Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 417

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 24 januari 2011
Een delegatie uit de vaste commissie voor Defensie heeft van 18 tot en
met 22 oktober 2010 een werkbezoek gebracht aan achtereenvolgens
Afghanistan en de anti-piraterijmissie. De delegatie bestond uit de leden
Van Miltenburg (VVD, delegatieleider), Brinkman (PVV), Bruins Slot (CDA),
Jasper van Dijk (SP), Eijsink (PvdA) en Hachchi (D66). Het Ministerie van
Defensie was vertegenwoordigd door de Directeur Operaties Defensie,
generaal-majoor T. Middendorp, en de Adjunct-Directeur Voorlichting en
Communicatie, kolonel F. Gerards. De delegatie werd begeleid door de
griffier van de vaste commissie voor Defensie, mr T.N.J. de Lange.
Het doel van het werkbezoek was tweeledig: het verkrijgen van nader
inzicht in de wijze waarop de Nederlandse militairen hun missie in resp.
Afghanistan en de Golf van Aden uitvoeren, en het laten blijken van
waardering voor het feit dat Nederlandse troepen onder vaak moeilijke
omstandigheden hun werkzaamheden tijdens missies in het buitenland
uitvoeren.
In onderstaand verslag worden de hoofdlijnen van de formele gesprekken
kort weergegeven. Het volledige programma van het werkbezoek is als
bijlage bij dit verslag opgenomen.
De delegatie dankt alle gesprekspartners en degenen die betrokken zijn
geweest bij het organiseren van dit werkbezoek. In het bijzonder wil de
delegatie haar waardering uitspreken voor de inzet van generaal-majoor
Middendorp, kolonel Gerards en de ontvangende eenheden bij de
voorbereiding van het programma en tijdens het werkbezoek. De
hartelijke ontvangst en de goede begeleiding van de delegatie hebben in
belangrijke mate bijgedragen aan het welslagen van het werkbezoek.
De voorzitter van de delegatie,
Van Miltenburg
De griffier van de delegatie,
De Lange

kst-27925-417
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

1

Maandag 18 oktober 2010 – KAF
Direct na aankomst: veiligheidsbriefing o.l.v. de Contingentscommandant
(ContCo), brigade-generaal Leijtens, waarin naast veiligheidsinstructies
ook een aantal algemene kenmerking van KAF aan de orde komen. Zo
wonen en werken op KAF ongeveer 28 000 mensen en vinden er ca. 5 500
vliegbewegingen per maand plaats.
Dinsdag 19 oktober 2010 – Tarin Kowt en KAF
Briefing door brigade-generaal Broeks, Commandant Redeployment Task
Force (RDTF)
De heer Broeks zet uiteen dat er een grondige planning (inclusief in elkaar
overlopende fases) vooraf is gegaan aan het proces van redeployment.
Het proces heeft onder meer de warme belangstelling van de Defensie
Accountantsdient (DAD). Dit laatste is een gevolg van het bezwaaronderzoek bij Defensie door de Algemene Rekenkamer van een paar jaar
geleden.
Het proces van redeployment verloopt tot nu toe buiten verwachting
goed. Zo is er veel materieel overgenomen door de coalitiepartners. Dit
heeft weer tot gevolg gehad dat er voor de RDTF minder mensen nodig
waren dan eerst voorzien (ca. 700 i.p.v. ca. 1100). Dat is vanuit financieel
oogpunt natuurlijk prima. Vanuit menselijk oogpunt was dat echter niet
altijd eenvoudig, zowel voor een aantal individuele militairen die
teleurgesteld waren dat hun voorziene uitzending op een laat moment
toch niet doorging als voor al langer met elkaar samenwerkende teams
die door deze reductie uit elkaar zijn gehaald.
Een aantal andere opmerkingen op personeelsvlak: de RDTF heeft meteen
na aankomst hard gewerkt om het vertrek van de collega’s van Task Force
Uruzgan (TFU) zo goed en snel mogelijk te laten verlopen; het wennen
aan de Amerikaanse regelgeving is goed verlopen; en ook de samenwerking met de Amerikanen en de Australiërs bij het afvoeren van
materieel in konvooien is goed gelopen. Voor de mensen van de RDTF is
het wel moeilijk om in Nederlandse berichtgeving te lezen dat «de laatste
militair inmiddels uit Uruzgan weg is». Dat geldt ook voor familie en
vrienden, die daar bij voorbeeld op thuisfrontdagen blijk van geven.
De wijze waarop de overdracht door Nederland aan de coalitiepartners
heeft plaatsgevonden (nog een tijdje «meelopen en coachen») heeft veel
goodwill bij de coalitiepartners gekweekt.
Op dit moment zitten er in Deh Rawod nog twee Nederlandse collega’s en
staat daar nog een beperkte hoeveelheid Nederlands materieel. De rest
bevindt zich inmiddels in Tarin Kowt (TK) of is al onderweg naar
Nederland. Vanaf 1 december 2010 zijn er nog 30 à 45 Nederlanders op
TK. Uiteindelijk zal al het materieel volgens planning uiterlijk 1 mei 2011
weer terug in Nederland zijn. Een klein gedeelte zal pas vanuit TK
vertrekken als de vliegstrip in TK is verhard (na begin maart 2011).
Eenmaal in Nederland gaat het materieel naar Coevorden, waar wordt
gecheckt wat er met het materieel moet gebeuren om weer te kunnen
worden gebruikt.
Indrukwekkend was de nabestaandenreis eerder dit jaar. Familieleden en
vrienden hebben ieder op hun eigen wijze afscheid kunnen nemen van
hun overleden dierbaren. Bijkomend voordeel is dat de uitgezonden
militairen zien hoe zorgvuldig er met nabestaanden wordt omgegaan.
Desgevraagd licht de heer Broeks toe dat voor zover hem bekend EUPOL
in het gebied actief wil blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

2

Briefing en rondleiding door militairen van de Innamecompagnie Tarin
Kowt
De inname van goederen van individuele militairen verloopt in vier fases
(Areas). Voorafgaand hieraan krijgen de betreffende militairen uitleg over
wat er van hen m.b.t. de inname wordt verwacht.
(Area 1A) Hier leveren de militairen hun goederen, voorzien van
matrixsticker/barcode, in. De goederen worden verdeeld naar materiaalgroep.
(Area 1B) Beheerders controleren de ingenomen artikelen en boeken ze af
in het beheerssysteem.
(Area 2) De artikelen worden hier voorbereid voor transport. Alle relevante
papieren worden op de inhoud van de verpakking (een boxpallet, een
container of een voertuig) geplakt. Vervolgens worden de verpakkingseenheden vervoerd naar Area 3.
(Area 3) Alle goederen worden (nogmaals) gecontroleerd, nu specifiek op
juistheid van de papieren die bij de goederen zitten. Als de aangeleverde
goederen zijn goedgekeurd, worden deze gescand door track&tracers.
(Area 4) Hier worden de goederen ingepland voor transport (vliegtuig,
militair konvooi of jingletruck konvooi van Kandahar, gevolgd door
zeetransport).
Bijkomende maatregel is dat al het materiaal wordt voorzien van een
Radio Frequency Identification Tag, hetzij een air-tag, hetzij een land-tag.
Hiermee kan permanent worden bijgehouden waar de betreffende
goederen zich bevinden.
Gesprek met COM Combined Task Force Uruzgan (CTU), colonel
Creighton
De heer Creighton zet uiteen dat er de afgelopen acht maanden hard is
gewerkt aan de overdracht van Nederland aan de VS en Australië. Die
samenwerking is perfect gelopen; zo zou het altijd moeten gaan.
Het door Nederland gevoerde, succesvolle, beleid in Uruzgan wordt
voortgezet. Natuurlijk zijn er wel accentverschillen, deels veroorzaakt door
externe factoren zoals het feit dat het CTU heel Uruzgan onder zijn hoede
heeft, niet alleen het gedeelte van Nederland. Einddoel is nog steeds dat
de bevolking van Uruzgan de regering van Afghanistan als de enige
wettige en effectieve garantie voor goed beleid, ontwikkeling en veiligheid
in de hele provincie erkent.
De Afghan National Army (ANA) en de Afghan National Police (ANP) zijn,
uitzonderingen daargelaten, betrouwbare en vooral ook moedige
bondgenoten. Bedacht moet worden dat velen van hen hun leven hebben
gegeven voor het land Afghanistan.
De aanpak van papavervelden ligt genuanceerd. Vooral wordt ingezet op
het telen van andere producten met een goede opbrengst. Vernietiging
van papavervelden wordt uiteraard wel gestimuleerd.
In TK is ook het overgrote gedeelte van het Provinciaal Reconstructieteam
(PRT) Uruzgan gestationeerd. In Chora en Deh Rawod zitten kleine teams.
Het PRT als geheel bestaat uit meer dan 100 personen, uit Australië, de
VS, Nederland en Slowakije. Het PRT werkt nauw samen met de activiteiten van EUPOL in het gebied.
Er zijn vijf terreinen waar het PRT primair op inzet:
– onderwijs (zowel de toegankelijkheid als de kwaliteit);
– gezondheidszorg (zelfde aandachtspunten);
– landbouw/watervoorziening;
– kleine infrastructurele projecten;
– wegen.
De aanpak verschilt per district en per sector. Streven is om in maximaal
vier jaar op een acceptabel niveau te zijn gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

3

Briefing door Commandant NL Apache-Detachement, luitenant-kolonel
Bresser
Het detachement bestaat uit 55 militairen, bestaande uit vliegers,
ondersteuning, Intel en staf. Het materieel bestaat uit 5 Apaches, waarvan
er 2 operationeel zijn, 1 in operationele reserve zit en 2 bedoeld zijn voor
groot onderhoud. Er worden circa 120 vlieguren per maand gemaakt.
De taken bestaan uit aerial presence, verkenning en beveiliging (bij
voorbeeld van konvooien op de weg of transportheli’s). Ook kunnen de
Apaches worden ingezet als Quick Reaction Force (QRF) in het geval van
vijandelijkheden. Het detachement krijgt zijn opdrachten van Regional
Command (RC) South. Op dit moment bestaan de werkzaamheden vooral
uit ondersteuning van het RDTF, en wordt er ook gevlogen voor de CTU.
De aanwezigheid samen met het Landmacht-detachement op TK pakt
goed uit. De onderlinge samenwerking is heel goed. Verder ontlenen de
grondtroepen bij het uitvoeren van hun operaties extra vertrouwen aan de
aanwezigheid van het Apache-detachement.
Een uitzending beslaat over het algemeen een periode van 12 weken. Veel
mensen zijn nu voor de vijfde keer uitgezonden. Onderdeel van de
training, ook voor deze operaties, is een jaarlijkse trainingsperiode van de
vliegers voor 1 à 2 maanden in Ford Hood (VS).
Briefing door brigade-generaal Beulen (HQ ISAF)
De heer Beulen geeft een overzicht van de missie van ISAF. Einddoel is
duurzame stabiliteit in Afghanistan, door bescherming van het Afghaanse
volk en het verschaffen van een veilige woon- en werkomgeving. Concreet
houdt dit onder meer in dat Afghanistan is gevrijwaard van safe havens
voor terroristen, dat het Afghaanse volk zich veilig voelt, dat de Afghaanse
regering goed functioneert en dat het gebruik van geweld is voorbehouden aan reguliere Afghaanse instellingen (leger en politie). Voor alle
duidelijkheid: dat wil dus niet zeggen dat er dan helemaal geen aanslagen
meer worden gepleegd. Dat zal nooit helemaal uit te sluiten zijn.
In de planning wordt uitgegaan van 2014. De planning valt uiteen in
verschillende fasen. Op dit moment zit ISAF in fase 3 (stabilisatie) en
wordt gewerkt aan de voorbereiding van fase 4 (transitie). Met fase 4
wordt begonnen als een grondig assessment van de situatie voldoende
vertrouwen geeft dat met deze nieuwe fase kan worden begonnen.
Onderdeel van een dergelijk assessment is onder meer of het Afghaanse
leger er klaar voor is, of de veiligheid zodanig is dat de bevolking haar
dagelijkse routine-activiteiten ongestoord kan verrichten, het lokale
bestuur voldoende is opgebouwd.
Belangrijke principes in fase 4 zullen onder meer zijn: aanpak bottom up,
begin op districtsniveau daarna pas provincieniveau, en handhaving van
hoofdkwartieren, ook als de hoeveelheid ISAF-troepen afneemt.
De aanpak op dit moment is meerledig, met als bijkomend voordeel dat
de verschillende deelaspecten van de aanpak elkaar kunnen versterken.
De belangrijkste deelaspecten zijn bescherming van de bevolking,
versterking van het Afghaanse leger, het onschadelijk maken van
netwerken van de Taliban en gerichte ondersteuning van goed bestuur en
sociaal-economische ontwikkeling. Alle deelaspecten moeten op een
bepaald moment voldoende ontwikkeld zijn, alvorens tot een volgende
fase kan worden besloten. De gedachte is mede dat door een set van
gerichte acties op bovenstaande deelterreinen de kwaadwillende krachten
in de Afghaanse samenleving een steeds minder mogelijkheden krijgen
(de zgn. «Anaconda Strategy»).
In de tijd gezien is het te verwachten dat als gevolg van deze aanpak eerst
een relatief kortdurende toename van geweld zal optreden. Die toename
is op dit moment merkbaar en wordt ook gestaafd door de cijfers. Na die
periode zal het geweld steeds meer afnemen. De aanpak zal ook v.w.b. de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

4

operaties in de verschillende provincies en districten op elkaar moeten
worden afgestemd. Er zal ook veel moeten worden geïnvesteerd in het
nog beter begrijpen van hoe de Afghaanse samenleving precies is
georganiseerd (bevolkingsgroepen, belangen, gevoeligheden etc. etc.).
Het proces van reïntegratie is een hoeksteen in de aanpak. Er zullen
handreikingen moeten worden gedaan om een dialoog tot stand te
brengen, waarna demobilisatie en herstel van onderlinge verhoudingen
kunnen volgen. Onderzoek leert dat naar schatting meer dan driekwart
van de betrokkenen uiteindelijk bereid is om aan een dergelijk proces deel
te nemen. Waarschijnlijk zal een Afghaanse variant op de «waarheidscommissie» noodzakelijk zijn.
De Afghaanse politie zal vanaf de werkvloer, vanaf wijkniveau, moeten
worden opgebouwd. Onderdeel van dat proces zal zijn dat op een aantal
locaties die zelf hebben aangegeven zich te willen ontworstelen aan de
invloed van de Taliban tijdelijk (voor twee tot vijf jaar) een afzonderlijke
politiemacht zal worden geplaatst, de Afghan Local Police. De Hoofden
van Politie in de desbetreffende districten zullen een belangrijke coördinerende rol moeten spelen. Ook is van groot belang dat de betreffende
politie in de betreffende wijk actief is, en niet daarbuiten. Het personeel zal
ook zo veel mogelijk in het desbetreffende gebied moeten worden
geworven.
Onderdeel van de aanpak is ook het trainen van Afghaanse gevangenisbewaarders.
Het is niet altijd makkelijk om in korte tijdsperiodes te zien welke
vooruitgang is geboekt. Als over een wat langere periode wordt gekeken,
is dat beter zichtbaar. De deelname aan het basis- en voortgezet onderwijs
is van 2002 tot 2009 ongeveer verdriedubbeld. Datzelfde geldt voor het
aantal aansluitingen van Afghaanse huishoudens op het electriciteitsnet.
Ook de personele toename van het Afghaanse leger en de Afghaanse
Nationale Politie is spectaculair. Uitdaging blijft het op niveau krijgen van
het management in beide instituties. Ook de initiële opleidingstijd van de
manschappen is bepaald kort te noemen (zes à acht weken).
In de samenwerking tussen ISAF en het Afghaanse leger is gekozen voor
het principe van partnering. Het gaat dan om méér dan het gezamenlijk
uitvoeren van militaire operaties of het in personele zin opbouwen van het
Afghaanse leger: ook het verder professionaliseren van het leger en het
bevorderen van een instelling waarin het beschermen en dienen van de
bevolking centraal staat, zijn van belang.
De heer Beulen benadrukt tenslotte dat er geen precedent is voor deze
operatie, zowel in omvang als in complexiteit.
Woensdag 20 oktober 2010 – KAF
Ontvangst ATF (kolonel Verhaaf)
De heer Verhaaf, commandant van de ATF (Air Task Force), geeft een
toelichting op de activiteiten van de ATF. Deze activiteiten van in hoofdlijnen uiteen in Recce Light (het in kaart brengen van mogelijke locaties
waar Improvised Explosive Devices (IED’s) zijn verborgen) en Close Air
Support (CAS). De heer Verhaaf illustreert e.e.a. door het geven van een
(fictieve) briefing voor een mogelijke operatie door twee F-16 vliegtuigen.
Tijdens de briefing komt een aantal relevante wetenswaardigheden aan de
orde. Recce Light is een uniek Nederlands concept, en een belangrijk
puzzlestuk in de oplossing c.q. inperking van de problematiek van de
IED’s. Verder: de boeren in het gebied hebben op dit moment meer
bestaanszekerheid. Dit komt enerzijds door de toegenomen veiligheidssituatie in het algemeen, anderzijds door de aanleg van de weg van TK naar
Chora. Verder: voor het verkrijgen van steun onder de lokale bevolking is
het essentieel dat ISAF geen gebouwen vernietigt, en zeker ook dat onder
de burgerbevolking geen slachtoffers vallen. Veel inspanningen rond de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

5

voorbereiding van de activiteiten van ATF zijn dan ook gericht op het
voorkomen van dergelijke collateral damage. Zo worden kleinere
bommen gebruikt en wordt alle bebouwing in de omgeving van een
mogelijk doel vooraf zo goed mogelijk in kaart gebracht, onder het motto
«precisie en proportie». Verder: in de planning wordt er van uitgegaan dat
de ATF blijft tot het vertrek van de RDTF. Verder: alle vliegers kennen de
Rules of Engagement (RoE) op hun duimpje. Die worden dagelijks nog
even gecheckt. Tot nu toe is in dit verband inschakeling van het Openbaar
Ministerie nog niet aan de orde geweest.
Office Call COM RC-South, major-general Carter
De heer Carter zet uiteen dat, sinds het vertrek van generaal De Kruif, er
een massieve influx van Amerikaanse militairen heeft plaatsgevonden,
Daarom ligt het initiatief nu bij de ISAF-troepen. Het beleid van RC South
kenmerkt zich nog steeds door een sterke focus op de lokale bevolking,
net als in de periode onder generaal De Kruif. De heer Carter spreekt ook
veel dank uit aan Nederland voor de afgelopen periode. Terugkijkend
moet je concluderen dat Nederland een indrukwekkende prestatie in
Uruzgan heeft geleverd. Het is er nu echt beter dan het was.
De afgelopen periode is veel tijd gestoken in het beter leren kennen van
de alle tegenstanders van ISAF. Dat zijn nadrukkelijk niet alleen de Taliban,
maar ook zwakke en corrupte bestuurders, stammen die onderling strijd
voeren en boeren die papaver verbouwen. Verder wordt nog meer dan
vroeger samen met de Afghaanse troepen opgetreden. Daarmee krijgen
de Afghaanse troepen ook meer zelfvertrouwen om operaties zelf te
kunnen uitvoeren.
Een algemeen punt van zorg is de ontwikkeling van goed bestuur. Er zijn
weinig echt goede gouverneurs. De noodzakelijke combinatie van
kwaliteit en dapperheid is met een lantaarntje te zoeken.
De Afghan National Police (ANP) is zowel probleem als oplossing.
Probleem omdat zij vaak partij kiezen, corrupt zijn, en goed zijn in vechten
maar minder in bescherming van de bevolking. Oplossing, vooral omdat
ze dicht bij de bevolking staan en daardoor ook weten wat er speelt. Hoe
dan ook, ondersteuning bij de opbouw van de politie is hard nodig, en er
is nu ook momentum voor. Het gaat dan vooral om ondersteuning op de
werkvloer.
De heer Carter bepleit een zgn. Afghan solution. Die komt er in zijn ogen
allereerst op neer dat er een goede Gouverneur en Hoofd van Politie
worden aangesteld. Vervolgens is van groot belang dat de bevolking bij
het hele proces wordt betrokken. Stimulans kan dan bij voorbeeld zijn dat
President Karzai een bezoek aan het gebied brengt. Daarna is van groot
belang dat er eenheden van de ALP worden gestationeerd, na instemming
daarmee in een representatieve Shura (volksraadpleging). Deze politiemensen moeten worden betaald door de Afghaanse minister van
Binnenlandse Zaken. Belangrijk is dat ISAF en de Afghan National Army
(ANA) buiten het betreffende gebied actief zijn. Binnen een jaar zijn de
subversieve, buitenlandse elementen dan verdwenen. Sleutel is wel dat
dit niet moet worden opgelegd, maar moet komen uit de bevolking zelf.
De voor dit proces benodigde tijd is relatief. Op zichzelf duurt het
generaties voordat alle geslagen wonden weer een beetje zijn geheeld. De
massieve militaire aanwezigheid kan mogelijk wel binnen een paar jaar
worden teruggebracht.
Bezoek Role-3 ziekenhuis KAF (kapitein Van Dijk)
De heer Van Dijk licht toe dat er binnen de NAVO vier categorieën
medische faciliteiten zijn; role 1 t/m role 4. In role 1-ziekenhuizen
(eerstelijns) wordt een doktersspreekuur gehouden. Ook is er een zgn.
«Battle advanced trauma life saver». Er kan worden gereanimeerd en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

6

gewonden kunnen worden gestabiliseerd. In role 2-ziekenhuizen is er
daarnaast sprake van een intensive care, (daarmee ook) verpleging, een
laboratorium, echo- en röntgenapparatuur, een bloedvoorraad en een
faciliteit voor de opvang van gewonden. Wij bevinden ons nu in een role
3-ziekenhuis. Daar is bovenop de genoemde voorzieningen ook sprake
van specialistische zorg, een CT-scan en een grotere opvangmogelijkheid
van gewonden, intensive care en van meer verpleegcapaciteit. In een role
4-ziekenhuis tenslotte kunnen alle operaties worden verricht en zijn alle
specialismen aanwezig. Een dergelijk ziekenhuis is in dit gebied overigens
niet aanwezig.
Dit ziekenhuis is vooral te beschouwen als een traumahospitaal. De heer
Van Dijk toont een aantal foto’s van gewonden, waaruit dit meer dan
duidelijk blijkt. Als er sprake is van één of meerdere gewonden ergens in
het inzetgebied, dan bepaalt de positie in dat gebied, de nationaliteit en
het soort trauma naar welk ziekenhuis die gewonden worden vervoerd. Er
zijn gemiddeld tien traumapatiënten per dag. De ANA heeft een eigen
ziekenhuis hier in de buurt.
De Nederlandse bijdrage bestaat uit artsen die via het Instituut samenwerking Defensie en Relatieziekenhuizen (IDR) worden uitgezonden.
Verder zijn er Algemene militaire verpleegkundigen (AMV) en ondersteunend personeel. Voor de Nederlandse militairen is dit van groot
belang.
Het bezoek wordt afgesloten met een rondleiding door de verschillende
afdelingen van het ziekenhuis.
Bezoek National Support Element (NSE; majoor Van der Wielen)
De opdracht voor het NSE is simpelweg: optimale logistieke ondersteuning van de Nederlandse eenheden, en waar mogelijk ook van de
coalitiepartners. Ook het doel is eenvoudig: garanderen dat
ISAF-operaties optimaal doorgang kunnen vinden.
De opdracht van het NSE valt uiteen in een aantal deeltaken:
– externe logistiek, d.w.z. de logistiek vanuit Nederland naar de
inzetlocatie v.v.;
– interne logistiek, d.w.z. de logistiek op KAF zelf;
– het leveren van specifieke logistieke diensten, zoals de veldpost en de
kassiersfunctie;
– logistieke ondersteuning van het tactische luchttransport;
– het in bedrijf houden van het Nederlandse element op de vliegvelden
van Kabul en KAF;
– het vervullen van de G4-functie (staffunctie m.b.t. logistiek).
Het NSE valt niet onder de verantwoordelijkheid van ISAF maar wordt
direct aangestuurd door de Directie Operaties Defensie.
Het NSE speelt ook een belangrijke rol in de redeployment. De goederen
afkomstig uit TK worden hier omgepakt en gereed gemaakt voor het
verdere vervoer naar Nederland.
Kapitein Herlage geeft vervolgens een toelichting op de specifieke
MOVCOM-functie op KAF. Er moeten passagiers door de lucht worden
vervoerd, maar ook goederen (incl. munitie). Verder heeft KAF een
luchtbrug-functie. In totaal is er de afgelopen tijd ca. 43 miljoen kilo vracht
vervoerd.
De gecombineerde luchtbrug met de Canadezen naar Minat is helaas
beëindigd. De Canadezen kregen geen toestemming meer om op Minat te
mogen vliegen. De samenwerking met een civiele Canadese luchtvaartmaatschappij voor het vliegen op TK bestaat nog wel, en tot volle
tevredenheid.
De KDC-10 vliegt iedere dinsdagochtend op KAF. Er kunnen 128 passagiers mee of ruim 20 ton vracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

7

Donderdag 21 oktober 2010 – Hr. Ms. Amsterdam
Briefing Atalanta door COM Amsterdam, KLTZ Nijenhuis, en LTZ1 Van
Vuuren
De heer Nijenhuis zet uiteen dat Nederland hier de afgelopen periode niet
alleen actief is onder auspiciën van de EU-missie Atalanta (zoals nu met H.
Ms. Amsterdam het geval is), maar ook van de NAVO-missie Ocean Shield
(waar de Zeeleeuw nu ondersteuning aan biedt). Beide missies zijn hard
nodig. Dit is een heel belangrijke doorgaande route voor de zeescheepvaart. Piraterij vormt een belangrijke bedreiging, zeker als er niet zou
worden opgetreden. Dat optreden gebeurt overigens niet alleen in het
verband van bovengenoemde missies, sommige landen (bij voorbeeld
China, Zuid-Korea, India, Rusland en Japan) zorgen zelf voor een vorm
van beveiliging voor hun eigen vrachtschepen.
Op dit moment zijn er 18 schepen met in totaal ruim 400 bemanningsleden in gijzeling. Een dergelijke gijzeling kan wel 6 maanden duren.
De taak van de EU-missie is meerledig: het beschermen van de scheepvaart, het afschrikken en onderdrukken van piraterij en het in kaart
brengen van de visserij in de Somalische wateren (omdat een deel van de
oorzaak van de piraterij is gelegen in illegale visvangst door buitenlandse
mogendheden, waardoor de Somalische vissers minder vis kunnen
vangen).
Aan de missie nemen verschillende EU-landen deel: het VK, Frankrijk,
Duitsland, Griekenland, Italië, Zweden, Spanje, België, Nederland en zelfs
Luxemburg (met twee vliegtuigen). De operatie wordt aangestuurd vanuit
Northwood (VK).
De heer Van Vuuren licht toe dat het operatiegebied groter is dan Europa.
Van de ene kant naar de andere kant varen kost zeker 4 à 5 dagen. Daarbij
is er de tendens dat de piraten hun jachtgebied steeds verder uitbreiden.
Het gaat nu zelfs richting Indische Oceaan. De piraten maken daarbij
regelmatig gebruik van moederschepen die ze daartoe dan eerst hebben
gekaapt.
De deelnemende landen passen bij de vondst van piratenschepen vaak de
maritieme variant van de pluk-ze-wetgeving toe: vernietiging van alle
verdachte spullen, inclusief de betreffende boot. Daar moet wel voorafgaande toestemming voor worden gegeven. Aanwijzingen voor foute
bedoelingen zijn ladders aan boord, aandrijving met grote motoren, meer
dan 2 à 3 bemanningsleden, veel benzine aan boord en het ontbreken van
visserijtuig.
Het mandaat geldt behoudens noodgevallen niet voor situaties waarin
piraten mensen smokkelen. In dat soort gevallen kan wel de desbetreffende kustwacht worden gewaarschuwd (bij voorbeeld die van Jemen).
De Amsterdam kan tot 30 andere schepen van voorraad voorzien. De
Amsterdam bunkert zelf vaak in Djibouti of Mombasa. De Amsterdam is
duidelijk multi-role: niet alleen bevoorrading maar ook patrouille, met als
belangrijke extra dimensie de helikopter aan boord.
De heer Van Vuuren gaat nader in op de gang van zaken als een verdacht
schip in zicht komt. Gekeken wordt of er piratenspullen aan boord zijn. Ja?
Dan wordt per mail toestemming tot boarding gevraagd en worden het
OM, de KMar, CDS en Northwood geïnformeerd. Nee? Dan volgt een zgn.
friendly approach en bij het alsnog aantreffen van verdachte spullen zal
alsnog bovenstaande toestemming worden gevraagd en zullen bovengenoemde instanties worden geïnformeerd. In alle gevallen wordt er
gehandeld alsof er uiteindelijk een rechtszaak van zou kunnen komen. Als
uiteindelijk niet tot vervolging wordt besloten, worden de piraten met
minimale middelen afgezet op het strand.
Op de Amsterdam is een ruimte gecreëerd voor 20 gevangenen, in de zgn.
«Bijlmer Bajes». De ruimte is sober maar functioneel. De conventie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

8

Geneve wordt onverkort nageleefd. De gevangen genomen piraten zijn
vaak blij dat ze daar kunnen bijkomen van de ontberingen.
De vangsten zijn wisselend. In september zijn er 2 maal piraten gevonden.
Dat geeft een diep gevoel van tevredenheid, al is de enkele aanwezigheid,
patrouille en bevoorrading natuurlijk ook al de inspanning meer dan
waard.
Operationele briefing door LTZ Samson
In Somalië is net het Ramadan-offensief achter de rug. Dit offensief,
veroorzaakt door interne spanningen binnen Al-Shabaab, was gericht op
de volledige inname van Mogadishu. Dit is uiteindelijk niet gelukt. Ook in
de rest van het land is het reguliere leger van Somalië in het offensief
gegaan tegen Al-Shabaab.
Er is een vredesmacht van de Afrikaanse Unie actief in Somalië, maar die
heeft geen enkele aandacht voor de piraten. Dat geldt ook voor het
reguliere leger van Somalië. Al-Shabaab is op zich geen voorstander van
piraterij maar is wel zo pragmatisch dat als ze er zelf meer financiële
mogelijkheden door kan krijgen, het oogluikend toestaat. Daarmee
hebben de piraten op het land de facto vrij spel.
De piraterij komt langzaam in een hoger geweldsspectrum. Duidelijk is dat
terugschieten is geoorloofd. Een ander risico voor escalatie is dat
particuliere schepen/reders zelf maatregelen gaan nemen om kapingen te
voorkomen. Helemaal tegen te houden is dat echter niet.
Vaak zijn de piraten wanhopig op zoek naar buit (omdat ze anders bij
terugkomst grote problemen met hun opdrachtgevers krijgen), en
daardoor onberekenbaar en gevaarlijk. Geregeld gaan ze met hun boten
over het point of no return heen. Regelmatig komen dergelijke boten
inderdaad nooit meer terug. De bemanning bestaat soms uit kinderen.
De Zeeleeuw is actief in het gebied waar de meeste piraten hun operaties
starten. De inzet van de Zeeleeuw heeft grote operationele voordelen. De
Zeeleeuw is (vrijwel) onzichtbaar, heeft een grote actieradius en kan dicht
bij gekaapte schepen komen om de situatie in ogenschouw te kunnen
nemen.
Programma
Alle tijden zijn gesteld in lokale tijd
Maandag 18 oktober 2010
13:00
Verzamelen op luchthaven Rotterdam
14:20
Vertrek naar Kandahar Air Field (KAF)
23:00
Aankomst KAF
23:30
Veiligheidsbriefing
Aansluitend overnachting
Dinsdag 19 oktober 2010
07:00
Ontbijt
08:00
Vertrek naar Tarin Kowt
08:30
Aankomst Tarin Kowt
09:00
Briefing COM-RDTF, brigade-generaal Broeks
Het programma ter plaatse omvat verder de volgende onderdelen:
– Rondgang door kamp en uiteenzettingen over de werkzaamheden;
– Bezoek aan COM CTU, colonel Creighton;
– Briefing door Commandant NL Apache-Detachement,
luitenant-kolonel Bresser;
– Informele ontmoeting met Nederlands uitgezonden personeel.
17.30
Vertrek naar KAF
18.00
Aankomst KAF
18.30
Diner
20.00
Briefing brigade-generaal Beulen (HQ ISAF)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

9

23:00

Overnachting

Woensdag 20 oktober 2010
08:15
Ontbijt
08.45
Ontvangst ATF (kolonel Verhaaf)
12.00
Lunch
13.00
Office Call COM RC-South, major-general Carter
14.00
Bezoek Role 3-ziekenhuis KAF (kapitein Van Dijk)
16.00
Bezoek National Support Element (NSE; majoor Van der Wielen)
18.00
Informele ontmoeting met Nederlands uitgezonden personeel,
incl. diner
20.30
Overnachting
Donderdag 21 oktober 2010
03.30
Vertrek naar vliegveld
04.00
Vertrek naar Djibouti
06.45
Aankomst Djibouti
07.45
Vertrek Djibouti
10.15
Aankomst Hr. Ms. Amsterdam (2 uur tijdsverschil met Djibouti)
11.00
Briefing Atalanta door COM Amsterdam, KLTZ Nijenhuis en
LTZ1 Van Vuuren
12.30
Lunch
13.30
Rondleiding
15.30
Informele ontmoeting met Nederlands uitgezonden personeel
16.30
Operationele briefing door LTZ Samson
17.30
Informele ontmoeting met Nederlands uitgezonden personeel,
incl. diner en introductie in het spel «Uckeren»
22.00
Overnachting
Vrijdag 22 oktober 2010
07.00
Ontbijt
08.00
Bekijken bevoorrading BNS Louise Marie
10.00
Informele ontmoeting met Nederlands uitgezonden personeel
10.45
Eindgesprek
12.00
Vertrek naar Djibouti
10.30
Aankomst Djibouti (twee uur tijdsverschil met Hr. Ms. Amsterdam)
11.00
Vertrek Djibouti
17.00
Aankomst luchthaven Rotterdam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 417

10