2010D35399

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Financiën hebben enkele fracties de
behoefte om over de brief van de minister van Financiën d.d. 15 juli 2010
over de overname van de aandelen in de Nederlandse Investeringsbank
voor Ontwikkelingslanden N.V. (28165, nr. 113), enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen.
De vragen en opmerkingen zijn op 16 september 2010 aan de minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van ... zijn ze door hem beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Blok
De griffier van de commissie,
Berck

nds-tk-2010D35399

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voornemen om de aandelen van de Nederlandse Investeringsbank
voor Ontwikkelingslanden N.V. (NIO) over te nemen en hebben de
volgende vragen.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Kamer is ingelicht over de
opzegging van het contract voor het beheer van NIO door FMO. Zo ja,
wanneer is dit gebeurd? Zo neen, waarom is dit niet gebeurd?
Waarom heeft het zo lang geduurd, van eind 2008 tot en met zomer 2010,
voordat de Task Force NIO, die de opdracht had om de verschillende
modaliteiten van de overname van de NIO aandelen te onderzoeken, met
resultaten is gekomen?
Welke andere modaliteiten voor de overname van NIO-aandelen waren
er? Welke voor- en nadelen waren aan de verschillende modaliteiten
verbonden?
Wat verklaart het verschil van € 197 mln. in waarde van de leningenportefeuille van NIO per 31 december 2009 zoals opgenomen in de brief van de
minister, zijnde € 740 mln. en de waarde zoals opgenomen in het
jaarverslag NIO 2009 van € 937 mln.?
Zullen de activiteiten van de NIO uitsluitend blijven bestaan uit het
beheren van voor 2001 verstrekte leningen? Is het denkbaar dat de NIO in
de toekomst andere activiteiten gaat ontplooien?
Indien het takenpakket van de NIO ongewijzigd blijft, kan dan worden
gesteld dat de Staat uiterlijk in 2 038 een «lege NV» zonder taken
overhoudt omdat dan alle leningen van NIO zijn afgelost?
Waarom passen de activiteiten van NIO niet meer in de strategie van
FMO? Waren er voor FMO ook andere redenen om het contract op te
zeggen? Zo ja, welke?
In hoeverre heeft de Staat, als grootaandeelhouder (51%) van het FMO
zeggenschap over de strategie van het FMO? Was er ruimte om te
onderhandelen met het FMO voor een contractverlenging voor het beheer
van NIO? Welke mogelijkheden had de Staat ten opzichte van FMO ten
aanzien van het verlengen van het contract met FMO?
Is er reeds een overeenkomst met Atradius Dutch State Business N.V. en
de Staat over de geldelijke vergoeding voor het beheer van de NIO
leningenportefeuille?
Wat is het verschil tussen de kosten die de Staat tot nog toe aan FMO
betaalde voor het beheer en de prijs die Atradius zal vragen voor het
beheer?
Is er een afloop in de kosten voor het beheer van de leningenportefeuille
naarmate de jaren verstrijken en er meer leningen volledig worden
afgelost?

2

Is besloten tot een andere financieringswijze van een deel van de
leningenportefeuille van NIO omdat er obligaties en onderhandse
leningen aflopen tussen 2010 en 2012, of omdat de Staat nu eigenaar
wordt van de NIO?
Hoe groot is het rentevoordeel dat ontstaat nu de financiering van € 375
mln. via obligaties en onderhandse leningen wordt omgezet in financiering via de rijksbegroting?
Waarom is in het verleden gekozen voor financiering op de kapitaalmarkt
voor een orgaan met een zuiver publieke taak?
In hoeverre past het verhogen van de staatschuld in het huidige begrotingsbeleid? Waarom is daartoe al besloten zonder de voorhangprocedure
in de Staten-Generaal af te wachten?
De leden van de VVD-fractie vernemen graag hoeveel concessionele
leningen door NIO zijn verstrekt tussen het moment dat de NIO eind jaren
negentig is geprivatiseerd en dat zij haar laatste lening heeft verstrekt in
2001. Voor welk bedrag zijn deze leningen in totaal verstrekt?
Indien landen niet aan hun verplichtingen kunnen voldoen, zal de minister
van Buitenlandse Zaken deze kosten dragen. Hoe vaak hebben landen in
het verleden niet aan hun verplichtingen voldaan? Wat zijn in totaal
hiervan de kosten geweest voor de staat? Hoe groot schat de minister de
kans dat dit met de uitstaande leningen nog gaat gebeuren?
De activiteiten van NIO zijn in haar opzet verlieslijdend. Dit komt doordat
het doel van NIO is om leningen te verstrekken tegen gunstige (rente)voorwaarden. De kosten van deze mismatch in rentekosten en -baten
worden op de begroting van Buitenlandse Zaken verantwoord. Voor
hoeveel zullen deze kosten worden opgenomen in de begroting?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel dat de Staat de aandelen van de Nederlandse Investeringsbank overneemt. Deze leden staan in principe positief tegenover het
voorstel, maar hebben niettemin nog een aantal vragen.
FMO geeft aan de leningenportefeuille niet meer te willen beheren per
1 januari 2011. Dit komt volgens de Minister van Financien omdat het niet
meer in haar strategie zou passen. Waarom past dit eigenlijk niet meer in
de strategie van FMO? In hoeverre was hier bij het opstellen van het
oorspronkelijke contract tussen FMO en de NIO rekening mee gehouden?
Op welke wijze is destijds rekening gehouden met het feit dat er na 2001
geen nieuwe concessionele leningen zouden worden verstrekt? Waarom
zijn er destijds geen afspraken gemaakt over het beheer tot aan het
moment waarop de leningen volledig zouden aflopen in 2039? Welke
risico’s loop de Staat nu precies over deze garanties?
De omvang van de leningenportefeuille die beheerd wordt door FMO
bedraagt op dit moment EUR 740 mln. Kan het kabinet aangeven hoe deze
portefeuille precies is opgebouwd? Aan welke landen zijn leningen
verstrekt en welke omvang hebben deze leningen? Kan de minister een
inschatting geven van de kans dat bepaalde leningen niet worden
terugbetaald?

3

In de brief van de Minister van Financien wordt gesteld dat de kosten van
de mismatch worden verantwoord op de begroting van het Ministerie van
buitenlandse zaken. Hoe hoog zijn de jaarlijkse kosten voor de huidige
leningenportefeuille? Hoeveel kosten zijn er sinds 2001 gemaakt voor
achterstanden bij rentebetalingen en aflossingen? Wat is de verwachting
van het kabinet met betrekking tot de omvang van de mismatch na dit
besluit?
De uitvoering van het beheer zal volgens het voorstel worden gedaan
door Atradius Dutch State Business. Wat zijn de geraamde kosten voor dit
beheer? In hoeverre zijn er door het kabinet alternatieven overwogen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de Minister van Financiën om de aandelen van de Nederlandse
Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden N.V. over te nemen.
Eind jaren negentig is de Nationale Investeringsbank geprivatiseerd. Wat
waren hiervoor destijds de beweegredenen? Is het niet inconsequent om
nu een stap in tegenovergestelde richting te zetten en de privatisering
weer ongedaan te maken? Waren er geen andere modaliteiten voor de
overname van de NIO-aandelen? Welke voor- en nadelen brachten deze
met zich mee? Blijven de activiteiten van de NIO uitsluitend beperkt tot het
beheren van de voor 2001 verstrekte leningen? Sluit u uit dat de NIO
nieuwe leningen aangaat/ andere activiteiten gaat ontplooien?
De waarde van de uitstaande leningportefeuille was eind 2009 € 740
miljoen (volgens de Minister) en € 937 (volgens het NIO jaarverslag 2009).
Hoe wordt dit verschil verklaard?
Hoe reëel schat u de kans in dat dit geld volledig terugkomt? Zitten hier
geen dubieuze debiteuren bij / dient hierop niet te worden afgeschreven?
U stelt dat de verstrekte leningen lopen tot 2 038 en dat aflossingen tot en
met 2 038 zullen plaatsvinden. Welke garanties heeft u dat eind 2 038 de
laatste aflossingen zullen plaatsvinden? Is het denkbaar dat de aflossingen
en daarmee de taken van de NIO (veel) langer zullen duren?
«FMO heeft in 2008 de overeenkomst tussen NIO en de Staat [kosten
mismatch en kosten achterstanden bij rentebetalingen en aflossingen
worden verantwoord op begroting BuZa] opgezegd per 1 januari 2011. Zij
heeft aangeven niet langer het beheer van de leningen van NIO te willen
uitvoeren, omdat deze activiteit niet in de strategie past. Aangezien het
beheer de enige activiteit is van NIO, heeft FMO daarbij ook aangegeven
de deelneming te willen overdragen». Waarom passen de activiteiten van
de NIO niet meer in de strategie van FMO?
Had de Nederlandse staat dit (als 51% aandeelhouder van FMO) tegen
kunnen houden? Indien ja, waarom heeft de Nederlandse staat dit niet
tegen gehouden?
Het beheer van de leningenportefeuille zal worden uitgevoerd door
Atradius Dutch State Business N.V. Wat zijn de (jaarlijkse) kosten die
hieraan verbonden zijn? Liggen deze kosten hoger of lager dan de kosten
voor beheer die FMO op dit moment doorberekent aan de Staat?
«Deze herfinanciering zal plaatsvinden door het verstrekken van een
begrotingslening van Buitenlandse Zaken aan NIO. De reden hiervoor is
dat de kosten van deze begrotingslening aanzienlijk lager zijn dan de
kosten van een door NIO zelfstandig aan te trekken lening op de kapitaalmarkt. Door lagere financieringskosten zullen de kosten van de
«mismatch» geleidelijk steeds lager worden en wordt per saldo een
besparing gerealiseerd».
Waarom is voorheen niet gekozen voor deze wijze van financiering?
Wat levert de nieuwe wijze van financiering aan rentevoordeel op?

4

Door de nieuwe wijze van financieren neemt de staatsschuld met € 395
mln.(0,07%) toe. In hoeverre past het verhogen van de staatsschuld in het
huidige begrotingsbeleid?
...»Mochten er echter landen zijn die niet aan hun verplichtingen kunnen
voldoen, dan zal de minister van Buitenlandse Zaken deze kosten dragen».
Hoe groot is de kans dat dit zich voordoet? Welke maatregelen/sancties
kunnen in dat geval (ten aanzien van de betreffende landen) worden
genomen? Komen deze kosten ten laste van het budget voor ontwikkelingssamenwerking? Wordt door middel van deze constructie niet
impliciet het probleem van de zogenaamde mismatch verplaatst omdat nu
de financieringskosten niet meer in evenwicht zijn met het te lopen risico?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie danken de minister voor zijn brief betreffende
zijn voornemen om de aandelen van de Nederlandse Investeringsbank
voor Ontwikkelingslanden N.V. (NIO) over te nemen van de Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO). De leden van de SP-fractie
hebben hierover nog verschillende vragen. Zo is het deze leden niet de
duidelijk of er andere, en zo ja welke andere mogelijkheden er bestonden
voor de overname van de NIO aandelen en welke voor- en nadelen
hieraan verbonden waren. Kan de minister ook ingaan op het feit dat hij in
zijn brief vermeldt dat de waarde van de leningenportefeuille eind 2009
€ 740 mln. euro bedroeg, terwijl volgens het jaarverslag NIO 2009 de
leningenportefeuille € 937 mln. eind 2009 bedroeg? Wat verklaart dit
verschil van € 197 mln.? Blijft het takenpakket van de NIO hetzelfde en zo
ja, betekent dit dan dat de Staat uiterlijk in 2038 een lege NV zonder taken
overhoudt? Wat gebeurt er met de leningen die tegen die tijd niet zullen
zijn afgelost, hoe en uit welke pot worden deze kwijtgescholden?
Kan de minister aangeven waarom de activiteiten van NIO volgens de
FMO niet meer passen in hun strategie? Waren er voor FMO ook andere
redenen om het contract op te zeggen? Hoe groot schat de minister de
administratieve en organisatorische last die deze overdracht met zich
meebrengt?
Voor wat betreft het beheer door Atradius Dutch State Business N.V.: Is er
reeds een overeenkomst met Atradius Dutch State Business N.V. en de
Staat over de geldelijke vergoeding voor het beheer van de NIO leningenportefeuille? Wat is het verschil tussen de kosten die de Staat tot nog toe
aan FMO betaalde voor het beheer en de prijs die Atradius zal vragen voor
het beheer? Is er een afloop in de kosten voor het beheer van de leningenportefeuille naarmate de jaren verstrijken en er meer leningen volledig
worden afgelost? Is overdracht van aandelen nodig om het beheer uit te
kunnen uitbesteden aan Atradius, of had FMO ook al daarvoor kunnen
kiezen?
Heeft de minister besloten tot een andere financieringswijze van een deel
van de leningenportefeuille van NIO omdat er obligaties en onderhandse
leningen aflopen tussen 2010 en 2012, of omdat de Staat nu eigenaar
wordt van de NIO? Kan de minister tot slot aangeven hoe groot het
rentevoordeel is dat ontstaat nu de financiering van € 375 mln. via
obligaties en onderhandse leningen wordt omgezet in financiering via de
rijksbegroting? Vloeit de besparing die per saldo zal worden gerealiseerd
(a.g.v. de lagere financieringskosten) terug in de algemene middelen of
wordt het toegevoegd aan het ODA-budget? Kunt u deze keuze toelichten?

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de fractie van D66 hebben kennisgenomen van de brief van
het kabinet over de overname van de aandelen in de Nederlandse
Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden (NIO). De leden hebben geen
principiële bezwaren tegen deze overname, enkel een aantal vragen ter
verduidelijking.
In de brief zet het kabinet uiteen waarom niet enkel de leningenportefeuille over te nemen, maar ook de aandelen en spreekt van onoverbrugbare praktische bezwaren. Kan het kabinet toelichten wat de
praktische onoverbrugbare bezwaren precies inhouden?
Het kabinet heeft besloten om de obligaties en onderhandse leningen te
herfinancieren via begrotingsleningen. Kan het kabinet een inschatting
geven van de verwachte besparing door deze andere wijze van financiering?
De uitstaande leningenportefeuille heeft een waarde van € 740 miljoen. Is
dit ook het maximale risico dat de staat loopt door garant te staan?
Ondanks dat er nooit aanspraak is gedaan op de garantstellingen loopt de
staat door deze garanties wel een risico. Kan het kabinet een inschatting
geven van de grootte van deze risico’s? Kan het kabinet aangeven hoe
groot de reservering op de begroting van het ministerie van Buitenlandse
Zaken is om eventuele kosten op te vangen?
II. Reactie van de minister

6