Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500

Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën

Nr. 29 HERDRUK1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 november 2010
Inleiding
Deze Startnota bevat de vertaling van en de toelichting op de financiële
afspraken uit het regeerakkoord. Paragraaf 1 geeft een toelichting op de
begrotingsregels. De uitgaven- en inkomstenkaders voor de komende
kabinetsperiode worden toegelicht in paragraaf 2. De begrotingsregels en
de budgettaire kaders vormen de basis voor een solide economisch en
financieel beleid. In paragraaf 3 wordt de verwachte ontwikkeling van het
EMU-saldo en de EMU-schuld voor de jaren 2011–2015 toegelicht. In
paragraaf 4 wordt een toelichting gegeven op de verdeling van de
ombuigingen en intensiveringen uit het regeerakkoord en paragraaf 5
bevat een aanvullende toelichting op de gevolgen van het regeerakkoord
voor het FES en het AOW-spaarfonds.
De budgettaire effecten van het regeerakkoord zijn door middel van nota’s
van wijziging in de ontwerpbegrotingen voor 2011 verwerkt. De nota’s van
wijziging heeft u reeds ontvangen. De herverkaveling van beleidsterreinen
die voortvloeit uit het regeerakkoord zal door middel van (incidentele)
suppletoire begrotingswetten tot uitdrukking worden gebracht. Deze
suppletoire begrotingswetten volgen zo spoedig mogelijk. Daarin zal –
waar mogelijk – ook de verwerking van decentralisaties naar medeoverheden worden vastgelegd.
1. Begrotingsregels 2011–2015

1
I.v.m. het compleet publiceren en afdrukken
van bijlage 3.

De begrotingsregels zijn de budgettaire spelregels waaraan het kabinet
zich aan het begin van een kabinetsperiode committeert, teneinde een
verantwoord financieel beleid te kunnen voeren. Het doel van de
begrotingsregels is zowel een doelmatige allocatie van middelen, als een
beheersing van de overheidsfinanciën. De begrotingsregels equiperen het
kabinet mede tot het voorkomen van een ongewenste ontwikkeling van
het EMU-saldo en de EMU-schuld; dat wil zeggen het terugdringen van
een overschrijding van de in het Stabiliteits- en Groeipact opgenomen

kst-32500-29-n1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

1

referentiewaarden1 en het respecteren van de doelen rondom de
Medium-Term Objective2 (MTO).
De belangrijkste uitgangspunten van het trendmatig begrotingsbeleid
blijven ongewijzigd:
• Er geldt een scheiding tussen inkomsten en uitgaven. Meevallers bij de
inkomsten – bijvoorbeeld omdat als gevolg van een hogere economische groei meer belasting wordt ontvangen – kunnen niet worden
gebruikt voor extra uitgaven: die uitgaven liggen vast via de uitgavenkaders. Andersom hoeft ook niet bezuinigd te worden op de uitgaven
wanneer sprake is van een tegenvaller aan de inkomstenkant.
• Voor de uitgaven geldt een onderscheid in drie sectoren: Rijksbegroting in enge zin (RBG-eng), Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
(SZA) en het Budgettair Kader Zorg (BKZ).
• Voor elke sector wordt een reëel uitgavenkader vastgesteld. Dat wil
zeggen dat de uitgaven voor alle begrotingen voor de hele kabinetsperiode aan het begin van deze kabinetsperiode worden vastgesteld en
dat gedurende deze periode in principe geen verhogingen zijn
toegestaan. Elke sector behoort eventuele overschrijdingen binnen het
desbetreffende uitgavenkader te compenseren.
• Voor de inkomsten wordt een inkomstenkader vastgesteld en wordt
uitgegaan van automatische stabilisatie.
De regels bieden een duidelijk kader waarbinnen politieke wensen moeten
worden ingepast. Elke euro kan immers maar één keer worden uitgegeven. Hiermee wordt een ongewenste ontwikkeling van de uitgaven en
de lasten (en daarmee een ongewenste ontwikkeling van het EMU-saldo)
voorkomen. De regels geven vorm aan beleid met een langetermijnvisie,
zonder te hoeven reageren op de stand van de conjunctuur. Op deze
manier wordt bijgedragen aan het vertrouwen van burgers en bedrijven in
het beleid van de overheid. Met het trendmatig begrotingsbeleid ademt
de inkomstenkant van de begroting mee met de economische cyclus.
Naast stabilisatie draagt dit ook bij aan bestuurlijke rust en de consistentie
van het budgettaire beleid.
Bijlage 1 bevat de begrotingsregels 2011–2015, zoals die zijn vastgesteld
door het kabinet. De begrotingsregels zoals die door het vorige kabinet
zijn gehanteerd, vormen het uitgangspunt voor de nieuwe set. De regels
zijn inhoudelijk aangepast op basis van de afspraken uit het regeerakkoord. Daarnaast zijn de belangrijkste adviezen van de dertiende
Studiegroep Begrotingsruimte overgenomen.

1
Een tekort van maximaal 3 procent bbp voor
het EMU-saldo en maximaal 60 procent bbp
EMU-schuld.
2
Voor Nederland een structureel EMU-saldo
tussen – 0,5 en + 0,5 procent bbp.

De belangrijkste wijzigingen betreffen:
• Begrotingsregel 5: de signaalmarge. Om neerwaartse risico’s beter te
kunnen beheersen en meer zekerheid te hebben over het realiseren
van de budgettaire doelstelling wordt een signaalmarge gehanteerd.
De signaalmarge maakt het mogelijk tussentijds bij te sturen wanneer
het saldopad neerwaarts afwijkt van het saldopad zoals dat resulteert
na doorrekening van het regeerakkoord en zoals vastgelegd in deze
Startnota. Wanneer de signaalmarge wordt overschreden dienen
maatregelen genomen te worden om het beoogde (feitelijk) saldo aan
het eind van de kabinetsperiode weer in zicht te krijgen.
• Begrotingsregel 6: de meevallerformule. Indien Nederland voldoet aan
de MTO-doelstelling van het Stabiliteits- en Groeipact en het feitelijk
EMU-saldo bij de besluitvorming over de lastenkant in augustus een
meerjarig overschot laat zien, dan wordt 50 procent van het overschot
bestemd voor aflossing van de staatsschuld en zal een lastenverlichting van 50 procent van het overschot boven de 0 procent bbp worden
gegeven. Het feitelijk EMU-saldo wordt berekend inclusief de tariefver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

2

•

•

•

•

laging, rekeninghoudend met toepassing van het vorenstaande en een
behoedzame raming voor het saldo van medeoverheden.
Begrotingsregel 11: de budgetdisciplinesectoren. Met het oog op een
goede beheersing van het EMU-saldo is het noodzakelijk dat zoveel
mogelijk voor het EMU-saldo relevante uitgaven worden genormeerd
binnen de uitgavenkaders. De (conjunctuurgevoelige) uitgaven aan
werkloosheids- en bijstandsuitkeringen en de ruilvoetontwikkelingen
zijn daarom weer onder de kaders gebracht.
Begrotingsregel 22: de rentemeevallerformule. Ook de kaderrelevante
behandeling van de rentelasten komt voort uit de wens het EMU-saldo
beter te beheersen. Tegelijkertijd moeten meevallende rentelasten niet
leiden tot extra bestedingen, maar tot aflossing van de staatsschuld.
Daarom is een rentemeevallerformule geïntroduceerd in de begrotingsregels. Het uitgavenkader wordt gedurende de kabinetsperiode
gecorrigeerd (verlaagd) voor zover de rentelasten lager zijn dan de
oorspronkelijk (aan het begin van de kabinetsperiode) geraamde
rente-uitgaven.
Begrotingsregel 25: garanties. Garanties stellen de begroting bloot aan
een onzichtbaar budgettair risico. Wanneer dit risico niet goed wordt
ingeschat, heeft dit gevolgen voor de beheersbaarheid van de
overheidsfinanciën. Daarom wordt het garantiebeleid aangescherpt
voor nieuwe garanties en het uitbreiden van bestaande garanties. Een
ambtelijke commissie zal nieuwe garanties beoordelen aan de hand
van een toetsingskader. Reeds bestaande garanties worden in de
komende kabinetsperiode door de ambtelijke commissie doorgelicht.
Deze commissie adviseert bovendien over het al dan niet onderbrengen van deze garanties in een nieuw verzekeringsmodel.
Begrotingsregel 28: Publiek Private Samenwerking (PPS). Ervaring met
PPS-projecten leert dat een efficiencywinst van 10 procent op
infrastructuurprojecten haalbaar is. Daarom worden de toegestane
uitgaven aan beschikbaarheidsvergoedingen in het Infrastructuurfonds
verhoogd van 10 procent naar 20 procent, waardoor meer PPSprojecten kunnen worden opgestart.

2. Uitgavenkader, inkomstenkader en belastinguitgaven
De ramingen voor de inkomsten, de uitgaven en het EMU-saldo zijn
gebaseerd op de macro-economische ramingen van het Centraal
Planbureau (CPB) na doorrekening van het regeerakkoord (Analyse
economische effecten financieel kader). Tabel 1 geeft een overzicht van de
gehanteerde macro-economische ramingen voor deze Startnota.
Tabel 1: Macro-economische veronderstellingen
2011–2015
Mutaties per jaar
Volume bbp
Inflatie (Consumentenprijsindex)
Contractloon marktsector
Werkloze beroepsbevolking
Niveau in eindjaar
Lange rente
Eurokoers ($)
Olieprijs ($ per vat)

1¼%
2%
2¼%
6%
4½%
1,35
81

Bron: CPB.

Op basis van deze macro-economische veronderstellingen komt het
kabinet tot de budgettaire kerngegevens voor de komende kabinetsperiode – zie tabel 2. Zie eveneens bijlage 2 voor een uitgebreidere
toelichting van het uitgavenkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

3

Tabel 2: Budgettaire kerngegevens (in miljarden euro)
2011

2012

2013

2014

2015

225,4

235,0

246,3

256,9

265,2

246,9

251,4

259,2

268,8

274,8

125,1

124,9

126,5

129,7

130,4

62,2

63,5

65,7

68,1

70,2

59,7
– 1,6
– 9,9
4,6
3,7
245,3

63,1
– 3,2
– 9,6
4,1
2,3
248,2

67,0
– 4,7
– 9,6
3,6
1,3
254,5

71,0
– 5,0
– 9,4
3,7
0,7
263,8

74,2
– 5,0
– 9,2
3,5
0,7
269,8

EMU-saldo centrale overheid

– 20,0

– 13,2

– 8,2

– 6,9

– 4,6

EMU-saldo lokale overheden

– 4,6

– 4,1

– 3,3

– 2,7

– 1,7

Inkomsten
Netto uitgaven onder het
uitgavenkader
Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en
Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg
Overige netto uitgaven
Gasbaten
Zorgtoeslag
Overig
Totale netto uitgaven

Feitelijk EMU-saldo
Feitelijk EMU-saldo (in
procenten bbp)
EMU-schuld (in procenten
bbp)

– 24,6

– 17,3

– 11,5

– 9,6

– 6,3

– 4,0%

– 2,7%

– 1,8%

– 1,4%

– 0,9%

66,1%

67,1%

66,9%

66,0%

64,8%

Het uitgavenkader
Bij het opstellen van het uitgavenkader wordt een onderscheid gemaakt in
drie kaders voor de zogenoemde sectoren. Het kader Rijksbegroting in
enge zin heeft betrekking op alle uitgaven en niet-belastingontvangsten
van de rijksbegroting, die niet tot de inkomstenkant van de begroting en
de andere twee budgetdisciplinesectoren gerekend worden. Het kader
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt heeft betrekking op het totaal van de
uitgaven in die sector. Het betreft zowel de uitgaven die via de rijksbegroting worden gefinancierd, als de uitgaven die door premies worden
gefinancierd. Tot slot vallen de collectieve zorguitgaven onder het
Budgettair Kader Zorg.
In tabel 2 zijn het uitgavenkader en de bijbehorende deelkaders voor de
komende kabinetsperiode gepresenteerd. Als uitgangspunt geldt dat
uitgaven die meetellen voor het EMU-saldo in beginsel ook meetellen bij
de uitgaven onder het uitgavenkader. Hierdoor wordt de beheersbaarheid
van de uitgaven vergroot. De feitelijke ontwikkeling van de uitgaven zal de
komende jaren worden getoetst aan de hand van deze kaders.
Het uitgavenkader is afgeleid van de (netto) uitgavenraming voor de
komende jaren. Hierin zijn de mutaties voortvloeiend uit het regeerakkoord en de macro-economische doorwerking verwerkt. Het uitgavenkader legt aan het begin van de kabinetsperiode de ontwikkeling van de
uitgaven vast voor elk van de komende vijf jaren. Gedurende de kabinetsperiode wordt het totale uitgavenkader niet meer aangepast, behalve voor
de jaarlijkse prijsstijging. Net zoals in de vorige kabinetsperiode wordt
hiervoor de prijsindex van de nationale bestedingen (pNB) gebruikt.
In de tabellen 3, 4 en 5 wordt de opbouw van de afzonderlijke deelkaders
weergegeven. Voor 2011 is het uitgavenkader van het vorige kabinet,
zoals gepresenteerd in de Miljoenennota 2011, als uitgangspunt
genomen. Voor de jaren 2012–2015 vormen de (kaderrelevante) meerjarencijfers, zoals gepresenteerd in de departementale begrotingen en de
Miljoenennota 2011, het uitgangspunt. Op deze stand zijn alle maatre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

4

gelen uit het regeerakkoord en macro-economische doorwerkingen van
het regeerakkoord verwerkt.
De maatregelen uit het regeerakkoord zijn verdeeld over de drie
deelkaders (voor zover de maatregelen relevant zijn voor het uitgavenkader). Daarnaast bevat ieder deelkader de macro-economische
doorwerking van het regeerakkoord. Tot slot zijn er ook boekingen van
«technische aard», zoals uitgaven die voorheen buiten het uitgavenkader
vielen en op grond van de nieuwe begrotingsregels binnen het kader
worden gebracht. Deze mutaties leiden tot een nieuwe stand Startnota. De
stand Startnota vormt het uitgavenkader voor de komende kabinetsperiode.
Tabel 3 laat zien hoe de kaderstand Rijksbegroting in enge zin is
opgebouwd ten opzichte van de stand van de uitgaven sinds de Miljoenennota 2011. De stand Startnota geldt voor de komende kabinetsperiode
als uitgavenplafond. De maatregelen voortvloeiend uit het regeerakkoord
maken onderdeel uit van dit kader. Mogelijke uitverdieneffecten samenhangende met de maatregelen uit het regeerakkoord moeten daarmee
ook onder het kader worden ingepast.
Tabel 3: Opbouw kader Rijksbegroting in enge zin (in miljarden euro)

Stand Miljoenennota 2011
Maatregelen regeerakkoord
Macro-economische doorwerking regeerakkoord
Overig
Stand Startnota

2011

2012

2013

2014

2015

110,6
– 1,0

113,6
– 3,1

115,3
– 4,7

120,4
– 7,2

124,8
– 9,3

0,1

0,2

0,5

0,3

– 0,7

15,3
125,1

14,2
124,9

15,3
126,5

16,2
129,7

15,5
130,4

Een aanzienlijk deel van de maatregelen uit het regeerakkoord slaat neer
op begrotingen die vallen onder het kader RBG-eng; in 2015 bedraagt de
netto besparing 9,3 miljard euro (saldo ombuigingen en intensiveringen).
Tabel 6 geeft een totaaloverzicht van de maatregelen aan de uitgavenzijde
van de begroting voortvloeiend uit het regeerakkoord. De maatregelen uit
het regeerakkoord hebben eveneens een macro-economische doorwerking. Deze doorwerking is meegenomen in de berekening van de huidige
kaderstand. Onder RBG-eng betreft deze doorwerking met name de
nominale ontwikkeling, de rente en de doorwerking op de huurtoeslag.
Tot slot zijn mutaties van een meer technische aard geboekt («Overig» in
tabel 3). Deze mutaties betreffen voornamelijk het onder het uitgavenkader brengen van de rentelasten en het restant van het stimuleringspakket. Ook de overhevelingen van het FES naar de departementale
begrotingen en de hiermee samenhangende afwikkeling van de
in=uittaakstelling vallen hieronder.
Tabel 4 geeft de opbouw van het SZA-kader weer. Ook onder het kader
SZA slaan maatregelen uit het regeerakkoord en de gerelateerde
macro-economische doorwerking neer.
Tabel 4: Opbouw kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljarden euro)

Stand Miljoenennota 2011
Maatregelen regeerakkoord
Macro-economische doorwerking regeerakkoord
Overig
Stand Startnota

2011

2012

2013

2014

2015

61,8
0,0
0,2
0,3
62,2

63,8
– 0,6
0,3
0,0
63,5

65,7
– 1,0
0,9
0,0
65,7

68,1
– 1,5
1,5
0,0
68,1

70,5
– 1,9
1,6
0,0
70,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

5

De maatregelen uit het regeerakkoord raken zowel aan begrotingsgefinancierde budgetten als premiegefinancierde budgetten; de macro-economische doorwerking betreft grotendeels de nominale ontwikkeling en de
doorwerking op de werkloosheid en de bijstand. De overige mutaties
betreffen het onder het uitgavenkader brengen van het restant van het
stimuleringspakket.
Ook voor de raming van het Budgettair Kader Zorg is de stand begroting
2011 als uitgangspunt genomen. In deze stand zijn zowel de door het
vorige kabinet genomen maatregelen als de groeiraming voor de zorg van
het CPB verwerkt.
Tabel 5: Opbouw Budgettair Kader Zorg (in miljarden euro)

Stand Miljoenennota 2011
Maatregelen regeerakkoord
Macro-economische doorwerking regeerakkoord
Stand Startnota

2011

2012

2013

2014

2015

59,4
0,1
0,1
59,7

62,5
0,5
0,1
63,1

66,3
0,3
0,3
67,0

70,7
0,1
0,2
71,0

75,6
– 1,4
– 0,1
74,2

Daarna zijn net als bij de twee andere deelkaders de maatregelen uit het
regeerakkoord geboekt. Deze maatregelen bevatten onder andere de in
het regeerakkoord opgenomen besparingen als gevolg van overhevelingen. De overhevelingen zelf zijn nog niet geboekt. De macro-economische doorwerking bestaat uit een wijziging in de nominale ontwikkeling
van de zorguitgaven als gevolg van de doorrekening van het regeerakkoord door het CPB.
Tabel 6 geeft een overzicht van de ombuigingen en intensiveringen uit het
regeerakkoord. De post overig in onderstaande tabel bestaat grotendeels
uit de ombuiging op de zorgtoeslag, die meeloopt in het inkomstenkader
(in de financiële paragraaf uit het regeerakkoord de ombuigingen F2 en
F16).
Tabel 6: Aansluiting ombuigingen en intensiveringen uit de financiële paragraaf
(in miljarden euro)
2011

2012

2013

– 1,5

– 5,6

– 9,4

2014

2015

Financiële paragraaf regeerakkoord
Ombuigingen
Intensiveringen

0,5

1,9

2,6

Saldo ombuigingen en intensiveringen

– 1,1

– 3,7

– 6,8

Maatregelen startnota
Maatregelen RBG-eng
Maatregelen SZA
Maatregelen BKZ
Overig

– 1,0
0,0
0,1
– 0,2

– 3,1
– 0,6
0,5
– 0,6

– 4,7
– 1,0
0,3
– 1,5

Saldo ombuigingen en intensiveringen

– 1,1

– 3,7

– 6,8

– 13,4
2,9
– 10,4

– 7,2
– 1,5
0,1
– 1,8
– 10,4

– 18,3
3,5
– 14,7

– 9,3
– 1,9
– 1,4
– 2,2
– 14,7

Het inkomstenkader
Ook aan de inkomstenkant is een kader opgesteld voor de huidige
kabinetsperiode. Het inkomstenkader is gelijk aan de ontwikkeling van de
inkomstenindicator zoals die voortvloeit uit de meerjarenraming en de
afspraken uit het regeerakkoord. De omvang van de beleidsmatige
wijzigingen van de EMU-saldo relevante collectieve lasten en de
zorgtoeslag zijn hiermee begrensd voor de duur van de kabinetsperiode.
Teneinde de automatische stabilisatoren te laten werken dient gedurende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

6

de kabinetsperiode de ontwikkeling van de inkomstenindicator gelijk te
zijn aan het inkomstenkader. Het inkomstenkader moet cumulatief sluiten.
Tijdelijke afwijkingen van het inkomstenkader dienen in beginsel zoveel
mogelijk te worden vermeden. Tabel 7 geeft het inkomstenkader voor de
periode 2011–2015 weer. De totale lastenontwikkeling over de periode
2011–2015 komt uit op 8,2 miljard euro.
De stijging van de lasten wordt met name veroorzaakt door de stijging
van de zorgpremies. Deze worden op haar beurt weer veroorzaakt door
een stijging van de zorguitgaven in de curatieve zorg. De zorgpremies
voor de curatieve zorg zijn lastendekkend waardoor een stijging van het
zorggebruik van burgers zich vertaalt in hogere zorgpremies. Daarnaast
heeft het kabinet in het regeerakkoord tot maatregelen besloten die leiden
tot een lastenverzwaring in belastingen en premies van 1,5 miljard euro
over de kabinetsperiode. Bijna de helft van deze lasten (0,7 miljard euro)
wordt veroorzaakt door de aanpassing van de fiscale arrangementen via
het Witteveenkader. De overige 0,8 miljard euro is nader omschreven in
het regeerakkoord en betreft het saldo van enerzijds lastenverzwaring als
gevolg van onder andere het schrappen van heffingskortingen en
anderzijds lastenverlichting voor bedrijven van 0,5 miljard euro ter
compensatie van het schrappen van specifieke subsidies.
Additioneel tellen twee specifieke maatregelen eveneens mee in de
definitie van de collectieve lasten. Allereerst wil het kabinet de opwekking
van duurzame energie stimuleren. Hiertoe wordt de SDE+regeling
ingevoerd. De financiering hiervan zal plaatsvinden door middel van een
opslag op de energierekening. Dit leidt tot hogere collectieve lasten van
0,3 miljard euro in 2015. Verder wil het kabinet de doorstroming op de
huurmarkt bevorderen door voor huurders van een gereguleerde woning,
met een huishoudinkomen van meer dan 43 000 euro, een maximale
huurstijging toe te staan die 5 procent hoger ligt dan de inflatie.
Verhuurders die meer dan 10 woningen verhuren zullen bijdragen aan de
huurtoeslag door middel van een jaarlijkse heffing. Deze bijdrage leidt tot
een structurele opbrengst van afgerond 0,8 miljard euro vanaf 2014. Het
gepresenteerde inkomstenkader in tabel 7 is het kader waar gedurende de
kabinetsperiode de inkomstenindicator aan getoetst zal worden.
Tabel 7: Inkomstenkader 2011–2015 (in miljarden euro; + = lastenverzwaring)

Basispad exclusief zorg
Zorg inclusief zorgtoeslag
Regeerakkoord
w.v. Belastingen en premies
Witteveen aanpassing
Overig
w.v. overige collectieve lasten
SDE-plus
Doorstroming huurmarkt
Totaal

Cum.
2015 2011–2015

2011

2012

2013

2014

– 2,6
2,8

1,0
0,2

Mutaties
0,8
0,7

0,0
1,8

0,0
1,0

– 0,7
6,4

0,4
0,0
0,4
0,0
0,0
0,0
0,6

0,5
0,0
0,5
0,0
0,0
0,0
1,7

0,7
0,7
0,0
0,1
0,1
0,0
2,3

– 0,1
0,0
– 0,1
0,9
0,1
0,8
2,6

– 0,1
0,0
– 0,1
0,1
0,1
0,0
1,0

1,5
0,7
0,8
1,1
0,3
0,8
8,2

Voor de inkomstenkant van de begroting wordt uitgegaan van volledige
automatische stabilisatie. Dit betekent dat inkomstenmeevallers in het
geheel ten gunste komen van het EMU-saldo en vermindering van de
schuld, en dat inkomstentegenvallers ten laste komen van het begrotingssaldo en de schuld. Automatische stabilisatie aan de inkomstenkant
betekent dat na het afsluiten van het regeerakkoord het kabinet geen
aanvullend beleid voert in reactie op conjuncturele ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

7

Belastinguitgaven
In lijn met het regeerakkoord zullen de belastinguitgaven in enge zin
worden bijgehouden. De benchmark voor het monitoren van de belastinguitgaven in enge zin wordt bepaald door de raming in de Miljoenennota
2011, aangevuld met de maatregelen uit het regeerakkoord. In bijlage 5 is
de benchmark opgenomen. De maatregelen uit de lastentabel van het
regeerakkoord zijn verwerkt, voor zover het belastinguitgaven betreft. De
benchmark zal in volgende Miljoenennota’s worden aangepast als bij
nadere invulling van beleid ook belastinguitgaven een rol spelen. Dit
bijgestelde kader wordt bij het hoofdbesluitvormingsmoment voor de
lasten vergeleken met de dan actuele raming om te bepalen of er sprake is
van een substantiële afwijking.
3. EMU-saldo en EMU-schuld
Figuur 1 plaatst de ontwikkeling van het saldopad in historisch perspectief; figuur 2 geeft voor dezelfde periode de ontwikkeling van de
EMU-schuld weer. In beide figuren zijn de referentiewaarden uit het
Stabiliteits- en Groeipact door middel van een stippellijn opgenomen.
Figuur 1: Ontwikkeling EMU-saldo sinds 1970

Figuur 2: Ontwikkeling EMU-schuld sinds 1970

De huidige raming van het feitelijk EMU-saldo voor de jaren 2011–2015
vormt het zogenoemde saldopad op basis waarvan de signaalmarge voor
de komende kabinetsperiode in werking wordt gesteld. Bij een neerwaartse afwijking van meer dan 1 procentpunt ten opzichte van dit
saldopad zal het kabinet aanvullende maatregelen treffen.
De verwachte verbetering van het jaarlijks EMU-tekort vertaalt zich in de
ontwikkeling van de schuldpositie van Nederland: de schuld stabiliseert
vanaf 2012 en zal naar verwachting aan het einde van de kabinetsperiode
licht dalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

8

Het structurele saldo is het saldo na correctie voor de conjunctuur en
geeft een beeld van de structurele ontwikkeling van de overheidsfinanciën. Het structurele saldo is over de gehele kabinetsperiode beter dan
het feitelijke saldo. De CPB methode laat voor 2015 een overschot zien.
Tabel 8: Structureel EMU-saldo (in procenten bbp)
2011

2012

2013

2014

2015

Feitelijk EMU-saldo
Af: Conjuncturele component EC-methode

– 4,0%
– 0,9%

– 2,7%
– 0,6%

– 1,8%
– 0,4%

– 1,4%
– 0,3%

– 0,9%
– 0,4%

Structureel EMU-saldo EC-methode

– 3,1%

– 2,2%

– 1,3%

– 1,1%

– 0,5%

Feitelijk EMU-saldo
Af: Conjuncturele component CPB-methode

– 4,0%
– 0,6%

– 2,7%
– 0,7%

– 1,8%
– 0,9%

– 1,4%
– 1,1%

– 0,9%
– 1,2%

Structureel EMU-saldo CPB-methode

– 3,4%

– 2,0%

– 0,9%

– 0,3%

0,2%

Zowel het feitelijk als het structureel EMU-saldo spelen een rol in de voor
Nederland geldende Europese saldodoelstellingen zoals geformuleerd in
de buitensporigtekortprocedure in het kader van het Stabiliteits- en
Groeipact. Volgens de huidige raming voor het structurele saldo (volgens
de methode van de EC) wordt voor 2015 de doelstelling van het MTO
gehaald. Immers volgens het MTO moet Nederland op de middellange
termijn voldoen aan een structureel saldo tussen – 0,5 procent bbp en
+ 0,5 procent bbp. Zolang het feitelijke saldo onder de – 3,0 procent bbp
ligt, moet het Nederlandse structurele saldo van Europa jaarlijks met
gemiddeld 0,75 procentpunt bbp verbeteren. Deze verbetering wordt voor
de periode 2010–2012 ruimschoots gehaald aangezien het kabinet een
groot aantal maatregelen aan het begin van de kabinetsperiode laat
ingaan («frontloading»). Ook de doelstelling voor het feitelijk saldo wordt
volgens de huidige raming gehaald, immers volgens de buitensporig
tekortprocedure dient Nederland in 2013 een feitelijk EMU-saldo binnen
de tekortgrens van -3 procent bbp te realiseren.
4. Nadere verdeling ombuigingen en intensiveringen
In bijlage 3 wordt per begrotingshoofdstuk aangegeven waar de ombuigingen neerslaan. De afgesproken intensiveringen worden conform de
afspraak uit het regeerakkoord op de aanvullende begrotingspost van het
Rijk gereserveerd. De intensiveringen worden in jaarlijkse tranches
overgeheveld naar departementale begrotingen. Voor 2011 is het eerst
mogelijke moment van overheveling van intensiveringen de incidentele
suppletoire begrotingswet. Op de Aanvullende Post zal een reservering
worden aangehouden voor de indexering van de intensiveringen die
aldaar worden gereserveerd.
De taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s (maatregel A1
in de bijlage bij het regeerakkoord) is toebedeeld aan de departementale
begrotingen. Hierbij zijn de personele en materiele uitgaven van batenlastendiensten en ZBO’s volledig toegerekend aan het moederdepartement. Afgesproken is dat de taakstelling door het moederdepartement
evenredig dient te worden doorbelast aan derde-departementen die
bijdragen. De budgettaire verantwoordelijkheid voor het invullen van de
taakstelling ligt bij de departementen waaraan deze is toebedeeld.
Het kabinet heeft besloten om het Meerjarenprogramma Infrastructuur
Ruimte en Transport (MIRT) te verlengen van 2020 naar 2028, de bijbehorende ramingen zijn te vinden in bijlage 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

9

5. FES en AOW-Spaarfonds
Conform het regeerakkoord vindt deze periode geen additionele voeding
plaats van het Fonds Economische Structuurversterking (FES). De belegde
ruimte in het FES van middelen op het gebied van verkeer en vervoer,
ruimtelijke ordening, milieu en duurzaamheid en kennis en innovatie
wordt overgeheveld naar het Infrastructuurfonds en de betreffende
departementale begrotingen. Belegd wil zeggen dat het gaat om
concrete, door de minsterraad goedgekeurde FES-projecten. De
onbelegde ruimte wordt overgeheveld naar de algemene middelen. In
bijlage 3 worden de gevolgen gepresenteerd per begrotingshoofdstuk.
Het wetsvoorstel tot aanpassing van de FES-wet wordt ingetrokken.
De Studiegroep Begrotingsruimte constateert dat ten onrechte het beeld
kan ontstaan dat met het AOW-spaarfonds het vergrijzingsprobleem
wordt opgelost. De stortingen aan het AOW-spaarfonds zijn immers
betalingen tussen hoofdstukken van de Rijksbegroting en deze leiden niet
tot lagere collectieve uitgaven. De houdbaarheid van de overheidsfinanciën kan slechts verbeterd worden wanneer er daadwerkelijk minder
wordt uitgegeven. Het AOW-spaarfonds draagt daarmee niet bij aan een
verbetering van de overheidsfinanciën. De Studiegroep Begrotingsruimte adviseert daarom deze papieren constructie niet te continueren.
Het kabinet neemt dit advies over.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

10

Bijlagen:
1.
2.
3.
4.
5.

De begrotingsregels 2011–2015
Budgettaire kaders (uitgaven- en inkomstenkant), signaal- en
saldopad
Budgettaire verwerking regeerakkoord
Verlenging Infrastructuurfonds 2028
Benchmark belastinguitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

11

BIJLAGE 1

BEGROTINGSREGELS 2011–2015
Inleiding
De begrotingsregels zijn de budgettaire spelregels waaraan de coalitie
zich aan het begin van een regeringsperiode committeert om een
verantwoord financieel beleid te kunnen voeren. Het doel van de
begrotingsregels is zowel een doelmatige allocatie van middelen, als een
beheersing van de overheidsfinanciën. De begrotingsregels equiperen de
coalitie tot het voorkomen van een ongewenste ontwikkeling van het
EMU-saldo en de EMU-schuld, d.w.z het voorkomen (of terugdringen) van
een overschrijding van de in het Stabiliteits- en Groeipact opgenomen
referentiewaarden (maximaal 3 procent bbp voor het EMU-saldo en
maximaal 60 procent bbp voor de EMU-schuld) en het respecteren van de
doelen rondom de Medium-Term Objective (MTO).
In dit document worden de begrotingsregels voor de inkomsten- en
uitgavenkant van de begroting beschreven. Deze set regels is gebaseerd
op de gebruikelijke, in het verleden gehanteerde, regels over uitgaven en
inkomsten en geven een technische uitwerking van de afspraken die zijn
gemaakt in het Regeer en het Gedoogakkoord.
Uitgangspunten
De belangrijkste uitgangspunten van het trendmatig begrotingsbeleid blijven ongewijzigd:
–
–

–
–
–

Er geldt een scheiding tussen inkomsten en uitgaven.
Voor de uitgaven geldt een onderscheid in drie sectoren
(Rijksbegroting in enge zin (RBG-eng), Sociale Zekerheid en
Arbeidsmarktbeleid (SZA) en het Budgettair Kader Zorg (BKZ)).
Voor elke sector wordt een reëel uitgavenkader vastgesteld.
Elke sector behoort eventuele overschrijdingen binnen het
desbetreffende uitgavenkader te compenseren.
Voor de inkomsten wordt een reëel inkomstenkader vastgesteld en wordt uitgegaan van automatische stabilisatie.

Een nieuw uitgangspunt voor de begrotingsregels is de signaalmarge
i.p.v. de signaalwaarde:
• Er wordt een signaalmarge gehanteerd. Deze is gesteld op een
neerwaartse afwijking van 1 procentpunt ten opzichte van het
saldopad dat is vastgelegd aan het begin van de kabinetsperiode.
Algemene regels
Bovengenoemde uitgangspunten worden hieronder verder uitgewerkt,
waarbij een onderverdeling wordt gemaakt naar algemene regels, regels
die specifiek gelden voor de uitgavenkant, en regels die specifiek gelden
voor de inkomstenkant van de begroting. De begrotingsregels omvatten
zowel de uitgaven- als de inkomstenkant van de collectieve sector.
1. De begrotingsregels gaan gedurende de kabinetsperiode uit
van een scheiding tussen de inkomsten en uitgaven
Voor de uitgavenkant betekent dit dat wordt uitgegaan van een vast reëel
uitgavenkader. De relevante uitgaven dienen gedurende de kabinetsperiode binnen dit kader te blijven. Tijdens een kabinetsperiode moeten
uitgavenintensiveringen voor alle jaren van de meerjarencijfers gedekt
worden door extensiveringen. Voor de inkomstenkant geldt een reëel
inkomstenkader en wordt uitgegaan van automatische stabilisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

12

Inkomstenmeevallers komen ten gunste van het EMU-saldo, inkomstentegenvallers belasten het EMU-saldo. Een uitzondering hierop is opgenomen in regel 6.
2. Tot de inkomstenkant van de begroting worden de inkomsten
gerekend die vallen onder de definitie van een collectieve last.
Een collectieve last is een in Nederland door de overheid opgelegde
verplichte betaling aan een overheid waar geen concrete, individuele en
met de betaling samenhangende tegenprestatie tegenover staat of
waarbij het gaat om een eigen bijdrage voor een voorziening waarvan het
gebruik verplicht is.
3. Tot de uitgavenkant van de begroting worden zowel de
uitgaven als de niet-belastingontvangsten gerekend.
Het uitgavenkader bevat alle voor het EMU-saldo relevante uitgaven en
niet-belastingontvangsten, behalve de uitgaven en niet-belastingontvangsten die expliciet uitgezonderd worden in begrotingsregel 13.
4. Besluitvorming over de hoofdlijnen van de uitgaven- en
inkomstenkant van de begroting vindt plaats in het voorjaar bij
het hoofdbesluitvormingsmoment.
Op één moment in het jaar wordt door het kabinet integraal besloten over
de hoofdlijnen van de uitgaven- en inkomstenkant van de begroting voor
zowel het uitvoeringsjaar als het begrotingsjaar. Dit hoofdbesluitvormingsmoment is in het voorjaar. In augustus vindt er nog besluitvorming
plaats over de koopkracht en de inkomstenkant van de begroting.
5. Er wordt een signaalmarge gehanteerd. Deze is gesteld op een
neerwaartse afwijking van 1 procentpunt ten opzichte van het
saldopad zoals dat resulteert na doorrekening van het regeerakkoord.
Additioneel ingrijpen is vereist wanneer het EMU-saldo zich niet
ontwikkelt in lijn met de afspraken uit het Stabiliteits- en Groeipact of met
budgettaire doelstellingen. De signaalmarge wordt overschreden wanneer
de raming van het feitelijk EMU-saldo op basis van het Centraal Economisch Plan voor het volgende jaar (t+1) een neerwaartse afwijking van
meer dan 1 procentpunt ten opzichte van het beoogde saldo na doorrekening van het regeerakkoord laat zien. Wanneer de signaalmarge wordt
overschreden dienen maatregelen genomen te worden om het beoogde
saldo aan het eind van de kabinetsperiode weer in zicht te krijgen.
6. Meevallerformule.
Indien Nederland voldoet aan de MTO-doelstelling van het stabiliteits- en
groeipact en het feitelijk EMU-saldo bij de besluitvorming over de
lastenkant in augustus een meerjarig overschot laat zien, dan wordt 50
procent van het overschot bestemd voor aflossing van de staatsschuld en
zal een lastenverlichting van 50 procent van het overschot boven de 0
procent bbp worden gegeven. Het feitelijk EMU-saldo wordt berekend
inclusief de tariefverlaging, rekeninghoudend met toepassing van het
vorenstaande en een behoedzame raming voor het saldo van medeoverheden.

1
Dit geldt voor de grenzen uit een eventuele
buitensporigtekortprocedure, maar ook voor
de reguliere grenzen zoals vastgelegd in het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP).

7. Sanctie ter beheersing van EMU-saldo OPL.
Wanneer het EMU-tekort van de lokale overheden bijdraagt aan een
(dreigende) overschrijding van de Europese grenzen voor het totale
EMU-saldo1 kan de minister van Financiën ingrijpen, wanneer het
bestuurlijk overleg financiële verhoudingen tussen Rijk, VNG, IPO en UvW
niet het gewenste resultaat oplevert. De minister van Financiën kan als
ultimum remedium een korting opleggen op het gemeente- en/of
provinciefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

13

8. Statistische correcties
Statistische correcties, te weten mutaties van evident boekhoudkundige
aard, blijven bij de toetsing van de desbetreffende kaders buiten
beschouwing (zowel bij het inkomsten- als het uitgavenkader). De
desbetreffende kaders worden in dat geval opgehoogd of verlaagd, zodat
de mutatie geen invloed heeft op de budgettaire ruimte (onder het
desbetreffende kader). Voor het bepalen van een evident boekhoudkundige mutatie geldt dat een mutatie EMU-saldo neutraal dient te zijn.
Daarnaast kan er alleen sprake zijn van een evident boekhoudkundige
mutatie wanneer bij een wijziging in financiële vormgeving van beleid het
voorzieningenniveau en de doelgroep gelijk blijven (met andere woorden:
niemand gaat erop vooruit of achteruit). Dit is standaard het geval bij
bruteringsmutaties aan de uitgavenkant (netto-netto koppeling van
uitkeringen). Ook kan dit het geval zijn indien een fiscale regeling wordt
omgezet in een subsidieregeling met een nagenoeg gelijke werking voor
de doelgroep.
Bij financieringsverschuivingen tussen de particuliere en de collectieve
sector kan er sprake zijn van evident boekhoudkundige gevallen, ook
indien er wel gevolgen voor het EMU-saldo zijn. Dit is het geval indien het
voorzieningenniveau voor iedereen in de doelgroep gelijk blijft. Om te
bepalen of het verminderen van een collectief arrangement tot ruimte
onder het uitgavenkader mag leiden, geldt dat alleen financieringsverschuivingen van de collectieve sector naar de particuliere sector mogen
die een daadwerkelijke ombuiging zijn, leiden tot ruimte onder het
betreffende kader1. In alle andere gevallen wordt het budgettair effect
statistisch gecorrigeerd op het betreffende kader.
Evident boekhoudkundige financieringsverschuivingen tussen de
uitgaven- en de inkomstenkant kunnen tot gevolg hebben dat naast het
uitgavenkader, het inkomstenkader eveneens statistisch wordt gecorrigeerd. Voor het bepalen van een evident boekhoudkundige mutatie geldt
ook hier dat een mutatie binnen de collectieve sector voor het EMU-saldo
neutraal dient te zijn.
9. De budgettaire kaders worden aangepast voor mutaties in de
prijs Nationale Bestedingen (pNB)
Voor toetsing van de feitelijke uitgavenontwikkeling en het inkomstenkader worden de in reële termen gedefinieerde budgettaire kaders
aangepast aan de nominale ontwikkeling. Als maatstaf voor de nominale
ontwikkeling wordt de prijscomponent van de Nationale Bestedingen
(pNB) gebruikt. Het inkomstenkader en de budgetdisciplinekaders voor
het begrotingsvoorbereidingsjaar worden vastgesteld bij het hoofdbesluitvormingsmoment in het voorjaar op basis van het Centraal Economisch
Plan (CEP) en worden in augustus bijgesteld op basis van de Macro
Economische Verkenning (MEV). Het kader voor het lopende jaar wordt
definitief vastgesteld bij Voorjaarsnota. Wijzigingen nadien in de pNB
worden niet meegenomen in de bijstelling van het kader voor het lopende
jaar.
1

Met daadwerkelijke ombuigingen wordt
bedoeld dat het verplichte voorzieningenniveau collectief of particulier daalt. Pakketbeperkingen en mutaties in eigen betalingen in
de zorg zijn hiervan een voorbeeld. Mocht er
een wettelijke/verplichte regeling in de plaats
komen voor een collectief arrangement, dan
geldt dat er geen sprake is van een daadwerkelijke ombuiging. De verplichte lasten die
burgers en/of bedrijven moeten opbrengen
voor een dergelijke voorziening, dienen
namelijk daadwerkelijk te dalen als gevolg van
de ombuiging.

Regels die betrekking hebben op de uitgaven en de
niet-belastingontvangsten
10. De begrotingsregels voor de uitgaven hebben betrekking op
de drie sectoren: de Rijksbegroting in enge zin, de sector Sociale
Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid en de Zorgsector.
Compensatie tussen de afzonderlijke budgetdisciplinesectoren kan alleen
in uitzonderlijke omstandigheden indien de Ministerraad daartoe besluit.
Voor de Rijksbegroting in enge zin worden deze regels ook toegepast op
de afzonderlijke begrotingen met de daarbij behorende meerjarencijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

14

11. Afbakening budgetdisciplinesectoren
Uitgangspunt bij het vaststellen van het uitgavenkader is dat uitgaven die
meetellen voor het EMU-saldo ook meetellen bij de uitgaven onder het
uitgavenkader (inclusief alle HGIS uitgaven en rentelasten). Balansverkortingen die relevant zijn voor het EMU-saldo zijn eveneens relevant.
Uitgangspunt voor de drie budgetdisciplinesectoren zijn de relevante
uitgaven minus de relevante niet-belastingontvangsten (NBO). Eigen
betalingen in de Zorgsector worden gezien als niet-belastingontvangsten
en worden behandeld aan de uitgavenkant van de begroting.
12. Niet-belastingontvangsten
Voor de uitgavenkaders relevante niet-belastingontvangsten zijn alle
niet-belastingontvangsten die relevant zijn voor het EMU-saldo (tenzij
uitgezonderd in begrotingsregel 13) en die geen collectieve last zijn (zie
begrotingsregel 2). Heffingen van de centrale overheid die vallen onder de
definitie van collectieve lasten worden verantwoord aan de inkomstenkant
van de begroting.
13. Niet-kaderrelevante uitgaven en niet-belastingontvangsten
In uitzondering op begrotingsregels 3 en 12 zijn niet relevant voor het
uitgavenkader: de uitgaven en ontvangsten van het FES, het saldo van het
Waddenfonds, het saldo van het Diergezondheidsfonds, en het BTW-compensatiefonds, de gasbaten en veilingopbrengsten. De rijksbijdragen aan
de sociale fondsen, de rentebetalingen aan de sociale fondsen en de
premiebijdragen zijn om boekhoudkundige dubbeltellingen te voorkomen
niet relevant. De zorgtoeslag is niet relevant voor het uitgavenkader, wel
voor het inkomstenkader.
14. Voor elk van de drie budgetdisciplinesectoren gelden de
budgettaire kaders als maatstaf voor de bepaling van over- en
onderschrijdingen in de desbetreffende sector.
15. Een overschrijding van de vastgelegde verplichtingenbedragen is slechts toegestaan indien en voor zover de kaseffecten
daarvan passen binnen, respectievelijk opgevangen kunnen
worden binnen de voor het begrotingsjaar afgesproken (kas)ramingen en de bijbehorende meerjarencijfers.
16. Dreigende overschrijdingen dienen door passende en tijdige
maatregelen zoveel mogelijk te worden voorkomen.

1
Zie begrotingsregel 29 voor een uitvoerige
beschrijving van de Eindejaarsmarge

17. Iedere overschrijding dient te worden gecompenseerd, met
inachtneming van gemaakte afspraken over eindejaarsmarges en
compensatie over de jaren heen.
In het kader van de eindejaarsproblematiek kunnen binnen een begroting
tot een bepaalde omvang gelden van het ene naar het andere begrotingsjaar worden geschoven. Deze zogeheten eindejaarsmarge bedraagt
1,0 procent van de (gecorrigeerde) bruto-uitgaven1.
De fasering van compensatiemaatregelen kan voorlopen op de fasering
van de problematiek. Het is ook mogelijk dat de compensatie in de tijd
achterloopt, namelijk indien een parallelle fasering van compensatiemaatregelen en problematiek redelijkerwijs niet mogelijk is en alle mogelijkheden voor een regulier en doelmatig kasbeheer zijn uitgeput. Hiervoor
wordt een maximale termijn gehanteerd: de duur van de meerjarenramingen (zie begrotingsregel 33). Voorstellen tot intertemporele compensatie lopen mee in de besluitvorming op het hoofdbesluitvormingsmoment. Mutaties van louter statistische aard (zie begrotingsregel 8)
blijven bij de toetsing van de feitelijke uitgavenontwikkeling aan de
budgettaire kaders buiten beschouwing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

15

18. Overschrijdingen worden specifiek gecompenseerd.
Specifieke compensatie betekent dat compensatie in de betrokken
regeling of elders op de betrokken begroting binnen de sector RBG-eng of
binnen elk van de twee andere sectoren (BKZ en SZA) gevonden moet
worden. Voor compensatie in de premiegefinancierde zorg waarvoor vrije
tarieven gelden, staat de overheid het treffen van pakketmaatregelen en
eigen betalingen ter beschikking. Voor de overige zorg staan daarnaast
ook prijs- en volumemaatregelen ter beschikking. De bewindspersoon die
verantwoordelijk is voor het beleidsterrein waar de overschrijding zich
voordoet, doet in dezelfde budgettaire brief of begroting voorstellen voor
specifieke compensatie. Een saldo van tegenvallers boven meevallers op
een begroting of binnen een budgetdisciplinesector dient specifiek te
worden gecompenseerd via ombuigingen.
19. Meevallers mogen dienen als compensatie voor tegenvallers,
maar niet voor beleidsintensiveringen.
Meevallers mogen alleen worden ingezet voor tegenvallers voor zover het
niet betreft meevallers bij – tijdens de kabinetsperiode – generaal aan de
begroting toegevoegde middelen. Over de aanwending van per saldo
meevallers op een begroting of in een budgetdisciplinesector besluit de
Ministerraad.
20. Over- en onderschrijdingen worden tijdig aan de minister van
Financiën gemeld.
Over- en onderschrijdingen worden, los van de reden of oorzaak, zo snel
als mogelijk schriftelijk aan de minister van Financiën gemeld. Deze regel
geldt ook voor geplande intensiveringen of ombuigingen, deelname aan
Europees beleid, of zaken waarop voorafgaand toezicht geldt.
21. Ruimte onder het uitgavenkader, ontstaan door (tijdelijke)
meevallers als gevolg van een gunstiger macro-economische
ontwikkeling (zoals een lager volume in de sociale zekerheid of
een ruilvoetwinst), mag niet structureel worden aangewend.
22. Rentemeevallerformule
De rentelasten vallen onder het uitgavenkader. Om te voorkomen dat
meevallende rentelasten leiden tot extra bestedingen in plaats van
aflossing van de staatsschuld, wordt het uitgavenkader gedurende de
kabinetsperiode gecorrigeerd (verlaagd) voor zover de rentelasten lager
zijn dan de oorspronkelijk (aan het begin van de kabinetsperiode)
geraamde rente-uitgaven.
23. Mutaties met een generale behandeling.
Mutaties in het rendement op het vermogen van de Staat (zoals
dividenden, rente en pachtopbrengsten) alsmede mutaties in de omvang
van budget voor Ontwikkelingssamenwerking (BNP-aanpassing en
toerekening), EU-afdrachten, loon- en prijscompensatie en de groei van
het gemeente- en provinciefonds worden via het generale beeld verwerkt.
Wanneer opbrengsten uit staatsvermogen zoals rente, pacht, dividend,
gasbaten en veilingopbrengsten een subsidie-element bevatten in de zin
dat er sprake is van gederfde opbrengsten als gevolg van beleid, dan
dient het subsidie-element op zijn minst inzichtelijk gemaakt te worden.
24. Ingrepen Financiële Sector
Alle kosten en opbrengsten van interventies in de financiële sector met als
doel het stabiel houden van het financiële systeem zijn niet relevant voor
het uitgavenkader. Ook de kosten en opbrengsten van maatregelen
genomen met het oog op de financiële stabiliteit van het Eurogebied zijn
niet relevant voor het uitgavenkader. Dit geldt ook voor garantiepremies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

16

en mogelijke schade-uitkeringen uit hoofde van de garantieregeling voor
uitgifte van middellang schuldpapier van banken. Hiermee komen alle
kosten en opbrengsten van de interventies in de financiële sector direct
ten laste of ten gunste van de staatsschuld.
25. Garanties en leningen
Alle garantieregelingen vallen onder het voorafgaand toezicht van de
minister van Financiën. Nieuwe garanties en leningen (regelingen), dan
wel de aanpassingen in bestaande regelingen, zijn altijd onderdeel van de
besluitvorming in de ministerraad, bij het hoofdbesluitvormingsmoment.
Garanties en leningen worden alleen verstrekt indien het Rijk eraan hecht
risico’s te dragen die niet in de markt kunnen worden gedragen, of indien
het rijk doelmatigheidsvoordelen bewerkstelligt.
Voor nieuwe garantieregelingen, dan wel aanpassingen in bestaande
regelingen dient een toetsingskader en een verzekeringsmodel toegepast
te worden. Belangrijke elementen van het verzekeringsmodel zijn1:
• De risico’s van garanties en leningen moeten bepaald worden. Bij de
beprijzing van risico’s geldt de vuistregel dat deze kostendekkend
(inclusief uitvoeringskosten) moeten zijn. Voor de jaarlijkse premiestelling wordt een voorschrift gehanteerd van 3% van de maximale
blootstelling uit de voorgestelde regeling, tenzij aangetoond kan
worden dat een andere premie gerechtvaardigd is; en
• Alle premieontvangsten komen ten goede aan het generale beeld. De
aan het generale beeld af te dragen premie wordt, na overleg met het
vakdepartement, vastgesteld door het ministerie van Financiën. De
premie die in rekening wordt gebracht aan de eindgebruiker valt onder
de verantwoordelijkheid van het vakdepartement en maakt onderdeel
uit van de reguliere budgettaire besluitvorming. Schade-uitkeringen
worden uit het generale beeld betaald. Bij schades geldt een eigen
risico, hetgeen door het vakdepartement specifiek gecompenseerd
moet worden; en
• Alle garantieregelingen worden onderworpen aan een periodieke
toets. Deze toets heeft ten doel enerzijds het herbezien van het nut en
de noodzaak van de regeling (heroverweging), en anderzijds de
actualisatie van de kwantificering van de risico’s en de beprijzing
(herwaardering).
26. Niet oormerken van ontvangsten en beleid ten aanzien van
begrotingsfondsen
Vanwege de scheiding van uitgaven en ontvangsten én de integrale
afweging tussen de diverse uitgavencategorieën is het oormerken van
uitgaven en ontvangsten niet wenselijk. Begrotingsfondsen dienen van
een voeding voorzien te zijn die volgt uit het gewenste niveau van de
uitgaven.

1
Zie voor een uitgebreide beschrijving, en
voor aanvullende regelgeving de RBV.

27. Specifieke uitkeringen
Voor nieuwe specifieke uitkeringen geldt dat hierover expliciet besloten
moet worden in de Ministerraad.
Bij het BTW-Compensatiefonds (BCF) kunnen gemeenten en provincies
onder bepaalde voorwaarden de door hen betaalde btw terugontvangen.
Dit betekent dat specifieke uitkeringen exclusief de te declareren
btw-component verstrekt moeten worden aan de eindontvanger, om te
voorkomen dat de btw-component dubbel wordt vergoed (de eerste keer
als onderdeel van de specifieke uitkering en de tweede keer door
declaratie van de btw bij het BCF).
Concreet betekent dit dat het vakdepartement in kwestie voor nieuwe
specifieke uitkeringen of voor intensiveringen van bestaande specifieke
uitkeringen zorgt voor een volledige dekking van de specifieke uitkering
inclusief de btw-component. De btw-component wordt vervolgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

17

afgedragen aan de begroting van het BCF, de specifieke uitkering exclusief
btw wordt verstrekt aan de gemeente of provincie in kwestie.
28. Publiek Private Samenwerking
Conform EU regelgeving kunnen projecten alleen als Publiek Private
Samenwerking (PPS) worden bestempeld wanneer er voldoende risico’s
overgedragen worden aan de private sector. Ingeval van PPS vindt een
budgettair neutrale omzetting plaats van het (kas) budget (van een
departement) in (meerjarige) beschikbaarheidbudgetten van een
departement. Technisch gezien betekent dit een verlaging van het
uitgavenkader (van het desbetreffende ministerie) in de jaren waarin een
kasbudget voorhanden is en een per saldo even grote verhoging van het
uitgavenkader (van het desbetreffende ministerie) in de jaren waar een
beschikbaarheidvergoeding nodig is, met dien verstande dat de efficiencywinst ten gunste van het desbetreffende departement komt.
Voor het infrastructuurfonds geldt dat de toegestane uitgavenruimte voor
beschikbaarheidsvergoedingen 20 procent is.
29. Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge creëert de mogelijkheid binnen een begroting tot een
bepaalde omvang gelden van het ene naar het andere begrotingsjaar te
schuiven binnen de sector Rijk. Dit ter voorkoming van een ondoelmatige
besteding van middelen aan het einde van het jaar. De eindejaarsmarge
bedraagt 1,0 procent van het gecorrigeerde begrotingstotaal1. Voor de
bepaling van het gecorrigeerde begrotingstotaal wordt uitgegaan van de
bruto-uitgaven stand Ontwerpbegroting.
Voor de begrotingsfondsen geldt deze eindejaarsmarge niet.
De hoogte van het feitelijk gebruik door de departementen van de
eindejaarsmarge wordt in eerste instantie bepaald bij Voorlopige
Rekening. De overgehevelde bedragen worden bij de Voorjaarsnota aan
de begrotingen toegevoegd. De definitieve omvang van het feitelijk
gebruik wordt bepaald op basis van de Slotwet.
Gelijktijdig met het toevoegen bij Voorjaarsnota wordt, onder de
veronderstelling dat ook het komende jaar gebruik zal worden gemaakt
van de eindejaarsmarge, op een aanvullende post een ramingstechnische
veronderstelling opgenomen (de zogenaamde in=uit-taakstelling). De
combinatie van de toevoeging aan de begrotingen en de ramingstechnische veronderstelling, bewerkstelligt dat het totale uitgavenbeeld niet
wijzigt. Onderuitputting die optreedt na de Voorjaarsnota kan worden
aangewend ter realisatie van de taakstelling.

1

Er geldt geen eindejaarsmarge voor het
Budgettair Kader Zorg, noch voor het
premiedeel van de budgetdisciplinesector
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid.
Voor het begrotingshoofdstuk van Defensie
geldt een maximale eindejaarsmarge van 135
miljoen euro, voor het begrotingshoofdstuk
Koninkrijksrelaties geldt dat de eindejaarsmarge mag worden verhoogd om bedragen
die zijn gemoeid met de schuldsanering Aruba
mee te nemen, en naast de reguliere
eindejaarsmarge voor het begrotingshoofdstuk van Binnenlandse Zaken bestaat er een
separate eindejaarsmarge voor arbeidsvoorwaardenmiddelen van maximaal 25 miljoen
euro voor de sector Rijk. Voor de Homogene
Groep Internationale Samenwerking geldt de
afspraak dat onderuitputting tot maximaal
181,5 miljoen euro mag worden meegenomen
naar de drie volgende jaren. Voor een
overschrijding geldt een maximum van 45
miljoen euro.

30. Consolidatiesaldo baten-lastendiensten
Onderuitputting in de liquide middelen van baten-lastendiensten komt tot
uitdrukking in het consolidatiesaldo van deze diensten. Dit geldt ook voor
onderdelen van het Rijk die – zonder de status van baten-lastendienst –
werken met een baten-lastenstelsel. Het consolidatiesaldo van batenlastendiensten is net zoals de leen- en depositofaciliteit niet relevant voor
het uitgavenkader. Door op het hoofdbesluitvormingsmoment de plannen
van baten-lastendiensten te toetsen, wordt de relatie met het EMU-saldo
in het oog gehouden.
31. Leenaanvragen RWT’s
De leenaanvragen van RWT’s (en andere voor geïntegreerd middelenbeheer in aanmerking komende instellingen) in het kader van geïntegreerd middelenbeheer dienen door een RWT bij de betreffende vakminister te worden ingediend. Het is de taak van het vakdepartement om te
toetsen op onder meer budgettaire inpasbaarheid, nut en noodzaak van
de lening en of de lening wel wordt aangewend voor de publieke taak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

18

32. Opbouw meerjarencijfers en extrapolatie
De ramingen van de uitgaven voor het begrotingsjaar en elk van de vier
daaropvolgende jaren (de meerjarenramingen) bestaan uit:
– De uitgaven die voortvloeien uit verplichtingen die zijn aangegaan tot
en met het lopende begrotingsjaar of in dat jaar zullen worden
aangegaan;
– De uitgaven die voortvloeien uit verplichtingen die in het eerstvolgende begrotingsjaar zullen worden aangegaan;
– De uitgaven die voortvloeien uit verplichtingen die in de jaren volgend
op het eerstvolgende begrotingsjaar moeten worden aangegaan,
omdat deze een technisch noodzakelijke voortzetting vormen van
reeds eerdere aangegane verplichtingen;
– De overige verplichtingen, voortvloeiend uit bestaand beleid of
afspraken op kabinets- of ministerieel niveau die in de jaren volgend
op het eerstvolgend begrotingsjaar worden aangegaan.
Voor het extrapoleren van de meerjarencijfers gelden de volgende
uitgangspunten:
1. Bij de ramingen wordt rekening gehouden met bestaande wettelijke
regelingen.
2. Het extrapolatiejaar voor de departementale begrotingen en fondsen
wordt beleidsarm geëxtrapoleerd. De demografische ontwikkeling is
bepalend voor het beleidsarm extrapoleren. In alle gevallen moet het
gaan om aan te gane verplichtingen en daaruit voortvloeiende
uitgaven op grond van de voortzetting van bestaand of ongewijzigd
beleid, of om uitgaven die door expliciete besluiten van de minister
van Financiën of het kabinet zijn geaccordeerd. Indien bestaand
beleid niet noodzakelijkerwijze impliceert dat nieuwe verplichtingen
worden aangegaan (bijvoorbeeld bij projecten of eenmalige
investeringen), dient te worden verondersteld dat geen nieuwe
verplichtingen worden aangegaan, tenzij is besloten om het beleid te
continueren.
3. Voor de economische groei wordt aangesloten bij de gemiddelde
ontwikkeling uit de kabinetsperiode, zoals verondersteld is bij het
opstellen van de uitgavenkaders.
4. Het extrapolatiejaar wordt kwantitatief (met prestatiegegevens)
onderbouwd. Wanneer geen expliciete andersluidende afspraken
bestaan, dienen het volume en de prijs die ten grondslag liggen aan
de ramingen, constant gehouden te worden.
5. Het extrapolatiejaar wordt ook kwalitatief (welke programma’s,
projecten, bijdragen, etc.) onderbouwd.
6. De ramingen dienen te zijn gebaseerd op het in ongewijzigd tempo
realiseren van meerjarige projecten.
7. Wanneer reeds is afgesproken dat instrumenten een afloop kennen,
dient deze afloop tot uiting te komen in de extrapolatie.
Regels die betrekking hebben op de inkomsten
33. Maatregelen aan de inkomstenkant van de begroting worden
gemeten volgens de definitie van de inkomstenindicator.
De inkomstenindicator wordt gedefinieerd als het budgettaire effect van
elke wijziging in bestaand overheidsbeleid op de voor het EMU-saldo
relevante collectieve inkomsten. De definitie van de collectieve inkomsten
is conform de definitie in de Nationale Rekeningen van het CBS.
Dit betekent dat de zorgpremies worden meegenomen in de meting van
de inkomstenindicator. Deze worden berekend op basis van de gemiddelde nominale premie voor een polis van het basispakket. Vanwege de
nauwe samenhang met de zorgpremie, wordt de zorgtoeslag ook
meegenomen in de meting van de inkomstenindicator.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

19

34. Voor de beheersing aan de inkomstenkant geldt een reëel
inkomstenkader.
Het inkomstenkader is vastgesteld in het regeerakkoord. Gedurende de
kabinetsperiode dient de ontwikkeling van de inkomstenindicator gelijk te
zijn aan het inkomstenkader. Tijdelijke afwijkingen van het inkomstenkader
dienen zoveel mogelijk te worden vermeden. Als vanwege tegenvallers de
signaalmarge voor het EMU-saldo dreigt te worden overschreden, kan
worden afgeweken van het inkomstenkader.
35. Afwijkende boekingen voor het inkomstenkader.
Het inkomstenkader wordt aangepast voor intertemporele effecten die
betrekking hebben op de omkeerregel (op basis van de netto-contante
waarde methode). Aanpassing van het inkomstenkader voor intertemporele effecten van overige maatregelendient met grote terughoudendheid te worden toegepast, zowel wat betreft het effect op het
EMU-saldo als het type maatregelen waarop de methode wordt
toegepast.
Particuliere betalingen komen niet ten goede aan de overheid en worden
daarom niet meegenomen bij de meting van de inkomstenindicator. Wel
geldt dat bij een financieringsverschuiving tussen publiek en privaat als
gevolg van een systeemwijziging waarbij de rechten en plichten
ongewijzigd blijven, het mogelijk is om zowel het inkomstenkader als het
uitgavenkader statistisch te corrigeren1. Deze financieringsverschuiving
dient neutraal te zijn voor het EMU-saldo.
Het inkomstenkader kan statistisch worden gecorrigeerd voor evident
boekhoudkundige financieringsverschuivingen tussen de uitgaven- en de
inkomstenkant (zie regel 8, statistische correcties).
Voor de posten kindgebonden budget, AOW-tegemoetkoming en de
kinderbijslag is vanwege de koopkrachtbesluitvorming in augustus een
schuif van de inkomsten naar de uitgavenkant middels een statistische
correctie van in totaal maximaal 150 miljoen euro per jaar toegestaan.
Tegenvallers bij de bovengenoemde posten uit het voorjaar mogen niet
doorgeschoven worden naar augustus. Indien in een enkel jaar de schuif
niet (of niet voor het gehele bedrag) is toegepast, mag het volledige
respectievelijk resterende deel niet doorgeschoven worden naar een
volgend jaar.
36. Beheersing belastinguitgaven
Beheersingskader
De zogenoemde «belastinguitgaven» en de budgettaire derving van
andere fiscale regelingen vallen om praktische redenen niet onder een
met de uitgaven vergelijkbaar strikt beheersingskader. Beleidsmatige
mutaties aan de inkomstenkant en nieuwe fiscale regelingen worden
geboekt onder het inkomstenkader.
Toetsingskader belastinguitgaven.
Voor de introductie van nieuwe dan wel intensiveringen van bestaande
belastinguitgaven en de evaluatie van deze regelingen geldt een restrictief
toetsingskader, zoals opgenomen in de RBV. Met behulp van het
toetsingskader kan worden afgewogen of (de intensivering van) een
fiscale maatregel al dan niet de voorkeur heeft.

1

Pakketbeperkingen en mutaties in eigen
betalingen in de zorg worden niet begrepen
als een systeemwijziging in deze zin.

Budgettering van individuele belastinguitgaven
Voor nieuwe belastinguitgaven en intensiveringen van bestaande
belastinguitgaven geldt dat het budgettaire beslag van een dergelijke
maatregel wordt gebudgetteerd indien uitvoerbaar. Voor bestaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

20

belastinguitgaven worden bij een evaluatie de mogelijkheden van
(nadere) budgettering bezien.
Monitoring van individuele belastinguitgaven
In een bijlage van de Miljoenennota is het budgettaire beslag van
belastinguitgaven (in enge zin) en van de inkomstenbeperkende
regelingen eigen woning en pensioenen opgenomen. Het budgettaire
beslag van de belastinguitgaven in enge zin wordt tevens afgezet tegen de
aan het begin van de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling. Bij
substantiële opwaartse afwijkingen van de endogene ontwikkeling ten
opzichte van de aan het begin van de kabinetsperiode verwachte
ontwikkeling kan dit aanleiding geven tot maatregelen, waarbij deze
maatregelen niet relevant zijn voor het inkomstenkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

21

BIJLAGE 2:

BUDGETTAIRE KADERS EN SALDOPAD

Tabel 1: Budgettaire kerngegevens (in miljoenen euro)
2011

2012

2013

2014

2015

Inkomsten

225 373

234 999

246 296

256 927

265 245

Netto uitgaven onder het uitgavenkader
Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg
Overige netto uitgaven
Gasbaten
Zorgtoeslag
Overig
Totale netto uitgaven

246 917
125 053
62 198
59 666
– 1 580
– 9 900
4 650
3 670
245 337

251 428
124 880
63 481
63 067
– 3 244
– 9 600
4 092
2 265
248 184

259 183
126 527
65 662
66 993
– 4 719
– 9 600
3 561
1 319
254 463

268 846
129 705
68 123
71 018
– 5 023
– 9 400
3 699
678
263 823

274 758
130 356
70 212
74 190
– 4 950
– 9 150
3 537
662
269 807

EMU-saldo centrale overheid

– 19 964

– 13 185

– 8 168

– 6 896

– 4 563

EMU-saldo lokale overheden

– 4 599

– 4 149

– 3 349

– 2 749

– 1 740

Feitelijk EMU-saldo
Feitelijk EMU-saldo (procenten bbp)

– 24 563
– 4,0%

– 17 334
– 2,7%

– 11 517
– 1,8%

– 9 645
– 1,4%

– 6 303
– 0,9%

66,1%

67,1%

66,9%

66,0%

64,8%

2011

2012

2013

2014

2015

246 917
1,0188
242 356
1,0188
0
246 917
246 917
0

251 428
1,0413
241 465
1,0413
0
251 428
251 428
0

259 183
1,0644
243 502
1,0644
0
259 183
259 183
0

268 846
1,0867
247 385
1,0867
0
268 846
268 846
0

274 758
1,1091
247 732
1,1091
0
274 758
274 758
0

2011

2012

2013

2014

2015

125 053
1,0188
122 743
1,0188
0
0
125 053
125 053
0

124 880
1,0413
119 932
1,0413
0
0
124 880
124 880
0

126 527
1,0644
118 872
1,0644
0
0
126 527
126 527
0

129 705
1,0867
119 351
1,0867
0
0
129 705
129 705
0

130 356
1,1091
117 534
1,1091
0
0
130 356
130 356
0

2011

2012

2013

2014

2015

62 198
1,0188
61 049
1,0188
0
0
62 198
62 198
0

63 481
1,0413
60 965
1,0413
0
0
63 481
63 481
0

65 662
1,0644
61 689
1,0644
0
0
65 662
65 662
0

68 123
1,0867
62 685
1,0867
0
0
68 123
68 123
0

70 212
1,1091
63 305
1,1091
0
0
70 212
70 212
0

EMU-schuld (procenten bbp)

Tabel 2: Vaststellen totale uitgavenkader (in miljoenen euro)

1. Raming totale uitgavenkader regeerakkoord
2. Raming deflator prijs Nationale Besteding (pNB) regeerakkoord
3. Reële ijklijn
4. Actuele raming prijs Nationale Besteding (pNB)
5. Statistische correcties
6. Uitgavenkader in lopende prijzen
7. Actuele raming uitgaven
8. Over/onderschrijding totaal uitgavenkader

Tabel 3: Vaststellen kader Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)

1. Raming kader RBG-eng regeerakkoord
2. Raming deflator prijs Nationale Besteding (pNB) regeerakkoord
3. Reële ijklijn
4. Actuele raming prijs Nationale Besteding (pNB)
5. Overboekingen
6. Statistische correcties
7. Kader RBG-eng in lopende prijzen
8. Actuele raming uitgaven
9. Over/onderschrijding kader RBG-eng

Tabel 4: Vaststellen kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)

1. Raming kader SZA regeerakkoord
2. Raming deflator prijs Nationale Besteding (pNB) regeerakkoord
3. Reële ijklijn
4. Actuele raming prijs Nationale Besteding (pNB)
5. Overboekingen
6. Statistische correcties
7. Kader SZA in lopende prijzen
8. Actuele raming uitgaven
9. Over/onderschrijding kader SZA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

22

Tabel 5: Vaststellen Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)

1. Raming kader BKZ regeerakkoord
2. Raming deflator prijs Nationale Besteding (pNB) regeerakkoord
3. Reële ijklijn
4. Actuele raming prijs Nationale Besteding (pNB)
5. Overboekingen
6. Statistische correcties
7. BKZ in lopende prijzen
8. Actuele raming uitgaven
9. Over/onderschrijding BKZ

2011

2012

2013

2014

2015

59 666
1,0188
58 564
1,0188
0
0
59 666
59 666
0

63 067
1,0413
60 568
1,0413
0
0
63 067
63 067
0

66 993
1,0644
62 940
1,0644
0
0
66 993
66 993
0

71 018
1,0867
65 349
1,0867
0
0
71 018
71 018
0

74 190
1,1091
66 893
1,1091
0
0
74 190
74 190
0

2011

2012

2013

2014

2015

10 895
– 1 499
9 396
0
0
9 396
9 396
0

11 721
– 1 029
10 692
0
0
10 692
10 692
0

12 744
– 1 150
11 594
0
0
11 594
11 594
0

13 504
– 1 189
12 315
0
0
12 315
12 315
0

13 659
– 1 399
12 260
0
0
12 260
12 260
0

2011

2012

2013

2014

2015

39
135
112
62
126
10 654
4 854
5 713
33 872
10 895
1 841
7 707
1 084
10 672
2 898
2 422
265
2 501
6 610
2 691
16 728
1 143
0
0
21
2 007
(5 476)
125 053

39
136
104
56
117
11 023
4 669
5 728
33 063
11 721
1 829
7 384
932
10 168
2 708
2 024
226
2 335
6 361
2 557
16 327
1 086
– 10
–1
21
4 276
(5 161)
124 880

39
128
101
55
80
11 397
4 284
5 564
32 497
12 744
1 630
7 268
850
9 541
2 357
1 892
224
2 234
6 318
2 473
16 339
1 090
70
6
21
7 326
(5 235)
126 527

39
126
100
54
80
11 971
4 118
5 460
32 309
13 504
1 716
7 303
530
9 735
2 204
1 695
225
2 145
6 260
2 430
16 209
1 072
442
37
21
9 922
(5 365)
129 705

39
125
98
54
80
12 259
4 071
5 340
31 965
13 660
1 723
7 277
647
8 109
2 028
1 577
228
2 110
6 111
2 476
15 988
917
599
49
21
12 805
(5 492)
130 356

Tabel 6: Vaststellen Rentekader (in miljoenen euro)

1. Raming rentelasten regeerakkoord
2. Toerekenbare rentelasten financiële interventies
3. Rentekader regeerakkoord
4. Mutatie toerekenbare rentelasten financiële interventies
5. Statistische correcties
6. Rentekader na correcties
7. Actuele raming relevante rentelasten rentekader
8. Over/onderschrijding rentekader

Tabel 7: Opbouw kader Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)

1
Huis der Koningin
2A
Staten-Generaal
2B
Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
3
Algemene Zaken
4
Koninkrijksrelaties
5
Buitenlandse Zaken
6
Justitie
7
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
8
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
9A
Nationale Schuld (Transactiebasis)
9B
Financiën
10
Defensie
11
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
12
Verkeer en Waterstaat
13
Economische Zaken
14
Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit
15
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
16
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
17
Jeugd en Gezin
18
Wonen, Wijken en Integratie
50
Gemeentefonds
51
Provinciefonds
60
Accres Gemeentefonds
61
Accres Provinciefonds
64
BES-fonds
AP
Aanvullende posten
HGIS
Internationale Samenwerking1
Totaal netto uitgaven kader RBG-eng

1
In deze tabel zijn de netto uitgaven Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale
netto uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.

Tabel 8: Opbouw kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)

15
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
40
Sociale Verzekeringen
AP
Aanvullende posten
Totaal netto uitgaven kader SZA

2011

2012

2013

2014

2015

12 610
49 421
167
62 198

12 365
50 685
431
63 481

12 206
52 658
798
65 662

11 879
55 072
1 171
68 123

11 724
56 941
1 546
70 212

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

23

Tabel 9: Opbouw Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)

16
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
41
Premiegefinancierde uitgaven Zorg
50
Gemeentefonds (WMO)
AP
Aanvullende posten
Totaal netto uitgaven BKZ

2011

2012

2013

2014

2015

1 386
56 731
1 383
166
59 666

1 448
59 379
1 383
857
63 067

1 473
63 236
1 383
901
66 993

1 506
67 142
1 429
941
71 018

1 521
70 307
1 383
980
74 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

24

BIJLAGE 3
1

BUDGETTAIRE VERWERKING REGEERAKKOORD

De Koning

2011

2012

2013

2014

2015

39,2

39,1

39,1

39,1

39,1

39,2

39,1

39,1

39,1

39,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

137,3

138,7

133,7

133,7

133,7

0,0

0,0

– 3,0
– 3,0

– 5,0
– 5,0

– 6,0
– 6,0

137,3

138,7

130,7

128,7

127,7

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2011

2012

2013

2014

2015

116,0

108,0

107,5

107,6

107,6

0,0

0,0

– 3,0
– 3,0

– 4,0
– 4,0

– 6,0
– 6,0

116,0

108,0

104,5

103,6

101,6

3,7

3,7

3,8

3,8

3,8

3,7

3,7

3,8

3,8

3,8

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

2A

Staten-Generaal

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
A 28 d

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Verminderen aantal leden Staten-Generaal
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 17,0
– 7,0
– 10

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

2B

Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 7,0
– 7,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

25

3

Algemene Zaken

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

68,6

61,8

61,4

61,1

61,1

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s

0,0

0,0

0,0
0,0

– 1,0
– 1,0

– 1,0
– 1,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

68,6

61,8

61,4

60,1

60,1

6,2

6,1

6,1

6,1

6,1

6,2

6,1

6,1

6,1

6,1

2011

2012

2013

2014

2015

134,1

125,2

88,7

88,7

88,7

0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

– 1,0
– 1,0

– 1,0
– 1,0

134,1

125,2

88,7

87,7

87,7

8,5

8,4

8,3

8,2

8,1

8,5

8,4

8,3

8,2

8,1

2011

2012

2013

2014

2015

6 830,9

7 271,6

7 366,9

8 727,6

8 901,6

Mutaties MLT
Aanpassing raming

0,0

68,5
68,5

138,9
138,9

177,7
177,7

218,2
218,2

218,2
218,2

Mutaties Regeerakkoord
EU-afdracht

0,0

0,0

0,0

– 1 000,0
– 1 000,0

– 1 000,0
– 1 000,0

– 1 000,0
– 1 000,0

6 830,9

7 340,0

7 505,8

7 905,3

8 119,8

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1

– 2,0
– 2,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

4

Koninkrijksrelaties

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s

A1

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 1,0
– 1,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

5

Buitenlandse Zaken

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

D4

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

26

5

Buitenlandse Zaken

2011

2012

2013

2014

2015

609,7

620,3

631,2

642,3

653,7

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

609,7

620,3

631,2

642,3

653,7

Justitie

2011

2012

2013

2014

2015

5 956,0

5 930,5

5 914,8

5 886,6

5 889,0

0,0

– 22,0
0,0

– 124,0
– 62,0

– 10,0

– 10,0

– 10,0
– 10,0

– 261,0
– 119,0
– 50,0
– 10,0
– 10,0

– 347,0
– 175,0
– 50,0
– 10,0
– 10,0

10,0

15,0

20,0
– 15,0

– 7,0

– 7,0

20,0
– 15,0
– 10,0
– 7,0

20,0
– 15,0
– 10,0
– 7,0

– 20,0

– 10,0
– 30,0

– 10,0
– 50,0

– 30,0
– 50,0
– 10,0

5 956,0

5 908,5

5 790,8

5 625,6

5 542,0

1 137,3

1 254,5

1 292,6

1 275,6

1 219,5

0,0

15,0

245,0
225,0

5,0
10,0

10,0
10,0

258,0
225,0
3,0
20,0
10,0

278,0
225,0
3,0
40,0
10,0

1 137,3

1 269,5

1 537,6

1 533,6

1 497,5

2011

2012

2013

2014

2015

6 125,2

6 252,0

5 867,6

5 750,2

5 750,6

0,0

– 81,0
0,0

– 146,0
– 25,0
– 30,0
– 30,0

– 224,0
– 66,0
– 50,0
– 30,0

Struc

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord

6

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Rechtsbijstand
Toespitsen hoger beroep, cassatie
Minder groepstaakstraffen
Verkorten RAIO-opleiding
Pluk ze (investeringen)
Griffierechten
Toezicht beroepsgroepen
Montfrans
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
Leges regulier verhogen
Beperken instroom en verkorten doorlooptijden (max.)
Rationalisatie COA

A1
A4
A5
A6
A 10
A 12
A 12
A 13
A 15
A 30
C2
C3
C4

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 394,0
– 206,0
– 50,0
– 10,0
– 10,0
– 10,0
20,0
– 15,0
– 10,0
– 7,0
– 6,0
– 30,0
– 50,0
– 10,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Griffierechten
ANPR
Plukze
Opbrengst licenties

A7
A9
A 12
J1

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

7

Binnenlandse Zaken en Koninkrijsrelaties

280,0
225,0
5,0
40,0
10,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
A2
A3
A8
A9
A 11
A 14
A 15

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Nationale politie
Kosten evenementen
Politieonderwijs
ANPR (uitgavenkant)
Meldkamers
Politietoezichthouder
Montfrans
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 10,0
– 41,0

– 20,0
– 41,0

– 30,0
– 41,0

– 349,0
– 91,0
– 80,0
– 30,0
– 60,0
– 7,00
– 10,0
– 30,0
– 41,0

6 171,0

5 721,6

5 526,2

5 401,6

– 30,0

– 7,00

6 125,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

– 567,0
– 107,0
– 230,0
– 30,0
– 60,0
– 9,0
– 50,0
– 40,0
– 41,0

27

7

Binnenlandse Zaken en Koninkrijsrelaties

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

612,6

44,1

77,8

416,7

772,1

Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie

– 0,3
– 0,3

– 0,2
– 0,2

0,0

0,0

0,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

612,3

44,0

77,8

416,7

772,1

Onderwijs, Cultuur, Wetenschap

2011

2012

2013

2014

2015

36 707,6

36 760,6

36 822,6

36 964,0

37 114,0

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Taakverbreding provincies
Takenpakket publieke omroep
Cultuursubsidies
Taakstelling
Aanpassingen kinderopvangtoeslag
Efficiencykorting raden en instituten
PO Gewichtenregeling
PO Budgettering Passend onderwijs
VO verminderen aantal profielen HAVO/VWO
VO vereenvoudigen bekostigingsmodel, tegengaan
vertraging en versnellen excellente leerlingen
MBO Vereenvoudiging kwalificatiestructuur, tegengaan
vertraging, verkorten en intensiveren (doorlopende)
leerlijnen, kenniscentra breder organiseren
MBO invoeren leeftijdsgrens 30 jr voor bekostiging
VO efficiencykorting lesmateriaal
HO geen OV-jaarkaart langstudeerders
HO aflossingstermijn van 15 naar 20 jaar
HO Invoeren sociaal leenstelsel masterfase
HO langstudeerders
a) verhoging collegegeld met € 3 000
b) efficiencykorting instellingen met € 3 000 per student
c) gedragseffect (in vier jaar oplopend tot 25%)
Efficiency onderzoek en innovatie

– 30,0

– 845,0
0,0
– 5,0

– 30,0

– 50,0
– 140,0
– 110,0
– 20,0
– 10,0
– 50,0

– 1 452,0
– 27,0
– 5,0
– 50,0
– 100,0
– 140,0
– 150,0
– 20,0
– 30,0
– 300,0
– 50,0

– 1 747,0
– 72,0
– 5,0
– 100,0
– 150,0
– 140,0
– 180,0
– 20,0
– 40,0
– 300,0
– 20,0
– 60,0

– 2 165,0
– 100,0
– 5,0
– 200,0
– 200,0
– 130,0
– 200,0
– 20,0
– 50,0
– 300,0
– 50,0
– 60,0

– 2 302,0
– 117,0
– 5,0
– 200,0
– 200,0
– 130,0
– 200,0
– 20,0
– 50,0
– 300,0
– 50,0
– 60,0

– 30,0

– 50,0

– 140,0

– 160,0

– 80,0
0,0
– 10,0
0,0

– 110,0
– 30,0
– 10,0
0,0

– 170,0
– 30,0
– 30,0
0,0
– 20,0

– 170,0
– 30,0
– 30,0
– 10,0
– 110,0

– 90,0

– 170,0
– 170,0
– 30,0
– 90,0

– 150,0
– 160,0
– 60,0
– 90,0

– 140,0
– 140,0
– 90,0
– 90,0

– 140,0
– 140,0
– 90,0
– 90,0

Overig
FES: Aanpassen kasritme
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)
FES: Opheffen bijdrageconstructie
HO geen OV-jaarkaart langstudeerders (niet-relevant
voor het uitgavenkader)
HO invoeren sociaal leenstelsel masterfase (niet-relevant
voor het uitgavenkader)
HO langstudeerders, verhoging collegegeld met € 3 000
(niet-relevant voor het uitgavenkader)

50,6
47,0
3,6

8,3
– 9,2
2,5

0,3
– 9,2
2,5

– 0,1
2,9
2,8
– 5,8

– 22,5
3,2
0,0
– 5,8

– 3,0

– 10,0

– 30,0

– 30,0

– 15,0

– 50,0

– 50,0

– 50,0

– 50,0

30,0

60,0

60,0

60,0

60,0

36 728,2

35 923,8

35 370,9

35 216,9

34 926,5

2 135,8

2 208,2

2 236,9

2 317,1

2 369,8

– 138,8
– 138,8

– 121,0
– 121,0

– 86,5
– 86,5

– 63,8
– 59,7

– 2,5
– 0,4

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord

8

0,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
A 28 a
A 31
B5
B6
F5
G1
G2
G3
G4
G5
G6

G7
G8
G9
G 10
G 11
G 12

G 13

G9
G11
G12a

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

0,0

0,0

– 180,0
– 190,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

28

8

Onderwijs, Cultuur, Wetenschap

2011

2012

2013

FES: Aanpassen kasritme terugontvangsten
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

9A

2014

2015

– 4,1

– 2,1

Struc

1 997,0

2 087,2

2 150,4

2 253,3

2 367,4

2011

2012

2013

2014

2015

15 570,0

18 068,4

22 668,8

24 922,0

26 425,2

183,2
183,2

5,5
5,5

– 1599,7
– 1599,7

– 326,2
– 326,2

895,7
896

Overig
Opheffen AOW spaarfonds (rentebijdrage)

– 1 939,6
– 1 939,6

– 2 140,8
– 2 140,8

– 2 368,0
– 2 368,0

– 2 623,9
– 2 623,9

– 2 895,5
– 2 895,5

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

13 813,5

15 933,1

18 701,1

21 971,9

24 425,4

1 604,4

1 634,4

2 010,4

3 933,2

3 058,5

11,4
11,4

– 28,4
– 28,4

– 26,7
– 26,7

34,4
34,4

1 604,4

1 645,8

1 982,0

3 906,4

3 092,9

2011

2012

2013

2014

2015

9 179,9

7 221,1

6 099,5

5 536,1

5 364,1

0,0

0,0
0,0

– 115,0
– 46,0
– 69,0

– 230,0
– 93,0
– 137,0

– 331,0
– 139,0
– 192,0

– 437,0
– 163,0
– 274,0

Overig
Aanpassing HIR raming

– 35,0
– 35,0

– 35,0
– 35,0

– 35,0
– 35,0

– 35,0
– 35,0

– 35,0
– 35,0

– 35,0
– 35,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

9 144,9

7 186,1

5 949,5

5 271,1

4 998,1

6 270,8

6 280,7

6 356,8

6 935,7

6 718,8

Overig
Aanpassing boete raming
Ramen premie ontvangsten
Aanpassing raming domeinen
Aanpassing raming dividenden en afdrachten staatsdeelnemingen

– 133,0
– 70,0
2,0
0,0
– 65,0

– 118,0
– 70,0
2,0
15,0
– 65,0

– 118,0
– 70,0
2,0
15,0
– 65,0

– 118,0
– 70,0
2,0
15,0
– 65,0

– 118,0
– 70,0
2,0
15,0
– 65,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

6 137,8

6 162,7

6 238,8

6 817,7

6 600,8

Nationale Schuld

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Gevolgen nav RA
Mutaties Regeerakkoord

– 2 895,5

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Gevolgen nav RA
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

9B

Financiën

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
J2

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Differentiëren heffings- en invorderingsrente met 1,5%

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

– 118,0
– 70,0
2,0
15,0
– 65,0

29

10

Defensie

2011

2012

2013

2014

2015

8 167,2

8 003,9

7 996,8

8 034,4

8 016,4

– 200,0

– 400,0
0,0

– 529,0
– 29,0

– 577,0
– 77,0

– 200,0

– 400,0

– 500,0

– 500,0

– 616,0
– 106,0
– 10,0
– 500,0

2,7
2,7

3,7
3,7

4,1
4,1

4,5
4,5

2,2
2,2

7 969,9

7 607,6

7 471,9

7 461,9

7 402,6

455,9

334,6

316,2

274,4

244,8

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

455,9

334,6

316,2

274,4

244,8

VROM

2011

2012

2013

2014

2015

969,7

816,6

722,7

707,9

891,6

– 22,0

– 38,0
0,0

– 181,0
– 20,0
– 120,0
– 10,0

– 239,0
– 52,0
– 120,0
– 10,0
– 6,0

– 269,0
– 72,0
– 120,0
– 10,0
– 10,0
– 6,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Politieonderwijs
Doelmatige inzetbaarheid Defensie en minder JSF’s

A1
A8
A 16

Overig
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 635,0
– 125,0
– 10,0
– 500,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord

11

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
B4
B4
B4
B4
B4
B4
B4
B4
B4

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Schrappen bijdrage Afvalfonds
Bodembescherming: minder beschikkingsmomenten
Bodemsanering NS
Kosten MER commissie doorbereken
Sluitreeks
SMOM-subsidie beëindigen
Instrumenten gebiedsontwikkeling
Bufferzones decentraliseren of stopzetten
Waddenfonds decentraliseren met efficiencykorting
Verdroging-budget duurz. ondernemen, duurz. bodemgebruik en milieukwaliteit
Onderzoek en materieel
Taakstelling diverse kleine subsidies
Subsidies roetfilters geen vervolg geven
ProMT subsidies
Overig
FES: Aanpassen kasritme
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 8,00
– 2,00
0,00
0,00
0,00

– 8,00
– 2,00
0,00
– 5,00
0,00

– 8,00
– 2,00
0,00
– 5,00
0,00

– 8,00
– 2,00
– 7,00
– 5,00
– 16,00

– 8,00
– 2,00
– 7,00
– 5,00
– 16,00

– 272,0
– 85,0
– 120,0
– 10,0
– 10,0
– 6,0
10,0
– 8,00
– 2,00
– 7,00
– 5,00
– 16,00

– 6,00
– 4,00
– 2,00
0,00

– 9,00
– 4,00
0,00
0,00

– 10,00
– 4,00
0,00
– 2,00

– 10,00
– 1,00
0,00
– 2,00

– 10,00
– 1,00
0,00
– 2,00

– 10,00
– 1,00
0,00
– 2,00

72,9
4,6
68,3

99,2
95,8
3,3

280,6
280,1
0,5

88,0
88,0

51,5
51,5

1 020,6

877,8

822,3

556,9

674,1

176,8

95,6

47,1

38,6

38,6

– 141,8

– 60,6

685,5
700,0

694,0
700,0

694,0
700,0

– 14,5

– 6,0

– 6,0

– 10,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overig
ETS (niet relevant voor uitgavenkader; wel relevant voor
inkomstenkader)
FES: Opheffen bijdrageconstructie

– 141,8

– 60,6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

700,0

30

11

12

VROM

2011

2012

2013

2014

2015

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

35,1

35,0

732,6

732,6

732,6

Verkeer & Waterstaat

2011

2012

2013

2014

2015

9 070,2

9 300,9

8 638,3

8 732,0

8 911,7

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Breder toepassen PPS bij aanleg infrastructuur
Verhogen opbrengst spoorsector en meer doelmatigheid
Aanbesteden OV grote steden
Niet invoeren kilometerheffing
Hogere gebruiksvergoeding spoor
Temporisering en versobering kaderrichtlijn water
Ruimtelijke inpassing bovenwettelijk
Vereenvoudiging omgevingsrecht
Maatregelen waterschappen
Taakstelling
Korting BDU/exploitatiebijdrage regionaal OV

– 60,0

– 170,0
0,0

– 343,0
– 53,0
– 10,0

– 642,0
– 142,0
– 30,0

– 40,0

– 60,0
– 40,0

– 60,0
– 40,0

– 20,0

– 20,0
– 20,0

– 20,0
– 30,0

– 10,0
– 30,0

– 30,0
– 60,0

– 40,0
– 90,0

– 40,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 60,0
– 120,0

– 1 366,0
– 196,0
– 50,0
– 160,0
– 120,0
– 300,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 100,0
– 80,0
– 160,0

Overig
FES: Aanpassen kasritme
FES: Aanpassing voeding IF ivm uitkering FES (reservering)
FES: Aanpassing voeding Infrastructuurfonds
GIS

1 664,4
0,8

1 037,6
0,0

1 245,6
2,0

1 644,8
8,2

571,1
0,0

81,4
1 559,3
22,9

54,5
983,1

32,9
1 210,7

6,0
1 630,6

5,5
565,6

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

10 674,6

10 168,5

9 540,9

9 734,8

8 116,8

99,8

94,6

88,3

86,3

93,3

Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie

– 41,4
– 41,4

– 36,5
– 36,5

– 28,0
– 28,0

– 26,0
– 26,0

– 26,0
– 26,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

58,3

58,1

60,4

60,4

67,4

Economische Zaken

2011

2012

2013

2014

2015

2 882,9

2 801,2

2 660,1

2 683,9

2 707,1

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
SDE
Themagerichte innovatiesubsidies
Ondernemingsklimaatsubsidies

– 46,8

– 131,0
0,0

– 30,0
– 16,8

– 80,0
– 51,0

– 345,9
– 34,0
– 50,0
– 160,0
– 101,9

– 520,7
– 94,0
– 90,0
– 220,0
– 116,7

– 685,7
– 128,0
– 90,0
– 300,0
– 167,7

Overig
FES: Aanpassen kasritme
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)

147,3
46,8
100,5

136,0
18,2
117,8

133,3
17,9
115,4

127,3
9,9
117,4

99,8
53,8
46,0

2 983,4

2 806,2

2 447,5

2 290,5

2 121,2

Struc

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
A 19
A 20
A 21
A 22
A 23
A 24
A 25
A 26
A 28 b
B9
B 10

– 1 141,0
– 231,0
– 50,0
– 160,0
– 120,0
0,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 100,0
– 80,0
– 200,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord

13

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
B1
B2
B3

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 1 818,7
– 151,0
– 1 200,0
– 300,0
– 167,7

Niet-belastingontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

31

13

Economische Zaken
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

2011

2012

2013

2014

2015

8 036,5

8 188,5

7 922,2

7 291,8

7 974,9

100,0
100,0

200,0
200,0

300,0
300,0

Struc

Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
SDE plusheffing (niet-relevant voor uitgavenkader; wel
voor inkomstenkader)

13

14

1 400,0
1 400,0

Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie
FES: Aanpassing ontvangsten aardgasbaten

2 235,3
– 487,4
2 722,6

1 776,0
– 398,2
2 174,2

1 957,4
– 352,8
2 310,2

2 365,0
– 113,5
2 478,5

1 436,0
– 9,1
1 445,1

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

10 271,7

9 964,5

9 979,6

9 856,8

9 710,8

1 400,0

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

2 598,0

2 340,4

2 302,3

2 172,4

2 115,8

– 65,0

– 245,0
0,0
– 10,0

– 331,0
– 31,0
– 10,0
– 20,0

– 40,0
– 10,0

– 40,0
– 20,0
– 10,0

– 10,0
– 40,0
– 20,0
– 20,0

– 10,0

– 30,0

– 40,0

– 401,0
– 83,0
– 20,0
– 30,0
– 10,0
– 20,0
– 10,0
– 20,0
– 30,0
– 10,0
– 3,0
– 50,0

– 5,0

– 125,0
– 10,0

– 125,0
– 15,0

– 95,0
– 20,0

– 449,0
– 115,0
– 20,0
– 40,0
– 10,0
– 30,0
– 10,0
– 30,0
– 30,0
– 10,0
– 3,0
– 50,0
9,0
– 85,0
– 25,0

17,9
4,6
13,3

51,0
2,2
48,8

55,0
7,0
48,0

10,9
4,4
6,5

2,8
2,8

2 550,9

2 146,4

2 026,3

1 782,3

1 669,6

546,6

527,0

494,6

425,6

383,2

15,0

20,0

15,0

20,0

35,0
10,0
25,0

40,0
10,0
30,0

45,0
20,0
25,0

Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie

– 100,3
– 100,3

– 93,2
– 93,2

– 64,3
– 64,3

– 46,5
– 46,5

– 4,1
– 4,1

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

461,3

453,8

465,4

419,1

424,1

SZW

2011

2012

2013

2014

2015

25 880,0

26 943,3

27 903,8

28 609,7

29 131,2

0,6
0,2
0,3
0,0

57,7
43,6
8,5
1,1

151,7
117,8
20,5
3,2

284,6
222,0
37,2
6,1

390,3
307,8
48,7
8,6

LNV
Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 18
A 28 a
B8

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Bundeling verantwoordelijkheden waterschappen
Efficiency winst uitvoering natuurbeheer
Geen inzet SBB buiten EHS (inclusief verkoop gronden)
Versoberingsmaatregelen
Afschaffen RodS
Ontstapeling gebiedscategorieën
Gebiedsconcessies natuurgebieden
Bovenplanse verevening voor natuurinvesteringen
Kosten MER commissie doorbereken
Robuuste verbindingen schrappen
Sluitreeks
Taakverbreding provincies
Taakstelling subsidies/verkoop gronden ZBO’s LNV
Overig
FES: Aanpassen kasritme
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 469,0
– 135,0
– 20,0
– 40,0
– 10,0
– 30,0
– 10,0
– 30,0
– 30,0
– 10,0
– 3,0
– 50,0
9,0
– 85,0
– 25,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Geen inzet SBB buiten EHS (inclusief verkoop gronden)
Taakstelling subsidies/verkoop gronden ZBO’s LNV

A 18
B8

15

30,0
30,0
0,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
WWB
IOAW
WIJ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

32

15

A1
B 11
F1
F3a

F3b
F3c

F3d
F3e

F3g
F6
F7
F 12
F 14
F 15

SZW

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

TW uitkeringslasten

0,0

4,6

10,3

19,4

25,2

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Taakstelling subsidies
AHK in referentieminimumloon afbouwen in 20 jaar
Beperken Wajong tot volledig en duurzaam arbeidsongeschikten
wv. Directe effecten Wajong uitkeringslasten
wv. Weglekeffecten WWB
Verlagen uitkering gedeeltelijk arbeidsongeschikten
Beperken nieuwe instroom WSW tot beschutte arbeid +
loondispensatie voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten
(netto besparing)
Maatregelen WWB
Gerichte re-integratie en begeleiding ontschotte WWB,
Wajong en WSW (netto)
wv. Samenvoegen budgetten
wv. Directe effecten Participatiebudget
wv. Weglekeffecten WWB
Gerichte bemiddeling
Afschaffen WWIK
Woonlandbeginsel WIA, ANW, AKW/WKB
Aanpak fraude
Verlengen termijn zelfstandig verblijfsrecht huwelijksmigranten
Geen AOW tegemoetkoming bij onvolledige opbouw

32,6
0,0
0,0

– 402,8
0,0
0,0
– 54,0

– 757,9
– 80,0
– 10,0
– 99,0

– 1 292,9
– 209,0
– 10,0
– 145,0

– 1 699,0
– 288,0
– 20,0
– 192,0

– 3 542,0
– 339,0
– 20,0
– 914,0

0,0
0,0
0,0
30,0
0,0

– 20,0
– 55,0
35,0
30,0
0,0

– 40,0
– 145,0
105,0
30,0
0,0

– 70,0
– 245,0
175,0
– 50,0
– 30,0

– 90,0
– 335,0
245,0
– 100,0
– 100,0

– 900,0
– 3 087,0
2 187,0
0,0
– 650,0

0,0
0,0

– 50,0
– 200,0

– 100,0
– 290,0

– 100,0
– 420,0

– 100,0
– 490,0

– 100,0
– 300,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
2,6
0,0
0,0

0,0
– 400,0
200,0
– 30,0
– 10,0
1,2
– 50,0
0,0

0,0
– 490,0
200,0
– 50,0
– 10,0
1,1
– 90,0
0,0

0,0
– 620,0
200,0
– 80,0
– 10,0
1,1
– 140,0
– 10,0

0,0
– 690,0
200,0
– 100,0
– 10,0
1,0
– 180,0
– 10,0

0,0
– 500,0
200,0
– 100,0
– 10,0
1,0
– 180,0
– 10,0

0,0

– 20,0

– 20,0

– 20,0

– 20,0

– 20,0

Overig
Opheffen AOW-Spaarfonds (niet-relevant)

– 3 426,0
– 3 426,0

– 3 539,5
– 3 539,5

– 3 652,9
– 3 652,9

– 3 766,4
– 3 766,4

– 3 879,8
– 3 879,8

– 3 879,8
– 3 879,8

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

22 487,2

23 058,7

23 644,7

23 835,0

23 942,7

1 049,5

847,1

769,5

705,8

705,8

1 049,5

847,1

769,5

705,8

705,8

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

16 293,8

16 594,9

16 798,9

17 603,7

18 569,6

Mutaties MLT
Macrobijstelling zorgtoeslag
Macromutatie rijksbijdrage 18Macromutatie BIKK AWBZ

– 121,4
– 76,1

– 521,3
– 322,8
– 25,4
– 173,1

– 181,7
– 37,0
33,1
– 177,8

– 204,6
– 53,7
32,9
– 183,8

– 734,6
– 501,6
– 34,5
– 198,5

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Taakstelling subsidies
Bevriezen doelgroep zorgtoeslag
Vermogenstoets zorgtoeslag

– 10,0
– 10,0
0,0
0,0

– 640,0
0,0
– 40,0
– 600,0
0,0

– 1 547,0
– 7,0
– 70,0
– 1 300,0
– 170,0

– 1 986,0
– 16,0
– 100,0
– 1 700,0
– 170,0

– 2 395,0
– 25,0
– 100,0
– 2 100,0
– 170,0

7,4
4,9
2,5

4,4
0,3
4,1

– 0,1
– 0,1

0,0

– 1,7
– 1,7

16 169,8

15 438,0

15 070,1

15 413,1

15 438,3

151,1

103,9

88,4

69,4

45,2

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

16

VWS
Uitgaven

A1
B7
F2
F 16

– 45,3

Overig
FES: Aanpassen kasritme
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 3 200,0
– 30,0
– 100,0
– 2 900,0
– 170,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

33

16

VWS

2011

2012

2013

2014

2015

Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie

– 52,2
– 52,2

– 60,6
– 60,6

– 40,7
– 40,7

– 28,7
– 28,7

– 4,5
– 4,5

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

98,9

43,3

47,8

40,7

40,7

Jeugd & Gezin

2011

2012

2013

2014

2015

6 780,2

6 756,3

6 748,1

6 714,3

6 711,3

0,0

– 210,0

– 240,0

– 260,0

0,0
0,0
0,0

– 200,0
– 10,0
0,0
0,0

– 210,0
– 10,0
0,0
– 20,0

– 220,0
– 10,0
– 10,0
– 20,0

– 343,0
– 91,0
– 230,0
– 10,0
– 10,0
– 20,0
18,0

6 780,2

6 546,3

6 508,1

6 454,3

6 368,3

169,8

185,2

190,2

194,2

194,2

Struc

Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord

17

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
Maatregelen kindgebonden budget
Woonlandbeginsel WIA, ANW, AKW/WKB
Niet exporteren kinderbijslag buiten EU
Vermogenstoets kindgebonden budget
Eigen bijdrage jeugdzorg breed (doorwerking AKW/
WKB)

A 30
F4
F7
F 13
F 17
H7

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 440,0
– 188,00
– 230,0
– 10,0
– 10,0
– 20,0
18,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Eigen bijdrage jeugdzorg breed

H7

18

63,0
63,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

169,8

185,2

190,2

194,2

257,2

WWI

2011

2012

2013

2014

2015

3 147,9

3 038,4

2 934,0

2 850,8

3 097,8

Mutaties MLT
Huurtoeslag

0,0

26,0
26,0

46,0
46,0

74,0
74,0

94,0
94,0

Mutaties Regeerakkoord
Montfrans
Stopzetten BLS
Stopzetten ISV
Einde aan specifiek integratiebeleid
Gevolgen onttrekken aan verplichte inburgering

0,0

– 42,0
– 32,0

– 42,0
– 32,0

– 42,0
– 32,0

pm

– 10,0
pm

– 10,0
pm

– 10,0
pm

– 282,0
– 32,0
– 93,0
– 137,0
– 20,0
pm

Overig
FES:

5,9
5,9

12,0
12,0

3,0
3,0

1,0
1,0

0,0

3 153,7

3 034,4

2 941,0

2 883,8

2 909,8

448,7

454,9

444,3

429,6

430,1

760,0
760,0

760,0
760,0

63,0
63,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

A 15
A 17
A 17
C1
C6

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 291,0
– 32,0
– 93,0
– 137,0
– 29,0
pm

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

14

Mutaties Regeerakkoord
Doorstroming huurmarkt (niet-relevant voor uitgavenkader; wel voor inkomstenkader)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

760,0
760,0

34

18

40

WWI

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

Overig
FES: Opheffen bijdrageconstructie

– 11,7
– 11,7

– 2,4
– 2,4

– 1,0
– 1,0

0

0

0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

437,0

452,5

443,3

1 189,6

1 190,1

Sociale Verzekeringen

2011

2012

2013

2014

2015

49 469,3

50 805,6

52 303,2

54 259,0

56 091,1

154,8
47,3
0,0
107,4

234,9
131,1
23,3
80,5

803,1
419,0
54,9
329,3

1 366,3
910,4
99,9
356,0

1 488,2
1 150,6
131,1
206,5

7,4
0,0
0,0
0,0
0,0
7,4
0,0

– 117,2
– 6,0
– 50,0
– 100,0
50,0
– 1,2
10,0

– 152,1
– 11,0
– 50,0
– 100,0
50,0
– 1,1
– 20,0

– 166,1
– 15,0
– 50,0
– 100,0
50,0
– 11,1
– 20,0

– 169,0
– 18,0
– 50,0
– 100,0
50,0
– 11,0
– 20,0

– 2 247,0
– 86,0
– 50,0
– 100,0
50,0
– 21,0
– 20,0

0,0
0,0

– 70,0
0,0

– 70,0
0,0

– 70,0
0,0

– 70,0
0,0

– 70,0
– 2 000,0

49 631,5

50 923,3

52 954,2

55 459,2

57 410,2

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

217,5

223,4

230,5

239,1

247,7

Mutaties MLT
UFO ontvangsten
Nominale ontwikkeling

– 6,5
– 7,1
0,6

15,1
13,1
2,1

65,5
57,0
8,5

147,7
128,0
19,7

221,1
188,1
33,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

211,0

238,5

296,0

386,8

468,8

BKZ

2011

2012

2013

2014

2015

59 774,2

63 025,6

66 988,0

71 385,8

76 475,9

Mutaties MLT
Nominale bijstelling BKZ

120,9
120,9

79,3
79,3

328,1
328,1

223,1
223,1

– 82,8
– 82,8

Mutaties Regeerakkoord
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
Scheiden wonen en zorg
Revalidatiezorg naar de Zvw
Functies dagbesteding en begeleiding naar de WMO
Beperken doelgroep AWBZ
Marktwerking (uitbreiden B-segment, invoering DOT,
afschaffen FB vanwege gelijktrekken bekostigingssystematiek, in verantwoord tempo afschaffen van de ex-post
verevening)
Stringenter pakketbeheer
Verbeteren governance en beperken gouden handdrukken
Maatregelen GGZ
Driedrempelvariant eigen bijdrage GGZ
Zelf betalen no-show GGZ

– 20,0

– 262,0

– 392,0

– 622,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
– 20,0
0,0

0,0
0,0
– 20,0
– 60,0
0,0

0,0
0,0
– 140,0
– 120,0
– 40,0

– 2 336,0
– 54,0
– 100,0
– 50,0
– 140,0
– 210,0
– 90,0

– 3 061,0
– 149,0
– 300,0
– 50,0
– 140,0
– 250,0
– 330,0

0,0
0,0

– 30,0
– 10,0

– 40,0
– 10,0

– 50,0
– 10,0

– 70,0
– 10,0

– 70,0
– 110,0

0,0
0,0

– 40,0
– 20,0

– 40,0
– 20,0

– 40,0
– 20,0

– 40,0
– 20,0

– 40,0
– 20,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
WW uitkeringslasten
WW uitvoeringskosten
Overig (met name nominale ontwikkeling)
Mutaties Regeerakkoord
AHK in referentieminimumloon afbouwen in 20 jaar
Gerichte re-integratie WW (bruto korting 0,1)
wv. Directe effecten re-integratie WW
wv. Weglekeffecten WW
Woonlandbeginsel WIA, ANW, AKW/WKB
Uitzendbureaus bij ziekte verantwoordelijk voor
werknemers
AOW vanaf pensioneringsdatum
Verhogen AOW-leeftijd

F1
F3f

F7
F9
F 11
F 18

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten

Mutaties Regeerakkoord

41

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

A 30
H1
H3
H4
H8
I1

I2
I3
I4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

35

41

I5
I6
I7
I 10
I 11
A1

BKZ

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

0,0

0,0

0,0

0,0

– 50,0

– 50,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
– 10,0
0,0
0,0
– 30,0

0,0
– 10,0
0,0
– 30,0
– 30,0

0,0
– 10,0
0,0
– 30,0
– 30,0

0,0
– 10,0
0,0
– 30,0
– 30,0

– 10,0
– 50,0
– 30,0
– 30,0

Stimuleren zelfmanagement cliënt (E-health) en
versterking eerstelijns GGZ
Versterken kwaliteit GGZ
Verlagen aantal zittingen eerstelijns psycholoog
Doelmatigheidsmaatregelen GGZ (scenario B IBO GGZ)
IVF slechts 1 behandeling vergoed
Fysiotherapie pas vergoed bij meer dan 15 behandelingen
Naar aanvullende verzekeringen overhevelen van
aandoeningen met lage ziektelast (bruto)
Werelddekking zorg buiten EU uit het basispakket
Toetsing rechtmatigheid van vergoeding conform ZVW
ZZP’s inclusief opleidingen (geneesmiddelen)

0,0

0,0

0,0

0,0

– 1 300,0

– 1 300,0

0,0
– 20,0
0,0

– 30,0
– 40,0
– 32,0

– 60,0
– 40,0
– 32,0

– 60,0
– 40,0
– 32,0

– 60,0
– 40,0
– 32,0

– 60,0
– 40,0
– 32,0

Overig
Uitstellen tot 2012 maatregel dure geneesmiddelen
Geneesmiddelenkader
Niet in 2011 invoeren EB GGZ
GGZ sector verschuiving
Maatregel TNG-apharemmers
Korting geneesmiddelenkader
Geneesmiddelenkader
Uitstellen maatregel miniminale eigen bijdrage AWBZ
Geneesmiddelenkader

0,0
50,0
– 50,0
110,0
– 35,0
– 25,0
– 32,0
– 18,0
60,0
– 60,0
59 875,1

62 842,9

66 924,1

70 986,9

74 057,1

3 143,8

3 464,2

3 607,8

3 765,0

3 935,6

0,0
0,0

0,0
0,0

80,0
80,0

80,0
80,0

– 185,0
80,0
35,0
– 300,0

3 143,8

3 464,2

3 687,8

3 845,0

3 750,6

2011

2012

2013

2014

2015

18 110,9

17 820,0

17 862,0

17 797,9

17 640,6

0,0

– 110,0

– 140,0

– 160,0

– 50,0
– 40,0
– 20,0

– 80,0
– 40,0
– 20,0

– 100,0
– 40,0
– 20,0

– 270,0
– 110,0
– 100,0
– 40,0
– 20,0

18 110,9

17 710,0

17 722,0

17 637,9

17 370,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Vermogeninkomensbijtelling AWBZ
Eigen bijdrage jeugdzorg breed
Naar aanvullende verzekeringen overhevelen van
aandoeningen met lage ziektelast (doorwerking op
(compensatie) eigen risico)

H6
H7
I7

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

50

Gemeentefonds

– 185,0
80,0
35,0
– 300,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A 28 c
A 29
F8
F 10

Mutaties Regeerakkoord
Verminderen politieke ambtsdragers
Opzetten van regionale omgevingsdiensten
Normeren lokaal inkomensbeleid
Selectieve en gerichte schuldhulpverlening
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 270,0
– 110,0
– 100,0
– 40,0
– 20,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

36

51

Provinciefonds

2011

2012

2013

2014

2015

1 142,5

1 086,0

1 090,0

1 071,8

926,8

0,0

0,0

0,0

0,0

– 10,0
– 10,0

1 142,5

1 086,0

1 090,0

1 071,8

916,8

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

2 722,6

2 174,2

2 310,2

2 478,5

1 445,1

– 2 722,6
0,0
– 189,4
– 2 533,2

– 2 174,2
– 194,0
– 224,8
– 1 755,4

– 2 310,2
– 423,8
– 88,0
– 1 798,4

– 2 478,5
– 480,4
– 92,8
– 1 905,3

– 1 445,1
– 838,4
– 0,2
– 606,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2 722,6

2 174,2

2 310,2

2 478,5

1 445,1

– 2 722,6
– 2 722,6

– 2 174,2
– 2 174,2

– 2 310,2
– 2 310,2

– 2 478,5
– 2 478,5

– 1 445,1
– 1 445,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

8 321,9

8 203,5

7 995,5

8 541,6

7 598,5

– 20,0
0,0
0,0
0,0
– 20,0
0,0
0,0

– 80,0
0,0
– 40,0
0,0
– 20,0
– 20,0
0,0

– 100,0
– 10,0
– 40,0
0,0
– 20,0
– 30,0
0,0

– 210,0
– 30,0
– 40,0
0,0
– 40,0
– 50,0
– 50,0

– 550,0
– 50,0
– 300,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A 28 c
A 30
A 30

Mutaties Regeerakkoord
Verminderen politieke ambtsdragers
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 100,0
– 10,0
– 9,0
– 81,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

56

FES

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overig
Onbelegde ruimte FES naar EMU-saldo
Overheveling naar departementale begrotingen
Opheffen bijdrageconstructie FES
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overig
Aanpassing ontvangsten aardgasbaten
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

55

Infrastructuurfonds

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A 19
A 22
A 23
A 24
A 25
A 26

Mutaties Regeerakkoord
Breder toepassen PPS bij aanleg infrastructuur
Niet invoeren kilometerheffing
Hogere gebruiksvergoeding spoor
Temporisering en versobering kaderrichtlijn water
Ruimtelijke inpassing bovenwettelijk
Vereenvoudiging omgevingsrecht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

– 550,0
– 50,0
– 300,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0
– 50,0

37

55

Infrastructuurfonds

2011

2012

2013

2014

2015

Overig
FES: Uitgekeerd uit het FES (reservering)
FES: aanpassing kasraming

81,4
7,6
73,8

54,5
28,3
26,1

32,9
32,9

6,0
6,0

5,5
5,5

8 383,3

8 178,0

7 928,4

8 337,6

7 054,0

8 321,9

8 203,5

7 995,5

8 541,6

7 598,5

Mutaties Regeerakkoord
Verhogen opbrengst spoorsector en meer doelmatigheid
Maatregelen waterschappen

0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0

50,0
0,0
50,0

260,0
160,0
100,0

Overig
Aanpassing voeding IF

61,4
61,4

– 25,5
– 25,5

– 67,1
– 67,1

– 254,0
– 254,0

– 804,5
– 804,5

8 383,3

8 178,0

7 928,4

8 337,6

7 054,0

2011

2012

2013

2014

2015

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

5 365,7

5 680,3

6 020,9

6 390,3

6 775,3

– 5 365,7
– 5 365,7

– 5 680,3
– 5 680,3

– 6 020,9
– 6 020,9

– 6 390,3
– 6 390,3

– 6 775,3
– 6 775,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

9,1

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

Struc

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A 20
A 28 b

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

57

AOW-spaarfonds

260,0
160,0
100,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overig
Opheffen AOW-Spaarfonds (niet-relevant)
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

58

Diergezondfonds

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

38

59

BTW-compensatiefonds

2011

2012

2013

2014

2015

2 844,2

2 894,7

2 896,4

2 896,4

2 896,4

0,0

47,7
47,7

0,0

0,0

0,0

2 844,2

2 942,4

2 896,4

2 896,4

2 896,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

0,0

359,2

924,4

1 603,9

2 411,5

Mutaties Regeerakkoord
Doorwerking GF/PF via normeringssystematiek

0,0
0,0

– 310,0
– 310,0

– 700,0
– 700,0

– 1 060,0
– 1 060,0

– 1 340,0
– 1 340,0

Overig
Infrafonds, macro’s en bruto-effect SZA
Correctie financieringsverschuiving SZA

0,0
0,0
0,0

– 58,0
– 102,8
44,8

– 147,1
– 205,0
57,9

– 60,9
– 132,2
71,2

– 424,3
– 517,7
93,4

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

0,0

– 8,7

77,3

482,9

647,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

80,5

40,5

37,6

39,3

41,0

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

80,5

35,5

32,6

34,3

36,0

33,9

33,9

37,6

39,3

41,0

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Overig
FES
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

60&61

Accressen GF & PF

Struc

Uitgaven

A 27

– 1 340,0
– 1 340,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

63

Waddenfonds

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Decentraliseren met efficiencykorting
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

– 5,0
– 5,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

39

63

Waddenfonds

2011

Mutaties Regeerakkoord
Decentraliseren met efficiencykorting

64

2012

2013

2014

2015

Struc

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

– 5,0
– 5,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

33,9

28,9

32,6

34,3

36,0

BES-fonds

2011

2012

2013

2014

2015

21,3

21,3

21,3

21,3

21,3

21,3

21,3

21,3

21,3

21,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

500,6

1 354,5

1 889,5

2 550,0

3 141,6

Mutaties MLT
Aanpassing raming

124,8
124,8

231,0
231,0

366,2
366,2

455,5
455,5

519,9
519,9

625,4

1 585,5

2 255,7

3 005,5

3 661,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

1 059,0

2 515,2

3 982,6

5 797,2

7 706,1

19,2
19,2

– 54,6
– 54,6

340,7
340,7

181,5
181,5

– 71,5
– 71,5

Mutaties Regeerakkoord
Loonontwikkeling collectieve sector

– 790,0
– 790,0

– 810,0
– 810,0

– 830,0
– 830,0

– 860,0
– 860,0

– 870,0
– 870,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

288,2

1 650,5

3 493,3

5 118,8

6 764,6

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

80

Prijsbijstelling

Struc

Uitgaven

Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

81

Arbeidsvoorwaarden

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Aanpassing raming

E1

– 870,0
– 870,0

Niet-belastingontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

40

81

Arbeidsvoorwaarden

2011

2012

2013

2014

2015

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

124,3

299,0

512,5

789,5

1 093,2

Mutaties MLT
Nominale ontwikkeling

– 0,5
– 0,5

3,2
3,2

46,3
46,3

59,8
59,8

43,1
43,1

Mutaties Regeerakkoord
Nominale ontwikkeling

0,0
0,0

2,0
2,0

– 3,9
– 3,9

– 16,6
– 16,6

– 30,9
– 30,9

123,8

304,2

554,9

832,7

1 105,4

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

6,9

17,3

31,1

48,7

66,9

Mutaties MLT
Nominale ontwikkeling

0,1
0,1

0,4
0,4

3,0
3,0

2,2
2,2

– 1,3
– 1,3

6,9

17,7

34,1

50,9

65,6

2011

2012

2013

2014

2015

6,2

13,8

76,0

146,9

218,7

– 1,4
– 1,4

– 2,5
– 2,5

13,9
13,9

26,8
26,8

40,4
40,4

4,8

11,2

89,9

173,7

259,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

– 345,6

84,0

60,4

60,4

60,4

591,4
20,0

2 048,4
952,0
636,0

2 696,4
952,0
636,0

2 981,4
892,0
636,0

3 632,4
967,0
636,0

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

Struc

Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

83

Koppeling uitkeringen

Struc

Uitgaven

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten

Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

84

Indexering WSF

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Aanpassing raming
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

86

Aanvullende Post Algemeen

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT

A1

Mutaties Regeerakkoord
Zorg
ZZP’s inclusief opleidingen (ZZP tarieven)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

3 518,4
1 033,0
636,0

41

86
A1
A1
A2
A3
A4
A 30

Aanvullende Post Algemeen

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

74,0
142,0
10,0
10,0
20,0

74,0
142,0
10,0
10,0
20,0

74,0
142,0
10,0
10,0
20,0

74,0
142,0
10,0
10,0
20,0
65,0

74,0
142,0
10,0
10,0
20,0
50,0

60,0

60,0

0,0

0,0
5,0

5,0

5,0

5,0

H7

ZZP’s inclusief opleidingen (opleidingen)
ZZP’s inclusief opleidingen (contracteerruimte)
Verstevigen Inspectie
Ouderenmishandeling
Taakstellend nader in te vullen
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
(uitvoerings- en transitiekosten)
Overhevelen zorg voor jeugd naar gemeenten
Functies dagbesteding en begeleiding naar de WMO
Eigen bijdrage jeugdzorg breed (implementatiekosten
AWBZ)
Eigen bijdrage jeugdzorg breed (implementatiekosten
J&G)

B1
B2
A2

Veiligheid
Politie
Justitie keten (OM en ZM)
Nationale politie

490,0
300,0
100,0
90,0

460,0
320,0
100,0
40,0

440,0
340,0
100,0

460,0
360,0
100,0

470,0
370,0
100,0

470,0
370,0
100,0

51,4
3,0

66,4
3,0

94,4
3,0

99,4
3,0

55,4
3,0

55,4
3,0

10,0

16,0

19,0

21,0

4,0

4,0

15,0

20,0

30,0

32,0

12,0

12,0

2,0
1,0

2,0
1,0

2,0
1,0

2,0
1,0

2,0
1,0

2,0
1,0

2,0
1,0
3,0

0,0
1,0
3,0

0,0
1,0
3,0

0,0
1,0
3,0

0,0
1,0
3,0

0,0
1,0
3,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

4,0

10,0

15,0

16,0

9,0

9,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

C 16
C 17

Immigratie en integratie
Maximaal versnellen asielprocedures (extra capaciteit
IND)
Strafbaar stellen illegaliteit/ontwikkelen systeem
biometrische gegevens
Sluitende controle/handhaving op referent naleving
Vreemdelingewetgeving (extra capaciteit IND en
Vreemdelingenpolitie)
Verkorten procedures i.g.v. fraude/bedrog/criminaliteit
AMV’s versneld terugsturen + uitbreiden opvangcapaciteit land van herkomst
Onmiddellijke heroverweging alle vergunningen
categoriaal beleid (extra capaciteit IND)
Uitbreiding politieliaisons bij ambassades
Reeds bij eerste aanvraag voor gezinsvorming strikt
checken bij indicaties van fraude of misbruik
MVV alleen uit het buitenland + schrappen uitzonderingen: extra inzet IND buitenland
Intensiveren grenscontroles: project PARDEX (mensenhandel, controle documenten etc.)
Intensieve controle op criminaliteit en inkomensvereiste
automatiseren
Standaard/sluitende controle op gebruik Europa-route
(extra capaciteit IND)
Intensiveren controle op arbeids- en kennismigranten:
extra capaciteit IND
Daadwerkelijk intrekken verblijfsvergunning i.g.v. beroep
op bijstand door vreemdeling (uitbreiding
handhavingscapaciteit/koppeling systemen UWV en
SVB)
Dubbel check door IND op inwilligingen verblijfsaanvragen door aparte unit (incl. einde behandelquota
beslismedewerkers)
Intensiveren controle op arbeids- en kennismigranten
(extra capaciteit arbeidsinspectie en DUO)
Sociaal leenstelsel inburgering

1,0
0,0

1,0
0,0

1,0
10,0

1,0
10,0

1,0
10,0

1,0
10,0

Infrastructuur
Extra wegen en spoor

0,0

0,0

D

100,0
100,0

200,0
200,0

500,0
500,0

500,0
500,0

Kwaliteit onderwijs
PO uitbreiding doelgroep VVE
PO/VO/MBO Versterken centrale een uniforme toetsing,
mede tbv meten leerwinst
PO/VO/MBO professionalisering onderwijspersoneel
PO/VO/MBO prestatiebeloning op basis van objectief
gemeten leerwinst
PO/VO hoogbegaafden
PO/VO taal en rekenen
PO meer schakelklassen en summercourses
VO/MBO plusvoorzieningen en wijkscholen
MBO Kwaliteitsverbetering
HO verhogen intensiteit onderwijs

0,0

540,0
30,0
80,0

980,0
50,0
80,0

1 100,0
50,0
80,0

1 340,0
50,0
80,0

1 460,0
50,0
80,0

100,0

150,0

150,0

150,0

150,0

10,0
20,0
20,0
40,0
30,0
0,0
50,0

20,0
30,0
20,0
50,0
30,0
150,0
130,0

40,0
30,0
0,0
50,0
30,0
150,0
210,0

200,0
30,0
0,0
50,0
30,0
150,0
230,0

250,0
30,0
0,0
50,0
30,0
150,0
300,0

A 30
H4
H7

C1
C2
C3

C4
C5

C6
C7
C8
C9
C 10
C 11
C 12
C 13
C 14

C 15

E1
E2
E3
E4
E5
E6
E7
E8
E9
E 10

10,0

81,0
10,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

42

86

Aanvullende Post Algemeen

2011

2012

2013

2014

2015

Struc

70,0
90,0

180,0
90,0

220,0
90,0

270,0
90,0
10,0

270,0
90,0
10,0

30,0
30,0
0,0

30,0
30,0
0,0

130,0
30,0
100,0

230,0
30,0
200,0

300,0
0,0
300,0

Overig

1 062,5

– 125,0

– 125,0

– 125,0

– 125,0

Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

1 308,3

2 007,4

2 631,8

2 916,8

3 567,8

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2011

2012

2013

2014

2015

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

0,0

34,6

109,0

184,1

263,8

Mutaties MLT
Bijstelling AKW
Bijstelling WKB
Bijstelling AKW (doorwerking RA)
Bijstelling WKB** (doorwerking RA)

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

2,2
5,3
0,0
0,0
– 3,1

11,2
16,7
2,4
– 0,1
– 7,8

20,1
26,8
7,5
– 0,7
– 13,5

21,1
31,1
10,1
– 1,0
– 19,1

0,0

36,8

120,2

204,2

284,9

Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)

0,0

2,7

5,8

9,3

12,7

Mutaties MLT
Bijstelling WKB

0,0
0,0

0,0
0,0

0,4
0,4

1,2
1,2

1,6
1,6

0,0

2,7

6,2

10,5

14,3

2011

2012

2013

2014

2015

6 029,0

6 200,8

6 141,0

6 358,4

6 566,2

0,2
0,8
– 1,7
1,1

1,6
1,9
– 3,8
3,6

3,0
– 2,4
– 0,7
6,1

– 19,3
2,6
– 23,2
1,3

– 12,7
36,7
– 48,2
– 1,2

– 413,2

– 340,0

– 909,0
0,0
– 9,0
10,0
– 840,0

– 776,1
– 18,0
– 18,1
10,0
– 660,0

– 841,3
– 48,0
– 23,3
20,0
– 690,0

– 939,3
– 67,0
– 32,3
20,0
– 750,0

– 950,3
– 78,0
– 32,3
20,0
– 750,0

– 60,0
– 10,0

– 60,0
– 10,0

– 60,0
– 30,0

– 60,0
– 40,0

– 60,0
– 50,0

– 60,0
– 50,0

E 11
E 12
A8

Kwaliteitsimpuls/reservering ramingsrisico
Innovatie en onderzoek
Politieonderwijs

F1
F2

Natuur en leefomgeving
Programmatische aanpak stikstof
Invoering SDE+

0,0

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (excl. HGIS, cat. 2)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

91

Nominale bijstelling AKW

Struc

Uitgaven

Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)
Niet-belastingontvangsten

Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (excl. HGIS, cat. 2)

HGIS

Struc

Uitgaven
Stand MN 2011 (HGIS)
Mutaties MLT
Ombuiging D1: aansluiting op BNP-cijfers
Aanpassing ODA
Aanpassing non-ODA

A1
B3
C3
D1
D2
D3

Mutaties Regeerakkoord
Taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s
Ondernemingsklimaatsubsidies
Beperken instroom en verkorten doorlooptijden (max.)
Ontwikkelingssamenwerking gem. op 0,7% BNP-ODA
per jaar in kabinetsperiode
Toerekening conform ODA-criteria
HGIS/vrijwillige afdrachten internationale organisaties

– 3,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

43

HGIS
Stand Startbrief (HGIS)

2011

2012

2013

2014

2015

5 616,0

5 293,4

5 367,9

5 497,9

5 614,2

140,3

132,4

133,4

133,2

122,0

140,3

132,4

133,4

133,2

122,0

Struc

Niet-belastingontvangsten
Stand MN 2011 (HGIS)
Mutaties MLT
Mutaties Regeerakkoord
Stand Startbrief (HGIS)

De bezuinigingen op de HGIS, voor wat betreft de invulling van de korting
op het ODA-budget, de vrijwillige bijdragen en het postennet raken
meerdere begrotingshoofdstukken. Deze taakstellingen worden vooralsnog op de begroting van Buitenlandse Zaken ingeboekt en zullen bij
Voorjaarsnota 2011 over de betreffende begrotingshoofdstukken worden
verdeeld. De coördinatie hiervan zal door de minister van Buitenlandse
Zaken ter hand worden genomen, in overleg met de minister van
Financiën. Maatregel B3 is reeds ingeboekt op de begroting van EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

44

BIJLAGE 4:

VERLENGING INFRASTRUCTUURFONDS 2028
Het Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT)
wordt reëel constant verlengd van 2020 naar 2028.
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2021–2028

Bijdragen Hfdst XII
Ontvangsten spoor: PHS
concessievergoeding
Ontvangsten spoor: HSA
Ontvangsten spoor (RA
maatregel A20)
Ontvangsten Waterschappen

6 654
30

6 654
30

6 654
30

6 654
30

6 654
30

6 654
30

6 654
30

6 654
30

53 231
240

196
160

236
160

236
160

119
160

0
160

0
160

0
160

0
160

788
1 280

181

181

181

181

181

181

181

181

1 448

Totaal Infrafonds

7 221

7 261

7 261

7 144

7 025

7 025

7 025

7 025

56 987

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

45

BIJLAGE 5:

BENCHMARK BELASTINGUITGAVEN

Tabel Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen 2011–2015, budgettair belang op transactiebasis in
lopende prijzen (x € miljoen)
2011

2012

2013

2014

2015

3 478

3 317

3 375

3 442

3 512

1 380
96
2
224
8
14
199
189
92
305

1 413
100
2
228
7
14
207
193
93
298

1 444
104
2
232
7
14
215
196
95
294

1 475
108
2
237
6
14
224
200
96
291

1 508
112
2
241
6
14
232
204
98
294

b) investeringen in het algemeen
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
Willekeurige afschrijving starters^
Willekeurige afschrijving zeeschepen^
Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
Aftrek speur- en ontwikkelingswerk
Willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen^

336
8
3
81
8
220

345
8
4
82
8
–

354
8
4
84
8
–

363
8
4
86
8
–

372
8
4
87
8
–

c) investeringen ten behoeve van het milieu
VAMIL^
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Milieu-investeringsaftrek (MIA)
Bosbouwvrijstelling
Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer

34
161
111
1
8

34
161
111
1
8

34
161
111
1
8

40
161
111
1
8

40
161
111
1
8

2 448

2 256

2 316

2 299

2 352

367
101
870

372
103
715

378
104
715

384
106
715

390
107
715

197
56
187
68
293
13
296

191
58
211
69
326
19
192

184
60
213
70
363
26
203

177
–
207
71
396
30
213

171
–
201
72
434
36
226

1 451
24
102
6

1 491
25
105
6

1 543
26
108
6

1 598
27
111
7

1 652
29
114
7

5
71
4
2
7

5
73
4
2
7

5
74
5
2
7

6
76
5
3
7

6
77
5
3
7

19

11

12

12

13

19

19

20

21

22

755
326
37
74

782
339
39
74

810
352
41
75

839
365
44
75

868
379
46
76

736
195
352

756
203
360

736
211
328

757
220
336

778
229
344

189

193

197

201

205

Verlaging lastendruk op ondernemingen
a) algemeen
Zelfstandigenaftrek
Extra zelfstandigenaftrek starters
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
FOR, niet omgezet in lijfrente
Meewerkaftrek
Stakingsaftrek
Doorschuiving stakingswinst
Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
Doorschuiving inkomen uit aanmerkelijk belang
Landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting

Verlaging lastendruk op arbeid
a) gericht op werkgevers
Afdrachtvermindering onderwijs
Afdrachtvermindering zeevaart
Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk WBSO
b) gericht op werknemers
Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)_
Feestdagenregeling_
Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige auto’s
Ouderschapsverlofkorting
Arbeidskorting voor ouderen
Levensloopverlofkorting
Doorwerkbonus
Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen
Kindertoeslag forfaitair rendement
Ouderentoeslag forfaitair rendement
Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement
Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair
rendement
Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement
Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement
Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement
Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair
rendement
Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden
forfaitair rendement
Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen
forfaitair rendement
Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur
Aftrek kosten monumentenwoning
Overige regelingen
Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
Giftenaftrek
Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende
instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

46

Totaal generaal directe belastingen

2011

2012

2013

2014

2015

8 113

7 820

7 970

8 096

8 294

0: «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag
van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
1: Het betreft hier niet de kasderving maar de contante waarde van het
rentevoordeel voor de betrokken belastingplichtigen c.q. het rentenadeel
voor de overheid.
2: Het spaarloon en de feestdagenregeling hebben ook invloed op de
premies voor de werknemersverzekeringen WW (AWF en sectorfonds),
WIA en ZVW. Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen zowel het
fiscale loon als het premieloon (en in het verlengde daarvan het uitkeringsloon, waardoor de hoogte van uitkering kan veranderen). Deze
effecten zijn onderdeel van de regel premieuitgaven
Tabel Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen 2011 – 2015, budgettair belang op transactiebasis in lopende
prijzen (x € miljoen)
2011

2012

2013

2014

2015

Energiebelasting
Verlaagd tarief glastuinbouw
Teruggaaf kerkgebouwen
Teruggaaf non-profit
Vrijstellingen grootverbruik in de energiebelasting

176
91
7
29
8

179
91
8
32
8

183
92
8
35
8

185
92
9
37
8

188
92
9
39
8

Afvalstoffenbelasting
Fiscale stimulering sanering oude stortplaatsen

20
20

20
20

20
20

20
20

20
20

Omzetbelasting verlaagd tarief
Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.
Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en
-accommodatie
Circussen, bioscopen, theaters en concerten
Sierteelt
Arbeidsintensieve diensten
Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
Logiesverstrekking (incl. kamperen)
Voedingsmiddelen horeca

3 976
576
126

3 999
581
133

4 121
588
140

4 247
594
147

4 378
600
155

125
87
190
551
787
263
1 271

129
91
191
476
822
273
1 302

133
97
192
496
859
283
1 334

137
103
193
517
897
293
1 366

141
108
194
539
937
304
1 399

Omzetbelasting – vrijstellingen
Sportclubs
Post
Vakbonden, werkgeversorg., politieke partijen, kerken
Fondswerving

510
72
204
105
128

517
75
202
109
132

525
78
200
112
135

533
81
197
116
138

541
84
195
120
142

Omzetbelasting – speciale regelingen
Kleine ondernemersregeling
Landbouwregeling

129
101
27

133
105
28

137
109
29

142
113
29

147
117
30

Accijnzen
Verlaagd tarief kleine brouwerijen
Vrijstelling communautaire wateren
Vrijstelling luchtvaartuigen
Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen

2 237
1
861
1 126
250

2 280
1
842
1 177
261

2 329
1
823
1 232
272

2 383
1
806
1 291
285

2 441
1
789
1 352
298

Belastingen op personenauto’s en motorrijwielen
Teruggaaf ambulance
Teruggaaf taxi’s
Uitbreiding bonus zuinige auto’s
Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s

68
4
55
–
9

73
4
57
–
12

72
4
59
–
9

65
4
61
–
–

67
4
63
–
–

Motorrijtuigbelasting
Nihiltarief OV-bussen op LPG
Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan 25 jaar
Vrijstelling taxi’s
Vrijstelling reinigingsdiensten
Vrijstelling wegenbouw

281
0
150
53
1
0

324
0
150
54
1
0

365
0
142
56
1
0

413
0
136
57
1
0

470
0
129
59
1
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

47

2011

2012

2013

2014

2015

Vrijstelling ambulances
Nihiltarief zeer zuinige auto’s
Overige vrijstellingen

3
72
2

3
114
3

3
161
3

3
213
3

3
275
3

Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)
Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

357

363

370

376

383

19
28
1
11
–
294
4

19
28
1
11
–
300
4

19
28
1
11
–
306
5

20
28
1
11
–
312
5

20
28
1
11
–
318
5

7 754

7 889

8 122

8 365

8 635

Overdrachtsbelasting
Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in
familiesfeer
Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering
Vrijstelling landinrichting
Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
Vrijstelling monumenten
Vrijstelling cultuurgrond
Vrijstelling natuurgrond
Totaal generaal indirecte belastingen

0: «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag
van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500, nr. 29

48