Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 371

Kredietcrisis

Nr. 48

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2008
Met deze brief wil ik de Tweede Kamer nader informeren over versterking
van het kapitaal van SNS REAAL N.V. door de Staat.
In deze brief wordt de volgende indeling gehanteerd.
1. Inleiding
2. Reden tot versterking van het kernkapitaal van SNS REAAL
3. Toelichting op de kapitaalversterking vanuit de Staat
4. Waardering
5. Governance en bezoldigingsbeleid
6. Gevolgen voor het bedrijf en de werknemers
7. Financiële consequenties voor de Staat en de burger
8. Concurrentieaspecten

1. Inleiding
Over de ontwikkelingen op de financiële markten heb ik de afgelopen
weken uitvoerig met u van gedachten gewisseld. Ik heb u toegelicht dat
de Nederlandse overheid verschillende maatregelen heeft getroffen die
ertoe kunnen bijdragen dat de rust op de financiële markten wordt
hersteld. In deze brief zal ik ingaan op de versterking van het kapitaal van
SNS REAAL N.V. (de holding, hierna aangeduid als SNS REAAL). De
methode om het kapitaal van SNS REAAL te versterken is vergelijkbaar
met de wijze waarop het kernkapitaal van ING en Aegon recentelijk is
versterkt. Voor een nadere uiteenzetting van de versterking van het kernkapitaal van zowel ING als Aegon verwijs ik naar mijn brief1 van
20 oktober jl. en mijn brief2 van 29 oktober jl.

2. Reden tot versterking van het kernkapitaal van SNS REAAL
Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 23.
Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 32.
3
Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 18.

In mijn brief3 van 10 oktober jl. heb ik toegelicht dat de Nederlandse overheid zich heeft gecommitteerd aan het verstrekken van kapitaal aan
banken en verzekeraars in Nederland, ongeacht hun omvang, die funda-

KST124607
0809tkkst31371-48
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 48

1
2

1

menteel gezond en levensvatbaar zijn, maar die desalniettemin met het
oog op de uitzonderlijke marktomstandigheden hun kapitaalpositie
wensen te verhogen. SNS REAAL voldoet aan deze voorwaarden.
SNS REAAL is een gezonde en solide financiële instelling; zij beschikt over
voldoende liquiditeit en ook de omvang van het bufferkapitaal voldoet aan
de door De Nederlandsche Bank (DNB) gestelde norm. SNS REAAL heeft
een zogenaamd gematigd risicoprofiel en beschikt niet over een subprime
hypotheekportefeuille.
Echter, net als andere instellingen is ook SNS REAAL niet immuun voor de
toegenomen volatiliteit op de internationale effectenbeurzen. Over de
gehele linie zijn de internationale effectenbeurzen aanzienlijk gedaald. Dit
heeft ertoe geleid dat ook SNS REAAL zich genoodzaakt zag tot het nemen
van bijzondere waardeverminderingen in de vorm van afwaarderingen
van de beleggingsportefeuille binnen het verzekeringsbedrijf. Deze
herwaardering heeft ertoe geleid dat de solvabiliteitsmarge binnen het
verzekeringsbedrijf onder druk is komen te staan.
In de wetenschap dat de markt in het huidige klimaat impliciet hogere
kapitaaleisen stelt aan solvabiliteits- en liquiditeitsbuffer van financiële
instellingen, en om eventuele verdere onrust op de markten goed door te
kunnen doorstaan, heeft SNS REAAL een verzoek tot kapitaalversterking
gedaan.

3. Toelichting op de kapitaalversterking vanuit de Staat
SNS REAAL heeft bekend gemaakt dat zij, naar aanleiding van de aankondiging door de Nederlandse overheid inzake de mogelijkheid van kapitaalversterking voor financiële ondernemingen zoals hiervoor toegelicht,
heeft nagedacht of zij van deze faciliteit gebruik zou willen maken. Met het
oog hierop heeft SNS REAAL contact gezocht met het ministerie van
Financiën en DNB om de mogelijkheden en eventuele wenselijkheid van
kapitaalversterking te bespreken.
SNS REAAL voldoet aan de criteria zoals die in de eerder aangehaalde
brief van 10 oktober jl. zijn geformuleerd met betrekking tot financiële
instellingen die voor kapitaalsteun in aanmerking kunnen komen. Ook
DNB is deze mening toegedaan. DNB en het ministerie van Financiën zijn
voorts tot de conclusie gekomen dat het in dit tijdgewricht verstandig is
om de solvabiliteit van SNS REAAL verder te versterken. Versterking van
kapitaal van financiële ondernemingen is een ontwikkeling die overal in
Europa gaande is. De afgelopen weken is duidelijk geworden dat veel
Europese banken en verzekeraars werken aan een verhoging van hun
kapitaal. De regering en DNB achten het, evenals SNS REAAL zelf, wenselijk dat SNS REAAL een sterke kapitaalpositie heeft die vergelijkbaar is
met andere financiële ondernemingen. Bovendien kan de versterkte solvabiliteit als extra buffer functioneren nu er nog altijd sprake is van onzekere
economische vooruitzichten.
Zoals ik u in de eerdergenoemde brief van 10 oktober jl. heb toegelicht,
kan een bijdrage van de Staat verschillende vormen aannemen. DNB, SNS
REAAL en het ministerie van Financiën hebben overleg gevoerd over de
wijze waarop de versterking van de solvabiliteitspositie van SNS REAAL
het beste vorm zou kunnen krijgen. In navolging van de ING en Aegon
transacties is gekozen voor een kapitaalversterking van de Staat die kwalificeert als «core tier 1 capital» en die zodanig is vormgegeven dat SNS
REAAL financiële prikkels ervaart om de injectie van de Staat in tijd te
beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 48

2

De Staat heeft het kapitaal van SNS REAAL op holding niveau met € 750
miljoen euro versterkt. Bij het bepalen van de wenselijke omvang van het
bedrag is ondermeer gekeken naar de resultaten van uitgevoerde stresstests en de uitgangspunten van rating agencies. Hierbij is tevens rekening
gehouden met de toezegging dat de Stichting Beheer SNS REAAL het
kapitaal van SNS REAAL met € 500 miljoen euro versterkt. Hiermee
bedraagt de totale kapitaalversterking, afkomstig van zowel de Staat als
de Stichting Beheer SNS REAAL, € 1 250 miljoen euro.
De investering van de Staat betreft € 750 miljoen aan securities met een
uitgifteprijs van € 5,25 per stuk. De jaarlijkse coupon per securitie is het
hoogste van:
1. 8,5 procent, of
2. 110 procent van het dividend over 2009, 120 procent van het dividend
over 2010 en 125 procent van het dividend over de jaren vanaf 2011.
Deze coupon wordt uitgekeerd als er door SNS REAAL dividend wordt
betaald over het voorgaande jaar.
Omdat SNS REAAL in 2008 een interim-dividend heeft uitgekeerd en de
investering een korte eerste coupon heeft, krijgt de Staat op 30 mei 2009
een uitkering van ongeveer € 31 miljoen euro (uitgaande van een
uitstaand bedrag van € 750 miljoen euro).
De kapitaalverstrekking is zodanig vormgegeven dat in de loop der jaren
de prikkels om de investering van de Staat te beëindigen, onder andere
vanwege de toenemende coupon, voor SNS REAAL toenemen. Als het
dividend in het betreffende jaar hoger is dan de coupon van 8,5 procent
wordt deze coupon verhoogd: in het eerste volle jaar tot 110 procent van
het dividend, in het jaar daarop tot 120 procent en daarna tot 125 procent.
Na drie jaar mag SNS REAAL beslissen om de securities te converteren in
gewone aandelen. Daaraan is onlosmakelijk verbonden dat de Staat er
dan voor mag kiezen de aankoopprijs van de securities in contanten terug
te krijgen (tegen 100% van de uitgifteprijs). Alvorens een dergelijke transactie kan plaatsvinden, dient SNS REAAL toestemming van de toezichthouder te verkrijgen.
De eerste € 250 miljoen euro kan tegen speciale voorwaarden worden
afgelost mits dit binnen één jaar al wordt terugbetaald; daarna gelden de
normale voorwaarden. SNS REAAL dient deze € 250 miljoen euro in
contanten terug te betalen en dient in dit geval de over dat jaar (of een
deel daarvan) verschuldigde coupon te betalen. Daarenboven dient SNS
REAAL een extra vergoeding te betalen, welke afhankelijk is van de
aandelenkoers. SNS REAAL betaalt geen extra vergoeding, indien de
koers lager is dan de uitgifteprijs. Is de koers hoger dan de uitgifteprijs
dan is wel een extra vergoeding verschuldigd. De maximale extra vergoeding, bij terugbetaling bij een koers van € 6,56 of meer, bedraagt € 32,5
miljoen euro (13% van 250 miljoen). Indien de koers tussen de uitgifteprijs
en € 6,56 ligt, geldt een pro rata vergoeding tussen de 0 en € 32,5 miljoen
euro (en tevens pro rata naar de periode binnen het eerste jaar waarover
SNS REAAL hiervan gebruik maakt).
Zoals gezegd kwalificeert de gekozen vorm van kapitaalversterking voor
accounting- en toezichtdoeleinden als eigen vermogen. Deze vorm beoogt
de markt vertrouwen te geven in een solide kapitaalstructuur van SNS
REAAL. Daarnaast vormt deze wijze van versterking ook een gezonde
financiële propositie voor de Staat, zonder de belangen van SNS REAAL
en haar aandeelhouders uit het oog te verliezen.
De (financiële) voorwaarden die aan de transactie zijn verbonden zorgen
ervoor dat de marktwerking in Nederland zo min mogelijk wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 48

3

verstoord. De transactie is marktconform vormgegeven. Overigens draagt
SNS REAAL de uitvoeringskosten van de transactie. Zie in dit kader ook
paragraaf 8 Concurrentieaspecten.

4. Waardering
Bij de onderhandelingen over de prijs en het rendement van de kapitaalinjectie is, in navolging van ING en Aegon, aansluiting gezocht bij de
marktprijs van de aandelen van SNS REAAL. De recente beurskoers van
het aandeel is het uitgangspunt geweest bij de waardebepaling van de
securities: De slotkoers op 11 november jl. lag op € 5,28 euro en de slotkoers op 12 november jl. lag op € 5,00 euro.
In het onderhandelingsproces is aansluiting gezocht bij deze koersontwikkeling, en is de uitgifteprijs van de securities vastgesteld op een
bedrag van € 5,25. De Staat heeft zich ten aanzien van waardering laten
adviseren door zakenbankiers. De kosten van dit advies zullen voor rekening komen van SNS REAAL.

5. Governance en bezoldigingsbeleid
De afspraken met SNS REAAL op dit gebied zijn vergelijkbaar met de
afspraken die zijn gemaakt met ING en Aegon. Afgesproken is dat de
overheid twee leden voor de Raad van Commissarissen van SNS REAAL
zal voordragen. Deze commissarissen beschikken over een goedkeuringsrecht ten aanzien van belangrijke beslissingen, zoals voorgenomen fusies
of overnames ter waarde van meer dan 25 procent van het eigen vermogen van SNS REAAL. Op deze wijze is gewaarborgd dat de Staat invloed
kan uitoefenen op belangrijke beslissingen die een impact zouden kunnen
hebben op haar investering. Bovendien treden deze commissarissen toe
tot de verschillende Committees van de Raad van Commissarissen.
Zoals ik in mijn brief van vrijdag 10 oktober jl. heb medegedeeld, stel ik
aan instellingen die gebruik maken van de mogelijkheid om hun kapitaal
te versterken voorwaarden met betrekking tot het beloningsbeleid. Met
SNS REAAL heb ik afgesproken dat de leden van de Raad van Bestuur van
SNS REAAL afstand zullen doen van hun bonussen over 2008. Daarnaast
zal, conform de Code Tabaksblat de vertrekregeling beperkt worden tot
één vast jaarsalaris. Op het toekomstige bezoldigingsbeleid kunnen de
door de Staat voorgedragen commissarissen invloed uitoefenen via de
Raad van Commissarissen. Voorstellen over veranderingen in het bezoldigingsbeleid aan de aandeelhouders moeten namelijk door de door de
Staat voorgedragen commissarissen worden goedgekeurd; zonder deze
goedkeuring kunnen dergelijke voorstellen dus niet aan de aandeelhouders worden voorgelegd.

6. Gevolgen voor het bedrijf en de werknemers
De Nederlandse staat heeft geen direct aandeel in SNS REAAL genomen
en zal dan ook geen aandeelhoudersrol vervullen. Dit ligt anders indien
uiteindelijk tot conversie van de securities in aandelen zou worden overgegaan.
Wat betreft de werknemers van SNS REAAL verandert er niets als gevolg
van deze kapitaalinjectie. SNS REAAL heeft zich gecommitteerd aan de
ontwikkeling van een duurzaam beloningsbeleid voor de Raad van
Bestuur en senior management om ervoor te zorgen dat ze in lijn zijn en
blijven met nieuwe internationale standaarden. Hierbij zullen, rekening
houdend met het gelopen risico, de prikkels worden versterkt voor lange
termijn waardevorming en het minimaliseren van «rewards for failure».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 48

4

7. Financiële consequenties voor de Staat en de burger
De investering van de Staat van € 750 miljoen euro heeft geen rechtstreekse gevolgen voor de belastingbetaler. De investering kan worden
aangemerkt als een financiële transactie. De Nederlandse Staat leent voor
zo’n transactie op de financiële markten. Bij een dergelijke financiële
transactie staat tegenover de verschaffing van kapitaal door de Staat ook
een groter bezit van de Staat in de vorm van de staatsdeelneming. Dit
betekent dat het geheel in beginsel neutraal verloopt. De financiering
hiervan telt dus niet mee in het EMU-saldo.
Voor de bovengenoemde transactie geldt wel dat de overheidsschuld
toeneemt. Dit leidt tot hogere rentelasten voor de Staat. Daar staan echter
hogere opbrengsten voor de Staat tegenover. De te verwachten coupon is
naar verwachting meer dan de extra rentelasten op de overheidsschuld.
Het is nog onduidelijk wat de uiteindelijke opbrengst zal zijn van de afstoting van de investering. Overigens merk ik op dat dividendopbrengsten en
renteopbrengsten wel meetellen in het EMU-saldo. Conform de aangepaste begrotingsregels van het Kabinet zullen alle kosten en opbrengsten
van interventies in de financiële sector – dus ook die uit hoofde van deze
kapitaalversterking van SNS REAAL – aangemerkt worden als niet relevant voor het uitgavenkader.
De budgettaire verwerking van de gehele financiering zal plaatsvinden op
hoofdstuk IXB van de Rijksbegroting bij het eerstvolgende budgettaire
verwerkingsmoment. Dit zal bij de Najaarsnota gebeuren (tweede suppletoire begroting 2008).

8. Concurrentieaspecten
De faciliteit die op 9 oktober jl. door de Nederlandse Staat beschikbaar is
gesteld, is gericht op gezonde en levensvatbare financiële ondernemingen
die met onvoorziene schokken te kampen hebben. Aan gebruik van deze
faciliteit door de financiële instellingen zijn door de Staat voorwaarden
gesteld, die al eerder aan u zijn gecommuniceerd in de eerdergenoemde
brief van 10 oktober jl.
Met deze maatregel is niet beoogd om enig concurrentievoordeel voor
SNS REAAL ten opzichte van andere financiële instellingen te bewerkstelligen. Het is uiteraard de bedoeling van de Nederlandse Staat er nauwlettend op toe te blijven zien dat sprake blijft van een gelijk speelveld binnen
de Nederlandse financiële sector. Hiertoe is onder meer overeengekomen
dat SNS REAAL in haar commerciële uitingen geen (oneigenlijk) gebruik
maakt van deze kapitaalversterking.
Er is ten aanzien van de kapitaalversterking reeds contact geweest met de
Europese Commissie over de vormgeving en het karakter van deze maatregel. Nederland zal in goed overleg blijven met de Europese Commissie
en de informatie, die de Europese Commissie nodig heeft om tot een
oordeel te komen, zo spoedig mogelijk verstrekken. Het is vervolgens aan
de Europese Commissie om een oordeel te vellen over de vraag of sprake
is van staatssteun.
Tot slot kan ik u meedelen dat de Europese Commissie op 12 november jl.
de kapitaalinjectie van € 10 mld door de Nederlandse Staat in ING heeft
goedgekeurd.
Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 48

5