Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1482
Vragen van de leden Omtzigt (CDA) en Lodders (VVD) aan de
Staatssecretaris van Financiën over het rendement in Box 3 (ingezonden
28 december 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Snel (Financiën) (ontvangen 8 februari 2019).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 1287.
Vraag 1
Herinnert u zich dat u de Kamer in uw antwoorden van 21 december 2018 op
vragen van de leden Omtzigt (CDA) en Lodders (VVD) van 5 december 2018
meedeelde a) dat de Belastingdienst bij de Hoge Raad gemotiveerd betoogd
heeft dat ook AEX-hoofdfondsen en onroerende zaken een stabiele beleggingsvorm vormen met weinig risico’s zijn, en b) dat het geen kabinetsbeleid
is om AEX-beleggingen te beschouwen als risico-arm?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u uitleggen hoe het het kabinet lukt zowel het hierboven onder a
genoemde als het onder b genoemde te beweren?
Antwoord 2
De opmerking van de Belastingdienst over de hoofdfondsen is aangehaald in
het kader van lopende procedures bij de Hoge Raad waarin – kort gezegd –
de box 3-heffing tot 2017 ter beoordeling voorligt. De Belastingdienst heeft
niet bedoeld te zeggen dat een hoofdfonds in zijn algemeenheid een stabiele
beleggingsvorm is met weinig volatiliteit. Bedoeld is dat indien een afbakening van een beleggingsvorm met een laag risicoprofiel gemaakt zou moeten
worden, het dan niet onvoorstelbaar is dat ook andere spaar- of beleggingsvormen dan spaarrekeningen, staatsleningen en staatsobligaties hiertoe
kunnen behoren. De Belastingdienst heeft deze opmerking gemaakt voor het
geval de Hoge Raad zou vinden dat voor de beoordeling van de box 3-heffing
alleen zou moeten worden gekeken naar beleggingen met een laag risicoprofiel, en niet naar alle bezittingen die in box 3 vallen.
De Advocaat-Generaal heeft overigens op 31 december 2018 al haar mening
gegeven over de kwestie die aan de Hoge Raad is voorgelegd
(ECLI:NL:PHR:2018:1443). Zij is met mij van mening dat er voor de beoorde-

ah-tk-20182019-1482
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

ling van de box 3-heffing niet alleen moet worden gekeken naar beleggingen
met een laag risicoprofiel, maar naar alle bezittingen die in box 3 vallen.
Vraag 3
Herinnert u zich dat u dat u in uw antwoord op vraag 4 van 5 december 2018
heeft gezegd dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de genoemde
beleggingscategorieën (hoofdfondsen en onroerende zaken) terecht niet per
definitie ziet als stabiel en met weinig risico.»?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Kunt u een voorbeeld geven van een beleggingsfonds, dat alleen in AEXhoofdfondsen belegt en een 1, 2 of 3 scoort op de risicometer van AFM en
dus relatief weinig risicovol is?
Antwoord 4
Sinds 1 juli 2012 moeten beleggingsfondsen voor retailbeleggers het
informatiedocument Essentiële Beleggersinformatie (Ebi) opstellen. In dit
document is een risico-indicator opgenomen, de Risicometer Ebi. Deze
indicator varieert tussen de 1 en 7, waarbij geldt dat hoe hoger de indicator,
hoe hoger de volatiliteit.
Bij een score van 3 is de op basis van historische data verwachte jaarlijkse
volatiliteit van het beleggingsfonds minder dan 5%. De AFM kent op dit
moment geen beleggingsfondsen, die uitsluitend in AEX-hoofdfondsen (de
vijfentwintig aandelen met de grootste marktkapitalisatie op de Amsterdamse
effectenbeurs) beleggen, die een 1, 2 of 3 scoren op de Risicometer Ebi.
Volatiliteit wordt marktbreed gezien als een belangrijke maatstaf voor
(markt)risico. Hierbij geldt dat volatiliteit ook kan betekenen dat op de langere
termijn hogere jaarlijkse rendementen kunnen worden behaald. Zo bleek uit
mijn eerdere antwoorden dat de Europese beleggingsindex voor de periode
1990–2017 een gemiddeld jaarlijks rendement van 8,25% bood. Aan elke
belegging zijn risico’s verbonden die in proportie staan tot de verwachte
rendementen. Risico’s kunnen worden beperkt door spreiding, bijvoorbeeld
over verschillende beleggingscategorieën (diversificatie).
Vraag 5
Kunt u één omstandigheid geven waarin de AFM hoofdfondsen wel ziet als
een stabiele beleggingscategorie met weinig risico?
Antwoord 5
Ik ben niet bekend met beleggingsfondsen die uitsluitend in de AEX beleggen
en een 1,2 of 3 scoren op de Risicometer Ebi. Zoals aangegeven in het
antwoord op vraag 4 gaat de risicometer uit van volatiliteit, namelijk de
hoogte en frequentie van de koersschommelingen. Hoe volatieler de koersen,
hoe hoger het rendement kan zijn, maar ook hoe lager het rendement kan
zijn.
Vraag 6
Indien u op de vorige vraag geen antwoord kunt geven, is het dan waar dat
uw antwoord op de vierde vraag van 5 december had moeten luiden dat de
AFM de genoemde beleggingscategorieën (hoofdfondsen en onroerende
zaken) terecht nooit ziet als stabiel en met weinig risico?
Antwoord 6
Het zou te stellig zijn om te zeggen dat beleggingsfondsen die uitsluitend in
hoofdfondsen en onroerende zaken beleggen nooit kunnen worden gezien als
stabiel en met weinig risico. Terugkijkend kunnen namelijk op de langere
termijn gemiddeld genomen stabiele rendementen zijn behaald. Ook kunnen
de risico’s verder worden beperkt door spreiding (diversificatie).
Vraag 7
Herinnert u zich dat in het regeerakkoord staat dat in de vermogensrendementsheffing (box 3) sneller wordt aangesloten op het werkelijk rendement
van spaartegoeden en dat in deze kabinetsperiode een stelsel van vermo-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

gensrendementsheffing op basis van werkelijk rendement zal worden
uitgewerkt?
Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Herinnert u zich dat in uw fiscale beleidsagenda van 23 februari 2018 schreef
dat in het regeerakkoord is opgenomen dat het kabinet een stelsel van
vermogensrendementsheffing op basis van werkelijk rendement zal uitwerken, waarbij u, onder verwijzing naar het verzoek van de vaste commissie
voor Financiën van de om een kabinetsstandpunt over box 3 op basis van
werkelijk rendement en uw voorgenomen tijdpad, de Kamer meedeelde dat u
de brief daarover in het voorjaar van 2018 zou sturen (Kamerstuk 32 140,
nr. 33)?
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Klopt het dat deze brief nog steeds niet aan de Kamer verstuurd is?
Antwoord 9
Dat klopt. Een stelsel van vermogensrendementsheffing op basis van
werkelijk rendement heeft verregaande consequenties voor onder andere de
administratieve lasten van burgers, risico’s op belastingontwijking en de
uitvoerbaarheid. Het kabinet weegt deze consequenties daarom zorgvuldig af
en heeft hiervoor langer nodig dan ik heb ingeschat op het moment van het
verzenden van de fiscale beleidsagenda.
Vraag 10
Kunt u voor elk van de 28 EU-landen aangeven of zij een heffing hebben op
basis van forfaitair rendement of op basis van reëel rendement (zoals een
vermogenswinstbelasting of een vermogensaanwasbelasting)?
Antwoord 10
In 2018 heeft de OESO «Taxation of Household Savings» gepubliceerd.1 In
deze studie is niet alleen onderzocht hoe spaargeld bij banken wordt belast,
maar ook andere vermogenstitels zoals inkomen uit aandelen, obligaties,
onroerende zaken (zowel de eigen woning als andere onroerende zaken),
pensioenbesparingen, sparen in investeringsfondsen en speciale spaarrekeningen, die door de overheid fiscaal voordelig worden behandeld. Deze
studie omvat alle OESO-landen en nog een aantal andere landen. Van de 28
EU-landen ontbreken alleen Cyprus, Malta, Kroatië en Roemenië. De studie
heeft betrekking op de situatie zoals die was in juli 2016.
De OESO onderscheidt zeven verschillende vormen van het heffen van
belasting op besparingen.2 Daarbij constateert de OESO dat landen veelal
combinaties van meerdere systemen toepassen waarbij geen enkel land één
systeem op alle vermogenstitels toepast.3

1

OESO (2018), Taxation of Household Savings, OECD Tax Policy Studies, No. 25, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264289536-en.
2
In de studie omschrijft de OESO de zeven vormen van belasting als volgt (voor een nadere
toelichting wordt verwezen naar het rapport): «a comprehensive income tax, a flat rate capital
income tax; an expenditure tax, a tax exempt savings approach; a tax deferral approach; a rate
of return allowance approach; and a deemed return approach. Most countries implement a
combination of these approaches.»
3
De OESO stelt hierover in het rapport: «Most countries implement a combination of these
approaches», «In practice, no country implements any one of these approaches consistently
across all potential assets / savings vehicles. Furthermore, the exact implementation of each
stylized approach tends to vary across countries. For example, two countries can apply a
broadly similar approach but with significantly different magnitudes of taxation.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Voor het antwoord op vragen 10 en 11 zijn uit de OESO-studie enkele tabellen
overgenomen van de 24 EU-lidstaten die lid zijn van de OESO. Een overzicht
van de wijze van belasten van spaargeld staat in onderstaande Tabel 2.2. In
Tabel 2.7 is een overzicht gegeven welke landen specifieke arrangementen
hebben voor bepaalde spaarvormen.4

Tabel 2.2. Belasting op spaargeld bij banken (stand 1 juli 2016)

Oostenrijk
België
Tsjechië
Denemarken
Estland
Finland
Frankrijk
Duitsland
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Letland
Luxemburg
Nederland
Polen
Portugal
Slowakije
Slovenië
Spanje
Zweden
Verenigd Koninkrijk
Bulgarije
Litouwen

Inkomstenbelasting
rente-inkomsten

Andere belastingen
rente-inkomsten

Andere belastingen
op spaarsaldo

N
N
N
N
N
N
J
N
N
J
N
N
N
N
N
N
N
N
N
J
N
J14
N
J16

J1
J1
J1
J3
N
J1
N
J1,5
J1
N
J1
J1
J1
J1
J10
J1
J1
J1
J1
N
J
N
J1
N

N
N
N
N
N
N
J4
N
N
N
N
J7
N
N
N
N
N
N
N
J12
N
N
N
N

J=Ja, N=Nee
1. Bevrijdende bronheffing.
3. Proportioneel tarief op netto kapitaalinkomen in een semi-duaal systeem.
4. Netto vermogensbelasting. Drempel € 1,3 miljoen, maar dan belastingheffing vanaf € 800.000.
5. € 800 rente- en dividendvrijstelling.
7. Lopende rekeningen en vrij opneembare saldi boven € 5.000 worden belast met een belasting
van € 34,20 per jaar. Niet vrij opneembare saldi worden belast met een proportionele belasting
(stamp duty) van 0,2% voor bedragen boven de € 5.000.
10. Forfaitair rendement. € 24.437 heffingvrij vermogen voor alle bezittingen. Exclusief pensioenvermogen en de eigen woning.
12 Netto vermogensbelasting. Iedere belastingplichtige («resident») heeft recht op een vrijstelling van € 700.000.
14. GBP 1.000 vrijgesteld; verder progressief belast in de inkomstenbelasting.
16. Per jaar € 500 vrijgesteld.

4

Beide tabellen zijn niet-officiële eigen vertalingen van tabellen in de OESO-studie. Voor de
inhoud en de gebruikte terminologie zijn de oorspronkelijke Engelstalige tabellen in de
OESO-studie leidend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Tabel 2.7. Belasting op spaargeld: fiscaal gefaciliteerde spaarrekeningen (stand 1 juli 2016)
Storting

Oostenrijk
België
Tsjechië
Denemarken
Estland
Finland
Frankrijk
Duitsland
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Letland
Luxemburg
Nederland
Polen
Portugal
Slowakije
Slovenië
Spanje
Zweden
Verenigd Koninkrijk
Bulgarije
Litouwen

Aanwezig saldo

Opname

Inkomstenbelasting

Inkomstenbelasting

Andere
belastingen

Andere
belastingen

Inkomstenbelasting
of kapitaalwinstbelasting

Aftrek

Rente-inkomsten

Rente-inkomsten

spaarsaldo

Gerealiseerde
winst

Oorspronkelijke
waarde

J1
N
NVT
NVT
NVT
J5
N
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
J12
NVT
NVT
NVT
NVT
NVT
N
N
N
NVT
NVT

N
N
NVT
NVT
NVT
N
N6
NVT
NVT
J8
NVT
NVT
NVT
J13
NVT
NVT
NVT
NVT
NVT
N15
N
N18
NVT
NVT

J2
J2,3
NVT
NVT
NVT
N
N
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
NVT
NVT
N
J17
N
NVT
NVT

N
N
NVT
NVT
NVT
N
J7
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
NVT
NVT
J16
N
N
NVT
NVT

N
N
NVT
NVT
NVT
J5
N
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
NVT
NVT
N
N
N
NVT
NVT

N
N
NVT
NVT
NVT
J5
N
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
N
NVT
NVT
NVT
NVT
NVT
N
N
N
NVT
NVT

1. De overheid draagt een premie bij aan speciale huisvestingsspaarbankrekeningen die minimaal zes jaar worden aangehouden. De premie wordt
berekend over maximaal € 1.200 per jaar en varieert met de gemiddelde rente van Oostenrijkse staatsobligaties.
2. Een bevrijdende eindheffing.
3. De eerste € 1.880 aan rente is belastingvrij.
5. Wordt behandeld als pensioeninkomen (omkeerregel, maximale aftrek van € 5.000) indien uitbetaling gespreid plaatsvindt over tenminste 10 jaar,
gerekend vanaf het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd.
6. Inkomsten uit bepaalde spaarproducten zijn vrijgesteld van inkomstenbelasting, namelijk: diverse soorten «spaarbankboekjes», spaarrekeningen
voor duurzame ontwikkeling en spaarrekeningen voor huisvesting. Rente op spaarproducten ten behoeve van de eigen woning wordt belast tegen
de progressieve inkomstenbelasting of optioneel tegen een proportioneel tarief van 24%, maar alleen voor het deel van de opgebouwde rente vanaf
het twaalfde jaar van de looptijd. Rente over volksspaarbankboekjes en een spaarplan voor huisvesting is onderhevig aan zogenoemde «sociale
heffingen».
7. Netto vermogensbelasting. Drempel € 1,3 miljoen, maar dan belastingheffing vanaf € 800.000
8. Rente-inkomsten zijn vrijgesteld indien ze voor minimaal 5 jaar niet worden opgenomen. Ziektekostenheffing is van toepassing indien het
inkomen HuF 450.000 overstijgt.
12 Bijdragen aan bouwspaarrekeningen zijn aftrekbaar tot een bedrag van € 672 per jaar, indien de tegoeden op deze rekening worden gebruikt
voor het financieren van de bouw, verkrijging of transformatie van een appartement of woning voor eigen gebruik.
13 Renteontvangsten op bouwspaarrekeningen zijn vrijgesteld van belastingen, indien de tegoeden op deze rekening worden gebruikt voor het
financieren van de bouw, verkrijging of transformatie van een appartement of woning voor eigen gebruik.
15. Ontvangsten zijn vrijgesteld van belastingen indien ze worden vastgehouden voor vijf jaar en daarna in de vorm van een bedrag ineens worden
opgenomen. Bijdragen mogen niet meer zijn dan € 5.000 per jaar.
16. Netto vermogensbelasting. Iedere belastingplichtige («resident») heeft recht op een vrijstelling van € 700.000.
17. Forfaitair rendement is belast tegen een proportioneel tarief van 30%.
18. Maximale totale besparingen van GBP 20.000.

Vraag 11
Kunt u voor elk van de 28 EU-landen aangeven hoeveel belasting een
alleenstaande belastingplichtige betaalt die 120.000 euro op de bank heeft
staan in 2018 en daar 0,15% rente over ontvangst (180 euro per jaar)?
Kunt u dus voor elk van deze landen aangeven hoe groot de belastingdruk is,
namelijk de verhouding tussen verschuldigde belasting en betaalde rente?
Antwoord 11
Er is geen eenduidig antwoord op de vraag hoeveel belasting een alleenstaande belastingplichtige is verschuldigd over spaargeld in de EU-lidstaten,
op basis van alleen het spaartegoed en het rentepercentage.
In de OESO-studie zijn tabellen opgenomen waarin onder andere gevarieerd
wordt met de hoogte van de spaarrente. Om een indruk te geven van de
belastingdruk op spaargeld in de verschillende EU-lidstaten is daarom in dit
antwoord een tabel opgenomen (tabel A) die is ontleend aan de door de
OESO gepresenteerde varianten (spaarrente 2%, 3% en 4%) in combinatie
met verschillende inkomensniveaus van de belastingplichtige.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

De OESO-studie gebruikt de METR, een indicator van het marginale effectieve
belastingpercentage. Daarin wordt niet alleen de inkomstenbelasting
betrokken, maar alle belastingen, waaronder de vermogensbelasting,
overdrachtsbelasting en kapitaalwinstbelasting. Er is een grote variatie in de
METR zowel per land als per vermogenstitel. Spaargeld bij banken en
obligaties blijken relatief zwaar belast te worden ten opzichte van andere
vermogenstitels. De relatief hoge METR van deze vermogenstitels hangt vaak
samen met de progressieve tarieven in de inkomstenbelasting.
Afgemeten naar de hoogte van de METR varieert Nederland van het land met
de hoogste METR (voor een belastingplichtige met 67% van het gemiddelde
loon en een spaarrente van 2%) tot een land met een gemiddelde positie (de
12e plaats voor een belastingplichtige met 500% van het gemiddelde loon en
een spaarrente van 4%). In Estland wordt geen belasting geheven over
spaargeld. Frankrijk behoort tot de groep van landen met de hoogste METR.
Nederland scoort een hogere METR naarmate de spaarrente daalt. Omdat in
de studie wordt uitgegaan van de situatie in 2016 gold in Nederland nog een
uniform forfaitair rendement van 4%. Dat verklaart de hoogte van de METR
van Nederland van 60% als de spaarrente 2% bedraagt.
Met ingang van 2017 wordt het forfaitaire rendement gebaseerd op de
feitelijke gemiddelde verdeling van het box 3-vermogen over spaargeld en
beleggingen en worden de forfaitaire rendementen op spaargeld en
beleggingen jaarlijks aangepast aan de hand van de meest actueel beschikbare gegevens. Bovendien is het heffingvrije vermogen per 2018 verhoogd
van € 25.000 naar € 30.000. Uitgaande van een alleenstaande belastingplichtige met (alleen) € 120.000 spaargeld is de belastingdruk daardoor gedaald
ten opzichte van 2016.
Tabel A, samengesteld uit verschillende tabellen uit de OESO-studie: METR
per vermogenstitel in 2016, individueel belastingtarief bij een rendement van
2%, 3%, en 4% bij een loon van 67%, 100% en 500% van het gemiddelde.
Inflatie: werkelijk per land, Gesorteerd naar hoogte METR voor de situatie 4%
rendement, 500% van het gemiddelde loon.

Estland
Bulgarije
Letland
Luxemburg
Griekenland
Tsjechië
Litouwen
Hongarije
Polen
Slowakije
Spanje
Nederland
Slovenië
Zweden
Duitsland
Italië
Portugal
Oostenrijk
België
Finland
Ierland
Denemarken
Verenigd Koninkrijk
Frankrijk
1

2%067gl1

2%100gl

2%500gl

3%067gl

3%100gl

3%500gl

4%067gl

4%100gl

4%500gl

0,0%
11,3%
15,0%
17,2%
12,5%
24,9%
0,0%
28,6%
29,2%
31,2%
29,9%
60,0%
36,9%
37,5%
0,0%
43,8%
42,8%
47,9%
47,7%
50,9%
54,9%
57,9%
0,0%
41,7%

0,0%
11,3%
15,0%
17,2%
12,5%
24,9%
0,0%
28,6%
29,2%
31,2%
29,9%
60,0%
36,9%
37,5%
0,0%
43,8%
42,8%
47,9%
47,7%
50,9%
54,9%
57,9%
0,0%
63,8%

0,0%
11,3%
15,0%
17,2%
12,5%
24,9%
26,8%
28,6%
29,2%
31,2%
32,8%
60,0%
36,9%
37,5%
41,8%
43,8%
42,8%
47,9%
47,7%
50,9%
54,9%
65,7%
87,8%
103,9%

0,0%
10,2%
13,3%
14,8%
13,4%
21,6%
0,0%
24,1%
25,8%
27,1%
27,0%
40,0%
32,9%
35,0%
0,0%
37,9%
37,9%
40,3%
40,8%
43,9%
50,3%
50,9%
0,0%
37,4%

0,0%
10,2%
13,3%
14,8%
13,4%
21,6%
0,0%
24,1%
25,8%
27,1%
27,0%
40,0%
32,9%
35,0%
0,0%
37,9%
37,9%
40,3%
40,8%
43,9%
50,3%
50,9%
0,0%
57,2%

0,0%
10,2%
13,3%
14,8%
13,4%
21,6%
22,9%
24,1%
25,8%
27,1%
29,5%
40,0%
32,9%
35,0%
36,7%
37,9%
37,9%
40,3%
40,8%
43,9%
50,3%
57,8%
73,5%
87,4%

0,0%
9,6%
12,5%
13,6%
13,8%
20,0%
0,0%
21,8%
24,1%
25,1%
25,5%
30,0%
30,9%
33,8%
0,0%
35,0%
35,4%
36,4%
37,3%
40,4%
48,0%
47,5%
0,0%
35,3%

0,0%
9,6%
12,5%
13,6%
13,8%
20,0%
0,0%
21,8%
24,1%
25,1%
25,5%
30,0%
30,9%
33,8%
0,0%
35,0%
35,4%
36,4%
37,3%
40,4%
48,0%
47,5%
0,0%
53,9%

0,0%
9,6%
12,5%
13,6%
13,8%
20,0%
20,9%
21,8%
24,1%
25,1%
27,9%
30,0%
30,9%
33,8%
34,1%
35,0%
35,4%
36,4%
37,3%
40,4%
48,0%
53,9%
66,4%
79,2%

Ter illustratie: 2%067gl betekent 2% rendement en een loon dat 67% van het gemiddelde loon bedraagt.

Vraag 12
Kunt u deze vragen een voor een en binnen drie weken aan de Kamer doen
toekomen?
Antwoord 12
De vragen zijn een voor een beantwoord. In verband met een zorgvuldige
beantwoording en de benodigde afstemming was het niet mogelijk om de
vragen binnen drie weken te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6