Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-28

Defensieraad

Nr. 206

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2020
Inleiding
Hierbij bied ik u het verslag aan van de videoteleconferentie (VTC) van de
Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie van 16 juni
2020.
De Ministers bespraken verschillende strategische vraagstukken. Daarbij
werd de discussie gevoerd aan de hand van drie thema’s, te weten: (1)
versterking van het Europees operationeel vermogen, (2) voortgang
omtrent de defensie initiatieven en (3) mobilisation of means. Als
overkoepelend thema stond de agenda op het terrein van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) voor de komende
periode centraal, met als belangrijkste onderdeel het strategisch kompas.
Na afloop van de Raad zijn via een schriftelijke procedure de Raadsconclusies vastgesteld.
Agenda GVDB en strategisch kompas
Verschillende lidstaten gaven aan het belangrijk te vinden om weer
nadrukkelijk vooruit te kijken; juist in deze tijden waarin sprake is van een
veranderende geopolitieke context, bestaande dreigingen worden
uitvergroot en waarin er bovendien aanvullende kwetsbaarheden aan het
licht zijn gebracht. Aandacht voor de GVDB agenda voor de komende
periode is nodig om de weerbaarheid en responsiviteit van de EU en
lidstaten te kunnen versterken.
De Hoge Vertegenwoordiger (HV), dhr. Josep Borrell Fontelles, benadrukte
het belang van het strategisch kompas als instrument om meer concrete
strategische doelen te stellen op het terrein van veiligheid en defensie.
Het strategische kompas, zo stelde hij, kan richting geven aan de
ontwikkeling en implementatie van verschillende EU-defensie initiatieven
die zijn gestart sinds 2016. Deze notie werd ondersteund door vele
lidstaten, waaronder Nederland. Nederland heeft hierbij specifiek

kst-21501-28-206
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 206

1

onderstreept dat een heldere, gezamenlijk geplaatste stip op de horizon,
waarin het strategisch kompas zal voorzien, juist nu van belang is en kan
bijdragen aan het efficiënt en effectief toewerken naar gezamenlijk
gestelde doelen
Operationeel vermogen
De HV stond stil bij het belang van voldoende personeel en middelen voor
de missies en operaties die in het kader van het GVDB uitgevoerd worden.
Hierbij benadrukten verschillende lidstaten, waaronder Nederland, het
belang van terugkeer van het personeel naar de missies en operaties.
Daarbij werd door vrijwel alle lidstaten gesteld dat dit uiteraard te allen
tijde met inachtneming van de veiligheid van het personeel dient te
gebeuren. Dit standpunt werd ook uitgedragen door de directeur-generaal
van de EU militaire staf (EUMS), generaal Pulkinnen, waarbij aangetekend
werd dat de terugkeer van personeel coherent en gecoördineerd moet
gebeuren.
In de Raad werd daarnaast gesproken over de relatief nieuwe defensie
initiatieven om het operationeel vermogen van de Europese Unie te
versterken. Daarbij ging het onder andere over de Europese Vredesfaciliteit (EPF). Veel lidstaten spraken de wens uit tot een snelle afronding van
de onderhandelingen omtrent de EPF. Een sterk kader van waarborgen en
mitigerende maatregelen zijn volgens lidstaten een noodzakelijke
voorwaarde voor het kunnen leveren van materiële ondersteuning vanuit
de EPF. Nederland wees daarnaast op de noodzaak om zicht te hebben op
het gehele compromispakket voordat daarover een besluit kan worden
genomen.
Defensie initiatieven
Tijdens de Raad werden ook de langer lopende defensie initiatieven
besproken, zoals de permanent gestructureerde samenwerking (PESCO).
Vrijwel alle lidstaten, waaronder Nederland, hebben aangegeven tot een
Raadsbesluit te willen komen ten aanzien van de deelname van derde
landen aan PESCO-projecten. Daarnaast verwelkomden de lidstaten de
strategische evaluatie van PESCO, deze evaluatie moet onder andere gaan
bijdragen aan meer coherentie tussen de verschillende EU defensie
initiatieven. Nederland heeft daarbij aangegeven een belangrijke rol te
zien weggelegd voor het strategisch kompas in het bevorderen van de
coherentie.
De Raad heeft een Raadsaanbeveling aangenomen over de mate waarin
de PESCO-lidstaten voldoen aan de afgesproken commitments. In de
Raadsaanbeveling zijn ook nadere aanbevelingen gedaan omtrent de
jaarlijkse nationale rapportage daarover in de nationale implementatieplannen, de strategische evaluatie van PESCO die in de tweede helft van
dit jaar zal plaatsvinden en de voortgang van de projecten. Uit de
Raadsaanbeveling blijkt dat de voortgang van de projecten en de
implementatie van de commitments achterloopt bij de gestelde ambities.
De Raad heeft wederom het belang van voortgang op dit punt onderstreept. De Raad heeft verder de wens tot het nader onderzoeken en
bespreken van een aanscherping van de commitments, en met name de
operationele commitments, bevestigd. Hierbij gaat het niet om het
wijzigen van de commitments zelf. Daarnaast heeft de Raad aangegeven
graag te zien dat de thema’s maritieme veiligheid, klimaatverandering,
complexe crises zoals pandemieën, hybride dreigingen, cyber, Artificial
Intelligence, space en veiligheid op het gebied van energie worden
meegenomen in de strategische evaluatie van PESCO. Daarnaast heeft de
Raad het voorstel om te komen tot een meer politieke vorm van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 206

2

monitoring van PESCO ondersteund. Zoals eerder aan uw Kamer is
gemeld, zullen de huidige twintig commitments waar nodig begin 2021
worden verduidelijkt en aangescherpt in een aanvullend document. Onder
het Kroatisch voorzitterschap werd het Finse compromisvoorstel ten
aanzien van de deelname van derde landen in PESCO-projecten (via
COREPER) opnieuw voorgelegd aan de lidstaten. Er werd wederom geen
overeenstemming bereikt. Het onderwerp zal verder worden behandeld
tijdens het Duitse voorzitterschap van de Europese Unie.
Mobilisation of means
Zowel de HV, de directeur generaal van de EU militaire staf, als vele
lidstaten benadrukten het belang van voldoende middelen om de
Europese defensie initiatieven kracht bij te kunnen zetten. De verslechterende veiligheidssituatie, mede ten gevolge van het COVID-19 virus, heeft
de noodzaak vergroot om voldoende in defensie initiatieven te blijven
investeren, zo werd tijdens de Raad gesteld. Lidstaten riepen op om
voldoende middelen vrij te maken voor het Europees Defensiefonds (EDF)
en voor het verbeteren van militaire mobiliteit. Tegelijkertijd werd
vastgesteld dat de lidstaten hierbij afhankelijk zijn van de (politieke)
situatie in eigen land en de beschikbaarheid van voldoende middelen op
nationaal niveau.
Ministeriële Bestuursraad Europees Defensieagentschap
De Ministers van Defensie hebben tijdens de bestuursraad van het
Europees Defensieagentschap (EDA) voor het eerst gesproken met de op
4 mei jl. aangetreden directeur van het EDA, de heer Jiří Šedivý. Dhr.
Šedivý gaf aan drie aandachtspunten voor het EDA te zien voor de
komende periode. Ten eerste wil het EDA de lidstaten ondersteunen om
nog nauwer samen te kunnen gaan werken aan de ontwikkeling van
defensiecapaciteiten. Ten tweede heeft dhr. Šedivý aangegeven de
samenwerking van het EDA met relevante partijen, zoals de Europese
Commissie en de Europese militaire staf (EUMS), te willen versterken. Ten
derde heeft dhr. Šedivý het belang van voldoende middelen voor het EDA
benadrukt.
Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, hebben de belangrijke
bijdrage van het EDA aan het versterken van EU-samenwerking op het
gebied van Defensie onderstreept. Daarnaast benadrukten de lidstaten het
belang van coherentie tussen de verschillende Europese defensieinitiatieven.
De lidstaten konden zich voorts goed vinden in het voornemen van het
EDA om de samenwerking met relevante partijen te versterken. Hierbij
noemden lidstaten, net als dhr. Šedivý, de Europese Commissie en de
EUMS.
Stand van zaken EU-defensiesamenwerking
Hieronder treft u nadere informatie aan over de stand van zaken op de
verschillende EU-defensie dossiers. Er wordt kort ingegaan op de laatste
ontwikkelingen betreffende het Strategisch Kompas, het EDF, het
European Defence Industrial Development Programme (EDIDP) en de EPF.
Strategisch Kompas
Nu de Raad het startschot heeft gegeven voor de vormgeving van het
strategisch kompas zal op korte termijn begonnen worden aan de
dreigingsanalyse aan de hand waarvan prioriteiten en doelen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 206

3

opgesteld. Hierbij geldt dat de dreigingsanalyse zal worden vormgegeven
door de Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC). Om tot de dreigingsanalyse te komen wordt informatie verzameld vanuit alle EU-lidstaten. De
inzet is om de dreigingsanalyse eind 2020 af te ronden.
EDF
Op 12 juni jl. spraken de lidstaten voor het eerst over de vormgeving van
het meerjarige werkprogramma van het EDF. Nederland is over het
algemeen relatief tevreden met de eerste aanzet van de Commissie,
omdat veel van de Nederlandse inzet terugkomt in het voorstel. De
komende maanden zullen in de zogenoemde expert groep EDF onderhandelingen worden gevoerd, toewerkend naar de voorziene aanname van
het werkprogramma begin 2021.
Ten aanzien van het EDF-budget geldt dat dit onderdeel is van de bredere
onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de
periode 2021–2027. Uw Kamer wordt via de gebruikelijke weg geïnformeerd over de inhoud en de Nederlandse appreciatie van de voorstellen.
EDIDP
Op 12 juni jl. werden de resultaten van het EDIDP 2019 aangenomen door
de lidstaten. Twee projectvoorstellen met betrokkenheid van Nederlandse
bedrijven hebben daarbij een grant gekregen. Te weten, een project
voorstel onder de call Future naval platforms and related technologies,
met betrokkenheid vanuit Damen, TNO en het Maritime Research Institute
Netherlands (MARIN); en een voorstel onder de call Tactical Remotely
Piloted Air Systems, met betrokkenheid vanuit RHEA. Voorts zijn er twee
Nederlandse entiteiten als subcontractor betrokken bij succesvolle
projectvoorstellen.
De call for proposals EDIDP 2020 is eind maart jl. gepubliceerd op de site
van Europese Commissie en sluit op 1 december a.s.
EPF
Onder het Kroatisch voorzitterschap is verder gewerkt aan de concepttekst
van het EPF Raadsbesluit. Ook spraken de lidstaten verder over de
strategie en de richtsnoeren die de inzet van de EPF omkaderen, inclusief
de waarborgen en risico-mitigerende maatregelen. Voor Nederland is het
van belang, zoals ook in het verslag van de RBZ is aangegeven, dat
besluitvorming plaatsvindt op basis van dit gehele pakket.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 206

4