Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 452

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juli 2018
Op 7 juni 2018 heeft uw vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid
mij verzocht te reageren op het artikel «De selectie voor rechters
geanalyseerd» dat op 24 mei jongstleden is verschenen in het Nederlands
Juristenblad (NJB).1 In het artikel wordt een aantal bezwaren tegen de
huidige selectieprocedure voor rechters in opleiding (hierna: rio’s) geuit.
De bezwaren richten zich vooral op de voorspellende waarde van de
analytische test als onderdeel van de selectieprocedure. Kortgezegd vindt
de auteur de vrijwel «blinde» toepassing van het testresultaat, zonder een
marginale check op de aanvaardbaarheid van dat resultaat in verhouding
tot andere belangrijke gegevens, waarvan ook een voorspellende waarde
kan uitgaan, «hoogst ongelukkig». Hij roept op tot aanpassing van het
selectieproces door invoering van een «redelijkheidscheck». Daarmee zou
volgens hem niet gewacht moeten worden op de resultaten van de
evaluatie van de selectieprocedure die op dit moment wordt uitgevoerd in
opdracht van de Raad voor de rechtspraak (hierna: Raad).
In deze brief geef ik een korte beschrijving van de selectieprocedure voor
rio’s, specifiek het onderdeel «analytische test», en de onderliggende
doelstelling ervan. Vervolgens ga ik in op de kern van de bezwaren uit het
NJB-artikel en geef ik daarbij de reactie van de Raad weer. Ik sluit de brief
af met een conclusie. Waar het hieronder over «rechters» gaat, kan steeds
ook «raadsheren» worden gelezen, tenzij anders is aangegeven.
De selectieprocedure
De opleiding voor rechters is in 2014 aanzienlijk gewijzigd. Tegelijkertijd
met die wijziging is ook de selectieprocedure voor rio’s gewijzigd. Met de
selectieprocedure beoogt de Rechtspraak kwalitatief goede kandidaten
voor het rechterschap te werven. Daarbij is belangrijk dat de samenleving
kan vertrouwen op de deskundigheid, onafhankelijkheid, maatschappe-

1

kst-29279-452
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

H.F.M. Hofhuis, «De selectie voor rechters geanalyseerd», NJB 2018/999, afl. 20, p. 1431 e.v.
<http://www.njb.nl/blog/de-selectie-voor-rechters-geanalyseerd.28769.lynkx>.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 279, nr. 452

1

lijke oriëntatie, communicatieve vaardigheden en besluitvaardigheid van
de rechter.
De selectieprocedure bestaat uit de volgende stappen: aanmelding door
de kandidaat, controle van de formele vereisten, de briefselectie, een
antecedentenonderzoek, een analytische test, een voorgesprek, referentenonderzoek, een assessment, een eindgesprek, de beslissing door de
Landelijke selectiecommissie rechters (hierna: LSR), de selectie bij een
gerecht, een intakegesprek van de opleiding en een arbeidsvoorwaardengesprek.
Onderdeel «analytische test»
De analytische test bestaat uit drie onderdelen: een test gericht op het
verbale redeneervermogen, een test gericht op het abstractievermogen en
een test gericht op het taalgevoel van de kandidaat. Als de score van een
kandidaat voor de test gericht op het verbale redeneervermogen of de test
gericht op het abstractievermogen binnen bepaalde bandbreedtes onder
de afgesproken normscore ligt, kan hij deze onmiddellijk na het voltooien
van de eerste twee tests herkansen. Bij de beoordeling door de LSR geldt
de score op de herkansingstest. Als de scores van de kandidaat na deze
herkansing voldoen aan de norm wordt de kandidaat alsnog uitgenodigd
voor de volgende stap in de procedure. In het andere geval eindigt de
selectieprocedure en kan de kandidaat zich na drie jaar opnieuw
aanmelden.
De analytische test beoogt geen totaalvisie over een kandidaat te geven.
Ook wordt niet beoogd een eindoordeel over de (algemene) intelligentie
van de kandidaat te geven. Hiervoor zijn aanvullende tests nodig in het
kader van het assessment. De analytische test moet vooral duidelijk
maken of een kandidaat in staat is langdurig en onder tijdsdruk zijn of
haar analytisch vermogen in te zetten. De Raad geeft aan dat dit een
onmisbare eigenschap is voor rechters, die bij de voorbereiding van zaken
en tijdens de behandeling ter zitting steeds veel informatie moeten
kunnen verwerken, snel moeten kunnen schakelen en steeds goed contact
met de aanwezigen op de zitting moeten kunnen hebben.
Reactie op het NJB-artikel
De Rechtspraak is primair verantwoordelijk voor personeelsaangelegenheden, waaronder de werving en selectie van (nieuwe) rechters. De wet
bepaalt dat de Raad belast is met landelijke activiteiten op het gebied van
werving, selectie, aanstelling, benoeming en opleiding van het personeel
bij de gerechten.2 In dit kader heeft de Raad opdracht gegeven om de
selectieprocedure voor rio’s te evalueren teneinde de procedure te laten
aansluiten bij de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en daar waar
mogelijk en nodig te verbeteren met behoud van het doel, namelijk het
werven van kwalitatief goede kandidaten voor het rechterschap. De
evaluatie wordt op dit moment uitgevoerd door de Rijksuniversiteit
Groningen en de onderzoeksresultaten worden in de tweede helft van
2018 verwacht.
Als vraag staat in het evaluatieonderzoek centraal of de selectieprocedure
en de instrumenten die daarbij worden gebruikt – waaronder de analytische test – een goede voorspellende waarde hebben voor het slagen in
de opleiding tot rechter. De Raad heeft mij laten weten, mede gelet op de
bezwaren genoemd in het NJB-artikel, zeer geïnteresseerd te zijn in de
uitkomsten van de evaluatie van de selectieprocedure, specifiek het
2

Artikel 91 lid 1 onder f Wet op de rechterlijke organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 279, nr. 452

2

onderdeel dat zich richt op de voorspellende waarde van de analytische
test. Omdat de evaluatie nog niet is afgerond, wil de Raad op dit moment
niet inhoudelijk reageren op de bezwaren uit het NJB-artikel. Met de
onderzoeksuitkomsten in de hand is volgens hem een goede dialoog
mogelijk over het al dan niet verbeteren van de selectieprocedure. Ik
begrijp dit standpunt en heb de Raad gevraagd mij over de uitkomsten
van de evaluatie te zijner tijd te informeren.
Vooruitlopend op de uitkomsten van de evaluatie heb ik de Raad gevraagd
al wel te reageren op de in het NJB-artikel geuite zorg dat er van de
selectieprocedure – en dan vooral de analytische test – mogelijk een
afschrikwekkende werking uitgaat. De auteur stelt dat er voorbeelden zijn
waarin er sprake is van een «opmerkelijke discrepantie» tussen de
resultaten van de analytische test en de ervaringen van bevoegde
informanten over juist de aspecten die bij de analytische test worden
gemeten. Als gevolg is het denkbaar dat sollicitaties van «mogelijk
uitstekende kandidaten» uitblijven, aldus de auteur. Ook betreurt hij het
vertrek van goed functionerende rechter-plaatsvervangers.
De Raad benadrukt dat geen enkele selectieprocedure feilloos is en dat dit
ook geldt voor het selectie-instrumentarium waarmee de rio’s worden
geselecteerd. De kans bestaat dat uitstekende kandidaten de selectie niet
zullen doorlopen (false negatives) en dat minder geschikte kandidaten er
wel in slagen ver te komen in de procedure (false positives). Het uitgangspunt van de selectieprocedure is om de kans daarop zo laag mogelijk te
houden.
De Raad geeft verder aan dat in de afgelopen jaren ruim 90% van de bij de
gerechten voor rio’s opengestelde vacatures is ingevuld. Alleen de
werving en selectie van fiscalisten is lastig, maar dat lijkt volgens de Raad
vooral een arbeidsmarktkwestie te zijn.
Over de inzet van rechter-plaatsvervangers die solliciteren voor een vaste
functie maar tijdens de selectieprocedure afvallen, merkt de Raad op dat
in dergelijke gevallen de inzet van een rechter-plaatsvervanger niet per
definitie eindigt. De gerechtsbesturen hebben in 2008 afgesproken dat de
president van een gerecht een commissie – bestaande uit de portefeuillehouder van de Raad, de voorzitter van de LSR en de desbetreffende
president zelf – kan vragen om te bezien of er omstandigheden zijn die
kunnen leiden tot continuering van de inzet van de rechter-plaatsvervanger in kwestie. Deze omstandigheden kunnen zijn dat de rechterplaatsvervanger uitdrukkelijk goed functioneert binnen een bepaald
specialisme of goed functioneert als lid van een meervoudige kamer. De
absolute voorwaarde hierbij is dat hij of zij niet als unus of als voorzitter
van een meervoudige kamer wordt ingezet.
Conclusie
Uit voorgaande informatie van de Raad leid ik niet af dat er sprake is van
acute problemen met de selectieprocedure voor rio’s. De vraag of er
redenen zijn om de selectieprocedure – en specifiek het onderdeel
«analytische test» – aan te passen, dient zorgvuldig te worden beantwoord. De uitkomsten van de evaluatie van de selectieprocedure zijn
daarvoor relevante input voor de Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 279, nr. 452

3

Ik heb met de Raad afgesproken dat hij mij informeert over de onderzoeksresultaten en daarbij aangeeft of er aanleiding is de selectieprocedure aan te passen.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 279, nr. 452

4