Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1348
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Financiën over het
bericht «Bank is voortaan vaag over kapitaaleis.» (ingezonden 1 februari 2017).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 8 maart 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Bank is voortaan vaag over kapitaaleis»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat de Europese Centrale Bank (ECB) een aantal Nederlandse
banken verzocht heeft om de totale kapitaaleis niet te vermelden?
Antwoord 2
Nee. De kapitaaleisen die relevant zijn voor de berekening van het bedrag dat
door een bank maximaal aan onder andere rente op aanvullend tier 1 (AT1)
instrumenten, dividend en bonussen mag worden uitgekeerd (de zogenoemde Maximum Distributable Amount, MDA), worden op dit moment door
veel banken al openbaar gemaakt. Het openbaar maken van deze kapitaaleisen is ook in het voorstel van de Europese Commissie2 als verplichting
opgenomen. Bovenop deze eisen kan de toezichthouder de verwachting
uitspreken dat banken enig extra kapitaal moeten aanhouden om bij
tegenwind niet direct door de minimale kapitaaleisen en -buffers heen te
schieten (de zogenoemde guidance, zie beantwoording van vraag 3). De
guidance telt niet mee in het bepalen van deze MDA. Het is niet verplicht om
de guidance openbaar te maken. De ECB heeft de banken echter niet verzocht
om de guidance niet openbaar te maken. De banken hebben de mogelijkheid
om dit te doen. DNB heeft mij aangegeven dat zij bij de Nederlandse banken
onder de aandacht zal brengen dat zij kunnen overgaan tot het openbaar
maken van de hoogte van de guidance als zij dit willen doen. Mij lijkt dit
gewenst.

1
2

ah-tk-20162017-1348
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

FD, 30 januari 2017
Zie Kabinetsreactie EC-voorstellen risicoreducerende maatregelen d.d. 19 december 2016,
Kamerstuk 22 112, nr. 2261.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat is het verschil tussen de wettelijke kapitaaleis en de gewenste kapitaalbuffer?
Antwoord 3
Allereerst is er een wettelijk minimum aan kapitaaleisen waar alle banken aan
moeten voldoen, de zogenoemde eerste pijler. Dit moet ervoor zorgen dat de
bank een basishoeveelheid aan kapitaal heeft om de meest voorkomende
risico’s te ondervangen, zoals kredietrisico, marktrisico en operationeel risico
van de bank. De totale hoeveelheid kapitaal moet minimaal 8% van de
risicogewogen activa bedragen.
Daarnaast kan de toezichthouder van de bank eisen dat er vanwege aanvullende, bankspecifieke risico’s extra kapitaal wordt aangehouden,de zogenoemde Pijler 2-opslag. Deze extra eisen kunnen voortvloeien uit risico’s die
niet door de eerste pijler worden bestreken, zoals renterisico. Deze Pijler 2-eis
kan per bank verschillen. De Pijler 1 en Pijler 2 eisen samen zijn een wettelijke
minimumeis waar te allen tijde aan moet worden voldaan. Additioneel dienen
de banken vervolgens nog een zogenoemde «gecombineerde buffer»
(bestaande uit de kapitaalconserverings-, contracyclische en/of systeembuffer)
aan te houden. Op deze buffers mogen banken interen, maar dan krijgen
banken direct te maken met de in het vorige antwoord genoemde MDAbeperkingen aan onder andere de uitkering van dividend.
In de kapitaaleisen van 2017 wordt door de ECB onderscheid gemaakt tussen
een «harde» en een «zachte» eis (guidance) in de Pijler 2-opslag. De guidance
wordt gebaseerd op het risico in stress-situaties. Het achterliggende doel van
de guidance is dat de bank enige ruimte heeft om bij tegenslag niet direct
door de minimale kapitaaleisen en -buffers heen te schieten. In de praktijk
zullen, over het algemeen, banken zelf ook trachten enige marge aan te
houden bovenop de kapitaaleisen en -buffers, zodat zij minder snel te maken
krijgen met beperkingen aan het uitkeren van onder meer dividend.
Vraag 4
Is het waar dat een bank die onder het gewenste kapitaalniveau zit niet
formeel gedwongen kan worden om maatregelen te nemen? Wat is dan de
functie van een dergelijke eis?
Vraag 5
Maakt de ECB gebruik van andere middelen om deze eis toch af te dwingen?
Wat wordt er bijvoorbeeld bedoeld met de zinsnede: «De toezichthouders
kunnen met goed afgestemde maatregelen komen?» Wat houden deze
maatregelen in en hoe zorgen deze ervoor dat een bank toch het gewenste
kapitaalniveau bereikt? Hoe verhouden deze maatregelen zich bijvoorbeeld tot
de maatregelen die genomen kunnen worden wanneer de kapitaalconserveringsbuffer wordt doorbroken?
Antwoord 4 en 5
De guidance is van relatief recente datum, en de invulling ervan is nog in
ontwikkeling. Op dit moment is het de toezichthouder die de guidance
bepaalt, op basis van de stresstestresultaten. Het voorstel van de Europese
Commissie voorziet erin dat een bank in eerste instantie de guidance zelf
bepaalt, waarna de toezichthouder evalueert of zij dit bedrag voldoende acht.
Wanneer dit niet het geval is kan de toezichthouder aan de bank melden dat
zij verwacht dat de bank meer kapitaal aanhoudt. Dit is een advies en geen
formele eis. Wanneer een bank stelselmatig niet aan de guidance voldoet kan
de toezichthouder besluiten dit om te zetten in een «harde» Pijler
2-kapitaaleis, zoals beschreven in het antwoord op vraag 3. Het is aan de
toezichthouder om te bepalen wanneer er omzetting van de guidance naar de
«harde» eis moet plaatsvinden. Dit is naar verwachting mede afhankelijk van
de duur en de ernst van de overschrijding. Vervolgens kan deze «harde» eis
afgedwongen worden, wat betekent dat de minimum kapitaaleisen omhoog
gaan. Zoals eerder aangegeven wordt de «harde» Pijler 2-eis openbaar
gemaakt en telt deze daarmee alsnog mee voor het bepalen van de ruimte
voor het uitkeren van onder meer dividend. Zie verder het antwoord op vraag
3 voor de relatie met de kapitaalconserveringsbuffer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6
Deelt u de mening dat wanneer de toezichthouder van mening is dat er meer
kapitaal nodig is dit gewoon afgedwongen moet kunnen worden?
Antwoord 6
Ja. Indien de toezichthouder van mening is dat meer kapitaal nodig is, dan
kan zij de verwachting uitspreken dat de hoogte van de guidance opwaarts
moet worden bijgesteld. Indien daaraan stelselmatig geen gehoor wordt
gegeven kan zij, afdwingbaar, meer kapitaal eisen door middel van het
verhogen van de pijler 2-kapitaaleis.
Vraag 7
Hoe oordeelt u over de uitspraak dat de ECB met het verzoek aan banken zou
willen voorkomen dat er paniek op de markten uitbreekt? Deelt u de mening
dat het vreemd is dat beleggers en het publiek door dit verzoek niet duidelijk
kunnen zien wat het vereiste of gewenste kapitaalniveau van een bank is, en
daardoor geen adequate inschatting kunnen maken van het risico dat een
bank loopt? Deelt u de mening dat deze paniek omtrent richtsnoeren juist kan
ontstaan omdat onduidelijk is wat de betekenis en de afdwingbaarheid van
deze richtsnoeren precies zijn? Deelt u voorts de mening dat juist de
verplichte publicatie van dit soort richtsnoeren kan leiden tot het aanhouden
van meer kapitaal door banken?
Antwoord 7
Het kabinet is voorstander van verheldering van de regels van het kapitaaleisenraamwerk waar dat nodig is. Het is van belang dat er voor beleggers
duidelijkheid bestaat over de situatie waarin wel of niet sprake kan zijn van
de uitkering van coupons op AT1-instrumenten, dividend of bonussen.
Duidelijkheid helpt om eventuele onrust onder beleggers weg te nemen,
zonder daarmee de kapitaaleisen af te zwakken. Het Commissievoorstel
verheldert welke kapitaaleisen moeten worden meegenomen voor de
berekening van de MDA, en levert hier dus een positieve bijdrage aan.
Alhoewel beleggers mogelijk negatief oordelen wanneer een bank niet aan
gepubliceerde richtsnoeren (guidance) voldoet, ben ik van mening dat
transparantie over guidance over het algemeen juist positief kan uitpakken. In
algemene zin kan duidelijkheid en transparantie over de aard en omvang van
(kapitaal)eisen, bij beleggers de bereidheid vergroten om banken van
(goedkopere) financiering te voorzien. Ik verwacht dan ook dat beleggers van
banken zullen willen weten hoe hoog de guidance is en/of hier zelf inschattingen van zullen gaan maken.
Mogelijk leidt de publicatie van de hoogte van de guidance tot het aanhouden van meer kapitaal door banken, maar dit effect moet niet worden
overschat. Ook wanneer banken dit niet publiceren, zullen zij vermoedelijk
hieraan willen voldoen om (lastige) discussies met de toezichthouder te
vermijden. Immers de toezichthouders kan de guidance onder voorwaarden
omzetten in een harde kapitaaleis (zie het antwoord op vragen 4 en 5).
Vraag 8
Deelt u de mening dat de afdwingbaarheid van deze richtsnoeren bijvoorbeeld vergroot kan worden door het uitkeren van dividenden of bonussen te
verbieden in geval er niet wordt voldaan aan deze eisen?
Vraag 9
Bent u bereid om de afdwingbaarheid van richtsnoeren alsmede de verplichte
publicatie van deze richtsnoeren in te brengen in de behandeling van de
risico-reducerende maatregelen die onlangs door de Europese Commissie zijn
gepresenteerd?
Antwoord 8 en 9
Zoals gesteld in antwoord op vraag 3, bevat het kapitaaleisenraamwerk harde
kapitaaleisen waar te allen tijde aan moet worden voldaan, en kapitaalbuffers
waar banken op mogen interen. In dat geval krijgen ze echter te maken met
beperkingen aan het uitkeren van onder andere dividend. Het idee achter de
guidance is dat banken extra ruimte inbouwen om bij tegenwind niet direct te
maken te krijgen met beperkingen aan het uitbetalen van dividend, bonussen
en betalingen op AT1-instrumenten. Vanuit die gedachte, ligt het niet voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

hand om aan het niet voldoen aan de guidance op zichzelf ook weer de
consequentie te verbinden dat beperkingen aan onder meer dividenduitkeringen worden gesteld. Daarnaast is het risico sowieso al groter dat banken die
niet aan de guidance voldoen te maken krijgen met onder meer dividendbeperkingen, omdat zij zich dicht(er) in de buurt bij het punt begeven waarop
niet meer aan de kapitaalbuffers wordt voldaan (waar de MDA-beperkingen in
werking zouden treden). Wel acht ik van belang dat banken niet worden
beperkt in de mogelijkheid om de hoogte van de guidance aan de buitenwereld te communiceren. Dit zal Nederland inbrengen tijdens de onderhandelingen over de aangehaalde Commissievoorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4