Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-28

Defensieraad

Nr. 249

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2022
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)
Defensie van 15 november jl. te Brussel, waaraan ik heb deelgenomen.
Tevens informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris van Defensie en
conform het verzoek in het schriftelijk overleg (SO) van 24 juni jl. met
betrekking tot de «Gezamenlijke mededeling lacunes defensieinvesteringen» (Kamerstuk 22 112, nr. 3453), over mogelijkheden tot
internationale materieelsamenwerking.
Bestuursraad Europees Defensieagentschap
Voorafgaand aan de RBZ vond een ministeriele bestuursraad van het
Europees Defensieagentschap (EDA) plaats. Lidstaten spraken brede steun
uit voor het werk van het EDA en keurden de begroting voor 2023 goed.
Aan de hand van de bespreking van het Coordinated Annual Review on
Defence (CARD)-rapport 2022, benadrukte de Hoge Vertegenwoordiger
(HV) Borrell het belang van meer gezamenlijke investeringen, zeker nu de
defensie uitgaven in vrijwel alle lidstaten stijgen. Het EDA kan deze
samenwerking faciliteren. De HV benadrukte dat lidstaten zelf bepalen of
zij aan bepaalde gezamenlijke projecten meedoen of niet. Vrijwel alle
lidstaten onderstreepten het belang van meer Europese samenwerking.
Juist nu in de huidige geopolitieke context moeten schaalvoordelen en
interoperabiliteit worden nagestreefd. Een aantal lidstaten, waaronder
Nederland, noemde het belang van complementariteit en samenwerking
met partnerlanden zoals de Verenigde Staten (VS) en met de NAVO. Ik heb
daarnaast aangegeven dat versterkte Europese samenwerking essentieel
is om, naast voortdurende steun aan Oekraïne, onze eigen krijgsmachten
toekomstbestendig te maken teneinde verantwoordelijkheid te kunnen
nemen voor de Europese veiligheid.
Een update over de lopende onderhandelingen tussen het EDA en de
Verenigde Staten over een administratieve overeenkomst (AA) werd door
de lidstaten verwelkomd. Het EDA hoopt deze onderhandelingen in het
voorjaar van 2023 af te ronden. Ik heb hierbij benadrukt dat het

kst-21501-28-249
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 249

1

momentum moet worden behouden omdat actieve betrokkenheid van de
VS bij Europese defensiesamenwerking duidelijke meerwaarde heeft voor
zowel de EU als de VS.
De EDA bestuursraad werd voorafgegaan door een tekenceremonie van
een nieuw EDA-project op het gebied van cyberveiligheid: het «Military
Computer Emergency Response Team Operational Network (MICNET)».
Het project is gericht op het verbeteren van de samenwerking tussen de
militaire Computer Emergency Response Teams (CERT’s). Het gaat hierbij
in eerste instantie om het delen van ervaringen en informatie, om
cyberdreigingen beter het hoofd te bieden. Nederland neemt, samen met
vijftien andere lidstaten deel aan het project.
Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) Defensie 15 november 2022
Oorlog in Oekraïne en EU-steun
Onder «actualia» werd gesproken over de EU Military Assistance Mission
(EUMAM) voor Oekraïne, waarbij lidstaten hun plannen voor deelname
deelden. Het doel is om in eerste instantie 15.000 Oekraïense militairen te
trainen. Duitsland en Polen nemen het grootste deel van de (logistieke)
planning en uitvoering van de trainingsmodules op zich. Het gaat zowel
om gevechtstrainingen tot en met brigadeniveau en om specialistische
trainingen zoals op het gebied van ontmijning. Vrijwel alle lidstaten zullen
gaan bijdragen aan het vullen van de hoofdkwartieren, het leveren van
trainingen in Polen en Duitsland en/of trainingsmodules op hun eigen
grondgebied. Naarmate de oorlog voortduurt worden naast leveranties
van wapens ook de training van nieuwe of bestaande eenheden steeds
belangrijker.
Ik gaf aan dat Nederland de EU-missie verwelkomt en hier een substantiële bijdrage aan zal leveren. Naast de stafofficieren die Nederland
bijdraagt aan de uitbreiding van de staf van het Military Planning and
Conduct Capability (MPCC), het operationeel hoofdkwartier van de missie
in Brussel, zal Nederland ook een aantal staffuncties vullen binnen de
hoofdkwartieren in Duitsland en Polen.1 Het Specialised Training
Command (ST-C) in Duitsland en het Combined Arms Training Command
(CAT-C) in Polen zijn verantwoordelijk voor de (logistieke) planning van de
uitvoering van de missie. Nederland levert onder andere de plaatsvervangend commandant van het ST-C in Duitsland. Verder heb ik aangegeven dat Nederland aanbiedt om trainingen te geven op een aantal
gebieden: training van staven op bataljons- en brigadeniveau, training op
geleverde wapensystemen, training op gebied van explosievenruiming en
op medisch gebied. Daarnaast wordt in elk geval, in overleg met
Duitsland, bezien of Nederland de derde rotatie van de door Duitsland
geleide brigadetraining kan verzorgen. Dit zou dan in de periode
augustus–december 2023 plaatsvinden. Naast deze samenwerking met
Duitsland onderzoekt het kabinet ook mogelijkheden voor het organiseren
van gezamenlijke trainingen met België op kortere termijn. De geschatte
omvang van de totale Nederlandse bijdrage aan trainingen over de gehele
duur van de missie (initieel twee jaar) ligt tussen de 50 en 100 militairen.
De uiteindelijke Nederlandse inzet van trainers hangt af van de wijze
waarop EUMAM de behoefte van Oekraïne uitwerkt en het aanbod dat de
verschillende lidstaten hieraan koppelen. Uw Kamer zal hierover op de
hoogte worden gehouden. Daarnaast levert Nederland sinds september jl.
een bijdrage aan de operatie Interflex, het door het VK-geleide opleidings-

1

Deze bijdrage is aangekondigd in de Geannoteerde Agenda voor deze Raad Buitenlandse
Zaken Defensie, Kamerstuk 21501-28, nr. 247.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 249

2

programma voor Oekraïense militairen gericht op het snel en grootschalig
trainen van Oekraïense eenheden.
Daarnaast werd gesproken over de steun voor Oekraïne via de Europese
Vredesfaciliteit (EPF). De HV gaf aan dat de oorlog in Oekraïne een
belangrijke maar zware wissel trekt op het totaalbudget van de EPF. De HV
pleitte daarom voor ophoging van het plafond, om enerzijds steun aan
Oekraïne te garanderen en ervoor te zorgen dat Europa ook kan blijven
acteren in andere regio’s waar de EU een veiligheidsbelang heeft, zoals in
de Westelijke Balkan. De HV gaf aan dat momenteel in totaal ruim
4,8 miljard euro van het EPF-budget is gealloceerd voor steun aan derde
landen, op een totaalbudget van 5,7 miljard euro voor de periode van
2021 tot en met 2027. Veel lidstaten, waaronder Nederland, spraken zich
uit voor een snelle ophoging van het totaalbudget van de EPF om steun
aan Oekraïne en andere delen van de wereld te continueren. Ik heb daarbij
opgeroepen om nog dit jaar tot een besluit te komen.2
De informele lunchsessie stond in het teken van de aanhoudende
Russische agressie tegen Oekraïne en werd bijgewoond door de
Oekraïense Minister van Defensie (per videoverbinding) en de secretarisgeneraal van de NAVO. De Oekraïense Minister ging in op de laatste
ontwikkelingen in de oorlog en gaf aan wat op dit moment de meest
urgente militaire behoeftes van het Oekraïense leger zijn. Ook verwelkomde hij de lancering van EUMAM en de recente steunverleningen van
meerdere lidstaten waaronder Nederland. De lidstaten spraken
eensgezind hun voortdurende steun aan Oekraïne uit. Ik heb aangegeven
dat coördinatie tussen de lidstaten, bondgenoten en industriële partners
essentieel is om Oekraïne te blijven steunen. Hierbij noemde ik ook de
recente, nieuwe Nederlandse steunmaatregelen waaronder de levering
van gemoderniseerde tanks uit Tsjechië in samenwerking met de VS.3
Voor het kerstreces informeer ik uw Kamer over de meest actuele stand
van zaken met betrekking tot de militaire steun aan Oekraïne.
Actualia
Naast de oorlog in Oekraïne werd onder het agendapunt actualia ook
gesproken over Niger. EDEO stelt, na consultaties met Niger, voor om een
EU militaire partnerschapsmissie (EU military partnerschip mission –
EUMPM) op te richten. Het doel is om met trainingen op logistiek gebied,
uitrusting en infrastructuur bij te dragen aan het verbeteren van de
militaire capaciteiten van de Nigerese krijgsmacht, en daarmee Niger te
steunen in het beschermen van haar bevolking tegen terroristische
dreigingen. Daarnaast heeft de EU in brede zin belang bij meer veiligheid
en stabiliteit in de Sahel, en deze missie kan daaraan een bijdrage leveren.
EDEO zal het voorstel de komende periode verder uitwerken. Veel
lidstaten, inclusief Nederland, spraken steun uit voor de voorgestelde
missie in Niger en verwelkomden het vraag gestuurde, flexibele en
kleinschalige karakter van deze missie. Naar verwachting zullen lidstaten
voor het einde van het jaar besluiten tot oprichting van de missie. Dit
Raadsbesluit wordt waarschijnlijk op de RBZ van 12 december genomen.
Ook de ontwikkeling van de snel inzetbare EU-capaciteit (Rapid
Deployment Capacity – RDC) kwam aan de orde. De RDC moet in 2025
inzetbaar zijn. De HV benoemde het belang van het toewerken naar deze
datum, en ging specifiek in op het opstellen van operationele scenario’s,
die in het geval van een RDC inzet de reactietijd verkorten. Op dit moment
2

Conform motie met Kamerstuk 21-501-20, nr. 1836 van het lid Van Wijngaarden c.s., aangenomen op 5 oktober 2022.
3
Kamerstuk 22 054, nr. 374.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 249

3

zijn twee operationele scenario’s af; één gerelateerd aan de initiële fase in
een stabilisatiemissie, en één over een reddings- en evacuatiemissie.
Samen met andere lidstaten heb ik benadrukt dat we er als EU voor
moeten zorgen dat het MPCC, conform planning, in 2025 toegerust is om
als hoofdkwartier voor de RDC te fungeren.
Tot slot benoemde de HV twee recentelijk gepubliceerde mededelingen
van de Commissie, te weten de «gezamenlijke mededeling EU Actieplan
Militaire Mobiliteit 2.0» en de «gezamenlijke mededeling EU Cyber
Defence Policy». Over beide mededelingen ontvangt uw Kamer op korte
termijn BNC-fiches.
VK toetreding tot PESCO project militaire mobiliteit
De HV stond ook stil bij de aanname van het Raadsbesluit over deelname
van het Verenigd Koninkrijk (VK) aan het door Nederland geleide
PESCO-project Militaire Mobiliteit. Hij gaf aan dat dit een belangrijk en
positief signaal is, en ook ten goede komt aan EU-NAVO samenwerking. Ik
heb het Raadsbesluit verwelkomd en daarbij het belang benadrukt van
verbeterde militaire mobiliteit in Europa mede in het licht van de oorlog in
Oekraïne. Deelname van het VK, waarbij Nederland een voortrekkersrol
speelde, aan dit PESCO-project draagt daar direct aan bij.
Capaciteitsontwikkeling
In het EU Strategisch Kompas is afgesproken om één keer per jaar op
niveau van Ministers van Defensie te spreken over ontwikkeling van
defensiecapaciteiten. Tijdens deze RBZ vond de eerste jaarlijkse
bespreking plaats. Voortbouwend op hetgeen de HV tijdens de EDA
bestuursraad zei, benoemde hij vier stappen die moeten worden
genomen om tot betere Europese samenwerking te komen: 1. Het
adresseren van korte-termijn urgente behoeftes waaronder die voortkomend uit de Russische oorlog in Oekraïne. 2. Het vullen van de tekorten
in EU missies en operaties, en voorbereiding op een succesvolle RDC in
2025. 3. Versterken van de Europese defensie-industrie om de eerste twee
punten te kunnen nakomen. 4. Voortzetting en versterking van de
EU-NAVO samenwerking. Eurocommissaris Breton gaf daarnaast een
update van de onderhandelingen over de verordening European Defence
Industry Reinforcement through common Procurement Act (EDIRPA), een
nieuw initiatief gericht op het stimuleren van gezamenlijke aankoop. Hij
verwacht dat de lidstaten op korte termijn een akkoord bereiken over de
concept tekst, waarna de onderhandelingen met het Europees Parlement
starten.
Ik heb de inzet en de voorstellen van de HV en de Commissie verwelkomd
en aangegeven dat het zaak is om als lidstaten niet alleen meer, maar ook
meer gezamenlijk te investeren in defensie. Ik heb andere lidstaten
uitgenodigd aan te sluiten bij twee door Nederland geïnitieerde
(raam)contracten voor gezamenlijke aankoop, inzake 155mm artillerie
munitie en de Multi Missie Radar.
De lidstaten vroegen aandacht voor coherentie tussen de verschillende
EU-initiatieven op het gebied van materieel-samenwerking, zoals CARD,
het Europees Defensiefonds (EDF), PESCO en EDIRPA. Met betrekking tot
EDIRPA gaven veel lidstaten, waaronder Nederland, aan dat het belangrijk
is dat bedrijven uit niet-EU landen niet volledig worden uitgesloten in de
toeleveringsketen. Ook riepen vrijwel alle lidstaten op tot versterking van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 249

4

de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis, om gezamenlijke verwerving te stimuleren.4
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, gaf tevens aan dat het van
belang is dat de defensiesector in Europa voldoende toegang heeft tot
private financiering door banken en beleggingsfondsen.
Internationale materieelsamenwerking
In het schriftelijk overleg over het BNC fiche «Gezamenlijke mededeling
lacunes defensie-investeringen» d.d. 24 juni 2022 heb ik toegezegd uw
Kamer te informeren over welke materieelprojecten in aanmerking komen
voor gezamenlijke aanschaf en ontwikkeling met andere landen.5 Zoals
het kabinet heeft vermeld in de brief aan uw Kamer over de Defensie
Industrie Strategie in een nieuwe geopolitieke context van 2 november
2022, wil Nederland een voortrekkersrol vervullen in Europese materieelsamenwerking. Nederland zet daarbij in op het maken van afspraken met
partners waarbij landen over en weer met de industrie de regie hebben in
de gezamenlijke aanschaf, ontwikkeling, productie en/of instandhouding
van materieel. Dit doet Nederland in de praktijk al: met België voor de
aanschaf van fregatten en mijnenjagers en met Duitsland voor gepantserde voertuigen, vervanging van systemen voor elektronische oorlogvoering en CBRN-detectie. De staatssecretaris en ik bouwen hier de
komende periode graag op voort.
Defensie zoekt continue naar nieuwe mogelijkheden voor internationale
samenwerking. In Europees verband wordt gebruik gemaakt van diverse
gremia, zoals het EDA en met instrumenten als het Capability
Development Plan (CDP), CARD, permanent gestructureerde samenwerking (PESCO) en het Europees Defensiefonds (EDF).
Mogelijkheden korte termijn
Op korte termijn worden mogelijkheden voor en interesses van andere
lidstaten verkend om aan te sluiten bij bestaande (raam)contracten. Het
gaat hier onder andere om 155mm munitie voor Panzerhouwitsers en
voor de Multi Missie Radar. Een aantal andere mogelijkheden voor
langdurige samenwerkingstrajecten die op korte termijn kunnen worden
gestart:
• Samenwerking op het gebied van de doorontwikkeling van drones, te
weten de SRTUAV (Short Range Tactical Unmanned Aerial Vehicle)
Integrator met België en Luxemburg.
• Een lidstaat heeft aangegeven interesse te hebben in de aanschaf van
het SMART-L radarsysteem en wil intensief met Nederland samenwerken bij instandhouding en opleiding.
Tot slot werkt Nederland nauw samen met het EDA en de NAVO Support
& Procurement Agency (NSPA) om de bestaande structuren op het vlak
van defensie aanbestedingen beter te benutten en gezamenlijke aanschaf
te verbeteren.
Langere termijn
Voor de (middel)lange termijn verkent Nederland de mogelijkheden in het
samenwerkingsverband Northern Naval Shipbuilding Cooperation tussen
Finland, Zweden, Noorwegen, Denemarken, Duitsland, en Nederland. Dit
verband onderzoekt mogelijkheden voor versterkte samenwerking in het
noorden van Europa tussen verschillende marinebouwindustrieën.
4

Zie tevens BNC Fiche Verordening versterking Europese defensie-industrie door gemeenschappelijke aanbestedingen, Kamerstuk 22 112, nr. 3487
5
Kamerstuk 22 112, nr. 3449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 249

5

Een ander voorbeeld is Duits-Franse project Main Ground Combat System
(MGCS), waarvoor Nederland een observator-status heeft aangevraagd.
Dit programma gaat voorzien in een technologisch hoogstaande familie
van (on-)bemande grondgebonden gevechtssystemen waarbij verregaande technologische ontwikkelingen worden toegepast op het gebied
van aandrijving, energieopwekking, passieve en actieve bescherming
(veiligheid), sensoren, vuurkracht en automatisering met ondersteuning
van kunstmatige intelligentie (AI). Met de deelname verkent Nederland
opties voor de toekomstige vervanging van gevechtsvoertuigen van de
Landmacht.
Defensie heeft daarnaast deelgenomen aan een gezamenlijke inventarisatie van het EDA om via de Joint Procurement Taskforce de samenwerking met Europese partners uit te breiden of te initiëren. Dit is wellicht
mogelijk in nieuwe behoeftestellingen waaronder de vervanging van de
panzerfaust V3, de anti-torpedo torpedo, aanschaf van 120 mm mortiersystemen, raketartillerie, klein kaliber wapens en medisch materieel.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 249

6