Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 011

Tabaksbeleid

Nr. 77

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 februari 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 22 november 2019
over het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen,
aan te duiden en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en
inrichtingen die worden gebruikt voor onderwijs (Kamerstuk 32 011, nr.
74).
De vragen en opmerkingen zijn op 20 december 2019 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
7 februari 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-32011-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris

2
7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het voorstel voor de wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter
introductie van een rookverbod op onderwijsterreinen. Dit verbod is
onderdeel van de afspraken gemaakt over roken in het Nationaal
Preventieakkoord. In dit akkoord hebben vele partijen samen de ambitie
uitgesproken om in 2040 een rookvrije generatie te realiseren. De leden
van de VVD-fractie steunen die ambitie. Deze leden vinden het belangrijk
dat maatregelen doelmatig en werkbaar zijn en dat de maatregelen niet
tot onnodige problemen leiden in uitvoering en handhaving. Vanuit die
gedachte hebben zij een aantal vragen.
1.
In de nota van toelichting op de eerste pagina staat dat de meeste
jongeren de eerste sigaret roken op het schoolterrein. Uit de bron in de
voetnoot kunnen de leden van de VVD-fractie de onderbouwing voor deze
stelling niet terugvinden. Op welke informatie, uit welke bron, is die
aanname gebaseerd?
2.
In het Nationaal Preventieakkoord (Kamerstuk 32 793, nr. 391) is
afgesproken dat er onderscheid gemaakt kan worden tussen de verschillende scholen en instellingen. Uit de nota van toelichting lijkt er geen
onderscheid tussen verschillende scholen en instellingen gemaakt te
worden. Lezen de leden van de VVD-fractie dat goed? Zo ja, waarom is
ervoor gekozen om alle type onderwijsinstellingen gelijk te stellen? Zo
nee, waarin is het onderscheid wel gemaakt?
3.
De leden van de VVD-fractie hebben een aantal vragen omtrent de
omschrijving van de terreinen die behoren bij een onderwijsinstelling.
Kan de Staatssecretaris verduidelijken wat hij bedoelt met in directe
nabijheid? Het rookverbod wordt verplicht gesteld voor gebouwen of
inrichtingen die worden gebruikt voor onderwijs. Wat zijn voorbeelden
van gebouwen van onderwijsinstellingen die niet gebruikt worden voor
onderwijs? Verder gaat de verplichting tot het rookverbod alleen gelden
voor terreinen bij gebouwen of inrichtingen die daadwerkelijk gebruikt
worden door de onderwijsinstelling. «Gebruik» wordt hier nader
toegelicht als stelselmatig gebruikmaken van het terrein. Wat wordt
verstaan onder stelselmatig gebruik? Vervolgens beschrijft de Staatssecretaris dat er dus terreinen zullen zijn die buiten de reikwijdte van het
verbod vallen. Hoe gaat dit werken in de praktijk? Moet een onderwijsinstelling motiveren welke van haar toebehorende terreinen niet in
gebruik zijn?
4.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het rookverbod op onderwijsinstellingen actief gehandhaafd dient te worden. Wat houdt dat precies in?
Wie moet dat doen? Heeft de Staatssecretaris hierover en over de
uitvoering van dit verbod in algemene zin gesproken met de primair
onderwijs (PO)-raad, voortgezet onderwijs (VO)-raad en middelbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

2

beroepsonderwijs (MBO) Raad? Zo ja, hoe zien zij de actieve handhaving
voor zich? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris ertoe bereid om
hierover met hen in gesprek te gaan?
5.
Verder is het rookverbod ook van toepassing op tijden waarop derden
gebruikmaken van het gebouw. Bij wie ligt op dat moment de verantwoordelijkheid voor naleving en handhaving?
6.
De Staatssecretaris geeft aan dat het rookverbod en de handhaving
daarop tijd, kosten en werkdruk met zich mee zal brengen. In het
Nationaal Preventieakkoord is afgesproken dat er aanvullende middelen
ingezet worden om via de Gezonde School extra scholen te ondersteunen
in het rookvrij maken van hun schoolterrein. De leden van de VVD-fractie
vragen of die aanvullende middelen al zijn gereserveerd. Zo ja, waaraan?
Zo nee, hoe gaan die middelen ingezet worden om de onderwijsinstellingen te ondersteunen bij het handhaven van het rookverbod?
7.
Tot slot hebben de leden van de VVD-fractie een aantal vragen met
betrekking tot de handhaving door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). In deze algemene maatregel van bestuur (AMvB) zijn
geen eisen gesteld aan de manier van het instellen, aanduiden en
handhaven van het rookverbod. De Staatssecretaris schrijft dat het aan de
NVWA is om te prioriteren en de wijze vast te stellen waarop zij haar
toezicht inricht. Wordt dit gecommuniceerd aan de onderwijsinstellingen?
Zal dat ruim voor de inwerkingtreding op 1 augustus 2020 gebeuren? De
uitbreiding van het rookverbod vergt binnen de NVWA extra werkzaamheden, waardoor er meer capaciteit in de voorbereiding en de uitvoering
nodig is vanaf 2020. Hoeveel extra capaciteit verwacht de Staatssecretaris
nodig te hebben, zowel in fte als in kosten? Hoe wordt dit bekostigd, waar
wordt dekking gevonden of welke taken gaat het NVWA minder
uitvoeren?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter
introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen, aan te duiden
en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en inrichtingen
die worden gebruikt voor onderwijs (Kamerstuk 32 011, nr. 74) en hebben
daar nog aanvullende vragen en opmerkingen over.
8.
De leden van de PVV-fractie onderschrijven de rookvrije generatie.
Rookvrije schoolterreinen dragen bij aan het voorkomen dat kinderen
beginnen met roken. Echter, het rookverbod gaat ook op voor de
bijbehorende terreinen voor hoger onderwijs. Studenten van hoger
onderwijs zijn voor het merendeel volwassenen. Gaat het niet wat ver om
ook hier een rookverbod in te voeren? Is de Staatssecretaris bereid om
deze onderwijsinstellingen uit te zonderen van het rookverbod?
9.
De Staatssecretaris geeft aan dat het kan voorkomen dat rokers direct
buiten het terrein van de onderwijsinstelling in het zicht van scholieren,
personeel en bezoekers gaan staan en vervolgens hinder veroorzaken.
Vooral omwonenden kunnen hier last van ondervinden. Samenwerking
tussen gemeenten en onderwijsinstellingen is nodig om dergelijke
situaties te voorkomen. Er zijn al goede voorbeelden van onderwijs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

3

instellingen met een rookvrijbeleid en ervaringen zijn al opgedaan hoe
deze problemen het hoofd geboden kunnen worden. Kan de Staatssecretaris hier een aantal concrete voorbeelden van geven?
10.
Onderwijsinstellingen mogen geen rookplek faciliteren in de openlucht
zoals binnenplaats of daken. Hiermee wordt het voor medewerkers
onmogelijk gemaakt om tijdens hun pauze te gaan roken. Welke mogelijkheden hebben rokende medewerkers van onderwijsinstellingen om te
gaan roken?
11.
Het rookverbod geldt 24 uur per dag, zeven dagen per week. Hoe ziet de
Staatssecretaris de handhaving door onderwijsinstellingen voor zich op
tijdstippen dat noch het gebouw of de inrichting, noch het bijbehorende
terrein gebruikt wordt? Wordt handhaving op het campusterrein waar
studenten ook in de avond en in het weekend aanwezig zijn, verplicht voor
onderwijsinstellingen? Is uitvoering van deze wetgeving haalbaar?
12.
De Staatssecretaris schat de kosten op € 1.500 tot € 100.000 per onderwijslocatie, afhankelijk van het type onderwijs, de grootte van de locatie
en de concrete invulling van zaken zoals communicatie en handhaving. De
leden van de PVV-fractie vinden het verschil tussen deze twee bedragen
enorm. Kan de Staatssecretaris dit nader toelichten?
Voorzitters van diverse onderwijsraden geven aan dat de kosten om
scholen rookvrij te maken en te houden, kunnen oplopen tot € 76 miljoen.
Deelt de Staatssecretaris deze schatting?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter
introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen, aan te duiden
en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en inrichtingen
die worden gebruikt voor onderwijs. Deze leden hebben hier enkele
vragen over.
13.
Een groot aantal scholen heeft nog niet uit zichzelf een rookverbod op de
terreinen ingesteld. De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris een beeld heeft wat de redenen hiervan zijn. Kan de Staatssecretaris
in dit verband ook een inschatting maken of alle onderwijsinstellingen
praktisch in staat zijn om aan het rookverbod te voldoen vanaf komende
zomer?
14.
In artikel 6.4 van het ontwerpbesluit is uitgewerkt wat precies het terrein is
dat bij een school hoort waar het rookverbod van kracht wordt. De
Staatssecretaris heeft ervoor gekozen om niet alle terreinen die behoren
bij een onderwijsinstelling onder het rookverbod te laten vallen. De leden
van de CDA-fractie vragen of met de gekozen afbakening in ieder geval
wel alle terreinen onder het rookverbod vallen waar minderjarigen
normaal gesproken komen. Genoemde leden vragen of de Staatssecretaris met enkele voorbeelden kan verduidelijken wat voor terreinen van
onderwijsinstellingen niet onder de reikwijdte van artikel 6.4, eerste lid,
onderdeel a vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

4

15.
De leden van de CDA-fractie vragen welke ruimte gemeenten hebben om
een rookverbod op straten en andere openbare ruimten rond scholen en
schoolterreinen op te leggen. Is er een artikel in de model- Algemene
Plaatselijke Verordening (APV) van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) waarmee een dergelijk rookverbod opgelegd zou
kunnen worden? Zo ja, welk artikel is dat?
16.
De leden van de CDA-fractie constateren dat als het gaat om een campus,
het ingewikkeld kan zijn om te bepalen op welke delen van het terrein wel
of niet een rookverbod geldt op basis van deze AMvB. Dit geldt ook voor
terreinen die liggen rond een onderwijsinstelling en niet omheind zijn,
waardoor onduidelijk is waar het terrein stopt en (bijvoorbeeld) de
openbare weg begint. Deze leden vragen of onderwijsinstellingen hier
voorlichting over kunnen vragen hoe hier met de beleidsregels met
betrekking tot de (naleving op de) handhaving mee omgegaan wordt.
17.
Genoemde leden vragen tevens of, en zo ja, hoe schoolbesturen geïnformeerd worden over hoe zij personeel en leerlingen kunnen helpen met
(het informeren over) stoppen met roken.
In het Nationaal Preventieakkoord is bepaald dat het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport met een communicatietraject komt om
schoolbesturen te informeren over de aankomende wettelijke verplichting.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe dit traject eruit komt te zien en
wanneer ze deze kunnen verwachten. Het is daarnaast relevant dat ouders
en de rest van de samenleving worden geïnformeerd over deze
maatregel, met als drijfveer het beschermen van kinderen. Neemt de
Staatssecretaris dit mee in zijn communicatietraject?
De Staatssecretaris moedigt aan dat onderwijsinstellingen met een
bestaand rookvrijbeleid een voorbeeldfunctie aannemen voor andere
onderwijsinstellingen en dat ervaringen en tips met elkaar uitgewisseld
worden. Genoemde leden vragen op welke wijze de Staatssecretaris
hierbij ondersteunt.
18.
De leden van de CDA-fractie vragen met hoeveel fte de capaciteit van de
NVWA uitgebreid moet worden voor de extra werkzaamheden in het
toezicht op het rookverbod.
Deze leden vragen wat de afwegingen zijn om de NVWA niet de
bevoegdheid te geven om (ook) een boete op te leggen aan individuen die
het rookverbod overtreden. Waarom is er niet voor gekozen om deze
bevoegdheid wel aan de NVWA te geven voor die momenten op de dag
dat de school niet hoeft te handhaven (zoals ’s avonds en ’s nachts)?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit
ter introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen, aan te
duiden en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en
inrichtingen die worden gebruikt voor onderwijs. Zij hebben nog een
enkele vraag.
19.
Op welke wijze worden onderwijsinrichtingen ondersteund om het
rookverbod op hun terreinen te handhaven en kan in het antwoord ook
worden meegenomen hoe wordt omgegaan met mogelijk optredende
waterbedeffecten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter
introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen, aan te duiden
en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en inrichtingen
die worden gebruikt voor onderwijs. Deze leden hebben naar aanleiding
van het ontwerpbesluit onderstaande opmerkingen en vragen.
20.
In het voorliggende ontwerpbesluit worden via lagere wetgeving regels
gesteld over het instellen, aanduiden en handhaven van een rookverbod
op de terreinen behorende tot een gebouw dat, of een inrichting die in
gebruik is bij een onderwijsinstelling. De leden van de SP-fractie steunen
maatregelen die voorkomen dat kinderen en jongeren worden blootgesteld aan roken of in de verleiding komen om te (beginnen met) roken.
Deze leden vragen in dit kader om een overzicht van alle maatregelen die
op de planning staan om roken niet langer toe te staan, inclusief de
daarbij geplande data.
21.
De leden van de SP-fractie lezen dat het rookverbod niet voor de gehele
onderwijssector zal gelden en niet helemaal aansluit bij het inpandige
rookverbod dat voor alle vormen van onderwijs geldt. Graag ontvangen
deze leden een helder overzicht van de verschillen tussen het nu
voorgestelde rookverbod op de terreinen die horen bij gebouwen en
inrichtingen die worden gebruikt voor onderwijs en het verbod dat geldt
in het kader van het inwendige rookverbod. Tevens vragen de leden van
de SP-fractie om een precieze omschrijving van de onderdelen van de
onderwijssector die niet onder het voorliggende ontwerpbesluit vallen.
22.
De leden van de SP-fractie begrijpen de keuze om onderwijsinstellingen
niet te verplichten om ook ’s nachts te handhaven, dit zou wel een erg
grote druk leggen op de instellingen. Deze leden vragen wel waarom er is
gekozen om de wijze van handhaving door onderwijsinstellingen in het
geheel vrij te laten en geen enkele eis te stellen aan de manier van
instellen, aanduiden en handhaven. Dit besluit neemt immers met zich
mee dat er (mogelijk) een brede variëteit aan handhavingsmethoden
gehanteerd zullen worden. Is er niet over gesproken om bepaalde
minimale eisen te stellen? Wordt op enige wijze een voor alle instellingen
gelijkluidende werkwijze bevorderd?
23.
De leden van de SP-fractie vragen in welke andere Europese landen
vergelijkbare regelgeving voor onderwijsinstellingen wordt gehanteerd.
Zijn er voorbeelden uit andere Europese landen waarvan de Nederlandse
onderwijsinstellingen kunnen leren?
24.
Het is de verwachting dat afhankelijk van de wijze waarop invulling wordt
gegeven aan het rookverbod en van de doelgroep de handhaving tijd,
kosten en werkdruk met zich mee zal brengen. De leden van de SP-fractie
vragen met betrekking hiertoe een nadere toelichting. Wat betekent de
introductie van dit rookverbod precies als het gaat om de daarmee
gemoeide tijd en werkdruk voor onderwijsinstellingen? Hebben onderwijsinstellingen de mogelijkheden om aan deze eisen te voldoen? Hoeveel
extra mankracht en hoeveel extra uren zijn er ongeveer nodig? Genoemde
leden lezen dat de eenmalige kosten per onderwijsinstelling worden
geschat tussen de € 1.500 en de € 100.000. Dat is volgens deze leden een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

6

flink bedrag voor de onderwijsinstellingen. Hoe hebben de onderwijsinstellingen hier zelf op gereageerd? Worden de scholen op de een of
andere manier tegemoetgekomen in hun kosten?
25.
Het voorgestelde rookverbod zou ertoe kunnen leiden dat jongeren de
wijk in trekken en zorgen voor een verplaatsing van het probleem, zo
lezen de leden van de SP-fractie. Aangegeven wordt dat dit geen nieuw
probleem is. Misschien is het geen nieuw probleem, maar het is wel een
realistisch scenario, zo constateren zij. Wat zijn de ervaringen op dit punt
tot nu toe? Zitten daar leerpunten bij voor de onderwijsinstellingen die zij
kunnen gebruiken bij het instellen van dit rookverbod?
26.
Als het gaat om de handhaving heeft de NVWA een belangrijke taak. In de
nota van toelichting wordt aangegeven dat het mogelijk is dat, met name
op campussen, stukken terrein die rookvrij zijn worden afgewisseld met
stukken terrein die niet rookvrij zijn. Volgens de leden van de SP-fractie
maakt dit de handhavingstaak van de NWVA niet makkelijker. Wat is het
standpunt van de NVWA in dezen?
27.
De NVWA heeft aangegeven dat «in veel gevallen terreinen die rondom
een onderwijsinstelling liggen niet onder de definitie vallen van het terrein
zoals geformuleerd in de AMvB, waardoor de NVWA dáár niet kan
handhaven». Is duidelijk in welk percentage van de gevallen de terreinen
rondom een onderwijsinstelling niet onder de gehanteerde definitie
vallen? Wat zorgt er precies voor dat die terreinen niet onder deze AMvB
vallen? Waarom is er niet gekozen voor een uitbreiding van het begrip
«terrein» dat gehanteerd wordt in deze AMvB? Begrijpen de leden van de
SP-fractie het goed dat in die gevallen de rookvrije terreinen afhankelijk
zijn van de inzet van de onderwijsinstellingen, gemeenten en andere
betrokkenen?
28.
Scholen kunnen een boete krijgen, individuen die het rookverbod
overtreden echter niet. Is het onderwijsinstellingen toegestaan om de
bestuurlijke boete op een of andere wijze door te berekenen aan de
betreffende overtreders?
29.
Het is de bedoeling dat voorliggend voorstel op 1 augustus 2020 in
werking treedt. Het verbod op rookruimtes in onderwijsinstellingen volgt
echter pas een jaar later. Waarom is er niet voor gekozen deze beide
verboden gelijktijdig in werking te laten treden? Heeft dit invloed op het
werk van de NVWA
II. Reactie van de Staatssecretaris
Ik dank alle leden voor hun inbreng. In verband met de leesbaarheid heb
ik van de gelegenheid gebruik gemaakt de vragen van de leden te
nummeren.
1.
Uit onderzoek in opdracht van het Longfonds blijkt dat de helft van alle
rokers hun eerste sigaret heeft aangestoken op het schoolplein.1
Daarnaast zijn veel mensen die roken tijdens hun schooltijd begonnen. Uit
een factsheet van het RIVM blijkt dat de gemiddelde leeftijd waarop rokers
1

Qrius (2013). Wat vinden jongeren van een rookvrij schoolterrein?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

7

en ex-rokers zijn begonnen met roken, 17 jaar is.2 Ik zal in de nota van
toelichting de stelling «de meeste jongeren roken de eerste sigaret op het
schoolterrein» en de bronvermelding aanpassen conform bovenstaande.
2.
In het Nationaal Preventieakkoord is afgesproken dat schoolterreinen
vanaf 2020 verplicht rookvrij moeten zijn, waarbij onderscheid gemaakt
kan worden tussen de verschillende scholen en instellingen. In de wet
worden de typen scholen en onderwijsinstellingen genoemd die rookvrij
moeten worden. Het is belangrijk dat de norm dat het niet normaal is om
rondom jongeren te roken duidelijk gesteld wordt. Dit past in het streven
om een rookvrije generatie te bereiken. Bij het voorbereiden van dit
conceptbesluit bleek geen aanleiding om per schooltype verschillend over
deze norm te denken.
Het doel van het rookverbod op schoolterreinen is het beschermen van de
jongeren en de norm te stellen dat niet roken normaal is. We weten dat
zien roken doet roken. Uitzonderingen in de vorm van bijvoorbeeld
rookzones (aangewezen plekken waar wel mag worden gerookt) zijn geen
goed idee, omdat het de norm van niet roken ondergraaft. Dit is noch op
het basisonderwijs, noch bij andere typen onderwijs wenselijk, waardoor
een onderscheid maken tussen type onderwijssectoren niet logisch is.
Daarnaast is het niet aannemelijk dat het maken van onderscheid tussen
onderwijssectoren bijdraagt aan het streven naar een rookvrije generatie.
Tevens sluiten de rookvrije onderwijsterreinen aan bij de trend van het
rookvrij worden van sportverenigingen, ziekenhuizen en delen van de
openbare ruimte in gemeenten die zich inzetten voor de rookvrije
generatie.
3.
De inschatting is dat verreweg de meeste terreinen direct aan een
schoolgebouw grenzen. Volledigheidshalve zijn de woorden «in de directe
nabijheid» gekozen om aan te geven dat een terrein dat strikt genomen
niet «direct grenst aan» het schoolgebouw, bijvoorbeeld omdat er een
voet- of fietspad langs het gebouw loopt, dat terrein desondanks tot de
bijbehorende terreinen gerekend wordt. Voorbeelden van gebouwen van
onderwijsinstellingen die niet worden gebruikt voor onderwijs zijn
gebouwen die worden gebruikt als kantoor- of vergaderlocatie, gebouwen
die worden gebruikt voor opslag en in het geval van universiteitscampussen bijvoorbeeld de gebouwen waar studenten een kamer huren.
Veelvuldig of stelselmatig gebruik van een terrein door scholieren en/of
studenten wil zeggen dat het onderwijsterrein wordt gebruikt zoals
bedoeld in het normaal spraakgebruik, dus om kinderen of jongeren te
laten pauzeren of bijvoorbeeld scholieren te laten sporten. Ook het
gebruik door derden, bijvoorbeeld als locaties verhuurd worden, valt
eronder. Een terrein dat niet bij de school of instelling in gebruik is, is
bijvoorbeeld een terrein dat leeg staat en te koop staat, ofwel «in onbruik
is geraakt».
Een school of instelling heeft veel vrijheid om te bepalen wat in de
betreffende school of instelling de geijkte wijze is om het rookverbod in te
stellen, aan te duiden en te handhaven. Een school of instelling hoeft geen
aanvraag voor een besluit te doen, en in die zin niet vooraf te motiveren
waar het rookverbod wel of niet is ingesteld. De school of instelling moet
bij een bezoek van de toezichthouder uiteraard wel duidelijk kunnen
maken waar (en hoe) het rookverbod is ingesteld, zoals dat voor alle
normen geldt.

2

Ter Weijde, Croes (2015) Roken: een aantal feiten op een rij. Trimbos-instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

8

4.
De beheerder van het gebouw of de inrichting waar de school of de
instelling gebruik van maakt, is degene die daar zeggenschap heeft en het
reeds geldende rookverbod in dat gebouw of die inrichting moet instellen,
aanduiden en handhaven, en dat na inwerkingtreding van onderhavige
ontwerp-amvb ook op het bijbehorende terrein zal doen. De verplichting
te handhaven houdt in dat het rookverbod actief gehandhaafd dient te
worden en dat bijvoorbeeld degene die zich niet aan het rookverbod
houdt moet worden aangesproken. Bij handhaven past niet dat roken op
het terrein wordt gedoogd of dat het roken wordt gefaciliteerd. Ook past
het niet om bijvoorbeeld leerlingen wel aan te spreken, maar
medewerkers of bezoekers niet. Het Trimbos-instituut ondersteunt
onderwijsinstellingen om te komen tot een rookvrij schoolterrein. Zo is er
bijvoorbeeld een handreiking «handhaven rookvrij schoolterrein» met
adviezen over hoe te handhaven en een filmpje over hoe rokers aan
kunnen worden gesproken op een rookvrij onderwijsterrein.
Op tijdstippen dat noch het gebouw of de inrichting, noch het bijbehorende terrein wordt gebruikt is handhaving door de onderwijsinstelling
niet verplicht. In de praktijk zal dat met name neerkomen op de avonduren
en nachtelijke uren. De onderwijsinstelling heeft uiteraard wel de vrijheid
om ook buiten de voorgenoemde momenten te handhaven.
VWS heeft in het wetgevingstraject meerdere malen gesprekken gevoerd
met de po-, vo- en mbo-raad en de Vereniging van Hogescholen en de
Vereniging van Universiteiten. Tijdens deze gesprekken is onder meer
gesproken over wat de verplichting van de handhaving door de scholen
en instellingen inhoudt en hoe zij ondersteund kunnen worden door het
Trimbos-instituut.
5.
Die verantwoordelijkheid ligt ingevolge deze ontwerp-amvb bij de
beheerder van het gebouw of de inrichting waar de school of de instelling
gebruik van maakt, net als bij het inpandige rookverbod het geval is. Met
een derde wordt veelal een contract gesloten, bijvoorbeeld een huur- of
gebruiksovereenkomst, waarin wordt overeengekomen dat de huurder of
gebruiker handelt volgens de afspraken die zijn gemaakt. Dat kan ook met
het rookverbod. Indien bijvoorbeeld een theatervereniging na schooltijd
de aula van de onderwijsinstelling huurt om voor een voorstelling te
repeteren, zullen ook de leden van de vereniging niet mogen roken op het
terrein van de onderwijsinstelling en zal het rookverbod moeten worden
gehandhaafd. Hiervoor kan de beheerder van het gebouw of de inrichting
afspraken maken met de desbetreffende theatervereniging. Een schoolbestuur kan bijvoorbeeld de theatervereniging contractueel verplichten het
rookverbod te handhaven tijdens de uren dat zij aanwezig zijn. Het is aan
het schoolbestuur zelf om te bepalen hoe om te gaan met het gebruik van
het gebouw of het bijbehorende terrein door derden.
6.
In het Nationaal Preventieakkoord is inderdaad afgesproken dat aanvullende middelen worden ingezet. Deze middelen zijn al uitgegeven. Met de
middelen is ingezet op onder andere ondersteuning van scholen door
Gezondeschool adviseurs, deskundigheidsbevordering van deze adviseurs
en het vignet Gezonde School. De Gezondeschool-adviseurs kunnen
scholen begeleiden om een rookvrij schoolterrein te realiseren.
Daarnaast ontvangt ook het Trimbos-instituut middelen van VWS om
onderwijsinstellingen te ondersteunen om rookvrij te worden. Zo is er een
help-desk waar onderwijsinstellingen terecht kunnen voor vragen en waar
stappenplannen en goede voorbeelden te vinden zijn.
7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

9

In gesprekken met de po-, vo- en mbo-raad en de Vereniging van
Hogescholen en de Vereniging van Universiteiten is aangegeven dat het
aan de NVWA is om te prioriteren en de wijze vast te stellen waarop zij
haar toezicht inricht. Zoals bij iedere nieuwe norm waar de NVWA toezicht
op gaat houden, ontwikkelt de NVWA een handhavingsaanpak. Daarover
zal de sector geïnformeerd worden. Daarnaast is informatie over het
rookvrij maken van schoolterreinen beschikbaar op de website rookvrijschoolterrein.nl van het Trimbos-instituut.
Voor alle wettelijke maatregelen op tabak uit het Nationaal Preventieakkoord, waaronder het rookverbod op de terreinen bij onderwijsinstellingen, heeft de NVWA in beginsel 3,5 fte capaciteit extra nodig voor
de ontwikkeling van het toezicht en de implementatie daarvan. Voor de
uitvoering van onder andere de extra uit te voeren rookcontroles is
vooralsnog circa 3 fte extra nodig. In totaal gaat het dus om 6,5 fte, dat
staat voor circa 950.000 euro. Deze extra capaciteit wordt in 2020 ook
gebruikt voor de invoering van neutrale verpakkingen, handhaving van
het rookverbod in de horeca (sluiting rookruimtes) en het uitstalverbod.
Ook na 2020 blijft deze extra capaciteit nodig om de resterende maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord voor te bereiden en op het
gehele pakket aan maatregelen toezicht te houden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
8.
In 2016 is het amendement van Dik-Faber, dat de grondslag vormt voor
onderhavige ontwerp-amvb, met een Kamermeerderheid (96 stemmen)
aangenomen. Dit geeft aan dat er draagvlak is om een rookverbod op
schoolterreinen in te voeren voor de verschillende onderwijssectoren.
Voor kinderen en jongeren is onderwijs een plek waar ze veel tijd door
brengen; en in mijn ogen heeft het een voorbeeldfunctie. Het is belangrijk
dat de norm dat het niet normaal is om rondom jongeren te roken
duidelijk gesteld wordt. Uit onderzoek blijkt dat nog ongeveer een derde
van de studenten wel eens rookt en een op de zes dagelijks rookt.3 , 4 , 5
Ook weten we dat zien roken, doet roken. Daarom is gekozen om geen
onderscheid te maken tussen onderwijsinstellingen. Zo zal het op den
duur normaal worden dat men rondom een onderwijsinstelling niet rookt.
Tevens sluiten de rookvrije onderwijsterreinen aan bij de trend van het
rookvrij worden van sportverenigingen, ziekenhuizen en gemeenten die
zich inzetten voor de rookvrije generatie.
9.
De gemeente Groningen heeft besloten om instellingen en organisaties,
waaronder onderwijsinstellingen, die hun terrein rookvrij willen maken, te
helpen door ook in de omgeving rookvrije zones aan te wijzen. Met
behulp van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) heeft deze
gemeente delen van de openbare ruimte rookvrij verklaart. De gemeente
Rotterdam heeft een rookvrije zones aangewezen in de openbare ruimte
tussen het Erasmus MC, de Hogeschool Rotterdam en het Erasmiaans
Gymnasium. Amsterdam heeft eind vorig jaar aangekondigd om net als
Rotterdam ook rookvrije gebieden te gaan aanwijzen in de buurt van
scholen. Bij deze twee laatstgenoemde gemeenten is de rookvrije zone
niet geregeld met een APV maar hebben de gemeenten met het plaatsen
van borden en duidelijke communicatie op een informele wijze een

3

Trimbos-instituut (2017) Middelengebruik onder studenten van 16–18 jaar op het MBO en HBO.
Utrecht
4
CBS (2016) Jaarrapport Landelijke Jeugdmonitor. Den Haag.
5
CBS, RIVM, Trimbos-instituut (2017) Leefstijlmonitor/Gezondheidsenquete. Utrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

10

rookvrije zone ingesteld. Onderwijsinstellingen kunnen verder ook
afspraken maken met leerlingen, medewerkers en de wijk.
10.
Bij voorkeur zou ik zien dat onderwijsinstellingen rokende leerlingen en
medewerkers ondersteunen in het stoppen met roken. Zo kunnen scholen
mee doen aan Stoptober en kunnen onderwijsinstellingen doorverwijzen
naar ikstopnu.nl en de huisarts. Het Trimbos-instituut geeft aan dat
ervaringen van scholen hebben laten zien dat het goed werkt om alle
rookmogelijkheden, ook voor personeel, te beëindigen met de invoering
van een rookvrij schoolterrein.
11.
Het rookverbod dient 24 uur per dag te zijn ingesteld en aangeduid, net
als de rookverboden die op dit moment inpandig op veel plekken gelden
(artikel 10 van de Tabaks- en rookwarenwet). Als het rookverbod
uitsluitend zou gelden tijdens lestijden, geeft het een verkeerd signaal af.
Ook zou dit betekenen dat er voor en na schooltijd wel gerookt mag
worden op het schoolterrein. Uit onderzoek is ook gebleken dat een
rookverbod op het terrein van een onderwijsinstelling alleen effectief is
als er geen uitzonderingen worden gemaakt.6
Wat betreft de handhaving heb ik onderkend dat het handhaven van een
rookverbod op een buitenterrein anders is dan het handhaven binnen.
Immers, een gebouw kan op slot, een terrein niet altijd. Een school of
instelling kan niet garanderen dat er ’s avonds laat niemand op het terrein
aanwezig is, laat staan dat die personen niet roken. Daarom is in het derde
lid van het voorgestelde artikel 6.4 van het besluit opgenomen dat er op
tijden dat noch het gebouw of de inrichting, noch het terrein in gebruik
zijn, niet hoeft te worden gehandhaafd.
Op een campus kunnen naast faculteitsgebouwen en eventuele bedrijven
ook studentenwoningen zijn gevestigd. Deze woningen kunnen in
eigendom zijn of beheerd worden door de universiteit, maar zijn niet in
gebruik voor onderwijs, en het omliggende terrein (vaak een grasveld of
perkje) is niet bij de faculteit in gebruik, maar bij de bewoners van het
studentenhuis. Als niet aan alle voorwaarden genoemd in artikel 6.4,
eerste lid, van de ontwerp-amvb is voldaan, hoeft geen rookverbod te
worden ingesteld. Net als in het voorbeeld hierboven kan een universiteit
niet voorkomen dat er mensen, of dat nou studenten zijn of anderen, op
terreinen komen als die terreinen niet zijn omheind. Dat is ook niet het
doel van deze ontwerp-amvb. Als er in het weekend wordt gestudeerd in
de universiteitsbibliotheek op de campus zal er gehandhaafd moeten
worden op zowel het inpandige als het buiten-rookverbod rondom dat
gebouw.
12.
De kosten zijn afhankelijk van veel verschillende factoren. De totale kosten
voor alle onderwijssectoren om het rookverbod in te stellen, aan te duiden
en te handhaven zijn daarom lastig in te schatten. Er zijn al veel onderwijsinstellingen die al langere tijd een rookverbod hebben ingesteld (80%
in het primair onderwijs), waardoor de kosten van de communicatie en
handhaving inmiddels zijn teruggelopen of geen kosten meer gemaakt
worden. De raming van de schoolraden gaat uit van de situatie waarin
geen enkele onderwijsinstelling een rookvrij schoolterrein heeft en komt
daardoor uit op een hoog bedrag.
6

Rozema, A. D. (2018). Schools as smoke-free zones: Implementation and the impact of outdoor
school ground smoking bans at secondary schools. Enschede: Ipskamp. Zie ook https://
research.tilburguniversity.edu/en/publications/schools-as-smoke-free-zones-implementationand-the-impact-of-outd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

11

De geschatte kosten per onderwijslocatie zoals beschreven in de nota van
toelichting hebben een ruime bandbreedte. Er is namelijk een grote
variëteit aan type en grootte van terreinen in het onderwijs. Het rookvrij
maken van een afgebakend en relatief klein terrein van een basisschool
zal relatief gemakkelijker en goedkoper zijn, dan een open en groot
universiteitsterrein. In het eerste geval zal het aanduiden en de
handhaving minder kosten dan in het tweede geval. De raming van de
schoolraden lijkt uit te gaan van een kostbare wijze van het instellen,
aanduiden en handhaven van een rookverbod. Zo worden bijvoorbeeld
materiële kosten genoemd voor het verwijderen van rookabri’s, rookpalen
en dergelijke, zonder dat een inschatting is gemaakt van het aantal
locaties dat op dit moment daadwerkelijk dergelijke rookvoorzieningen
heeft.
Ik begrijp dat het realiseren van een rookvrij schoolterrein niet van de ene
op de andere dag geregeld is, en dat hier kosten, tijd en inzet bij komen
kijken. Ik wil echter ook benadrukken dat veel scholen, en ook kinderboerderijen, speeltuinen en sportverenigingen al zijn voorgegaan, en op eigen
kracht en ondersteund door bijvoorbeeld het Trimbos-instituut of hun
koepels, rookvrij zijn worden of daar mee bezig zijn. Ik vertrouw erop dat
dit ook gaat lukken bij de onderwijsinstellingen die nu nog niet zover zijn.
Zij kunnen voor deze opgave worden ondersteund door het Trimbosinstituut. Ook om te voorkomen dat elke onderwijslocatie het wiel
opnieuw moet uitvinden.
13.
Er is nog een groot aantal scholen dat de slag naar rookvrij moet maken.
Uit onderzoek van het Mulier-instituut blijkt dat eind 2018 in het po, vo en
mbo respectievelijk 80%, 62% en 14% van de onderwijsinstellingen een
rookvrij schoolterrein hadden.7 In hetzelfde onderzoek wordt aangegeven
wat redenen zijn waarom scholen nog geen rookvrij schoolterrein hebben.
Het blijkt dat veel onderwijsinstellingen in het po hebben aangegeven dat
er geen sprake is van roken op het schoolterrein en ze daarom geen
formeel rookverbod hebben ingesteld. Ik ben blij dat op deze scholen
niet-roken de norm is. Echter, ook deze scholen zullen het rookverbod
moeten instellen, aanduiden en indien nodig handhaven. Ook wordt in het
po en vo als reden genoemd dat rokende medewerkers wel op het terrein,
maar uit het zicht van leerlingen roken en dat schoolbesturen het roken
door medewerkers niet willen verbieden. Het gedogen van roken op het
onderwijsterrein wekt de indruk dat roken normaal is wanneer je
volwassen bent. Dat is niet wenselijk. In het mbo hebben schoolleiders
aangegeven dat leerlingen een plek in de buurt zullen opzoeken om te
roken, met overlast in de buurt als mogelijk gevolg. Scholen kunnen in dat
geval samenwerking zoeken met de wijk en de gemeente, voor zover dat
nog niet het geval is. Een school kan bijvoorbeeld in overleg met
buurtbewoners afspraken maken over gedragsregels voor leerlingen of
studenten. Daarnaast kunnen scholen bij het Trimbos-instituut en
Gezonde Schooladviseurs terecht voor ondersteuning bij ingewikkelde
vraagstukken. Zij kunnen bijvoorbeeld helpen met het creëren van het
draagvlak, wat te doen met overlast in de wijk of het ontwikkelen van een
handhavingsplan. In het communicatietraject wat begin dit jaar van start
zal gaan, zal ook aandacht voor het waterbedeffect zijn.
14.
Laat ik voor dit antwoord uitgaan van de situatie bij een basisschool. De
terreinen waar kinderen normaal gesproken komen, zullen onder het
toepassingsbereik van het voorgestelde artikel 6.4 vallen. Het verplicht
instellen van een rookverbod op alle terreinen die behoren bij een
7

Mulier Instituut, Op weg naar rookvrije schoolterreinen (2018).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

12

onderwijsinstelling zou in de ogen van de regering te ver voeren. Het
voorgestelde toepassingsbereik is gekozen om iets preciezer te benaderen
wat in het normale spraakgebruik onder een «schoolterrein» of «bijbehorend terrein» wordt verstaan. Het is zodanig geformuleerd dat het
rookverbod geldt op terreinen waar leerlingen komen, voor zover het gaat
om terreinen die horen bij de school. Zo zal in het geval dat de basisschool zijn leerlingen gebruik laat maken van de sportvelden en bijbehorende faciliteiten van een lokale sportvereniging – met andere woorden
gevallen waarin er geen gebouw of inrichting van de onderwijsinstelling
staat op het terrein waar leerlingen gebruik van maken – dat sportveld niet
onder het bereik van deze amvb vallen. Wat overigens niet betekent dat
ook niet dát terrein, in samenspraak met de sportvereniging, rookvrij kan
zijn.
Ook terreinen die wel bij een school horen kunnen zijn uitgezonderd,
bijvoorbeeld terreinen die rondom een kantoorgebouw van de scholengemeenschap ligt, of een terrein dat weliswaar in eigendom is van de
school, maar nooit gebruikt wordt door scholieren of studenten als
schoolterrein. Een terrein dat niet onder de reikwijdte van artikel 6.4,
eerste lid, onderdeel a, valt, is een terrein dat weliswaar bij een school
hoort, maar verder weg gelegen is. Denk bijvoorbeeld aan een parkeerplaats van een onderwijsinstelling in een andere wijk. Met andere
woorden, het gaat om situaties waarin het onnodig is een rookverbod te
laten instellen, aanduiden en handhaven, gezien het doel scholieren en
studenten te beschermen. Een rookverbod op werkelijk ieder denkbaar
«bijbehorend terrein» leek daarom te breed, en niet proportioneel.
15.
In hoeverre gemeenten deze ruimte hebben en willen benutten is ter
beoordeling aan de gemeenten zelf, op basis van de autonome verordenende bevoegdheid die zij hebben (artikel 149 Gemeentewet). Ik kan niet
in die beoordeling treden. Wel kan ik verduidelijken dat artikel 10 van de
Tabaks- en rookwarenwet – waarin de rookverboden zijn opgenomen – er
niet aan in de weg staat dat decentrale overheden op plekken die niet
genoemd zijn in artikel 10, eigen regels stellen. Er zijn bij gemeenten veel
vragen over het toepassingsbereik van dit artikel. Die wil ik wegnemen. In
een wetsvoorstel dat recentelijk in internetconsultatie is geweest heb ik
een bepaling opgenomen om dit toepassingsbereik te verhelderen.8 Een
modelbepaling van de Vereniging voor Nederlandse gemeenten is er niet.
16.
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik de leden van de PVV-fractie
naar het antwoord op vraag 7 van de VVD-fractie.
17.
Op dit moment wordt gewerkt aan de invulling van het communicatieplan. Het Trimbos-instituut, schoolraden en de Alliantie Nederland
Rookvrij worden hierbij betrokken. De primaire doelgroep bestaat uit alle
schoolbesturen. De secundaire doelgroep bestaat uit medewerkers,
leerlingen, studenten en ouders. In dit communicatietraject zullen ook
goede voorbeelden een rol spelen. Op deze manier worden scholen die
nog moeten beginnen geïnspireerd en geholpen om ook rookvrij te
worden.
In het communicatietraject zal worden meegenomen hoe schoolbesturen
hun personeel en leerlingen kunnen helpen met informeren over stoppen
met roken en is aandacht voor preventie (niet beginnen met roken). Op dit
moment wordt dat ook al door het Trimbos-instituut gedaan. Het
8

https://www.internetconsultatie.nl/x

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

13

Trimbos-intituut informeert scholen over welke ondersteuning bestaat om
te stoppen met roken. Denk aan ikstopnu.nl, rokeninfo.nl, de vrijstelling
van het eigen risico en meedoen met Stoptober.
18.
Voor alle maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord, waaronder het
rookverbod op de terreinen bij onderwijsinstellingen, heeft de NVWA 3,5
fte capaciteit extra nodig voor de ontwikkeling van het toezicht en de
implementatie daarvan. Voor de uitvoering van de extra inspecties,
waaronder de rookcontroles op schoolterreinen, is daarnaast nog circa 3
fte extra nodig. Ik verwijs de lezen tevens naar het antwoord op vraag 7
van de VVD-fractie.
Aan de NVWA een bevoegdheid geven om individuen rechtstreeks te
beboeten voor het overtreden van het rookverbod, komt erop neer dat
roken gecriminaliseerd wordt, terwijl we roken als een verslaving zien. Ik
vind dat niet de juiste route. Bovendien sluit het niet aan bij de rookverboden die op dit moment gelden in schoolgebouwen en tal van andere
gebouwen, inrichtingen en vervoersmiddelen; ook daar wordt de
beheerder (werkgever, exploitant, etc) aangesproken, niet het individu.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
19.
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik de leden van de D66-fractie
naar het antwoord op de vragen 13 en 17 van de CDA-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
20.
Aankomende maatregelen die relateren aan het niet langer toestaan van
roken zijn het afschaffen van de rookruimtes en de uitbreiding van het
rookverbod met de e-sigaret en het consumeren van tabak op andere
manieren dan door roken, bijvoorbeeld door het te verhitten. De regelgeving voor deze maatregelen is in verschillende stadia van voorbereiding.
De beoogde inwerkingtredingsdatum voor het sluiten van rookruimtes in
(semi-)publieke en openbare gebouwen treedt is 2021, voor de regelgeving voor het sluiten van rookruimtes in het bedrijfsleven is dat 2022.
Het streven is de wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet ter uitbreiding
van het rookverbod per 1 juli 2020 in werking te laten treden.9 Daarnaast
zijn er in het Nationaal Preventieakkoord afspraken gemaakt over rookvrije
kindomgevingen, zoals speeltuinen, kinderboerderijen en sportvereniging.
Vanaf 2020 zijn alle speeltuinen en kinderboerderijen rookvrij en vanaf
2025 zijn alle sportverenigingen rookvrij.
21.
Het rookverbod op de terreinen behorende bij onderwijsinstellingen geldt
inderdaad niet voor álle onderwijsinstellingen. Het gaat dan om
niet-bekostigde internationale scholen als bedoeld in artikel 1, onderdeel
b, onder 4, van de Leerplichtwet 1969; dit zijn scholen die geaccrediteerd
moeten zijn door een door het Ministerie van OCW erkende internationale
accreditatieorganisatie en onder toezicht staan van het betreffende land.
Bijvoorbeeld het Lycée Français, de Deutsche Internationale Schule en de
zogenoemde Ambassadescholen. De scholen die in de volksmond ook wel
internationale scholen worden genoemd zijn bekostigde afdelingen van
reguliere scholen in het primair en voortgezet onderwijs. Zij vallen wel
9

Kamerstuk 35 321, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

14

onder de sectorwetgeving van het Ministerie van OCW en daarmee onder
het rookverbod op schoolterreinen zoals voorgesteld in onderhavig
ontwerpbesluit. Bij niet-bekostigde instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs als bedoeld in de Wet educatie en beroepsonderwijs kan
worden gedacht aan instellingen die een diploma-erkenning hebben als
bedoeld in artikel 1.4.1. van die wet, zoals Schoevers, NTI en LOI. Wat
betreft de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
gaat het om rechtspersonen die niet zijn opgenomen in de bijlage bij die
wet, waarin de bekostigde instelling zijn opgenomen. Dat betreft al dan
niet geaccrediteerde opleidingen, bijvoorbeeld voor post-initieel
onderwijs.
22.
Er is een grote variëteit aan type en grootte van terreinen in het onderwijs.
Het rookvrij maken van het terrein zal dan ook niet eenduidig zijn, maar
vraagt om een casus-specifieke aanpak. Een variëteit in uitvoering lijkt mij
in dit geval niet problematisch. Het leidt tot hetzelfde doel: een rookvrije
omgeving voor scholieren en studenten. De (rechts)persoon die het
rookverbod moet instellen, aanduiden en handhaven kan zelf de invulling
bepalen, passend bij de situatie. Het stellen van eisen aan de manier van
instellen, aanduiden en handhaven kan leiden tot onnodige regeldruk. Een
bepaalde aanpak zal op de ene onderwijsinstelling beter werken dan de
andere onderwijsinstelling. Daarnaast zal een basisschool met een relatief
klein schoolterrein met weinig rokende medewerkers andere inzet moeten
te plegen wat betreft het handhaven, dan bijvoorbeeld een hogeschool
met meerdere gebouwen en terreinen, met rokende studenten. Het is
voorstelbaar dat in de laatstgenoemde situatie de handhaving intensiever
moet worden opgepakt. Bij handhaving hoort erop letten dat niet wordt
gerookt, het niet gedogen van roken en het aanspreken van personen die
roken. Overigens gelden voor de reeds bestaande rookverboden ook geen
wettelijke eisen die een gelijkluidende werkwijze verplicht.
23.
Onder andere in België, Denemarken, Zweden en Spanje geldt er een
wettelijk rookverbod op onderwijsterreinen.10 Zo geldt er in België een
rookverbod op het schoolterrein vanaf het schooljaar 2018/2019. In
Finland en Ierland zijn er verschillende universiteiten met een rookvrije
campus.
24.
Er worden geen eisen gesteld aan de manier van het instellen, aanduiden
en handhaven van een rookverbod op terreinen van onderwijsinstellingen. Degene die het rookverbod moet instellen, aanduiden en
handhaven kan zelf de invulling bepalen, passend bij de situatie.
Leerlingen of studenten, medewerkers en bezoekers moeten geïnformeerd worden over het rookverbod. Bij handhaving kan worden gedacht
aan bijvoorbeeld erop letten dat niet wordt gerookt, het niet gedogen van
roken en het aanspreken van personen die roken.
De schoolraden hebben de Vaste Kamercommissie van VWS en mij een
brief gestuurd met hun inschatting van de totale kosten. De totale kosten
voor alle onderwijssectoren om het rookverbod in te stellen, aan te duiden
en te handhaven zijn lastig in te schatten. Ik verwijs de leden voor een
verder antwoord op die vraag naar het antwoord op vraag 12 van de
PVV-fractie.

10

https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/tobacco/docs/smokefree_legislation_overview_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

15

Er zijn geen middelen voor scholen beschikbaar gesteld. Wel zijn er
middelen gereserveerd voor een communicatietraject gericht op
schoolbesturen, leraren en leerlingen. Ik ben met de schoolraden in
gesprek over de vormgeving van dit traject. Daarnaast zijn er middelen
beschikbaar gesteld voor de extra ondersteuning van onderwijsinstellingen via het Trimbos-instituut.
25.
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik de leden naar het antwoord
op vraag 13 en 17 van de CDA-fractie.
26.
De NVWA stelt dat dit de handhavingstaak niet efficiënter maakt, immers
er zal nagegaan moeten worden welke delen van het terrein rookvrij
behoren te zijn, maar zij geeft aan dat de taak uitvoerbaar is. Bij dit soort
campussen zal een toezichtsbezoek meer tijd in beslag nemen dan bij een
onderwijsinstelling met een klein en afgebakend terrein.
27.
De NVWA heeft aangegeven niet te kunnen handhaven als er gerookt
wordt op terreinen die niet worden ondervangen door de ontwerp-amvb.
Het gaat dan om de openbare ruimte of terreinen die in eigendom zijn bij
particulieren of bedrijven. Bijvoorbeeld een openbare weg die over een
campus of direct langs een schoolplein loopt. Het uitbreiden van het
begrip terrein zoals de leden voorstellen, zou betekenen dat particulieren,
bedrijven en decentrale overheden verplicht zouden worden om op hun
eigen terreinen een rookverbod in te stellen ten behoeve van de school of
instelling waar zij naast liggen. Daarvoor biedt de Tabaks- en rookwarenwet (artikel 10, lid 2a) geen ruimte; bovendien lijkt mij dat een
buitenproportionele ingreep.
28.
In zijn algemeenheid kan een school of instelling (of andere beheerder, als
bedoeld in artikel 10 van de wet) voorwaarden stellen aan het betreden
van de gebouwen, inrichtingen en terreinen, en aan het overtreden van
die regels eventuele consequenties verbinden. Denk aan huisregels.
Dergelijke voorwaarden moeten in elk geval op voorhand kenbaar zijn
voor de persoon die het gebouw, de inrichting of terrein betreedt en
redelijk zijn in verhouding tot de overtreding. Of dat zo zou zijn bij het
doorberekenen van boetes kan ik in zijn algemeenheid niet beoordelen,
dat is aan de scholen en instellingen (of andere beheerders) zelf.
29.
In 2016 is het amendement aangenomen waarmee de grondslag voor
rookvrije schoolterrein is gecreëerd; in die bepaling wordt 2020
genoemd.11 In het Nationaal Preventieakkoord is afgesproken om
rookruimtes in de (semi-)publieke sector per 2022 te sluiten. Echter in
september 2019 oordeelde de Hoge Raad dat rookruimtes in de horeca in
strijd zijn met het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging en als
gevolg daarvan per direct verboden zijn.12 Door deze nieuwe situatie
moest opnieuw worden bekeken naar het beleid van de rookruimtes
buiten de horeca. Het streven is dat de rookruimtes in de (semi-)publieke
sector per 2021 sluiten, en rookruimtes op de werkplek per 2022. Uiteraard
kan een onderwijsinstelling er voor kiezen om de rookruimte eerder of
tegelijkertijd met de invoering van het rookvrije schoolterrein te sluiten.

11
12

Kamerstuk 34 234, nr. 9.
HR 27 september 2019, ECLI:NL:HR:2019:1449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

16

De verschillende inwerkingtredingsdata belemmeren het werk van de
NVWA niet. De NVWA kan op beide onderwerpen toezicht houden en
optreden wanneer sprake is van een overtreding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 011, nr. 77

17