Aan

Vaste Kamercommissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Van

Jessica van Ruitenburg

Datum

Doorkiesnummer

27 mei 2019

088-3681834

Ons Kenmerk

Email contactpersoon

jessica.vanruitenburg@fnv.nl
Betreft / Onderwerp

Bijlage(n)

Inbreng FNV t.b.v. hoorzitting Arme ouderen dd. 3 juni 2019

-

Position paper FNV ten behoeve van hoorzitting Arme ouderen
Algemeen
De Tweede Kamer organiseert op 3 juni een hoorzitting over de inkomenspositie van ouderen boven
de 55 jaar. Daarbij moet onderscheid gemaakt worden tussen de groep in de ‘werkzame’ leeftijd en de
groep in de AOW-gerechtigde leeftijd.
De wijze waarop Nederland de oudedagsvoorziening heeft georganiseerd, door de AOW en het
pensioenstelsel, heeft er voor gezorgd dat in Nederland ouderdom niet synoniem staat met armoede.
Met veel ouderen gaat het financieel gezien goed. Uit de SCP publicatie “Armoede in kaart 2018” blijkt
dat zowel alleenstaanden als paren in de AOW-gerechtigde leeftijd het minste kans op armoede
lopen1. Dat is een groot goed en we moeten er zorg voor dragen dat dit in de toekomst ook zo blijft.
De FNV maakt zich hier zorgen over vanwege het niet indexeren van de AOW en doordat toegestaan
wordt dat het snel gegroeide aantal zzp-ers en mensen met flexibele arbeidscontracten te vaak weinig
tot geen aanvullend pensioen opbouwen.
Desondanks zijn er ook groepen ouderen waar het (financieel) minder goed mee gaat. Bijvoorbeeld
mensen met een AOW-gat of mensen met enkel een AOW-uitkering. Maar ook de oudere ouderen
(90+) leven relatief vaak in armoede, omdat zij vaker geen pensioen hebben opgebouwd. Bovendien
daalt de koopkracht van ouderen, omdat AOW en de pensioenen al jaren niet worden geïndexeerd
terwijl de vaste lasten wel stijgen.

1

https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2018/armoede-bij-kinderen-en-volwassenen/

Hertogswetering 159
3543 AS Utrecht

Postbus 9208
3506 GE Utrecht

T 088-368 03 68
I fnv.nl

Datum

Kenmerk

27 mei 2019

Pagina

2 van 3

Ouderen in de ‘werkzame’ leeftijd tussen de 50 en 65 lopen volgens het CBS een relatief groter risico
op armoede2. In deze groep wordt een steeds groter deel wegens arbeidsongeschiktheid of
werkloosheid afhankelijk van een uitkering. De kans dat zij nog aan het werk komen is klein, onder
andere door leeftijdsdiscriminatie. Bovendien werken zij dan relatief vaak in deeltijdbanen op of rond
het minimumloon waardoor ze moeilijk rond kunnen komen.
FNV onderzoek Inkomenspositie ouderen
In 2017 heeft de FNV onderzoeksbureau SEO Economisch Onderzoek opdracht gegeven de
inkomenspositie van ouderen in kaart te brengen3. Uit het rapport blijkt onder meer dat het
gemiddelde huishoudinkomen van ouderen gemiddeld flink beter is dan twintig jaar geleden. Zo is het
aanvullend pensioen van mensen die meer recent met pensioen zijn gegaan beduidend hoger, is de
pensioenleeftijd hoger waardoor er langer doorgewerkt wordt en er zo over meer jaren een pensioen
wordt opgebouwd. Bovendien is vaker sprake van tweeverdieners, waardoor de partner ook meer
pensioen heeft opgebouwd. Ondanks deze verbetering blijken er nog steeds relatief veel huishoudens
te zijn met een zwakke inkomenspositie. Hierbij zijn er drie groepen die opvallen:
(1) Oudere ouderen (75-plussers)
(2) Gescheiden vrouwen
(3) Ouderen met een niet-westerse migratie-achtergrond
Oudere ouderen
Oudere ouderen (75-plussers) leven vaker dan jongere ouderen alleen van de AOW of van de AOW
met een klein aanvullend pensioen. Van de negentig-plussers leeft 16 procent (bijna 11.500
huishoudens) van enkel de AOW en 43 procent (ruim 31.000 huishoudens) van enkel de AOW met een
aanvulling van maximaal € 5.000,- per jaar. Van de 65-69 jarigen geldt dit voor slechts 6 procent,
respectievelijk 14 procent van de huishoudens.
Oudere ouderen hebben relatief vaak een laag inkomen omdat zij minder vaak een aanvullend
pensioen hebben opgebouwd, dat gemiddeld ook lager is dan bij jongere ouderen. Het gemiddeld
aanvullend pensioen van 90-plussers is € 10.000,- per jaar lager dan het gemiddeld pensioen van
jongere ouderen (65-69-jarigen). Daarnaast zijn oudere ouderen vaker verweduwd en ontvangen
daardoor een (lager) partnerpensioen.
Gescheiden vrouwen
De inkomenspositie van oudere gescheiden vrouwen is zwak, ruim 30 procent (bijna 33.000
huishoudens) van de oudere gescheiden vrouwen leeft enkel van de AOW. Van de totale groep oudere
echtparen leeft slechts ruim 3 procent van alleen de AOW.
Gescheiden vrouwen hebben relatief vaak een laag inkomen omdat zij geen aanvullend pensioen
hebben opgebouwd. Zij zijn thuis gebleven om voor het huishouden (en de kinderen) te zorgen.
Daarnaast kwamen vrouwen die vóór 1981 zijn gescheiden vaak niet in aanmerking voor de
verevening van het pensioen dat door de partner is opgebouwd tot de scheiding.
Ouderen met een niet-westerse migratie-achtergrond
Ruim 40 procent (ruim 25.000 huishoudens) van de oudere met een niet-westerse migratieachtergrond (65-plussers) leeft onder de armoedegrens. Van de ouderen met een Nederlandse
afkomst leeft 3 procent onder de armoedegrens.
2
3

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/03/langdurige-armoede-verder-toegenomen-in-2016
http://www.seo.nl/uploads/media/2017-09_Inkomenspositie_ouderen.pdf

Datum

Kenmerk

27 mei 2019

Pagina

3 van 3

De ouderen met een niet-westerse migratie-achtergrond hebben relatief vaak een laag inkomen
omdat de zogenaamde “eerste generatie” een fors mindere AOW-aanspraak hebben. Zij zijn pas op
latere leeftijd in Nederland komen wonen en hebben vaak geen volledige AOW opgebouwd.
Ontwikkeling Sociaal minimum in relatie tot stijging vaste lasten
De hoogte van de AOW is afhankelijk van de hoogte van het Wettelijk Minimumloon. De laatste jaren
is dit niet evenredig meegestegen met de vaste lasten zoals huur, zorgkosten en energie. De SER
constateerde al eerder in het advies Opgroeien zonder armoede dat het minimumloon en het sociaal
minimum niet evenredig zijn meegestegen met de stijging van de vaste lasten waardoor huishoudens
in de knel kunnen komen4. Met name ouderen met een klein pensioen of enkel AOW kunnen hierdoor
in de knel komen. Bovendien zijn ouderen boven de 55 relatief vaker werkloos of arbeidsongeschikt en
daardoor ook afhankelijk van een uitkering. Dit zijn situaties waarin ook minder pensioen wordt
opgebouwd.
De FNV is van mening dat het Wettelijk Minimumloon en het daarvan afgeleide sociaal minimum te
laag is om van te kunnen leven en verhoogd zou moeten worden. Om die reden is de FNV onlangs
gestart met een campagne om het Wettelijk Minimumloon te verhogen naar 14 euro. Voor zowel
werkenden als niet-werkenden is dit van groot belang om in hun bestaanszekerheid te kunnen
voorzien.
Inkomenspositie van toekomstige ouderen
Nu al zien we dat de ouderen met geen aanvullend pensioen of slechts een klein pensioen het
financieel moeilijk hebben. De FNV vreest dat dit in de toekomst een nog groter probleem zou kunnen
worden. Aangezien er nu steeds meer werkenden zijn die geen pensioen opbouwen (waaronder
flexwerkers en zzp-ers), zullen er meer ouderen zijn met geen of slechts een klein aanvullend
pensioen. Ook zijn er werknemers die geen pensioen opbouwen5.
Tot slot
Hoewel het met de grote meerderheid van de ouderen in Nederland financieel goed gaat, zijn er
groepen waar de FNV zich zorgen over maakt.
In het kort pleit de FNV voor het volgende:
 Repareer het AOW-gat.
 Verhoog het sociaal minimum en WML om de bestaanszekerheid van ouderen te vergroten.
 Indexatie van pensioenen en een adequaat pensioen voor iedereen, ook voor zelfstandigen en
bij uitzend- en tijdelijke contracten.
 Een betere handhaving van het verbod op leeftijdsdiscriminatie.
 Het terugdringen van overbodige flexibele arbeid.

4

SER, Opgroeien zonder armoede. 2017, pagina 80 https://www.ser.nl//media/ser/downloads/adviezen/2017/opgroeien-zonder-armoede.pdf
5
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/45/witte-vlek-op-pensioengebied-2016