Jaarverslag subsidieregeling PrEP
Periode januari 2022 tot en met september 2022

RIVM-CIb
Fleur van Aar, Silke David

Inhoud
Samenvatting .......................................................................................................................................... 2
PrEP regeling ........................................................................................................................................... 4
Ontwikkeling toestroom regeling ........................................................................................................... 5
Terugblik: augustus 2019 – november 2021....................................................................................... 5
Januari 2022 – sept 2022 .................................................................................................................... 6
PrEP via andere zorgverleners ............................................................................................................ 7
Surveillance consulten, soa en hiv .......................................................................................................... 8
Centra Seksuele gezondheid ............................................................................................................... 8
SHM: aantal hiv diagnoses in Nederland ............................................................................................ 9
Knelpunten............................................................................................................................................ 10
Financiële krapte binnen de PrEP-regeling ....................................................................................... 10
Krapte binnen de regeling: maximaal aantal deelnemers ................................................................ 10
Samenwerking met huisartsen ......................................................................................................... 11
Verschuiving cliëntenpopulatie CSG’s .............................................................................................. 11
Bereik kwetsbare groepen ................................................................................................................ 12
Samenwerking met apothekers ........................................................................................................ 12
Kosten van de PrEP-regeling tot nu toe ................................................................................................ 13
Verwachting PrEP-gebruik komende jaren en vervolgadvies ............................................................... 13
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 15
Surveillance PrEP-gebruik ..................................................................................................................... 15
Aantal personen in PrEP-zorg binnen de regeling ............................................................................ 15
Startconsulten ................................................................................................................................... 15
Driemaandelijkse controles .............................................................................................................. 15
Karakteristieken PrEP-gebruikers binnen de PrEP-regeling.............................................................. 16
Aantal nieuwe hiv infecties bij CSG’s ................................................................................................ 17
Soa diagnoses bij PrEP-gebruikers .................................................................................................... 18

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 1 of 19

Samenvatting
Met ingang van 2021 geldt binnen de PrEP-subsidieregeling een maximum van 8.500 deelnemers. De
regionale GGD Centra Seksuele Gezondheid (CSG’s) met taken binnen de ASG-regeling hebben een
uitvoerende rol, het RIVM-CIb coördineert. Deze rapportage periode gaat over januari 2022 tot en
met september 2022.
In 2020 en 2021 liep de inclusie van nieuwe deelnemers vertraging op als gevolg van afschaling van
de zorg bij de CSG’s gerelateerd aan de coronapandemie en later vanwege capaciteitsproblemen
door uitval van personeel en vaccinatiecampagnes (eind 2021 tot begin 2022). In deze periode kon
het PrEP-programma (PrEP-verstrekking en medische controles) doorgaan voor bestaande cliënten.
Met daling van COVID-19 aantallen en versoepelingen van de maatregelen in 2021 werd de
hulpverlening, inclusief PrEP-zorg weer opgeschaald door CSG’s. Eind november 2021 was 89,9%
van het maximaal aantal deelnemers bereikt.
In 2022 bleef de vraag naar PrEP onveranderd hoog en bleef de instroom toenemen. In juni was
landelijk het maximale aantal cliënten zo goed als volledig is geïncludeerd (98,6%) en in augustus
hebben alle regio’s dit percentage bereikt. Ook het aantal personen die wachten op PrEPverstrekking bleef verder toenemen in 2022. Dit was volgens verwachting gezien de verlichting van
de maatregelen rond COVID-19. Het aantal wachtenden gerapporteerd door de CSG’s nam toe van
1.425 in november 2021 naar 2.710 in september 2022. Een mogelijke verklaring voor de gestegen
belangstelling in juli/augustus 2022 is gelegen in de berichtgeving rondom monkeypox vaccinatie,
waarbij MSM en transgenders die PrEP gebruiken of hiervoor op de wachtlijst staan als eerste
opgeroepen werden voor vaccinatie.
Resultaten uit de landelijke surveillancedata laten zien dat in totaal 11 hiv-infecties zijn
geconstateerd bij PrEP-gebruikers binnen de regeling. De meest waarschijnlijke oorzaak van deze
infecties is gelegen in het verkeerd gebruik van PrEP-medicatie; bijvoorbeeld bij gebruik rondom
seks, te kort voor risicocontact starten met gebruik of verkeerd stoppen met gebruik. Data van
Stichting Hiv Monitoring laten een verdere daling van het aantal hiv diagnoses en nieuwe infecties
zien in 2021, wat hoogstwaarschijnlijk gerelateerd is aan de toename van PrEP-gebruik. Naast PrEP
speelt ook o.a. het vroegtijdig opsporen en behandelen van hiv-infecties hierbij een rol.
De belangrijkste knelpunten blijven de krapte binnen de regeling in het maximaal aantal
deelnemers, een niet adequate financiële vergoeding voor PrEP-consulten en coördinatie en de
beperkte toegankelijkheid van PrEP-zorg via andere zorgverleners. De PrEP-regeling kan door de
combinatie van deze knelpunten niet aan alle vraag naar PrEP voldoen. Het is niet bekend hoeveel
huisartsen landelijk meewerken aan PrEP-verstrekking en hoeveel personen in PrEP-zorg zijn via
huisartsen. Op basis van de gegevens van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) is te zien
dat sinds juni 2021 maandelijks ongeveer 800 tot 900 personen PrEP afnemen bij de openbare
apotheken. Hiervan is 94% voorgeschreven door een huisarts.
Een ander knelpunt is een verschuiving in de populatie bij CSG’s naar meer MSM-consulten. Cliënten
binnen PrEP-regeling zullen altijd voorrang hebben in verband met het doorlopende en intensieve
karakter van PrEP-zorg. Bij aanhoudende (en nieuwe) uitdagingen op het gebied van financiële en
personele capaciteit blijven de ASG-consulten daarom kwetsbaar.
Gezien het maximaal aantal deelnemers binnen de PrEP-regeling zo goed als behaald is, is de
verwachting dat de komende maanden de wachtlijsten nog verder zullen oplopen. Na verloop van
tijd zal een plateau worden bereikt.
Het is van belang om tijdig voorbereidingen te treffen voor de continuering van PrEP-zorg na afloop
van de regeling. Het lage aantal hiv-infecties onder PrEP gebruikers binnen de regeling, de

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 2 of 19

aanhoudende vraag naar PrEP, de uitputting van de regeling, de expertise die CSG’s de afgelopen
jaren hebben opgebouwd en het feit dat PrEP-zorg bij huisartsen nog niet vanzelfsprekend is pleiten
voor behoud van een centrale rol van de CSG’s in de PrEP-verstrekking. In deze fase van de hivepidemie in Nederland en met het doel Nederland naar nul nieuwe hiv-infecties is een bredere
toegang tot PrEP-voorzieningen te verantwoorden. Het blijft daarom belangrijk PrEP-zorg via andere
zorgverleners ook toegankelijker te maken, o.a. door te blijven inzetten op verbetering van de
samenwerking met huisartsen. Daarnaast dient onderzocht te worden of een deel van de cliënten
veilig PrEP zou kunnen gebruiken via andere verstrekkers zoals aanbod via online aanbieders en
privé klinieken.

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 3 of 19

PrEP regeling
De PrEP-regeling, bedoeld voor preventief gebruik van hiv remmers (PreExpositieProfylaxe, PrEP)
voor personen met een verhoogd risico op hiv, is voortgekomen uit een kabinetsbesluit in 2018 en
komt tegemoet aan het advies van de Gezondheidsraad betreffende PrEP. 1 Conform het advies van
het RIVM heeft VWS besloten om de GGD regio’s die betrokken zijn bij de uitvoering van de regeling
Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG-regeling), de PrEP-zorg uit te laten voeren. De
coördinatie van de subsidieverlening van de PrEP-regeling ligt, net zoals de ASG-regeling, bij het
RIVM-CIb. De PrEP-regeling is vanaf augustus 2019 van kracht en regelt PrEP-verstrekking en -zorg
over 5 jaar met een maximaal besteedbaar bedrag van 26,4 miljoen. Tussen augustus 2019 en
december 2020 was de inclusie beperkt tot 6.500 personen. Sinds de actualisatie van de regeling in
2021 naar aanleiding van de toegenomen vraag naar PrEP en de financiële knelpunten bij de CSG’s,
geldt in de PrEP-subsidieregeling een maximum inclusie van 8.500 personen met een hoog risico op
hiv en vergoedingstarieven van respectievelijk €210,00 voor een startconsult en €150,00 voor een
follow-up consult (respectievelijk €192,70 en €136,00 tussen augustus 2019 en december 2020).
Het totaal aantal deelnemers is conform een verdeelsleutel toegewezen aan de acht deelnemende
regio’s. Deze verdeelsleutel is gebaseerd op het percentage personen bekend vanuit de ASG-regeling
met het hoogste risico op hiv per regio. Anders dan in eerdere jaren, hebben enkele regio’s hebben in
2022 een aantal plekken beschikbaar gesteld aan regio’s, die ondanks de verhoging van het aantal
plekken meteen weer vol waren of dreigden te raken. Dit is slechts op kleine schaal gebeurd, omdat
de CSG’s met nog beschikbare plekken deze nog in de toekomst nodig hebben. Vanaf januari 2023
zullen de “uitgeleende” plekken weer worden teruggegeven.
Het staat GGD’en in een regio vrij om, in overleg met de andere GGD’en binnen een regio, het nut en
de mogelijkheden van een eigen PrEP-voorziening te overwegen. GGD Gooi en Vechtstreek heeft
geen CSG en daardoor geen geschikte voorwaarden voor een PrEP-aanbod. Het relatief kleine CSG
van GGD Zuid-Holland Zuid in Dordrecht heeft historisch weinig aanloop van MSM en andere
cliënten met hoog risico op het oplopen van hiv en kan cliënten naar het nabij gelegen CSG van GGD
Rotterdam-Rijnmond verwijzen. Sinds januari 2021 heeft GGD Amsterdam de cliënten die in PrEPzorg waren bij GGD Zaanstreek-Waterland overgenomen. Regio Noord heeft in het eerste halfjaar
van 2021 het includeren van nieuwe cliënten tijdelijk stil gezet. Wel werden de 3-maandelijkse PrEPcontroles uitgevoerd voor deelnemers die al in zorg waren. Reden hiervoor was ingegeven door
onder meer financiële en personele krapte en visievorming binnen de regio omtrent PrEPverstrekking. De verhoging van de consultvergoeding in 2021 heeft bijgedragen aan het weer
oppakken van nieuwe intakes binnen de PrEP-regeling.
De CSG’s vragen een eigen bijdrage van €7,50 per 30 pillen aan de deelnemende cliënten. Deze
bedragen worden na afloop van het kalenderjaar met de ontvangen subsidie verrekend. Deelnemers
mogen zelf kiezen of zij intermitterend of doorlopend PrEP willen slikken. Bovendien ontvangen alle
regio’s een coördinatiebudget (€ 10.000 per GGD in een regio). PrEP medicatie wordt op verzoek van
VWS centraal ingekocht door RIVM-DVP na een internationale aanbesteding. RIVM-DVP zorgt ook
voor distributie van PrEP-medicatie aan de GGD’en.
De regeling is in beginsel vooral gericht op MSM met een verhoogd risico op een hiv-infectie, maar
ook andere groepen met een verhoogd risico op hiv (o.a. personen met een migratieachtergrond uit
hiv endemische landen en transgender personen) komen in aanmerking voor inclusie. Een

1

Preventief gebruik van hiv-remmers | Advies | Gezondheidsraad

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 4 of 19

multidisciplinaire richtlijn vormt de basis voor de inclusiecriteria 2 en de testfrequentie. In de regeling
wordt ervan uitgegaan dat cliënten na intake driemaandelijks op controle komen voor soa en hiv
testen en nierfunctie bepalingen volgens de richtlijn. In juli 2022 is de richtlijn geüpdatet waarbij
controles voor hiv en bacteriële soa in principe nog steeds driemaandelijks plaatsvinden, maar op
indicatie en passend bij de individuele situatie kan gekozen worden om éénmalig of met regelmaat
het testinterval te verlengen (naar bijvoorbeeld vier- of zesmaandelijks).

Ontwikkeling toestroom regeling
Het RIVM-CIb heeft sinds oktober 2019 periodiek het aantal cliënten op PrEP uitgevraagd bij CSG’s
om aan de informatiebehoefte van de minister tegemoet te komen. De gegevens zijn een indicatie
van de situatie op dat moment.

Terugblik: augustus 2019 – november 2021
Na een aarzelende start in 2019, steeg het aantal geïncludeerde personen in 2020 snel. Er waren
echter duidelijke regionale verschillen tussen regio’s in de voortgang (zie PrEP jaarrapport 20213). De
inclusie van deelnemers liep vertraging op als gevolg van afschaling van de zorg bij de CSG’s
gerelateerd aan de coronapandemie. Personen die al PrEP gebruikten’ werden nog gezien maar de
intake van nieuwe gebruikers was bij de meeste CSG’s vrijwel niet mogelijk tot en met mei 2020.
Door de gedragsmaatregelen (social distancing) was bovendien de vraag naar PrEP sterk afgenomen of
deelnemers switchten van dagelijks gebruik naar rondom seks.
CSG’s moesten zich telkens aanpassen aan de fases van coronabestrijding. Na de eerste COVID-19
golf ontstonden capaciteitsproblemen vanwege uitval van personeel door COVID-19 (ziekte,
quarantaineverplichting). De meeste CSG’s behaalden maximaal 60% tot 80% van de capaciteit voor
de coronapandemie. De uitputting van het aantal PrEP plekken steeg na de eerste coronagolf snel
naar 83% in november 2020. Met daling van COVID-19 aantallen en versoepelingen van de
maatregelen in 2021 werd de hulpverlening, inclusief PrEP-zorg weer opgeschaald door CSG’s.
Dientengevolge steeg het aantal PrEP-gebruikers weer gestaag. Eind november 2021, hadden 2
regio’s het (nieuwe) regionale maximum aantal deelnemers bereikt, 4 regio’s naderen het maximaal
aantal deelnemers (>80%) en 2 regio’s zaten rond 65% van het maximaal aantal deelnemers.

2
3

Nederlandse multidisciplinaire richtlijn Pre-expositie profylaxe (PrEP) ter preventie van hiv. Update 2022.
Jaarverslag subsidieregeling PrEP | Rapport | Rijksoverheid.nl

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 5 of 19

2019
2020
Totaal aantal deelnemers

Percentage

aug

juni

april

feb

dec

okt

aug

juni

april

feb

dec

okt

aug

juni

april

feb

dec

110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
okt

Aantal

9000
8500
8000
7500
7000
6500
6000
5500
5000
4500
4000
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
0

2021
2022
Percentage van het maximaal aantal deelnemers*

Figuur 1. Het totaal aantal cliënten geïncludeerd per einde van de maand; okt 2019 tot en met september 2022.
Gegevens conform opgave van de CSG’s.
Voetnoot: er zijn geen aantallen opgevraagd voor de maanden december (2020 en 2021) en juli (2021 en 2022).
* In het voorjaar van 2021 werd met terugwerkende kracht tot aan 1 januari 2021 het maximaal aantal
personen dat mag worden geïncludeerd binnen de PrEP-regeling verhoogd naar 8.500 in plaats van 6.500.

Januari 2022 – sept 2022
In de december 2021 en de eerste maanden van 2022 heeft de inzet van CSG-personeel voor de
COVID-19 (booster)vaccinatiecampagne de instroom van deelnemers vertraagd. Ook had de
monkeypox uitbraak in de zomermaanden van 2022 grote impact op de primaire processen van de
CSG’s. Desondanks bleef de vraag naar PrEP onveranderd hoog en bleef de instroom toenemen. In
juni was landelijk het maximale aantal cliënten zo goed als volledig geïncludeerd (98,6%) en in
augustus hebben alle regio’s dit percentage bereikt (Figuur 1 en Figuur 2). Het lijkt alsof het
maximale aantal cliënten binnen de regeling wordt overschreden in sommige regio’s (in september
betrof dat 66 personen). Het kan in de praktijk voorkomen dat personen die nog (net) niet zijn
uitgestroomd naar een andere PrEP-verstrekker of zijn gestopt met PrEP nog wel als deelnemer
geregistreerd staan. Ook kan het voorkomen dat CSG’s bepaalde cliënten een recept voor PrEP
meegeven en soa-controles aanbieden binnen de ASG regeling en die ten onrechte meegeteld
worden als PrEP regeling deelnemer.
Ook het aantal cliënten dat wacht op PrEP-verstrekking bleef verder toenemen in 2022 (Figuur 3). Dit
was volgens verwachting, gezien de verlichting van de maatregelen rond COVID-19. Deze stijgende
trend had ook te maken met het hervatten van het regulier werk bij de CSG’s na corona. Personele
bezetting en spreekuurruimte zijn ook voor de PrEP-zorg beperkende factoren. Concreet nam het
aantal wachtenden gerapporteerd door de CSG’s toe van 1.425 in november 2021 naar 2.710 in
september 2022. Er was een scherpe stijging van het aantal wachtenden in augustus in vrijwel elke
regio, maar deze was het grootst voor regio Noord-Holland/Flevoland. Een mogelijke verklaring voor
deze gestegen belangstelling is gelegen in de berichtgeving rondom monkeypox vaccinatie, waarbij
MSM en transgenders die hiv-PrEP gebruiken of hiervoor op de wachtlijst staan bij de CSG’s als
eerste opgeroepen worden voor vaccinatie. GGD Amsterdam en GGD Haaglanden waren in juli al
gestart met het vaccineren van mensen uit de hiv-PrEP doelgroep.

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 6 of 19

140%
120%
100%
80%
60%
40%
20%
0%

NH/Flevo
januari

Oost

Noord

februari

maart

ZHN
april

ZHZ
mei

juni

ZeeBra
juli

augustus

Lim

Utr

september

Figuur 2. Percentage cliënten geïncludeerd vanaf januari 2022 tot en met september 2022 berekend o.b.v.
maximaal 8.500 deelnemers. Gegevens conform opgave van de individuele CSG’s.
Voetnoot: Er zijn geen aantallen bekend voor juli 2022.

3000
2500
2000
1500
1000
500

2021

september

augustus

juni

mei

april

maart

februari

januari

november

0

2022

Figuur 3. Het aantal personen op de wachtlijst bij CSG’s conform opgave van de individuele CSG’s tussen november
2021 en september 2022.
Voetnoot: Er zijn geen aantallen bekend voor juli 2022.

PrEP via andere zorgverleners
Op basis van de gegevens van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) is te zien dat uitgifte
van PrEP-medicatie een vergelijkbare trend volgt als eerder omschreven voor de CSG’s (Figuur 4):
een sterke daling in het aantal PrEP-voorschriften tijdens de eerste COVID-19 golf (april/mei 2020),
toenames tijdens periodes waarbij maatregelen werden afgeschaald (zomer 2020 en 2021) en een
lichtere daling tijdens de 2e COVID-19 golf tot aan het voorjaar van 2021. Sinds juni 2021 krijgen

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 7 of 19

maandelijks ongeveer 800-900 personen PrEP voorgeschreven. In juni 2022 werd 94%
voorgeschreven door huisartsen, 2% door een specialist en 4% door overige zorgverleners,
waaronder online PrEP-aanbieders. Deze percentages zijn in de periode januari 2019 tot juni 2022
stabiel.
In juni 2022 werd volgens opgave van de hiv-behandelcentra aan ca 105 personen PrEP verstrekt. Dit
betreft cliënten die op de wachtlijst staan van CSG’s, niet aan de indicatiecriteria voldoen van de
PrEP-regeling of cliënten die per sé bij het hiv-behandelcentrum willen blijven. Met name in de
regio’s waar het maximaal aantal deelnemers binnen de regeling is bereikt, er een wachtlijst is en
waar huisartsen aangeven PrEP-zorg niet te kunnen leveren wordt PrEP voorgeschreven door hivbehandelcentra. In enkele regio’s (o.a. Maastricht en Leiden) is er samenwerking tussen huisarts en
specialisten: 1,5-lijnszorg van specialisten die PrEP-zorg aanbieden vanuit huisartspraktijken.
Het aantal commerciële PrEP-aanbieders (privé klinieken of online zorg) neemt toe. Het RIVM heeft
geen zicht op het aantal personen dat hiervan gebruik maakt en hoe de kwaliteit en veiligheid van
deze zorg geborgd is.

1600
1400
1200
1000
800
600
400
200
0
1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 4. Aantal unieke klanten die PrEP-pillen kopen per maand, openbare apotheken, januari 2018 t/m juni
2022. Data ter beschikking gesteld door Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK).

Surveillance consulten, soa en hiv
Centra Seksuele gezondheid
Surveillancegegevens, waaronder het aantal personen in PrEP-zorg, karakteristieken van PrEPgebruikers en aantallen soa en hiv bij PrEP-gebruik worden uitvoerig in bijlage 1 beschreven.
PrEP-gebruikers worden bij intake op hiv getest en indien negatief en bij PrEP-gebruik
driemaandelijks op soa en hiv getest. Binnen de PrEP-regeling zijn tot nu toe 23 cliënten tijdens een
startconsult en 11 cliënten tijdens een 3-maandelijkse controle of een extra soa-controle
(bijvoorbeeld vanwege partnerwaarschuwing of klachten) met hiv gediagnostiseerd. Uit voorlopig
onderzoek zijn er geen aanwijzingen dat de hiv-infecties gediagnosticeerd bij CSG’s zijn ontstaan
door resistentieontwikkeling vanwege PrEP-gebruik. Één patiënt bleek geïnfecteerd door een reeds
resistente HIV-1 variant. Het RIVM kan geen aanvullende informatie over de mogelijke oorzaken van
deze hiv-diagnoses kunnen verzamelen in verband met privacywetgeving. Een kwalitatief onderzoek

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 8 of 19

wordt door GGD Amsterdam opgezet om hier meer inzicht in te verkrijgen. Artsen bij de CSG’s geven
mogelijke verklaringen zoals dat PrEP niet correct wordt gebruikt bijvoorbeeld bij het switchen van
dagelijks naar rondom seks gebruik of dat instructies verkeerd worden begrepen door taalbarrières
bij personen met een migratieachtergrond.
Er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat PrEP gebruik tot toename van soa onder gebruikers leidt
(bijlage 1, figuur 7). Er is sprake van een zeer licht dalende trend in het vindpercentage naarmate
personen langer PrEP gebruiken voor chlamydia en gonorroe waarna het vindpercentage stabiliseert.
Het syfilis-vindpercentage is stabiel gedurende periode van PrEP-gebruik.

SHM: aantal hiv diagnoses in Nederland
Volgens cijfers van Stichting Hiv Monitoring 4 vertoont het aantal nieuwe hiv-diagnoses onder MSM
een stabiele dalende trend (van 772 in 2010 naar 250 in 2021). Het percentage recente hiv-infecties
onder MSM met een nieuwe diagnose was de afgelopen jaren stabiel rond 71%, maar in 2021 is
sprake van een scherpe daling naar 62%. Deze daling kan wijzen op een effect van PrEP-gebruik
onder MSM met een verhoogd risico op hiv. Van een recente hiv-infectie is sprake als een persoon in
het jaar voorafgaand aan de hiv-diagnose negatief getest is geweest en/of wanneer er in de
bloedtest aanwijzingen zijn voor een recente infectie.
De SHM 5 verzamelde de afgelopen jaren toenemend data over eerder PrEP-gebruik bij hiv patiënten
in zorg. De gegevensverzameling over eerder PrEP gebruik is nog niet compleet (voor 11% van alle
personen in 2018, 29% in 2019, 35% in 2020, 45% in 2021 en 56% in de eerste 5 maanden van 2022).
De resultaten gaan over alle voorschrijvers van PrEP en over een periode voor start van de PrEPregeling. Eind 2021 was van 735 patiënten informatie over PrEP-gebruik beschikbaar, waarvan 75
eerder PrEP gebruik rapporteerden (74 cismannen en 1 transman). Eenenzeventig mannen (95%)
rapporteerden seks met mannen. Van de 660 personen die aangaven nog geen PrEP te hebben
gebruikt, wilden 39 personen wel PrEP gaan gebruiken, maar zij testten hiv-positief bij de screening
voor het starten met PrEP. Vier personen rapporteerden dat zij hiv-positief testten terwijl zij op een
wachtlijst stonden voor PrEP.
Van de 75 personen die eerder PrEP-gebruik rapporteerden, kregen er 37 (49%) PrEP voorgeschreven
door een Nederlandse zorgverlener: 18 door een huisarts, 15 door de GGD en 3 via hivbehandelcentra en voor 1 persoon was de voorschrijver onbekend. De overige 38 personen
verkregen PrEP via een buitenlandse zorgverlener, een informele route (n=18) of de voorschrijver was
onbekend (n=13). Achtentwintig personen testte hiv-positief tijdens PrEP gebruik. Van de 47
personen die niet tijdens PrEP gebruik hiv positief werden getest, rapporteerden er 21 (45%) een
negatieve hiv test na afsluiten van het PrEP gebruik. De rest had geen hiv-test gedaan kort na het
stoppen met PrEP (n=22; 47%) of de informatie was niet bekend (n=4; 9%). Dagelijks PrEP gebruik
werd gerapporteerd door 20 personen (28%), PrEP rondom seks door 17 personen (23%),
intermitterend door 5 personen (7%), 3 personen (4%) hadden PrEP minder dan een week gebruikt
en voor 30 personen (40%) was het schema onbekend.
Bij 46 van de 75 personen die aangaven PrEP te hebben gebruikt via diverse aanbieders voorafgaand
aan hun hiv diagnose werd gekeken naar resistentie van hiv die kan worden gerelateerd aan recent
PrEP-gebruik. Dit werd bij 9 van de 46 mensen aangetoond. Voor hen is de resistentiebepaling van
HIV Monitoring Report 2022. Human Immunodeficiency Virus (HIV) Infection in the Netherlands. Amsterdam:
stichting hiv monitoring, 2022. Online beschikbaar vanaf 17 november 2022: www.hiv-monitoring.nl
5
Special Report: Prior use of pre-exposure prophylaxis. Amsterdam: stichting hiv monitoring, 2022. Online
beschikbaar vanaf 17 november 2022: www.hiv-monitoring.nl
4

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 9 of 19

belang voor het hiv-behandelregime. Er was 1 (van de 9) persoon met een combinatie van
resistentiemutaties, waarbij het zeer waarschijnlijk is dat deze persoon geïnfecteerd is door een
reeds resistente HIV-1 variant en niet dat de resistentie ontwikkeld is onder PrEP gebruik.

Knelpunten
In 2022 hebben zich geen nieuwe knelpunten voorgedaan, maar met het vol raken van de regeling
worden de knelpunten nog evidenter en de verschillen in de ervaringen tussen de regio’s worden
kleiner. Hieronder zijn de belangrijkste knelpunten toegelicht.

Financiële krapte binnen de PrEP-regeling
Regio’s ervaren nog steeds financiële druk ondanks de verhoging van de tarieven in 2021. Dit
verschilt echter tussen regio’s en hangt samen met verschillen in de kosten van PrEP-zorg onder
andere doordat contracten met laboratoria voor soa-diagnostiek regionaal worden afgesloten en
verschillend omgegaan wordt met het soort personeel dat de PrEP-zorg uitvoert. Sommige CSG’s
voelen zich gedwongen om tekorten op te vangen via ASG-middelen, wat vervolgens ten koste gaat
van de soa-zorg binnen de CSG’s (zie ook knelpunt verschuiving cliëntenpopulatie). Veelal wordt
aangegeven dat de coördinatie in de regio, contacten met externe zorgverleners zoals huisartsen
veel meer tijd vergt dan vanuit het tarief en de coördinatiekosten per CSG vergoed wordt. Ook
hebben CSG’s weinig financiële ruimte om extra activiteiten uit te voeren om toegankelijkheid van
PrEP-zorg te borgen, zoals het verbeteren van de samenwerking met en het bijscholen van
huisartsen.

Krapte binnen de regeling: maximaal aantal deelnemers
De vraag naar PrEP blijft ook in de periode januari tot en met september 2022 hoog en met het
bereiken van het maximaal aantal deelnemers en de beperkte toegankelijkheid van PrEP via
huisartsen (zie knelpunt ‘samenwerking huisartsen’) zien CSG’s de wachtlijst groeien zoals eerder in
het rapport vermeld. CSG’s geven aan dat het wachtlijstbeheer steeds meer tijd kost met het voller
raken van de regeling. Het aantal wachtenden verschilt tussen regio’s en tussen CSG’s binnen regio’s.
Enkele regio’s (bv regio Limburg) laten meer cliënten toe en bieden de soa-controles binnen de ASGregeling. De medicatie wordt in die gevallen op recept via de huisarts of GGD verkregen en zelf
betaald door de cliënt.
Het huidige aantal wachtenden van 2.710 geeft mogelijk niet het werkelijk aantal wachtenden aan.
Los van de eerder genoemde toestroom vanwege de selectie voor een monkeypox vaccinatie zijn de
criteria om op de wachtlijst te komen sterk verschillend tussen de CSG’s. Sommige CSG’s plaatsen
alleen de meest kwetsbare cliënten op de wachtlijst. Andere CSG’s vullen de wachtlijst tot het
maximale aantal in de regeling voor het betreffende CSG of hanteren geen wachtlijst of cliënten
worden zonder triage vooraf op de wachtlijst gezet. Ook beheer van de wachtlijst blijft achter
wegens capaciteitsgebrek. Navraag bij de CSG’s leert dat veel personen na de triage (waaruit bleek
dat zij in aanmerking komen voor PrEP-gebruik) nog weken, bij sommige locaties soms maanden
moeten wachten tot zij ingepland kunnen worden voor een intake gesprek. Sommige CSG’s geven
aan dat veel van de cliënten op de wachtlijst PrEP al krijgen voorgeschreven via de huisarts en over
willen stappen naar het CSG. Dit is vaak ingegeven door financiële overweging en omdat de zorg op
het CSG als prettiger wordt ervaren.
De CSG’s adviseren aan wachtenden PrEP-zorg elders te regelen. Sommige CSG’s proberen cliënten
die stabiel op PrEP zijn over te dragen naar de huisarts om anderen ook gebruik te kunnen laten
maken van de regeling. De mogelijkheden voor PrEP-zorg elders zijn echter beperkt en huisartsen
blijven terughoudend t.a.v. PrEP. Specialisten van hiv-behandelcentra schrijven PrEP voor aan een
beperkt aantal cliënten die niet bij het CSG of de huisarts terecht kunnen.

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 10 of 19

Samenwerking met huisartsen
Samenwerking met de huisartsen is altijd sterk aangemoedigd. Echter, deze samenwerking verloopt
nog steeds moeizaam. De LHV staat nog steeds achter het standpunt dat de verstrekking van PrEP
en de bijbehorende begeleiding geen basis huisartsenzorg is. Bovendien wordt deze preventieve
zorg volgens hen onvoldoende vergoed6. Daarnaast geven veel huisartsen nog steeds aan dat zij
onvoldoende kennis hebben om PrEP-zorg te leveren. Patiënten kunnen wel bij hun huisarts terecht
voor informatie over het gebruik van PrEP. Dientengevolge zijn de meeste huisartsen alleen bereid
tot indicatie van PrEP op basis van de multidisciplinaire richtlijn. Zij schrijven dus wel op verzoek en
indien relevant een recept uit voor PrEP-medicatie. Niet alle huisartsen delen de mening van de LHV
en zien een belangrijke rol van de huisarts bij de PrEP-zorg 7,8. Het is niet bekend hoeveel huisartsen
landelijk meewerken aan PrEP-verstrekking.
De regio’s hebben verschillende ervaringen in de samenwerking met huisartsen. Regio’s die veel
hebben geïnvesteerd in bijscholing van huisartsen en doktersassistenten merken dat hiermee de
bereidheid om aan PrEP-verstrekking toeneemt. Huisartsen hebben vooral problemen met de
benodigde tijdsinvestering voor startconsulten. Wanneer deze door de GGD verzorgd worden zijn zij
vaak wel bereid om PrEP-zorg op zich te nemen. Cliënten moeten dan wel bereid zijn hun eigen risico
voor de soa-testen te gebruiken. CSG’s geven echter aan dat cliënten die PrEP niet via de GGD
kunnen verkrijgen nauwelijks terecht bij een betrouwbare en deskundige zorgverlener. Het is
onbekend hoeveel personen PrEP gebruiken via een informele route zonder 3-maandelijkse
controles. Bij informeel PrEP gebruik is er een grotere kans dat PrEP niet correct wordt gebruikt, een
hiv-infectie wordt opgelopen die niet gediagnosticeerd wordt en het virus resistentie ontwikkelt.

Verschuiving cliëntenpopulatie CSG’s
Veel regio’s ervaren door de PrEP-regeling extra belasting waardoor het risico bestaat van een
verschuiving van risicogroepen met meer nadruk op MSM binnen de ASG regeling. Deze verschuiving
werd versterkt door de noodzakelijke afschaling van de zorg bij de CSG’s voor risicogroepen ten
gunste van PrEP-gebruikers tijdens de coronapandemie. De aantallen consulten binnen de ASG zijn
inmiddels weer zo goed als op het niveau van voor de coronapandemie (Figuur 5). Het aantal
consulten was altijd het hoogst voor vrouwen; dit is echter verschoven naar MSM sinds de eerste
coronagolf en het toenemende aantal PrEP deelnemers over de tijd (Figuur 5). PrEP-consulten
zullen altijd voorrang hebben op de ASG-consulten in verband met het doorlopende en intensieve
karakter van PrEP-zorg. Bij aanhoudende (of nieuwe) uitdagingen op het gebied van financiële en
personele capaciteit blijft er druk bestaan op en de ASG-consulten.

https://www.lhv.nl/actueel/nieuws/prep-verstrekking-en-begeleiding-door-ggd
https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/de-cruciale-rol-van-de-huisarts-bij-prep.htm
8
https://www.soaaids.nl/nl/professionals/themas/seksoa-magazine/nederlandse-huisartsen-prep
6
7

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 11 of 19

20000
18000
16000

Aantal consulten

14000
12000
10000
8000
6000
4000
2000
0

Q3

Q4

Q1

Q2

2019

Q3

Q4

Q1

2020

Vrouwen: aantal consulten

Q2

Q3

Q4

2021
MSM ASG en PrEP

Q1

Q2
2022

Heteromannen: aantal consulten

Figuur 5. Aantal soa- en PrEP-consulten naar geslacht en seksueel contact per kwartaal, Centra Seksuele
Gezondheid 1 juli 2019 t/m 30 juni 2022

Bereik kwetsbare groepen
Veldpartijen merken op dat kwetsbare groepen de PrEP-verstrekking en -zorg via de CSG’s nog
onvoldoende bereiken. Om deze groepen te bereiken zijn extra inspanningen nodig, waar de
financiële en personele capaciteit bij CSG’s voor ontbreekt. De veldpartijen pleiten voor een quotum
voor deze groepen die de reguliere zorg niet weten te vinden, bij de huisarts niet in aanmerking
komen of door financiële problemen PrEP niet kunnen bekostigen. CSG’s zien ook cliënten die de
eigen bijdrage aan PrEP niet kunnen dragen. Sommige CSG’s hebben hiervoor, in enkele gevallen in
samenwerking met gemeentes, speciale potjes gereserveerd om zelf de eigen bijdrage te vergoeden.

Samenwerking met apothekers
Op basis van de gegevens van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) is te zien dat uitgifte
van PrEP-medicatie tussen januari 2018 en juli 2019 snel toenam en na introductie van de PrEPregeling in augustus 2019 ook weer snel afnam (Figuur 4) 9. Apothekers waren niet onverdeeld blij
met de concurrentie die zij ervaren door de verstrekking tegen een lage bijdrage van PrEP-medicatie
via de CSG’s binnen de PrEP-regeling. Daarnaast constateerden zij dat zij onvoldoende geïnformeerd
werden van PrEP-gebruik via de GGD van hun cliënten.
In 2021 hebben CSG’s zich ingezet om apothekers zo goed mogelijk te informeren. Inzet van een
elektronische systeem voor data-uitwisseling werd, gezien het tijdelijke karakter van de regeling als
niet haalbaar gezien. Schriftelijke berichtgeving (via brief of beveiligde mail) van PrEP-gebruik aan
apothekers, mits de cliënt hiervoor akkoord geeft, is in principe bij de CSG’s doorgevoerd in 2021. Dit
blijkt in de praktijk echter lang niet altijd mogelijk. Veel cliënten blijken geen (vaste) apotheek te
hebben. Daarnaast geven CSG’s aan dat de berichtgeving teveel éénrichtingsverkeer is: niet alleen
zouden GGD’en de apotheken op de hoogte moeten stellen van PrEP-gebruik, maar de apotheken
ook de GGD’en van medicatiewijzigingen.

9

https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2019/prep-pil-krijgt-voet-aan-de-grond-in-nederland

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 12 of 19

Kosten van de PrEP-regeling tot nu toe
De kosten van de PrEP-regeling worden jaarlijks berekend en zijn voor 2021 en 2022 nog niet
bekend. De afrekening van de regeling vindt jaarlijks plaats via de gemeentelijke SiSa
verantwoording de cijfers vanuit de SiSa zijn eind 2022 nog niet vrijgegeven. Kosten kunnen wel op
basis van de subsidieaanvragen geschat worden.
In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de aangevraagde subsidie in 2019 t/m 2023 in het kader
van de PrEP-regeling. De aangevraagde subsidie voor 2020 is hoger dan de realisatie, vooral
veroorzaakt door de coronapandemie. De verwachting is dan ook dat een deel van het budget dat
beschikbaar was voor PrEP niet is ingezet in 2020 en 2021. Het bedrag dat tot nu toe is aangevraagd
binnen de regeling (inclusief 2023) ligt ruim onder het vooraf in de uitvoeringstoets geschatte bedrag
voor deze periode (ruim 6 miljoen).
Tabel 1. Overzicht totaal aangevraagde subsidie in 2019 t/m 2023 in het kader van de PrEPregeling.
Jaar
2019
2020
2021**
2022**
2023
Totaal

Aangevraagde subsidie*
€ 1.729.085
€ 3.635.448
€ 4.205.827
€ 4.232.310
€ 4.694.035
€ 13.802.670

*na correctie verrekening verwachte eigenbijdragen PrEP;
**vanaf 2021 verhoogde tarieven en aantallen cliënten

Verwachting PrEP-gebruik komende jaren en vervolgadvies
Het maximaal aantal deelnemers van 8.500 binnen de regeling is zo goed als bereikt. Door de
aanhoudende vraag naar PrEP zal naar verwachting de komende tijd de wachttijd bij CSG’s verder
oplopen en worden personen die PrEP willen gaan gebruiken vaker doorverwezen naar de huisarts of
de hiv-behandelaar. Na verloop van tijd verwachten we dat het aantal wachtenden wel een plateau
bereikt. Uit de praktijk blijkt dat cliënten die PrEP niet via de GGD kunnen verkrijgen nauwelijks
terecht kunnen bij een andere betrouwbare en deskundige zorgverlener. Het RIVM verwacht hierin
de komende tijd geen grote veranderingen.
Het aantal hiv-diagnoses blijft verder dalen. De exacte bijdrage van PrEP aan deze afnemende trend
is helaas niet met zekerheid vast te stellen. Feit is dat het aantal hiv-diagnoses onder PrEPgebruikers in de regeling laag is, terwijl het de groep is met het hoogste risico op hiv. SHM
rapporteert voor 2021 een afnemend percentage personen met een nieuwe hiv-diagnose en een
recente negatieve hiv-test, wat kan wijzen op een effect van PrEP. Er is daarnaast geen bewijs dat de
incidentie van soa onder PrEP-gebruikers toeneemt. De huidige bevindingen met betrekking tot
resistentie-ontwikkeling van hiv door PrEP-gebruik zijn vooralsnog niet zorgwekkend. Het blijft
echter belangrijk om resistentie-ontwikkeling met name bij voormalig PrEP-gebruik goed te
monitoren.
Goed om te vermelden is dat in 2022 het bestaan van de PrEP-regeling van dienst is geweest voor de
bestrijding van de monkeypox uitbraak. Doordat een moeilijk bereikbare groep met verhoogd risico
en van onbekende grootte al in beeld was bij de CSG’s, had het RIVM gegevens om het benodigde

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 13 of 19

aantal vaccins in te schatten, kon de doelgroep relatief gemakkelijk worden bereikt en konden
GGD’en snel schakelen.
VWS heeft inmiddels de resultaten van een tussentijdse evaluatie van de PrEP-regeling ontvangen.
Met name het advies in de geüpdatete professionele richtlijn om het testinterval vergroten van 3maandelijks naar 4- of 6-maandelijks op basis van risico kan ook nu al voor verlichting van de
werkdruk bij de CSG’s voeren. Voor de personen op de wachtlijsten zal dit echter geen effect
hebben. Bovendien zorgt deze verandering voor minder uniformiteit in de testfrequentie, wat de
monitoring van PrEP-gebruik en surveillance van soa en hiv op zich en ook de interpretatie van
resultaten nog complexer maakt.
Zoals ook benoemd in de beleidsvisie seksuele gezondheid 10 wil het RIVM wijzen op de noodzaak om
tijdig voorbereidingen te treffen voor de continuering van PrEP-zorg na afloop van de regeling. De
CSG’s hebben op het gebied van PrEP-zorg de afgelopen jaren veel expertise opgebouwd. De
aanhoudende vraag naar PrEP, de uitputting van de regeling en het feit dat PrEP-zorg bij huisartsen
nog niet vanzelfsprekend is pleiten voor behoud van een centrale rol van de CSG’s in de PrEPverstrekking. In deze fase van de hiv-epidemie in Nederland en met het doel Nederland naar nul
nieuwe hiv-infecties is een breder toegang tot PrEP-voorzieningen te verantwoorden.
Een goed PrEP-aanbod voorkomt informeel PrEP-gebruik. Informeel gebruik van PrEP, zonder
passende PrEP-zorg, kan leiden tot problemen met (te) laat onderkende hiv-infectie en
resistentieontwikkeling van hiv. Het blijft daarom belangrijk PrEP-zorg via andere zorgverleners ook
toegankelijker te maken. Enkele regio’s zijn succesvol in het versterken van de samenwerking met
huisartsen, o.a. door het geven van bijscholing of het overdragen van cliënten die stabiel op PrEP
zijn. Het verbeteren van de samenwerking met huisartsen vergt ook landelijke aanpak, o.a. door te
zorgen voor een passende vergoeding voor huisartsen. Aangezien onder meer het capaciteitstekort
dat CSG’s ervaren binnen de huidige PrEP-regeling en huisartsen doorgaans geen rol voor zichzelf
weggelegd zien in PrEP-verstrekking en -zorg is het goed ook te kijken hoe kwalitatief goed,
betaalbaar commercieel zorgaanbod, al dan niet online, toegankelijk gemaakt kan worden.

10

Kamerbrief over beleidsvisie seksuele gezondheid | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 14 of 19

Bijlage 1
Surveillance PrEP-gebruik
Aantal personen in PrEP-zorg binnen de regeling
Tussen augustus 2019 en 30 juni 2022 zijn er in totaal 55.885 PrEP start en 3-maandelijkse follow-up
consulten geregistreerd in de landelijke surveillance data van soa- en PrEP-consulten bij de CSG’s
(Tabel 2). Op 30 juni 2022 had het PrEP regeling programma naar schatting 8.261 deelnemers - 97%
van het maximaal toegestane personen binnen de PrEP-subsidieregeling. Deelnemers maakten
gemiddeld 18 maanden gebruik van de PrEP-regeling.

Startconsulten
In totaal zijn er 9.688 PrEP-startconsulten uitgevoerd tussen 1 augustus 2019 en 30 juni 2022 (Tabel
2). Voor 1.866 personen ontbrak een startconsult doordat de cliënt al in PrEP-zorg was bij de GGD,
de cliënt geen toestemming gaf voor het delen van gegevens met het RIVM of het startconsult werd
overgeslagen bij een goede overdracht door een andere zorgverlener. Eveneens zijn de controles één
maand na start overgeslagen bij personen die PrEP al gebruikten voor het startconsult of deze
controles zijn niet of als follow-up consult geregistreerd in verband met een ingewikkeld
registratieproces in het elektronische patiëntendossier van CSG’s. De meest voorkomende indicatie
voor PrEP was het hebben van receptieve anale seks zonder condoom met personen met een
onbekende hiv-status (68%; Tabel 3). Na een startconsult of een eerste PrEP-consult startte
minimaal 86% daadwerkelijk met inname van PrEP-medicatie.
Tabel 2. Aantal startconsulten, 1 maand na startconsulten, 3maandelijkse follow-up consulten uitgevoerd binnen de PrEPregeling, Centra Seksuele Gezondheid augustus 2019-juni 2022
Aantal
%
Startconsulten
Totaal
9.688
100
aug-dec 2019
1.859
19,2
jan-dec 2020
3.078
31,8
jan-dec 2021
3.470
35,8
jan-jun 2022
1.281
13,2
Geen startconsult
1.866
1 maand na startconsulten
4.674
48,2
3-maandelijkse follow-up consulten
Totaal
46.197
100
aug-dec 2019
1.837
8
jan-dec 2020
11.731
52
jan-dec 2021
19.972
40
Jan-jun 2022
12.656

Driemaandelijkse controles
In totaal hebben tussen 1 augustus 2019 en 30 juni 2022 46.197 PrEP follow-up consulten
plaatsgevonden (Tabel 2). De mediane tijd tussen follow-up consulten was 13 weken, wat aangeeft
dat de meeste deelnemers elke 3 maanden een controle hadden volgens protocol. Dagelijks gebruik
werd bij 54% van de follow-up consulten geregistreerd, gebruik rondom seks bij 38% van de
consulten en in bij 4% van de consulten werd beide regimes gerapporteerde. Gebruikers kunnen

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 15 of 19

switchen van methode over de tijd, maar deze patronen en de invloed van de coronapandemie (het
switchen naar gebruik rondom seks) zijn nog niet in kaart gebracht.
In totaal zijn 3.363 personen binnen de regeling lost to follow-up geraakt (geen consult minimaal 7
maanden na het laatste consult). Het stoppen met PrEP is 735 keer geregistreerd, met het hebben
van minder risico op hiv als belangrijkste reden (68%). Bijwerkingen waren voor 46 personen (11%)
de reden om te stoppen 11% en 25 personen (6%) stopte vanwege verstoring van de nierfunctie.

Karakteristieken PrEP-gebruikers binnen de PrEP-regeling
In tabel 3 worden karakteristieken van personen bij het eerste PrEP-consult weergegeven. Het RIVM
voert verdiepende analyses uit om karakteristieken van PrEP-gebruikers in vergelijking met
personen die geen PrEP gebruiken en gedragspatronen voor en tijdens PrEP-gebruik te onderzoeken.
Uit de analyses naar karakteristieken blijkt dat de PrEP-regeling minder goed jonge MSM bereikt en
dat jonge MSM ook minder vaak daadwerkelijk starten met PrEP. MSM met een lager
opleidingsniveau en MSM sekswerkers worden wel bereikt met startconsulten, maar gaan daarna
vaker niet over op het daadwerkelijk gebruiken van PrEP.
Tabel 3. Karakteristieken van personen bij het eerste consult in de PrEP-regeling bij de Centra Seksuele
Gezondheid, augustus 2019-juni 2022
Aantal
consulten %
Totaal aantal personen met een eerste PrEP consult
11.087
100,0
Geslacht en seksueel contact
Mannen die seks hebben met mannen
10742
96,9
Vrouwen
28
0,3
Heteroseksuele mannen
7
0,1
Transgender
310
2,8
Man, seksueel contact onbekend
6
0,1
Mediane leeftijd (IQR)
34 (27 - 45)
Migratie achtergrond
Nederlands
6360
57,4
Anders niet soa/hiv endemisch gebied
1235
11,1
Migrant uit soa/hiv endemisch gebied
2586
23,3
Kind van migrant uit soa/hiv gebied
874
7,9
Onbekend
32
0,3
1
Opleidingsniveau
Hoog
6720
60,6
Middelbaar
2434
22,0
Laag
871
7,9
Onbekend
1062
9,6
Ooit eerder getest op hiv
Nee
550
5,0
Ja
10520
94,9
Onbekend
17
0,2
Aantal partners in de afgelopen 6 maanden
0-1
1.042
9,4
2-5
3.786
34,1
6-9
1.712
15,4

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 16 of 19

>10
Onbekend
Chemsex in de afgelopen 6 maanden2
Nee
Ja
Onbekend
Groepsseks in de afgelopen 6 maanden
Nee
Ja
Onbekend
PrEP indicatie bij start3
Anale soa-diagnose
Anale seks zonder condoom met een partner met onbekende hivstatus
PEP
Anders4
Onbekend (bij een 3-maandelijks follow-up consult)
PrEP gebruik in de laatste 12 maanden bij start
Nee
Ja, 4-12 maanden geleden
Ja, in the laatste 3 maanden
Voorschrijver indien PrEP in afgelopen jaar werd gebruikt5
CSG
Huisarts
Hiv-consulent
Andere arts/specialist
PrEP studieverband
Informeel
Anders
Onbekend

4.412
135

39,8
1,2

6642
4302
143

59,9
38,8
1,3

4.347
3.310
3.430

39,2
29,9
30,9

1941

17,5

7565
393

68,2
3,5

1155
1866

10,4
16,8

6353
382
4352

57,3
3,4
39,3

720
1206
202
215
260
303
304
1851

15,2
25,5
4,3
4,5
5,5
6,4
6,4
39,1

1

Laag: geen, basisonderwijs, lbo, mavo, vmbo, mbo-1; Middelbaar: mbo-2-4, havo, vwo; Hoog: hbo en
universiteit.
2
Druggebruik voor of tijdens seks: heroine, xtc/MDMA, cocaine, speed, ketamine, GHB/GBL, crystal meth
en/of mephedrone.
3
PrEP indicaties zijn alleen geregistreerd bij het start-consult. Een persoon kan voldoen aan meerdere
indicaties.
4
Belangrijke andere indicaties waren o.a. ernstige angst voor het oplopen van hiv, niet terecht kunnen bij
de huisarts en kwetsbaarheid van de client (migranten, jonge MSM, trangenders, sekswerkers).
5
Percentage is berekend op basis van het aantal personen die PrEP gebruik in het afgelopen jaar
rapporteerden.

Aantal nieuwe hiv infecties bij CSG’s
Het aantal nieuw gediagnosticeerde hiv-infecties bij MSM die zich lieten testen bij een CSG is snel
gedaald van ongeveer 80 diagnoses per kwartaal in 2011 naar 22 diagnoses in het tweede kwartaal
van 2022 (waarvan 1 bij een PrEP regeling deelnemer; Figuur 6). Ook het hiv-vindpercentage is snel
afgenomen: van ongeveer 1,8% in 2011 naar 0,4% in het tweede kwartaal van 2019. Vanaf het derde
kwartaal van 2019 is de trend opgesplitst voor PrEP-gebruikers en MSM die voor een ASG-consult

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 17 of 19

Aantal hiv-diagnoses

komen. Door de hogere testfrequentie bij MSM die PrEP gebruiken zijn deze trends moeilijk te
vergelijken. Het aantal hiv-diagnoses en het vind-percentage onder PrEP-gebruikers is erg laag. De
trend voor ASG-consulten en PrEP startconsulten laat geen duidelijke trend zien. De piek in het
vindpercentage in het tweede kwartaal van 2020 wordt verklaard door de afschaling van soa-zorg bij
de CSG’s en prioritering van risicogroepen. De bijdrage van verschillende factoren op de dalende
trends zijn helaas niet van elkaar te onderscheiden. Om een betere inschatting te kunnen maken van
het effect van PrEP is inzicht nodig in de trend van het aantal recente infecties (incidentie) en
veranderingen in determinanten van hiv-infectie. Het RIVM zal nagaan of een modelleringsstudie
inzicht kan bieden in het effect van de PrEP-pilot op de hiv-incidentie.
120

3,0

100

2,5

80

2,0

60

1,5

40

1,0

20

0,5
0,0

0
Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1 Q3 Q1
2011 2012 2013 2014 2015
Aantal hiv-diagnoses
Aantal hiv-diagnoses ASG/PrEP start

2016

2017 2018 2019 2020 2021 2022
Aantal hiv-diagnoses PrEP pilot
vindpercentage

Figuur 6. Het aantal hiv-diagnoses en het hiv-vindpercentage (het aantal testen/aantal diagnoses) bij MSM per
kwartaal, Centra Seksuele Gezondheid: 1 januari 2011 t/m 30 juni 2021.

Soa diagnoses bij PrEP-gebruikers
Figuur 7 laat het chlamydia-, gonorroe- en infectieuze syfilis-vindpercentage zien voor eerste PrEPconsulten en de daarop volgende 3 maandelijkse follow-up consulten. Het laat eerst een dalende
trend zien in het vindpercentage voor chlamydia en gonorroe, waarna het chlamydia vindpercentage
blijft schommelen rond 9% en het gonorrroe-vindpercentage rond 10%. Het vindpercentage voor
infectieuze syfilis blijft heel stabiel rond 2%.

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 18 of 19

Vind-percentage

14,0
12,0
10,0
8,0
6,0
4,0
2,0
0,0

Chlamydia-vindpercentage
Syfilis-vindpercentage

gonorroe-vindpercentage

Figuur 7. Soa-vindpercentages onder PrEP-gebruikers bij het eerste PrEP-consult en de driemaandelijkse controles
binnen de PrEP regeling bij de CSG’s, 1 augustus 2019-30 juni 20201

Jaarrapportage subsidieregeling PrEP 2022

Page 19 of 19