Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 221

Goedkeuring van het op 2 februari 2012 te
Brussel tot stand gekomen Verdrag tot instelling
van het Europees Stabiliteitsmechanisme tussen
het Koninkrijk België, de Bondsrepubliek
Duitsland, de Republiek Estland, Ierland, de
Helleense Republiek, het Koninkrijk Spanje, de
Franse Republiek, de Italiaanse Republiek, de
Republiek Cyprus, het Groothertogdom
Luxemburg, Malta, het Koninkrijk der
Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, de
Portugese Republiek, de Republiek Slovenië, de
Slowaakse Republiek en de Republiek Finland
(Trb. 2012, 28)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 11 mei 2012
Het kabinet dankt de vaste commissie voor Financiën van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal voor haar verslag met betrekking tot het
voorstel van wet tot goedkeuring van het Verdrag tot instelling van het
Europees stabiliteitsmechanisme. Het kabinet heeft met belangstelling
kennis genomen van de vragen en opmerkingen van de leden van de
desbetreffende fracties. In deze nota naar aanleiding van het verslag
worden de vragen van de commissie beantwoord, waarbij de volgorde
van de vragen wordt aangehouden en vragen met dezelfde strekking
worden samengevoegd en in één keer beantwoord.
Algemeen
De leden van verschillende fracties onderschrijven de noodzaak van de
instelling van een permanent stabiliteitsmechanisme in de eurozone. De
leden van de SP-fractie zijn niet op voorhand tegen de oprichting van een
noodfonds, maar maken bezwaar tegen dit specifieke noodfonds. Deze
leden vragen of het op grond van zorgvuldigheid niet beter is te wachten
op meer duidelijkheid over nu nog onbekende zaken zoals bijvoorbeeld de
by-laws. Zij vragen of de regering kan beamen dat er geen verplichting is
om het verdrag per 1 juli in werking te laten treden. Verder verzoeken zij te
bevestigen dat Nederland inwerkingtreding van het ESM-Verdrag niet als
enige lidstaat kan tegenhouden, waarbij zij tevens vragen naar de reden
van de verlaging van de drempel voor inwerkingtreding (t.w. 90% van het
totaal aantal inschrijvingen).
Zoals bekend was oorspronkelijk de inwerkingtreding van het
ESM-Verdrag voorzien voor medio 2013. Met de afspraak voor versnelde
inwerkingtreding is een duidelijk signaal gegeven over het commitment

kst-33221-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

1

van alle lidstaten aan het waarborgen van de financiële stabiliteit van de
eurozone. Het is juist dat thans nog niet alle afspraken, die noodzakelijk
zijn voor het operationeel maken van het ESM, volledig zijn afgerond. Het
kabinet is evenwel van mening dat dit geen onoverkomelijke belemmering is voor de ratificatie van het Verdrag tot instelling van het ESM. Er
is inderdaad geen sprake van een verplichting voor Nederland om de
nationale ratificatie-procedure in juli 2012 af te ronden, maar de Nederlandse regering heeft zich door instemming met dit streven wel gebonden
aan een inspanning om dit te realiseren. Gelet op het Nederlandse
aandeel in het ESM van circa 5,7% is het eveneens juist dat het ESM in
werking kan treden zonder dat Nederland het verdrag ratificeert. Het
minimumpercentage van 90% van het totaal aantal inschrijvingen om het
ESM in werking te laten treden is ten opzichte van de versie van het
ESM-Verdrag dat de Kamer op 30 juni 2011 is toegezonden, verlaagd om
minder afhankelijk te zijn van één of meerdere lidstaten waar het
ratificatieproces meer tijd zou kunnen vergen.
In antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie naar de stand van
zaken rond de ratificatie van het ESM-Verdrag in andere lidstaten kan
meegedeeld worden dat twee lidstaten hebben geratificeerd (Frankrijk en
Portugal). Twee andere lidstaten (Luxemburg, Cyprus) verwachten deze
maand te kunnen ratificeren. De overige lidstaten hebben aangegeven dat
ratificatie in juni of uiterlijk juli haalbaar is.
De leden van de SP-fractie verzoeken de regering inzicht te geven in de
gevolgen voor Nederland bij latere ratificatie dan juli 2012. Daarbij vragen
zij tevens of de regering verwacht in het komende half jaar een beroep te
doen op financiële steun vanuit het ESM. Wanneer dit niet het geval is,
vragen zij zich af wat het belang voor Nederland is om overhaast tot
ratificatie over te gaan. De regering ziet geen enkele aanleiding om te
veronderstellen dat Nederland de komende zes maanden in een positie
zou komen die zou kunnen nopen tot een steunaanvraag uit het ESM. Dit
is ook niet de overweging geweest voor de Nederlandse regering om de
instelling van een Europees stabiliteitsmechanisme te steunen. De
Nederlandse regering ziet het ESM als een belangrijk onderdeel van een
meer omvattende aanpak van de eurocrisis. Indien Nederland later zou
ratificeren dan is Nederland tot het moment van ratificatie niet gebonden
aan de verplichting ten aanzien van het gestort kapitaal noch aan
eventuele verplichtingen die het ESM tot die tijd zou aangaan. Het niet
ratificeren van het ESM verdrag door een of enkelen landen zou wel de
geloofwaardigheid van het noodfonds kunnen ondergraven.
Voorts vragen zowel de leden van de SP-fractie als de leden van fractie
van de ChristenUnie naar de verhouding tussen het ESM-Verdrag en het
Verdrag voor stabiliteit, coördinatie en bestuur in de EMU (Stabiliteitsverdrag). Deze leden vragen zich af of het Stabiliteitsverdrag (alsmede de
wet HOF) niet voorafgaand aan dit Verdrag zou moeten worden geratificeerd aangezien deze ratificatie een conditie is voor het verlenen van
ESM-steun.
Allereerst kan in antwoord op een vraag van leden van de fractie van de
ChristenUnie bevestigd worden dat het Stabiliteitsverdrag nog niet aan de
Kamer ter goedkeuring is voorgelegd. Dit zal op korte termijn gebeuren.
Voor de volgorde van ratificatie is van belang op te merken dat de
Europese Raad van oktober 2010 reeds overeenstemming bereikte over de
noodzaak van het oprichten van een permanent stabiliteitsmechanisme
terwijl pas in december 2011 overeenstemming is bereikt over de
contouren van het Stabiliteitsverdrag. Daarnaast wordt het van belang
geacht snel een versterkt noodfonds ter beschikking te hebben met het
oog op het indammen van mogelijke financiele speculaties. Overigens
geldt de voorwaardelijkheid van ratificatie van het Stabiliteitsverdrag voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

2

de verlening van ESM-steun vanaf 1 maart 2013, met andere woorden
vanaf het moment dat lidstaten een redelijke termijn hebben gehad om
het Stabiliteitsverdrag te ratificeren in lijn met de daarvoor geldende
nationale procedures.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de structuur van het ESM
efficiënter wordt genoemd. Deze leden vragen of dit het gevolg is van het
feit dat overheden meer risico’s lopen over het niet-volgestorte kapitaal.
Verder willen zij weten waarom het storten van kapitaal de markt meer
zekerheid geeft. Het in vergelijking met het EFSF efficiëntere kapitaalstructuur hangt niet samen met een verschil in risico. Overheden lopen
niet meer risico over de bedragen die zij toezeggen aan het ESM dan aan
het EFSF. Zowel het ESM als het EFSF vervullen een zeer specifieke rol, te
weten het verlenen van steun aan lidstaten onder strikte voorwaarden.
Het verschil in efficiëntie komt vooruit uit de verschillende structuren van
het EFSF en het ESM. Het EFSF is volledig gebaseerd op garanties. Het
ESM daarentegen kent een deel gestort kapitaal en een deel oproepbaar
kapitaal. Het oproepbaar kapitaal is vergelijkbaar met garanties.
Het gestort kapitaal heeft een grotere waarde dan garanties, omdat
gestort kapitaal direct ter beschikking staat, terwijl garanties nog moeten
worden opgevraagd. Daarnaast moeten onder het EFSF ook expliciet
garanties worden afgegeven voor de renteverplichtingen van het EFSF.
Onder het ESM worden deze renteverplichtingen gedekt binnen de
kapitaalstructuur van het ESM. Het gestort kapitaal van het ESM zorgt er
mede voor dat de renteverplichtingen van het ESM gedekt worden. Hier
zijn daarom geen expliciete garanties voor nodig. In de praktijk werkt dat
als volgt uit: onder het EFSF staat Nederland garant voor 98 miljard euro
en is een totale leencapaciteit beschikbaar van 440 miljard euro. Onder het
ESM staat Nederland garant voor 35,5 miljard euro en stort het 4,6 miljard
euro, waarmee een totale leencapaciteit beschikbaar is van 500 miljard
euro. Hieruit blijkt dat voor dezelfde capaciteit onder het ESM minder
garanties nodig zijn dan onder het EFSF.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering welke
andere instrumenten en oplossingen zijn overwogen om de financiële
stabiliteit binnen de eurozone te waarborgen. Zij verzoeken om een
toelichting waarom een permanent noodfonds de beste oplossing is
gebleken. De belangrijkste andere instrumenten voor het waarborgen van
financiële stabiliteit binnen de eurozone liggen naar de mening van het
kabinet op het vlak van preventie. Maar ook indien alle stappen ter
voorkoming van dergelijke crises in de toekomst zijn gezet valt financiële
instabiliteit nooit met zekerheid uit te sluiten. Al in een vroeg stadium van
de Europese schuldencrisis bestond er overeenstemming dat voor acute
liquiditeitsproblemen van individuele lidstaten een permanent mechanisme ter voorkoming van financiële instabiliteit noodzakelijk was (zie
rapport Taskforce «Strengthening economic governance in the EU» onder
leiding van ER-voorzitter Van Rompuy). Een mogelijk alternatief via de
verstrekking van bilaterale leningen aan de betreffende lidstaat is duidelijk
minder wenselijk onder meer gelet op de gevolgen voor de schuld voor
de leningverstrekkende lidstaten. Andere mogelijke (vergaande) oplossingen die in strijd zouden zijn met de huidige bepalingen in het
EU-Verdrag, bijvoorbeeld monetaire financiering, zijn niet door de
regering overwogen.
Parlementaire controle op ESM
Voordat ingegaan wordt op de vragen die de leden van de vaste
commissie voor Financiën hebben gesteld over de parlementaire controle
op het ESM wil het kabinet benadrukken dat de vormgeving van deze
controle een nationale aangelegenheid is die geen onderdeel uitmaakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

3

van het ESM-Verdrag. Vooruitlopend op het nationale ratificatie-proces
van het ESM-Verdrag heeft de minister van Financiën de Kamer op
18 januari jl. een voorstel gedaan voor een behandelprocedure van
EFSF/ESM-besluiten1. Over dit voorstel en het verslag van een schriftelijk
overleg is een Algemeen Overleg voorzien op 22 mei 2012. Dit voorstel is
beperkt tot procedure-afspraken omtrent het verlenen van EFSF/ESMsteun en de verschillende instrumenten die daarbij kunnen worden
onderscheiden. Centrale elementen bij de vormgeving van de parlementaire betrokkenheid zijn (1) het budgetrecht van de Kamer, (2) raadpleging
van de Kamer voorafgaand aan besluitvorming en (3) gebruik van een
parlementair voorbehoud indien geen tijdig overleg met de Kamer heeft
plaatsgevonden. Het kabinet hoopt in samenspraak met het parlement te
kunnen komen tot voor iedereen heldere en werkbare procedureafspraken die bijdragen aan een efficiënte besluitvorming.
Naast de parlementaire betrokkenheid bij het verlenen van steun vragen
de leden van de fracties van de VVD, PVV en D66 naar de betrokkenheid
bij het verhogen van het maatschappelijk kapitaal en het opvragen van
niet-gestort kapitaal. Het verhogen van het maatschappelijk kapitaal heeft
directe gevolgen voor de omvang van de Nederlandse garantieverplichting op het ESM en valt derhalve onder het budgetrecht van de
Kamer. De minister van Financiën zal in zijn hoedanigheid als
ESM-Gouverneur alleen kunnen instemmen met goedkeuring van de
Kamer temeer daar bepaald is dat een dergelijke wijziging alleen in
werking kan treden nadat de toepasselijke nationale procedures zijn
doorlopen. Voor Nederland betekent dit dat een dergelijk besluit tot
Verdragswijziging aan parlementaire goedkeuring zal worden onderworpen. De betrokkenheid van het parlement bij het opvragen van de
door Nederland verstrekte garantie aan het ESM is als volgt: aangezien
het hierbij gaat om een voorwaardelijke betalingsverplichting dienen
beide Kamers de hiervoor noodzakelijke begrotingswijziging te autoriseren. Het verplichtingen-kasstelsel dat voor de begroting geldt, impliceert namelijk dat, zodra de voorwaarde zich materialiseert, er gezorgd
moet worden voor voldoende kasbudget om de betaling daadwerkelijk te
kunnen doen.

1
Zie Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07,
nr. 877.

De leden van de fracties van VVD en D66 vragen wanneer sprake is van
een noodsituatie en welk effect dit heeft op de parlementaire betrokkenheid. Verder vragen deze leden of er een rol is weggelegd voor de
Europese Commissie en/of het Europees parlement bij de
ESM-besluitvorming en zo ja welke.
Van een noodsituatie is sprake indien de Europese Commissie en de ECB
beide concluderen dat het uitblijven van een besluit over verlening of
tenuitvoerlegging van financiële bijstand de economische en financiële
duurzaamheid van de eurozone in gevaar kan brengen. Deze noodsituatie
heeft alleen betrekking op het verlenen van steun aan een of meerdere
lidstaten van de eurozone. Conform het eerder genoemde voorstel voor
een behandelprocedure van EFSF/ESM-besluiten zal het kabinet alleen
met een dergelijke financiële steunverlening instemmen met een
parlementair voorbehoud (ervan uitgaande dat de relevante besluitvormingsdocumenten niet tijdig met het parlement kunnen worden
besproken).
Wat betreft de rol van Commissie kan worden opgemerkt dat het
ESM-Verdrag de Europese Commissie belangrijke uitvoerende en
adviserende taken geeft maar dat de Commissie geen stemrecht bij de
uiteindelijke besluitvorming heeft. De Commissie neemt zowel aan de
vergaderingen van de Raad van Gouverneurs als van de Raad van Bewind
deel als waarnemer. Het Europees Parlement heeft geen rol binnen het
ESM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

4

In de memorie van toelichting staat op pagina 12 vermeld dat bij
kapitaalopvragingen het parlement binnen de verplichtingen van het
ESM-Verdrag tijdig zal worden betrokken. De leden van de fracties van de
VVD en D66 verzoeken om een toelichting op de zinsnede «binnen de
verplichtingen van het ESM». Deze zinsnede slaat enkel en alleen op het
feit dat de parlementaire betrokkenheid hierbij gerealiseerd dient te
worden binnen de passende termijn die in het Verdrag genoemd wordt
voor opvragingen van het niet-volgestorte maatschappelijk kapitaal en
opvragingen voor aanvulling van het gestorte kapitaal. Het ESM-Verdrag
noemt alleen voor het (uitzonderlijke) geval van een acute noodzaak voor
een kapitaalopvraging om de betalingsverplichtingen van het ESM te
kunnen voldoen een specifieke termijn van zeven dagen. De termijn van
zeven dagen geldt derhalve alleen in geval van nood en in de andere
gevallen zal deze termijn aanzienlijk langer zijn.
In reactie op de concretisering en verduidelijking van het
behandelprocedure-voorstel voor EFSF/ESM-besluiten van de leden van
de PvdA-fractie kan het volgende worden opgemerkt. Het kabinet kan zich
geheel vinden in het principe van vooraf (al dan niet vertrouwelijk)
informeren van de Kamer. Ook is het kabinet het eens met de inhoudelijke
eisen ten aanzien van de rapportage aan de Kamer over individuele
gevallen van steunverlening door het ESM. Het kabinet wil evenwel
opnieuw een lans breken voor het voorstel voor aparte procedureafspraken ten aanzien van secundaire marktinterventies zoals uiteengezet
in de brief aan de Kamer van 18 januari jl.1. De door de leden van de
PvdA-fractie voorgestelde informatieplicht richting de Kamer over o.a.
deze interventies binnen zeven dagen na het verlenen van deze steun
door het ESM kan snel leiden tot marktreacties die de effectiviteit van de
ingreep ondermijnen en de kosten van stabilisatie verhogen. Om die
reden heeft het kabinet voorgesteld om te werken met een combinatie van
voorwaarden op basis waarvan het kabinet hierover kan besluiten en
achteraf (nadat de interventies zijn gestopt) de Kamer verantwoording
aflegt. Verder merkt het kabinet over kapitaalopvragingen op dat het
verlenen van een garantie een voorwaardelijke betalingsverplichting
betreft die eventueel tot een betaling kan leiden. Een dergelijke begrotingswijziging dient door de Kamers geautoriseerd te worden.
Wat betreft de voorgestelde bovengrens van 2% BBP voor secundaire
marktinterventies vragen de leden van de SP-fractie of dit een cumulatief
aandeel is. Het betreft hier inderdaad een cumulatief aandeel van
meerdere interventies ten behoeve van de steunontvangende lidstaat: het
is namelijk voorzien dat net als bij het SMP-programma van de ECB
sprake zal zijn van meerdere momenten waarop geïntervenieerd wordt op
de obligatiemarkt om de effectieve rente te stabiliseren.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering bereid
is om in de voorliggende wetgeving de rol van het parlement en een
aantal verplichtingen ten aanzien van onder andere de snelheid en
omvang van de informatievoorziening aan de Kamer vast te leggen.
Hoewel het in principe mogelijk is afspraken met de Kamer over
behandelprocedures in deze wetgeving vast te leggen, is het kabinet hier
geen voorstander van. Een dergelijke vastlegging zou de flexibiliteit in
ernstige mate beperken. Het verdient volgens het kabinet de voorkeur om
samen met de Kamer te komen tot heldere en eenduidige afspraken die
de mogelijkheid bieden om eventueel als daar aanleiding toe is zonder
wetswijziging van af te kunnen wijken.

1

Idem.

Verder vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie wie men kan
aanspreken indien de Nederlandse minister van Financiën in een
spoedstemprocedure wordt overstemd. Zij stellen deze vraag naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

5

aanleiding van de in de Memorie van Toelichting opgenomen passage
over het ter verantwoording kunnen roepen door nationale parlementen
van ministers voor hun aandeel in het functioneren van het ESM. Meer in
het algemeen verzoeken deze leden toe te lichten dat de democratische
controle op het ESM voldoende is geborgd. Ten eerste merkt het kabinet
in algemene zin op dat besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid
automatisch met zich meebrengt dat individuele lidstaten kunnen worden
overstemd. Dat is ook het geval bij andere internationale financiële
instellingen en bij de Raad van de Europese Unie. Zodra een gekwalificeerde meerderheid een besluit heeft genomen zal de minister van
Financiën dit voor het nationale parlement dienen te verantwoorden. Met
de besluitvormingsregel van onderlinge overeenstemming bij de
belangrijkste besluiten in combinatie met de (nog te finaliseren) afspraken
over de parlementaire betrokkenheid in Nederland, is het kabinet van
mening dat een adequate democratische controle op het ESM is
verzekerd. Verder merkt het kabinet specifiek in de context van de
spoedstemprocedure voor het ESM op dat de risico’s op leningen
waarvoor Nederland in dit geval geen goedkeuring zou hebben verleend,
worden afgedekt via het zogenaamde noodreservefonds1. Dit wordt
gedaan door een deel van het kapitaal van het ESM te oormerken ter
dekking van eventuele tegenvallers op de met de noodprocedure
overeengekomen lening. Het geoormerkte deel wordt «noodreservefonds» genoemd. Voor iedere met de noodprocedure overeengekomen
lening wordt een apart deel van het kapitaal van het ESM geoormerkt. De
oormerking vervalt wanneer er na het gebruik maken van de noodprocedure onderlinge overeenstemming is over een lening. Mocht er
uiteindelijk geen sprake zijn van onderlinge overeenstemming tussen de
ESM-leden over een lening die verstrekt is met de noodprocedure, dan
blijft de oormerking voor die lening bestaan tot het einde van die lening.
De omvang van de oormerking voor een lening zal afhankelijk zijn van de
kredietwaardigheid van het euroland waaraan de lening verstrekt wordt.
Permanent stabiliteitsmechanisme

1
Zie Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07,
nr. 884.

De leden van de fracties van de VVD, ChristenUnie en PVV vragen naar de
betrokkenheid van het IMF bij steunoperaties van het ESM. In het
ESM-Verdrag is vastgelegd dat er naar actieve deelname van het IMF zal
worden gestreefd, zowel op technisch als op financieel niveau. Van een
lidstaat van de eurozone die om financiële bijstand van het ESM verzoekt,
wordt bovendien verwacht dat hij, steeds als dit mogelijk is, een soortgelijk verzoek tot het IMF richt. Het instrumentarium van het IMF wordt
vastgesteld door de Bewindvoerders van het IMF. Het IMF kan net als het
ESM leningen verstrekken in het kader van macro-economische aanpassingsprogramma’s zoals voor de huidige programma’s aan Griekenland,
Ierland en Portugal. Ook kan zowel het IMF als het ESM preventief steun
verstrekken aan lidstaten.
Sommige instrumenten van het ESM kent het IMF echter niet. Dit geldt
voor interventies op primaire en secundaire staatsobligatiemarkten en de
herkapitalisatie van financiële instellingen. Interventies op primaire en
secundaire staatsobligatiemarkten behoren niet tot het instrumentarium
van het IMF. Daarnaast kan het IMF steun voor de herkapitalisatie van
financiële instellingen alleen aanbieden in het kader van een breder
macro-economisch aanpassingsprogramma, en niet, zoals in het geval
van het ESM, steun bieden die uitsluitend gericht is op de financiële
sector. Indien een lidstaat een steunaanvraag doet bij het ESM voor één
van deze instrumenten is het dan ook niet mogelijk dat het IMF een
soortgelijk instrument aanbiedt. In alle gevallen zal het IMF echter
expertise kunnen leveren door middel van de reguliere surveillance
activiteiten zoals de Artikel IV consultaties en de doorlichting van de
financiële sector van landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

6

1
Zie Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07,
nr. 818.

De leden van de fracties van het CDA, de ChristenUnie en de PVV vragen
naar de wijze waarop besluitvorming plaatsvindt door de Raad van
Gouverneurs en wanneer sprake is van een noodprocedure om over te
gaan tot steunverlening. De Raad van Gouverneurs van het ESM neemt
op basis van onderlinge overeenstemming belangrijke beslissingen ten
aanzien van het ESM. Hieronder valt onder meer het opvragen van
kapitaal, het verhogen van het maatschappelijk kapitaal van het ESM, het
verlenen van steun aan een ESM-lid, het vaststellen van de voorwaarden
daarvoor en de delegatie van taken aan de Raad van Bewindvoerders.
De Raad van Gouverneurs neemt met gekwalificeerde meerderheid van
80% van stemmen besluiten die meer van operationele aard zijn. Het gaat
ondermeer om besluiten over de gedetailleerde technische voorwaarden
voor de toetreding van een nieuw lid tot het ESM overeenkomstig artikel
44, over het vaststellen van de organisatievoorschriften van het ESM en
het reglement van orde van de Raad van Gouverneurs en de Raad van
Bewindvoerders, het benoemen van de directeur van het ESM, het
goedkeuren van de jaarrekening van het ESM, het opheffen van de
immuniteit van de voorzitter van de Raad van Gouverneurs, een
gouverneur, een plaatsvervangend gouverneur, een bewindvoerder, een
plaatsvervangend bewindvoerder of de directeur van het ESM.
De procedure voor het inzetten van een steuninstrument staat nauwkeurig
beschreven in artikel 13 van het ESM-Verdrag.
Van de noodprocedure om over te gaan tot steunverlening zal alleen
gebruik worden gemaakt indien de Europese Commissie en de ECB beide
concluderen dat verzuim om een besluit ten aanzien van het verstrekken
of implementeren van financiële steunverlening de economische en
financiële duurzaamheid van de eurozone in gevaar brengt. In dit geval zal
een gekwalificeerde meerderheid van 85% van de geplaatste stemmen
genoodzaakt zijn om een besluit van de Raad van Gouverneurs met
onderlinge overeenstemming over steunverstrekking middels een ESM
instrument en het vaststellen van het memorandum van overeenstemming.
In antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie
is het niet mogelijk om achteraf aan te geven of de Europese Commissie
en de ECB ten tijde van de steunprogramma’s aan Griekenland, Ierland en
Portugal geconcludeerd zouden hebben dat sprake was van een dergelijk
acuut noodgeval. Voor de betrokkenheid van het IMF in acute noodgevallen gelden geen andere bepalingen dan datgene wat is vastgelegd in
het ESM-Verdrag voor alle gevallen, inclusief acute noodgevallen, en zoals
dat hierboven is beschreven. Het IMF kent eigen procedures omtrent
steunverstrekking waarbij de ervaring met de op dit moment lopende
steunprogramma’s is dat het IMF in staat is om zeer snel te handelen en
dat besluitvorming omtrent deze steunprogramma’s veelal parallel plaats
heeft gevonden met de besluitvorming in het EFSF.
De leden van de fractie van de VVD hebben gevraagd naar de status van
de leningen van het ESM. In de brief van 14 juli 2011 heeft de minister van
Financiën op verzoek van de Kamer een toelichting gegeven over de
preferente crediteurenstatus van het ESM1. In de uiteindelijke preambule
van het verdrag is, mede op aandringen van Nederland, ook de claim van
preferente crediteurenstatus voor het ESM opgenomen, met dien
verstande dat het IMF als preferente crediteur een hogere status heeft dan
het ESM. Het IMF legt deze claim echter niet vast. Nederland heeft in de
discussies omtrent het ESM-Verdrag geëist dat de claim van de preferente
crediteurenstatus voor het ESM wel opgenomen zou worden. Veel
lidstaten vonden dit in strijd met de praktijk van het IMF. Het uiteindelijke
resultaat van de onderhandelingen is dat de claim opgenomen is in het
verdrag met uitzondering voor steun die volgt op de huidige programma’s
aan Griekenland, Ierland en Portugal.
Het ESM zal inderdaad, zoals de leden van de fractie van de VVD stellen,
en zoals hiervoor toegelicht geen preferente crediteurenstatus claimen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

7

voor steun aan Griekenland, Ierland en Portugal die volgt op de lopende
programma’s voor deze lidstaten. De leden van de fractie van de VVD
vragen naar de benoeming van de Nederlandse afgevaardigde in de Raad
van Bewindvoerders. Elke Gouverneur benoemt één Bewindvoerder en
één plaatsvervangend bewindvoerder en maakt daarbij een keuze uit
personen die in hoge mate competent zijn in economische en financiële
zaken. Deze benoemingen zijn te allen tijde herroepbaar. Het is de
verwachting dat de leden van de Raad van Bewindvoerders van het ESM
dezelfde personen zullen zijn als de leden van de Raad van Bestuur van
het EFSF. Het betreft hier de leden van de Eurogroep Werkgroep,
bestaande uit ambtenaren van de ministeries van Financiën van de
eurolanden. Voor Nederland gaat het dan om de Thesaurier-generaal van
het ministerie van Financiën.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de betrokkenheid van de
centrale banken. Voor de betrokkenheid van de centrale banken van de
eurolanden in het kader van het ESM is sterk gekeken naar de betrokkenheid van de centrale banken in het kader van het EFSF. Op 20 juni 2011
hebben de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de
Europese Unie de eurolanden gemachtigd de ECB te verzoeken de in het
ESM-Verdrag vastgestelde taken te vervullen. Zo wordt de ECB in het
ESM-Verdrag ondermeer betrokken bij de analyse van schuldhoudbaarheid van ESM-leden die een aanvraag doen voor steun en bij het
vaststellen van de beleidsvoorwaarden omtrent steun uit het ESM. De
ECB stelt daarnaast de analyse vast voor de vraag of er sprake is van
uitzonderlijke omstandigheden op de financiële markten en risico’s voor
de financiële stabiliteit en op basis waarvan de Raad van Gouverneurs
met onderlinge overeenstemming kan besluiten over interventies op de
secundaire markt.
De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd naar de surveillance die
plaatsvindt indien een land een steunprogramma krijgt en naar de rol van
het ESM daarbij. In het ESM-Verdrag is vastgelegd dat de Europese
Commissie de verantwoordelijkheid krijgt om – in overleg met de ECB en,
steeds als dit mogelijk is, samen met het IMF – toezicht te houden op de
naleving van de voorwaarden die aan de verstrekte steun verbonden zijn.
Hierbij is aangesloten bij de systematiek voor surveillance voor steun uit
het EFSF waarbij frequente missies plaatsvinden naar het steunontvangende land. De taak van het ESM is het financieren van steunprogramma’s aan ESM-leden en is dan ook zeer specifiek. Voor de inhoudelijke expertise omtrent steunprogramma’s zal gebouwd worden op de
kennis en ervaring van de Europese Commissie, de ECB en het IMF. Net
als in het geval van het EFSF, zal het ESM bij steunverstrekking de
financieel-technische voorwaarden van de steun bepalen en voorstellen
aan de Raad van Gouverneurs. Dit is tevens vastgelegd in het
ESM-Verdrag. Ten behoeve van deze rol zal het ESM financieeleconomische expertise nodig hebben zoals het EFSF die ook kent.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de stem van het
parlement omtrent de voorwaarden waaronder leningen uit het ESM
worden verstrekt en hoe de noodprocedure zich verhoudt tot het
budgetrecht van de Kamer. Voor het antwoord hierop wordt verwezen
naar hetgeen hierover in de voorgaande paragraaf over parlementaire
controle is opgemerkt. De deelname van Nederland aan het ESM en de
bijbehorende bijdrage van Nederland in het kapitaal van het ESM van
circa € 40 miljard in totaal dient goedgekeurd te worden door de Tweedeen Eerste Kamer middels deze ratificatieprocedure. Met deze ratificatieprocedure en bijbehorende incidentele suppletoire begroting wordt
volledig recht gedaan aan het budgetrecht van de Kamer. Een ratificatieprocedure van een verdrag is daarbij bovendien een zwaardere vorm van
parlementaire autorisatie dan goedkeuring via een begrotingswet. Bij
ratificatie van het ESM-Verdrag door Nederland is Nederland gebonden
aan de bepalingen uit het ESM-Verdrag, waaronder de bepalingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

8

omtrent kapitaaloproepen, binnen de maximale bijdrage van Nederland
aan het kapitaal van het ESM van circa € 40 miljard. De Raad van
Gouverneurs kan besluiten tot verhoging van het maatschappelijk kapitaal
van het ESM inclusief de totale bijdrage van Nederland van circa € 40
miljard en kan het ESM-Verdrag daartoe wijzigen. In het ESM-Verdrag is
hierbij echter bepaald dat een dergelijke wijziging alleen in werking kan
treden nadat de toepasselijke nationale procedures zijn doorlopen. Voor
Nederland betekent dit dat een dergelijk besluit tot Verdragswijziging aan
parlementaire goedkeuring zal worden onderworpen. Het betreft immers
een wijziging van het verdrag zelf dat aan parlementaire goedkeuring
onderworpen moet worden op grond van artikel 91, eerste lid, van de
Grondwet.
Verhouding met het EU-Werkingsverdrag
De leden van de D66-fractie vragen zich af hoe de in het ESM-Verdrag
voorziene bevoegdheidstoedelingen zich verhouden tot die welke in het
VWEU met betrekking tot de Europese en Monetaire Unie zijn
opgenomen, in het bijzonder de specifieke bepalingen voor de lidstaten
die de euro als munt hebben (artikelen 136 tot en met 138 EU-Werkingsverdrag). Verder vragen deze leden zich af of het intergouvernementele
karakter niet voorbij gaat aan de «checks and balances» die in het
institutionele kader van het EU stelsel geregeld zijn. Ook vragen de leden
van de fractie van D66 of het mogelijk is in de toelichting de verhouding
tussen het in het ESM-Verdrag geregelde instrumenten en bevoegdheden
en de in het VWEU neergelegde institutionele structuur op te nemen. De
EU-Verdragen hebben voorrang op het ESM-Verdrag. Dit betekent dat bij
de uitvoering van het ESM-Verdrag in overeenstemming zal moeten
worden gehandeld met (onder meer) artikel 136 tot en met 138 van het
EU-Werkingsverdrag en de maatregelen die op grond daarvan zijn
genomen. Belangrijke waarborgen hiervoor zijn de adviserende rol van de
Europese Commissie en de ECB en de geschillenbeslechting door het EU
Hof. De bredere controle-structuur is daarnaast opgebouwd uit een
interne auditfunctie, een externe accountantscontrole en de publieke
externe controle door nationale rekenkamers die met de Europese
Rekenkamer zitting hebben in het Audit Comité, alsmede de verantwoording die de leden van de Raad van gouverneurs aan hun nationale
parlement moeten afleggen.Hoewel het systeem van «checks and
balances» op deze wijze complex is, meent het kabinet dat dit systeem
voldoende waarborgen biedt. Elders in deze nota gaat de regering in
detail in op de regelingen voor publieke externe controle. De memorie van
toelichting kan niet meer worden gewijzigd. Deze nota, evenals nog in te
dienen overige stukken en het debat met beide kamers maken deel uit van
de wetsgeschiedenis en heeft dezelfde status als een memorie van
toelichting.
In reactie op de in de memorie van toelichting genoemde voorrang van
het Verdrag betreffende de Europese Unie en het EU-Werkingsverdrag op
het ESM-Verdrag, vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie naar
de implicaties voor de rechtmatigheid van het handelen van het Europees
stabiliteitsmechanisme. Deze leden vragen of het niet logisch is om het
aandeel van Nederland in het vol te storten en oproepbare kapitaal niet
eerder te committeren dan nadat artikel 136 van het EU-Werkingsverdrag
is gewijzigd.
De voorrangsbepaling levert naar het oordeel van het kabinet geen
problemen op omdat de inwerkingtreding van het Besluit geen
voorwaarde is voor de toepasbaarheid in de Europese Unie van het
ESM-Verdrag. Het onderhavige Besluit kwam immers tot stand om
redenen van rechtszekerheid en niet als voorwaarde voor de geldigheid
van een stabiliteitsmechanisme. Er is dientengevolge ook geen reden de
storting of beschikbaarstelling van kapitaal op te schorten. Voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

9

overige wordt verwezen naar hetgeen hierover in de nota naar aanleiding
van het verslag bij de ontwerp goedkeuringswet van het Besluit tot
wijziging van artikel 136 van het Werkingsverdrag is opgenomen
(Kamerstukken II, 33 220, nr. 5).
Interne en externe controle op ESM

1
Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07 nr. 906
en nr. 909.
2
Kamerstukken II 2011/12, 21 501-20, nr. 619
en nr. 618.
3
Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07 nr. 909.

De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de regering nader
in te gaan op de kritiek van de Algemene Rekenkamer en welke verbeteringen op het gebied van externe controle en externe informatievoorziening er nog te verwachten is. De leden van de VVD-fractie vragen naar
de kans van slagen van het opnemen van de Nederlandse wensen ten
aanzien van de publieke controle in de by-laws van het ESM, waaronder
het verruimen van de bevoegdheden van het Audit Comité. Ook vragen
deze leden of de regering voornemens is om voorstellen te doen om de
gezamenlijke inzet van de Nationale Rekenkamers van de 17 ESM-landen
vast te leggen in de by-laws. De leden van de fractie van D66 vragen
welke onderdelen precies worden uitgewerkt in de by-laws op het gebied
van externe controle en externe informatievoorziening. Zoals de minister
van Financiën de Kamer eerder in twee brieven1 heeft laten weten en
conform de motie Schouten/Dijkgraaf en de motie Schouw c.s.2 heeft het
kabinet zich ingezet voor gedegen publieke controle van het ESM. Het
kabinet deelt op hoofdlijnen de opvatting van de Rekenkamer en de
Tweede Kamer en heeft zich om die reden ingezet voor een sterke externe
controle. Het ESM-Verdrag bevat de rechtsbasis voor drie afzonderlijke
controlelagen binnen het ESM, te weten: (1) een publieke externe
controlelaag met het Audit Comité («Board of Auditors») waarin twee
nationale rekenkamers vertegenwoordigd zijn alsmede de Europese
Rekenkamer, (2) een interne auditfunctie die wordt uitgevoerd door een
interne auditafdeling en tot slot (3) een onafhankelijke externe accountantsfunctie. Mede dankzij aandringen van Nederland is dit op deze wijze
neergelegd in het ESM-Verdrag. De by-laws voorzien in verdere invulling
en concretisering op grond van deze rechtsbasis in het ESM-Verdrag. De
belangrijkste onderdelen van deze by-laws zijn: de invulling van het
onderzoeksmandaat van het Audit Comité, de definitie van het roulatiesysteem van het Audit Comité, de randvoorwaarden voor publicatie en
vertrouwelijkheid, de elementen waaruit het financiële verslag en het
jaarverslag van het ESM dienen te bestaan, de invulling van de interne
auditfunctie en de invulling van de externe accountantsfunctie. Zoals
verwoord in de brief van de Minister van Financiën van 24 april 20123 is
de inzet van Nederland bij de invulling in de by-laws tot op heden
vruchtbaar gebleken op zowel het punt van het onderzoeksmandaat voor
het Audit Comité als de publicatiemogelijkheden. Hierbij is het belangrijk
te vermelden dat het om ambtelijke voorbesprekingen gaat en dat na
inwerkingtreding van het ESM de Raad van Gouverneurs de by-laws zal
vaststellen. Op genoemde onderdelen van de by-laws wordt direct
aangesloten bij de gezamenlijke inzet van de 17 nationale rekenkamers.
Dat wil zeggen dat het onderzoeksmandaat van het Audit Comité zich
uitstrekt tot onderzoek naar rechtmatigheid, naleving van beleid,
doeltreffendheid en risicomanagement. De publicatiemogelijkheden
bevatten onder meer een verplichting aan de Raad van Gouverneurs om
het jaarverslag van het ESM binnen 30 dagen aan de nationale parlementen te zenden. Ook wordt het jaarverslag van het ESM op de
toekomstige website van het ESM geplaatst. Dit jaarverslag wordt
opgesteld door de Raad van Bewindvoerders, goedgekeurd door de Raad
van Gouverneurs en bevat de volgende elementen: (1) een beschrijving
van het beleid en de activiteiten van het ESM, (2) het financieel
jaarverslag, (3) het rapport van de externe accountants bij het financieel
jaarverslag en tot slot (4) het jaarrapport van de Board of Auditors
inclusief conclusies en aanbevelingen. Het kabinet benadrukt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

10

by-laws op dit punt geen bepalingen zullen bevatten die verder gaan dan
het ESM-Verdrag zelf, maar dienen ter invulling van hetgeen in het
ESM-Verdrag is neergelegd. Verder is het kabinet van mening dat hiermee
een stevige governance-structuur is neergelegd voor (publieke) controle
op het ESM.
De leden van de fractie van D66 vragen om een schets van het traject voor
het uitwerken en goedkeuren van de by-laws en de mogelijkheden voor
inspraak en amendering. Ook vragen de leden van de fractie van de
ChristenUnie in dit kader welke zekerheid het parlement aan de totstandkoming van by-laws kan ontlenen, aangezien deze pas na goedkeuring
van het ESM-Verdrag door de Raad van Gouverneurs worden goedgekeurd. De by-laws maken geen onderdeel uit van het ESM-Verdrag.
Momenteel worden voorbereidingen getroffen op ambtelijk niveau zodat
de by-laws na de inwerkingtreding van het ESM formeel opgesteld en
goedgekeurd kunnen worden door de Raad van Gouverneurs met
gekwalificeerde meerderheid. Eventuele latere amendering geschiedt
eveneens met gekwalificeerde meerderheid. De Nederlandse inbreng
verloopt via het Nederlandse lid van de Raad van Gouverneurs. De
zekerheid die het parlement kan ontlenen aan de totstandkoming van deze
by-laws kan voor wat betreft de besluitvormingsprocedure vergeleken
worden met de zekerheid die het Nederlandse parlement heeft wanneer
bij reguliere EU wetgevingstrajecten de Raad van de Europese Unie met
gekwalificeerde meerderheid besluiten neemt.
De leden van de CDA-fractie vragen of de rol van de nationale rekenkamer(s) te vergelijken is met de Independent Evaluation Office (IEO) van
het IMF. Naar de inschatting van het kabinet deelt het IEO van het IMF een
aantal kenmerken van de voorziene Audit Comité van het ESM, met name
de onafhankelijke positie die het inneemt binnen het IMF en de
mogelijkheid tot het doen van eigen zelfstandig onderzoek. Een fundamenteel verschil is de juridische basis van beide organisaties: het Audit
Comité van het ESM heeft een stevige rechtsbasis in het ESM-Verdrag
terwijl het IEO pas recent is opgericht op grond van een intern besluit van
het IMF. Ook zijn er belangrijke verschillen in de reikwijdte van het
onderzoeksmandaat, de doelomschrijving en de wijze waarop de leden
van deze instanties worden benoemd.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering aandacht te besteden bij
het opstellen van de by-laws van het ESM aan de reikwijdte van de
geheimhoudingsplicht ten opzichte van de interne en externe audit functie
binnen het ESM. De leden van de fracties van D66 en PvdA vragen zich
tevens af of er mogelijkheden zijn gecreëerd voor de toegang tot de
benodigde informatie van de Board of Auditors, en of het mogelijk is over
te gaan tot publiceren zonder inspraak of redactie van de Raad van
Gouverneurs of Bewind. Zowel de interne als de externe audit functie is
conform internationale audit standaarden ingericht en er rust geen enkele
belemmering op de controlerende organen van het ESM (zowel interne
als externe controle) om toegang te krijgen tot alle gewenste informatie
die nodig is voor het uitoefenen van hun taken. Voor wat betreft de vraag
over het publiceren: voor alle organen van het ESM geldt dat gegevens
die de stabiliteit van de eurozone bedreigen of die kunnen leiden tot een
verstoring van de financiële markten, onderworpen kunnen worden aan
speciale vertrouwelijkheid.
De leden van de fracties van D66 en PvdA stellen vragen over het
zelfstandig en op eigen initiatief instellen van onderzoek door de Board of
Auditors. Er zijn geen beperkingen voor de Board of Auditors c.q. het
Audit Comité om zelfstandig en op eigen initiatief onderzoek in te stellen
zolang deze binnen de uitoefening van zijn mandaat valt.
De leden van de fractie van de VVD vragen of de regering kan toezeggen
dat zij alle auditrapporten van het Audit Comité aan de Kamer verstrekt en
openbaar maakt, samen met of gevolgd door een oordeel van de regering
over het rapport. Het kabinet is uiteraard bereid om op verzoek van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

11

Kamer een reactie te geven op het jaarverslag van het Audit Comité zoals
dat door het ESM aan alle nationale parlementen wordt gezonden,
alsmede desgewenst op alle andere openbare rapporten van het Audit
Comité.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de roulatie van de
nationale rekenkamers plaatsvindt in de Board of Auditors. Het roulatieschema wordt gebaseerd op een lijst met twee groepen ESM-landen: ten
eerste de groep bestaande uit de helft van de ESM landen met relatief de
hoogste aandelenbijdrage (afgerond op hele getallen); ten tweede de
resterende helft van de ESM-landen. Daarna volgt een alfabetisch
rotatiesysteem op grond van de Engelse spelling waarbij uit elk van de
twee groepen een land aangewezen wordt. Door middel van een
eenmalige loting worden de landen aangewezen die de rotatielijst voor de
eerste maal zullen aanvoeren. Dit systeem zorgt ervoor dat er altijd een
«klein» en «groot» ESM-land tegelijkertijd vertegenwoordigd zijn in het
Audit Comité. Een gevolg is ook dat elk land evenveel kans heeft om
zitting te krijgen in het eerste Audit Comité, afhankelijk van genoemde
loting. De zittingsperiode in het Audit Comité is drie jaar zonder
verlenging.
Vervolgens stellen de leden van de PVV-fractie de vraag wat bedoeld
wordt in het nader rapport met «verdere integratie van het ESM». Deze
leden verzoeken de regering in te gaan op de vraag of dit wenselijk is. Met
«verdere integratie» wordt gedoeld op de vraag of het ESM in de
toekomst deel zou moeten gaan uitmaken van het institutionele kader van
de EU en dus ook in de EU-Verdragen geïncorporeerd zou moeten
worden. Het kabinet is van mening dat op basis van ervaringen met het
ESM eerst op termijn de wenselijkheid hiervan kan worden bezien.
Budgettaire consequenties

1
Zie http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/
page/portal/government_finance_statistics/
documents/Note_on_statistical_
implications_of_summits-updated-12_A.pdf

De leden van de fracties van de SP en VVD vragen naar de beoordeling
van Eurostat over de schuld van het ESM. Eurostat heeft op 12 april jl.
bevestigd dat het ESM door Eurostat aangemerkt zal worden als internationale financiële instelling en dat als gevolg daarvan de schuld van het
ESM niet toegerekend zal worden aan de schuld van de ESM-leden1.
Alleen het gestorte kapitaal van de ESM-leden zal worden meegerekend
voor de EMU-schuld van deze landen.
De leden van de fracties van de PVV, SP en VVD vragen naar het beleggingsbeleid ten aanzien van het volgestort kapitaal van het ESM van 80
miljard euro en het dividendbeleid van het ESM. De leden van de fractie
van de SP vragen tevens in hoeverre de eurolidstaten betrokken worden
bij het beleggings- en dividendbeleid. De directeur van het ESM zal zoals
vastgelegd in artikel 22 van het ESM-Verdrag een prudent beleggingsbeleid voor het ESM voeren. Dit beleggingsbeleid zal erop gericht zijn de
hoogste kredietwaardigheid van het ESM te garanderen en daarmee een
laag risicoprofiel kennen. Ten behoeve van het beleggingsbeleid zullen
door de Raad van Bewindvoerders richtsnoeren vastgelegd worden met
gekwalificeerde meerderheid. Deze richtsnoeren zullen bovendien
regelmatig opnieuw beoordeeld worden door de Raad van Bewindvoerders. Het ESM zal naar verwachting het volgestort kapitaal beleggen
in obligaties van euro-lidstaten met een hoge kredietwaardigheid. In het
ESM-Verdrag is vastgelegd dat de externe auditors zonder voorbehoud
bevoegd zullen zijn om alle boeken en rekeningen van het ESM te
onderzoeken en volledig over de transacties van het ESM te worden
geïnformeerd. Dit geldt tevens voor het beleggingsbeleid van het ESM.
Het dividendbeleid van het ESM zal vastgesteld worden door de Raad van
Bewindvoerders van het ESM. De Raad van Bewindvoerders kan met
gewone meerderheid van stemmen besluiten een dividend aan de
ESM-leden uit te keren wanneer het eigen vermogen van het ESM meer
bedraagt dan vereist is om de leencapaciteit van het ESM te handhaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

12

en wanneer de beleggingsopbrengst niet vereist is om een tekort in de
voldoening van de crediteuren te vermijden. Dividenden worden
uitgekeerd naar rato van de bijdragen aan het volgestort kapitaal. In het
ESM-Verdrag is vastgelegd dat zolang het ESM zijn volledige leencapaciteit van 500 miljard euro niet heeft bereikt, er geen dividend wordt
uitgekeerd. In de Rijksbegroting wordt bovendien vanuit het oogpunt van
prudentie niet gerekend op een dividenduitkering van het ESM.
De leden van de PVV-fractie en SP-fractie vragen naar de bedrijfs- en
administratiekosten van het ESM. De leden van de SP-fractie vragen of er
een maximum is bepaald aan de opbrengsten uit de beleggingen dat het
ESM mag aanwenden voor bedrijfs- en administratiekosten. Verder
verzoeken de leden van de PVV-fractie en de SP-fractie inzicht in de
betrokkenheid van de deelnemende lidstaten in het benoemings- en
beloningsbeleid van de ESM-organisatie.
Er is geen maximum gesteld aan het deel van de opbrengst van de
beleggingen van het ESM dat gebruikt wordt voor het dekken van bedrijfsen administratiekosten. Wel is vastgelegd in het ESM-Verdrag dat de
jaarlijkse begrotingen van het ESM vastgesteld zullen worden door de
Raad van Bewindvoerders met gekwalificeerde meerderheid. De jaarlijkse
operationele kosten van het ESM zullen afhankelijk zijn van de activiteiten
die het ESM in dat jaar zal moeten ondernemen. In jaren waarin het ESM
zeer actief dient te zijn met meerdere steunprogramma’s tegelijkertijd is
de verwachting dat de jaarlijkse operationele kosten op basis van
EFSF-cijfers circa 30 miljoen euro zouden bedragen. In jaren waarin het
ESM relatief weinig financiering hoeft te verstrekken bedragen de
operationele kosten naar verwachting circa 15 miljoen euro. Indien sprake
is van een steunprogramma worden conform het ESM-Verdrag de
operationele kosten van het ESM doorberekend aan het steunontvangende land. De deelnemende lidstaten zijn nauw betrokken bij het
arbeidsvoorwaardenbeleid van het ESM: uit hoofde van artikel 33 en
art.6.5 stelt de Raad van Bewind bij gekwalificeerde meerderheid de
arbeidsvoorwaarden van de directeur en ander personeel van het ESM
vast. Mede op aandringen van Nederland is een terughoudend beloningsbeleid ingevoerd, waarbij het ESM personeel in lagere salarisschalen zal
werken dan vergelijkbare internationale financiële instellingen zoals de
EBRD, EIB en ECB. Alleen voor een beperkt aantal specialisten (maximaal
15 personen op een personeelsbestand van 75 personen ofwel 20%) geldt
dat zij afwijkend (meer in lijn met de beloningsschalen in andere
internationale financiële instellingen) kunnen worden beloond, als een
subcomité van de Raad van Bewind daar goedkeuring aan verleend. Het
beloningsniveau van de directeur is vastgesteld op het niveau van de
vice-president van de ECB. Wat betreft het benoemingsbeleid geschiedt
de benoeming van de directeur door de Raad van Gouverneurs met
gekwalificeerde meerderheid (zie art.5.7.e).De directeur is verantwoordelijk voor de aanstelling en het ontslag van het personeel overeenkomstig de door de Raad van Bewind vast te stellen personeelsstatuten
(zie art. 7.4).
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af in hoeverre in de
steunprogramma’s voor Ierland, Portugal en Griekenland rekening is
gehouden met de bijdragen van deze landen aan het kapitaal van het
ESM. Alle regeringen van de lidstaten van de eurozone hebben zich
gecommitteerd aan het ESM en het versneld in werking treden van het
ESM. De Eurogroep van 30 maart jl. heeft nog eens specifiek overeenstemming bereikt over het versneld volstorten van het gestort kapitaal van
het ESM. Ierland heeft in zijn recente stabiliteitsprogramma van april dit
jaar de volledige stortingen vanaf 2012 tot en met 2014 verwerkt in zijn
begrotingsramingen. Naar aanleiding van de missie van de trojka van 15
tot 27 februari 2012 in Portugal kwam de derde voortgangsrapportage van
de trojka uit. Hierin werd reeds bekend dat de Portugese regering eind
maart een suppletoire begroting 2012 naar het parlement zou sturen. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

13

deze suppletoire begroting 2012 werden zowel maatregelen als
meevallers en extra uitgaven zoals aan het ESM meegenomen. Deze
suppletoire begroting is inmiddels aangenomen door het parlement. In
het Griekse leningenprogramma waarover de Eurogroep op 12 maart jl.
een akkoord over bereikte, is rekening gehouden met de volgende
kapitaalstortingen aan het ESM; 0,9 miljard euro in 2012, 0,5 miljard euro
in 2013 en 0,5 miljard euro in 2014. De totale storting van Griekenland aan
het ESM bedraagt circa 2,2 miljard euro. Op 30 maart jl. werd bekend dat
de stortingen aan het ESM versneld zullen worden. De kapitaalstorting
waar nog niet rekening mee gehouden werd op 12 maart jl. zal verwerkt
worden binnen het programma.
De leden van de fractie van de PVV vragen naar de kapitaaloproepen
indien een ESM-lid in gebreke blijft en de verhouding met artikel 125 van
het VWEU. De leden van de fractie van de PvdA vragen tevens naar de
gevolgen indien de kapitaalstortingen van enkele deelnemende
ESM-leden uitblijven. Voorop dient gesteld te worden dat ten alle tijden
geldt dat de aansprakelijkheid van elk ESM-lid beperkt is tot zijn aandeel
in het maatschappelijk kapitaal. Dit is vastgelegd in het ESM-Verdrag. Het
Nederlandse aandeel in het maatschappelijk kapitaal bedraagt in totaal
circa 40 miljard euro. Bovendien is vastgelegd dat de ESM-leden op grond
van hun lidmaatschap aan het ESM niet aansprakelijk zijn voor de
verplichtingen van het ESM. De verplichting om te voldoen aan kapitaaloproepen geldt anderzijds wel voor alle eurolanden die het ESM-Verdrag
geratificeerd hebben. Deze verplichting geldt dus ook voor landen die een
steunprogramma kennen.
In het ESM-Verdrag zijn vervolgens bepalingen opgenomen ten behoeve
van de waarborging van de kredietwaardigheid van het ESM en zodat het
ESM aan zijn financiële verplichtingenkan voldoen. Om deze reden is in
het ESM-Verdrag vastgelegd dat indien een ESM-lid verzuimt een betaling
te verrichten die uit hoofde van een kapitaaloproep door de Raad van
Bewindvoerders of directeur van het ESM gedaan wordt, dat vervolgens
een herziene, verhoogde kapitaaloproep bij alle ESM-leden gedaan wordt
om ervoor te zorgen dat het ESM het vereiste totaalbedrag aan volgestort
kapitaal ontvangt. Door een verhoogde kapitaaloproep te doen aan alle
ESM-leden wordt het bedrag van het in gebreke gebleven ESM-lid en dat
het ESM tekort komt pro rata voldaan door de overige ESM-leden. Voor
Nederland geldt hierbij dus dat dit kan tot een bedrag van circa 40 miljard
euro, te weten het Nederlandse aandeel in het maatschappelijk kapitaal.
De Raad van Gouverneurs zal een gedragslijn vaststellen om ervoor te
zorgen dat het ESM-lid dat in gebreke blijft zijn schuld aan het ESM
terugbetaald bijvoorbeeld binnen een periode van zes maanden. De Raad
van Gouverneurs heeft bovendien het recht over het achterstallige bedrag
een boeterente te heffen. Wanneer het in gebreke gebleven ESM-lid zijn
schuld aan het ESM vereffent, wordt het overschot aan kapitaal aan de
overige ESM-leden terugbetaald. Daarnaast is in het ESM-Verdrag
bepaald dat indien een ESM-lid verzuimt te voldoen aan een kapitaaloproep, het desbetreffende ESM-lid, zolang dat verzuim voortduurt, geen
stemrechten heeft in het ESM. Deze bepalingen gelden ook indien
meerdere ESM-leden niet zouden voldaan aan een kapitaaloproep. Artikel
125 van het VWEU bepaalt dat een lidstaat niet aansprakelijk is voor de
verbintenissen van een andere lidstaat en deze niet mag overnemen.
Aangezien de verbintenissen van een ESM-lid dat in gebreke blijft jegens
het ESM blijven bestaan en het desbetreffende ESM-lid daarvoor
verantwoordelijk blijft, wordt voldaan aan de bepalingen van Artikel 125
van het VWEU. De overige ESM-leden nemen deze verbintenissen niet
over en zijn daarvoor niet aansprakelijk.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de criteria voor de
evaluatie van het maatschappelijk kapitaal van het ESM. De Raad van
Gouverneurs evalueert met onderlinge overeenstemming het maatschappelijk kapitaal in ieder geval iedere vijf jaar. Het ligt in de lijn der

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

14

verwachting dat criteria als de stand van de financiële stabiliteit in de
eurozone, de omvang van de tot dusver door het ESM verstrekte steun, de
nog beschikbare ESM capaciteit, de marktomstandigheden van de
ESM-leden en in de eurozone en de verwachtingen voor deze criteria voor
de toekomst belangrijke onderdelen zullen zijn van een dergelijke
evaluatie. Overigens geldt dat wijzigingen in het maatschappelijk kapitaal
in Nederland aan een parlementaire goedkeuring zullen worden onderworpen via ratificatie van een verdragswijziging. Het betreft immers een
wijzigingsverdrag, dat net als het verdrag zelf, aan parlementaire
goedkeuring onderworpen moet worden op grond van artikel 91, eerste
lid, van de Grondwet.
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af wat de precedenten
zijn voor de verwachting dat een 15% ratio tussen gestort kapitaal en
uitstaande leningen voldoende is om een AAA-beoordeling te krijgen.
Tevens verzoeken de leden van de fractie van de PvdA informatie over de
mogelijkheid van overgaranties in de kapitaalstructuur van het ESM. Voor
de kapitaalstructuur van het ESM is gekozen voor een structuur met
gestort en oproepbaar kapitaal waarmee aangesloten wordt bij andere
internationale financiële instellingen als de EBRD en de EIB. Voorafgaand
aan het vaststellen van de kapitaalstructuur van het ESM heeft overleg
plaatsgevonden met experts van kredietbeoordelaars. Op basis van deze
consultaties is de kapitaalstructuur van het ESM tot stand gekomen in het
eerste kwartaal van 2011 waarbij de experts van de kredietbeoordelaars
destijds zijn gekomen tot het oordeel van de hoogst mogelijke kredietwaardigheid voor het ESM. Wanneer het ESM in werking treedt zullen
kredietbeoordelaars een daadwerkelijk oordeel geven aan de kredietwaardigheid van het ESM. Op dit moment is nog niet bekend wat dat oordeel
zal zijn.
Naar aanleiding van het verdragsartikel over wijzigingen in het
maatschappelijk kapitaal vragen de leden van de fractie van de
ChristenUnie of de regering kan bevestigen dat hieruit voortvloeiende
begrotingswijzigingen altijd via indiening van een incidentele suppletoire
begroting zal plaatsvinden. Zoals ook door de leden van de fractie van de
ChristenUnie gememoreerd dienen voor het in werking treden van een
wijziging van het maatschappelijk kapitaal eerst de toepasselijke nationale
procedures doorlopen zijn. Voor Nederland betekent dit dat dergelijke
wijzigingen aan een parlementaire goedkeuring zullen worden onderworpen via ratificatie van een verdragswijziging. Het betreft immers een
wijzigingsverdrag dat, net als het verdrag zelf, aan parlementaire
goedkeuring onderworpen moet worden op grond van artikel 91, eerste
lid, van de Grondwet. Daarnaast zal bij een wijziging van het maatschappelijk kapitaal met consequenties voor de Nederlandse bijdragen daaraan
een begrotingswijziging plaatsvinden. Deze wijziging zal verwerkt worden
in de begroting zoals door het indienen van een reguliere of incidentele
suppletoire begroting.
De leden van de fractie van de PVV vragen naar de consequenties voor
het maatschappelijk kapitaal en de leencapaciteit van het ESM indien een
euroland het ESM-Verdrag niet ratificeert. In het ESM-Verdrag zijn de
bedragen waarop lidstaten inschrijven vastgelegd. Deze bedragen
wijzigen niet indien een euroland het ESM-Verdrag niet ratificeert
waarmee het totale bedrag van Nederland van circa 40 miljard euro in het
ESM ook ongewijzigd blijft. Indien een euroland het ESM-Verdrag niet
ratificeert heeft dit wel consequenties voor de procentuele aandelen van
de overige eurolanden die lid zijn geworden van het ESM. Aangezien het
niet ratificeren van het ESM-Verdrag door een euroland ervoor zorgt dat
de omvang van het maatschappelijke kapitaal van het ESM kleiner wordt
dan 700 miljard euro, zal bij een gelijke kredietwaardigheid van het ESM
de leencapaciteit van het ESM in dat geval naar verwachting kleiner zijn.
De leden van de fracties van de PVV en SP hebben vragen gesteld over de
wijze waarop eventuele geldstromen in relatie tot het ESM invloed zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

15

hebben op het EMU-saldo en de EMU-schuld en de nationale begrotingskaders. Bij ratificatie van het ESM-Verdrag zal Nederland een kapitaalstorting doen in het ESM. De statistische regels bepalen dat dergelijke
stortingen alleen effect hebben op de schuld. De Nederlandse schuld zal
door de bijdrage aan het ESM de komende jaren in totaal met 4,6 miljard
euro stijgen. Echter, om deze kapitaalstorting te kunnen doen, zal
Nederland geld moeten lenen op de kapitaalmarkt. Nederland betaalt
daarom ook rente over deze 4,6 miljard euro. Deze rente zal volgens de
statische regels een negatieve impact hebben op het EMU-saldo.
Nederland betaalt overigens momenteel een zeer lage rente over
staatsleningen. Er zijn echter ook ontvangsten uit het ESM die kunnen
leiden tot een beter saldo. Het ESM belegt namelijk het gestorte kapitaal
in staatsobligaties. Het rendement wat zodoende behaald wordt komt, als
er dividend wordt uitbetaald door het ESM, ten goede van de aandeelhouders van het ESM, waaronder Nederland. In begrotingsregel 24 van de
Nederlandse begrotingsregels staat dat maatregelen voor de financiële
stabiliteit niet kaderrelevant zijn. De ontvangsten en uitgaven van het ESM
vallen hier ook onder.
Het EFSF mag tussen juli 2012 en juli 2013 nog financiële verplichtingen
aangaan als de capaciteit van het ESM nog geen 500 mld. bedraagt. De
leden van de PVV-fractie vragen in welk geval voor EFSF of ESM zal
worden gekozen en wie dit bepaalt. Zoals de Kamer eerder is gemeld
heeft de Eurogroep op 30 maart 2012 besloten de gezamenlijke leencapaciteit van het EFSF en het ESM te verhogen1. De Eurogroep heeft
besloten dat het ESM vanaf juli 2012 de voornaamste noodfaciliteit zal
zijn. Het is juist dat het EFSF tussen juli 2012 en juli 2013 alleen nieuwe
steunprogramma’s mag aangaan indien de nieuwe beschikbare capaciteit
van het ESM gedurende de opbouwende fase niet 500 miljard euro is.
Vervolgens vragen de leden van de PVV-fractie een nadere toelichting op
het ingroeimodel voor kleine landen op hun aandeel in het ESM-kapitaal.
Deze leden vragen op welke landen dit ingroeimodel van toepassing is.
De verdeelsleutel voor deelname in het ESM is gebaseerd op de verdeelsleutel voor de centrale banken van de landen van de eurozone voor
bijdrage aan het kapitaal van de ECB. Deze sleutel zou voor een aantal
kleinere ESM-leden een relatief grote bijdrage betekenen in verhouding
tot hun nationale inkomen. Daarom is gekozen voor een zogenaamd
ingroeimodel voor deze landen. Voor ESM-leden met een BBP per hoofd
van de bevolking van minder dan 75% van het EU-gemiddelde geldt een
transitieperiode van maximaal 12 jaar na invoering van de euro
gedurende welke een beperkte correctie zal worden toegepast op de
verdeelsleutel. Het betreft hierbij kleinere eurolanden zoals Estland en
Slovenië.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de determinanten van de
verdeelsleutel. De verdeelsleutel van het ESM is gebaseerd op de sleutel
voor de inschrijving van de nationale centrale banken van de ESM-leden
op het kapitaal van de ECB. Deze sleutel van de ECB dient als
uitgangspunt voor de verdeelsleutel van het ESM. De verdeelsleutel van
het ESM wordt aangepast indien een nieuw lid toetreedt tot het ESM en
het maatschappelijk kapitaal van het ESM automatisch wordt verhoogd en
wanneer er een einde komt aan de tijdelijke correctie van de verdeelsleutel van een lidstaat. Een tijdelijke correctie van de verdeelsleutel vindt
plaats indien het BBP per hoofd van deze lidstaat bij toetreding tot het
ESM minder dan 75% van het gemiddelde BBP per capita bedraagt. Deze
correctie vindt plaats voor een periode van 12 jaar na toetreding tot de
eurozone.
Wijzigingen in de verdeelsleutel hebben geen consequenties voor de
kapitaalstructuur van gestort en oproepbaar kapitaal. Wel is het zo dat als
een nieuw lid toetreedt tot het ESM het maatschappelijk kapitaal van het
ESM automatisch wordt verhoogd, waardoor ook het gestort kapitaal en
1

Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07, nr. 902.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

16

het oproepbaar kapitaal wordt verhoogd met de bijdrage van het nieuw
toegetreden lid.
Het gestort kapitaal wordt door de ESM-leden gefaseerd ingelegd in vijf
jaarlijkse gelijke delen. Dit is vastgelegd in het ESM-Verdrag. Ook is
vastgelegd dat een ESM-lid kan besluiten om over te gaan tot versnelde
betaling van zijn aandeel in het gestort kapitaal. De regeringsleiders van
de eurozone hebben op 2 maart 2012 verklaard gebruik te maken van deze
optie en twee van de vijf delen reeds in 2012 te storten. Na ratificatie van
het ESM-Verdrag zal Nederland in 2012 twee tranches van het gestort
kapitaal volstorten, wat neerkomt op circa 1,8 miljard euro. Op basis van
het besluit van de Eurogroep zal Nederland in 2013 wederom twee
tranches storten. In 2014 wordt de laatste tranche gestort van circa 915
miljoen euro. In de incidentele suppletoire begroting die gelijktijdig met
het ESM-Verdrag aan de Tweede Kamer is gezonden, is de storting van 1,8
miljard euro voor 2012 verwerkt. Formele begrotingsgoedkeuring voor de
stortingen in 2013 en 2014 volgt bij de Miljoenennota 2013 en 2014. De
stortingen van lidstaten in het ESM komen ten laste van de EMU-schuld.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot de garantie is die
Nederland verstrekt uit hoofde van het opvraagbaar kapitaal van het ESM.
Het opvraagbaar kapitaal in het ESM bedraagt 620 miljard euro. Het
Nederlandse aandeel in het ESM is circa 5,7% waarmee de garanties van
Nederland voor het oproepbaar kapitaal neer komen op circa 35,5 miljard
euro. Deze garanties zijn opgenomen in de incidentele suppletoire
begroting voor het ESM, welke gelijktijdig met het ESM-Verdrag aan de
Tweede Kamer is verzonden. De garanties voor het oproepbaar kapitaal
van het ESM staan naast de verstrekte garanties in het kader van het EFSF
van 97,8 miljard euro. Aangezien het EFSF en ESM van juli 2012 tot juli
2013 naast elkaar zullen bestaan komen de garanties voor beide noodfaciliteiten voor deze periode ook naast elkaar te staan.
De leden van de SP-fractie vragen naar het maximum bedrag dat het ESM
kan uitlenen., Het maximale bedrag dat het ESM kan uitlenen is € 500
miljard. Dit is vastgelegd in het ESM-Verdrag.
Financiële slagkracht ESM
De leden van de fractie van de PvdA hebben vragen gesteld over de
leencapaciteit van het ESM. De ministers van Financiën van de
eurolanden hebben tijdens de Eurogroep van 30 maart 2012. overeenstemming bereikt over het versneld opbouwen van het ESM. Twee van de
vijf tranches van het gestort kapitaal van het ESM zullen volgestort
worden in 2012 en 2013. Ten slotte zal één laatste tranche van het gestort
kapitaal volgestort worden in 2014. Voor Nederland gaat het in totaal om
circa 4,6 miljard euro. In het ESM-Verdrag is verder vastgelegd dat de
ESM-leden zullen waarborgen dat de gecombineerde leencapaciteit van
het ESM en het EFSF minimaal 500 miljard euro bedraagt. Naar
verwachting zullen in juli 2013 wanneer EFSF geen nieuwe steunprogramma’s meer aan zal kunnen gaan drie van de vijf tranches volgestort
zijn in het ESM. Gecombineerd met de reeds gecommitteerde leencapaciteit van het EFSF van ca. 200 miljard eurovoor de programma’s voor
Griekenland, Ierland en Portugal is daarmee ook in juli 2013 een leencapaciteit van 500 miljard euro beschikbaar gesteld. Bij afronding van het
volstorten van het gestort kapitaal van het ESM zal het ESM een onafhankelijke capaciteit kennen van 500 miljard euro, waarmee tezamen met het
EFSF een gecombineerde capaciteit van 700 miljard euro wordt bereikt. In
het ESM-Verdrag is bovendien bepaald dat de ESM-leden zich gedurende
de opbouwfase van het ESM committeren aan het sneller volstorten van
het gestort kapitaal van het ESM opdat de verhouding tussen het
volgestort kapitaal en de door het ESM uitgegeven leningen ten minste
15% bedraagt. Deze door het ESM aangegane leningenprogramma’s
dienen vooraf goedgekeurd te worden door de Raad van Gouverneurs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

17

Hiermee is in het ESM-Verdrag een mogelijkheid opgenomen om het ESM
versneld op te bouwen ten behoeve van het eerder beschikbaar stellen
van de volledige leencapaciteit van 500 miljard euro van het ESM indien
de Raad van Gouverneurs daartoe met onderlinge overeenstemming over
besluit. Voor Nederland geldt daarbij dat een dergelijk besluit alleen in
overleg met de Kamer tot stand kan komen.
Artikelsgewijze toelichting
De leden van de CDA-fractie vragen wat de officiële rol van de ECB is en
hoe de ECB betrokken wordt bij het ESM. Voor het antwoord op deze
vraag wordt verwezen naar de antwoorden op eerdere vragen van de
leden van de CDA-fractie die in de paragraaf over het permanent
stabiliteitsmechanisme zijn beantwoord.
De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de regering toe te
lichten waarom er niets is geregeld met betrekking tot het zich terugtrekken uit het ESM (uittredingsbepaling) door lidstaten, zoals dit
bijvoorbeeld wel geregeld is in artikel 50 van het Verdrag betreffende de
Europese Unie. In het verlengde hiervan vragen de leden van de fractie
van de ChristenUnie de regering toe te lichten of het voor een ESM-lid
überhaupt mogelijk is om het lidmaatschap van het ESM op te zeggen?
Artikel 50 van het Verdrag betreffende de Europese Unie voorziet
uitsluitend in een mogelijkheid voor een lidstaat van de Europese Unie
om de Europese Unie te verlaten. Het Verdrag betreffende de Europese
Unie voorziet niet in een bepaling om uitsluitend uit de eurozone te
treden. Uit de Europese verdragen komt naar voren dat de invoering van
de euro door een EU lid een onomkeerbare handeling dient te zijn. Het
ESM wordt opgericht met als doel een stabiliteitsmechanisme op te
richten voor de lidstaten die de euro als munt hebben. Om dit doel door
het ESM zo goed als mogelijk te waarborgen en om recht te doen aan de
toetreding tot de eurozone door landen is er geen uittredingsbepaling
opgenomen in het ESM-Verdrag.
De leden van de CDA-fractie vragen naar het noodreservefonds en
specifiek waarom het noodreservefonds noodzakelijk is en of de regeling
geldt voor alle landen. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie wat
er gebeurt als een land naderhand toch geen goedkeuring geeft en wie
daar dan uiteindelijk voor betaalt. Ook vraagt de fractie hoe dit nu
geregeld is, hoeveel middelen er in het noodreservefonds opgenomen
kunnen worden, hoe groot de limiet is en hoe deze limiet wordt bepaald.
Zoals eerder gemeld in de paragraaf parlementaire controle op het ESM,
acht het kabinet de noodprocedure om over te gaan tot steunverlening
wenselijk om de effectiviteit van het ESM te waarborgen. Het noodreservefonds voor de met noodprocedure overeengekomen steunverstrekking
moet voorkomen dat er extra geld wordt opgevraagd van de ESM-leden
bij eventuele tegenvallers op de desbetreffende steunverstrekking. Om in
dit knelpunt te voorzien is gezocht naar mogelijkheden om met bestaande
middelen de risico’s af te dekken. Als een ESM-lid als gevolg van de
noodprocedure risico’s zou kunnen lopen op leningen waarvoor het
betreffende ESM-lid via de noodprocedure geen toestemming heeft
verleend, kan dit worden afgedekt via het zogenaamde noodreservefonds.
Dit wordt gedaan door een deel van het kapitaal van het ESM te
oormerken ter dekking van eventuele tegenvallers op de met de noodprocedure overeengekomen lening. Het geoormerkte deel wordt «noodreservefonds» genoemd en is van alle eurolanden die lid zijn van het ESM.
Voor iedere met de noodprocedure overeengekomen lening wordt een
apart deel van het kapitaal van het ESM geoormerkt. Alle ESM-leden
kunnen mogelijk een beroep moeten doen op de noodprocedure en
daarmee op het noodreservefonds. De oormerking vervalt in beginsel
wanneer er na het gebruik maken van de noodprocedure onderlinge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

18

1
Zie Kamerstukken II 2011/12, 21 501-07,
nr. 884.

overeenstemming is over een lening. Zodoende zullen er geen verschillende noodreservefondsen zijn. Mocht er onverhoopt en tegen de
verwachting in uiteindelijk geen sprake zijn van onderlinge overeenstemming tussen de ESM leden over een lening die eerder verstrekt is
met de noodprocedure, dan blijft de oormerking voor die lening bestaan
tot het einde van die lening. De omvang van het noodreservefonds is niet
gelimiteerd en de omvang van de oormerking voor een lening zal
afhankelijk zijn van de kredietwaardigheid van het euroland waaraan de
lening verstrekt wordt. Des te hoger de kredietwaardigheid, des te lager is
naar verwachting de benodigde oormerking1.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom een maatschappelijk kapitaal
van 700 miljard euro genoemd wordt, terwijl het totaal opvraagbare
kapitaal maar 500 miljard euro bedraagt. Voor het ESM is gekozen voor
een zo efficiënt mogelijke kapitaalstructuur die leidt tot een stabiel
leenvolume en een robuuste kredietwaardigheid. Het totale maatschappelijk en geplaatst kapitaal van het ESM bestaat uit 700 miljard euro en
wordt opgebouwd uit 80 miljard euro aan volgestort kapitaal en 620
miljard euro aan niet-volgestort kapitaal. Het maatschappelijk kapitaal van
het ESM bedraagt 700 miljard euro ten behoeve van een effectieve
leningcapaciteit van 500 miljard euro. Door deze verhouding tussen
volgestort en niet volgestort kapitaal enerzijds en de effectieve leencapaciteit anderzijds kan een hoge kredietwaardigheid van het ESM gewaarborgd worden met betere leningvoorwaarden voor het ESM.
De leden van de CDA-fractie vragen welke voorwaarden voor de tegenpartijen worden gehanteerd bij het aantrekken van financiële middelen op de
kapitaalmarkten en welk risicobeleid hierbij wordt gehanteerd. De
financiële middelen die het ESM nodig heeft voor het geven van bijstand
trekt zij aan op de kapitaalmarkt van financiële instellingen, zoals banken,
pensioenfondsen en verzekeraars of andere entiteiten die deze rol kunnen
vervullen zoals beleggingsfondsen. Voorwaarden die hiervoor gelden zijn
conform financiering van gebruikelijke obligatiecontracten.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of niet-eurolanden op ad hoc
basis steun kunnen krijgen van het ESM, wat daarvoor de criteria zijn en
welke bepalingen hierover zijn opgenomen. Steun door het ESM staat
uitsluitend open voor ESM-leden, onder de voorwaarden zoals vastgelegd
in het ESM-Verdrag. Het ESM-Verdrag voorziet wel in de mogelijkheid dat
staten die geen ESM-lid zijn op ad hoc basis en parallel aan het ESM aan
operaties voor stabiliteitssteun aan lidstaten van de eurozone kunnen
bijdragen.
Verder vragen de leden van de CDA-fractie waaruit de geheimhoudingsverplichting waaraan in artikel 34 wordt gerefereerd bestaat. Zij verzoeken
in te gaan op de noodzaak hiervan en vragen naar een vergelijking met
andere internationale instellingen zoals de OESO, de ECB en het IMF. Deze
geheimhoudingsverplichting is noodzakelijk om het onafhankelijk
functioneren van het ESM te kunnen waarborgen. Vergelijkbare regels
bestaan doorgaans bij andere internationale organisaties, zoals de ECB
(artikel 37 Statuten ECB).
De leden van de SP-fractie vragen of de immuniteiten die gelden voor
functionarissen van het ESM dezelfde zijn als die voor andere
EU-instellingen. Verder stellen zij de vraag of het juist is dat functionarissen van het ESM in tegenstelling tot die bij andere EU-instellingen niet
ter verantwoording kunnen worden geroepen bij het Europees Hof van
Justitie. De immuniteiten die gelden voor ESM-functionarissen zijn
vergelijkbaar met die van functionarissen van EU-instellingen. Evenals bij
EU-instellingen zullen ESM-functionarissen ter verantwoording kunnen
worden geroepen bij de instelling c.q. het orgaan waarbinnen zij
werkzaam zijn. Er zijn nog geen uitgewerkte bepalingen over de arbeidsvoorwaarden en rechtsbescherming van de ESM-functionarissen. De Raad
van Bewind zal deze bepalingen vaststellen (artikel 33).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

19

De leden van de CDA-fractie willen weten wat de verdragrechtelijke
gevolgen zijn van het feit dat het ESM en het EFSF enige tijd naast elkaar
bestaan. Ook vraagt de CDA-fractie wat hiervan de gevolgen zijn voor de
totale omvang van de garanties die door Nederland worden verstrekt en
de verwachting van de regering over de duur van de situatie waarin beide
noodfondsen naast elkaar bestaan. In artikel 39 van het ESM-Verdrag
wordt de verhouding met de EFSF leningen beschreven. Verdragsrechtelijk kunnen het EFSF en het ESM naast elkaar bestaan. Het EFSF zal
actief blijven voor de steunprogramma’s die voor juli 2012 zijn aangegaan.
Het EFSF mag tussen juli 2012 en juli 2013 alleen nieuwe steunprogramma’s aangaan indien de nieuwe beschikbare capaciteit van het ESM
gedurende de opbouwende fase niet 500 miljard euro is. Na juli 2013 zal
het EFSF uitsluitend ingezet worden voor de dan al bestaande steunprogramma’s. Zoals gemeld in het verslag van de Eurogroep van 30 maart
2012 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 902) zullen voor Nederland van juli 2012
tot juli 2013 de garanties voor het EFSF en ESM gezamenlijk uitkomen op
134 miljard euro. Naast het Nederlandse garantieplafond van 98 miljard
euro voor het EFSF komen de garanties voor het ESM te staan van 35,5
miljard euro. Het huidige Nederlandse garantieplafond van 98 miljard
euro wordt tijdelijk overschreden, zoals eerder gemeld aan de Tweede
Kamer in het Algemeen Overleg van 15 december 2011. Structureel
komen de garanties voor Nederland voor het ESM neer op 35,5 miljard
euro, 4,6 miljard euro gestort kapitaal voor het ESM, plus de benodigde
garanties voor de dan gecommitteerde EFSF leningen.
De leden van de PVV-fractie geven aan dat het ESM pas van kracht kan
worden op het moment dat 90% van de inschrijvingen het bekrachtigd
hebben. De leden van de PVV-fractie vragen wanneer dit het geval is en of
1 juli 2012 wel haalbaar is. De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast
wat er gebeurt indien in de tussentijd een land onverhoopt uit de
eurozone zou treden. Wat zijn in dat geval de gevolgen voor de bijdrage
van Nederland en voor de verdeelsleutel? De regeringsleiders van de
lidstaten van de eurozone hebben tijdens de Europese Raad van 8 en
9 december 2011 de intentie uitgesproken om het ESM-Verdrag in juli
2012 in werking te laten treden. Het kabinet gaat er dan ook vanuit dat het
ESM in juli 2012 in werking kan treden. De exacte datum van inwerkingtreding is afhankelijk van de goedkeuringsprocedures in de verschillende
parlementen in de 17 lidstaten van de eurozone. Ingaande op de vraag
van de CDA-fractie kan gemeld worden dat het Verdrag betreffende de
Europese Unie niet voorziet in een mogelijkheid voor een EU lid om de
eurozone te verlaten. In dat geval, wanneer het maatschappelijk kapitaal
van het ESM ongewijzigd blijft, zal de verdeelsleutel voor het ESM voor de
overige ESM-leden pro rata wijzigen om het totaal van de verdeelsleutel
weer op 100% te brengen. In beginsel zal de verdeelsleutel van de ECB
gewijzigd moeten worden, omdat de verdeelsleutel van het ESM daarvan
is afgeleid.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de samenhang tussen het
Stabiliteitsverdrag en het ESM-Verdrag. Verder vragen de leden van de
CDA-fractie naar de gevolgen van de verschillen in ratificatieperiode
tussen beide verdragen. In dit kader vragen de leden van de CDA-fractie
tevens in hoeverre het mogelijk is om toch een beroep te doen op het
ESM zonder dat het Stabiliteitsverdrag is geratificeerd en hoe volgens de
regering de kansen liggen dat het Stabiliteitsverdrag wel in werking
treedt, maar het ESM-Verdrag niet.
Als voorwaarde voor de oprichting van een permanent stabiliteitsmechanisme heeft Nederland geëist dat ook betekenisvolle stappen gezet
worden om de budgettaire discipline in de eurozone te versterken. Het
ESM-Verdrag en het verdrag voor stabiliteit, coördinatie en bestuur vullen
elkaar aan in het bevorderen van budgettaire verantwoordelijkheid en
solidariteit in de economische en monetaire unie. In de preambule van
zowel het ESM-Verdrag als het Stabiliteitsverdrag staat dat het eventueel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

20

verlenen van financiële bijstand in het kader van nieuwe programma’s uit
hoofde van het ESM, vanaf 1 maart 2013 conditioneel zal zijn op het op
die datum hebben geratificeerd van het Stabiliteitsverdrag door het
betrokken ESM-lid. Tevens dient het principe van structureel begrotingsevenwicht uiterlijk maximaal 1 jaar nadat het Stabiliteitsverdrag in
werking is getreden adequaat in nationale wetgeving te zijn omgezet.
Regeringleiders hebben de intentie uitgesproken om het ESM-Verdrag in
juli 2012 in werking te laten treden en de streefdatum voor het in werking
treden van het Stabiliteitsverdrag is 1 januari 2013. De exacte datum van
inwerkingtreding hangt af van de datum waarop de vereiste norm voor
ratificatie is behaald. Voor het Stabiliteitsverdrag dienen hiertoe 12 van de
17 eurolanden dit verdrag geratificeerd te hebben. Het kabinet vindt het
van belang dat beide verdragen tijdig in werking kunnen treden en zet zich
hier voor in, waarbij het uiteindelijke oordeel aan de nationale parlementen zal zijn.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 221, nr. 6

21