Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 406

Nota «De kenniseconomie in zicht»

Nr. 193

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2011
In het project «Kenbaarheid van Normen en Normalisatie» zijn de
problemen die zich voordoen bij normalisatie in kaart gebracht en zijn
aanbevelingen gedaan hoe deze problemen kunnen worden aangepakt.
Naar aanleiding van dit project is de kabinetsreactie op kenbaarheid van
normen en normalisatie opgesteld, die ik u hierbij aanbied.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

kst-27406-193
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

1

Kabinetsreactie op kenbaarheid van normen en normalisatie
1. Inleiding
In het project «Kenbaarheid van Normen en Normalisatie» zijn problemen
die zich voordoen bij normalisatie in kaart gebracht en zijn aanbevelingen
gedaan hoe deze kunnen worden aangepakt.1 De gesignaleerde
problemen en aanbevelingen hebben betrekking op de toegang tot het
normalisatieproces en op de toegang tot normen zelf. Van de zeventien
aanbevelingen die er worden gedaan, zijn er zeven gericht tot de
overheid. De overige aanbevelingen zien op het Nederlands Normalisatieinstituut (NEN), het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
De zeven aanbevelingen aan de overheid zijn:
1. De overheid dient een eenduidige visie te ontwikkelen op de wijze
waarop zij gebruik maakt van normalisatie, er in participeert en deze
ondersteunt.
2. De overheid dient te onderzoeken, indien regelgeving gebruik maakt
van normalisatie, of er is voldaan aan de kaders van de publieke weten regelgeving.
3. De overheid dient kennis te hebben van welke normen zij mogelijk wil
gaan gebruiken.
4. De overheid dient haar financiële bijdrage aan normalisatie af te
stemmen op:
• Wat er van haar verwacht mag worden ten aanzien van de
ontwikkeling van normen in het publieke domein.
• De instandhouding van de basisstructuur voor normalisatie.
• Stimulering van deelname van marktpartijen aan normalisatie in
het algemeen.
5. De overheid dient, bij normalisatie in de publieke context, de
deelname van zogenaamde «zwakke marktpartijen» zeker te stellen.
6. De overheid dient, naar analogie van reguliere wetgeving, «verwezen
normen» kosteloos ter beschikking te stellen.
7. De overheid dient onderwijs en onderzoek naar het gebruik van het
instrument normalisatie te stimuleren.
In deze kabinetsreactie wordt uiteengezet wat normalisatie is en welke rol
de overheid hierbij inneemt. Vervolgens wordt er ingegaan op de
aanbevelingen, waarbij deze brief zo is opgesteld dat deze een eenduidige
visie van de overheid op normalisatie weergeeft. Met deze kabinetsreactie
wordt dus invulling gegeven aan aanbeveling 1.
2. Normalisatie

1
Het project Kenbaarheid ziet op normalisatie
begeleid door het Nederlands Normalisatieinstituut. Aan het project Kenbaarheid werd
deelgenomen door vertegenwoordigers van
VNO-NCW, MKB Nederland, FNV, FME-CWM,
Koninklijke Metaalunie, Normalisatiekringen
Nederland, Consumentenbond en NEN.
Samen worden zij het platform Kenbaarheid
genoemd.

Normalisatie is het proces waarbij belanghebbende partijen op vrijwillige
basis, in overleg en op basis van consensus afspraken maken. Onder
belanghebbende partijen kunnen bijvoorbeeld producenten, ondernemers, groot- en kleinbedrijf, dienstverleners, gebruikers, consumenten
en de overheid worden verstaan. Belanghebbende partijen kunnen
afspraken maken over wat, in het licht van de stand van de techniek en de
best beschikbare kennis, goede normen zijn om te hanteren bij de
productie van bepaalde zaken en het leveren van diensten. Deze afspraken
kunnen vrijwel overal over gaan. Een actueel voorbeeld is het opstellen
van een technische standaard voor telefoonopladers, zodat er één
universele oplader is voor alle telefoons. Dergelijke afspraken worden
vastgelegd in normen. Een norm mag niet conflicteren met andere
normen.
Het maken van normen gebeurt op initiatief van belanghebbende partijen.
Ook de verantwoordelijkheid voor de organisatie van het normalisatieproces en voor het bereiken van overeenstemming ligt bij de partijen zelf.
Een wezenskenmerk van normalisatie is dat het vrijwillig is. Partijen zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

2

vrij om normen al dan niet op te stellen en toe te passen. Normalisatie
draagt bij aan een goed functionerende economie. Zo vergemakkelijkt
normalisatie de toegang tot markten, verbetert zij de kwaliteit en de
veiligheid van producten en diensten en vereenvoudigt zij de verspreiding
van kennis, technologie en bedrijfspraktijken. Normalisatie zorgt ervoor
dat producten, onderdelen en netwerken beter op elkaar aansluiten. Dit
bevordert het handelsverkeer en de innovatie. Normalisatie kan leiden tot
efficiencyvergroting en dus tot lagere kosten. Daarmee profiteert niet
alleen het bedrijfsleven van normalisatie, maar de maatschappij als
geheel. Uit onderzoek is gebleken dat normen een belangrijke bijdrage
leveren aan de productiviteitsgroei en economische groei van een
economie.1
In Nederland wordt het normalisatieproces begeleid door een private
stichting, het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN). Naast het
begeleiden van het nationale normalisatieproces, bestaat de rol van NEN
voor een groot deel uit het faciliteren van de Nederlandse inbreng in
Europees en internationaal verband. NEN beheert in totaal zo’n 30 000
normen. Dit zijn nationale normen en in Nederland aanvaarde Europese
en internationale normen. Door het wereldwijde systeem van normalisatie
is minder dan 5% van de normen nationaal.
NEN heeft alle onderwerpen gegroepeerd in 17 sectoren. Voor elke sector
is er een beleidscommissie en zijn er normcommissies. De beleidscommissies sturen het normalisatiewerk aan en verdelen het over de
normcommissies. In de normcommissies worden de normen ontwikkeld.
Er zijn ruim 1 400 normcommissies met zon 7 000 normcommissieleden.
Voor een goede afweging van belangen en het bereiken van consensus en
draagvlak streeft NEN naar participatie van alle belanghebbende partijen
in de beleidscommissies en normcommissies.
3. Normalisatie op Europees niveau
Normalisatie is in toenemende mate een internationale en Europese
aangelegenheid. Normalisatie op Europees niveau vindt plaats in CEN,
CENELEC en ETSI. CEN, CENELEC en ETSI zijn onafhankelijke private
organisaties. ETSI ziet op de telecommunicatie, CENELEC op de elektrotechniek en CEN op de overige gebieden. De notificatierichtlijn2 bevat
regels op het gebied van normalisatie en beoogt de transparantie van het
systeem van normalisatie te bevorderen. Zo moeten de Europese
Commissie en de nationale normalisatie-instellingen op de hoogte
worden gesteld als een nationale normalisatie-instelling een norm gaat
opstellen of wijzigen. Daarnaast mogen de nationale normalisatieinstellingen geen nieuwe of herziene nationale norm publiceren die niet in
overeenstemming is met een bestaande Europese norm.

1
G.M.P. Swann, The Economics of Standardisation: An Update, Innovative Economics
Limited, 2010.
2
Richtlijn 98/34/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 22 juni 1998
betreffende een informatieprocedure op het
gebied van normen en technische voorschriften.
3
Dit geldt overigens niet voor ETSI-normen.
De leden van ETSI hebben besloten tot een
financieringsmodel waarin de opstellers van
de normen de financiering geheel voor hun
rekening nemen. ETSI-normen zijn na
registratie bij ETSI kosteloos beschikbaar.

Sinds zo’n 25 jaar bestaan er Europese productrichtlijnen met de naam
Nieuwe Aanpak. In deze richtlijnen zijn de essentiële eisen met betrekking
tot een product vastgelegd. De richtlijnen geven aan dat indien aan
geharmoniseerde Europese normen wordt voldaan, daarmee het
bewijsvermoeden ontstaat dat aan de essentiële eisen (en dus aan de weten regelgeving) wordt voldaan. Toepassing van zo’n norm is vrijwillig, er
kan ook op andere wijze aan de richtlijn worden voldaan. In de Nieuwe
Aanpak richtlijnen worden de normen waarnaar wordt verwezen niet
opgenomen. De referentienummers van de toepasselijke geharmoniseerde normen worden middels het Publicatieblad van de Europese
Gemeenschappen bekendgemaakt. De nationale normalisatie-instellingen
moeten deze normen vervolgens op nationaal niveau beschikbaar stellen.
Hiervoor vragen de normalisatie-instellingen een vergoeding.3 De
financiering van normalisatie wordt dan ook gedragen door zowel de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

3

opstellers als de gebruikers van normen.
Het Europese stelsel is in ontwikkeling. In september 2008 heeft de Raad
van de Europese Unie conclusies vastgesteld over normalisatie en
innovatie.1 Op verzoek van de Europese Commissie heeft een onafhankelijke groep van experts, the Expert Panel for the Review of the European
Standardisation System (EXPRESS), in maart 2010 een rapport uitgebracht: «Standardisation for a competitive and innovative Europe: a vision
for 2020».2 Het Europees Parlement heeft op 21 oktober 2010 een resolutie
aangenomen over de toekomst van Europese normalisatie. Op 1 juni 2011
heeft de Europese Commissie een pakket uitgebracht met daarin een
mededeling en een voorstel voor de modernisering van het Europese
normalisatiestelsel.3
4. De keuze voor het gebruik van normalisatie
Het kabinetsbeleid is er op gericht om met beleid en regelgeving aan te
sluiten bij het zelfregulerend vermogen van de samenleving.4 Normalisatie is hier een voorbeeld van. Het aansluiten bij normalisatie is nuttig,
bijvoorbeeld omdat producenten en andere belanghebbenden bij uitstek
over de deskundigheid beschikken om adequate technische normen op te
stellen. Daarnaast zijn normen door belanghebbende partijen in overleg
en op basis van consensus opgesteld. Hierdoor is het aannemelijk dat een
norm een evenwichtige weerspiegeling is van de belangen van deze
partijen. Door de verwijzing naar normen in wet- en regelgeving kan de
wetgever eenvoudig en snel, zonder omvangrijke nieuwe voorschriften uit
te vaardigen, aansluiten bij de praktijk en kunnen bedrijven inspelen op
nieuwe ontwikkelingen en innovaties. Dit draagt bij aan het reduceren van
lasten.
Uit een inventarisatie blijkt dat de centrale overheid in haar wet- en
regelgeving rechtstreeks naar zo’n 200 nationale NEN-normen en naar
zo’n 400 internationale normen verwijst. Daarnaast zijn er zo’n 2800
geharmoniseerde Europese normen gelieerd aan de Europese Nieuwe
Aanpak richtlijnen. De titels van deze geharmoniseerde normen staan niet
in de wet- en regelgeving, maar worden gepubliceerd in het Europese
Publicatieblad en in de Staatscourant. Op een totaal van 30 000 normen
zijn er dus zo’n 3400 normen gelieerd aan wet- en regelgeving.
5. Uitgangspunten bij het gebruik van normen door de overheid

1
Raadsconclusies over normalisatie van
25 september 2008 (http://ec.europa.eu/
enterprise/standards_policy/
standardisation_innovation/doc/
councilconclusions_20080925_en.pdf).
2
http://ec.europa.eu/enterprise/express.
3
Uw Kamer zal op de gebruikelijke wijze over
dit voorstel van de Europese Commissie
worden geïnformeerd.
4
Aanwijzingen voor de regelgeving, nr. 7 en
8. en kabinetsnota «Vertrouwen in wetgeving», Kamerstukken II 2008/09, 31 731, nr. 1,
zie m.n. par. 2.2 (p. 5/6) Ruimte aan burgers,
bedrijven en uitvoerende organen.
5
Zie de recente Aanwijzing voor de regelgeving 91a, Staatscourant nr. 6743, 14 april 2011.

Uitgangspunt van het kabinet bij het gebruik van normen in beleid of
wetgeving is dat de toepassing van normen vrijwillig is. Dit sluit aan bij
het vrijwillige karakter van normalisatie en bij de Nieuwe Aanpak
richtlijnen in Europees verband. Het beleid van de overheid is er dan ook
op gericht in beginsel op een niet-dwingende wijze te verwijzen. Dit kan
bijvoorbeeld door middel van een verwijzing op basis van bewijsvermoeden. Een verwijzing op basis van bewijsvermoeden houdt in dat,
indien een normadressaat de norm volgt, dit een bewijsvermoeden
oplevert dat de normadressaat aan de eisen van de wet- en regelgeving
voldoet. De verwijzing op basis van bewijsvermoeden laat belanghebbenden de ruimte om te kiezen voor andere oplossingen dan het volgen
van een norm, mits de alternatieve methode tot hetzelfde, wettelijk
beoogde resultaat leidt. Vrijwillige toepassing werkt echter alleen als de
wettelijke doelvoorschriften duidelijk en concreet zijn. Dit betekent dat de
essentiële eisen waaraan moet worden voldaan in de wet dienen te staan
en niet in een norm. Dit uitgangspunt is recent in de Aanwijzingen voor de
regelgeving neergelegd.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

4

Ook toezichthouders dienen rekening te houden met het feit dat er bij een
verwijzing op basis van bewijsvermoeden op verschillende manieren aan
de wetgeving kan worden voldaan. Indien men gebruik maakt van een
alternatieve wijze, dient de toezichthouder rechtstreeks te toetsen aan de
regelgeving. De toezichthouder kan het voldoen aan de norm dan niet
eisen.
Soms kiest de wetgever ervoor om dwingend naar een norm te verwijzen.
Dit houdt in dat om aan de wetgeving te voldoen ook aan de norm moet
worden voldaan. Indien de wetgever dwingend naar een norm verwijst,
zal hij moeten kunnen beargumenteren waarom wordt afgeweken van het
principe om op basis van bewijsvermoeden te verwijzen. Een reden om af
te wijken is bijvoorbeeld de implementatie van internationale wetgeving
waarin dwingend naar een norm wordt verwezen of bijvoorbeeld omdat
het wenselijk is dat er één bepaalde meetmethode wordt gebruikt die is
vastgelegd in een norm.1 Indien een norm waar dwingend naar wordt
verwezen verder gaat dan de wetgeving vereist, dient de verwijzing
beperkt te blijven tot het voor de wetgeving relevante deel van de norm.
Het kabinet is van mening dat door verwijzing in een algemeen
verbindend voorschrift naar een norm, die norm op zichzelf genomen nog
geen «vanwege het Rijk vastgesteld algemeen verbindend voorschrift»
wordt. Dit standpunt is eerder in een brief van de Minister van Justitie
aangegeven,2 is zo toegelicht in de memorie van toelichting bij de
Bekendmakingswet3 en ligt ten grondslag aan Aanwijzing 92 van de
Aanwijzingen voor de regelgeving. Dit uitgangspunt is steeds leidend
geweest voor de wijze waarop de wetgever in het verleden is omgegaan
met verwijzingen naar normen. De norm gaat wél – aldus ook de
genoemde memorie van toelichting – op enigerlei wijze deel uitmaken van
het recht dat voor belanghebbenden kenbaar moet kunnen zijn. Daarom is
vereist dat bij de verwijzing wordt vermeld wat de vindplaats van de norm
is, moet de norm algemeen verkrijgbaar zijn en mag de prijs van een
norm niet onredelijk hoog zijn. Voordat regelgeving waarin naar normen
wordt verwezen wordt vastgesteld, behoren dit punten van aandacht te
zijn. Dit stelsel is in lijn met het Europese stelsel. Ook de Europese
wetgever volstaat immers in de Nieuwe Aanpak richtlijnen met een
verwijzing naar de geharmoniseerde normen, zonder dat deze normen
kosteloos beschikbaar zijn. Het standpunt dat normen waarnaar in
wetgeving wordt verwezen, niet overeenkomstig de Bekendmakingswet
hoeven te worden gepubliceerd, is in rechterlijke uitspraken bevestigd.4
6. Invulling aanbevelingen

1
Door één meetmethode dwingend voor te
schrijven, zijn de meetuitkomsten eenduidig
en kan hierop strafrechtelijk worden gehandhaafd bij een overtreding.
2
Kamerstukken II 2008/2009, 28 325, nr. 105.
3
Kamerstukken II 1985/86, 19 583, nr. 3, p. 5.;
Zie ook de MvT bij de Woningwet Kamerstukken 1986/87, 20 066, nr. 3. p. 38.
4
Dit standpunt wordt gedeeld door het
Gerechtshof ’s-Gravenhage in het arrest van
16 november 2010 in de zaak Staat vs.
Knooble over de status van NEN-normen in de
bouwwetgeving (Hof ’s-Gravenhage
16 november 2010, LJN BO4175) en door de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State in een uitspraak van 2 februari 2011 (LJN
BP2750).

Zoals eerder opgemerkt, is deze kabinetsreactie zo opgesteld dat daarmee
invulling aan aanbeveling 1 (ontwikkelen eenduidige visie overheid) wordt
gegeven. Hieronder wordt ingegaan op de maatregelen die het kabinet
mede naar aanleiding van de overige aanbevelingen zal nemen.
6.1. Invulling aanbevelingen 2 en 3: toetsing van normen waarnaar in
regelgeving wordt verwezen
Het platform Kenbaarheid heeft aangegeven (aanbeveling 2) dat de
overheid, voordat zij in wet- en regelgeving naar normen verwijst, moet
toetsen of de normen inhoudelijk en procedureel voldoen aan de daaraan
te stellen eisen. Hiertoe dient de overheid kennis te hebben van welke
normen zij mogelijk wil gaan gebruiken (aanbeveling 3). Deze aanbevelingen neemt het kabinet over. Indien de wetgever naar een norm verwijst,
dient de wetgever de inhoud van de norm te kennen. Vervolgens dient de
wetgever na te gaan of bij de totstandkoming van de norm alle relevante
belangen betrokken zijn. Als dit zo is, kan namelijk worden aangenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

5

dat er sprake is van een evenwichtige norm die recht doet aan de
belangen van de betrokkenen. Wanneer blijkt dat niet alle relevante
belanghebbenden bij de totstandkoming van een norm zijn betrokken, is
dat een reden niet naar de norm te verwijzen. Het kan echter voorkomen
dat een dergelijke norm wel goed aansluit bij het overheidsbeleid. Het
kabinet meent dat in zo’n geval toch naar een norm kan worden verwezen,
mits de wetgever in het reguliere proces van regelgeving nagaat of deze
belanghebbenden niet onevenredig worden geschaad.
6.2. Invulling aanbeveling 4: financiële bijdrage van de overheid
Het platform Kenbaarheid beveelt aan dat de overheid haar financiële
bijdrage aan normalisatie dient af te stemmen op wat er van haar
verwacht mag worden ten aanzien van de ontwikkeling van normen in het
publieke domein, de instandhouding van de basisstructuur voor normalisatie en de stimulering van deelname van marktpartijen aan normalisatie
in het algemeen. De Staat draagt jaarlijks voor de instandhouding van de
basisinfrastructuur voor 30% bij aan de contributie van NEN aan CEN,
CENELEC en ISO (normalisatie-instelling op mondiaal niveau) en voor
100% aan de notificatieverplichting van normen. Ter stimulering van
deelname van marktpartijen aan normalisatie geeft de overheid een
jaarlijkse bijdrage1 aan NEN voor informatievoorziening aan deze partijen.
Dit is vastgelegd in een overeenkomst tussen NEN en de Staat.2
Daarnaast stelt het kabinet vanuit verschillende overheidsdiensten
structurele en projectmatige sectorgerichte bijdragen ter beschikking voor
de ontwikkeling van relevante normen. De overheid heeft zowel in 2008
als in 2009 met zo’n € 6 miljoen bijgedragen aan de normalisatieactiviteiten van NEN3 en in 2010 voor € 5,8 miljoen. Conform de aanbeveling
meent het kabinet dat haar bijdrage aan normalisatie derhalve voldoende
is afgestemd op de relatie van normen tot het publieke domein, de
instandhouding van de basisstructuur voor normalisatie en de stimulering
van deelname van marktpartijen aan normalisatie.
6.3. Invulling aanbeveling 5: bevordering van deelname van partijen

1
Het kabinet staat er voor open dat een deel
van deze bijdrage wordt aangewend voor de
stimulatie van onderwijs en onderzoek
(aanbeveling 7).
2
Staatscourant nr. 39, 26 februari 2009.
3
De Normcommissieleden van NEN hebben
in 2008 naast hun investering in tijd en kennis
zo’n € 8 miljoen bijgedragen aan de omzet
van NEN door hun lidmaatschapsgelden, de
gebruikers van normen hebben € 11 miljoen
bijgedragen door de aanschaf van normen.
Aan deelname aan een Beleidscommissie zijn
geen lidmaatschapskosten verbonden.
4
De klankbordgroep wordt momenteel
gevormd door vertegenwoordigers van het
ministerie van EL&I en BZK, VNO-NCW,
MKN-NL, FME-CWM, Koninklijke Metaalunie,
VOM, Aannemersfederatie Nederland Bouw
en Infra, FNV, Consumentenbond en Normalisatie Kringen Nederland.
5
www.smest.eu.

Het platform Kenbaarheid beveelt aan dat de overheid, bij normalisatie in
de publieke context, de deelname van zogenaamde «zwakke marktpartijen» dient zeker te stellen (aanbeveling 5). Het kabinet is daarom een
project gestart om te onderzoeken op welke wijze belanghebbenden
directer en goedkoper (via ICT) bij het normalisatieproces kunnen worden
betrokken. Er is door de klankbordgroep4 bij dit project voor gekozen een
systeem te ontwikkelen voor het inzien van normontwerpen en het
indienen van commentaar via de website: http://
www.normontwerpen.nen.nl. Op deze manier kunnen belanghebbende
partijen vanuit huis of kantoor commentaar indienen op het ontwerp van
een norm. Uit de pilots is gebleken dat het systeem leidt tot meer
betrokkenheid van zwakke marktpartijen. Niet alle effecten van het
systeem zijn echter direct zichtbaar, daarom zal NEN het systeem na
1 januari 2012 evalueren.
De klankbordgroep heeft meer aspecten benoemd die essentieel zijn voor
het verbeteren van de betrokkenheid van partijen en het goed functioneren van het normalisatiesysteem. Bij de totstandkoming van een norm
is een gedegen stakeholdersanalyse nodig en moet duidelijk zijn hoe
groot het draagvlak is bij de stakeholders. Het project heeft daarom geleid
tot een aanvullend actieplan dat door NEN wordt opgepakt. Een
MKB-normalisatiegereedschapskist5 geeft bijvoorbeeld concrete
suggesties en methoden, aan onder andere NEN, MKB-bedrijven en haar
brancheorganisaties, om normalisatie bekender te maken en beter te
benutten. NEN en zijn Raad van Advies heeft de klankbordgroep gevraagd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

6

de implementatie van het actieplan te volgen. Daarnaast dient de
klankbordgroep ertoe om concrete klachten die zich voordoen rondom
normalisatie aan te pakken.
Tenslotte is het kabinet twee projecten gestart om de toepassing van de
normen zelf te verbeteren. In het eerste project worden de nationale
normen waarnaar in wet- en regelgeving wordt verwezen lastenarm
gemaakt. Het project wordt uitgevoerd door NEN en strekt ertoe dat de
inhoud van een norm proportioneel is met het doel en dat de lasten tot
een minimum worden beperkt. In het tweede project is een handleiding
opgesteld voor de toepassing van de bouwregelgeving en de bouwnormen bij eenvoudige verbouwingen. Deze handleiding is te raadplegen
via de internetsite: www.verbouwkompas.nl.
6.4. Invulling aanbeveling 6: beschikbaarstelling van nationale normen
waar dwingend naar wordt verwezen
Het platform Kenbaarheid beveelt aan dat«verwezen normen» kosteloos
ter beschikking dienen te worden gesteld. De mogelijkheid hier invulling
aan te geven is door het kabinet verkend. Gebleken is dat internationale
normen niet eenzijdig door de Nederlandse overheid kosteloos ter
beschikking kunnen worden gesteld. De reden hiervoor is dat op Europees
en wereldniveau de rechten op een norm bij het internationale
normalisatie-instituut en de betrokken normalisatie-instellingen
gezamenlijk berust.Dit auteursrecht moet de Nederlandse overheid
uiteraard respecteren.
Met betrekking tot de kenbaarheid van nationale normen vindt het kabinet
het passend een onderscheid te maken naar gelang de rol die een norm in
de wetgeving speelt. Het beleid van de overheid is er op gericht dat het
toepassen van normen vrijwillig is. Hiermee blijven de voordelen die
gepaard gaan met normalisatie als zelfregulering behouden. Er dient dan
ook zoveel mogelijk op niet-dwingende wijze naar normen te worden
verwezen.1 Het kabinet zal een traject in gang zetten om overbodig
geachte dwingende verwijzingen om te zetten in verwijzingen op basis
van bewijsvermoeden. Het kabinet streeft ernaar de overbodig geachte
dwingende verwijzingen voor 1 januari 2014 om te zetten. Bij verwijzingen
op basis van bewijsvermoeden blijft er ruimte voor alternatieve en
innovatieve oplossingen. De normadressaat is niet verplicht een norm aan
te schaffen. Hij kan ook op alternatieve wijze aan de wetgeving voldoen.
Besluit de normadressaat toch om de norm aan te schaffen, dan koopt hij
daarmee kennis in waar hij bij zijn bedrijfsvoering gebruik van kan maken
en zijn voordeel mee kan doen. Daarom acht het kabinet het gerechtvaardigd het profijtbeginsel toe te passen indien op basis van bewijsvermoeden naar een norm wordt verwezen. Een potentiële gebruiker moet
dan wel in staat zijn een weloverwogen beslissing voor de aankoop van
een norm te kunnen nemen. Hiertoe is de website van NEN aangepast
zodat normen op eenvoudige wijze te vinden zijn. De website van NEN
geeft van veel normen kosteloos inzicht in het toepassingsgebied, de
inhoud en een samenvatting.

1
Zie de recente Aanwijzing voor de regelgeving 91a.

Als er dwingend naar een norm wordt verwezen, is er geen vrije keuze
meer de norm al dan niet toe te passen. De norm moet worden ingezien
om aan de wet te kunnen voldoen. Daarom zal het kabinet er bij inhoudelijk nieuwe regelgeving die op of na 1 januari 2012 in werking treedt
voor zorgen dat indien hierin dwingend naar nationale normen wordt
verwezen, deze normen vanaf inwerkingtreding van die regelgeving
kosteloos beschikbaar zijn. Het vraagt zorgvuldigheid en daarmee tijd om
de, ten tijde van het uitbrengen van deze kabinetsreactie, reeds bestaande
regelgeving door te lichten en eventuele overbodig geachte dwingende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

7

verwijzingen om te zetten in verwijzingen op basis van bewijsvermoeden.
Voor deze regelgeving geldt dat per 1 januari 2014 de nationale normen
waar dan nog dwingend naar wordt verwezen vrij beschikbaar zullen
worden gesteld. Hetzelfde geldt voor wetgeving die formeel (nog) niet van
kracht is, maar zich ten tijde van het uitbrengen van deze kabinetsreactie
in een vergevorderd stadium van ontwikkeling bevindt. Het gaat dan
bijvoorbeeld om verwijzingen in ontwerp regelgeving die reeds ter
consultatie is aangeboden, regelgeving die bij de Raad van State voorligt
voor advies, wetsvoorstellen die door de Tweede Kamer zijn aanvaard en
reeds vastgestelde regelgeving in afwachting van bekendmaking of
inwerkingtreding. Ook voor deze normen geldt dat zij per 1 januari 2014
gratis ter beschikking worden gesteld.1, 2, 3 NEN heeft aangegeven, onder
voorwaarden voor compensatie van gederfde inkomsten door de
overheid, open te staan voor de kosteloze beschikbaarstelling van
nationale normen waarvan NEN auteursrechthebbend is. Onderhandelingen met NEN zullen hierover worden gestart zodra inventarisatie heeft
uitgewezen welke verwijzingen dwingend zijn en zullen blijven. Volledigheidshalve merk ik op dat dit het in paragraaf 5 beschreven standpunt van
het kabinet over de verhouding van normen tot de Bekendmakingswet
onverlet laat. Het kabinet zet zich er ook in Brussel voor in dat de
Europese regelgeving geen dwingende verwijzingen bevat, dan wel dat de
Europese normen waar deze regelgeving dwingend naar verwijst
kosteloos beschikbaar komen.
6.5. Invulling aanbeveling 7: stimulering van onderwijs en onderzoek
Het platform Kenbaarheid heeft in aanbeveling 7 aangegeven dat de
overheid onderwijs en onderzoek naar het gebruik van het instrument
normalisatie dient te stimuleren. Om hier uitvoering aan te geven, zal het
kabinet in overleg treden met de klankbordgroep (zie paragraaf 6.3) over
hoe er vervolg kan worden gegeven aan het onderwijs- en onderzoeksproject uit het project Kenbaarheid.

1
Het departement dat verantwoordelijk is
voor de regelgeving waarin dwingend naar
nationale normen wordt verwezen, draagt de
kosten voor deze gratis ter beschikkingstelling.
Voor het gratis ter beschikking stellen van
normen waar dwingend naar wordt verwezen,
is het kabinet wel afhankelijk van NEN. Het
auteursrecht van de normen berust immers bij
NEN.
2
In het geval dat dwingend naar nationale
normen wordt verwezen op grond van door
externe partijen opgestelde documenten
(cao’s, certificatieschema’s, verordeningen
bedrijfsschappen, ed.), die op hun verzoek
door de overheid verbindend worden
opgelegd, worden deze partijen geacht zelf
voor de kosteloze terbeschikkingstelling voor
een ieder te zorgen.
3
In het geval de overheid normadressaat is,
worden de normen niet gratis ter beschikking
gesteld. Dit zou slechts een verschuiving van
overheidsgeld zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 406, nr. 193

8