	  
tot	  het	  afsluiten	  van	  een	  zorgverzekering).	  
Daarnaast	  vloeien	  opbrengsten	  voort	  uit	  de	  uitvoering	  van	  de	  Wet	  Ovoz,	  zowel	  via	  het	  boete-­‐regime	  als	  via	  de	  
ambtshalve	  verzekering.	  Hoewel	  de	  succesratio	  beperkt	  is,	  en	  de	  bedragen	  niet	  indrukwekkend,	  realiseert	  het	  
Zorginstituut	  Nederland	  een	  opbrengst	  van	  gemiddeld	  €0,5	  miljoen	  per	  maand	  als	  gevolg	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  De	  
totale	  opbrengsten	  aan	  geïnde	  boetes,	  betaalde	  premies	  en	  eindafrekeningen	  zijn	  inmiddels	  opgelopen	  tot	  
bijna	  €15	  miljoen.	  
Uitvoeringskosten	  
De	  uitvoering	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  brengt	  ook	  uitvoeringslasten	  met	  zich	  mee.	  Die	  uitvoeringslasten	  slaan	  
voornamelijk	  neer	  bij	  de	  SVB,	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  en	  het	  CJIB.	  De	  uitvoeringskosten	  van	  het	  CJIB	  en	  de	  
SVB	  in	  verband	  met	  actieve	  opsporing	  onverzekerden	  en	  wanbetalers	  worden	  vanaf	  de	  VWS-­‐begroting	  betaald.	  
	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
23

	  Bij	  deze	  berekening	  is	  gemakshalve	  uitgegaan	  van	  een	  gemiddelde	  jaarlijkse	  nominale	  premie	  van	  €1.000	  en	  een	  zelfde	  
bedrag	  als	  inkomensafhankelijke	  premie.	  

	  

38	  

	  

•

•

•

Er	  zijn	  uitvoeringslasten	  om	  de	  Basisadministratie	  Volksverzekeringen	  (BAV)	  te	  bouwen.	  Deze	  
werkzaamheden	  zijn	  echter	  niet	  specifiek	  toe	  te	  rekenen	  aan	  de	  Wet	  Ovoz.	  Sterker	  nog,	  de	  BAV	  wordt	  
door	  de	  SVB	  gebruikt	  voor	  andere	  regelingen	  waarvoor	  de	  SVB	  verantwoordelijk	  is.	  De	  uiteindelijke	  
bestandsvergelijking	  en	  het	  doorzetten	  van	  de	  batch	  onverzekerden	  aan	  het	  Zorginstituut	  is	  
geautomatiseerd	  en	  levert	  maar	  beperkte	  uitvoeringslasten	  op.	  
Het	  Zorginstituut	  ontvangt	  jaarlijks	  van	  het	  ministerie	  van	  VWS	  een	  bedrag	  voor	  de	  uitvoering	  van	  
diverse	  regelingen,	  waaronder	  de	  Wet	  Ovoz.	  In	  het	  jaarplan	  2014	  is	  een	  bedrag	  geraamd	  van	  €	  2,7	  
miljoen	  exclusief	  OHI-­‐toerekening24.	  Nemen	  we	  de	  OHI-­‐toerekening	  mee,	  dan	  komt	  het	  totaalbedrag	  
uit	  op	  €3,7	  miljoen	  per	  jaar.	  
Op	  de	  begroting	  van	  VWS	  is	  voor	  het	  CJIB	  een	  totaalbedrag	  voor	  wanbetalers	  en	  onverzekerden	  
opgenomen	  van	  €22,2	  miljoen	  in	  2014.	  Het	  CJIB	  schat	  de	  uitvoeringskosten	  die	  gemoeid	  zijn	  met	  de	  
Wet	  Ovoz	  op	  ongeveer	  €2,1	  miljoen25.	  Daarbij	  moet	  worden	  aangetekend	  dat	  het	  merendeel	  van	  deze	  
uitvoeringskosten	  bestemd	  zijn	  voor	  de	  inzet	  van	  deurwaarders	  bij	  de	  incassotrajecten.	  

De	  baten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  overtreffen	  dus	  in	  ruime	  mate	  de	  kosten	  van	  de	  uitvoering.	  De	  vraag	  in	  hoeverre	  
aanscherping	  van	  de	  opsporingsactiviteiten,	  bijvoorbeeld	  door	  het	  gebruik	  maken	  van	  datamining	  of	  de	  inzet	  
van	  sociaal	  rechercheurs,	  gaat	  bijdragen	  aan	  de	  kosteneffectiviteit	  van	  de	  regeling	  dient	  nader	  te	  worden	  
onderzocht.	  Geïnterviewden	  twijfelen	  hier	  sterk	  aan,	  mede	  met	  het	  oog	  op	  de	  beperkt	  omvang	  van	  de	  groep.	  
Een	  volledige	  kosten	  baten	  analyse	  behoorde	  niet	  tot	  de	  scope	  van	  dit	  onderzoek.	  Voor	  een	  gedetailleerde	  
analyse	  en	  inschatting	  van	  een	  mogelijk	  besparingspotentieel	  is	  derhalve	  aanvullend	  onderzoek	  nodig.	  	  
	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
24

	  Bij	  de	  uitvoering	  van	  een	  aantal	  regelingen	  (wanbetalers,	  onverzekerden	  en	  illegalen)	  maakt	  het	  Zorginstituut	  gebruik	  van	  
OHI	  (Oracle	  Health	  Insurance).	  Een	  klein	  deel	  van	  de	  toerekening	  is	  bestemd	  voor	  de	  gemoedsbezwaardentaak.	  

25

	  Bron:	  Mailcontact	  met	  CJIB,	  dd.	  16	  juli	  2014	  

	  

39	  

	  

	  

	  

40	  

	  

3 Beantwoording	  onderzoeksvragen	  en	  aanbevelingen	  
De	  vraagstelling	  van	  dit	  onderzoek	  betreft	  de	  effectiviteit	  van	  de	  opsporingsmethodiek	  en	  effecten	  van	  de	  Wet	  
Ovoz.	  In	  dit	  hoofdstuk	  geven	  wij	  antwoord	  op	  de	  onderzoeksvragen	  van	  deze	  evaluatie.	  	  
1.
2.

Is	  het	  systeem	  van	  opsporing	  doeltreffend?	  
Welke	  effecten	  heeft	  de	  wet	  opgeleverd	  sinds	  de	  invoering?	  

Voor	  iedere	  fase	  van	  het	  proces	  en	  de	  overkoepelende	  kosten-­‐baten	  analyse	  volgen	  achtereenvolgens	  de	  
belangrijkste	  conclusies	  en	  aansluitend	  aanbevelingen.	  

3.1 Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  opsporing	  en	  aanschrijving	  
Op	  basis	  van	  de	  tot	  nu	  toe	  behaalde	  resultaten	  is	  het	  systeem	  van	  opsporing	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  uitermate	  
effectief	  te	  noemen.	  Voor	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  was	  er	  geen	  eenduidig	  zicht	  op	  de	  omvang	  van	  
de	  populatie	  onverzekerden	  in	  Nederland.	  Sinds	  de	  inwerkingtreding	  van	  de	  systematiek	  is	  er	  meer	  zicht	  op	  de	  
populatie	  gekomen	  en	  is	  het	  destijds	  genoemde	  aantal	  vermeende	  onverzekerden	  door	  de	  werking	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  met	  90%	  gereduceerd.	  	  
Sinds	  de	  invoering	  in	  maart	  2011	  zijn	  in	  het	  kader	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  tot	  en	  met	  juni	  2014	  in	  totaal	  343.973	  
personen	  aangeschreven	  als	  vermoedelijk	  onverzekerd	  verzekeringsplichtigen.	  Er	  is	  inmiddels	  geen	  sprake	  
meer	  van	  een	  stuwmeer	  aan	  onverzekerden,	  maar	  veel	  meer	  een	  steeds	  “verversend	  bestand	  aan	  actief	  
onverzekerden”.	  Gemiddeld	  worden	  iedere	  maand	  4.500	  onverzekerden	  aangeschreven,	  en	  stromen	  4.500	  
mensen	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  uit.	  Per	  juni	  2014	  is	  een	  groep	  van	  30.003	  personen	  geregistreerd	  als	  
actief	  onverzekerd,	  zo	  blijkt	  uit	  de	  databestanden	  van	  het	  Zorginstituut	  Nederland.	  
In	  totaal	  hebben	  bijna	  175.000	  personen	  een	  zorgverzekering	  afgesloten	  en	  dragen	  daarmee	  bij	  aan	  de	  
solidariteit	  en	  betaalbaarheid	  van	  het	  systeem	  zorgverzekeringen.	  Van	  bijna	  120.000	  personen	  is	  sinds	  de	  
inwerkingtreding	  vast	  komen	  te	  staan	  dat	  zij	  niet	  verzekeringsplichtig	  zijn.	  In	  totaal	  ruim	  2.000	  personen	  
behoren	  tot	  een	  restcategorie	  “terecht	  onverzekerd”,	  denk	  aan	  gemoedsbezwaarden,	  geëmigreerden,	  als	  
actieve	  militair	  ingeschreven	  of	  overleden	  personen.	  	  
Het	  systeem	  van	  opsporing	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  is	  daarmee	  in	  eerste	  instantie	  zeer	  doeltreffend	  te	  noemen.	  Het	  
heeft	  niet	  alleen	  het	  aantal	  onverzekerden	  met	  90%	  gereduceerd,	  het	  heeft	  ook	  inzicht	  gegeven	  in	  de	  omvang,	  
aanwas	  en	  uitstroom	  van	  de	  populatie.	  
Naast	  het	  succes	  zijn	  er	  wel	  degelijk	  verbeteringen	  aan	  te	  brengen	  in	  de	  opsporingssystematiek.	  	  
De	  effectiviteit	  van	  de	  opsporing	  is	  in	  belangrijke	  mate	  afhankelijk	  van	  de	  kwaliteit	  van	  BRP	  gegevens.	  Immers,	  
het	  opstellen	  van	  het	  AWBZ-­‐verzekerdenbestand	  op	  basis	  van	  BRP	  gegevens	  en	  de	  bestandvergelijking	  door	  de	  
SVB	  vormt	  het	  startpunt	  van	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Als	  er	  op	  dat	  punt	  van	  de	  keten	  niet	  accurate,	  of	  
“vervuilde”,	  BRP	  gegevens	  worden	  gebruikt	  gaan	  deze	  “vervuilde”	  gegevens	  de	  hele	  keten	  door.	  	  
Bij	  de	  huidige	  populatie	  onverzekerden	  doet	  dit	  probleem	  zich	  met	  name	  voor	  bij	  personen	  die	  kortdurend	  in	  
Nederland	  woonachtig	  zijn	  geweest,	  zich	  ooit	  hebben	  ingeschreven	  in	  de	  BRP	  en	  niet	  meer	  hebben	  
uitgeschreven.	  Het	  benoemen	  van	  een	  daadwerkelijk	  aantal	  vergt	  aanvullende	  data	  analyse.	  	  
Het	  grootse	  probleem	  bij	  deze	  “vervuilde”	  BRP	  gegevens	  is	  dat	  een	  deel	  van	  de	  niet	  langer	  in	  Nederland	  
woonachtige	  personen	  het	  hele	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  doorlopen.	  Deze	  groep	  ontvangt	  brieven,	  boetes	  en	  

	  

41	  

	  

is	  opgenomen	  in	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  Geïnterviewden	  spreken	  hierbij	  van	  zogenaamde	  spookburgers.	  
26)
Op	  basis	  van	  kenmerken	  (geslacht,	  nationaliteit,	  leeftijdscategorie 	  alsmede	  op	  signalen	  van	  de	  deurwaarder	  
is	  het	  vermoeden	  meerdere	  malen	  uitgesproken	  dat	  het	  hierbij	  veelal	  om	  buitenlandse	  studenten	  en	  
buitenlandse	  seizoenarbeiders	  gaat.	  	  
De	  grootste	  groep	  “missers”	  aan	  begin	  van	  de	  keten	  heeft	  –	  zo	  blijkt	  uit	  het	  gesprek	  bij	  de	  SVB	  –de	  volgende	  
27
kenmerken :	  
•
•
•
•
•

Afkomstig	  uit	  het	  buitenland	  
Geen	  werk,	  geen	  familie	  in	  NL	  
Tussen	  18	  en	  30	  jaar	  	  
Met	  bepaalde	  geografische	  kenmerken	  (landcodes)	  
Niet	  bij	  DUO	  bekend	  (ivm	  StuFi	  of	  bekostiging	  onderwijsinstelling)	  

Bij	  de	  huidige	  uitvoeringspraktijk	  is	  het	  slechts	  in	  beperkte	  mate	  mogelijk	  om	  deze	  vervuiling	  uit	  het	  systeem	  te	  
weren.	  Een	  veiligheidsventiel	  in	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  om	  vervuilde	  gegevens	  systematisch	  vroegtijdig	  
uit	  het	  systeem	  te	  verwijderen	  en	  terug	  te	  melden	  aan	  het	  BPR	  ontbreekt.	  Pas	  als	  de	  deurwaarder	  
daadwerkelijk	  voor	  de	  deur	  staat	  is	  er	  voor	  de	  eerste	  keer	  fysiek	  contact	  mogelijk.	  	  
in	  het	  onderzoek	  door	  meerdere	  geïnterviewden	  aangegeven	  dat	  gemeenten	  niet	  uniform	  omgaan	  met	  het	  in	  
onderzoek	  nemen	  van	  terugmeldingen,	  zowel	  vanuit	  het	  systeem	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  als	  via	  andere	  kanalen.	  	  
Op	  basis	  van	  de	  eerste	  resultaten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  realiseren	  ketenpartners	  zich	  dat	  de	  vervuiling	  als	  gevolg	  
van	  bijvoorbeeld	  “spookburgers”	  moet	  worden	  aangepakt.	  Er	  zijn	  verschillende	  oplossingsrichtingen	  mogelijk,	  
met	  verschillende	  aangrijpingspunten	  in	  de	  keten:	  
•
•
•

het	  bronbestand	  (BRP)	  verbeteren;	  
de	  verrijking	  door	  de	  SVB	  verbeteren,	  bijvoorbeeld	  door	  extra	  gegevens	  over	  buitenlandse	  studenten	  
vanuit	  andere	  dan	  momenteel	  beschikbare	  bronnen	  te	  gebruiken;	  
het	  instrument	  “datamining”	  inzetten	  waarmee	  je	  op	  basis	  van	  bepaalde	  kenmerken	  gerede	  
twijfelgevallen	  kunt	  identificeren	  en	  zo	  vroegtijdig,	  dus	  voor	  aanschrijving,	  uit	  het	  proces	  te	  halen.	  
Daarmee	  voorkom	  je	  aanschrijving	  van	  personen	  die	  niet	  meer	  woonachtig	  zijn	  in	  Nederland.	  

Verbeteren	  van	  het	  bronbestand	  zit	  vroeg	  in	  de	  keten	  en	  geeft	  bovendien	  profijt	  voor	  andere	  stakeholders	  en	  
regelingen.	  Datamining	  is	  heel	  specifiek	  voor	  de	  Wet	  Ovoz.	  Het	  is	  goed	  om	  te	  realiseren	  dat	  er	  naast	  een	  
streven	  naar	  maatwerk	  in	  de	  opsporingsmethodiek	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  altijd	  een	  restcategorie	  personen	  blijft	  die	  
onder	  de	  regels	  probeert	  uit	  te	  komen.	  Dit	  betreft	  –	  zo	  blijkt	  uit	  gesprekken	  met	  onder	  meer	  deurwaarders	  –	  
personen	  die	  bewust	  onder	  de	  radar	  (willen)	  verdwijnen.	  In	  dit	  soort	  gevallen	  is	  het	  noodzakelijk	  om	  sneller	  
dan	  nu	  het	  geval	  is	  een	  persoonlijk	  bezoek	  in	  te	  bouwen.	  Gemeenten	  kunnen	  hiervoor	  initiatieven	  nemen.	  Zij	  
krijgen	  immers	  ook	  steeds	  beter	  zicht	  op	  de	  samenloop	  van	  knelpunten	  bij	  gezinnen,	  zoals	  een	  problematische	  
schuldensituatie.	  	  

	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
26

	  Bron:	  Geanonimiseerd	  databestand	  Ovoz	  verzekerden,	  uitschrijfredenen,	  grote	  zorgverzekeraar	  	  

27

	  Bron:	  Interview	  met	  SVB	  	  

	  

42	  

	  

Aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  opsporing	  en	  aanschrijving	  
à	  Het	  verdient	  aanbeveling	  om	  aan	  de	  voorkant	  de	  kwaliteit	  van	  het	  Basisregister	  Personen	  te	  vergroten.	  Hier	  
wordt	  van	  diverse	  kanten	  aan	  gewerkt	  (Evaluatietool	  gemeenten,	  Terugmeldingen,	  …).	  Dit	  behoort	  echter	  niet	  
tot	  de	  verantwoordelijkheid	  van	  het	  ministerie	  van	  VWS.	  De	  minister	  van	  VWS	  kan	  de	  minister	  van	  BZK	  
aanspreken	  op	  het	  beheer	  van	  de	  BRP	  en	  verzoeken	  om	  maatregelen	  tot	  verbetering.	  	  
à	  In	  afwachting	  van	  een	  mogelijk	  Basisregister	  Onderwijs	  verdient	  het	  aanbeveling	  om	  nu	  al	  het	  systeem	  van	  
opsporing	  te	  verbeteren,	  door	  onder	  meer	  extra	  gegevens	  over	  de	  status	  van	  buitenlandse	  studenten	  op	  te	  
nemen	  uit	  registraties	  van	  onderwijsinstellingen.	  De	  minister	  van	  VWS	  kan	  de	  minister	  van	  OCW	  verzoeken	  dit	  
mogelijk	  te	  maken.	  
à	  Het	  verdient	  aanbeveling	  om	  –	  nog	  voor	  de	  eerste	  aanschrijving	  door	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  –	  via	  
datamining	  groepen	  te	  identificeren	  waar	  eerst	  aanvullend	  onderzoek	  naar	  wordt	  gedaan	  om	  verblijfstatus,	  
woonsituatie	  en	  eventuele	  verzekeringsplicht	  te	  achterhalen.	  De	  minister	  van	  VWS	  kan	  de	  SVB	  hierom	  
verzoeken.	  	  
De	  hiervoor	  beschreven	  oplossingsrichtingen	  en	  aanbevelingen	  leveren	  vermoedelijk	  de	  grootste	  kans	  op	  om	  
de	  werking	  van	  de	  opsporingsfase	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  te	  verbeteren.	  Deze	  oplossingsrichtingen	  zijn	  gericht	  op	  het	  
verbeteren	  van	  bestaande	  bestandsvergelijking	  aan	  de	  voorkant	  van	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Als	  aan	  de	  
voorkant	  van	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  kwalitatief	  goede	  informatie	  het	  systeem	  in	  komt	  zullen	  alle	  
vervolgstappen	  in	  het	  proces	  betere	  scores	  laten	  zien.	  	  
De	  aanbevelingen	  zoals	  beschreven	  in	  de	  volgende	  paragrafen	  3.2	  t/m	  3.5	  zien	  op	  aanscherping	  in	  de	  
bestaande	  systematiek,	  anders	  dan	  de	  opsporingsfase.	  Het	  gaat	  daarbij	  veelal	  om	  kleine	  reparaties	  in	  het	  
proces.	  Deze	  gaan	  naar	  verwachting	  weinig	  effect	  hebben	  als	  de	  zuiverheid	  van	  gegevens	  aan	  de	  voorkant	  van	  
het	  systeem	  van	  mindere	  kwaliteit	  blijft.	  	  

3.2 Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  boeteoplegging	  en	  inning	  
Het	  aantal	  mensen	  dat	  actie	  onderneemt	  na	  een	  eerste	  of	  tweede	  boete	  is	  gering.	  Ook	  de	  inning	  van	  boetes	  
verloopt	  niet	  goed.	  Sinds	  de	  start	  van	  de	  regeling	  is	  ruim	  €50	  miljoen	  opgelegd	  aan	  vorderingen	  en	  maar	  €12	  
miljoen	  geïnd.	  Dit	  lage	  bedrag	  wordt	  verklaard	  doordat	  mogelijk	  een	  groot	  deel	  (schatting	  40%)	  is	  opgelegd	  aan	  
mensen	  die	  alweer	  in	  het	  buitenland	  zijn.	  Deze	  verklaring	  strookt	  het	  de	  uitkomsten	  van	  het	  door	  de	  SVB	  
beschreven	  proces	  van	  datamining	  (zie	  paragraaf	  3.1).	  Het	  proces	  rond	  datamining	  bij	  de	  SVB	  bevindt	  zich	  
echter	  nog	  in	  een	  opstartende	  fase,	  goede	  statistische	  gegevens	  ontbreken.	  Nader	  onderzoek	  door	  de	  SVB	  is	  
nodig	  om	  tot	  een	  goede	  beoordeling	  te	  komen.	  	  
De	  afschrikwekkende	  werking	  van	  een	  boete,	  doet	  verzekeringsplichtigen	  beperkt	  besluiten	  om	  zich	  te	  
verzekeren.	  Het	  boete-­‐regime	  in	  twee	  stappen	  levert	  vervolgens	  weinig	  toegevoegde	  waarde	  aan	  de	  werking	  
van	  de	  Wet	  Ovoz.	  Na	  opleggen	  van	  de	  boete	  gaan	  maar	  weinig	  mensen	  over	  tot	  het	  afsluiten	  van	  een	  
verzekering.	  Het	  proces	  strekt	  zich	  nu	  uit	  over	  negen	  maanden	  nadat	  iemand	  als	  onverzekerd	  is	  
geïdentificeerd.	  De	  eerste	  keer	  dat	  daadwerkelijk	  bij	  een	  persoon	  wordt	  aangebeld,	  is	  pas	  als	  de	  deurwaarder	  
langskomt	  voor	  de	  inning	  van	  de	  boete(s).	  Zorgverzekeraars	  zetten	  bij	  regulier	  verzekerden	  een	  proces	  van	  
gerede	  twijfel	  in	  gang.	  Daarbij	  wordt	  de	  verzekeringsstatus	  gecontroleerd.	  Zorginstituut	  Nederland	  maakt	  voor	  
de	  groep	  actief	  onverzekerden	  gebruik	  van	  een	  proces	  van	  gerede	  twijfel	  als	  men	  een	  signaal	  krijgt.	  Bij	  twijfel	  
aan	  de	  juistheid	  van	  een	  adres	  vindt	  terugmelding	  plaats	  aan	  de	  gemeente	  (die	  dan	  aan	  zet	  is	  om	  het	  adres	  in	  
onderzoek	  te	  zetten),	  bij	  twijfel	  aan	  de	  AWBZ-­‐status	  vindt	  terugmelding	  plaats	  aan	  de	  SVB.	  	  

	  

43	  

	  

Aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  boeteoplegging	  en	  inning	  	  
à	  De	  slechte	  inningsresultaten	  geven	  aanleiding	  om	  te	  onderzoeken	  of	  het	  proces	  van	  boeteoplegging	  en	  
inning	  effectiever	  kan	  worden	  gemaakt.	  Het	  strekt	  tot	  de	  aanbeveling	  om	  te	  onderzoeken	  of	  de	  bestaande	  
termijn	  rond	  boeteoplegging	  en	  inning	  kan	  worden	  verkort.	  Hierdoor	  kan	  het	  eerder	  in	  het	  proces	  tot	  een	  
fysiek	  contactmoment	  tussen	  de	  deurwaarder	  en	  de	  vermeend	  onverzekerde	  komen.	  Indien	  het	  een	  zgn.	  
“spookburger”	  betreft,	  kan	  de	  deurwaarder	  deze	  informatie	  ook	  eerder	  terugkoppelen.	  Waardoor	  het	  proces	  
van	  gerede	  twijfel	  bij	  de	  uitvoeringsorganisaties	  gestart	  kan	  worden.	  
Een	  mogelijkheid	  om	  dat	  te	  doen	  is	  sneller	  overgaan	  tot	  het	  opleggen	  van	  een	  last	  onder	  dwang.	  Zodat	  er	  ook	  
eerder	  fysiek	  contact	  door	  de	  deurwaarder	  kan	  plaatsvinden.	  	  
à	  Het	  strekt	  tot	  de	  aanbeveling	  om	  te	  onderzoeken	  of	  het	  eerdere	  fysieke	  contact,	  naast	  eventuele	  aanpassing	  
van	  de	  bestaande	  termijnen	  ook	  op	  een	  andere	  wijze	  kan	  worden	  georganiseerd.	  Nader	  onderzoek	  moet	  
uitwijzen	  op	  welke	  wijze	  dit	  eerdere	  fysiek	  contact	  wenselijk	  en	  mogelijk	  is,	  en	  of	  wellicht	  sociaal	  rechercheurs	  
in	  dienst	  van	  de	  gemeente	  daar	  een	  rol	  in	  kunnen	  spelen.	  Zodat	  gemeenten	  ook	  daadwerkelijk	  invulling	  geven	  
aan	  hun	  onderzoeksplicht.	  Dit	  valt	  echter	  niet	  onder	  de	  verantwoordelijkheid	  van	  het	  ministerie	  van	  VWS.	  De	  
aanbeveling	  is	  derhalve	  primair	  gericht	  aan	  het	  ministerie	  van	  BZK.	  	  

3.3 Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  ambtshalve	  verzekering	  en	  
premie-­‐inning/incasso	  
Het	  idee	  om	  via	  publiekrechtelijk	  ingrijpen	  mensen	  aan	  een	  privaatrechtelijke	  verzekeringsovereenkomst	  te	  
helpen	  was	  een	  politiek	  heikel	  punt.	  Het	  is	  deels	  succesvol,	  in	  de	  zin	  dat	  mensen	  in	  beeld	  blijven	  zodra	  ze	  
ambtshalve	  verzekerd	  zijn.	  Opnieuw	  geldt	  echter	  dat	  een	  groep	  burgers	  deze	  processtap	  inrolt,	  die	  er	  eigenlijk	  
niet	  in	  hoort.	  Het	  feit	  dat	  deze	  burgers	  het	  proces	  instromen	  ligt	  aan	  reeds	  beschreven	  kwaliteit	  van	  de	  BRP.	  
Personen	  doorlopen	  onterecht	  het	  hele	  proces,	  zelfs	  tot	  aan	  de	  ambtshalve	  verzekering.	  Dit	  leidt	  ertoe	  dat	  
zorgverzekeraars	  onterecht	  een	  bijdrage	  krijgen	  uit	  het	  risicovereveningsfonds.	  
Mede	  door	  de	  vervuiling	  zijn	  inningsresultaten	  bij	  de	  ambtshalve	  verzekering	  slecht	  te	  noemen.	  Via	  de	  
zorgtoeslagroute	  vindt	  inmiddels	  wel	  enige	  incasso	  plaats.	  	  
Het	  aantal	  ambtshalve	  verzekerden	  is	  in	  absolute	  aantallen	  laag,	  zeker	  na	  de	  recente	  bijstelling.	  Op	  dit	  moment	  
zitten	  4.677	  personen	  in	  de	  regeling.	  	  
Aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  ambtshalve	  verzekering	  en	  premie-­‐inning/incasso	  	  
à	  Op	  basis	  van	  de	  magere	  inningsresultaten	  en	  het	  sterke	  vermoeden	  dat	  er	  zich	  personen	  die	  niet	  langer	  in	  
Nederland	  woonachting	  zijn	  in	  de	  keten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  bevinden	  verdient	  het	  aanbeveling	  om	  mensen	  die	  
beide	  boetes	  niet	  betaald	  hebben	  pas	  naar	  de	  ambtshalve	  verzekering	  te	  geleiden	  als	  duidelijk	  is	  dat	  ze	  nog	  in	  
Nederland	  verblijven.	  Dit	  vergt	  toepassing	  van	  het	  “proces	  van	  gerede	  twijfel”	  door	  het	  Zorginstituut	  
Nederland,	  analoog	  aan	  het	  proces	  zoals	  thans	  door	  zorgverzekeraars	  in	  samenwerking	  met	  de	  SVB	  voor	  
reguliere	  verzekerden	  wordt	  uitgewerkt.	  Hierdoor	  kan	  er	  eerder	  iemand	  langs	  de	  deur	  gaan	  (maatwerk	  in	  
samenwerking	  met	  gemeente)	  en	  besloten	  worden	  een	  pauze	  in	  te	  gelasten	  in	  het	  Ovoz-­‐proces	  –	  gebruik	  
makend	  van	  de	  codering	  “niet	  woonachtig”	  die	  door	  deurwaarders	  wordt	  teruggekoppeld	  aan	  het	  CJIB.	  	  

	  

44	  

	  

Een	  dergelijke	  pauze	  –	  waarbij	  de	  aanmelding	  voor	  de	  ambtshalve	  wordt	  opgeschort	  –	  voorkomt	  dat	  er	  
zogeheten	  “financiële	  feiten”	  ontstaan	  richting	  zorgverzekeraars.28	  
à	  Het	  verdient	  aanbeveling	  om	  te	  onderzoeken	  of	  de	  ambtshalve	  verzekerden	  niet	  langer	  over	  9	  concerns	  
verdeeld	  moeten	  worden,	  maar	  om	  ze	  om	  uitvoeringstechnische	  redenen	  onder	  te	  brengen	  bij	  één	  
verzekeraar.	  Immers,	  het	  gaat	  om	  een	  overzichtelijke	  en	  inmiddels	  kleine	  populatie.	  Versnippering	  over	  
meerdere	  concerns	  kan	  een	  opdrijvend	  effect	  hebben	  op	  de	  uitvoeringslasten.	  	  
Dat	  zou	  kunnen	  via	  een	  aanbesteding	  waar	  zorgverzekeraars	  op	  kunnen	  inschrijven.	  Bij	  die	  aanbesteding	  koopt	  
een	  zorgverzekeraars	  het	  recht	  om	  gedurende	  een	  bepaalde	  periode	  aan	  de	  ambtshalve	  verzekerden	  een	  polis	  
aan	  te	  bieden.	  

3.4 Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  terugkeer	  naar	  het	  
reguliere	  systeem	  
Na	  twaalf	  maanden	  ambtshalve	  verzekering	  worden	  mensen	  overgeheveld	  naar	  een	  reguliere	  verzekering.	  Dit	  
proces	  is	  in	  augustus	  2013	  opgestart.	  Maandelijks	  gaat	  het	  om	  gemiddeld	  500	  personen.	  Het	  Zorginstituut	  
Nederland	  is	  pas	  sinds	  kort	  bezig	  met	  vorderingen	  opleggen	  en	  innen	  van	  de	  eindafrekening	  bij	  terugkeer	  naar	  
het	  normale	  premieregime.	  De	  eerste	  signalen	  zijn	  echter	  niet	  positief.	  Op	  dit	  moment	  (stand	  april	  2014)	  is	  er	  
€11	  miljoen	  opgelegd,	  ruim	  €2	  ton	  betaald	  via	  acceptgiro	  en	  €3,5	  ton	  betaald	  aan	  de	  deurwaarder.	  Inmiddels	  is	  
alweer	  €5,3	  miljoen	  als	  oninbaar	  teruggelegd	  bij	  het	  Zorginstituut	  Nederland.	  Dit	  is	  een	  indicatie	  van	  de	  
draagkracht	  van	  ex-­‐onverzekerden.	  
Op	  basis	  van	  data	  van	  individuele	  verzekeraars	  constateren	  de	  onderzoekers	  dat	  personen	  die	  gedurende	  het	  
proces	  van	  één	  jaar	  en	  9	  maanden	  nergens	  op	  gereageerd	  hebben	  (geen	  euro	  betaald	  en	  geen	  zorgkosten	  
hebben	  gemaakt)	  toch	  worden	  overgeheveld	  naar	  de	  reguliere	  verzekering,	  terwijl	  bij	  deze	  personen	  een	  
onderzoek	  over	  de	  verblijfstatus	  op	  basis	  van	  fysiek	  contact	  op	  zijn	  plaats	  lijkt.	  	  
Aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  terugkeer	  naar	  het	  reguliere	  systeem	  
Bij	  de	  implementatie	  van	  deze	  aanbevelingen	  moet	  men	  zich	  realiseren	  dat	  verbeteringen	  eerder	  in	  de	  keten	  
zorgen	  voor	  een	  kleiner	  aantal	  personen	  dat	  via	  de	  ambtshalve	  verzekering	  doorstroomt	  naar	  een	  reguliere	  
verzekering.	  	  
à	  In	  de	  loop	  van	  de	  tijd	  komt	  informatie	  beschikbaar	  over	  de	  betreffende	  personen	  die	  het	  proces	  van	  de	  Wet	  
Ovoz	  doorlopen.	  Het	  Zorginstituut	  Nederland	  moet	  die	  informatie	  beter	  benutten,	  bijvoorbeeld	  door	  bij	  
“gerede	  twijfel”	  eerder	  iemand	  langs	  de	  deur	  te	  sturen	  (maatwerk	  in	  samenwerking	  met	  gemeente)	  en	  een	  
pauze	  in	  te	  gelasten	  in	  het	  Ovoz-­‐proces.	  	  
à	  Het	  verdient	  aanbeveling	  om	  mensen	  die	  niet	  of	  nauwelijks	  betalingen	  voor	  boete	  en/of	  premie	  hebben	  
voldaan	  in	  de	  ambtshalve	  verzekering	  te	  houden	  totdat	  duidelijk	  is	  dat	  de	  verzekerde	  daadwerkelijk	  bestaat,	  in	  
Nederland	  verblijft	  en	  in	  staat	  is	  de	  reguliere	  zorgverzekeringspremie	  te	  betalen.	  
à	  De	  minister	  van	  VWS	  zou	  het	  Zorginstituut	  Nederland	  kunnen	  verzoeken	  om	  te	  structureel	  te	  monitoren	  in	  
hoeverre	  ex-­‐onverzekerden	  doorstromen	  naar	  de	  wanbetalersregeling.	  	  
	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  	  
28

	  Zorgverzekeraars	  krijgen	  momenteel	  voor	  ambtshalve	  verzekerden	  in	  hun	  portfolio	  een	  compensatie	  voor	  het	  verzekeren	  
(vervangende	  premie).	  Tevens	  ontvangen	  ze	  een	  uitkering	  uit	  het	  risicovereveningssysteem.	  Als	  later	  blijkt	  dat	  het	  
“spookburgers”	  betrof,	  moeten	  deze	  betalingen	  worden	  teruggestort.	  	  

	  

45	  

	  

3.5 Conclusies	  en	  aanbevelingen	  met	  betrekking	  tot	  de	  kosten	  en	  baten	  van	  de	  
Wet	  Ovoz	  
De	  baten	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  overtreffen	  in	  ruime	  mate	  de	  kosten	  van	  de	  uitvoering.	  Aanvullende	  
opsporingsactiviteiten	  kunnen	  bijvoorbeeld	  zijn	  gebruik	  te	  maken	  van	  datamining	  vroeg	  in	  het	  proces	  of	  de	  
inzet	  van	  sociaal	  rechercheurs.	  De	  vraag	  in	  hoeverre	  de	  opbrengsten	  van	  de	  kosten	  gaan	  overstijgen,	  is	  
onduidelijk	  en	  dient	  nader	  te	  worden	  onderzocht.	  
	  
	  

	  

46	  

	  

Bijlage	  –	  Interviews	  en	  focusgroepen	  
Onderstaand	  zijn	  de	  namen	  en	  organisaties	  weergegeven	  van	  deelnemers	  aan	  de	  interviews	  en/of	  aan	  de	  
focusgroepen.	  We	  hebben	  één	  thematische	  focusgroep	  georganiseerd	  die	  zich	  specifiek	  richtte	  op	  de	  Wet	  Ovoz	  
(verbeteren	  van	  de	  opsporing,	  vergroten	  van	  de	  effectiviteit).	  Daarnaast	  is	  de	  evaluatie	  van	  de	  Wet	  Ovoz	  aan	  
de	  orde	  gekomen	  tijdens	  een	  overkoepelende	  focusgroep	  waar	  ook	  de	  evaluatie	  van	  de	  Zorgverzekeringswet	  
(KPMG/Plexus)	  op	  de	  agenda	  stond.	  
Wij	  danken	  alle	  deelnemers	  hartelijk	  voor	  hun	  bijdrage	  aan	  dit	  evaluatie	  onderzoek.	  Resultaten	  uit	  de	  
interviews	  en	  de	  focusgroepen	  zijn	  verwerkt	  in	  deze	  rapportage.	  De	  auteurs	  zijn	  verantwoordelijk	  voor	  de	  
inhoud	  van	  de	  rapportage.	  

Interviews	  
Deelnemer	  

Organisatie	  

Dhr.	  R.	  Langenberg	  

Zorginstituut	  Nederland	  (voorheen	  CVZ)	  

Dhr.	  G.	  van	  Miltenburg	  

Zorginstituut	  Nederland	  (voorheen	  CVZ)	  

Dhr.	  J.	  Otter	  

Dienst	  Uitvoering	  Onderwijs	  (DUO/Min	  OCW)	  

Mw.	  A.	  van	  der	  Krabben	  

Bureau	  Persoonsregistratie	  (BPR/Min	  BZK)	  

Dhr.	  H.	  Wijngaard	  

Zorgverzekeraars	  Nederland	  (ZN)	  

Dhr.	  P.	  Jansen	  

Zorgverzekeraars	  Nederland	  (ZN)	  

Dhr.	  H.	  Arnoldussen	  

VEKTIS	  

Dhr.	  E.	  Niezen	  

Stichting	  Klachten	  en	  Geschillen	  Zorgverzekeringen	  (SKGZ)	  

Mw.	  A.	  Stoter	  

Zorgverzekeringslijn.nl,	  onderdeel	  van	  SKGZ	  

Dhr.	  C.	  Kamphuis	  

OZF	  Achmea	  

Dhr.	  M.	  van	  der	  Hoek	  

CZ	  Zorgverzekeringen	  

Dhr.	  G.	  Vos	  

CZ	  Zorgverzekeringen	  

Dhr.	  P.	  Vallentin	  

Sociale	  Verzekeringsbank	  (SVB)	  

Dhr.	  E.	  Hoeksma	  

Sociale	  Verzekeringsbank	  (SVB)	  

Dhr.	  A.	  Schaddelee	  

Sociale	  Verzekeringsbank	  (SVB)	  

Dhr.	  E.	  Dekker	  

Centraal	  Justitieel	  Incassobureau	  (CJIB)	  

Dhr.	  J.	  Smit	  

Centraal	  Bureau	  voor	  de	  Statistiek	  (CBS)	  

Mw.	  M.	  Bronsveld	  

Centraal	  Bureau	  voor	  de	  Statistiek	  (CBS)	  

Dhr.	  T.	  Nieuwpoort	  

Flanderijn	  

Dhr.	  B.	  de	  Boer	  

Flanderijn	  

	  

Thematische	  focusgroep	  
Deelnemer	  

Organisatie	  

Dhr.	  R.	  Langenberg	  

Zorginstituut	  Nederland	  

Dhr.	  S.	  Oppenheim	  

Ministerie	  van	  VWS	  

Dhr.	  H.	  Smet	  

Sociale	  Verzekeringsbank	  (SVB)	  

Dhr.	  E.	  Dekker	  

Centraal	  Justitieel	  Incassobureau	  (CJIB)	  

Dhr.	  J.	  Otter	  

Dienst	  Uitvoering	  Onderwijs	  (DUO)	  

	  

47	  

	  

	  

Overkoepelende	  focusgroep	  
Deelnemer	  

Organisatie	  

Dhr.	  H.	  Limberger	  

Zorg	  en	  Zekerheid	  

Dhr.	  A.	  Van	  Son	  

CZ	  Zorgverzereingen	  

Dhr.	  E.	  Kleijnenberg	  

ONVZ	  

Dhr.	  A.	  Klink	  

VGZ	  

Dhr.	  M.	  Tieleman	  

Menzis	  

Dhr.	  J.	  Duister	  

Menzis	  

Mw.	  M.	  Van	  de	  Starre	  

Nederlandse	  Vereniging	  van	  Ziekenhuizen	  (NVZ)	  

Dhr.	  R.	  Janssen	  

Altrecht	  

Dhr.	  P.	  Van	  Rooij	  

GGZ	  Nederland	  

Dhr.	  X.	  Koolman	  

Vrije	  Universiteit	  (VU)	  

Mw.	  L.	  Kok	  

Universiteit	  van	  Amsterdam	  (UvA)	  

Mw.	  D.	  Delnoij	  

Zorginstituut	  Nederland	  –	  Kwaliteitsinstituut	  

Dhr.	  P.	  Hasekamp	  

Zorgverzekeraars	  Nederland	  (ZN)	  

Mw.	  J.	  Boer	  

Ministerie	  van	  VWS	  

	  
	  

	  

48	  

	  

	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  
Contact	  
	  
Ed	  Maagdelijn	  
ZorgVuldig	  Advies	  
T:	  +31	  (0)	  6	  42727125	  
M:	  edmaagdelijn@zorgvuldigadvies.nl	  
Piet	  de	  Bekker	  
ZorgVuldig	  Advies	  
T:	  +31	  (0)	  6	  51208803	  
M:	  pietdebekker@zorgvuldigadvies.nl	  
www.zorgvuldigadvies.nl	  	  
	  

	  

49