Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 305

Mobiliteitsbeleid

Nr. 388

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2023
Deze brief gaat over de bereikbaarheid voor alle Nederlanders. Nu en in
de toekomst. De bereikbaarheid van ons werk, van onze winkels, scholen
en zorginstellingen, van onze natuur, en van onze internationale bestemmingen. Ook gaat deze brief over hoe belangrijk het is dat vitale goederen,
waaronder voedsel en medicijnen, hun bestemming bereiken, of wij nu de
afzender of de ontvanger daarvan zijn.
Bereikbaarheid raakt ons allemaal. Het meedoen in de samenleving en in
de economie kan niet zonder in verbinding te staan met elkaar en met de
vitale maatschappelijk-economische voorzieningen zoals onderwijs, zorg,
wonen, werken, winkels en recreatie.
Iedereen in Nederland heeft recht op goede bereikbaarheid. Zowel in de
stad, als op het platteland, én in de grote verstedelijkte gebieden
daartussen. Alle vervoermiddelen zijn daarbij nodig: meer individuele
vervoermiddelen, zoals auto en (motor)fiets; collectieve vervoermiddelen,
zoals trein en bus; en daartussen deelsystemen zoals de deelauto of -fiets.
Én het vraagt iets van de keuzes voor de toegankelijkheid van de
voorzieningen zelf.
Een goede bereikbaarheid werkt als de slagader van onze samenleving en
economie. Dit willen we ook in de toekomst zo houden. Daarom werken
we aan het mobiliteitsbeleid voor de toekomst. Met de Hoofdlijnennotitie
bij deze brief bieden we u een eerste uitwerking aan van dit mobiliteitsbeleid.
We schetsen in deze brief de noodzaak en aanleiding van de Hoofdlijnennotitie en gaan in op de ambities die daaruit spreken. Tegelijk geven we
daarmee een reactie op het 31 oktober 2022 verschenen rapport van het
Planbureau van de Leefomgeving (PBL), «Toegang voor iedereen? Een
analyse van de (on)bereikbaarheid van voorzieningen en banen in
Nederland» (Bijlage bij Kamerstuk 36 200 A, nr. 9).

kst-31305-388
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

1

De Hoofdlijnennotitie is mede geïnspireerd en bouwt voort op de
hoofdboodschap van het PBL-rapport. We delen de overtuiging dat
iedereen in Nederland recht op bereikbaarheid heeft. Zowel in de stad, als
op het platteland, én in de grote verstedelijkte gebieden daartussen. In
hoofdstuk 2 van de Hoofdlijnennotitie staan de eerste stappen in de
uitwerking van dit recht op bereikbaarheid. In deze brief gaan we vooral in
op de uitwerking van de analyse van het PBL in ons beleid.
Noodzaak
Onze uitgangspositie is goed. We beschikken over uitstekende infrastructurele netwerken en over internationale toegangspoorten waar we met
recht trots op mogen zijn. Maar inmiddels lopen we steeds vaker tegen de
grenzen van ons systeem aan. Dat stelt nadere eisen aan het beheer en
onderhoud van onze infranetwerken (zie brief Basiskwaliteit Netwerken).
Het noodzaakt ons ook om na te denken hoe we zorgen voor de naleving
van de normen op gebieden als duurzaamheid, biodiversiteit en luchtkwaliteit. Bovendien moeten we ons buigen over de bereikbaarheid voor
iedereen van vitale functies in ons land (zie het PBL-rapport).
Dit zijn voorbeelden van de wijze waarop ons huidige mobiliteitsbeleid en
de uitvoering daarvan wordt uitgedaagd. Het zijn tegelijkertijd aansporingen voor een strategische reflectie op de houdbaarheid van de
fundamenten van ons beleid voor de toekomst.
We zien dat de vraag naar mobiliteit toeneemt bij economische groei en
bij een groeiende bevolking die tevens vergrijst. Ook de verwachtingen
van de Nederlanders nemen toe. Zowel vanuit individuele behoeften,
zoals het leveren van pakketjes aan huis, als vanuit maatschappelijke
eisen (brede welvaart). Dat maakt de opgave voor beleid scherper,
gegeven de schaarse ruimte en het belang van een duurzame en gezonde
leefomgeving.
In de brief over de nationale regie in de ruimtelijke ordening1 is er eerder
op gewezen dat de ruimte in Nederland schaars is, terwijl de opgaven
groot zijn. De urgente maatschappelijke opgaven zoals het woningtekort,
klimaatadaptatie, circulariteit, natuurinclusiviteit, de transitie van de
landbouw en de verduurzaming van de energievoorziening hebben
allemaal grote ruimtelijke impact. De ruimtelijke puzzel is complex. Ook
mobiliteit heeft ruimte nodig om een bijdrage te blijven leveren aan een
mooier, gezonder, duurzamer, welvarender en aantrekkelijker Nederland.
Het heeft tevens een structurerend effect op de ruimte en het gebruik
ervan. Daar willen we in de toekomst meer op in zetten.
De schaarste laat zich ook voelen in de financiële ruimte (Mobiliteitsfonds)
en in de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel, bijvoorbeeld in
het beheer en onderhoud. Recente ontwikkelingen, zoals COVID-19, de
Oekraïne-oorlog, de droogte van afgelopen zomer, gebrek aan arbeidskrachten en de energie-afhankelijkheid, maken de kwetsbaarheid zichtbaar
van onze mobiliteit. Denk aan de leveringszekerheid van goederen en de
beschikbaarheid van netwerken en vervoerssystemen.
Dat alles stelt de houdbaarheidsvraag centraal: hoe kan onze bereikbaarheid voor toekomstige generaties geborgd worden? De ruimte voor
mobiliteit zullen we in de toekomst voor een belangrijk deel moeten
verdienen. We zullen in geval van schaarste scherpere keuzes moeten
maken over welke mobiliteit op welke plaats en tijd mogelijk is. Voor die

1

Kamerstuk 34 682, nr. 92.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

2

situaties moeten we werken aan een robuuste basis waarop onderbouwde
keuzes gemaakt kunnen worden.
In de voorliggende Hoofdlijnennotitie Mobiliteitsvisie 2050 heeft het
kabinet een aantal principes geformuleerd om invulling aan die basis te
geven. In onze aanpak richten we ons op samenhang, maatwerk,
innovaties en het leren van elkaar, waarmee bijgedragen wordt aan het
maken van slimme keuzes.
Status Hoofdlijnennotitie
In de Contourennota die op 21 oktober jl. (Kamerstuk 31 305, nr. 366) aan
uw Kamer is toegezonden, hebben wij de aanleiding, uitgangspunten en
het proces aangegeven om te komen tot een Mobiliteitsvisie. Deze
contourennota markeert de start van het proces om te komen tot een
Mobiliteitsvisie. Daarbij hebben we toegelicht dat we voor die visie
inhoudelijk starten bij de diverse deelvisies die recentelijk zijn verschenen
of in ontwikkeling zijn.
De Hoofdlijnennotitie Mobiliteitsvisie 2050 die wij nu aanbieden, bouwt
voort op de afspraken over bereikbaarheid in het Coalitieakkoord (Bijlage
bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) en verbindt de deelvisies voor de deeldomeinen van mobiliteit, zoals Toekomstperspectief Automobiliteit,
Toekomstbeeld Openbaar Vervoer, Toekomstbeeld Fiets, Goederenvervoeragenda, Luchtvaartnota 2020–2050 en de Visie duurzame energiedragers in mobiliteit. De Hoofdlijnennotitie vormt de paraplu over deze
deelvisies en zet een strategische koers uit in de vorm van richtinggevende principes voor het toekomstige beleid.
Uw Kamer heeft in de afgelopen debatten de wenselijkheid van een
strategische mobiliteitsvisie aangegeven. U wilt zo aan de voorkant
meedenken over de strategische keuzes. Hiervoor is een strategisch debat
geagendeerd op 30 maart (conform CD MIRT 30 juni jl. (Kamerstuk
35 925 A, nr. 81)). Met de Hoofdlijnennotitie geven wij de insteek van het
kabinet voor de gevraagde visie.
Daarnaast is bij zowel het NO MIRT op 28 november jl. (Kamerstuk
36 200 A, nr. 60) als de begrotingsbehandeling op 30 november (Handelingen II 2022/23, nr. 29, item 3) en 1 december jl. (Handelingen II 2022/23,
nr. 30, item 17)met uw Kamer gesproken over een Mobiliteitsvisie en het
PBL-rapport over bereikbaarheid. Daarbij is:
− in de motie van leden De Hoop (PvdA) en Bouchallikh (GL) verzocht
om een landelijke visie voor een basisniveau van bereikbaarheid en
het invoeren van normen zoals het Planbureau voor de Leefomgeving
(PBL) heeft aangedragen in haar rapport (Kamerstuk 36 200 XII, nr. 58).
− in de motie van leden Van Ginneken (D66) en Van der Graaf (CU)
verzocht om een aanpak voor de slechtst bereikbare onderwijs-, zorgen werkgelegenheidsclusters in Nederland (Kamerstuk 36 200 A,
nr. 27).
− opgeroepen om regionale bereikbaarheid en spreiden, mijden en
thuiswerken te betrekken in de visie.
− door het lid Bouchallikh gevraagd naar de link tussen de woningbouwopgave en de bereikbaarheid van voorzieningen.
− door het lid Van Ginneken gevraagd om een internationale vergelijking
naar strategische vraagstukken rond mobiliteit.
Deze Hoofdlijnennotitie gaat in op de bereikbaarheidsdoelen, mede in
relatie tot belangrijke voorzieningen, en de strategische sturingsprincipes
van het beleid. Tevens bevat de Hoofdlijnennotitie enkele lessen uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

3

internationale vergelijking die u hierbij ontvangt (zie rapport MuConsult/
Panteia).
De voorliggende Hoofdlijnennotitie is een kabinetsstuk dat door IenW als
systeemverantwoordelijke met de collega-departementen is opgesteld.
Dat is gedaan in goed overleg met de medeoverheden en gehoord
hebbend de maatschappelijke partners. Net als bij de Contourennota zijn
zij in de gelegenheid gesteld hun zienswijze te formuleren op basis van
een concept-versie van de Hoofdlijnennotitie.
Ambitie
In de Hoofdlijnennotitie gaan we allereerst uit van de ambitie dat iedereen
het recht heeft om zich te kunnen verplaatsen, over de weg en met het OV,
door de lucht en over het water. Net zoals iedereen toegang heeft tot
elektriciteit, water en riolering. Het voorzien in de vitale maatschappelijkeconomische functies voor de mens staat daarbij centraal. Net als het
voorzien in de leveringszekerheid van goederen en diensten die nodig zijn
voor een goed functionerende maatschappij.
Dat doen we vanuit een breed burgerperspectief. Dat is een belangrijk
accent dat we leggen: iedereen in Nederland telt mee in onze ambitie om
verbindingen te leggen. Bereikbaarheid is een voorwaarde voor een
inclusieve samenleving.
Daarbij is oog voor de impact van beleid voor de verschillende
doelgroepen en hun mobiliteitsbehoeften in de samenleving. Dat vraagt
bijzondere aandacht voor toegankelijkheid en betaalbaarheid, maar ook
voor alternatieve mogelijkheden om verbinding te kunnen leggen, zoals
digitale verbondenheid.
Onze tweede ambitie is het veel meer centraal stellen van de
maatschappelijk-economische vitale functies. Infrastructuur, mobiliteit en
ook bereikbaarheid zijn geen doelen op zichzelf. In de afgelopen jaren is
de aandacht in ons beleid verschoven van een nadruk op infrastructuur,
via nadruk op mobiliteit naar een focus op bereikbaarheid. Het heeft
bijvoorbeeld geleid tot omvorming van het Infrastructuurfonds naar het
Mobiliteitsfonds en van de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse naar de
Integrale Mobiliteitsanalyse. We zetten nu nog een stap verder door de
kwaliteit van de bereikbaarheid te beoordelen in het kader van de bijdrage
aan de maatschappelijke-economische vitale functies.
We verbreden daarmee ook het beleidsperspectief. Niet iedere bereikbaarheidsvraag vraagt om een mobiliteitsoplossing, en niet iedere mobiliteitsvraag vraagt om een infra-oplossing. Zo is er een grote samenhang met
het ruimtelijke ordeningsbeleid waarmee de nabijheid van
maatschappelijk-economische functies en daarmee de mobiliteitsbehoefte
kan worden beïnvloed. We bouwen daarin voort op de bestuurlijke
afspraken uit het BO MIRT van eind 2022 waarin belangrijke investeringskeuzes zijn gemaakt voor het mobiliteitssysteem dat onder andere voor de
toekomstige woningbouw nodig is. Vanuit het ruimtelijk perspectief
hebben we daarbij tevens oog voor de toenemende vervlechting van
traditionele fysieke infrastructuur, energie-infrastructuur en digitale
infrastructuur. Dit is bijvoorbeeld terug te zien in onze zeehavens.
Ook bij beleidskeuzes die we maken voor voorzieningen als zorg,
onderwijs, wonen en werk, willen we de effecten op bereikbaarheid
explicieter meenemen in beleidsafwegingen. Bereikbaarheid is hiermee
meer dan voorheen een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de
departementen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

4

Iedereen heeft recht op bereikbaarheid, maar vanwege schaarste kunnen
niet alle bereikbaarheidsbehoeften op elk moment en op elke plaats
worden vervuld. De genoemde ambities helpen ons bij de afwegingen die
we moeten maken hoe we de vitale maatschappelijk-economische
functies willen accommoderen. Bij schaarste zijn we genoodzaakt daar
steeds scherper op te focussen en te sturen. Het beleidskader netwerkkwaliteit luchtvaart dat eind 2022 aan u is toegezonden, is een voorbeeld
van de manier waarop we in tijden van schaarste de kwaliteit van ons
netwerk kunnen vaststellen op basis van de maatschappelijk-economische
functies.
Geen blauwdruk
De in de Hoofdlijnennotitie neergelegde ambitie is allesbehalve een
blauwdruk van bereikbaarheid in 2050. Er is nog veel beweging in de
complexe ruimtelijke puzzels, transities en technologische ontwikkelingen.
Dat vraagt om een dynamische ontwikkeling en uitwerking van de
mobiliteitsvisie.
We bieden daarom geen blauwdruk maar geven wel richting aan met deze
Hoofdlijnennotitie. Ze bevat strategische sturingsprincipes die bedoeld
zijn als aangrijpingspunten voor de te maken keuzes. Daarbij houden we
voldoende ruimte om bij te sturen als de wijzigende omstandigheden of
nieuwe ontwikkelingen daar aanleiding toe geven.
Strategie
Uniek aan Nederland is de polycentrische ruimtelijke structuur met een
netwerk van compacte steden omringd door een omvangrijk sub-urbaan
gebied en een landelijk gebied dat relatief dichtbevolkt is. Die specifieke
structuur met uitwaaierende verstedelijking stelt twee belangrijke eisen
aan de strategie:
1. Kwalitatief goede verbindingen tussen steden en omliggende
bevolkingskernen
2. Een weloverwogen locatiekeuze en ontsluitingsstrategie van de vitale
maatschappelijk-economische diensten en functies.
Dit bepaalt de wijze waarop we onze ambitie voor de bereikbaarheid van
de maatschappelijk-economische functies willen invullen. Dat doen we
langs de volgende vier strategische lijnen:
1. Het formuleren van integrale doelen.
We gaan werken aan meer integrale bereikbaarheidsdoelen, in
samenhang met ruimtelijke ordening en voorzieningenbeleid (als zorg,
onderwijs, werk). Dit is ook bedoeld als invulling van het verzoek van
de Tweede Kamer om een bereikbaarheidsnorm van voorzieningen te
verkennen. Vervolgstap daarbij is het uitwerken hoe (met welke
indicatoren, streefwaarden, normen) en op welk niveau (nationaal,
gebiedsgericht en/of per doelgroep) die doelen het best geformuleerd
kunnen worden. Op die manier kunnen we beter aangeven wat de
betekenis is van bereikbaarheidskeuzes voor bijvoorbeeld de brede
welvaart van mensen.
Het rapport van PBL draagt bij aan het doordenken en uitwerken van
integrale bereikbaarheidsdoelen. Met het centraal stellen van de vitale
functies als doel van bereikbaarheid onderkent het PBL dat de
bereikbaarheid wordt beïnvloed door zowel het vervoersbeleid als
door ruimtelijke ordeningsmaatregelen of maatregelen in bijvoorbeeld
de zorg, het onderwijs of de locatie van bedrijfsterreinen. De Hoofdlijnennotitie vraagt daarom om een integraal perspectief bij de beleidskeuzes die worden gemaakt over ruimtelijke ordening en maatschappelijke voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

5

2. Het inzetten van de juiste modaliteit op de juiste plaats en tijd.
Hierdoor wordt de kracht van alle modaliteiten en innovaties optimaal
benut om de gestelde doelen te bereiken, in zowel het personen- als
goederenvervoer. We gaan meer denken en doen vanuit de gedachte
van één mobiliteitssysteem. De verbinding van de modaliteiten zoals
water, weg en spoor, komt centraler te staan. Dat biedt meer ruimte
voor vragen over bijvoorbeeld een optimale verdeling (nu en in de
toekomst) over de modaliteiten, het verbeteren van de aansluiting
tussen modaliteiten en de noodzaak tot flexibilisering, zoals bij
collectief vraagafhankelijk vervoer. En dus meer redeneren vanuit het
principe «de juiste modaliteit op de juist plaats en tijd», waarbij, naast
de auto die voor heel veel mensen belangrijk blijft, nieuwe en publieke
vormen van vervoer worden ingezet. En mensen zelf de ruimte ervaren
om een goede keuze te maken. Daarnaast blijven beheer en onderhoud
van bestaande netwerken nodig, en zal uitbreiding van bestaande of
aanleg van nieuwe infrastructuur gewenst zijn vanuit de maatschappelijke ontwikkelingen en doelen. Denk daarbij aan buisleidingen die zijn
te beschouwen als een gelijkwaardige modaliteit voor het transport
van goederen.
Ook kijken we nadrukkelijk naar de kansen voor de mobiliteit van de
toekomst. Denk aan de mogelijkheden die digitalisering, automatisering, en elektrificatie of waterstofaandrijving bieden. We hebben
daarbij ook oog voor de innovaties in de processen. Denk bijvoorbeeld
aan het verbeteren van naadloze overstapmogelijkheden in personenvervoer of het verbeteren van de mogelijkheden om goederen
gecombineerd te vervoeren. We laten ons daarbij inspireren door
internationale voorbeelden (zie de internationale vergelijking).
3. Het toetsen van de ontwikkeling van het integrale mobiliteitssysteem
aan de wettelijke kaders voor veiligheid, gezonde leefomgeving,
natuur en duurzaamheid.
De afwegingen over mobiliteit en de ruimtelijke ontwikkeling in een
gebied vinden idealiter steeds in samenhang plaats. Ruimtelijk
structurerende uitgangspunten daarbij zijn de eisen die vanuit water
en bodem gesteld worden aan de inrichting van de infranetwerken en
het gebruik ervan.
Voor een houdbaar mobiliteitssysteem zullen we zorgen dat de
prestaties van de netwerken en de modaliteiten op de omgevingseffecten (klimaat, milieu, veiligheid, leefbaarheid) omhoog gaan. De
overheid heeft hierbij een sturende rol via regelgeving, gedragsbeïnvloeding en het stimuleren van innovaties. Daarbij hebben we oog
voor de regionale concentraties van de omgevingseffecten.
4. Het toepassen van integrale sturingsrelaties en -instrumenten.
Het vervoer van A naar B van goederen en personen laat zich steeds
minder vangen in één geografische schaal of onder één bevoegde
autoriteit. Dat vraagt om een samenhangende benadering.
Vanuit het bredere bereikbaarheidsdenken zetten we meer in op
interdepartementale samenwerking, interbestuurlijke samenwerking
en een goede afbakening tussen en verbinding van wat publiek en
privaat is. Het is voor elk van deze «kolommen» van belang dat ze niet
gescheiden zijn, maar onderscheiden én verbonden.
Daarnaast zullen gebiedsgerichte oplossingen meer en meer noodzakelijk zijn, met bijzondere aandacht voor een naadloze overstap of
overslag in knooppunten tussen modaliteiten en tussen hoofdinfranetwerken en onderliggende infranetwerken. In het MIRT zal meer nadruk
komen op een gebiedsgerichte en gedifferentieerde aanpak. Voor het
goederenvervoer betekent dat een corridorgerichte aanpak.
Ook het gedrag van mensen wordt meegewogen als factor van
betekenis. Onze mobiliteit komt voort uit individuele keuzes. Daarbij
wordt in belangrijke mate gekozen voor het gebruik van private
vervoermiddelen, zoals auto, fiets en lopen. In de nationale distributie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

6

domineert de vrachtauto. De voorkeuren van de gebruikers van
personen- en goederenvervoer – burgers en bedrijven – worden dan
ook meegewogen. Dat geldt ook voor omwonenden; denk bijvoorbeeld
aan mensen die langs het spoor of bij een luchthaven wonen.
Met deze strategie willen we toe naar een meer inclusief en integraal
mobiliteitssysteem. Hierbij zijn de verschillende modaliteiten en
maatschappelijk-economische functies beter verbonden en kunnen de
gebruikers betere keuzes maken. Op die manier willen we tot slimmere
benutting van onze netwerken komen.
Uitwerking
De uitwerking van de Hoofdlijnennotitie zal plaatsvinden na het strategisch debat met uw Kamer op 30 maart 2023. Het voornemen is voor de
begrotingsbehandeling van najaar 2023 een actieprogramma te presenteren waarin inzichtelijk gemaakt wordt hoe de gepresenteerde hoofdlijnen doorwerken in het beleid van IenW en de andere departementen.
Daarbij zal onderscheid gemaakt worden in:
1. Uitwerking van de integrale bereikbaarheidsdoelen. Onder regie
van IenW zullen de departementen in overleg met de decentrale
bestuurlijke partners en na consultatie van de maatschappelijke
stakeholders aangeven hoe de integrale doelen worden uitgewerkt en
welke varianten daarbij aan de orde zijn. Kernopgave bij deze
uitwerking is de samenhang en de prioritering verder aan te scherpen.
2. Uitwerking van hoofdlijnen op specifieke thema’s. Het voornemen is
om daarbij concrete thema’s en projecten te benoemen die de
integrale benadering van het beleid uitdragen en daarbij een belangrijke bijdrage leveren aan de onder actielijn 1 te operationaliseren
integrale bereikbaarheidsdoelen.
Denk aan de uitwerking van een interdepartementale aanpak van
bereikbaarheid van vitale maatschappelijk-economische voorzieningen. Dat doen we als rijk samen met de medeoverheden, vervoerders
en kennisinstituten. Op 6 maart jl. is hierover al een conferentie
«Bereikbaarheid voor iedereen» gehouden op initiatief van IenW en de
New Mobility Foundation. Doel van de conferentie was dit thema te
agenderen en te verkennen hoe de toegang van burgers tot de
maatschappelijk-economische voorzieningen en voorzieningen
gezamenlijk geborgd kan worden. De komende tijd werken we hieraan
interdepartementaal verder met de genoemde partijen.
Daarnaast kan gedacht worden aan: de uitwerking van de gebiedsgerichte aanpak; de ontwikkeling van multimodale hubs (personen en
goederen); betaalbaar en innovatief collectief vervoer (integratie OV,
collectief vraagafhankelijk vervoer, etc.); verdergaand samenhangend
perspectief op de hoofdnetwerken en onderliggende netwerken; de
modal shift naar spoor en binnenvaart van goederenvervoer en het
versterken van leveringszekerheid van goederen, met meer accent op
de versterking en verduurzaming van binnenvaart; de rol van
buisleidingen bij het transport van nieuwe energiedragers zoals
waterstof die nodig zijn voor de energietransitie; de rol van regionale
luchthavens in de ontwikkeling van elektrisch vliegen, maatschappelijke functies (trauma- en politiehelikopters) en drones; integraal
veiligheidsbeleid; innovaties als elektrificatie, digitalisering en
automatisering; en het stimuleren van actieve mobiliteit: fiets en lopen.
Bij deze uitwerking van de mobiliteitsvisie hebben we aandacht voor
de samenhang met instandhouding, (schaarse) ruimte, verduurzaming
en digitalisering. Dat vraagt om interactie met andere beleidsterreinen
(RO, digitale infra, energieinfrastructuur etc.) en met burgers, bedrijven
en maatschappelijk middenveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

7

3. Verdere uitwerking van de integrale aanpak in nieuwe (deel)visies op
het terrein van mobiliteit (zoals Toekomstperspectief Automobiliteit en
de herijking van het Toekomstbeeld OV en spoorgoederen) of die het
terrein van bereikbaarheid en mobiliteit raken, zoals de Nota Ruimte
als nieuwe nationale omgevingsvisie waarin de verschillende
ruimtevragende functies samenkomen. De Mobiliteitsvisie is daarbij
het overkoepelende document: de sturingsprincipes van de Hoofdlijnennotitie zullen aan de uitwerking in de deelvisies richting geven.
Wij vertrouwen erop hiermee een basis te hebben gelegd voor een
strategisch gesprek met uw Kamer over ons mobiliteitssysteem van de
toekomst. Uiteindelijk gaat het erom dat we onze vitale maatschappelijkeeconomische voorzieningen, zoals werk, onderwijs, zorg en recreëren
voor iedereen zo goed mogelijk bereikbaar kunnen maken. Nederland is
van oudsher een land van logistiek en beweging, waarin mensen en
goederen zich soepel, veilig en duurzaam kunnen verplaatsen van A naar
B. Dat willen we zo houden en daar zetten we ons voor in.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 305, nr. 388

8