Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1863

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 april 2018
Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft op 6 maart 2018
(Handelingen II 2017/18, nr. 57, item 26) uitspraak gedaan in de prejudiciële zaak C-284/16 tussen de Slowaakse Republiek en Achmea BV. Deze
zaak gaat over de verenigbaarheid met het Unierecht van de arbitrageregeling in het investeringsakkoord tussen Nederland en Slowakije
(Overeenkomst inzake de bevordering en wederzijdse bescherming van
investeringen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische en
Slowaakse Federatieve Republiek). In deze brief geeft het kabinet een
appreciatie van deze uitspraak en geeft het een inschatting van de
gevolgen voor de uitspraak. Hiermee komt het kabinet tegemoet aan het
verzoek van het lid Alkaya (SP) gedaan op 6 maart 2018.
De zaak bij het Hof van Justitie komt voort uit een geschil tussen de
Nederlandse verzekeringsgroep Achmea en de Slowaakse Republiek.
Achmea had in 2004 een dochteronderneming in Slowakije opgericht
nadat de Slowaakse markt was opengesteld voor buitenlandse aanbieders
van particuliere zorgverzekeringen. Twee jaar later werd deze liberalisering door een nieuwe Slowaakse regering gedeeltelijk ongedaan
gemaakt en werden de aanbieders van particuliere verzekeraars aan
aanvullende beperkingen onderworpen in hun bedrijfsvoering. Achmea
leed hierdoor schade. Om compensatie te krijgen voor de geleden schade
startte Achmea een procedure onder het investeringsakkoord tussen het
Koninkrijk der Nederland en de Slowaakse Republiek, onder een arbitragetribunaal in Duitsland. In 2012 veroordeelde het arbitragetribunaal
Slowakije tot het betalen van 22 miljoen euro aan schadevergoeding aan
Achmea vanwege schending van het investeringsakkoord. Vervolgens
startte Slowakije een procedure bij de nationale rechter in Duitsland met
als doel het arbitragevonnis te vernietigen wegens schending van het
Unierecht. Na in eerste aanleg de klachten van Slowakije te hebben
afgewezen, heeft het Duitse Bundesgerichtshof in hoger beroep prejudi-

kst-21501-02-1863
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1863

1

ciële vragen voorgelegd aan het Hof van Justitie over de verenigbaarheid
van de arbitrageregeling in het investeringsakkoord met het Verdrag
betreffende de Werking van de Europese Unie, artikelen 18, 267 en 344.
In zijn uitspraak oordeelt het Hof van Justitie dat een arbitrageregeling
zoals opgenomen in het investeringsakkoord tussen Nederland en
Slowakije in strijd is met het Unierecht. Het Hof volgt hiermee niet de
conclusie van de advocaat-generaal die stelde dat een dergelijk mechanisme wel in overeenstemming is met het Unierecht. Die conclusie was in
lijn met de opinie van Nederland, dat samen met gelijkgezinde lidstaten
had bepleit dat het investeringsakkoord in overeenstemming was met het
Unierecht. Het EU-Hof komt tot het oordeel dat investeringsakkoorden
tussen EU-lidstaten in strijd zijn met het Unierecht, omdat onder het
investeringsakkoord ingestelde arbitragetribunalen het Unierecht kunnen
uitleggen of toepassen. Omdat zulke arbitragetribunalen geen prejudiciële
vragen aan het Hof van Justitie kunnen voorleggen, bestaat het risico dat
afbreuk wordt gedaan aan de uitsluitende bevoegdheid van het Hof van
Justitie om bindende uitleg te geven aan het Unierecht en daarmee aan
de autonome werking van het Unierecht.
Met deze uitspraak van het Hof van Justitie ziet het kabinet geen andere
mogelijkheid dan het investeringsakkoord met Slowakije te beëindigen.
De uitspraak van het Hof van Justitie heeft naar het oordeel van het
kabinet niet alleen gevolgen voor het investeringsakkoord tussen
Nederland en Slowakije, maar ook voor investeringsakkoorden met
andere EU-lidstaten met een vergelijkbaar geschillenbeslechtingsmechanisme. Nederland heeft twaalf investeringsakkoorden met andere
EU-lidstaten, te weten Bulgarije, Kroatië, Tsjechië, Estland, Hongarije,
Letland, Litouwen, Malta, Polen, Roemenië, Slowakije en Slovenië. Het
kabinet ziet ook noodzaak om deze investeringsakkoorden te beëindigen.
De uitspraak van het Hof raakt niet alleen Nederland. Er zijn circa 180
investeringsakkoorden tussen EU-lidstaten.
Het kabinet ziet graag dat de beëindiging van de investeringsakkoorden
met andere EU-lidstaten op een ordelijke manier verloopt. Omwille van
duidelijkheid, snelheid en efficiëntie is het kabinet er voorstander van dat
alle investeringsakkoorden tussen EU-lidstaten via één multilateraal
verdrag worden beëindigd. Het kabinet zal bij andere EU-lidstaten en de
Europese Commissie aandringen op beëindiging van de investeringsakkoorden via een dergelijk multilateraal verdrag. Het beëindigingsverdrag
zal ter goedkeuring aan het parlement worden voorgelegd.
De uitspraak van het Hof van Justitie ziet niet op de verdragsrelatie die de
andere EU-lidstaten onder de investeringsakkoorden hebben met de
Caribische delen van het Koninkrijk. Deze delen van het Koninkrijk zijn
immers geen onderdeel van de Europese Unie. Het is aan de Caribische
delen van het Koninkrijk om te besluiten over de beëindiging van de
investeringsakkoorden met andere EU-lidstaten voor deze Koninkrijksdelen.
Het kabinet meent dat de uitspraak ook relevant is voor de toepassing van
het geschillenbeslechtingsmechanisme in het Verdrag inzake het
Energiehandvest op geschillen tussen een investeerder uit een EU-lidstaat
tegen een andere EU-lidstaat. Bij dit verdrag zijn zowel de EU,
EU-lidstaten en derde landen partij. De EU-lidstaten en de Europese
Commissie zullen moeten onderzoeken op welke wijze gevolg wordt
gegeven aan de uitspraak in de context van het Energiehandvestverdrag.
De uitspraak van het Hof van Justitie in zaak C-284/16 gaat over een
investeringsakkoord tussen twee EU-lidstaten. De uitspraak gaat niet over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1863

2

afspraken die de EU met derde landen maakt over investeringsbescherming. Het Hof van Justitie zal in adviesprocedure 1/17 een oordeel
geven over de verenigbaarheid van het Investment Court System in het
EU-handelsakkoord met Canada (CETA). Volgens het kabinet is de
autonomie van het EU-Hof in dit akkoord verzekerd omdat expliciet is
vastgelegd dat het Investment Court alleen een oordeel mag vellen op
grond van CETA zelf en geen bindende uitleg mag geven aan het EU-recht
(artikel 8.31 CETA). Het kabinet wordt in deze redenering gesteund door
de Europese Commissie, de Raad en andere EU-lidstaten. Een uitspraak
van het Europees Hof van Justitie over de verenigbaarheid van het
Investment Court System in CETA wordt begin 2019 verwacht. De
adviesprocedure die nu voorligt bij het EU-Hof over CETA vormt echter
geen beletsel om het CETA-goedkeuringsproces te starten. Het kabinet zal
de akte van bekrachtiging evenwel niet deponeren alvorens het Hof van
Justitie uitspraak in deze adviesprocedure heeft gedaan. Tot nu toe
hebben Denemarken, Estland, Kroatië, Letland, Malta, Portugal, Spanje en
Tsjechië de nationale goedkeuringsprocedures voor CETA reeds afgerond.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1863

3