Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 497

Passend onderwijs

Nr. 422

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2021
Onderwijs moet toegankelijk zijn voor alle leerlingen, zodat elke leerling
de kans krijgt om zich te ontwikkelen. Daarom is in 2014 passend
onderwijs ingevoerd. Passend onderwijs is voor alle kinderen en jongeren
die een ondersteuningsbehoefte hebben in het funderend onderwijs, om
te zorgen dat zij in hun regio een passend aanbod kunnen krijgen.
Uit de evaluatie van het passend onderwijsbeleid in 20201 is gebleken dat
het ondersteuningsaanbod de afgelopen jaren op veel plekken beter is
geworden, maar dat we zeker nog niet alles hebben bereikt wat we willen
voor leerlingen, leraren en ouders. Daarom heb ik in november 2020 de
verbeteraanpak passend onderwijs gepresenteerd.2 De verbeteraanpak is
enerzijds gebaseerd op meer dan 70 deelstudies over passend onderwijs
van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO), en anderzijds
op de vele intensieve gesprekken die ik heb gevoerd met leerlingen,
leraren, ouders, schoolleiders en bestuurders en hun vertegenwoordigers.
De verbeteraanpak bestaat uit 25 maatregelen, om nog meer leerlingen zo
passend mogelijke ondersteuning te kunnen geven. In 2027 vindt opnieuw
een evaluatie van het passend onderwijsbeleid plaats. Het monitoringsprogramma naar de doelstellingen van passend onderwijs loopt van
2021–2027. Voor het inclusiever maken van onderwijs is 15 jaar
uitgetrokken.
De verbeteraanpak is tot stand gekomen met groot draagvlak vanuit het
onderwijsveld. De uitvoering verloopt via dezelfde werkwijze: in samenwerking met een brede vertegenwoordiging van partijen die gelieerd zijn
aan passend onderwijs, met zoveel mogelijk input van de praktijk. In deze

1

Eindrapport en laatste deelonderzoeken ten behoeve van de evaluatie passend onderwijs,
Kamerstuk 31 497, nr. 364.
2
Evaluatie en Verbeteraanpak Passend Onderwijs, Kamerstuk 31 497, nr. 371.

kst-31497-422
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

1

brief en de bijbehorende bijlage3 wil ik met u de voortgang van de
verbeteraanpak delen. Ik ga eerst in op de huidige context in het
onderwijs. Daarna deel ik de voortgang van de verbeteraanpak aan de
hand van behaalde resultaten en dilemma’s. Om passend onderwijs te
verbeteren, is ook een betere samenwerking tussen onderwijs en zorg van
belang. Daarom informeer ik u tot slot over de stand van zaken rondom de
samenwerking onderwijs en zorg, in navolging op de onderwijszorgbrief
van deze zomer.4
Context: corona, het Nationaal Programma Onderwijs en de
huidige omstandigheden in het onderwijs
Het jaar 2021 stond in het teken van de coronacrisis en de gevolgen ervan.
Het onderwijs kreeg te maken met scholensluitingen, en leerlingen
daardoor met leervertragingen en zorgen over hun welbevinden.5 De
coronacrisis heeft daarmee invloed gehad op passend onderwijs en de
ondersteuning die leerlingen hebben gekregen en ook op het in gang
zetten van de maatregelen uit de verbeteraanpak. Alle professionals in het
onderwijs hebben ontzettend hard gewerkt om het onderwijs en de
benodigde ondersteuning zo veel mogelijk door te laten gaan en
verdienen daarvoor een groot compliment.
Toch heeft niet elke leerling kunnen krijgen wat die nodig heeft. Daarom
gaat alle aandacht in het onderwijs en daarbuiten eerst uit naar herstel, in
de vorm van het Nationaal Programma Onderwijs. Deze herstelperiode is
tegelijk ook een kans. Net als bij het bieden van passend onderwijs, gaan
we uit van de ondersteuningsbehoefte van een leerling: wat heeft de
leerling nu nodig om bij te trekken, (weer) goed te leren en zich goed te
voelen op school? Scholen hebben geïnvesteerd in een goede ondersteuningsstructuur en maatwerkoplossingen zoals afstandsonderwijs. Ik hoop
dat de goede lessen uit deze herstelperiode worden doorgezet na afloop
van het Nationaal Programma Onderwijs. Ik zie namelijk dat leerlingen
met én zonder ondersteuningsbehoefte baat hebben bij deze manier van
werken.
Bovenop dit alles, hebben de huidige omstandigheden binnen het
onderwijs effect op hoe het gaat met passend onderwijs. Het personeelstekort en de werkdruk bij leraren en andere professionals in de school,
maken het niet altijd makkelijk om passend onderwijs daadwerkelijk te
verbeteren en om de route naar inclusiever onderwijs in te zetten of voort
te zetten. De verbeteraanpak staat daarom niet op zichzelf, maar moet in
wisselwerking worden gezien met de aanpak om meer leraren voor de
klas te krijgen en de kwaliteit van het onderwijs te verhogen. Alleen dan
kunnen de leerlingen met een ondersteuningsbehoefte echt krijgen wat zij
nodig hebben.
Voortgang verbeteraanpak
Dit jaar ben ik gestart met het uitvoeren van de verbeteraanpak. Er is in
samenwerking met (vertegenwoordigers uit) het onderwijsveld hard
gewerkt aan de verdere verbetering van passend onderwijs. De uitvoering
van alle maatregelen is te omvangrijk om tegelijk op te pakken, gezien de
beschikbare capaciteit en belastbaarheid van het veld (zoals hierboven
beschreven). De eerste prioriteit heeft de afgelopen periode gelegen bij
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Reactie op verzoek commissie inzake een overzicht van de uitvoering van afspraken over de
samenwerking tussen het collectieve onderwijssysteem en het individuele (jeugd)zorgsysteem,
Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 415.
5
Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021, Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

2

zaken die concrete impact hebben op de relatief korte termijn voor
leerlingen en ouders en zaken die eerst gerealiseerd moeten worden
omdat deze een basis leggen voor andere trajecten. Ondanks de soms
moeilijke omstandigheden, zijn daarin mooie resultaten bereikt en ben ik
trots op de stevige basis die is gelegd om de komende jaren passend
onderwijs verder te verbeteren. Leerlingen, leraren en ouders geven aan
nog niet altijd concrete verbetering in de dagelijkse praktijk te ervaren.
Met de verdere implementatie van de gestarte maatregelen zal daar in de
komende jaren verandering in moeten komen.
In bijgevoegde voortgangsrapportage is een totaaloverzicht opgenomen,
met daarin:
– Informatie over de aanpak en de samenwerking;
– Voortgang op de uitvoering van de 25 maatregelen uit de verbeteraanpak en de moties en toezeggingen;
– Een update over de stappen richting inclusiever onderwijs; en
– Informatie over de aanpak van de monitoring passend onderwijs.
Behaalde resultaten
Waar het gaat om resultaten die zijn behaald, licht ik er hier graag een
aantal uit. Zo heb ik gezamenlijk met betrokken partijen gewerkt aan de
totstandkoming van een leidraad voor het opzetten van de ouder- en
jeugdsteunpunten bij samenwerkingsverbanden (maatregel 7). Het is
namelijk belangrijk dat leerlingen en ouders hun rechten rondom
ondersteuning goed in beeld hebben en een goed beeld krijgen van het
aanbod in de regio, zodat zij hierover het gesprek kunnen aangaan met de
school. De handreiking is opgesteld door de vertegenwoordigers van
samenwerkingsverbanden, ouders en jeugd en het Ministerie van OCW. In
oktober 2021 is deze handreiking verspreid onder alle samenwerkingsverbanden. Daarbij is de afspraak gemaakt dat elk samenwerkingsverband
eind van dit schooljaar een functionerend steunpunt heeft met in elk geval
een informatiefunctie. Ik stel het komende half jaar middelen beschikbaar
voor een vliegende brigade die samenwerkingsverbanden kan ondersteunen bij het opzetten of verder ontwikkelen van hun ouder- en
jeugdsteunpunt. In de leidraad is expliciet opgenomen dat samenwerkingsverbanden de steunpunten moeten opzetten samen met ouders en
jeugdigen in de regio. Ik zal hier de komende jaren op monitoren. Hiermee
is de motie van het lid Van den Hul c.s. uitgevoerd.6
In de verbeteraanpak is ook afgesproken dat de bovenmatige reserves van
samenwerkingsverbanden versneld worden afgebouwd, zodat het geld
dat bedoeld is voor extra ondersteuning ook daadwerkelijk ingezet wordt
om bij te dragen aan goed onderwijs voor de leerling (maatregel 23). De
gezamenlijke samenwerkingsverbanden hebben daarvoor een plan
opgesteld. In 2021 zien we dat met de uitvoering van deze plannen een
goede eerste stap is gezet en dat de bovenmatige reserves worden
ingezet om de ondersteuning in reguliere scholen te verbeteren. Hierover
heb ik u eerder al nader geïnformeerd.7
Ook heb ik de subsidie aan het Steunpunt Passend Onderwijs verlengd
(maatregel 24), zodat onderwijsprofessionals, schoolbesturen en
leidinggevenden van samenwerkingsverbanden nog gemakkelijker
informatie, kennisdeling en goede voorbeelden kunnen vinden om de
volgende stappen in passend onderwijs te zetten.8
6

Kamerstuk 31 497, nr. 375.
Brief: 1e monitor afbouw bovenmatige vermogens samenwerkingsverbanden passend
onderwijs, Kamerstuk 31 497, nr. 418.
8
Home – Steunpunt Passend Onderwijs (steunpuntpassendonderwijs-povo.nl).
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

3

Uw Kamer heeft de gewijzigde motie van het lid Kwint c.s. aangenomen,
waarin wordt verzocht om een landelijke norm voor basisondersteuning,
de ondersteuning die een leerling op elke school moet kunnen
ontvangen.9 De afgelopen periode is gebruikt om de landelijke norm die is
meegeleverd met de verbeteraanpak, concreter te maken (maatregel 2). Ik
vind het belangrijk dat er een gedeeld beeld is over de basisondersteuning. Uit de gesprekken met het veld blijkt dat de meningen sterk
uiteenlopen over hoe een landelijke norm er concreet uit moet zien.
Hoewel de norm zelf nog verder wordt vormgegeven, vindt u in de
bijlage10 wel een stappenplan. Dit is een gezamenlijk ontwikkeld
hulpmiddel voor scholen om basisondersteuning concreet in te richten en
om een beeld te krijgen van wat zij kunnen doen bij een ondersteuningsbehoefte. Het biedt daarnaast helderheid voor ouders en leerlingen over
wat zij kunnen verwachten.
Er zijn daarnaast nog enkele andere belangrijke resultaten behaald. Zo
heb ik, in aanloop naar inclusiever onderwijs, de experimenten voortgezet
die het mogelijk maken om intensieve samenwerking tussen speciale en
reguliere scholen aan te gaan. Hiermee is de motie van de leden Rog en
Van Meenen uitgevoerd.11Ook zijn de onderzoekskaders van de Inspectie
van het Onderwijs (hierna: inspectie) voor scholen, schoolbesturen en
samenwerkingsverbanden vernieuwd, waarbij er meer aandacht is voor
passend onderwijs, en is de capaciteit bij de inspectie uitgebreid
(maatregel 13). Hiermee kan ook via het toezicht worden bijgedragen aan
het verder verbeteren van passend onderwijs. Daarnaast ben ik met de
lerarenopleidingen en de beroepsgroep in gesprek over de manieren
waarop leraren (in de opleiding) op passend onderwijs worden
voorbereid, aansluitend bij maatregel 17 van de verbeteraanpak en zoals
gevraagd in de motie van de leden Van der Hul en Westerveld.12
Begin 2022 zal een brochure voor leraren in het primair onderwijs
verschijnen over de ruimte in regels rondom passend onderwijs
(maatregel 14). Nog dit schooljaar wordt een brief naar schoolbesturen
gestuurd over onder andere de zorgplicht (maatregel 3). De brief wordt
gestuurd naar aanleiding van een onderzoek naar toelatingsbeleid, en
wijst schoolbesturen op de betekenis van en hun verantwoordelijkheden
rondom zorgplicht, zodat leerlingen met een ondersteuningsbehoefte en
hun ouders niet meer worden «weggeadviseerd» zonder dat onderzoek is
gedaan en een passende plek is gevonden.
Zoals aangegeven in de verbeteraanpak passend onderwijs heb ik de
ambitie om over 15 jaar een aanzienlijke stap gezet te hebben richting
inclusiever onderwijs, waarbij leerlingen met en zonder ondersteuningsbehoefte vaker samen dicht bij huis naar dezelfde school kunnen en elkaar
ontmoeten op het schoolplein en in de klas. Voor leerlingen waar dat voor
nodig is, blijft er daarbij plek in een specialistische setting. Omdat scholen
in het afgelopen jaar vooral bezig waren met de coronacrisis, het NP
Onderwijs en het wegwerken van de vertragingen, lag de prioriteit bij
andere zaken dan het nadenken over en toewerken naar inclusiever
onderwijs. Inmiddels hebben meerdere veldpartijen aangegeven dat er
behoefte is om hierin volgende stappen te zetten, mede vanwege de
maatschappelijke discussie over kansengelijkheid. OCW neemt de
komende periode het voortouw om met elkaar de beweging die in dit
kader op gang is gekomen verder te brengen. Belangrijk daarbij is wel dat

9

Kamerstuk 31 497, nr. 328.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
11
Kamerstuk 31 497, nr. 386.
12
Kamerstuk 31 497, nr. 324.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

4

rekening gehouden wordt met de huidige situatie in de scholen door
toedoen van corona, het personeelstekort en de werkdruk bij leraren.
Tot slot bezie ik in de komende periode op welke manier ik het meest
effectief invulling kan geven aan de in het kader van de begrotingsbehandeling aangenomen motie van het lid Westerveld, waarin wordt verzocht
om 3 miljoen vrij te maken om de uitvoering van de verbeteraanpak
passend onderwijs te versnellen.13
Dilemma’s
Naast de afronding van maatregelen en concrete (tussen)resultaten
werken we hard en gestaag door aan de uitvoering van de verbeteraanpak. In de voortgangsrapportage ziet u hoe ik dit samen met
onderwijspartijen aanpak, wat we al hebben gedaan en welke stappen
zullen volgen. Dat we zo goed op weg zijn, is een positief gegeven. Ik zie
namelijk dat het uitwerken van de maatregelen op allerlei vlakken
dilemma’s met zich meebrengt. Zoals hierboven al genoemd, blijven de
huidige omstandigheden binnen het onderwijs een dilemma, zoals de
werkdruk, het personeelstekort en de coronacrisis. Daarnaast moeten veel
perspectieven worden meegenomen om te zorgen dat de maatregelen
zodanig worden uitgevoerd, dat de leerling echt de ondersteuning krijgt
die nodig is. Een ander dilemma is dat de bestaande uitvoeringspraktijk
van passend onderwijs verschilt per regio. Dit komt doordat dat de regio’s
binnen de wettelijke kaders bewust veel ruimte hebben gekregen om
passend onderwijs aan te laten sluiten bij de specifieke omstandigheden
in de regio. De maatregelen moeten effect hebben op regio’s waar echt
wat te verbeteren valt, maar moeten tegelijk de regio’s die het al heel
goed doen niet in de weg zitten. In de voortgangsrapportage ga ik in op
de dilemma’s die spelen bij de afzonderlijke maatregelen.
Stand van zaken samenwerking onderwijs en (jeugd)zorg
De afgelopen jaren is door het Ministerie van OCW en het Ministerie van
VWS intensief samengewerkt aan een verbetering van de aansluiting
tussen de stelsels van onderwijs en (jeugd)zorg. In de Kamerbrief van
12 juli 2021 over onderwijs-jeugdzorg bent u geïnformeerd over de stand
van zaken hiervan en de resterende knelpunten.14In een schriftelijke
overleg met uw Kamer zijn nadere vragen hierover beantwoord.
Hieronder informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris van VWS,
over de recente ontwikkelingen en doen wij enkele moties af.
Onderwijszorgarrangementen
Zoals aangekondigd in de derde onderwijs- en zorgbrief15 zetten de
Staatssecretaris van VWS en ik stappen om meer ruimte voor maatwerk in
onderwijszorgarrangementen te realiseren. Sinds mei 2021 begeleidt BMC
15 onderwijszorginitiatieven in de proeftuinen onderwijszorgarrangementen.16 Met de proeftuinen willen wij initiatieven helpen met hun
zoektocht naar onderwijs, dat voldoet aan de deugdelijkheidseisen voor
kinderen die ook intensieve zorg nodig hebben. De proeftuinen lopen tot

13

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 54.
Brief: Reactie op verzoek commissie inzake een overzicht van de uitvoering van afspraken over
de samenwerking tussen het collectieve onderwijssysteem en het individuele (jeugd)zorgsysteem, Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 415.
15
Brief: De derde onderwijs- en zorgbrief, Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 372.
16
Kamerstuk 31 497, nr. 376.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

5

en met mei 2022. Hierover hebben wij u bij de beantwoording van het
verslag schriftelijk overleg van 7 oktober jl. geïnformeerd.17
Na de proeftuinen start het experiment onderwijszorgarrangementen,
waarin wij de ervaringen uit de proeftuinen meenemen. In dit experiment
wordt een aantal wettelijke belemmeringen voor onderwijszorgarrangementen weggenomen en wordt meer ruimte gegeven aan scholen en
samenwerkingsverbanden die samenwerken met de zorg in een onderwijszorgarrangement. Het experiment start naar verwachting op 1 januari
2023. Hiervoor bereid ik een algemene maatregel van bestuur (AMvB)
voor. Van 1 november tot 1 december jl. heeft de internetconsultatie van
het ontwerpbesluit van de AMvB plaatsgevonden.18 Deze consultatie heeft
burgers, stakeholders en belanghebbenden de mogelijkheid geboden om
inhoudelijk op het ontwerpbesluit te reageren. De AMvB zullen wij in het
najaar van 2022 bij uw Kamer voorhangen.
Doorzettingsmacht bij de Inspectie van het Onderwijs
De motie van het lid Kwint19verzoekt de regering om ter bescherming van
initiatieven zoals zorgboerderijen, doorzettingsmacht bij de inspectie te
beleggen, teneinde een schoolbestuur een aanwijzing te kunnen geven
om de samenwerking met een initiatief dat onderwijs buiten school
aanbiedt aan te gaan. Ik steun de gedachte achter de motie om waar dat
van belang is voor leerlingen een integrale samenwerking tussen een
schoolbestuur en een initiatief dat informeel onderwijs geeft en zorg
verleent, te realiseren. Dit kan helpen om kinderen met een complexe
ondersteuningsbehoefte die nu dreigen uit te vallen, thuiszitten of zijn
vrijgesteld van leerplicht (artikel 5 onder a) tijdelijk maatwerk te bieden. Ik
zie het beleggen van een doorzettingsmacht bij de inspectie echter niet als
passende oplossing om duurzame integrale samenwerking tussen
onderwijs- en zorgpartijen te realiseren.
De verantwoordelijkheid voor een dekkend netwerk aan onderwijs- en
ondersteuningsvoorzieningen ligt bij de samenwerkingsverbanden
passend onderwijs. Zij hebben als taak een dekkend onderwijs- en
ondersteuningsaanbod te realiseren en om daarin keuzes te maken.
Binnen het samenwerkingsverband worden afspraken gemaakt met de
schoolbesturen over hun bijdrage aan dat dekkend aanbod. Het is de
verantwoordelijkheid van schoolbesturen om een passende plek te vinden
voor ieder kind en daar ziet de inspectie op toe. Een aanwijzing van de
inspectie aan een schoolbestuur om verplicht de samenwerking aan te
gaan, past niet in deze werkwijze. Daarmee komt de onafhankelijkheid van
de inspectie in het geding.
Als blijkt dat er geen dekkend aanbod is, treedt de inspectie op richting
het samenwerkingsverband. Daarnaast kan de onderwijsinspectie
beoordelen of het schoolbestuur onder wiens verantwoordelijkheid het
onderwijs binnen een aangegane samenwerking valt, voldoet aan de
normen voor basiskwaliteit, zoals vastgelegd in de onderwijswetgeving.
Voor het doel van de motie, namelijk het mogelijk maken van meer
integrale samenwerking tussen onderwijs en (zorg)initiatieven, zet ik me
op verschillende manieren in. Met het experiment onderwijszorgarrangementen geef ik invulling aan het doel om maatwerk in het onderwijsaanbod te bieden aan kinderen met een complexe ondersteuningsbe17

Kamerstuk 26 695, nr. 136.
Overheid.nl | Consultatie Besluit experiment onderwijszorgarrangementen (internetconsultatie.nl).
19
Kamerstuk 31 497, nr. 300.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

6

hoefte, die tussen wal en schip van onderwijs en zorg vallen. Met dit
experiment – waarin op een aantal punten kan worden afgeweken van de
huidige wet- en regelgeving – wordt de samenwerking tussen samenwerkingsverbanden, schoolbesturen, onderwijszorginitiatieven, gemeenten
en/of zorgkantoren gestimuleerd. Het experiment moet uiteindelijk inzicht
bieden in of, en zo ja, hoe aanpassing in wet- en regelgeving meer
integrale samenwerking structureel mogelijk kan maken.
NP Onderwijs voor niet-ingeschreven jeugdigen
Het doel van het NP Onderwijs is om de door de coronacrisis ontstane
vertragingen op zowel cognitief als sociaal-emotioneel gebied in te halen.
Daarnaast wordt ingezet op het welbevinden van de leerlingen. Deze
middelen zijn ook bedoeld voor kinderen en jongeren die zijn uitgevallen
uit het onderwijs.20 Wij hebben scholen en gemeenten opgeroepen de
middelen van het NP Onderwijs in te zetten voor alle leerlingen die onder
de verantwoordelijkheid van een school vallen, dus ook de leerlingen die
staan ingeschreven, maar geen lessen op school volgen.21, 22 Vervolgens
zijn, mede dankzij de ingediende motie van Kamerleden Wetselaar en
Futselaar, extra middelen vrijgemaakt voor niet-ingeschreven jeugdigen.23
Voor hen kan de afstand tot het onderwijs in de coronacrisis verder zijn
toegenomen. Het doel is om hen weer in ontwikkeling en in verbinding te
brengen met het onderwijs.
Eerder hebben wij toegezegd uw Kamer nader te informeren over de
besteding van de middelen uit het NP Onderwijs voor niet-ingeschreven
kinderen en jongeren.24, 25, 26 Dat doen wij hierbij.
Aanpak: stapsgewijs en regionaal
Er zijn kinderen en jongeren die niet ingeschreven staan op een school en
daardoor niet altijd in beeld zijn bij het onderwijs, maar die mogelijk wel
meer perspectief op ontwikkeling kunnen hebben als zij ook meer
mogelijkheden krijgen om onderwijs te volgen.27 Veel van deze kinderen
en jongeren en hun gezinnen hebben een lang proces doorlopen om te
moeten komen tot een vrijstelling of geen schoolinschrijving meer te
hebben. De afgelopen maanden is zorgvuldig uitgewerkt met welke inzet
van de beschikbare middelen het doel – meer kinderen in verbinding met
onderwijs – het beste gediend kan worden. Samen met Ingrado, Stichting
Gedragswerk en het ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd zijn we
gekomen tot een plan van aanpak. Mede op initiatief van de ouderorganisaties is gesproken over de uitgangspunten van dit plan en of dit recht
doet aan de behoefte van de desbetreffende kinderen en jongeren en
20

https://www.nponderwijs.nl/actueel/nieuws/2021/09/23/praktijkkaart-van-thuis-weer-naarschool.
21
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/03/23/brief-aan-scholen-over-nationaalprogramma-onderwijs.
22
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/04/23/brief-aan-gemeenten-overnationaal-programma-onderwijs.
23
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 202.
24
Brief: Nationaal Programma Onderwijs: voortgang najaar 2021, Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 15.
25
Brief: Inzet voor niet-ingeschreven kinderen binnen Nationaal Programma Onderwijs,
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 279.
26
Kamerstukken 31 497 en 31 839, nr. 419.
27
Bij het merendeel van deze niet-ingeschreven kinderen is er sprake van absoluut verzuim
(absoluut verzuim = kwalificatie- of leerplichtig kind dat niet ingeschreven staat bij een school
of instelling en niet beschikt over een vrijstelling van de Leerplichtwet 1969). Een ander deel
van deze niet-ingeschreven kinderen heeft een vrijstelling van de Leerplichtwet 1969 (hierna:
Lpw) op grond van artikel 5 onder a. Deze niet-ingeschreven kinderen zijn wel in beeld bij
gemeenten via leerplichtambtenaren, omdat zij zicht hebben op absoluut verzuim en
afgegeven vrijstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

7

ouders. Daarnaast zijn de landelijke organisaties op de hoogte gehouden
van dit traject via het landelijk thuiszittersoverleg.28
Gelet op de hiervoor geschetste kwetsbaarheid en complexiteit starten we
klein, in drie pilotregio’s, om op basis van de ervaringen stapsgewijs uit te
breiden naar het hele land. Zodra deze drie regio’s opgestart zijn breiden
we begin 2022 al uit met elf nieuwe regio’s. Op basis van de ervaringen
van deze eerste veertien samenwerkingsverbanden wordt het gedurende
2022 mogelijk gemaakt dat alle regio’s via hun samenwerkingsverband
mee kunnen doen via een subsidieregeling. Er wordt in afstemming met
de partners in de regio onderzocht wat de reden is dat kinderen of
jongeren momenteel niet ingeschreven zijn en welke extra ondersteuning
nodig is om dit wel te realiseren. Vanuit die regio’s wordt een brug
geslagen naar aangrenzende regio’s (waar veel met dezelfde partijen
wordt samengewerkt, zoals jeugdzorgaanbieders). In de volgende
voortgangsrapportage over het NP Onderwijs zal ik uw Kamer hierover
nader informeren.
Verdeling van de middelen
Als onderdeel van het NP Onderwijs zijn deze middelen bedoeld voor de
niet-ingeschreven groep jeugdigen. Ik heb bewust gekozen om het geld
niet te koppelen aan een schoolinschrijving, maar het mogelijk te maken
de gelden te besteden aan de fase die daaraan voorafgaat, zoals ook
eerder toegelicht aan uw Kamer.29 Juist dat proces heeft extra ondersteuning nodig om, samen met ouders en jeugdige, te kijken naar
ontwikkelkansen en -mogelijkheden (passend bij de behoefte van de
jeugdige).
Om landelijke spreiding van de gelden te kunnen garanderen hebben we
ervoor gekozen om het project en de verdeling van middelen te verbinden
aan de samenwerkingsverbanden. We maken gebruik van de partijen die
nu al een rol hebben of kunnen nemen om de leerlingen die dat nodig
hebben te ondersteunen. Deze middelen zijn bedoeld om te worden
ingezet om niet-ingeschreven jeugdigen («absoluut verzuimers» en
jeugdigen met een leerplichtontheffing op grond van artikel 5 onder a)
een (betere) mogelijkheid tot ontwikkeling te bieden. Als onderdeel van
het NP Onderwijs zijn deze middelen incidenteel beschikbaar gesteld en
bedoeld als impuls om de huidige activiteiten en organisatiestructuren in
de regio’s te versterken. Dit met als doel dat de regio’s hun aanpak daarna
zelfstandig kunnen voortzetten.
Wat betekent dit voor deze individuele niet-ingeschreven
jeugdigen en ouders?
Deze aanpak moet ertoe leiden dat individuele jeugdigen en ouders
geholpen worden in de regio, nu en in de toekomst. Hulp kan bestaan uit
extra ondersteuning, maar ook uit het creëren van de juiste overleg- en
werkstructuren tussen leerplichtambtenaren en jeugdarts, of ervoor te
zorgen dat de juiste partijen aan zet komen.
Individuele niet-ingeschreven jeugdigen en ouders kunnen altijd contact
opnemen met de leerplichtambtenaar van hun gemeente, om samen in
gesprek te gaan hoe de verbinding met onderwijs tot stand kan komen.
28

Partners bij het landelijke thuiszittersoverleg zijn: het Ministerie van OCW en VWS, Ingrado,
Stichting Gedragswerk, PO-Raad, VO-raad, MBO raad, Ouders & Onderwijs, VNG, Steunpunt
Passend Onderwijs, NJI, NCJ, Netwerk LPO, Sectorraad swv VO.
29
Brief: Inzet voor niet-ingeschreven kinderen binnen Nationaal Programma Onderwijs,
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 279.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

8

Dit moedig ik ook van harte aan. Mocht dit een leerplichtambtenaar uit
een van de pilotsamenwerkingsverbanden zijn, dan heeft deze leerplichtambtenaar een training ontvangen. Doel van de training is dat de
leerplichtambtenaren een gesprek voeren met deze ouders van de
niet-ingeschreven jeugdigen. De leerplichtambtenaar kan, samen met het
samenwerkingsverband, aangeven wat binnen hun samenwerkingsverband gebeurt. Mocht de individuele niet-ingeschreven jeugdige en
ouders niet uit een van de pilotsamenwerkingsverbanden komen, kan dat
op dit moment niet vanuit deze middelen worden gefinancierd. De
mogelijkheid voor andere samenwerkingsverbanden tot aanmelden volgt
in 2022. Dit hoeft de ondersteuning niet in de weg te staan. Dit traject is
namelijk een impuls van alles dat speelt rond het voorkomen en oplossen
van uitval onder jeugdigen. De leerplichtambtenaar fungeert als spin in
het web dus kan samen met jeugdige en ouder(s)/verzorger(s) kijken naar
ontwikkelmogelijkheden en verbinding met onderwijs. Ook kunnen ouders
met vragen en voor advies altijd contact opnemen met Ouders &
Onderwijs.
Monitoren
Ik volg nauwlettend wat dit project oplevert en welke lessen we kunnen
leren. Zodoende richten we een monitor in vanuit het flankerend
waarderend onderzoek naar resultaten. Het gaat hierin niet alleen om
cijfers, maar juist ook om de verhalen van de succesvolle aanpakken. Het
doel van de monitor is om te kijken of het doel van dit project gerealiseerd
wordt zodat bijgestuurd wordt waar nodig. Daarnaast verwachten we ook
de opgedane kennis te vertalen naar meer mogelijkheden voor ontwikkeling in de toekomst. Dit project wordt daarom ook meegenomen in de
voortgangsrapportages van het NP Onderwijs.
Met Andere Ogen
Het programma Met Andere Ogen (MAO) werkt vanuit een lerende aanpak
aan het verbeteren van de samenwerking tussen onderwijs, zorg en het
brede jeugddomein. Op deze manier draagt MAO bij aan betere ontwikkelkansen voor elk kind. In een lerend netwerk van een groot aantal partijen,
inspiratieregio’s en kennispartners worden er kennis, informatie en
praktijkvoorbeelden gedeeld en verder ontwikkeld. Ook worden
knelpunten in de samenwerking geagendeerd. Het programma loopt eind
2021 af. Om de opbrengsten van MAO beter te kunnen borgen alsook tijd
te hebben om te verkennen hoe een goed vervolgprogramma er uit moet
zien, is op advies van de stuurgroep MAO30 besloten om MAO tot 1 juli
2022 te verlengen. Tot dat moment loopt het huidige programma door en
wordt gewerkt aan het inrichten van vervolg. Daarbij worden ontwikkelingen in het kader van verbeteraanpak passend onderwijs, de hervormingsagenda jeugd en de formatie uiteraard meegenomen.
Stand van zaken casus ZON-aanpak
Op 20 april 2021 heb ik op verzoek van uw Kamer mijn reactie van
16 december 2020 op een ingekomen brief vanuit de initiatiefnemers van
de ZON-aanpak met u gedeeld.31 In deze Kamerbrief heb ik uw Kamer
toegezegd om deze casus de komende periode te volgen om te bezien
welke oplossing tot stand is gekomen en uw Kamer hierover te informeren voor zover het geen individuele casussen betreft. Met deze brief en
onderstaande informatie beschouw ik de toezegging als afgedaan.

30
31

De stuurgroep MAO bestaat uit VNG, POraad. Ieder(en) en BGZJ.
2021D15326.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

9

In de afgelopen acht maanden heeft de inspectie deze casus nauwlettend
gevolgd en gemonitord hoe het samenwerkingsverband en het schoolbestuur, waar de Oranje-Nassauschool met de ZON-aanpak onder valt, tot
een stabiel dekkend aanbod voor deze groep leerlingen zijn gekomen. De
uitkomsten van deze monitoring deel ik graag met uw Kamer.
Het betreft één groep van 21 leerlingen die behoefte hebben aan extra
onderwijs- en/of zorgondersteuning. Bij deze groep leerlingen zitten ook
voormalig thuiszitters. Het samenwerkingsverband heeft in samenwerking
met het schoolbestuur een plan van aanpak voor dit specifieke ondersteuningsaanbod opgesteld om zo stapsgewijs te komen tot stabiel onderwijsaanbod. Inmiddels is er vanuit het samenwerkingsverband zowel een
individueel arrangement, als een groepsarrangement en een schoolarrangement toegekend aan de Oranje-Nassauschool. Het samenwerkingsverband faciliteert in het nog vast te stellen ondersteuningsplan (2022–
2026) soortgelijke schoolbestuurlijke initiatieven voor leerlingen met een
extra ondersteuningsbehoefte, zoals bijvoorbeeld de ZON-aanpak, met
innovatiebeleid en daaraan gekoppelde middelen. Daardoor ontstaat
ruimte om meerdere innovatieve initiatieven vanuit de schoolbesturen
een plek te bieden en zo het dekkend aanbod in Dordrecht nog verder te
verrijken. Hiermee beschouw ik deze casus als afgerond.
Onderzoek ziekteverzuim
Zoals toegezegd in de brief van 25 juni informeren wij u over onze
beleidsreactie op het onderzoek naar ziekteverzuim in het onderwijs.32 Het
onderzoek biedt inzicht in de omvang en aard van het ziekteverzuim en
kortdurend ongeoorloofd verzuim in het primair onderwijs, voortgezet
onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs. Naast dit onderzoek heeft
KBA Nijmegen in opdracht van Ingrado en op verzoek van OCW een
soortgelijk onderzoek uitgevoerd in het middelbaar beroepsonderwijs.33
Omdat (ziekte)verzuim integraal over alle vormen van onderwijs gaat,
betrek ik dit onderzoek bij deze beleidsreactie.
Elke kind kan natuurlijk een keer ziek zijn, maar deze onderzoeken laten
zien dat bij een klein deel van de leerlingen en studenten een zorgwekkende stapeling van ziekteverzuim en kortdurend ongeoorloofd verzuim
voorkomt. Ziekteverzuim op jonge leeftijd kan een eerste indicator zijn van
deze stapeling. Daarom is het belangrijk hier al in het primair onderwijs
aandacht voor te hebben. De onderzoeken laten zien dat scholen de
problematiek over het algemeen (nog) niet goed overzien. Ook kan de
samenwerking tussen het onderwijs en gemeenten en de communicatie
met ouders en leerlingen worden verbeterd. Afwezigheid is een signaal en
reden om in gesprek te gaan over de achterliggende reden waarom een
leerling afwezig is.
De aanbevelingen in het rapport zijn erop gericht om tot een versterkte
integrale aanpak van verzuim te komen. Deze aanpak start met het zorgen
voor een veilig klimaat op school waarin sprake is van betrokkenheid en
interesse voor leerlingen en hun thuissituatie. Kinderen en ouders moeten
gemist worden en zelf ook het gevoel hebben dat zij gemist worden als zij
niet op school aanwezig zijn. In de afgelopen maanden heeft overleg
plaatsgevonden met partijen34over de aanbevelingen en de wijze waarop

32

Brief: Zesde voortgangsrapportage actieprogramma zorg voor de jeugd, Kamerstuk 31 839,
nr. 784.
Onderzoek «Geoorloofd verzuim in het mbo»: https://ingrado.nl/kennisbank/items/onderzoekgeoorloofd-verzuim-in-het-mbo.
34
Ingrado, NCJ, PO/VO raad, GO, LPO, Ouders en onderwijs, SPO, NJI.
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

10

hier uitvoering aan kan worden gegeven. Beide rapporten benadrukken de
urgentie om aan de slag te gaan met beter aanwezigheidsbeleid.
Ik vind het zeer onwenselijk dat bij een groep leerlingen een stapeling van
verzuim plaatsvindt en hiermee het recht op onderwijs onder druk staat.
Alle partijen willen gezamenlijk een omslag maken in het denken, doen en
praten over verzuim naar een aanwezigheidsbeleid waarin het op een
positieve manier van bevorderen van aanwezigheid van leerlingen
centraal staat. Het is daarbij essentieel dat het landelijke beleid werkt voor
de praktijk. Daarom ga ik samen met alle partijen, zowel in de regio als op
landelijk niveau, daar aan werken. Gezamenlijk met hen ga ik de aanbevelingen in de rapporten uitwerken en vertalen naar de dagelijkse praktijk. In
het voorjaar van 2022 wordt u geïnformeerd over deze uitwerking. Ik roep
alle betrokken partijen op hierin ambitieus te zijn zodat ieder kind dat niet
aanwezig is wordt gemist.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 422

11