Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3186
Vragen van het lid Van Raan (PvdD) aan de Minister voor Klimaat en Energie
over de gevolgen van het Energy Charter Treaty (ECT) (ingezonden 20 mei
2022).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 20 juni 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Europe edging closer to withdrawal from
Energy Charter Treaty» van Euractiv?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat Nederland bij de Europese Commissie heeft aangedrongen op scenario’s voor uittreding uit het Energy Charter Treaty? Kunt dat
toelichten? Kunt u in uw antwoord betrekken waarom u vindt dat het
moderniseren van het verdrag geen acceptabele optie is?
Antwoord 2
Het ECT is een gemengd verdrag, waar de EU én de lidstaten partij bij zijn.
Zoals aangegeven in Kamerbrief DGKE-E / 22028444 van 21 februari 2022
heeft Nederland zich op het standpunt gesteld dat als blijkt dat het Energy
Charter Treaty (hierna: ECT) niet voldoende in lijn kan worden gebracht met
het EU-mandaat, andere opties overwogen moeten worden. Nederland heeft
de Europese Commissie opgeroepen om voorbereidingen te treffen voor
verschillende scenario’s, waaronder uittreding.
Dit betekent niet dat het kabinet van mening is dat het moderniseren van het
verdrag geen acceptabele optie is. Het doel van het kabinet is een modernisering van het ECT die zoveel mogelijk in lijn is met het EU-mandaat, waar
Nederland in 2019 mee heeft ingestemd (EU document nr 10747/19, ENER
399).

1

ah-tk-20212022-3186
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

EURACTIV, 17 mei 2022, «Europe edging closer to withdrawal from Energy Charter Treaty».
(https://t.co/Z1AqxD3Ek0).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat is het standpunt van het kabinet over al dan niet moderniseren of
uittreden uit het Energy Charter Treaty precies?
Antwoord 3
Zoals aangegeven in Kamerbrief DGKE-E / 22028444 van 21 februari 2022
organiseert het Secretariaat van het ECT een conferentie over de uitkomst
van de onderhandelingen. Deze conferentie zal plaatsvinden op 24 juni a.s.
Uiterlijk op 23 juni zullen de onderhandelingen afgerond zijn. Na afronding
van de onderhandelingstekst zal het kabinet de balans opmaken.
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 is het standpunt van Nederland dat het ECT zoveel mogelijk in lijn moet worden gebracht met het
EU-mandaat. Mocht dit niet lukken, dan moeten andere opties overwogen
worden, waaronder uittreding.
Vraag 4
Deelt u de mening dat, eventueel samen met zoveel mogelijk (EU-)landen,
uittreden de beste optie is om te voorkomen dat klimaatactie duurder, trager
en moeilijker wordt? Zo nee, kunt u dan toelichten hoe het in stand houden
van het mechanisme waardoor vervuilende bedrijven in staat worden gesteld
om miljarden van de staat te claimen, bijdraagt aan betaalbaar en effectief
klimaatbeleid?
Antwoord 4
Als blijkt dat het ECT niet voldoende in lijn kan worden gebracht met het
EU-mandaat, stelt Nederland zich op het standpunt dat andere opties
overwogen moeten worden. Nederland heeft de Europese Commissie
opgeroepen om voorbereidingen te treffen voor verschillende scenario’s,
waaronder uittreding. Nederland is momenteel de juridische aspecten van de
verschillende scenario’s, waaronder uittreding, aan het onderzoeken.
Het is belangrijk te vermelden dat uittreding niet betekent dat verdragspartijen per direct niet langer aan het verdrag zijn gebonden. De «sunset»
clausule in het ECT bepaalt dat de bepalingen uit het verdrag na opzegging
van het verdrag nog 20 jaar van toepassing zijn op bestaande investeringen.
Het al dan niet lid zijn of blijven van het ECT betekent niet dat beleidsruimte
van overheden wordt beperkt of dat geen klimaatmaatregelen kunnen worden
genomen. Dit laat onverlet dat overheidshandelen niet onbegrensd is, maar
onderworpen is aan de beginselen van behoorlijk bestuur, ongeacht een
eventueel investeringsbeschermingsakkoord. Bedrijven kunnen naar de
nationale rechter voor een schadevergoeding indien zij menen dat zij
onrechtmatig behandeld zijn. Daarnaast kunnen bedrijven onder het ECT een
zaak aanspannen via het investor-state dispute settlement (ISDS) mechanisme. Het is echter geen gegeven dat deze claims ook worden toegekend en
leiden tot een schadevergoeding. Tot slot moet worden opgemerkt dat het
ECT ook investeringen in groene energie beschermt.
Vraag 5
Bent u bekend met de publicatie in Science met de titel «Investor-state
disputes threaten the global green energy transition» van K. Tienhaara et al.2,
waarin de auteurs het volgende hebben berekend: als overheden wereldwijd
het advies van het Internationaal Energie Agentschap willen volgen en geen
winningsvergunningen meer verstrekken, ook als er al een exploratievergunning is afgegeven, dan kunnen bedrijven via buitenrechtelijke claimsystemen
(ISDS) 60 tot 234 miljard dollar aan schade verhalen bij die overheden voor
upstream olie- en gasprojecten (midstream, downstream, het intrekken van
winningsvergunningen, steenkool en andere fossiele investeringen zijn in dit
onderzoek dus niet meegenomen)? Wat is uw reactie op dit artikel?
Antwoord 5
Ja.
Het kabinet is van mening dat de productie en winning van fossiele brandstoffen in aanloop naar 2050 verder dient af te nemen, en dat voorkomen

2

Science, 5 mei 2022, «Investor-state disputes threaten the global green energy transition».
(www.science.org/doi/10.1126/science.abo4637).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

moet worden dat vergunningen worden afgegeven die op een later moment
door overheden weer moeten worden ingetrokken. Dit risico ziet het kabinet
echter niet voor de Nederlandse situatie. De verwachting is dat productie uit
Nederlandse kleine velden in aanloop naar 2050 zal afnemen overeenkomstig
de klimaatdoelen, waardoor vergunningen niet hoeven te worden ingetrokken
en er geen risico is dat bedrijven succesvol claims kunnen indienen.
De auteurs schatten in dat de netto contante waarde van ruwe olie-, gas-,
condensaat- en vloeibare aardgasprojecten die beschermd worden door 334
investeringsverdragen in 97 landen tussen de 60 en 234 miljard dollar is. Dit
betekent niet dat bedrijven de waarde van deze investeringen kunnen
verhalen op overheden. Investeringsverdragen kunnen een bedrijf in staat
stellen via investor-state dispute settlement een zaak te beginnen tegen een
overheid als het bedrijf meent dat er inbreuk wordt gemaakt door een
overheid op afspraken in dat investeringsverdrag. Dit betekent echter niet dat
bedrijven deze zaken per definitie winnen, noch dat overheden de totale
waarde van de projecten dienen te vergoeden. Ook geldt dat bedrijven naar
de nationale rechter kunnen stappen voor een schadevergoeding indien zij
menen dat zij onrechtmatig behandeld zijn.
Vraag 6
Bent u het met de auteurs eens dat wanneer bedrijven ISDS-claims indienen
of daarmee dreigen het resultaat kan zijn dat beleid wordt vertraagd,
deadlines voor moratoria op olie- en gaswinning verschuiven, of veel ruimere
compensatie wordt toegekend aan investeerders dan met de nationale rechter
mogelijk zou zijn? Kunt u aan de hand van concrete voorbeelden in uw eigen
woorden toelichten hoe deze risico’s zich kunnen manifesteren in Nederland?
Antwoord 6
Het aanspannen van ISDS claims onder het ECT of andere investeringsverdragen, of het vooruitzicht daarop, heeft geen invloed op de beleidsruimte van
de Nederlandse overheid en dus evenmin op de maatregelen die nodig zijn
voor het bereiken van de klimaatambities.
Investeringsverdragen, waaronder het ECT, bevatten geen hogere of andere
standaarden ten aanzien van overheidshandelen dan onder het Nederlandse
of Europese recht. Zoals bij vraag 4 aangegeven, geldt dat overheidshandelen
ook zonder investeringsverdragen niet onbegrensd is, maar onderworpen is
aan de beginselen van behoorlijk bestuur. Discriminatoire, willekeurige en
oneerlijke behandeling is ook onder Nederlands en Europees recht verboden.
Het uitgangspunt van een rechtsstaat is dat burgers en bedrijven die
rechtstreeks geraakt worden door besluiten van de overheid, rechtsbescherming genieten. Dit is in Nederland geregeld via de bestuursrechtelijke en
civiele rechtsgang, als mede via routes onder het internationaal en Europees
recht. Een claim indienen is niet hetzelfde als een zaak winnen. De rechter of
in het geval van ISDS, een internationaal arbitragetribunaal zal de zaak
beoordelen en daar een uitspraak over doen. De Nederlandse staat dient
rechtmatig te handelen, zowel onder nationaal recht, als onder Europees en
internationaal recht. Daarom toetst het de verenigbaarheid van nieuwe
wetgeving altijd aan bestaande normen in nationale, Europese en internationale wetgeving. Zowel de rechter of een arbitragetribunaal zullen een
afweging maken over de rechtmatigheid van de claim en als er schade
geleden wordt, over de hoogte van de schadevergoeding.
Vraag 7
Bent u het ermee eens dat het verstrekken van nieuwe vergunningen voor
olie- en gaswinning op de Noordzee, in de Waddenzee en in de rest van
Nederland ons kwetsbaar maakt voor claims zodra we besluiten met die
winning te stoppen? Bent u het ermee eens dat dit een onvermijdelijkheid is
gezien de klimaatcrisis? Houdt u hier rekening mee bij de reikwijdte en duur
van nieuwe vergunningen? Zo ja, op welke manier verwerkt u de klimaatdoelen en de daarmee samenhangende onvermijdelijke maatregelen in het
vergunningsproces? Zo nee, bent u bereid om dit alsnog te doen?
Antwoord 7
In de Klimaatwet is vastgelegd dat het niveau van emissies van broeikasgassen in Nederland in 2030 met 49% en in 2050 met 95% moet zijn verlaagd ten
opzichte van 1990. Om deze doelen te halen zet het kabinet in op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

decarboniseren van het gassysteem door middel van energiebesparing en het
vervangen van aardgas door elektriciteit, groen gas, duurzame waterstof en
duurzame warmte. Deze omslag vergt tijd. De verwachting is dat aardgas de
komende decennia nog noodzakelijk is voor bijvoorbeeld de productie van
elektriciteit en de energie- en warmtebehoefte van huishoudens in Nederland.
Het uitgangspunt van het kabinet is dat er niet meer aardgas uit Nederlandse
kleine velden gewonnen wordt dan noodzakelijk is voor de binnenlandse
vraag. Zolang er in Nederland nog vraag is naar aardgas, geeft het kabinet de
voorkeur aan gaswinning uit de Nederlandse kleine velden onder de
Noordzee, omdat productie in eigen land ons minder afhankelijk maakt van
import van aardgas uit het buitenland. Daarnaast zorgt gaswinning uit
Nederlandse kleine velden voor behoud van kennis van de diepe ondergrond
en aanwezige gasinfrastructuur. Deze kennis en infrastructuur kan worden
gebruikt in het kader van de energietransitie, zoals mogelijk voor de opslag
en het transport van waterstof. Nieuwe vergunningen en instemmingen
worden afgegeven in overeenstemming met het geldende recht en men zal
moeten voldoen aan de wettelijke voorwaarden die daarin worden opgenomen. Daarnaast worden vergunningen en concessies voor een bepaalde duur
afgegeven. De duur wordt bepaald op basis van hoelang planmatig en
doelmatig beheer mogelijk is.
Ten aanzien van het risico op claims als reactie op genomen klimaatmaatregelen verwijs ik naar de antwoorden bij vragen 5 en 6.
Vraag 8
Kunt u toelichten waar de risico’s voor toekomstige claims op basis van het
ECT of andere investeringsverdragen zitten? Heeft u dat in kaart gebracht? Zo
nee, bent u bereid een inventarisatie te maken van de buitenlandse investeringen in fossiele activiteiten in Nederland (inclusief winning, transport,
handel & verwerking en gebruik in energiecentrales, industrie & vervoer) die
onder de bescherming van handels- en investeringsverdragen vallen en de
mogelijke waarde van die investeringen?
Antwoord 8
In het algemeen kunnen investeerders die onder de reikwijdte van investeringsverdragen vallen, daaronder ook begrepen het ECT, een claim indienen
indien zij menen dat zij daartoe onder het verdrag recht hebben. Of die
claims gegrond zijn en worden toegewezen is een andere vraag. Nederland
heeft geen inventarisatie gemaakt van potentiële claims of van de buitenlandse investeringen in fossiele activiteiten in Nederland, noch is het kabinet
voornemens een dergelijke inventarisatie te maken. Het is immers een
fundamenteel uitgangspunt van de rechtsstaat dat belanghebbenden die
rechtstreeks nadeel ondervinden van een overheidsbesluit dergelijke
besluiten mogen aanvechten bij de rechter.
Vraag 9
Wat is het kabinet van plan te doen aan de meer dan 70 bilaterale investeringsverdragen van Nederland die mogelijke investeerders uit meer dan 70
landen bescherming geven tegen voor hun nadelige gevolgen van Nederlandse klimaatactie en vice versa Nederlandse investeerders beschermt tegen
klimaatactie in die meer dan 70 landen? Hoeveel verdragen zijn er aangepast
sinds het vaststellen van de nieuwe modeltekst voor investeringsverdragen
uit 2018?
Antwoord 9
Investeringsverdragen geven alleen bescherming tegen onfatsoenlijk
overheidshandelen. Zoals aangegeven in de antwoorden op vraag 5 en 6
deelt het kabinet niet de visie dat investeringsverdragen investeerders per
definitie beschermen tegen de gevolgen van klimaatactie. Tegen de achtergrond van de steeds belangrijkere rol die private investeerders spelen in
duurzame en inclusieve groei, dragen moderne investeringsakkoorden bij aan
het verbeteren van het algehele investeringsklimaat van verdragspartijen.
Hierin verschillen bilaterale investeringsverdragen van het ECT, dat een
verdrag is om investeringen en samenwerking in de energiesector te
stimuleren. De Nederlandse inzet is om waar mogelijk bestaande bilaterale
investeringsakkoorden – die niet vervangen worden door EU akkoorden – op
basis van de modeltekst te heronderhandelen. Zoals aangegeven in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

voortgangsrapportage handelsakkoorden3 zijn tot op heden nog geen
verdragen aangepast op basis van de modeltekst.
Vraag 10
Kunt u zich voorstellen dat doorgaan met controversieel beleid, waar de inzet
op biomassa, CCS en kernenergie onder vallen, een risico op nieuwe claims
in de toekomst met zich meebrengt? Zo ja, kunt u dit risico toelichten? Zo
nee, welke waarborgen heeft u ingebouwd?
Antwoord 10
De inzet van zowel biomassa (mits het voldoet aan de (internationale)
duurzaamheidseisen) als CCS draagt bij aan het realiseren van productie van
hernieuwbare energie of CO2-reductie. In combinatie kunnen deze technieken
ook leiden tot negatieve emissies die van belang zijn richting klimaatneutraliteit in 2050. Voor het behalen van de energie- en klimaatdoelstellingen is het
belangrijk om alle mogelijk opties te onderzoeken, waaronder ook kernenergie.
Zoals aangegeven in de antwoorden op vragen 4, 5, en 6 wordt het Nederlandse klimaat- en energiebeleid niet ingegeven door het risico van claims.
Burgers en bedrijven zijn vrij om procedures te beginnen indien zij geloven
dat de Nederlandse staat niet rechtmatig handelt.
Vraag 11
Deelt u de mening dat wispelturig klimaat- en energiebeleid in elk geval het
risico op nieuwe claims in de toekomst niet mitigeert en mogelijk zelfs
vergroot?
Antwoord 11
Het is altijd van belang dat de overheid zich gedraagt conform de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur en stabiel en voorzienbaar beleid maakt.
Dat is niet alleen van belang voor het voorkomen van procedures maar ook
voor het goed functioneren van een betrouwbare overheid. Daar waar de
ontwikkelingen daartoe nopen dient beleid te worden aangepast, ook weer
met inachtneming van de beginselen van behoorlijk bestuur.
Vraag 12
Kunt u deze vragen – of in elk geval de eerste vier vragen – beantwoorden
voor het rondetafelgesprek over het Energy Charter Treaty op 2 juni?
Antwoord 12
Dit is niet gelukt in verband met de benodigde afstemming voor de beantwoording van deze vragen.

3

Zie Voortgangsrapportage handelsakkoorden februari 2022, Voortgangsrapportage handelsakkoorden februari 2022 | Rapport | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5