BIJLAGEN BIJ

Advies bekostiging
wijkverpleging 2022

15 september 2020

Inhoud
Bijlage 1: Onderzoeksrapport Pilot cliëntprofielen wijkverpleging

3

Bijlage 2: Onderzoek bekostiging systeemfuncties wijkverpleging

4

Bijlage 3: Analyse liberalisering tarieven wijkverpleging

32

Bijlage 4: Proces en stappen tot aan 2022

36

Bijlage 5: Fraudetoets

38

Bijlage 6: Analyse financiële effecten

43

2 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Bijlage 1:
Onderzoeksrapport Pilot
cliëntprofielen wijkverpleging
Dit document is bijgevoegd als separate bijlage.

3 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Bijlage 2:
Onderzoek bekostiging
systeemfuncties wijkverpleging
Waarom een onderzoek naar systeemfuncties in de wijkverpleging?
We hebben onderzoek gedaan naar de inrichting en bekostiging van systeemfuncties binnen de
wijkverpleging, waaronder onplanbare wijkverpleging in avond, nacht en weekend. Binnen de
beleidsregel verpleging en verzorging bestaat de prestatie regionale beschikbaarheidsfunctie
onplanbare zorg. Door partijen wordt aangegeven dat het regionaal contracteren van deze zorg
onvoldoende tot stand komt. Het doel van het onderzoek is om inzicht te verkrijgen in wat
systeemfuncties precies zijn, wat de omvang is en waar een bekostiging van een systeemfunctie in
de wijkverpleging aan zou moeten voldoen. Naast onplanbare wijkverpleging hebben we ook
gekeken naar mogelijk andere systeemfuncties, zoals coördinatie, samenwerking en preventie op
populatieniveau.
ActiZ, V&VN, Zorgthuisnl en ZN hebben in 2019 het initiatief genomen voor een gezamenlijk kader
om in 2020 en 2021 te komen tot een toekomstbestendige wijkverpleging. Een van de eerste
stappen in dit kader is een betere organisatie van de onplanbare nachtzorg. Hieraan zijn ook acties
gekoppeld om al in 2020 tot een betere organisatie van de onplanbare nachtzorg te komen.
Partijen merken gezamenlijk het volgende op:
“Wanneer meerdere zorgaanbieders in dezelfde regio de onplanbare nachtzorg aanbieden, is dat
inefficiënt en leidt dit niet tot de beste zorg voor de cliënt. Voor onplanbare nachtzorg dienen er
namelijk altijd professionals bereikbaar en beschikbaar te zijn, terwijl relatief weinig cliënten
daadwerkelijk onverwacht nachtzorg nodig hebben.”
Het onderzoek moet beantwoorden hoe een bekostiging kan bijdragen om regionaal en in
gezamenlijkheid een systeemfunctie efficiënt aan te kunnen bieden.
De term systeemfunctie is geadopteerd in de wijkverpleging. Dat wil niet zeggen dat andere
sectoren geen systeemfuncties kennen. Andere typeringen zijn bijvoorbeeld Organisatie &
Infrastructuur (O&I) binnen de huisartsenzorg, acute zorg tijdens ANW-uren geleverd door
huisartsenposten, ELV-coördinatiepunten of algemene dienstverlening ten behoeve van verzekerde
zorg (ADZ). Voor het positioneren van systeemfuncties kunnen we ook naar deze voorbeelden
kijken.

4 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Wat hebben we onderzocht?
Aan het begin van dit jaar is er een enquête uitgezet onder zowel zorgaanbieders als
zorgverzekeraars om informatie over op te halen over:
1. De definitie van een systeemfunctie.
2. Welke systeemfuncties we kunnen onderscheiden in de wijkverpleging.
3. Hoe deze ingekocht en bekostigd worden.
4. Praktijkvoorbeelden voor de sector.

We hebben in totaal 70 reacties van zorgaanbieders ontvangen en 9 reacties van zorgverzekeraars.
Daarnaast zijn er enkele interviews afgenomen bij deskundigen over dit onderwerp. Deze
informatie hebben we gebruikt om tot een definitie van een systeemfunctie te komen, een
overzicht van actuele systeemfuncties te geven, de huidige bekostiging te beschrijven en
aanbevelingen te doen voor verbeterde bekostiging van systeemfuncties.

Bevindingen
Definitie systeemfuncties
Een systeemfunctie in de wijkverpleging zien we als een functie met de volgende eigenschappen:


Zorgverzekeraars en zorgaanbieders kunnen de systeemfunctie alleen
doelmatig organiseren op bovenlokaal niveau (regionaal).



De functie hangt samen met een aparte organisatie van zorg voor
bijvoorbeeld een voorziening of infrastructuur.



Niet alle zorgaanbieders hoeven deze functie te organiseren, er is
behoefte aan een selectie van zorgaanbieders die dit doen.



Het regionaal organiseren van de functie is van wezenlijk belang voor het
lokaal goed functioneren van wijkverpleging.

Systeemfuncties zijn dus gericht op het onderhouden van een netwerk, infrastructuur en
organisatie om de zorglevering heen en zijn niet individueel toewijsbaar. Hiermee is een
systeemfunctie vooral een regionale organisatievorm en geen individuele zorgfunctie, die door een
zorgaanbieder wordt geleverd.
De meeste respondenten kunnen zich vinden in deze definitie. In de enquête was ook de volgende
eigenschap van een systeemfunctie opgenomen: “De functie past niet goed binnen de reguliere
bekostiging, dat wil zeggen landelijk gemiddelde prestaties verpleging en verzorging.” Deze
conditie hebben we op verzoek van de respondenten laten vallen, omdat bekostiging een
waarderingsinstrument is en geen onderdeel van de beschrijving van zorg en zorg ondersteunende
activiteiten.

5 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Leveren systeemfuncties
Voorbeelden van systeemfuncties
We hebben drie voorbeelden van mogelijke systeemfuncties voorgelegd aan aanbieders en
verzekeraars
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg.
2. Coördinatie en samenwerken, bijvoorbeeld herkenbare en aanspreekbare
teams wijkverpleging of het organiseren van de Juiste Zorg op de Juiste Plek.
3. Preventie in de wijk op populatie niveau.

Van de 70 respondenten geven 49 aanbieders aan de beschreven systeemfuncties te herkennen. In
totaal hebben 28 aanbieders één of meerdere aanvullingen voor systeemfuncties gedaan. De meest
genoemde aanvulling zijn regionaal werkende teams van gespecialiseerd verpleegkundigen, die
beschikken over gespecialiseerde aantekeningen/diploma’s/certificaten op het gebied van complexe
wondzorg, neurologie, orthopedie, longzorg, COPD-zorg, hartfalen, oncologie en kindzorg. Andere
aanvullingen zijn:


Case management dementie, vanwege het samenwerken in de keten en
de regionale organisatie.



Zorgcentrale met regionaal triageteam, bestaande uit samenwerking
onplanbare en acute zorg met ketenpartners HAP/SEH/RAV.



De regionale coördinatiefunctie ELV. De coördinatiefunctie ondersteunt in
de triage van de juiste zorg, geeft inzicht in de beschikbare capaciteit en
is 24/7 bereikbaar voor huisartsen, ziekenhuizen en andere ketenpartners.

Zowel de zorgverzekeraars als enkele zorgaanbieders merken op moeite te hebben om coördinatie,
samenwerken en preventie als voorbeelden van systeemfuncties te zien. Het betreft activiteiten die
onlosmakelijk onderdeel zijn van het dagelijkse werk, takenpakket en vakgebied van de
wijkverpleegkundige. Deze respondenten vinden dat hiervoor geen aparte voorziening of structuur
nodig is. In de meeste regio’s werken aanbieders al samen en dit gaat goed. Je kunt coördinatie en
samenwerken wel zien als centraal onderdeel van een systeemfunctie, omdat meerdere
zorgaanbieders in een regio er gebruik van maken. Over preventie in de wijk merken respondenten
op dat dit veel meer een lokaal onderwerp is en niet regionaal.
Organisatie systeemfuncties in de regio
De meerderheid (51 respondenten) bieden zelf één van de genoemde systeemfuncties aan of
participeren in een samenwerkingsvorm. 9 zorgaanbieders hebben de organisatie van de
systeemfunctie uitbesteed. Eveneens 9 zorgaanbieders geven aan dat de genoemde
systeemfuncties niet regionaal georganiseerd zijn. Eén zorgaanbieder zegt niet mee te doen, omdat
ze daartoe niet de mogelijkheid krijgt.
Systeemfuncties zijn zeer verschillend georganiseerd in de regio’s. We hebben van de drie
voorbeelden van mogelijke systeemfuncties nagevraagd hoe deze zijn georganiseerd en welke
activiteiten hieronder vallen. We geven per voorbeeld een overzicht.

6 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Regionale beschikbaarheid van onplanbare zorg
We zien dat de meeste zorgaanbieders de onplanbare nachtzorg met partners uit de regio
organiseren. Een aantal zorgaanbieders zegt hierover in overleg te zijn om meer samenwerking te
organiseren. Op hoofdlijnen zien we de volgende samenwerkingsvormen:


Samenwerking in de nacht met aanbieders die voor elkaar rijden.



Mobiel nachtzorgteam, dat ook voor andere aanbieders beschikbaar is.



Zorgcentrale 24/7 samen met hap en seh.



Verpleegkundig Expertise- en Alarmeringsteam (VEAT), 24/7
alarmopvolging voor professionele alarmering.

De systeemfunctie bestaat uit een veelheid van activiteiten, waaronder: beschikbaarheid van de
verpleegkundige en vervoer, beschikbaarheid van een meldkamer of centrale, alarmering, centrale
triage, coördinatie, overdracht nazorg, samenwerking regiopartners en hap/seh.
Coördinatie en samenwerken
Er zijn bij het thema coördinatie en samenwerken veel voorbeelden gegeven van functies die onder
een systeemfunctie zouden kunnen vallen. We onderscheiden drie hoofdvormen van regionale
samenwerking, die deels ook kunnen overlappen:
1. Coördinatiepunt ELV, dat ook vervolgzorg voor grz, Wlz en wijkverpleging
coördineert.
2. Zowel verzekeraars als aanbieders zien de ELV coördinatiepunten als
systeemfunctie. De coördinatiefunctie ondersteunt in de triage van de juiste
zorg, geeft inzicht in de beschikbare capaciteit en is 24/7 bereikbaar voor
huisartsen, ziekenhuizen en andere ketenpartners. Dit kan niet individueel
worden georganiseerd en levert een belangrijke bijdrage aan de Juiste Zorg op
de Juiste Plek (JZOJP).
3. Gespecialiseerde en technische verpleegkundige teams die hoog complexe zorg
thuis leveren. Enkele voorbeelden van specialisaties zijn: Dementiezorg met
dementieverpleegkundigen, complexe wondzorg met wondverpleegkundigen,
COPD zorg met longverpleegkundigen, palliatieve zorg met palliatief
verpleegkundigen, gespecialiseerde verpleging aan kinderen, ziekenhuis
verplaatste zorg aan cardiologie patiënten. Taken die hieronder kunnen vallen
zijn infuuszorg taken, dialyse taken en taken zoals het installeren en
controleren van technisch hoogstaande hulpmiddelen.
Er is bij zorgaanbieders grote behoefte om gespecialiseerde kennis en kunde
regionaal te organiseren. Gespecialiseerde en technische verpleging is zorg
waar meerdere zorgaanbieders gebruik van maken in een regio. Deze
gespecialiseerde wijkverpleging is alleen niet door iedereen zelf kostendekkend
te organiseren. In dat geval worden die taken veelal uitbesteed. Uitvoering
hiervan ligt bij een enkele zorgaanbieder, namens een groter aantal
zorgaanbieders. In dat opzicht voldoet de organisatie hiervan aan de definitie
van een systeemfunctie zoals hiervoor verwoord. Het vereist bovendien
specifieke deskundigheid, die niet door alle zorgaanbieders geboden kan
worden.
In het onderzoek geven aanbieders aan dat het soms moeilijk is om een

7 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

kostendekkende vergoeding te krijgen voor specialistische verpleging, zeker
wanneer deze in onderaanneming wordt geleverd. Omdat veel zorgaanbieders
dit aangeven, benoemen we die bevinding hier.
De levering van de specialistische wijkverpleging zelf is een integraal
onderdeel van het wijkverpleegkundig vak en zien we daarom niet als een
systeemfunctie. Over deze zorg moeten zorgverzekeraars en zorgaanbieders
gezamenlijk tot goede en kostendekkende contractafspraken komen. De
regionale organisatie, infrastructuur en beschikbaarheid van dergelijke teams,
die nodig is om deze zorg regionaal goed te leveren kunnen we wel zien als
een systeemfunctie.
4. Onderhouden regionale netwerken met ketenpartners: huisarts, hap,
ziekenhuis, apotheek, gemeente. Deze ketensamenwerking kan gaan over een
veelheid aan onderwerpen. Enkele typerende voorbeelden zijn:


Ziekenhuis verplaatste zorg om samen met de medisch specialist te
bepalen welke hoog complexe zorg thuis geleverd kan worden door
bijvoorbeeld specialistische teams. Deze zorg levert een belangrijke
bijdrage aan de Juiste Zorg op de Juiste Plek (JZOJP).



Gebruik van een medicatieapp. Dat is een app die het medicatieproces
digitaal ondersteunt (van voorschrijven arts tot aan klaarmaken door
de apotheek en toedienen door de thuiszorg). Het zorgt voor een
verbeterde samenwerking tussen de thuiszorg, apotheker en
voorschrijver.



Samen met de huisarts vroegtijdig signaleren van kwetsbare ouderen.



Zorgcentrale 24/7 samen met hap en seh.



Verzorgd wonen samen met de gemeente en woningbouwcorporaties,
waarbij toegankelijke woningen in nabijheid van voorzieningen met
voorrang worden geboden aan bewoners met een zekere
kwetsbaarheid.



Ketensamenwerking in de wijk, bijvoorbeeld proeftuin Ruwaard. Bij
complexe (zorg)vragen van cliënten - waar vaak al meerdere
hulpverleners bij betrokken zijn - wordt multidisciplinair (bij de cliënt
thuis) bekeken of het niet anders kan en een samenwerkplan
opgesteld.

Samenwerking en coördinatie als voorbeeld van een systeemfunctie is zo algemeen, dat het
feitelijk op alle functies van toepassing is, zowel systeemfuncties als reguliere zorgfuncties. En toch
geven veel zorgaanbieders aan samenwerking en coördinatie van zorg te zien als een
systeemfunctie.
De winst zit in de vele lokale en regionale initiatieven, waarin zorgaanbieders onderling
samenwerken, uiteenlopend van acute nachtzorg, en specialistische teams, tot coördinatiepunten
voor zorgvragen, het onderhouden van regionale netwerken en vroegsignalering van problematiek
bij kwetsbare ouderen. We zien hierin een signaal van zorgaanbieders dat er (in het algemeen)
behoefte is aan meer ondersteuning en vergoeding van samenwerking en coördinatie binnen de
wijkverpleging.

8 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Preventie in de wijk op populatieniveau
Preventietaken in de wijk liggen vaak bij grotere zorgaanbieders in de regio. Sommige
zorgaanbieders merken op dat preventie tot het standaard takenpakket van de
wijkverpleegkundige behoort. Ook komt detachering van een wijkverpleegkundige bij de gemeente
voor. Met name bij preventie geven zorgaanbieders aan dat hier de samenwerking met de
gemeente van cruciaal belang is. Voorbeelden van preventie in de wijk zijn:


De wijkverpleegkundige is een bekend en duidelijk aanspreekpunt in de
wijk. Zij heeft een actieve rol in het wijkteam, pakt samen met de
gemeente de preventie in de wijk op, maakt de verbinding tussen de
huisarts en het sociale domein en werkt white label.



Themagericht:
o

Valpreventie in samenwerking met paramedici.

o

Mantelzorgondersteuning.

o

Sociale kaart, Advanced care planning.

o

Initiëren initiatieven op wijkniveau, bv. eenzaamheidsprojecten
(huiskamers, belcirkels, alzheimercafes, etc.).

o

Afstemmen met wooncorporaties om woningen veiliger te maken,
zodat er minder valincidenten kunnen plaatsvinden.

o

Spreekuren bewoners uit de wijk.

o

Plannen om te werken aan gezondere wijk en positieve
gezondheid (gezondheidscafes).

o

Vroegsignalering van problematiek bij kwetsbare ouderen.
Signaleert problemen en schakelt tijdig zorg in de wijk in
(wijkgericht werken).

o

Thema bijeenkomsten: langer thuiswonen, inzet van
hulpmiddelen, voorkomen van zorg en overbelasting van de
mantelzorger.



Module sociale infrastructuur (MSI) - (voorbeeld van een zorgaanbieder en
verzekeraar)
o

Met een aparte module binnen de bekostiging wijkverpleging
(bekostiging die onder volledige verantwoordelijkheid van de
zorgverzekeraar valt) kunnen gemeenten en zorgverzekeraars
gezamenlijk de positie van de niet-toewijsbare taken van de
wijkverpleegkundige – in relatie tot het wijkteam c.q.
wijknetwerk – borgen en daarmee de lokale infrastructuur voor
zorg en ondersteuning versterken.

Preventieve taken zijn door zorgaanbieders verschillend ingericht. Bij sommige zorgaanbieders
geven alle verpleegkundigen op jaarbasis een aantal uren om te besteden aan wijkgericht werken.
Bij andere zorgaanbieders is dit specifiek belegd bij enkele verpleegkundigen.
In het onderzoek geven enkele zorgaanbieders aan geen tijd te besteden aan preventie in de wijk,
omdat er geen financiering meer is voor wijkgericht werken.
Voor preventie lijkt hetzelfde te gelden als voor coördinatie en samenwerken. Het is integraal
onderdeel van het wijkverpleegkundig vak. Wijkverpleging is bij uitstek een vak waar preventie
centraal staat. De wijkverpleegkundige is het gezicht in de wijk, werkt samen met de gemeente
aan preventie in de wijk en versterkt de relatie tussen de huisarts, wijkverpleging en de gemeente.

9 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Er is bovendien een veelheid aan initiatieven, die op dit thema plaats vinden en deze zorg levert een
belangrijke bijdrage aan de Juiste Zorg op de Juiste Plek (JZOJP). We zien hierin een signaal van
zorgaanbieders dat er (in het algemeen) behoefte is aan meer ondersteuning en vergoeding van
preventie binnen de wijkverpleging.
Andere voorbeelden
Naast de al genoemde voorbeelden noemt een enkele aanbieder ook eHealth in de regio als
potentiele systeemfunctie. Dat kan helpen om technologische innovaties van de grond te krijgen en
op te schalen.
Stichting Regionaal Elektronisch Netwerk (REN) West-Brabant is zo’n voorbeeld. Deze non-profit
organisatie heeft als doelstelling het bevorderen van de kwaliteit en continuïteit van zorg door de
verbetering van de elektronische uitwisseling van informatie tussen zorgaanbieders onderling en
van de zorgaanbieders met hun patiënten.
Ook het Care Innovation Center (CIC) West-Brabant is een goed voorbeeld van zo’n regionale
samenwerking. Het CIC is een open netwerk dat er in de regio voor zorgt dat de broodnodige
innovaties de mensen bereiken die ze ook echt nodig hebben. Het slaat een brug tussen studenten,
ondernemers en zorginstellingen om samen de zorg te verbeteren.
Ook voor eHealth lijkt hetzelfde te gelden als voor coördinatie, samenwerken en preventie. Het
onderwerp kent vele toepassingen, die zowel lokaal als regionaal ingevuld kunnen worden.
Strategisch gezien kan het aantrekkelijk zijn om regionaal samenwerkingsafspraken te maken met
financiers en aanbieders van thuiszorgtechnologie. Maar regionale samenwerking alleen betekent
niet dat er sprake is van een systeemfunctie.
Het belang om te innoveren is een brede opgave voor de hele sector. Het zou niet wenselijk zijn dit
bij een enkele zorgaanbieder in de regio te beleggen. In die zin zien we de toepassing van eHealth
en innovatie niet als systeemfunctie.

Bekostiging systeemfuncties
Hoeveel kosten maakt een organisatie voor de levering van systeemfuncties
Niet alle zorgaanbieders geven aan hoeveel van hun zorgkosten samenhangen met
systeemfuncties. Zorgaanbieders die hierover wel iets hebben opgenomen geven aan dat de
systeemfunctie “Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg” gemiddeld 2% van hun
kosten uitmaken. Verificatie met de Vektisdata levert een vergelijkbaar beeld op.
Voor “Coördinatie en samenwerken” is dit percentage ongeveer 1% van het totaal, en voor
“Preventie in de wijk” eveneens ongeveer 1%.
Veel zorgaanbieders benoemen dat de vergoeding onvoldoende is om de kosten van de
systeemfunctie te dekken te dekken. Kostenverhogende elementen zijn bijvoorbeeld: lagere
productiviteit in verband met reistijden en de beschikbaarheidsfunctie of hogere personele kosten
in verband met een hoger deskundigheidsniveau.

10 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Perspectief zorgaanbieders
Huidige bekostiging
Zorgaanbieders geven aan dat er in de huidige bekostiging verschillende
financieringsmogelijkheden voor systeemfuncties zijn. Zo worden er afspraken gemaakt op basis
van lumpsumbedragen, een losse opslag op het integrale tarief of de kosten worden opgenomen in
de integrale tarieven voor de verpleging en verzorging. Ook combinaties van bovenstaande
financieringsvormen komen voor. Er wordt dan bijvoorbeeld een gedeelte vergoed via de reguliere
prestaties en een gedeelte met een opslag op het tarief. Een belangrijke bevinding is dat er zich
geen ideale vorm van financiering aftekent in de reacties van de zorgaanbieders.
Nadelen die zorgaanbieders beschrijven aan de huidige bekostiging van wijkverpleging is dat er op
dit moment geen mogelijkheid in de regelgeving voorhanden is om niet-cliëntgebonden activiteiten
te declareren. Mede hierdoor verschilt de wijze van bekostiging en de eisen die gesteld worden erg
per zorgverzekeraar.
Daarnaast komen niet alle zorgaanbieders in aanmerking om afspraken te maken met
zorgverzekeraars over het declareren van systeemfuncties. Vooral voor de kleine en middelgrote
zorgaanbieders in de wijkverpleging is dit lastig wat kan leiden tot een monopolie positie voor de
grotere zorgaanbieders. Zorgaanbieders die wel inhoudelijke afspraken kunnen maken met
zorgverzekeraars ervaren dat de tarieven niet kostendekkend zin. Eén van de oorzaken hiervan is
dat de tarieven niet geïndexeerd worden.
Zorgaanbieders zouden graag een uniformere wijze van financiering willen. Daarmee willen ze
tarieven die aangepast zijn aan de lagere productiviteit als gevolg van minder courante routes,
langere reisafstanden en beschikbaarheid. Hiermee hopen ze moeilijkheden door verschillende
bekostigingsvormen te verhelpen en te zorgen voor een daling in administratieve lasten.
Meerjarencontracten helpen hierbij en bieden perspectief om te kunnen investeren.
Nieuwe bekostiging
Voor een nieuwe bekostiging zien zorgaanbieders voordelen van het apart beschrijven en
vergoeden van systeemfuncties. Zo wordt inzichtelijk op welke manier deze activiteiten worden
vergoed en kan ook beter inzichtelijk worden gemaakt of deze vergoedingen kostendekkend zijn.
Daarnaast helpt dit zorgaanbieders en zorgverzekeraars om concrete afspraken te maken over het
organiseren van verschillende regionale functies.

Perspectief zorgverzekeraars
Huidige bekostiging
De meeste zorgverzekeraars geven aan dat zij op dit moment systeemfuncties inkopen. Zeven van
de negen verzekeraars kopen regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg in, zes
verzekeraars coördinatie en samenwerken (onder andere op het gebied van ketenzorg dementie,
specialistische wijkverpleging en/of complexe wondzorg) en vier preventie in de wijk op
populatieniveau. Zes verzekeraars gaven aan dat ze ook nog andere type systeemfuncties inkopen,
namelijk S1 activiteiten – wijkgericht werken.
De manier van inkopen verschilt per zorgverzekeraar en per systeemfunctie. Zorgverzekeraars
geven aan dat zij gebruik maken van integrale tarieven, een losse opslag op het tarief of van
lumpsum bedragen. Dit komt overeen met wat zorgaanbieders aangeven. Daarnaast geven zij aan
specifieke prestaties uit de wijkverpleging te gebruiken zoals de prestatiecode 1024
‘beschikbaarheid onplanbare nachtzorg’ of de prestatiecode 1023 ‘Belonen op maat’ voor
coördinatie en samenwerken en preventie in de wijk op populatieniveau.

11 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Kleine zorgverzekeraars of zorgverzekeraars met weinig cliënten in de regio volgen vaak de
afspraken van de preferente zorgverzekeraar in de regio.
Net als zorgaanbieders geven zorgverzekeraars aan dat er onvoldoende mogelijkheden zijn in de
regelgeving om niet-cliëntgebonden activiteiten te declareren.
Nieuwe bekostiging
Zorgverzekeraars geven aan dat voor een nieuwe bekostiging de definitie van systeemfuncties
duidelijker moet zijn. Op dit moment is er te veel variatie in de indeling, interpretatie en uitvoering.
Zo geven zorgverzekeraars bijvoorbeeld aan dat ketenzorg dementie onder verschillende
systeemfuncties kan vallen.

12 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Zorgverzekeraars benadrukken ook dat zij geen voorstander zijn van veel verschillende
systeemfuncties. Deze moeten dan allemaal apart ingekocht en vergoed worden. Dit zorgt voor
inefficiëntie en beperkt de samenwerking tussen zorgaanbieders.
Een beperkt aantal prestaties, duidelijke afspraken en definities zullen tot betere inkoopafspraken
leiden. Daarnaast geven zorgverzekeraars aan dat er aandacht moet zijn voor
financieringsschotten, omdat systeemfuncties vaak domein overstijgend zijn (Wmo, Zvw, Wlz).
Verder zien zorgverzekeraars graag dat er geen regionale verschillen zijn in systeemfuncties, maar
dat deze landelijk uniform georganiseerd zijn.
Zorgverzekeraars zouden graag zien dat zorgaanbieders de resultaten inzichtelijk maken, die
bereikt worden door de inzet van systeemfuncties. Dat helpt om duidelijker te krijgen welk deel
van de betaling waarvoor bestemd is, wat de effecten zijn van systeemfuncties en hoe de
verantwoordelijkheden verdeeld zijn.

Praktijkvoorbeelden systeemfuncties
Ter informatie voor de lezer geven we hieronder de genoemde praktijkvoorbeelden weer. Deze
hoeven niet allemaal onder de definitie van systeemfuncties te vallen. We geven ze evenwel weer,
omdat het praktijkvoorbeelden zijn van onderwerpen die beter functioneren als er regionaal
afspraken zijn.
Praktijkvoorbeelden

STMG:
Regionale nachtzorg regio Arnhem
Springplankproject in Zwolle:
https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/praktijkvoorbeelden/zorgcentrale-noordcoordineert-acute-zorgvragen
Zorggroep Noordwest Veluwe:
Deelnemen in het sociaal team werkt regionaal goed. Een wijkverpleegkundige schuift
wekelijks aan bij overleggen vanuit Wmo en denkt vanuit expertise zorg in de wijk mee
over oplossingen van complexe casussen.
Opella:
Samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Ede, zorgverzekeraar Menzis en
zorgkantoor Menzis voor Domein Overstijgend Werken.
Zorgschakel:
Samenwerkingsverband van vier zorgorganisaties in Enschede op het gebied van
gespecialiseerde zorg.
ThoeZ Twente (Medisch Technisch Handelen):
Biedt medisch specialistisch verpleegkundige zorg thuis aan.
Zorggroep Noord en Midden Limburg:
Positief over vast tarief per cliënt per maand, dit verder uitbouwen naar de totale
dienstverlening onder wijkverpleging.

13 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Praktijkvoorbeelden

ZZG Zorggroep:
- Zorgcentrale op locatie HAP en Spoedplein (SEH) ziekenhuis.
- Samenwerking op o.a. gebied van casemanagement dementie en palliatieve zorg.
- Bureau Crisistoewijzing (BCI): Samenwerking op gebied van crisis.
Envida:
De Schakel, triage afdeling van Envida in het MUMC+:
https://www.envida.nl/verpleegzorg/naar-alle-zorgcentra/de-schakel
Pantein:
- Beschikbaarheidsfunctie Pantein in regio Land van Cuijk en Noord-Limburg.
- Transferpunt Pantein.
Proeftuin Ruwaard:
Brede sociaal maatschappelijke en medische alliantie waar wijkbewoners samen met
organisaties tegen lagere kosten aan een betere (positieve) gezondheid werken.
Groenhuysen:
VKO (Vroegsignalering Kwetsbare Ouderen) in samenwerking met
wijkverpleegkundigen, huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde om kwetsbare
ouderen vroegtijdig in beeld te brengen, waarop de juiste zorg thuis geleverd kan
worden, cliënten langer thuis kunnen blijven wonen en structureel gevolgd worden
door professionals.
Iriz:
De wondzorg (in combinatie met de regiefunctie) in de hele provincie Zeeland. Met
daarin een samenwerking met alle zorgaanbieders in de regio zonder dat hier moeilijke
samenwerkingsovereenkomsten aan ten grondslag liggen.
Sensire:
Samenwerking nachtzorg. Via 1 centrale verpleegkundige alle planbare en onplanbare
zorg in de nacht toeleiden naar de auto die in dit gebied rijdt. Via GPS is de plaatst waar
de auto zich bevindt inzichtelijk voor de centrale. Door bundelen van krachten
regionaal rijden auto’s niet langs elkaar heen en wordt schaarse capaciteit om een zeer
beperkt volume efficiënt ingezet.
TinZ: Dementiezorg in Friesland
Regioaanbieders vormen gezamenlijk een netwerk dementie, zonder dat hier aparte
samenwerkingsafspraken voor nodig zijn. Vertrouwen en commitment op bestuurlijk
niveau. Jaarlijks worden de resultaten gedeeld en worden onderlinge kosten
verrekend. Dit alles zonder zware administratieve lasten.
Thuiszorg Zuidwest Friesland:
- Technologisch Thuiszorgteam – leveren van hoog complexe zorg.
- Casemanagement Dementie.
Omring:
- Werkwijze van het triageteam
- Website herstelbedden.nu
- Inzet van orthopedieverpleegkundigen regio West-Friesland

14 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Praktijkvoorbeelden

ELV coördinatie in Noord Holland
Zorgbalans:
- 24-uurszorg in de wijk (gepland en ongepland).
- Gespecialiseerde zorg (Juiste Zorg op de Juiste Plek).
- Regio brede dekking van de beschikbaarheid van wijkverpleging (regulier en
gespecialiseerd).
- Intensieve samenwerking met elke huisartsenpraktijk in de regio (gewoon zo lang het
kan en pas opschalen waar nodig).
- Eerste opzet samenwerking HAP en 24-uurs Alarmopvolging Wijkverpleging
Evean:
- Nachtzorg Amsterdam.
- Dementie Ketenzorg Amsterdam en Zaanstreek/Waterland.
- Inkt Ouderenzorg Noord-Holland.
Careyn:
- Voor de beschikbaarheid van zorg; de RAVU die voor VVT-aanbieders in de provincie
Utrecht met 2 “B-auto’s” de opvolgingen verzorgt. Er is slechts sprake van ca 5
opvolgingen per nacht.
- Mobiel Geriatrisch Team Utrecht Stad
DuurSaam Houten:
Samenwerking tussen ketenpartners om een integraal en samenhangend aanbod van
ondersteuning en zorg voor ouderen in Houten te bieden.

Aanbevelingen voor de bekostiging van systeemfuncties
Doel
Uit het onderzoek blijkt dat zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars voor een eenduidige
beschrijving en bekostiging van systeemfuncties zijn. De definitie die we in het onderzoek hebben
gebruikt wordt door het grootste deel van de partijen herkend.
We zien dat systeemfuncties gericht zijn op het onderhouden en organiseren van netwerken en
infrastructuur. Het is met name een organisatieschil om de zorglevering heen en niet de individueel
toewijsbare zorg zelf. Wijkverpleging is een integraal vak waar coördinatie, samenwerken en
preventie een belangrijk onderdeel van zijn. Deze activiteiten zijn onlosmakelijk onderdeel van het
dagelijkse werk, takenpakket en vakgebied van de wijkverpleegkundige. Bij systeemfuncties gaat
het dus om de organisatie van bepaalde regionale functies, die bij een enkele zorgaanbieders
worden belegd en die vitaal zijn voor het lokaal goed functioneren van wijkverpleging. Het is
daarbij belangrijk dat verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden zitting
hebben of inspraak hebben in de samenwerkingsverbanden van de zorgaanbieder waarbij zij
werkzaam zijn.

15 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Samenwerking tussen zorgaanbieders en coördinatie van zorg zijn essentiële onderdelen om een
systeemfunctie in een regio goed te borgen.
Belangrijke doelen voor het contracteren en vergoeden van systeemfuncties in de nieuwe
bekostiging zijn:


De prestaties helpen om in de inkoop het gesprek te voeren én afspraken
te maken over belangrijke inhoudelijke onderwerpen.



De prestaties helpen om de activiteiten voor deze afspraken herkenbaar te
vergoeden.



De prestaties dragen bij aan een uniforme wijze van contracteren en
declareren. Dit helpt bij een samenhangende regionale aanpak en helpt
zorgverzekeraars elkaar te volgen waar dat kan.

Mogelijke prestaties
Op basis van het onderzoek zijn mogelijke prestaties om verder uit te werken voor de bekostiging
van systeemfuncties per 2022:


Organisatie en beschikbaarheid van onplanbare zorg in avond, nacht en
weekend.



Organisatie en beschikbaarheid van gespecialiseerde en technisch
verpleegkundige zorg.



Organisatie en beschikbaarheid van netwerken en sociale infrastructuur
ten behoeve van samenwerking en coördinatie binnen de wijkverpleging
en over de domeinen heen.

De derde prestatie heeft een vrij karakter en is geschikt voor alle overige vormen van regionale
samenwerking en infrastructuur, die nodig zijn om deze zorg goed te leveren in een regio.
Voor alle prestaties geldt een contractvereiste. De prestaties kennen een vrij tarief met een vast
bedrag per zorgaanbieder op basis van de samenstelling van de populatie in de regio.
De prestaties bieden alleen een vergoeding voor de organisatie en beschikbaarheid van de zorg. De
individueel geleverde zorg valt hier niet onder. Die is onderdeel van de integrale prestatie
verpleging en verzorging. Op deze manier behouden we het integrale karakter van de individuele
zorglevering die past bij de beoogde integrale prestatiebeschrijving en bekostiging van de reguliere
wijkverpleging.
Zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders hechten er waarde aan om apart afspraken te maken
over systeemfuncties in de regio en om deze administratief gescheiden te houden van reguliere
zorg. Het voordeel hiervan is dat:


er separate kostendekkende afspraken gemaakt kunnen worden.



het transparantie geeft over de bestemming van het geld.



het zowel activiteiten als de resultaten herleidbaar en inzichtelijk maakt.

16 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Algemene diensten ten behoeve van verzekerde zorg (ADZ)
Bij de uitwerking van de prestaties willen we de mogelijkheid onderzoeken om de systeemfuncties
als Bekostiging ADZ te beschouwen. Eén van de grote voordelen is de mogelijk om ADZ zelfstandig
door derden te kunnen laten declareren.
De minister voor Medisch Zorg heeft hier onlangs een brief naar de Tweede Kamer gestuurd. 1 We
zien de systeemfuncties in de wijkverpleging als vergelijkbaar met ADZ. Daarover zegt de minister:
“ADZ faciliteert een betere samenwerking en daarmee een betere kwaliteit, doelmatigheid en
betaalbaarheid van zorg, waarbij de inzet is dat door deze efficiëntere wijze van bekostiging voor
zorgaanbieders meer tijd vrijkomt voor echte zorgtaken. De behoefte en noodzaak van dergelijke
ondersteunende diensten neemt toe.”

Randvoorwaarden die nodig zijn
Om een systeemfunctie regionaal te kunnen laten slagen dienen een aantal randvoorwaarden te
zijn ingevuld. De belangrijkste zijn:


Zorgverzekeraars en zorgaanbieders maken concrete afspraken per
functie.



Zorgverzekeraars contracteren op basis van congruent marktgedrag, dat
betekent dat de zorgverzekeraars voor de regio dezelfde zorgaanbieder of
de samenwerking van zorgaanbieders contracteren, als door de regie
voerende zorgverzekeraar is overeengekomen.



Zorgaanbieders hebben een regioplan, waarin het doel en de afspraken
over de organisatie en beschikbaarheid van de systeemfunctie beschreven
staan.



Voldoende regionale organisatie en ruimte voor toetreding tot het
samenwerkingsverband. Aanbieders (ook kleinere) kunnen aansluiten bij
een regionaal organisatieverband op verzoek van zorgaanbieder of
verzekeraar. De voordelen van samenwerking zijn breder beschikbaar,
dan alleen voor initiatiefnemers en voorlopers. Daarnaast kunnen
zorgverzekeraars zodoende alle gecontracteerde zorgaanbieders in een
regio onderbrengen bij een samenwerkingsverband rondom een
systeemfunctie.



Zorgverzekeraars maken inzichtelijk hoeveel ze vergoeden voor de
functie.



Zorgaanbieders maken inzichtelijk wat ze daar mee doen en wat de
resultaten zijn.

1 https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-volksgezondheid-welzijn-en-

sport/documenten/kamerstukken/2020/06/29/kamerbrief-bekostiging-algemene-diensten-ten-behoeve-vanverzekerde-zorg

17 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Verantwoording onderzoek systeemfuncties
In dit hoofdstuk beschrijven we de omvang van systeemfuncties, hoe zorgverzekeraars en
zorgaanbieders de zorginkoop vormgeven en welke tarieven zij daarbij hanteren. Ook zijn de
volledige vragenlijsten voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars opgenomen.

Omschrijving systeemfuncties
Met de vragenlijst krijgen we inzicht in welke functies zorgaanbieders als systeemfuncties
herkennen. Naast ons voorstel voor systeemfuncties hebben zorgaanbieders aanvullingen gedaan,
zoals gespecialiseerde verpleging, kindzorg en complexe wondzorg. Helaas zijn er geen data
beschikbaar om de totale omvang van systeemfuncties te becijferen. Wanneer zorgaanbieders
bijvoorbeeld een vergoeding ontvangen voor een systeemfunctie door middel van een integraal
tarief, dan geeft dat geen inzicht in het deel dat ter vergoeding is van de geleverde
systeemfuncties. We kunnen wel iets zien in de data over systeemfuncties die via een aparte
prestatie zijn gedeclareerd.

Onderscheid in type systeemfunctie
We herkennen vier voorbeelden van systeemfuncties die apart gedeclareerd worden: beloning op
maat, regiefunctie complexe wondzorg, regionale beschikbaarheidsfunctie onplanbare zorg en
ketenzorg dementie. Uit de Vektis data die wij tot onze beschikking hebben lijken de prestatiecodes
voor regionale beschikbaarheidsfunctie onplanbare zorg en ketenzorg dementie niet in gebruik te
zijn. Wellicht worden deze systeemfuncties volledig vergoed door het integrale tarief. Daarom
kunnen we geen informatie uit de Vektis data halen met betrekking tot deze systeemfuncties.
Onderstaande tabel laat de ontwikkeling in het aantal zorgaanbieders zien die werken met
systeemfuncties die apart gedeclareerd worden. We zien dat zowel het aantal zorgaanbieders als
hun gezamenlijke omzet binnen de systeemfuncties over de jaren toeneemt. De omvang van
beloning op maat en complexe wondzorg stijgt, hoewel het aantal zorgaanbieders, dat beloning op
maat levert, daalt.
Systeemfuncties

Meeteenheid

2016

2017

2018

2019
(excl.

en prestatiecodes

Q4)
Beloning op maat
(1023)

Complexe wondzorg
(1025)

Aantal zorgaanbieders

2

151

73

66

Totaal vergoed

4,0

16,5

4,4

7,2

Aantal zorgaanbieders

6

26

31

40

Totaal vergoed

1,2

3,4

3,6

4,2

Tabel 1. Ontwikkeling systeemfuncties. Vergoed wordt gegeven in miljoenen. Bron: Vektis

Onderzoeksverantwoording
In dit rapport lichten we toe hoe de aanbieders en verzekeraars de systeemfuncties ervaren. In het
onderzoek richtten we ons op alle partijen die afspraken maken over systeemfuncties.

Selectie aanbieders
Met betrekking tot de indeling van regio’s van Zorgverzekeraars Nederland zijn de grootste en
middel grootste zorgaanbieders per regio geselecteerd. De redenering achter deze keuze is dat

18 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

grotere aanbieders meer kans maken om gekozen te worden als uitvoerders van systeemfuncties
door de verzekeraars. Met het gebruik van Vektis data uit 2018 is de omzet van zorgaanbieders die
wijkverpleging leveren berekend. Met de input van de branchepartijen Actiz en Zorgthuisnl is de
lijst aangevuld. Uiteindelijk is de vragenlijst over systeemfuncties verstuurd naar 107 aanbieders
en naar alle 11 zorgverzekeringsconcerns.

Vragenlijst
Via een vragenlijst zijn zorgaanbieders en zorgverzekeraars naar hun ervaringen met de
systeemfuncties gevraagd. De vragenlijst is ingevuld door 9 van de 11 zorgverzekeringsconcerns.
Twee kleine zorgverzekeraars hebben de vragenlijst niet ingevuld. Wij beschouwen de respons van
de zorgverzekeraars als representatief. De vragenlijst is daarnaast door 70 zorgaanbieders
ingevuld (ongeveer 65% responspercentage). We streven naar een representatieve steekproef van
aanbieders qua omzet en regioverdeling. De 70 zorgaanbieders representeren samen ruim 35%
van de omzet wijkverpleging in 2018. Daarnaast behoren 46 van de 70 respondenten tot de top
100 grootste zorgaanbieders binnen de wijkverpleging. Deze 100 zorgaanbieders leveren in 2018
samen 78% van de omzet wijkverpleging (excl. pgb). Met betrekking tot de regio-indeling
ontvingen we de meeste ingevulde vragenlijsten uit de provincies Noord-Brabant, Zuid- en NoordHolland (figuur 3). Alle provincies behalve één hadden een responsepercentage groter dan of gelijk
aan 50% (figuur 4). Bijgevolg beschouwen we de respons van de zorgaanbieders als
representatief.

Figuur 3. Aantal respondenten per provincie

19 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Figuur 4. Responspercentage per provincie.
Negen van de respondenten hebben aangegeven dat in hun regio systeemfuncties niet regionaal
zijn georganiseerd en dat ze zelfs geen systeemfuncties bieden. De rest participeert aan de
levering van systeemfuncties of de systeemfuncties worden door andere zorgaanbieders in hun
regio georganiseerd.

Vektis analyses
In paragraaf ‘omvang van systeemfuncties’ worden cijfers getoond die zijn gebaseerd op Vektis
declaratiegegevens. Dit betreft gegevens van het jaar 2016 t/m Q3 2019.

20 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Vragenlijst systeemfuncties zorgaanbieders
Waarom deze enquête?
In de voortgangsrapportage: Doorontwikkeling bekostiging wijkverpleging (februari 2019), is
beschreven waar we staan met de uitwerking van de nieuwe bekostiging voor de wijkverpleging en
welke stappen we de komende tijd voor ons zien. We hebben toegezegd een onderzoek te doen
naar de organisatie en bekostiging van systeemfuncties, waaronder onplanbare wijkverpleging in
avond, nacht en weekend, en of er daarvoor barrières liggen in de huidige bekostiging. Naast
onplanbare wijkverpleging kijken we ook naar mogelijke verbeteringen voor andere
systeemfuncties, zoals coördinatie, samenwerking en preventie op populatieniveau.
De minister heeft deze actie overgenomen in de Kamerbrief: Bekostiging en toekomstperspectief
voor de wijkverpleging, 14 mei 2019. Er is toegezegd dat in 2020 de NZa met partijen het
onderzoek naar systeemfuncties afrondt.
Daarom starten we een onderzoek naar systeemfuncties in de wijkverpleging. Het onderzoek naar
de systeemfuncties is onderdeel van de doorontwikkeling van de bekostiging. Het doel van het
onderzoek is om inzicht te krijgen in wat systeemfuncties precies zijn, wat de omvang is en waar
een bekostiging van een systeemfunctie in de wijkverpleging aan zou moeten voldoen. Wij
verzoeken u daarom onderstaande vragen te beantwoorden.
De ingevulde enquête kunt u per e-mail terugsturen naar ons secretariaat: regulering@nza.nl ter
attentie van Yvonne Donker.
De reactietermijn loopt tot en met woensdag 12 februari 2020. We verzoeken u vriendelijk om
voor die datum te reageren.
Wij stellen uw medewerking zeer op prijs. We verwachten dat het invullen van de vragenlijst
ongeveer 30 minuten kost.

1. Omschrijving systeemfuncties
Een systeemfunctie in de wijkverpleging zien we als een functie met minimaal de volgende
eigenschappen:





Betreft een functie die de zorgverzekeraar en/of zorgaanbieder op bovenlokaal niveau
(regionaal) doelmatig wil organiseren en hangt samen met een aparte organisatie van zorg
(voorziening/infrastructuur).
Behoefte aan een selectie van zorgaanbieders, die voor de functie verantwoordelijk zijn,
bijvoorbeeld vanwege regionale beschikbaarheid.
De functie past niet goed binnen de reguliere bekostiging, dat wil zeggen landelijk
gemiddelde prestaties verpleging en verzorging. Er kunnen verschillende redenen zijn
waarom het niet goed past.

Hiermee is een systeemfunctie vooral een regionale organisatievorm en minder een individuele
zorgfunctie, die een zorgaanbieder levert.

21 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

1.1.

Heeft u aanvullingen/aanpassingen met betrekking tot deze omschrijving
van systeemfuncties in de wijkverpleging?

2. Leveren systeemfuncties
We onderscheiden in ieder geval drie systeemfuncties:
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg;
2. Coördinatie en samenwerken, bijvoorbeeld i.v.m. herkenbare en aanspreekbare teams
wijkverpleging of het organiseren van de Juiste Zorg op de Juiste Plek;
3. Preventie in de wijk op populatieniveau.

2.1.

Herkent u zich in de beschreven drie systeemfuncties in de
wijkverpleging?

Zo niet, waarom niet?

Of heeft u aanvullingen op deze drie voorbeelden? Zo ja, welke?
☐Ja
☐Nee, want
☐Aanvulling:

2.2.

Zijn de genoemde systeemfuncties in uw regio regionaal georganiseerd en
doet uw organisatie hieraan mee?
☐Ja, wij bieden zelf systeemfuncties aan
☐Ja, maar georganiseerd door andere zorgaanbieders
☐Nee

2.3.

Als u deze zorg zelf in de wijkverpleging levert, kunt u dan aangeven hoe u
dit georganiseerd heeft? Specificeer per systeemfunctie.
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg

2. Coördinatie en samenwerken

3. Preventie in de wijk op populatieniveau

4. Anders (zie 2.1)

22 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

2.4.

Als u deze zorg zelf in de wijkverpleging levert, kunt u dan aangeven
welke activiteiten onder de systeemfunctie vallen? Specificeer per
systeemfunctie.
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg

2. Coördinatie en samenwerken

3. Preventie in de wijk op populatieniveau

4. Anders (zie 2.1)

Vanuit de landelijke Vektis declaratiedata hebben wij geen zicht op de werkelijke omvang en
gemaakte kosten in het kader van systeemfuncties. Indien u zelf systeemfuncties in de
wijkverpleging levert verzoeken we u daarom de volgende vraag te beantwoorden.
2.5.

Hoeveel kosten maakt uw organisatie voor de levering van
systeemfuncties en welk percentage is dit ten opzichte van de totale
kosten wijkverpleging? Specificeer per systeemfunctie.
1.
a.
b.
2.
a.
b.
3.
a.
b.
4.
a.
b.

Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg
Hoeveel, €
Percentage, %
Coördinatie en samenwerken
Hoeveel, €
Percentage, %
Preventie in de wijk op populatieniveau
Hoeveel, €
Percentage, %
Anders (zie 2.1)
Hoeveel, €
Percentage, %

3. Bekostiging systeemfuncties
3.1.

Hoe declareert u de systeemfuncties bij uw dominante zorgverzekeraar?

1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg
☐Via aparte afspraken buiten de reguliere/integrale prestaties om;
☐De kosten voor deze werkzaamheden zijn opgenomen in de afspraken voor
reguliere/integrale prestaties;
☐Kosten worden niet vergoed door de zorgverzekeraars;
☐Anders, namelijk:

23 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

2. Coördinatie en samenwerken
☐Via aparte afspraken buiten de reguliere/integrale prestaties om;
☐De kosten voor deze werkzaamheden zijn opgenomen in de afspraken voor
reguliere/integrale prestaties;
☐Kosten worden niet vergoed door de zorgverzekeraars;
☐Anders, namelijk:
3. Preventie in de wijk op populatieniveau
☐Via aparte afspraken buiten de reguliere/integrale prestaties om;
☐De kosten voor deze werkzaamheden zijn opgenomen in de afspraken voor
reguliere/integrale prestaties;
☐Kosten worden niet vergoed door de zorgverzekeraars;
☐Anders, namelijk:
4. Anders (zie 2.1)
☐Via aparte afspraken buiten de reguliere/integrale prestaties om;
☐De kosten voor deze werkzaamheden zijn opgenomen in de afspraken voor
reguliere/integrale prestaties;
☐Kosten worden niet vergoed door de zorgverzekeraars;
☐Anders, namelijk:

3.2.

Hoe worden de systeemfuncties in de wijkverpleging ingekocht door
zorgverzekeraars? Denk hierbij aan afspraken (inhoud) en vergoeding
(tarieven).
Wat zijn uw ervaringen met de inkoop door zorgverzekeraars
(bijvoorbeeld op het gebied van congruent marktgedrag)? Specificeer per
systeemfunctie.
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg
a. Afspraken en vergoeding
b. Ervaringen
2. Coördinatie en samenwerken
a. Afspraken en vergoeding
b. Ervaringen
3. Preventie in de wijk op populatieniveau
a. Afspraken en vergoeding
b. Ervaringen
4. Anders (zie 2.1)
a. Afspraken en vergoeding
b. Ervaringen

24 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

3.3.

Welke afspraken heeft u met andere aanbieders gemaakt over
systeemfuncties in de wijkverpleging?
Wat zijn uw ervaringen (bijvoorbeeld op het gebied van samenwerking)?
Specificeer per systeemfunctie.
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg
a. Afspraken
b. Ervaringen
2. Coördinatie en samenwerken
a. Afspraken
b. Ervaringen
3. Preventie in de wijk op populatieniveau
a. Afspraken
b. Ervaringen
4. Anders (zie 2.1)
a. Afspraken
b. Ervaringen

3.4.

Waar zou volgens u de bekostiging van een systeemfunctie in de
wijkverpleging (minimaal) aan moeten voldoen?

3.5.

Welke voor- en nadelen ziet u in het apart beschrijven van
systeemfuncties ten opzichte van reguliere verpleging en persoonlijke
verzorging in de wijkverpleging?

4. Praktijkvoorbeelden systeemfuncties
4.1.

Kent u praktijkvoorbeelden die als best practice kunnen dienen? Zo ja,
kunt u het voorbeeld beschrijven?

25 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Afsluiting
Dit is het einde van de vragenlijst. Hartelijk dank voor uw medewerking!

Wilt u op de hoogte blijven van de uitkomsten het onderzoek naar de systeemfuncties in de
wijkverpleging en welk advies we hierover geven aan het ministerie van VWS? Via de nieuwsbrief
wijkverpleging blijft u op de hoogte van alle ontwikkelingen. Wilt u de nieuwsbrief ontvangen? Meld
u zich dan hier aan!

Heeft u nog opmerkingen over de vragenlijst, dan kunt u die hier kwijt:

26 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Vragenlijst systeemfuncties
zorgverzekeraars
Waarom deze enquête?
In de voortgangsrapportage: Doorontwikkeling bekostiging wijkverpleging (februari 2019), is
beschreven waar we staan met de uitwerking van de nieuwe bekostiging voor de wijkverpleging en
welke stappen we de komende tijd voor ons zien. We hebben toegezegd een onderzoek te doen
naar de organisatie en bekostiging van systeemfuncties, waaronder onplanbare wijkverpleging in
avond, nacht en weekend, en of er daarvoor barrières liggen in de huidige bekostiging. Naast
onplanbare wijkverpleging kijken we ook naar mogelijke verbeteringen voor andere
systeemfuncties, zoals coördinatie, samenwerking en preventie op populatieniveau.
De minister heeft deze actie overgenomen in de Kamerbrief: Bekostiging en toekomstperspectief
voor de wijkverpleging, 14 mei 2019. Er is toegezegd dat in 2020 de NZa met partijen het
onderzoek naar systeemfuncties afrondt.
Daarom starten we een onderzoek naar systeemfuncties in de wijkverpleging. Het onderzoek naar
de systeemfuncties is onderdeel van de doorontwikkeling van de bekostiging. Het doel van het
onderzoek is om inzicht te krijgen in wat systeemfuncties precies zijn, wat de omvang is en waar
een bekostiging van een systeemfunctie in de wijkverpleging aan zou moeten voldoen. Wij willen u
daarom vragen onderstaande vragen te beantwoorden.
De ingevulde enquête kunt u per e-mail terugsturen naar ons secretariaat: regulering@nza.nl ter
attentie van Yvonne Donker.
De reactietermijn loopt tot en met woensdag 12 februari 2020. We verzoeken u vriendelijk om
voor die datum te reageren.
Wij stellen uw medewerking zeer op prijs. We verwachten dat het invullen van de vragenlijst
ongeveer 30 minuten kost.

1. Omschrijving systeemfuncties
Een systeemfunctie in de wijkverpleging zien we als een functie met minimaal de volgende
eigenschappen:





Betreft een functie die de zorgverzekeraar en/of zorgaanbieder op bovenlokaal niveau
(regionaal) doelmatig wil organiseren en hangt samen met een aparte organisatie van zorg
(voorziening/infrastructuur).
Behoefte aan een selectie van zorgaanbieders, die voor de functie verantwoordelijk zijn,
bijvoorbeeld vanwege regionale beschikbaarheid.
De functie past niet goed binnen de reguliere bekostiging, dat wil zeggen landelijk
gemiddelde prestaties verpleging en verzorging. Er kunnen verschillende redenen zijn
waarom het niet goed past.

Hiermee is een systeemfunctie vooral een regionale organisatievorm en minder een individuele
zorgfunctie, die een zorgaanbieder levert.

27 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

1.1.

Heeft u aanvullingen/aanpassingen met betrekking tot deze omschrijving
en kenmerken van systeemfuncties in de wijkverpleging?

2. Leveren systeemfuncties
We onderscheiden in ieder geval drie systeemfuncties:
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg;
2. Coördinatie en samenwerken, bijvoorbeeld vim herkenbare en aanspreekbare teams
wijkverpleging of het organiseren van de Juiste Zorg op de Juiste Plek;
3. Preventie in de wijk op populatieniveau.

2.1.

Herkent u zich in de beschreven drie systeemfuncties in de
wijkverpleging?

Zo niet, waarom niet?

Of heeft u aanvullingen op deze drie voorbeelden? Zo ja, welke?
☐Ja
☐Nee, want
☐Aanvulling:

3. Contractering systeemfuncties
3.1.

Koopt u de genoemde systeemfuncties in? Specificeer per systeemfunctie
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg
☐Ja
☐Nee
2. Coördinatie en samenwerken
☐Ja
☐Nee
3. Preventie in de wijk op populatieniveau
☐Ja
☐Nee
4. Anders (zie 2.1)
☐Ja
☐Nee

28 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

3.2.

Hoe koopt u genoemde systeemfuncties in de wijkverpleging in bij
zorgaanbieders? Denk hierbij aan contractvereisten en vergoeding
(tarieven).
Specificeer per systeemfunctie.
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg

2. Coördinatie en samenwerken

3. Preventie in de wijk op populatieniveau

4. Anders (zie 2.1)

3.3.

Welke afspraken heeft u gemaakt met zorgaanbieders over
systeemfuncties in de wijkverpleging?
Wat zijn uw ervaringen (bijvoorbeeld op het gebied van samenwerking
tussen zorgaanbieders)? Specificeer per systeemfunctie.

1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg

2. Coördinatie en samenwerken

3. Preventie in de wijk op populatieniveau

4. Anders (zie systeemfunctie 2.1)

3.4.

Zijn er regionale verschillen? Zo ja, welke?
Specificeer per systeemfunctie.
1. Regionale beschikbaarheid van onplanbare nachtzorg

2. Coördinatie en samenwerken

3. Preventie in de wijk op populatieniveau

4. Anders (zie systeemfunctie 2.1)

29 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

3.5.

Welk aandeel hebben de systeemfuncties in de totale zorg die u inkoopt in
de wijkverpleging?

3.6.

Waar zou volgens u de bekostiging van een systeemfunctie in de
wijkverpleging (minimaal) aan moeten voldoen?

3.7.

Welke voor- en nadelen ziet u in het apart beschrijven van
systeemfuncties ten opzichte van reguliere verpleging en persoonlijke
verzorging in de wijkverpleging?

4. Praktijkvoorbeelden systeemfuncties
4.1.

Kent u praktijkvoorbeelden die als best practice kunnen dienen? Zo ja,
kunt u het voorbeeld beschrijven?

30 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Afsluiting
Dit is het einde van de vragenlijst. Hartelijk dank voor uw medewerking!

Wilt u op de hoogte blijven van de uitkomsten het onderzoek naar de systeemfuncties in de
wijkverpleging en welk advies we hierover geven aan het ministerie van VWS? Via de nieuwsbrief
wijkverpleging blijft u op de hoogte van alle ontwikkelingen. Wilt u de nieuwsbrief ontvangen? Meld
u zich dan hier aan!

Heeft u nog opmerkingen over de vragenlijst, dan kunt u die hier kwijt:

31 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Bijlage 3:
Analyse liberalisering tarieven
wijkverpleging
1. Analyse liberalisering sector wijkverpleging
Binnen het huidige experiment bekostiging verpleging en verzorging kunnen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars vrij onderhandelen over het tarief. Er is geen tariefregulering van toepassing.
Omdat vrijwel de hele gecontracteerde wijkverpleging gebruik maakt van de mogelijkheden die het
experiment biedt, geldt deze vrijheid voor verreweg het grootste deel van de uitgaven aan
wijkverpleging, ruim 90% van de hele markt. Het voordeel van vrije tarieven en vrije prestaties is
dat er optimale ruimte is voor maatwerk in de contractering. Het reguleren van prestaties en
tarieven kan aan de andere kant juist innovatie belemmeren. De meest recente ontwikkelingen
kunnen in dat geval alleen in de contractering worden meegenomen wanneer de bekostiging door
de NZa wordt aangepast. Deregulering is daarom het uitgangspunt, tenzij er zwaarwegende
argumenten zijn om prestaties of tarieven te reguleren.
De vraag is dan of voor de nieuwe bekostiging een vrij tarief mogelijk is of dat gereguleerde
(maximum-) tarieven de voorkeur hebben. Zoals we beschrijven vijf van dit advies volgt dat, los
van de mogelijkheid van een nieuw experiment, dezelfde tariefsoort voor de gehele sector moet
gelden. De concrete vraag is daarmee of het vrijgeven van de tarieven voor de gehele
wijkverpleging een optie is.
Bij de beoordeling van deze vraag zijn een aantal elementen van belang. We bespreken allereerst
de economische randvoorwaarden voor liberalisering. Daarna bespreken we de ervaringen met
vrije tarieven binnen de Beleidsregel experiment bekostiging verpleging en verzorging.

2. Economische randvoorwaarden en criteria voor liberalisering
zorgmarkten
Het moet gaan om verzekerde zorg
Voor niet-verzekerde zorg en zorg in de aanvullende verzekering is de rol van de zorgverzekeraars
veel kleiner dan voor basisverzekerde zorg. Wijkverpleging maakt deel uit van het basispakket.
Zorgverzekeraars onderhandelen daarom met zorgaanbieders over de tarieven en overige
voorwaarden voor het leveren van deze zorg. Daarmee voldoet de wijkverpleging aan dit criterium.
Voldoende aanbod en voldoende zorgaanbieders
Voor een goed werkende markt is het belangrijk dat er voldoende zorgaanbieders actief zijn. Er
waren in 2018 ruim 2800 zorgaanbieders actief in de wijkverpleging. Veruit de meeste zorg wordt
geleverd door de grotere aanbieders. Er lijken voldoende aanbieders op de markt actief te zijn om
te voorzien in een gevarieerd zorgaanbod en zo aan dit criterium te voldoen.

32 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Voldoende mogelijkheid zijn tot toetreding van nieuwe aanbieders
Toetreding is eenvoudig binnen de wijkverpleging, er zijn vrij veel kleine aanbieders en zzp’ers
actief. Zorgverzekeraars wijzen een deel van de nieuwe zorgaanbieders af voor een contract en
een deel van de aanbieders kiest er voor om zonder contract te werken.2 De mogelijkheid van
toetreding is een belangrijk kenmerk van een concurrerende markt, omdat op die manier huidige
aanbieders aangemoedigd worden om optimaal concurrerend te blijven. In de huidige markt wordt
aan dit criteria voldaan.
Bij voorkeur moet er informatie zijn over de kwaliteit van zorg.
Bij informatie over de kwaliteit van zorg hoort ook norm of standaard om deze kwaliteit tegen af te
zetten. Op dit criterium scoort de wijkverpleging niet goed. Er is vrij weinig informatie over de
kwaliteit van zorg. Er komen wel steeds meer standaarden en normen beschikbaar vanuit de
beroepsgroep.3 Ook werkt de beroepsgroep aan het doorontwikkelen van het kwaliteitskader
wijkverpleging. Wanneer ook informatie over uitkomsten breed wordt gemeten binnen de sector en
inzichtelijk wordt gemaakt voor de cliënt, is aan dit criterium voldaan.
Zorgverzekeraars moeten voldoende tegenwicht kunnen bieden aan zorgaanbieders
Omdat er in de praktijk vrijwel geen zorg meer wordt gecontracteerd buiten het experiment (dus
door middel van de huidige gereguleerde prestaties en tarieven) kunnen we weinig zeggen over de
contractprijzen in relatie tot de reguliere maximumtarieven. Wel zien we dat in het experiment de
prijzen duidelijk onder het maximum liggen. Het niveau van het integraal uurtarief of het
maandtarief is voor een deel ook afhankelijk van historie en de afgesproken disciplinemix. Uit de
evaluatie van het experiment blijkt dat het integrale uurtarief in het experiment in 2019 gemiddeld
rond de €58 ligt. Voor niet-gecontracteerde zorg geldt het integraal tarief niet. De
maximumtarieven bedroegen in 2019 € 55 voor verzorging en €72 voor verpleging. Daarnaast
begrenzen zorgverzekeraars het volume vaak door het afspreken van een omzetplafond. Op basis
van bovenstaande gegevens lijken zorgverzekeraars voldoende tegenwicht te kunnen bieden aan
zorgaanbieders.
Voldoende keuzemogelijkheden voor consumenten en keuze-informatie.
Hiervoor hebben we al gezien dat er voldoende keuzemogelijkheden zijn voor cliënten. Er zijn in
vrijwel elke regio meerdere zorgaanbieders actief. We hebben geen duidelijk zicht op de kwaliteit
en beschikbaarheid van keuze-informatie voor de cliënt. Gezien het ontbreken van eenduidige
informatie over de kwaliteit van zorg, verwachten we dat ook hier verbetering mogelijk is. Zo is in
de huidige markt deels aan dit criterium voldaan.
We stellen vast dat er op basis van de economische criteria en randvoorwaarden zoals hierboven
beschreven voldoende grond is voor liberalisering van de tarieven in de wijkverpleging. Voor een
definitief advies hierover is het belangrijk om ook de gevolgen hiervan voor de nietgecontracteerde wijkverpleging goed in kaart te brengen.

2 https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_274036_22/1/ (Monitor contractering wijkverpleging 2019)
3

Kwaliteitskader wijkverpleging, Normenkader V&VN, Uniformering indicatiestelling, nieuw expertisegebied

wijkverpleging.

33 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

3. Ervaringen met vrije prijzen binnen het huidige experiment
De vrije tarieven gelden nu alleen voor gecontracteerde zorgaanbieders die gebruik maken van de
experimentele ruimte. Over het geheel genomen zijn partijen tevreden over de werkwijze binnen
het experiment. Het vrijgeven van de tarieven binnen het experiment heeft niet aantoonbaar geleid
tot prijsstijgingen of een overschrijding van de budgettaire kaders. Onder het experiment hebben
zich geen knelpunten voorgedaan ten aanzien van toegankelijkheid en betaalbaarheid. Er is weinig
informatie beschikbaar over kwaliteit en uitkomsten van zorg. Op basis van de ervaringen binnen
het experiment lijkt het voor de hand te liggen om ook in een reguliere bekostiging te werken met
vrije tarieven voor deze groep zorgaanbieders.
Naast het experiment is sprake van maximumtarieven per uur per discipline zoals persoonlijke
verzorging en verpleging. Deze prestaties gelden voor niet-gecontracteerde zorgaanbieders en
andere zorgaanbieders die geen gebruik maken van het experiment. We weten niet wat het effect
is op de prijzen voor deze groep zorgaanbieders als de tarieven voor niet-gecontracteerde
zorgaanbieders ook vrij worden gegeven. Dit viel buiten het experiment en dat hebben we ook niet
concreet onderzocht. In de huidige situatie liggen de gemiddelde prijzen die niet-gecontracteerde
zorgaanbieders vragen voor een deel onder de maximumtarieven en onder de gemiddeld
gecontracteerde tarieven. Dit is een indicatie dat de tarieven van niet-gecontracteerde
zorgaanbieders ook in een markt met vrije prijzen aanzienlijk lager zullen liggen dan de gemiddeld
gecontracteerde tarieven.
Op basis van de ervaringen binnen het experiment lijkt het dus goed mogelijk om te werken met
vrije tarieven voor de gecontracteerde wijkverpleging. Een belangrijke kanttekening daarbij is dat
we niet weten wat het effect hiervan is voor de niet-gecontracteerde wijkverpleging. Omdat het
deels vrijgeven van de tarieven niet tot de mogelijkheden behoort, is het belangrijk om goed in
kaart te brengen wat de gevolgen en risico’s hiervan zijn voor de niet-gecontracteerde
wijkverpleging voordat we adviseren voor het volledig vrijgeven van de tarieven binnen de
wijkverpleging. In dit rapport stellen we een wetswijziging voor om gedifferentieerde regulering

mogelijk te maken. Zo'n wetswijziging stelt onder meer in staat om vrije tarieven te beperken tot
gecontracteerde wijkverpleging.

4. Voorlopige conclusie liberalisering wijkverpleging
We stellen vast dat er momenteel in de praktijk voor het merendeel van de sector sprake is van
vrije tarieven in de wijkverpleging. Op basis van de economische criteria voor liberalisering en de
ervaringen binnen het experiment zien we voldoende grond voor het vrijgeven van de tarieven
voor de wijkverpleging. Prijzen liggen in het algemeen voor een deel onder de maximumtarieven
van de NZa. Dat wijst op voldoende inkoopmacht van zorgverzekeraars en op voldoende
concurrerend aanbod. Het vrijgeven van de tarieven geeft partijen de mogelijkheid om afspraken
te maken die beter passen bij de lokale situatie. Een kanttekening daarbij is dat er meer inzicht
nodig is in inhoud en kwaliteit van de geleverde zorg en in de gevolgen en risico’s hiervan voor de
niet-gecontracteerde wijkverpleging.
Ten aanzien van de kwaliteit zien wij geen risico’s die met prestatie- of tariefregulering kunnen
worden tegengegaan. Ten aanzien van de betaalbaarheid lijken er weinig tot geen risico’s te
bestaan. Er is een macrobeheersinstrument van kracht, maar tot op heden blijven de uitgaven
binnen het kader dat in het meerjarenakkoord ter beschikking is gesteld. Ook ten aanzien van de
toegankelijkheid zijn er geen (grote) knelpunten. Wanneer sprake is van knellende budgetten zien

34 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

we dat er vaak bijcontractering plaatsvindt. Zo weten zorgaanbieders en zorgverzekeraars in de
regel patiëntenstops te voorkomen.
Als kanttekening bij deze voorlopige conclusie wijzen we op twee ontwikkelingen binnen de
wijkverpleging. Partijen in de wijkverpleging werken samen met het ministerie van VWS
momenteel aan een ‘Leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging’. Deze leidraad moet de
samenwerking stimuleren tussen zorgaanbieders onderling en tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars in een wijk of regio. Daarnaast wil de Minister van VWS de toetreding tot de
wijkverpleging beperken. Bij een definitief besluit over liberalisering is het belangrijk om deze
ontwikkelingen goed te wegen en mogelijke gevolgen in te schatten voor toegankelijkheid en
betaalbaarheid. De ontwikkelingen zijn op dit moment nog onvoldoende duidelijk om bovenstaande
voorlopige conclusie aan te passen.

35 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Bijlage 4:
Proces en stappen tot aan 2022
Wanneer de minister van VWS naar aanleiding van dit advies een besluit over de bekostiging van
de wijkverpleging per 2022 genomen heeft, dient de bekostiging verder uitgewerkt en voorbereid
te worden. Tot aan 2022 zien we een aantal concreet uit te werken thema’s. Op hoofdlijnen zijn dit
de volgende onderwerpen:
1. Concreet uitwerken en inrichten experiment cliëntprofielen.
2. Inrichten onderzoek en evaluatie cliëntkenmerken binnen nieuw experiment.
3. Vormgeven en opstellen bestuurlijk convenant.
4. Opstellen regelingen en beleidsregels 2022.

Hieronder lichten we kort toe welke onderwerpen per thema aan bod komen en op welke manier
we deze drie processen in willen richten tot en met 2022.

1. Concreet uitwerken en inrichten breed experiment
cliëntprofielen
We starten hiervoor in september een aparte werkgroep samen met het veld. Deze werkgroep
houdt zich in de maanden van september 2020 tot juni 2021 bezig met in ieder geval de volgende
onderwerpen:
Verder onderzoek cliëntprofielen en komen tot vragenlijst voor gebruik per 2022.
Deze werkgroep werkt tot aan 2022 toe naar een uniforme vragenlijst en herkenbare en bruikbare
cliëntprofielen om binnen het experiment te gebruiken. Ook gaat deze groep in gesprek met
softwareleveranciers over een goede uitwerking van de cliëntkenmerken in de softwaresystemen.
De NZa neemt hierin in ieder geval tot 2022 de coördinatie op zich.
Voorbereiden onderzoek cliëntprofielen vanaf 2022
Daarnaast vinden we het belangrijk om de komende periode samen met het veld een plan te
maken over hoe de cliëntprofielen verder worden geëvalueerd en doorontwikkeld na 2022. Vanaf
2022 is er een infrastructuur nodig om de data te analyseren en hier gezamenlijk van te leren. De
benodigde structuur en financiën hiervoor worden ook besproken in deze groep. Als NZa kunnen
we hier een coördinerende rol in blijven spelen.
We vinden het belangrijk dat de sector een rol krijgt bij het onderhouden van de cliëntprofielen en
de vragenlijst. Nadat de vragenlijst per 2022 binnen het experiment in gebruik is genomen, lijkt
het ons goed dat onderhoud en ontwikkeling van de cliëntprofielen deels verschuift naar het veld.
Hoe dat er precies uit ziet en hoe rolverdeling en governance ingevuld worden, werken we samen
met partijen verder uit.

36 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Voorbereiden evaluatie structuur
Evaluatie van de werking van de cliëntprofielen is een belangrijk onderdeel van het te starten
experiment. Naast de individuele afweging die zorgaanbieders en zorgverzekeraars per situatie
maken, is het belangrijk dat er regelmatig een collectieve evaluatie plaatsvindt over de werking
van het case-mix model. Deze evaluaties dienen als keuzemomenten over de verdere richting
binnen het experiment en geven de mogelijkheid om bij te sturen. Deze evaluaties kunnen
bijvoorbeeld jaarlijks plaatsvinden en in een bestuurlijk overleg worden besproken. De verdere
inrichting van de evaluaties en de criteria waarop getoetst wordt, willen we graag samen met
partijen verder opstellen.

2. Vormgeven en opstellen bestuurlijk ambities
Het nieuwe brede experiment met bekostiging op basis van cliëntprofielen is een begin van een
richting die we met elkaar in willen slaan. Het is belangrijk dat er ook van alle partijen commitment
is om mee te bouwen aan deze richting. We willen daarom gezamenlijk ambities voor de
ingeslagen richting formuleren en afspraken maken op bestuurlijk niveau over onder andere
snelheid van opschaling in het experiment, rolverdeling, monitoring, evaluatie en bijsturen. Dit
wordt, na het besluit van de minister en na verdere uitwerking van afspraken en ambities,
uiteindelijk gefinaliseerd in een bestuurlijk convenant.

3. Opstellen regelingen en beleidsregels 2022
Om de nieuwe bekostiging in de praktijk te gebruiken, dient dit vertaald te worden in regelgeving
over prestaties en tarieven. Hiervoor starten we, na de politieke besluitvorming, een uitgebreidere
overlegcyclus dan we normaliter jaarlijks met partijen doorlopen (de zogenaamde Technisch
Overleggen). Onderwerpen voor deze gesprekken zijn in elk geval:


Opstellen concrete prestaties binnen het experiment.



Opstellen concrete prestaties en tarieven binnen de reguliere bekostiging.



Definiëren van nieuwe prestaties systeemfuncties.



Hoe om te gaan met verschillende bekostiging naast elkaar. Bijvoorbeeld
wanneer een zorgaanbieders bij de dominante zorgverzekeraar een
maandtarief krijgt en bij de andere zorgverzekeraars een uurtarief.



Besluiten of de prestatie thuiszorgtechnologie gehandhaafd blijft.

37 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Bijlage 5:
Fraudetoets
Deze bijlage schrijven we in reactie op de vraag van de Minister, per brief van 25 februari 2020,
naar een fraudetoets met betrekking tot het advies over de bekostiging van wijkverpleging per
2022.
Een fraudetoets van de NZa ziet over het algemeen op voorgenomen regelgeving. Een advies is
vaak nog minder concreet en het staat nog niet vast of en in welke mate het advies wordt
opgevolgd en zijn weerslag vindt in regelgeving. Een volledige fraudetoets kunnen we daarom, nu
nog sprake is van een advies, niet uitvoeren. Dit neemt niet weg dat we wel, voor zover mogelijk,
algemene aandachtspunten beschrijven vanuit het oogpunt van fraudebestrijding. We doen dit door
gebruik te maken van dezelfde onderdelen als die in een meer uitgebreide fraudetoets.

1. Gebruikte definities
Te beantwoorden vraag:
Zijn de gehanteerde definities voor de onder toezichtstaanden
en handhavende organisaties eenduidig interpreteerbaar, helder en duidelijk afgebakend?
Het advies stelt dat er nog een aantal keuzes open staat om te komen tot definitieve cliëntprofielen
die herkenbaar zijn voor de sector. Deze keuzes worden in overleg met het veld gemaakt,
voorafgaand aan en gedurende de looptijd van het experiment. Zodra deze cliëntprofielen concreet
en definitief zijn, kunnen we deze vraag beter beantwoorden.

2. Mogelijkheden voor fouten en fraude
Te beantwoorden vraag:
Welke mogelijkheden op fouten en fraude biedt het voorliggende advies?
Het advies stelt onder meer een nieuwe vorm van bekostiging voor. De kern van het advies is dat
vergoeding voor wijkverpleging minder sterk bepaald zou moeten worden door een tijdseenheid en
meer door zorginhoud. Meer concreet wordt geadviseerd om declaratie van zorg, waar deze nu
wordt bepaald door een tijdseenheid en een vrij tarief binnen het huidige experiment, in sterkere
mate te laten bepalen door cliëntprofielen. Gebruik van dergelijke cliëntprofielen maakt een
vergoeding voor een langere periode mogelijk.

38 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

2.1


Bestaande risico’s (deze blijven bestaan in de geadviseerde
bekostiging)

Zorgaanbieders waarmee de zorgverzekeraar geen relatie heeft (nietgecontracteerd) en waar de zorgverzekeraar geen invloed op kan
uitoefenen, hebben het recht om declaraties voor zorg in te dienen en
deze vergoed te krijgen. In de voorgestelde bekostiging is het risico gelijk
aan het risico in de huidige situatie. Ook in de toekomst blijven
maximumtarieven beschikbaar om niet-gecontracteerde wijkverpleging te
reguleren.



Een risico dat zich onder het bestaande regime voordoet en dat met het
advies niet (expliciet) wordt weggenomen, is gelegen in het feit dat niet
een externe partij, maar de zorgaanbieder zelf (wijkverpleegkundige HBOV) de zorgbehoefte van verzekerden vaststelt. Wij gaan ervan uit dat de
bestaande verplichting (veldnorm) om de cliënt te laten indiceren door
een verpleegkundige op niveau 6 blijft bestaan.



Een zorgbehoefte aangeven en declareren die in het geheel niet bestaat.
Het wel indiceren en declareren van zorg zonder deze te leveren, noemen
we spookzorg.

2.2

Nieuwe risico’s: upcoding bij cliëntprofielen

In het nieuwe experiment is er een risico op valse invulling en declaratie van een cliëntprofiel door
een zorgbehoefte hoger in te vullen dan de bestaande zorgbehoefte en slechts voor de bestaande
behoefte zorg te leveren. We noemen dit upcoding. Er wordt dan wel zorg geleverd, maar tegen
een te hoog tarief, omdat de cliënt te zwaar is ingedeeld maar wel de lichtere of minder uren zorg
krijgt. Dit risico is met name aanwezig wanneer het cliëntprofiel direct is gekoppeld aan een tarief
per cliëntprofiel.
Kijken we naar de voorgestelde werkwijze binnen het nieuwe experiment dan vallen een aantal
zaken op:


Er zijn verschillende vormen van informatie. Zo is er de declaratiedata in
de Vektis dataset. Deze data is moeilijk beïnvloedbaar en daarmee redelijk
objectief. Ook is deze data aanwezig van voorgaande jaren en dus kan er
terug worden gekeken en kan informatie worden vergeleken door de jaren
heen. Daarnaast komt er informatie over cliëntprofielen. Dit is een grove
indeling in cliëntprofielen die nog verder ontwikkeld wordt met het veld.
Deze informatie is redelijk objectief omdat achteraf te controleren is of de
cliënt in het juiste cliëntprofiel is geplaatst. We zien wel dat de vragenlijst
op basis waarvan een cliënt aan een profiel wordt gekoppeld, relatief
eenvoudig te beïnvloeden is door de zorgaanbieder. Kenmerken in de
vragenlijst zijn moeilijker geheel te objectiveren en daarmee te
controleren.



Criterium ‘tijd’ en/of ‘planning’ vervalt in combinatie met een integraal
tarief, waardoor er minder harde meetpunten zijn om de zorgdeclaratie te
toetsen aan de daadwerkelijke zorglevering. Dat betekent dat bijvoorbeeld
indicatoren voor kwaliteit en uitkomsten een grotere rol kunnen spelen

39 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

hierin. Alhoewel deze informatie vaak moeilijk objectiveerbaar en
toetsbaar blijft.


Het gebruik maken van cliëntprofielen kan ‘cherry picking’ (risicoselectie)
door de zorgaanbieder in de hand werken. Dit punt wordt ook onderkend
in het rapport. Een mogelijkheid om dit te voorkomen is de afspraak dat
de zorgaanbieder geen cliënten mag weigeren. Echter is dit in de praktijk
niet altijd even goed controleerbaar. Zorgaanbieders zullen door de
zorgverzekeraar onder andere gestuurd worden op doelmatigheid en
kunnen door een kunstmatige verhouding aan te brengen in deze
verschillende cliëntprofielen sturen op de doelmatigheidcijfers.

2.3

Algemene aandachtspunten

Daarnaast zien we een aantal algemene punten met indirect gevolgen voor fraude:


Deelnamebereidheid aan het experiment. Er zijn een aantal scenario’s
mogelijk. Als niet alle zorgverzekeraars deelnemen, komen
zorgaanbieders in de onwenselijke situatie niet bij alle zorgverzekeraars
mee te kunnen doen aan het experiment. Niet alle zorgverzekeraars waar
een zorgaanbieder een contract mee heeft, willen met desbetreffende
zorgaanbieder dit traject aangaan. Dit heeft ook gevolgen voor de
controlemethodiek van de zorgverzekeraars. Hierover moeten
zorgaanbieders en zorgverzekeraars samen afspraken maken.



Bij uniformering van de cliëntprofielen en integrale bekostiging is het een
uitdaging voor een zorgverzekeraar om tot een robuuste
controlemethodiek te komen om de declaraties te toetsen aan feitelijke en
terechte levering. Een risico is dat fraude en onrechtmatigheid niet, of niet
tijdig, wordt opgemerkt. We benadrukken dat het belangrijk is om
voldoende instrumenten te hebben voor het toetsen van feitelijke en
terechte levering van zorg. De administratieve lastenverlichting in
combinatie met cliëntprofielen en een prestatie voor een langere periode
kan dit bemoeilijken. De nieuwe werkwijze ‘zorgplan=planning=realisatie,
tenzij’, kan hierbij houvast geven. Deze werkwijze blijft altijd wel een
indicatie van de gemaakte uren. Daarnaast kunnen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars onderzoeken of vormen van horizontaal toezicht
mogelijk zijn binnen het nieuwe experiment.

3. Kans op fouten en fraude
Te beantwoorden vraag:
Hoe groot schat u de kans in dat de mogelijkheden op fouten en fraude zich in de praktijk gaan
voordoen en wat is hiervan de impact? (risico = laag/middel/hoog)
De mate waarin de genoemde risico’s zich voordoen is afhankelijk van het aantal partijen dat het
experiment zal gebruiken en tegelijkertijd uit is op misbruik. Voor deze categorie zorgaanbieders is
relevant dat op dit moment het merendeel van de risicocategorie zorgaanbieders geen contract
heeft met een zorgverzekeraar. De reden daarvoor is dat zorgverzekeraars in hun contracten eisen
stellen – over onder meer kwaliteit, doelmatigheid en bedrijfsvoering – waar deze partijen in het

40 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

algemeen niet aan voldoen of kunnen en/of willen voldoen. Wel kunnen deze partijen mogelijk als
onderaannemer samenwerken met een gecontracteerde zorgaanbieder. In dat geval zullen
afspraken die de zorgverzekeraar maakt met deze zorgaanbieder als hoofdaannemer, evenals nu
het geval is, moeten waarborgen dat zij (inclusief de werknemer of onderaannemer) zich houden
aan deze eisen. Wij gaan ervan uit dat dergelijke eisen, zoals gesteld door zorgverzekeraars, in
principe ongewijzigd blijven. Dit betekent dat het merendeel van de partijen die in de
risicocategorie valt, geen gebruik zal maken van het nieuwe experiment.
Dat betekent ook dat binnen het nieuwe experiment de impact van de beschreven risico’s klein is.
We benadrukken daarbij dat ook binnen de gecontracteerde wijkverpleging kans bestaat op fouten
en fraude. Het is daarom ook belangrijk dat hier binnen het nieuwe experiment vanuit de NZa en
andere relevante partijen goed op wordt toegezien.

4. Mogelijke beheersmaatregelen
Te beantwoorden vraag:
Welke beheersmaatregelen zijn volgens u mogelijk ten aanzien van het voorkomen en bestrijden
van de geïdentificeerde mogelijkheden op fouten en fraude?

Oplossing met betrekking tot de thema’s genoemd onder 2.2. Dit probleem wordt deels
ondervangen door het advies, doordat deelname aan het experiment alleen kan op voorwaarde van
een contract. Dit betekent echter wel dat het voor zorgverzekeraars realistisch moet zijn om af te
zien van vergoeding van alle zorg door partijen die aldus buiten de boot vallen; zij moeten nog wel
kunnen voldoen aan hun zorgplicht.
Zoals genoemd in het advies, zullen veldpartijen aan de slag gaan met ontwikkelen van normen
voor de afbakening van de cliëntprofielen. Bij deze afbakening is van belang dat deze duidelijk is
en objectiveerbaar, in andere woorden: de criteria op grond waarvan cliënten worden ingedeeld in
een cliëntprofiel moeten voldoende objectief en toetsbaar zijn.
Het advies benoemd duidelijk dat het cliëntprofiel los staat van de verpleegkundige indicatie.
Tegelijkertijd verwachten we een logische samenhang tussen de indicatie en het zorgplan en een
zwaarder of lichter cliëntprofiel. Deze samenhang kan ook onderdeel zijn van een materiële
controle door een zorgverzekeraar.

5. Controle en handhavingsmogelijkheden
Te beantwoorden vraag:
Hebben de partijen betrokken bij de uitvoering van, het toezicht op en de handhaving van de
ontwerpregelgeving voldoende controle- en handhavingsmogelijkheden zoals sancties en
maatregelen? Zijn er lacunes zoals gegevensuitwisseling die niet mogelijk is op grond van
(privacy)wetgeving? Zo ja, welke?
Bestaand probleem: onder de bestaande wet is een zorgverzekeraar beperkt in zijn
controlemogelijkheden bij een restitutieverzekering. In dat geval en bij ontbreken van een
betalingsovereenkomst, is de zorgaanbieder slechts verplicht om medische dossiers te verstrekken

41 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

aan de verzekerde (en dus niet aan de zorgverzekeraar). Dit zou moeten worden hersteld door een
aanpassing van de Wmg. Voor de fraudegevoeligheid van de wijkverpleging is dit relevant
aangezien dit probleem – ongeacht welke vorm van bekostiging wordt gekozen – sterk bepalend
zal blijven voor de controlemogelijkheden voor zorgverzekeraars;
Nieuw probleem: van bestaande partijen die wel een overeenkomst hebben en die een experiment
aangaan, bestaat het risico dat zij door het nieuwe systeem verleid worden tot minder doelmatig
gedrag zoals onderbehandeling en risicoselectie (niet per se: frauduleus), zorgverzekeraar zullen
de benchmarkrapportage actief moeten monitoren of er geen afwijkende groei in zorgzwaarte
plaatsvindt ten opzichte van eerdere jaren. De bestaande controlemechanismen van
zorgverzekeraars kunnen wel een afwijking vaststellen. Naarmate de periode waarover zorg wordt
gedeclareerd ruimer is (en de zorgaanbieder vrijer is in zijn verantwoording) zullen
zorgverzekeraars steeds minder controles kunnen verrichten. Dit is een risico en kan als gevolg
hebben dat meer wordt gefraudeerd (zonder dat dit valt aan te tonen). Het kan er bovendien toe
leiden dat de zorgverzekeraars, om zeker te stellen dat de gecontracteerde zorg rechtmatig is
geleverd, aanvullende eisen gaan stellen aan de zorgaanbieders waar zij een contract mee hebben.
Ook hier kan de werkwijze zorgplan=planning=realisatie, tenzij, helpen als indicatie van de
daadwerkelijk geleverde zorg. Daarnaast geeft inzicht in kwaliteit en uitkomsten van zorg zicht op
de resultaten van de geleverde zorg. Hoewel deze informatie moeilijk objectiveerbaar blijft, kan
deze wel helpen in het gesprek tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar.

42 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Bijlage 6:
Analyse financiële effecten
Omdat dit een bekostigingsadvies betreft, kijken we naar de verwachte financiële effecten van de
voorgestelde bekostiging. We werken hieronder eerst uit welke (verwachte) prikkels de
voorgestelde bekostiging heeft. In het tweede deel bespreken we of we iets kunnen zeggen over
het verwachte effect hiervan op de totale uitgaven aan wijkverpleging binnen de Zvw.

1. Prikkel- en doelmatigheidsanalyse
Een bekostigingsmodel is geen doel op zich, maar een middel om bij te dragen aan de doelen die
we met elkaar voor ogen hebben voor de wijkverpleging. De manier waarop zorg vergoed wordt en
de context waarbinnen dit gebeurt, werkt sturend op het gedrag van zorgaanbieders en
zorgverzekeraars. Onze analyse over de prikkels die hier vanuit gaan, is gebaseerd op de kennis en
expertise van de NZa over bekostiging, theorie over bekostigingsmodellen4, ervaringen binnen het
huidige experiment bekostiging wijkverpleging5 en gesprekken met branchepartijen.

1.1

Prikkels voor zorgaanbieders

Binnen het nieuw in te richten experiment wordt er gewerkt met een vrij tarief per uur, week of
maand, dat op termijn steeds meer gebaseerd kan worden op cliëntprofielen. Binnen het
experiment is de wijkverpleegkundige degene die een vragenlijst invult over kenmerken van de
cliënt. Op basis van deze kenmerken wordt een cliënt automatisch gekoppeld aan een cliëntprofiel.
De verdeling van een cliëntenpopulatie van een zorgaanbieder over deze cliëntprofielen is
uiteindelijk, naast andere informatie, van invloed op het integrale tarief dat met de
zorgverzekeraar overeengekomen wordt. Dit tarief kan per uur, week of maand afgesproken
worden.


Het werken met een vergoeding voor een langere periode geeft prikkels
om doelmatig te werken in de betreffende periode. Dit heeft namelijk
geen negatief effect op de vergoeding aan de zorgaanbieder, wat bij een
bekostiging per uur wel het geval is. Dit nodigt zorgaanbieders uit om te
investeren in innovatie, preventie en zelfredzaamheid en om de
(beperkte) beschikbare capaciteit zo efficiënt mogelijk in te zetten.



Binnen het nieuwe experiment geldt er een vrij tarief, waarbij we
veronderstellen dat dit tarief op termijn gebaseerd wordt op de verdeling
van de cliëntenpopulatie van een zorgaanbieder over de cliëntprofielen.
Wanneer een cliëntprofiel direct leidt tot een declarabele prestatie met
een eigen tarief, geeft dit een prikkel tot upcoding: wanneer een cliënt in

4

iBMG, maart 2015, Uitkomstbekostiging in de zorg: een (on) begaanbare weg?

5 NZa, 2019. Evaluatie experiment bekostiging verpleging en verzorging.

43 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

een zwaardere cliëntgroep valt, leidt dit tot een hoger tarief. In het advies
benoemen we dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars zelf kunnen
bepalen op welk moment ze de koppeling tussen cliëntprofielen en
tarieven sterker willen maken.
o

Zorgaanbieders en zorgverzekeraars kunnen ook, mede op basis
van de cliëntprofielen, een gemiddeld integraal tarief afspreken.
Dit mixtarief kan dan worden gedeclareerd bij iedere cliëntgroep.
Op deze manier wordt de prikkel tot upcoding binnen het
experiment gedempt.

o

Een eenduidige beschrijving van de cliëntkenmerken en een
uniforme manier van werken met de vragenlijst gaat upcoding
tegen. Daarnaast dient de informatie over de verdeling van
cliënten over cliëntgroepen per zorgaanbieder als
spiegelinformatie voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars, zodat
zorgaanbieder en zorgverzekeraar met elkaar in gesprek kunnen
gaan over de (verdeling over de) verschillende cliëntgroepen en
wijzigingen hierin.



Het werken met een gemiddeld tarief binnen een cliëntgroep geeft een
prikkel tot risicoselectie. Wanneer een cliënt minder zorg nodig heeft (of
krijgt) dan gemiddeld, is dit financieel aantrekkelijk voor de zorgaanbieder
omdat de vergoeding gebaseerd is op de gemiddelde zorginzet. Andersom
kan het daarom onaantrekkelijk zijn als een zorgaanbieder alleen cliënten
bedient die meer zorg nodig hebben dan gemiddeld, omdat ook dan het
gemiddelde tarief in rekening wordt gebracht. Dit speelt vooral bij een
tarief per week of maand.
o

Inzicht in de zorgvraag en een uniforme classificatie van cliënten
is van belang om risicoselectie tegen te gaan. Immers,
cliëntprofielen geven inzicht in de spreiding in zorgzwaarte bij
verschillende cliënten waardoor de vergoeding daarop kan
worden aangepast. Wanneer een zorgaanbieder alleen cliënten
bedient die minder zorg nodig hebben dan gemiddeld, zullen deze
cliënten ook in een lichter cliëntprofiel vallen en zal de vergoeding
daar dus op gebaseerd worden. Wij verwachten dat wanneer de
cliëntprofielen verder doorontwikkeld worden, de spreiding
binnen cliëntprofielen gedurende het experiment zal afnemen of
cliëntgroepen verder toegespitst worden, waardoor het minder
aantrekkelijk wordt om binnen een profiel lichtere cliënten te
selecteren.



Wanneer er gewerkt wordt met een tarief voor een langere periode (per
week of maand), is er een prikkel tot onderbehandeling. De vergoeding
staat namelijk los van de hoeveelheid zorg die ingezet wordt. Hierdoor
kan de verleiding ontstaan om binnen een periode minder zorg te leveren
dan nodig is of minder kwaliteit van zorg te leveren door bijvoorbeeld
personeel met een lager deskundigheidsniveau in te zetten.
o

Om onderbehandeling tegen te gaan is het van belang om inzicht
te hebben in uitkomsten. Wanneer er spiegelinformatie over
uitkomsten beschikbaar is, kan aan de hand daarvan besproken
worden of kwaliteit van zorg gewaarborgd is. Aanvullend daarop
kan er ook extra beloning plaatsvinden op basis van

44 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

gerealiseerde uitkomsten. Het definiëren van uitkomstindicatoren
door het veld is daarom van groot belang.


Het werken met een vergoeding voor een langere periode geeft nog
steeds een prikkel om cliënten in (relatief lichte) zorg te houden, zoals bij
alle bekostiging die gebaseerd is op de daadwerkelijke zorglevering.
Daarnaast is er de prikkel voor zorgaanbieders om de zorglevering door te
laten lopen in de nieuwe periode (zoals het ‘zaagtand’ patroon in de
huidige ggz bekostiging). Zorgverzekeraars en zorgaanbieders kunnen
hierover samen in gesprek gaan. Het werken met een budgetplafond,
historische omzetgegevens of een analyse van de planning en gemaakte
uren kan hier goede informatie voor zijn.



Een vergoeding voor een langere periode biedt meer ruimte voor de
wijkverpleegkundige om de zorg in te zetten die nodig is volgens de
wijkverpleegkundige. Dit positieve effect zorgt er echter ook voor dat de
afbakening tussen aanspraak vanuit de Zvw en het sociaal domein soms
vervaagt. Hierdoor bestaat het risico dat de geleverde
wijkverpleegkundige zorg onrechtmatig is omdat deze (gedeeltelijk) valt
binnen het sociale domein.

De (nieuwe) reguliere bekostiging kent prestaties per uur met gereguleerde maximumtarieven.
Deze situatie is feitelijk niet anders dan in de huidige bekostiging.


De belangrijkste prikkel die van deze prestaties per uur uitgaat, is de
prikkel om zoveel mogelijk productie te leveren. Hierdoor kan er sprake
zijn van ongepast (onnodig of te veel) gebruik.



Daarnaast bevat een prestatie per uur weinig stimulans om te investeren
in kwaliteit, innovatie en preventie.

1.2 Prikkels voor zorgverzekeraars
De reguliere bekostiging kent prestaties per uur met gereguleerde maximumtarieven. Deze situatie
is feitelijk niet anders dan in de huidige bekostiging.


Een bekostiging per uur geeft de prikkel om te sturen op productiviteit en
doelmatigheid. Er is weinig stimulans om bij de zorginkoop te sturen op
kwaliteit, innovatie en preventie.



Een integrale prestatie voor een langere periode maakt dat er minder
informatie beschikbaar is over de hoeveelheid ingezette uren en de
ingezette deskundigheidsniveaus. Dit geeft een prikkel aan
zorgverzekeraars om op andere manieren grip te houden of alsnog
gegevens bij zorgaanbieders op te vragen, wat onwenselijk kan zijn met
het oog op administratieve lasten.
o

Inzicht in kwaliteit, uitkomsten en case-mix biedt stuurinformatie.
Contractering is het middel om hierover afspraken te maken.
Daarnaast kan de werkwijze ‘zorgplan=planning=realisatie,
tenzij’, bijdragen aan meer inzicht in de daadwerkelijk geleverde
uren.

45 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

2. Beheersmaatregelen zorgverzekeraars
De beheersmaatregelen voor zorgverzekeraars blijven voor een groot deel gelijk ten opzichte van
de bestaande situatie. Contractering inclusief afspraken over tarieven blijft het belangrijkste middel
om te kunnen sturen op gewenste uitkomsten. Sturen via maximumtarieven blijft alleen mogelijk
in de reguliere bekostiging, waar in de praktijk vooral niet-gecontracteerde zorgaanbieders gebruik
van zullen maken. Dit is gelijk aan de huidige situatie, waarin er in de praktijk ook alleen voor nietgecontracteerde zorgaanbieders gewerkt wordt met maximumtarieven. In de huidige praktijk wordt
er voor nagenoeg alle gecontracteerde zorgaanbieders gewerkt met vrije tarieven. In de huidige
praktijk zien we dat zorgverzekeraars omzetplafonds inzetten als beheersmaatregel, dit is ook
mogelijk in de nieuwe situatie. Zorgzorgverzekeraars kunnen, naast het sturen op geleverde uren
en deskundigheidsniveau, ook gaan sturen op basis van case-mix, kwaliteit en uitkomsten.
Daarnaast geeft informatie over cliëntprofielen, case-mix, kwaliteit en uitkomsten extra
stuurinformatie aan zorgverzekeraars om afspraken op te baseren.
Verder is jaarlijkse evaluatie van het experiment een nadrukkelijk onderdeel van het advies. In
deze evaluaties wordt de werking van het case-mix model (en dus ook de daarbij horende
prikkelwerking) geëvalueerd. Naast deze collectieve evaluatie over de werking van het case-mix
model, maken zorgaanbieders en zorgverzekeraars op individueel niveau de afweging hoe snel een
zorgaanbieder de overstap maakt van een vergoeding per uur naar een vergoeding voor een
langere periode. De evaluaties kunnen gezien worden als keuzemomenten over de verdere richting
binnen het experiment en geven de mogelijkheid om bij te sturen. Zo kunnen op basis van de
evaluaties beslissingen worden genomen over het gebruik van cliëntprofielen en verder onderzoek
naar de cliëntprofielen.

3. Gevolgen voor de cliënten
De reguliere bekostiging kent prestaties per uur met gereguleerde maximumtarieven. Deze situatie
is feitelijk niet anders dan in de huidige bekostiging, voor cliënten verandert hierin niets. In deze
situatie kan de cliënt een helder beeld krijgen van de ingezette en gedeclareerde zorg door de
declaratie per uur.
Met name het werken met een gemiddeld tarief voor een langere periode binnen het nieuwe
experiment zorgt ervoor dat een cliënt de declaratie moeilijker kan controleren, omdat het
ontvangen aantal uren zorg geen direct verband houdt met de gedeclareerde prestatie: een
gedeclareerde prestatie kent een bandbreedte aan geleverde uren. Binnen het huidige experiment
wordt beperkt gewerkt met een vergoeding voor een langere periode en hierin ervaren cliënten
soms onrust over een hoog gedeclareerd bedrag als er maar weinig zorg ontvangen is. Ook gaat
van het werken met een vergoeding voor een langere periode de prikkel uit naar zorgaanbieders
om meer in te zetten op zelfredzaamheid, bijvoorbeeld door het gebruik van technologische
innovaties.
In alle gevallen is het belangrijk om de cliënten te betrekken bij de meting van kwaliteit en
uitkomsten, niet alleen gericht op objectief meetbare indicatoren (vaak somatisch van aard), maar
ook op de mate waarin zorg bijdraagt aan de kwaliteit van leven (denk aan sociale en
psychologische factoren).

46 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

4. Macro budgettaire impactanalyse
Het is niet mogelijk om op basis van kwantitatieve gegevens aan te geven wat het effect is van de
voorgestelde bekostiging en de aangegeven prikkels op de totale uitgaven binnen de
wijkverpleging. In het voorgestelde experiment worden de cliëntprofielen op termijn gebruikt als
basis voor de contractering, maar de cliëntprofielen zijn nog niet zover ontwikkeld dat ze direct
leiden tot aparte tarieven. Daarnaast is er geen profieldata beschikbaar van een representatief deel
van de zorgzorgaanbieders. Verder stelt het advies voor om van een prestatie met een vrij tarief
over te gaan naar een (andere) prestatie met een vrij tarief. Het financiële effect hiervan kunnen
we niet berekenen, zowel niet op het niveau van de individuele zorgaanbieder als op sectorniveau.
Om deze redenen is het niet mogelijk om een impact analyse uit te voeren, waarbij we het
verwachte verschil bepalen tussen (oude prestaties * oude tarieven) en (nieuwe prestaties *
nieuwe tarieven). We zijn daarom van mening dat er onvoldoende gegevens beschikbaar zijn die
een kwantitatieve analyse mogelijk en zinvol maken.
We kunnen wel een aanname doen over de verwachte effecten van de voorgestelde bekostiging op
de totale uitgaven binnen de wijkverpleging. Dit is gebaseerd op aannames en geeft daardoor geen
zekerheid dat dit ook in werkelijkheid het geval is.
Voor de reguliere bekostiging (prestaties per uur met gereguleerde maximumtarieven) is er geen
sprake van een systeemwijziging ten opzichte van de huidige situatie en verwachten we dus ook
geen effect op de totale uitgaven. De reguliere bekostiging zal in elk geval gebruikt worden door
niet-gecontracteerde zorgzorgaanbieders en door gecontracteerde zorgaanbieders en
zorgverzekeraars die niet aan het experiment deelnemen. In de huidige bekostiging heeft 95% van
de aanbieders een contract afgesloten met één of meerdere zorgverzekeraars. Van deze
aanbieders met een contract neemt 96% deel aan het huidige experiment (werken met een
integraal tarief). Bij meer dan 80% van de gecontracteerde aanbieders betreft dit een integraal
tarief per uur. 6 Op basis van eerdere gegevens zagen we al dat in 2018 ruim 90% van de totale
omzet wijkverpleging (gecontracteerd en ongecontracteerd) uit het huidige experiment komt.7
Een onzekere factor is of de deelname aan het nieuwe experiment gelijk of kleiner is dan nu het
geval is. Het voorgestelde experiment is zo opgezet dat het voor een heel groot deel van de
zorgaanbieders toegankelijk is, maar het is wel anders van aard dan het huidige experiment en
behelst de overgang naar het werken met cliëntprofielen. Het is daarom onzeker of de deelname
aan het voorgestelde experiment gelijk zal zijn aan de deelname aan het huidige experiment.
Wanneer zorgaanbieders niet deelnemen aan het voorgestelde experiment maken zij gebruik van
de reguliere bekostiging. Partijen kunnen dan prijzen afspreken gelijk aan of onder de vastgestelde
maximumtarieven. Het is aannemelijk dat deze prijzen gemiddeld overeenkomen met de prijs per
uur die binnen het huidige en nieuwe experiment afgesproken zou zijn. Wanneer zorgaanbieders
die deelnemen aan het huidige experiment ervoor kiezen om niet gecontracteerd verder te gaan, is
ook voor hen de reguliere bekostiging met de maximumtarieven van toepassing.

6

NZa, 2020. Monitor contractering wijkverpleging.

7 NZa, 2019. Evaluatie experiment bekostiging verpleging en verzorging.

47 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

Binnen het voorgestelde experiment werkt men in beginsel met een integrale uurprestatie en een
vrij tarief. Dit komt overeen met de situatie in het huidige experiment. De (vrije) tarieven komen
via contractering tot stand en ook hier verwachten we de eerste jaren daarom geen effecten op de
totale uitgaven. Cliëntprofielen zullen binnen het voorgestelde experiment geleidelijk door steeds
meer partijen gebruikt worden in de contractering. Partijen zullen naar verwachting afspraken
maken op basis van een gemiddeld aantal uren per cliëntprofiel. Als de case-mix van een
zorgaanbieder stabiel is, levert dat geen stijging of daling op van de totale uitgaven vergeleken
met de huidige situatie. Wijzigingen in de case-mix kunnen wel voor een stijging of daling van de
totale uitgaven zorgen, maar dat is niet afhankelijk van het bekostigingssysteem en kan ook in het
huidige systeem aan de orde zijn.
Aan de ene kant verwachten we daarom dat partijen binnen het experiment uitgaven en inkomsten
min of meer gelijk zullen blijven houden als in de huidige situatie, aan de andere kant is de
verwachting en het doel van het experiment ook dat de cliëntprofielen ander gedrag
bewerkstelligen. De cliëntprofielen beogen (helemaal in samenhang met een vergoeding voor een
langere periode) doelmatigheid en het investeren in innovatie, preventie en zelfredzaamheid te
stimuleren. Voor een goede werking hiervan is het wel noodzakelijk dat er goede kwaliteits- en
uitkomstindicatoren gehanteerd worden. Deze ontwikkeling kan er op termijn voor zorgen dat door
doelmatige(re) inzet van zorg en door inzet op preventie en innovatie de kosten per cliënt zullen
dalen (of langzamer stijgen). Het aantal cliënten dat aangewezen is op wijkverpleging wijzigt niet
door de voorgestelde bekostiging.

48 | Bijlagen - Advies bekostiging wijkverpleging

jj