Terugkeer in het vreemdelingenbeleid
Nadere uitwerking van de maatregelen

Inhoudsopgave
1. Verruiming van de ondersteuning van zelfstandige terugkeer
1.1 Nieuw kader voor zelfstandige terugkeer
1.2 Gezinnen met minderjarige kinderen
1.3 Europese initiatieven zelfstandige terugkeer
2. Versterking samenwerking met landen van herkomst
2.1 Strategische landenbenadering
2.2 Terug- en overnameclausules
2.3 De Europese dimensie
2.4 Samenwerking binnen de Benelux
3. Minder vrijblijvendheid in het vertrekproces
3.1 Stroomlijning toelatingsprocedures
3.2 Terugkeerrichtlijn: introductie terugkeerbesluit en inreisverbod
3.3 Aanpak van illegaal verblijf
3.4 (Alternatieven voor) vreemdelingenbewaring
3.5 Versterking toezicht
4. (Vervangende) reisdocumenten
4.1 Proces ter verkrijging van (vervangende) reisdocumenten
4.2 Intensiveren identiteits- en nationaliteitsonderzoek
4.3 Identiteits- en nationaliteitsdocumenten
5. Terugkeer in uitvoering
5.1 Dienst Terugkeer en Vertrek
5.2 Terugkeer vreemdelingen na afwijzing aanvraag regulier
5.3 Kosten gedwongen terugkeer verhalen op vreemdeling
6. Samenwerking met VNG/gemeenten
Bijlage 1 Beleid voor specifieke groepen

Bijlage 2 Actualisering van de bijlagen bij de notitie inzake de eventuele
opname van terug- en overnameclausules in bilaterale verdragen

Terugkeer in het vreemdelingenbeleid: Nadere uitwerking van de
maatregelen
Deze bijlage behoort bij de kabinetsbrief ‘Terugkeer in het vreemdelingenbeleid’
en geeft nadere informatie over de nieuwe en een aantal relevante bestaande
maatregelen die worden genomen ten aanzien van terugkeer.

1. Verruiming van de ondersteuning van zelfstandige terugkeer
In het terugkeerbeleid staat de eigen verantwoordelijkheid van de
vreemdeling voor diens terugkeer voorop. Hij of zij is zelfstandig naar
Nederland gekomen en hij of zij zal in beginsel zelfstandig moeten
vertrekken als verblijf geen optie (meer) is. Op basis van de ervaringen van
de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) zijn geen landen bekend die
structureel weigeren hun onderdanen terug te nemen als zij zelf willen
terugkeren.
1.1 Nieuw kader voor zelfstandige terugkeer
De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) voert sinds 1991 het REANprogramma1 uit. Vreemdelingen kunnen zich voor ondersteuning bij terugkeer
wenden tot de IOM. Binnen het REAN-programma kunnen vreemdelingen onder
andere (financiële) ondersteuning krijgen bij het aanvragen van (vervangende)
reisdocumenten en het verkrijgen van vliegtickets. Met het REAN-programma
wordt beoogd de belemmeringen voor vreemdelingen om zelfstandig terug te
kunnen keren naar het land van herkomst zo laag mogelijk te maken. Ook onder
dit kabinet zal het REAN-programma worden voortgezet.
Naast het REAN-programma biedt de Herintegratieregeling Terugkeer (HRT) sinds
2004 financiële ondersteuning gericht op duurzame terugkeer en herintegratie.
Ook de HRT wordt uitgevoerd door de IOM. Tevens ontving van 1 februari 2010
tot 1 mei 2011 Stichting Duurzame Terugkeer (SDT) subsidie om (ex-)
asielzoekers te ondersteunen bij de besluitvoering over terugkeer en bij de
herintegratie in het land van herkomst.
Zoals reeds schriftelijk aan uw Kamer is gemeld, is uit een evaluatie gebleken dat
zowel de kwalitatieve als de kwantitatieve resultaten van de SDT onvoldoende
waren en een verdere subsidie niet verantwoord werd geacht. 2 De subsidie is
derhalve niet voortgezet. De betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld
bij terugkeer is echter wel van belang. Deze organisaties zullen dan ook actief
betrokken blijven bij de uitvoering van het beleid voor (zelfstandige) terugkeer.
Op basis van de opgedane ervaringen met onder meer de SDT heb ik, samen met
de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, besloten om een nieuw kader te
ontwikkelen voor de zelfstandige terugkeer van ex-asielzoekers, te financieren uit
het budget voor Migratie en Ontwikkeling. Binnen dit kader kunnen
vreemdelingen ondersteuning krijgen bij zelfstandige terugkeer. Deze
ondersteuning bestaat uit deels een financiële component en een component in
natura. Dit betekent dat vreemdelingen naast financiële ondersteuning ook
ondersteuning in natura kunnen ontvangen bij bijvoorbeeld het opzetten van een

1
2

Return and Emigration of Aliens from the Netherlands
Kamerbrieven II, 2010/2011, 29 344, nr. 80

bedrijf, het volgen van een opleiding etc. De achtergrond van het nieuwe kader is
dat hierdoor meer op maat gesneden ondersteuning kan worden geboden bij
terugkeer naar het land van herkomst, waardoor het perspectief voor terugkeer
wordt verbeterd en belemmeringen verder worden weggenomen.
De huidige financiële ondersteuning uit de HRT zal worden vervangen door de
financiële component binnen het nieuwe kader.

De regie over de uitvoering van het kader wordt belegd bij de overheid en
wel bij de DT&V. Door een sterke regie, zonder afbreuk te doen aan de
positie en rol van de verschillende organisaties, wordt geborgd dat de
verschillende initiatieven complementair zijn aan elkaar, ondersteunend aan
het terugkeerbeleid en tevens dat de terugkeer duurzaam is. Tegelijkertijd zal
dit nieuwe kader zo worden ingericht dat het geen aanzuigende werking
krijgt. Hierop zal ook in de uitvoering worden toegezien. Een stuurgroep van
de ministeries van Buitenlandse Zaken en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ziet toe op de uitvoering. Voor de daadwerkelijke
ondersteuning die binnen het kader kan worden geboden zal de DT&V
samenwerken met (maatschappelijke) organisaties in Nederland en de landen
van herkomst. Ook de IOM zal bij de zelfstandige terugkeer een belangrijke
rol blijven spelen.
1.2 Gezinnen met minderjarige kinderen
Vanwege de uitspraken van het gerechtshof in Den Haag van 27 juli 2010 en 11
januari 2011 kan het onderdak van gezinnen met minderjarige kinderen niet
worden beëindigd zolang de kinderen de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben
bereikt en hun vertrek uit Nederland niet heeft plaatsgevonden. Hierdoor is een
belangrijke prikkel voor zelfstandige terugkeer (voorlopig) weggevallen.
Het regeerakkoord merkt de terugkeer van deze gezinnen met minderjarige
kinderen als prioriteit aan. Daarom is het cruciaal om het vertrek van deze groep
te realiseren. Ik heb ervoor gekozen om voor deze groep (voorlopig) op vertrek
gerichte locaties van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) met een
sober voorzieningenniveau in te richten. Afhankelijk van de benodigde capaciteit
zal ik daartoe opvanglocaties inrichten in Gilze, Katwijk en Venlo. Daarnaast zal
de DT&V het vertrek van deze groep uit Nederland intensief faciliteren. Hierbij zal
zoveel mogelijk worden ingezet op zelfstandige terugkeer. Dit betekent dat de
DT&V stevig zal inzetten op casemanagement en maatwerk ten behoeve van de
realisatie van zelfstandig vertrek. Hierbij valt te denken aan het voortzetten van
periodieke terugkeergesprekken met de doelgroep en het actualiseren van
identiteitsonderzoeken door de DT&V en de Vreemdelingenpolitie (VP) door het
raadplegen van de identiteitsgegevens in verschillende registratiesystemen. Om
de DT&V een extra instrument in handen te geven, is samen met IOM, de DT&V
en het ministerie van Buitenlandse Zaken een project ontwikkeld om de
zelfstandige terugkeer van uitgeprocedeerde gezinnen met minderjarige kinderen
te stimuleren. Het project ziet op het geven van financiële ondersteuning en
ondersteuning in natura. Verder zal worden ingezet op optimale
ketensamenwerking zodat toelatingsaanvragen snel kunnen worden afgedaan.
Waar deze groep niet zelfstandig vertrekt, zal ook voor hen gedwongen vertrek
ter hand worden genomen, zo nodig met een overheidsvlucht. Zo heeft op 7 april
2011 een eerste overheidsvlucht naar Irak plaatsgevonden waarbij Irakese

gezinnen gedwongen zijn teruggekeerd naar Irak. Uiteraard vindt ook gedwongen
terugkeer plaats van gezinnen naar andere landen, zoals Angola en Afghanistan.
Tot slot merk ik op dat ik tegen het eindarrest van 11 januari 2011 van het
Gerechtshof in cassatie ben gegaan.
1.3 Europese initiatieven zelfstandige terugkeer
Uit diverse contacten met andere Europese lidstaten is gebleken dat er enerzijds
een enorme diversiteit bestaat in de wijze waarop vreemdelingen worden
ondersteund bij (zelfstandige) terugkeer. Aan de andere kant blijkt dat in de
uitvoering veelal gebruik wordt gemaakt van dezelfde partijen en vaak ook in
dezelfde landen. Ook de redenen om ondersteuning te bieden komen veelal
overeen, namelijk het verkrijgen van de medewerking van de vreemdeling en het
land van herkomst, terwijl ook zelfstandig vertrek goedkoper is dan gedwongen
vertrek of voortdurend verblijf.
Om die reden zet het kabinet zich in voor Europese initiatieven voor terugkeer.
Hierbij kan worden gedacht aan een gemeenschappelijke benadering van landen
van herkomst en aan operationele samenwerking, zoals bijvoorbeeld de
samenwerking van Nederland met verschillende Europese (EU-lid)staten bij het
realiseren van adequate opvang voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen
in het land van herkomst, of het organiseren van gezamenlijke overheidsvluchten
in het kader van gedwongen terugkeer, al dan niet in samenwerking met het EUbuitengrenzenagentschap FRONTEX.
2. Versterking samenwerking met landen van herkomst
Gedwongen vertrek kan alleen een reële optie zijn indien de landen van herkomst
daarmee instemmen. Daarom staat in het regeerakkoord dat in internationale
contacten en in het bilaterale verkeer met landen van herkomst hierop
kabinetsbreed zal worden ingezet. Hiermee vormt terugkeer een integraal
onderdeel van het buitenlands beleid van Nederland met een bijzondere
verantwoordelijkheid voor de minister van Buitenlandse Zaken.
2.1 Strategische landenbenadering
Terugname van eigen onderdanen is een internationaal gewoonterechtelijke
verplichting. Voor een aantal grote terugkeerlanden geldt dat medewerking aan
gedwongen terugkeer niet kan worden bestendigd of verbeterd zonder de
terugkeerproblematiek in te bedden in de bredere bilaterale samenwerking. Waar
nodig wordt daarom in de relaties met landen van herkomst een koppeling tot
stand gebracht met andere samenwerkingsterreinen. Het kan daarbij gaan om
een samenwerkingsrelatie op het migratieterrein, maar ook om andere
onderdelen van het buitenlands beleid van Nederland. Zo zal medewerking aan
gedwongen terugkeer vaker, en zo nodig conditioneel, worden opgebracht in
besprekingen over ontwikkelingssamenwerking met landen van herkomst. Ook
kan terugkeer worden opgebracht bijvoorbeeld in het kader van economische
samenwerking tussen Nederland en landen van herkomst. Vanzelfsprekend kan
de strategische landenbenadering uitsluitend effectief zijn bij actieve
betrokkenheid van alle departementen.

Terugkeer en ontwikkelingssamenwerking
Op 10 juni 2011 heb ik u samen met de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
onze inzet op het terrein van migratie en ontwikkeling doen toekomen.
Onderstaande elementen uit deze brief zijn belangrijk voor en ondersteunend aan
het terugkeerbeleid. Het budget voor migratie en ontwikkeling is niet gekoppeld
aan de OS-partnerlandenlijst. Dit betekent dat deze OS-middelen ook kunnen
worden ingezet buiten de beoogde 15 OS-partnerlanden. In alle landen van
herkomst die voldoen aan de internationale OS-criteria (DAC/OESO-criteria)
kunnen hiermee activiteiten worden gefinancierd. Activiteiten in landen van
herkomst die terugkeer stimuleren en verduurzamen komen hiervoor in
aanmerking.
De ministeries van Buitenlandse Zaken en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties zullen gezamenlijk een benadering uitwerken waarbij met
landen van herkomst een brede migratiesamenwerkingsrelatie kan worden
aangegaan, bestaande uit elementen als toelating, capaciteitsopbouw, migratie en
ontwikkeling en terugkeer. Doel van deze benadering is het aangaan van een
duurzamere relatie met belangrijke landen van herkomst om migratie zowel aan
de instroom- als aan de uitstroomzijde beter te kunnen beheren. Ervaring van een
aantal andere Europese landen, waaronder Spanje en het Verenigd Koninkrijk,
leert dat het aangaan van een duurzamere relatie het gesprek en afspraken over
terugkeer vergemakkelijkt.
Landen die op terugkeergebied constructief met Nederland samenwerken kunnen,
indien zij dat wensen, rekenen op steun op het bredere migratieterrein, zoals
hierboven beschreven. Indien landen van herkomst daarentegen niet of
onvoldoende meewerken aan terugkeer van hun eigen onderdanen dan zou dit
consequenties kunnen hebben voor de bilaterale samenwerking met deze landen,
inclusief de eventuele OS-middelen die via de regering lopen. Nederland zet zich
er voor in dat het principe van conditionaliteit, het stellen van voorwaarden, in de
toekomst ook door de EU wordt gehanteerd. Tegenover Europese inspanningen
kunnen verplichtingen voor ontwikkelingspartners komen te staan waaronder op
het gebied van migratie en terugkeer.
2.2 Terug- en overnameclausules
Het uitgangspunt uit de Notitie inzake opname terug- en overnameclausules in
bilaterale verdragen3 dat in elk bilateraal verdrag een terug- en
overnamebepaling dient te worden opgenomen, blijft gehandhaafd.
Inmiddels is in een groot aantal overeenkomsten (EU en bilateraal) een terug- en
overnameclausule opgenomen. In de bijlage treft u een geactualiseerde versie
van de bijlagen van de betreffende notitie. Nederland streeft ernaar deze
clausules nu uit te werken tot terug- en overnameovereenkomsten en andere
vormen van terugkeerafspraken. Zo nodig zal dit worden opgebracht in andere
bilaterale contacten met desbetreffende landen, in het bijzonder door bij
onderhandelingen over bilaterale verdragen met deze landen een parallel te
sluiten terug- en overnameovereenkomst als voorwaarde te stellen.
2.3 De Europese dimensie
Het kabinet streeft ernaar ook in de EU de aandacht voor terugkeer te versterken
in de bredere samenwerking met derde landen, zodat ook binnen de EU
terugkeerbeleid gekoppeld wordt aan andere onderdelen van het externe beleid
van de EU. Een belangrijk deel van onze internationale contacten speelt zich
3

Kamerstukken 2003/2004, 29 344, nr. 20

immers af op Europees niveau. De EU kan als geheel ook meer gewicht in de
schaal leggen dan Nederland alleen.
In de eerste helft van 2011 is het Europese beleid voor terug- en overname
herzien. Nederland heeft de aanbevelingen over de in te zetten stimulansen
richting potentiële terug- en overnamelanden gesteund en heeft zich er bovendien
voor ingezet dat ook sancties mogelijk worden indien een land langdurig niet mee
zou werken aan terugkeer.4 De JBZ-Raad van 9 juni 2011 heeft besloten dat
stimulansen kunnen worden ingezet om landen te bewegen mee te werken aan
terugkeer. Dit kunnen zowel elementen zijn uit de ‘Global Approach to Migration’
als andere vormen (niet-migratie gerelateerde) van samenwerking met het
desbetreffende land. Dit betreft maatwerk. Ook kan conditionaliteit worden
toegepast indien landen niet meewerken aan terug- en overname. Tot slot zullen
in de toekomst ook onderhandelingen over terug- en overnameovereenkomsten
worden geïnitieerd met herkomstlanden, waar tot op heden voornamelijk
onderhandelingen werden gevoerd met buurlanden van de EU. Nederland zal
eventuele voorstellen voor meer op maat gesneden terug- en
overnameovereenkomsten ondersteunen. Nederland zal zich er tevens voor
inzetten dat terug- en overnameovereenkomsten worden gesloten met landen in
Noord-Afrika.
Het kabinet zal voorts bij samenwerking tussen de EU en de ACS-landen (subSahara Afrika, Caraïben en Stille Zuidzee) het belang van medewerking aan
terugkeer prominenter benadrukken, bijvoorbeeld in het Europees
Ontwikkelingsfonds (EOF)-comité. Ook in de politieke dialoog (artikel 8-dialoog
van het Verdrag van Cotonou) met de ACS-landen moet het belang van
samenwerking op terugkeer sterker aan de orde worden gesteld. Het kabinet zet
zich tevens in voor uitbreiding en betere toepasbaarheid van het migratieartikel
(artikel 13). Het kabinet dringt hierop aan in de EU-ACS migratiedialoog. Deze
betere toepasbaarheid zal moeten worden vastgelegd bij de herziening van de
Cotonou-overeenkomst in 2015.
Global Approach to Migration
Terugkeer is een belangrijk onderdeel van de algehele EU-benadering van
migratie, ‘Global Approach to Migration’ (GAM). De GAM vormt het strategisch
kader voor de samenwerking met derde landen op het terrein van asiel en
migratie. De GAM beoogt op een samenhangende en evenwichtige wijze de
samenwerking tussen de EU en derde landen te stimuleren op drie deelterreinen:
bevordering van mobiliteit en legale migratie; facilitering van de koppeling tussen
migratie en ontwikkeling, en voorkoming en bestrijding van illegale migratie
inclusief terugkeer. Prioriteit heeft de samenwerking met landen in Afrika en
Oost- en Zuid-Oost-Europa, daar dit de belangrijkste herkomst- en transitregio’s
zijn.
Mobiliteitspartnerschappen zijn de meest brede vorm van samenwerking, waarin
alle elementen van de GAM terugkomen. De EU heeft de eerste
proefmobiliteitspartnerschappen opgezet met Moldavië, Kaapverdië en Georgië.
Nederland neemt deel aan de laatste twee. Momenteel wordt in EU-kader de
mogelijkheid onderzocht voor mobiliteitspartnerschappen met Ghana en Armenië.
Nederland zal zich inzetten voor het aangaan van nieuwe
4

Voor de volledige Nederlandse inzet wordt verwezen naar het BNC-fiche ‘Mededeling
evaluatie van de EU-overnameovereenkomsten’, Kamerstukken II, 2010/2011, 22 112, nr.
1154

mobiliteitspartnerschappen daar waar Nederland (en andere EU-lidstaten)
behoefte heeft aan een intensivering van de samenwerking op het terrein van
migratie. Daarvoor zullen in eerste instantie de landen in Noord-Afrika in
aanmerking komen.
Operationele samenwerking
Migratiesolidariteit uit zich ook door operationele samenwerking op het gebied van
terugkeer. Daarom zal ik ook inzetten op intensivering van de bestaande
praktische samenwerking met Europese landen. Dit is ook een van de
uitgangspunten van het Stockholmprogramma. Hieraan wordt invulling gegeven
door het organiseren van gezamenlijke EU-overheidsvluchten en groepsgewijze
presentaties van vreemdelingen aan buitenlandse migratie-experts. Ook wordt
met andere Europese landen samengewerkt bij de uitwisseling van best practices
op het gebied van terugkeer. Deze vorm van samenwerking zal ik ook zoeken met
landen buiten Europa als de Verenigde Staten, Canada en Australië. Daarnaast
neemt Nederland deel aan een door de EU gefinancierd project, onder meer
gericht op het organiseren van gezamenlijke missies naar herkomstlanden die tot
doel hebben de medewerking aan terugkeer te verbeteren.
2.4 Samenwerking binnen de Benelux
Op grond van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden, het
Koninkrijk België en het Groothertogdom Luxemburg inzake de verlegging van de
personencontrole naar de buitengrenzen van het Benelux-gebied uit 1960 sluiten
de Benelux-landen hun terug- en overnameovereenkomsten gezamenlijk. Ook
worden de uitvoeringsprotocollen die EU-lidstaten kunnen afsluiten bij de EU
terug- en overnameovereenkomsten, in Benelux-verband uitonderhandeld en
gesloten.
De Benelux-inzet op het terug- en overnamedossier zal in de tweede helft van
2011 worden herzien. Evenals bij de herziening van het EU-overnamebeleid zal
Nederland er ook in de Benelux voor pleiten dat bij landen op grote afstand van
de Benelux, die geen belangrijk transitland vormen, kan worden bezien of
afspraken inzake de overname van derde landers noodzakelijk zijn. Door deze
differentiëring zullen sneller en met meer landen van herkomst
terugkeerafspraken kunnen worden gemaakt.
Nederland zal zich tevens sterk maken voor een betere afstemming tussen de
inzet op respectievelijk het Benelux- en EU-niveau. Zo zal Nederland ook in de
Benelux aandringen op het initiëren van onderhandelingen over bilaterale terugen overnameovereenkomsten met een aantal ACS-landen, in aansluiting op de
eerdergenoemde EU-ACS-migratiedialoog.

3. Minder vrijblijvendheid in het vertrekproces
3.1 Stroomlijning toelatingsprocedures
Vreemdelingen die in Nederland een procedure hebben opgestart (asiel of
regulier) dienen na een afwijzing het terugkeerproces in te stromen. In het
verleden kwam terugkeer echter vaak moeilijk van de grond doordat de
desbetreffende vreemdelingen weer nieuwe procedures opstartten voordat het
vertrek daadwerkelijk ter hand kon worden genomen. Ook is de tendens dat
naarmate het verblijf in Nederland langduriger wordt, en vreemdelingen meer en
meer ingeburgerd raken in de Nederlandse samenleving, vertrek moeilijker te
realiseren is. Ik wil hier verandering in brengen. Daarom is het project
‘Stroomlijning Toelatingsprocedures’ ontwikkeld dat beoogt procedures te
stroomlijnen en te bundelen, waar mogelijk in te korten en het “stapelen” van
procedures onnodig te maken en tegen te gaan. De contouren van de
maatregelen zijn beschreven in de Beleidsvisie Stroomlijning
Toelatingsprocedures, die op 22 februari 2011 aan uw Kamer is gezonden. 5
De inzet is dat doorprocederen, zonder dat hier inhoudelijk zwaarwegende nieuwe
feiten en omstandigheden aan ten grondslag liggen, wordt ontmoedigd. Als toch
wordt doorgeprocedeerd, moeten deze procedures zo kort en efficiënt mogelijk
zijn. Het rekken van verblijf wordt hierdoor minder aantrekkelijk, hetgeen het
vertrek kan stimuleren. Specifiek zal worden ingezet op een werkwijze waarbij in
geval van tweede of volgende aanvragen van reeds afgewezen asielzoekers
binnen één dag wordt bepaald of er sprak is van nieuwe feiten en
omstandigheden. Zo niet, dan zal de aanvraag worden afgewezen en overdracht
aan de DT&V plaatsvinden, ook als het gaat om regulier-humanitaire aanvragen
van vreemdelingen. Tevens wordt de rechtsbijstand voor vervolgaanvragen
gedifferentieerd. Een substantieel lagere of geen vergoeding voor verleende
rechtsbijstand zal worden toegekend in zaken waarbij geen sprake is van nieuwe
feiten en omstandigheden of waar de vervolgaanvraag uiteindelijk niet leidt tot
inwilliging. Deze werkwijze zal bijdragen aan het stimuleren tot terugkeer van
vreemdelingen die geen recht op verblijf in Nederland hebben.
3.2 Terugkeerrichtlijn: introductie terugkeerbesluit en inreisverbod
In het terugkeerproces wordt gebruik gemaakt van een “van drang naar dwang”aanpak. Met de introductie van de Europese terugkeerrichtlijn worden ook het
terugkeerbesluit en het inreisverbod geïntroduceerd. Vreemdelingen van wie
wordt vastgesteld dat zij geen recht hebben op verblijf in Nederland of
vreemdelingen die illegaal worden aangetroffen, ontvangen een terugkeerbesluit.
Het terugkeerbesluit is een document waarin staat dat zij Nederland moeten
verlaten en dat zij een vertrektermijn van 0 tot 28 dagen hebben om daar gevolg
aan te geven. Indien de vreemdeling geen vertrektermijn krijgt of zich niet houdt
aan de vertrektermijn, volgt een inreisverbod. Dit heeft als gevolg dat de
vreemdeling gedurende een periode van in beginsel maximaal vijf jaar het gehele
Schengengebied niet zal mogen inreizen.
Het zich in weerwil van het inreisverbod in Nederland bevinden wordt volgens het
wetsvoorstel6 als overtreding strafbaar gesteld.7 Het risico van het opgelegd
krijgen van een inreisverbod kan voor vreemdelingen op zichzelf een reden zijn
5

Kamerstukken II, 2010/2011, 19 637, nr. 1400
Kamerstukken II, dossier 32 420
7
Tenzij het inreisverbod in relatie staat met een misdrijf, dan geldt art 197, Wetboek van
Strafrecht.
6

om zelfstandig te vertrekken. Bij het uitreiken van het terugkeerbesluit zal de
vreemdeling erop worden gewezen dat bij niet opvolgen van de
vertrekverplichting een inreisverbod kan worden opgelegd waarna het verblijf
strafbaar is. Daarmee wordt een extra prikkel tot zelfstandig vertrek gegeven.
Hierin ligt een getrapt systeem besloten waarin steeds indringender
consequenties worden verbonden aan de weigering te vertrekken.

3.3 Aanpak van illegaal verblijf
Het kabinet wenst de onrechtmatige binnenkomst en het onrechtmatige
verblijf van vreemdelingen in Nederland terug te dringen. Het kabinet zal
daarom onder andere inzetten op strafbaarstelling van illegaliteit. Uw Kamer
zal separaat worden geïnformeerd over deze aanpak van illegaal verblijf.
3.4 (Alternatieven voor) vreemdelingenbewaring
Bij bovengenoemde “van drang naar dwang”-aanpak ligt voor afgewezen
asielzoekers in de opvang de nadruk op zelfstandig vertrek. De afgewezen
asielzoeker heeft in beginsel een termijn van 28 dagen na de definitieve afwijzing
van het asielverzoek om het land te verlaten. Indien de vreemdeling voldoende
meewerkt aan vertrek en het realiseren van het vertrek meer tijd vergt, dan kan
betrokkene nog gedurende maximaal twaalf weken in een vrijheidsbeperkende
locatie geplaatst worden waar verder aan het vertrek wordt gewerkt. Indien een
afgewezen asielzoeker niet bereid is zelfstandig te vertrekken, wordt het
gedwongen vertrek ter hand genomen. Daarbij wordt zo nodig
vreemdelingenbewaring toegepast, zowel onmiddellijk na afloop van de
vertrektermijn als gedurende en na afloop van het verblijf in de VBL.
In 2010 heeft uw Kamer een motie aangenomen van het lid Gesthuizen om
onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden om meer gebruik te maken van
alternatieven voor vreemdelingenbewaring die goedkoper en minder restrictief
zijn. In de afgelopen maanden is met een groot aantal relevante partijen
gesproken over alternatieven voor vreemdelingenbewaring. Hieruit is naar voren
gekomen dat de volgende alternatieven zowel minder restrictief als goedkoper
zijn:
1. het opleggen van een vrijheidsbeperkende maatregel in een VBL;
2. het opleggen van een periodieke fysieke meldplicht bij de
Vreemdelingenpolitie in combinatie met terugkeerbegeleiding door de DT&V
en/of het stellen van een borgsom tot zekerheid van het nakomen van de
meldplicht;

3. onderbrenging bij betrouwbaar te achten particulieren of instanties.
Met het inzetten van dergelijke alternatieven bestaat echter het risico dat de
doelgroep zich zal onttrekken aan het toezicht. Voor illegale vreemdelingen
die nooit een toelatingsaanvraag hebben gedaan, acht ik dit risico in principe
te groot. Voor deze groep zal er waar mogelijk worden ingezet op direct
zelfstandig vertrek uit Nederland, en indien nodig op gedwongen vertrek via
vreemdelingenbewaring. Ook voor vreemdelingen aan wie de toegang is
geweigerd aan de grens, ligt het niet in de rede om meer gebruik te maken
van alternatieven voor vreemdelingenbewaring dan nu het geval is. Wel zal ik
mij ervoor inspannen dat de detentieperiode zo kort mogelijk kan worden
gehouden door de toelatingsprocedures zo snel mogelijk af te wikkelen en,
waar van toepassing, zo snel mogelijk vertrek te realiseren.

Daarnaast wil ik voor specifieke groepen waarbij het risico op onttrekking
klein is, verder verkennen of het juridisch en praktisch mogelijk is één of
meer van bovenstaande alternatieven toe te passen. Hierbij streef ik na om
door middel van deze alternatieven het vertrek uit Nederland van meer
vertrekplichtige vreemdelingen zeker te kunnen stellen. Ik zal daarbij de
samenloop met de strafbaarstelling van illegaliteit in ogenschouw nemen.
Voor gezinnen met minderjarige kinderen en alleenstaande minderjarige
asielzoekers zijn reeds alternatieven voor vreemdelingenbewaring ontwikkeld,
respectievelijk de VBL en opvang bij het COA en Nidos.

Tot slot heb ik in het antwoord op Kamervragen over vrijheidsontneming bij
toegangsweigering aangegeven dat de uitvoering van de Gesloten Verlengde
Asielprocedure (GVA-procedure) dit jaar nauwlettend wordt gevolgd en
toegezegd hierover cijfers te verstrekken.8 Hierbij kom ik deze toezegging na.
Gebleken is dat er in de periode 1 januari - 17 mei 2011 in totaal circa 20
GVA-beslissingen zijn genomen. Bijna driekwart van deze beslissingen
betrof Dublin-zaken. Dit bevestigt dat er beperkt gebruik wordt gemaakt van
deze procedure.
Internationale voorbeelden
Ik heb u tevens toegezegd u nader te zullen informeren over internationale
voorbeelden in relatie tot alternatieven voor vreemdelingenbewaring. In het
verleden zijn reeds werkbezoeken gebracht aan het Verenigd Koninkrijk en is
informatie opgevraagd over de situatie in Australië. Uw Kamer is hierover
per brief geïnformeerd.9
Ik heb een bezoek gebracht aan de terugkeerwoningen in België. Het
Belgische voorbeeld is met name interessant door de intensieve wijze waarop
het case management door terugkeercoaches is vormgegeven. Ik stel echter
ook vast dat dit project specifiek gericht is op gezinnen met kinderen en
minder geschikt lijkt als alternatief voor vreemdelingenbewaring van
alleenstaanden.
In Nederland is reeds goed beleid ontwikkeld om te voorkomen dat gezinnen
met kinderen in vreemdelingenbewaring komen, en het is niet mijn bedoeling
dit beleid aan te passen. Een belangrijk verschil tussen de Nederlandse en
Belgische aanpak was dat in Nederland gezinnen nog wel kortdurend in
vreemdelingenbewaring worden gesteld. Inmiddels hebben de Belgische
autoriteiten echter aangegeven het noodzakelijk te achten dat in uitzonderlijke
gevallen voor een zo kort mogelijke periode wel vreemdelingenbewaring kan
worden toegepast, en wordt hiertoe accommodatie voor gezinnen met
kinderen opgezet in een gesloten omgeving.

8
9

Kamerstukken II, 2010/2011, Aanhangselnummer 1933
Kamerstukken II, TK 2009-2010, 19 637, nr. 1358

Onlangs is opnieuw een werkbezoek gebracht aan het Verenigd Koninkrijk,
aan detentiecentrum Harmondsworth. Vreemdelingen kunnen zich, binnen de
muren van het centrum, vrij bewegen, vrij gebruik maken van mobiele
telefoon en internet en er wordt een breed activiteitenprogramma
aangeboden. Een dergelijk regime blijkt tot nu toe niet te leiden tot meer
vertrek.
3.5 Versterking toezicht
Vreemdelingen die in de illegaliteit verblijven kunnen via het toezicht in het zicht
van de overheid komen, waarna het vertrek ter hand kan worden genomen. Voor
een slagvaardiger terugkeerbeleid ten aanzien van illegale vreemdelingen is
cruciaal dat er sprake is van effectief toezicht op illegale vreemdelingen en dat
van vreemdelingen die in het toezicht worden aangetroffen de identiteit en
nationaliteit kan worden vastgesteld.
Als gezagdrager over de vreemdelingentaak van de politie heb ik de afgelopen
periode in nauwe afstemming met de Vreemdelingenpolitie en ook andere
relevante partijen gekeken naar mogelijkheden om de sturing op deze taak te
verstevigen. Ik acht dit randvoorwaardelijk om invulling te kunnen geven aan het
kabinetsbeleid om de migratie van kansarme migranten te beperken, zoals het
strafbaar stellen van illegaliteit, de intensivering van de handhaving van de
Vreemdelingenwet 2000 en de aanscherping van het terugkeerbeleid. De
vreemdelingentaak van de Politie en in het bijzonder de rol van de
Vreemdelingenpolitie in het kader van identiteits- en nationaliteitsonderzoek zijn
essentieel voor het realiseren van dit kabinetsbeleid. Dit geldt eveneens voor de
vreemdelingrechtelijke taken van de Koninklijke Marechaussee in het kader van
grensbewaking en Mobiel Toezicht Veiligheid.
De eerste maatregel die ik samen met de minister van Veiligheid en Justitie heb
getroffen is “de aanpak van (faciliteerders van) illegaliteit en van criminele
vreemdelingen” te benoemen als één van de landelijke prioriteiten van de
Nederlandse Politie 2011 - 2014. Daarnaast heeft de kwartiermaker Nationale
Politie de opdracht gekregen om in het inrichtings- en realisatieplan aan te geven
op welke wijze binnen de nationale politie de politiële vreemdelingentaak wordt
georganiseerd. De kwartiermaker geeft daarbij aan welke taken/onderdelen bij de
landelijke en/of regionale eenheden worden ondergebracht en hoe de
samenwerking tussen de verschillende eenheden wordt geborgd.
Verder dient binnen de regionale eenheden het vreemdelingentoezicht meer dan
thans het geval is, opgevat te worden als een korpsbrede taak, waarbij de
BasisPolitieZorg als front office fungeert en de Vreemdelingenpolitie enerzijds als
specialist vreemdelingenwetgeving en identiteitsonderzoek in de back office
fungeert en anderzijds zelf ook actief is in het uitvoeren van persoons- en
objectgerichte controles. Prioriteit wordt gegeven aan (illegale) vreemdelingen die
overlast veroorzaken en/of crimineel zijn en aan kwetsbare groepen illegalen
zoals slachtoffers van mensenhandel. Vreemdelingen die verdacht worden van
een misdrijf, zullen als vreemdeling worden gelabeld in de strafrechtketen, opdat
na het strafrechttraject, waar van toepassing, (tijdig) vreemdelingrechtelijke
maatregelen kunnen worden ingezet.
4. (Vervangende) reisdocumenten
4.1 Proces ter verkrijging van (vervangende) reisdocumenten

De DT&V werkt volgens een geprotocolleerde werkwijze die er, mede naar
aanleiding van de aanbevelingen uit het rapport van de commissie
feitenonderzoek uitzettingen naar de Democratische Republiek Congo uit 2005, op
is gericht volledig te kunnen uitsluiten dat op enige wijze gevoelige persoonlijke
informatie terecht zou kunnen komen bij een diplomatieke vertegenwoordiging
van het land van herkomst van een uit te zetten vreemdeling. Deze werkwijze
brengt in de praktijk aanzienlijke administratieve lasten en bijbehorende hoge
kosten met zich mee, terwijl dit in een aantal gevallen onnodig is.
Gebleken is dat het proces voor het verkrijgen van (vervangende)
reisdocumenten van diplomatieke vertegenwoordigingen op onderdelen efficiënter
kan worden uitgevoerd. Ook kunnen de mogelijkheden om reisdocumenten te
verkrijgen worden verbeterd door diplomatieke vertegenwoordigingen op hun
verzoek meer informatie te verstrekken over de procedurele achtergrond van de
vreemdeling. De diplomatieke vertegenwoordigingen vragen om deze informatie
met het oog op de consulaire behartiging van de belangen van hun onderdanen.
De DT&V zal overigens nooit informatie verstrekken over de inhoud van de
asielprocedure van de betrokken vreemdeling.
Ik zet in op het vereenvoudigen van dit proces in die gevallen waarin dit geen
risico’s voor de vreemdelingen met zich meebrengt. De DT&V zal niet langer ten
aanzien van elk land elk document vertalen en screenen op gegevens waaruit
indirect zou kunnen worden afgeleid dat het om een asielzoeker gaat voordat het
aan een diplomatieke vertegenwoordiging wordt overgelegd. Het gaat dan met
name om de door de vreemdeling zelf ingevulde of aan de DT&V verstrekte
stukken. Aangezien de vreemdeling wordt geïnformeerd over welke informatie hij
wel en niet hoeft te verstrekken, mag hier worden uitgegaan van een eigen
verantwoordelijkheid van de vreemdeling. Voor landen waarvan bekend is dat het
enkele feit dat een vreemdeling asiel heeft aangevraagd in Nederland tot
problemen zou kunnen leiden bij terugkeer, geldt dit uiteraard niet. Hiertoe zal
aan de hand van de ambtsberichten van Buitenlandse zaken een lijst worden
opgesteld van risicolanden.
Verder wordt bezien hoe de DT&V zich - met inachtneming van het privacyrecht flexibeler kan opstellen naar diplomatieke vertegenwoordigingen die informatie
vragen over de verblijfsrechtelijke procedure van de uit te zetten vreemdeling. De
verwachting is dat deze meer toegankelijke opstelling van de DT&V tot meer en
snellere verstrekking van (vervangende) reisdocumenten zal leiden.
4.2 Intensiveren identiteits- en nationaliteitsonderzoek
Identiteitsvaststelling is van cruciaal belang bij illegale vreemdelingen en
uitgeprocedeerde asielzoekers die niet in het bezit zijn van documenten teneinde
een voor de terugkeer benodigd (vervangend) reisdocument te kunnen
verkrijgen. Er wordt een wetsvoorstel voorbereid dat het gebruik van biometrie
ter ondersteuning van de identiteitsvaststelling in de vreemdelingenketen
mogelijk maakt. Voorts zullen in het nog in gebruik te nemen Visum Informatie
Systeem (VIS) gegevens van visumaanvragers worden vastgelegd. Het VIS biedt
onder strikte voorwaarden mogelijkheden, indien dit in individuele gevallen
noodzakelijk is, om een beperkt aantal gegevens uit het VIS ten behoeve van
terugkeer over te dragen aan derde landen en/of internationale organisaties. De
gegevens in het VIS worden maximaal vijf jaar bewaard.
4.3 Identiteits- en nationaliteitsdocumenten

Thans is de praktijk dat originele identiteits- en nationaliteitsdocumenten in
beginsel gedurende de toelatingsprocedure in het bezit blijven van de
vreemdeling. In de praktijk blijken vreemdelingen veelal niet meer te beschikken
over deze documenten op het moment dat terugkeer aan de orde is. Ik ben
voornemens om originele documenten gedurende de toelatingsprocedure en het
terugkeerproces onder mij te houden met het oog op (eventuele) terugkeer.
5. Terugkeer in uitvoering
5.1 Dienst Terugkeer en Vertrek
Sinds 2007 wordt het terugkeerbeleid uitgevoerd door de DT&V. De inrichting van
één aparte terugkeerorganisatie was er op gericht om zowel de efficiëntie als de
zorgvuldigheid van het terugkeerproces te vergroten. Binnen de DT&V wordt
volgens protocollen gewerkt die waarborgen dat het terugkeerproces op een
zorgvuldige en eenduidige manier wordt uitgevoerd. De DT&V werkt op basis van
case management. Op deze manier wordt er persoonsgerichter en daarmee
intensiever gewerkt aan vertrek van vreemdelingen die het land moeten verlaten
dan in het verleden het geval was. De prioriteit die gehecht wordt aan het vertrek
van criminele vreemdelingen, heeft onder de DT&V gestalte gekregen door
centrale plaatsing van vreemdelingen in de strafrechtketen in een beperkt aantal
detentielocaties, zodat het zicht op deze vreemdelingen optimaal is. Voorts
worden door de DT&V, meer dan in het verleden het geval was, intensieve relaties
onderhouden met andere partijen die bij de vreemdeling betrokken zijn, zoals
ketenpartners, landen van herkomst, gemeenten en maatschappelijke
organisaties. Een dergelijke intensieve benadering verbetert de mogelijkheden om
te komen tot daadwerkelijk aantoonbaar vertrek van vreemdelingen.
Opgemerkt moet worden dat het realiseren van vertrek van vreemdelingen die
het land dienen te verlaten weerbarstig blijft. De DT&V is voor het bereiken van
de terugkeerdoelen afhankelijk van een aantal externe factoren, waarvan
medewerking van de vreemdeling aan het verkrijgen van de benodigde
reisdocumenten en, als de vreemdeling niet meewerkt, van het land van
herkomst aan gedwongen terugkeer de belangrijkste zijn. Andere
afhankelijkheden zijn onder andere de samenwerking met ketenpartners,
gemeenten en maatschappelijke organisaties.
Ondanks deze afhankelijkheden zijn en worden met de intensieve aanpak van de
DT&V goede resultaten bereikt, die zichtbaar zijn in de vertrekcijfers. Deze laten
over de afgelopen jaren een stijgende lijn zien. In 2008 lag het percentage
aantoonbaar vertrek uit Nederland van vreemdelingen bij wie sprake was van een
vorm van vertrek uit de caseload van de DT&V op 45%. In 2009 was dit gestegen
naar 50% en in 2010 naar 52%. Het percentage aantoonbaar vertrek van
vreemdelingen die vertrekken vanuit de strafrechtketen ligt rond de 70%.
Hiermee is een stevige basis is gelegd voor de wens van het kabinet om terugkeer
verder te intensiveren. In de komende jaren zullen stappen worden gezet om de
uitvoering van het terugkeerbeleid verder te stroomlijnen en te verbeteren.
5.2 Terugkeer vreemdelingen na afwijzing aanvraag regulier
De DT&V is thans niet betrokken bij het vertrek van vreemdelingen die een
reguliere aanvraag hebben doorlopen. De DT&V wordt pas betrokken indien deze
vreemdelingen op enig moment in vreemdelingenbewaring worden gesteld. De
consequentie hiervan is dat DT&V niet alle vreemdelingen kent die nietrechtmatig in Nederland verblijven, maar wel bekend zijn bij de overheid, en op

een deel van deze vreemdelingen ook geen regie kan voeren met het oog op het
(zelfstandige) vertrek.
Ik wil onderzoeken of het vertrekproces van vreemdelingen na een afwijzing van
een aanvraag regulier meer analoog kan verlopen aan het vertrekproces bij
asielzoekers. Deze vreemdelingen zullen na een afwijzing van de
verblijfsaanvraag direct vanuit de IND bij de DT&V instromen zodat het vertrek
kan worden gefaciliteerd en kan worden voorkomen dat betrokkene het verblijf in
de illegaliteit voortzet. In dit kader wordt bezien of uitbreiding van de
bevoegdheden van de DT&V nodig is op het gebied van inbewaringstelling
alsmede de inname van documenten.10
5.3 Kosten gedwongen terugkeer verhalen op vreemdeling
In het Algemeen Overleg over vreemdelingenbewaring van 26 januari 2011 heb ik
toegezegd nader te bezien of kosten die door de overheid worden gemaakt in het
kader van het terugkeerproces (waaronder tevens eventuele kosten van
vreemdelingenbewaring) zouden kunnen worden verhaald op de vreemdeling.
Als het gaat om vreemdelingen die op reguliere gronden naar Nederland komen,
wordt er in het kader van modern migratiebeleid reeds het nodige geregeld om
veilig te stellen dat de kosten van een eventuele gedwongen terugkeer kunnen
worden verhaald. Op grond van artikel 66 van de Vreemdelingenwet 2000 en de
nadere uitwerking daarvan in het Vreemdelingenbesluit 2000 kunnen de kosten
van gedwongen terugkeer van een vreemdeling thans worden verhaald op die
vreemdeling of - zo die minderjarige is - op degene die het wettig gezag over die
vreemdeling uitoefent. Met de wijziging van artikel 66 in het kader van het
modern migratiebeleid wordt de mogelijkheid van verhaal door de overheid van
de kosten van gedwongen terugkeer van de vreemdeling verruimd naar diens
(gewezen) referent. Het betreft de kosten die de vreemdeling zelf zou hebben
gemaakt indien deze Nederland uit eigen beweging zou hebben verlaten. Concreet
betekent dit, dat de directe kosten van terugreis, transport en identiteitsbewijzen
worden verhaald.
Voor afgewezen asielzoekers en illegale vreemdelingen geldt dat zij in de
overgrote meerderheid van de gevallen niet over (veel) geld beschikken,
waardoor de inzet die gepleegd zou moeten worden om in ieder individueel geval
te proberen om kosten die door de overheid worden gemaakt in het kader van het
terugkeerproces te verhalen op de betreffende vreemdeling niet in verhouding zal
staan tot de te verwachten baten. Ik zal echter onderzoeken of het mogelijk is
om, in die gevallen waarin een duidelijk concrete indicatie bestaat dat de
vreemdeling wel over middelen beschikt, over te gaan tot het verhalen van deze
kosten.
Ik zal nader onderzoeken wat de juridische en praktische mogelijkheden op dit
punt zijn, waarbij uitgangspunt zal zijn dat het verhalen van de kosten niet aan
het vertrek in de weg mag staan of vertragend mag werken.
6. Samenwerking met VNG/gemeenten
Een goede samenwerking met gemeenten is van groot belang voor een effectief
terugkeerbeleid. Sinds in mei 2007 een bestuursakkoord werd gesloten tussen de
toenmalige staatssecretaris van Justitie en de Vereniging van Nederlandse
10

Hierop wordt nader ingegaan in paragraaf 4.3.

Gemeenten (VNG) is de samenwerking met gemeenten op het terrein van het
vreemdelingenbeleid sterk verbeterd. Zo is er intensief tussen het Rijk en
gemeenten samengewerkt bij het afbouwen van de gemeentelijke noodopvang.
In de huidige kabinetsperiode wordt deze intensieve samenwerking met
gemeenten voortgezet, vanuit het gedeelde belang om zoveel mogelijk te
bevorderen dat vreemdelingen die het land dienen te verlaten ook echt
aantoonbaar vertrekken en daarmee zoveel mogelijk te voorkomen dat
vreemdelingen op straat terechtkomen. Intensieve begeleiding vanuit de DT&V,
inclusief de in deze brief genoemde nieuwe mogelijkheden, draagt hieraan verder
bij. In die gevallen waarin de vreemdeling buiten zijn schuld niet kan terugkeren,
biedt het buitenschuldbeleid een vangnet. 11 Desondanks is het mogelijk dat
uitgeprocedeerde vreemdelingen, bijvoorbeeld omdat zij zich onttrekken aan het
terugkeerproces, op straat terecht komen. Hoewel het denkbaar is dat er
bijzondere omstandigheden zijn waarbij gemeenten besluiten een dergelijke
aangetroffen illegale vreemdeling, bijvoorbeeld in het belang van openbare orde,
tijdelijk onderdak te bieden, moet de vervolgstap in dergelijke gevallen zijn om
samen met de DT&V tot een oplossing in zo’n zaak te komen. Gemeenten worden
door de DT&V intensief betrokken bij de uitvoering van het terugkeerbeleid, zowel
via een landelijke klankbordgroep als in lokaal terugkeeroverleg. Met gemeenten
zijn afspraken gemaakt dat zij de DT&V kunnen benaderen indien zij bijvoorbeeld
te maken krijgen met ex-asielzoekers die een beroep doen op opvang via de
gemeente. De DT&V kan vervolgens bezien wat de achtergrond is van de
betreffende casus en in afstemming met de gemeente maatwerk leveren. Voorts
zal ik frequent bestuurlijk overleg hebben met de VNG in het kader waarvan
onder meer voor gemeenten relevante beleidsontwikkelingen en –voornemens
worden besproken. Op deze manier kunnen eventuele consequenties voor
gemeenten van (nieuw) beleid in een vroeg stadium worden gesignaleerd.

11

Het buitenschuldbeleid is uiteengezet in de Vreemdelingencirculaire 2000 (B) 14

Bijlage 1 Beleid voor specifieke groepen
Uw Kamer wordt separaat geïnformeerd over het specifieke beleid voor EUburgers, alleenstaande minderjarige vreemdelingen en strafrechtelijk
veroordeelde illegale vreemdelingen. Onderstaand een samenvatting van de
terugkeeraspecten.
EU-burgers
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft, mede namens de
ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Immigratie en
Asiel, een pakket maatregen gepresenteerd dat de negatieve kanten van de
toegenomen arbeidsmigratie uit de landen in Midden- en Oost-Europa het hoofd
moet bieden. Uw Kamer is daarover op 14 april 2011 per brief geïnformeerd. 12 Op
het terrein van verblijfsrecht in relatie tot sociale zekerheid is een aantal
maatregelen genomen die misbruik van sociale voorzieningen moeten voorkomen.
Daar waar terugkeer aan de orde is geldt dat primair wordt ingezet op zelfstandig
vertrek, maar waar nodig wordt ook gedwongen vertrek toegepast.
De belangrijkste maatregelen zijn scherpere controle op en regels voor
verblijfsbeëindiging bij beroep op bijstand, bij inschrijving bij de IND controle op
voldoen aan voorwaarden voor verblijf en ongewenstverklaring na meerdere
misdrijven.
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen
Het regeerakkoord stelt dat bij de komst van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen (amv’s), die geen recht hebben op verblijf, de inzet zich richt op
zo spoedig mogelijke terugkeer onder de voorwaarde van lokale opvang. Bij brief
van 14 december 201013 heb ik uw Kamer laten weten dat de voorgenomen
herijking van het amv-beleid, zoals vormgegeven door het vorige kabinet, veel
raakvlakken kent met de maatregelen die in het regeerakkoord worden
gepresenteerd. Daarom zal ik die herijking nader uitwerken en implementeren.
Uitgangspunt van de herijking is dat een zo sluitend mogelijke aanpak wordt
gerealiseerd en dat sneller duidelijkheid wordt gegeven aan amv’s over hun
toekomstperspectief. Een amv die niet in aanmerking komt voor bescherming op
basis van de asielaanvraag, dient zo spoedig mogelijk terug te keren. De amvvergunning zal worden afgeschaft, zodat bij afwijzing van de asielaanvraag
meteen duidelijk wordt dat terugkeer aan de orde is en niet de indruk wordt
gewekt dat verblijf wordt toegestaan, ook al is de asielaanvraag afgewezen. Bij
voorkeur keert de minderjarige terug naar de ouders of andere familieleden, maar
er wordt waar mogelijk ook gebruik gemaakt van alternatieve opvangfaciliteiten in
landen van herkomst. Waar nodig zal Nederland zich inzetten voor het realiseren
van opvangplekken waar teruggekeerde amv's (tijdelijk) terecht kunnen.
Strafrechtelijk veroordeelde illegale vreemdelingen
De terugkeer van strafrechtelijk veroordeelde vreemdelingen is in het
regeerakkoord aangemerkt als prioriteit. Sinds 2010 kunnen rechters de tbs
(terbeschikkingstelling) van een illegale vreemdeling beëindigen als de illegale
vreemdelingen die zich in tbs-klinieken bevinden, terugkeren naar het land van
herkomst op voorwaarde dat een passende voorziening beschikbaar is.

12
13

Kamerstukken II, 2010/2011, 29 407, nr. 118
Kamerstukken II, 2010/2011, 27 062, nr. 67

Het kabinet zal in de toekomst illegale vreemdelingen ook uitsluiten van
voorwaardelijke invrijheidstelling. De opgelegde vrijheidsstraf kan alleen
voortijdig worden beëindigd indien de illegale vreemdeling uit Nederland kan
worden uitgezet en niet binnen een nader bepaalde periode in Nederland
terugkeert. Als hij dat laatste toch doet, moet hij alsnog het strafrestant
uitzitten.14 Ook voor de maatregel van plaatsing in een inrichting voor
stelselmatige daders (ISD) zal de tussentijdse beëindiging in geval van illegale
vreemdelingen die kunnen worden uitgezet worden geregeld.

14

Zie de tweede nota van wijziging bij het voorstel tot wijziging van het Wetboek van
Strafrecht in verband met wijzigingen van de regeling van de voorwaardelijke veroordeling
en de regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling, welke op 5 april jl. met algemene
stemmen en zonder amendering aanvaard door uw Kamer. Kamerstukken II, 2010/2011, 32
319, nr. 8

Bijlage 2 Actualisering van de bijlagen bij de notitie inzake de eventuele opname
van terug- en overnameclausules in bilaterale verdragen
Deze bijlage betreft een geactualiseerde versie van de bijlagen van de notitie inzake de
opname van terug- en overnameclausules in bilaterale verdragen. Het uitgangspunt van
deze notitie is dat in bilaterale verdragen een terug- en overnameclausule dient te worden
opgenomen tenzij er sprake is van een in de notitie beschreven uitzonderingssituatie.
Bij de besluitvorming inzake afweging Nederlands belang dient onderscheid te worden
gemaakt tussen landen die vermeld staan in bijlage III (de zogeheten “prioriteitslanden”) en
overige landen. Voor prioriteitslanden geldt dat een terug- en overnameclausule tot stand
dient te komen, tenzij het eerstverantwoordelijke ministerie aan kan tonen dat het belang
van totstandkoming c.q. wijziging van het specifieke verdrag prevaleert boven het belang
van een terug- en overnameclausule. Voor de overige landen geldt het omgekeerde. Indien
noch overleg op ambtelijk niveau, noch overleg tussen de betrokken bewindspersonen tot
resultaat leidt, wordt de zaak ter beslissing aan de ministerraad voorgelegd.

I
Landen waarmee geen terug- en overnameclausule hoeft te worden
overeengekomen, te weten:
a. Alle EU-landen
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk,
Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta,
Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje,
Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden
b. Alle landen waarmee reeds bilateraal (in Benelux-kader) een terug- en
overnameverdrag tot stand is gekomen
Armenië (nog niet in werking getreden), Bosnië-Herzegovina, Bulgarije, Duitsland,
Estland, Frankrijk, Hongarije, Kosovo (nog niet in werking getreden), Kroatië,
Letland, Litouwen, Macedonië, Montenegro (1), Oostenrijk, Roemenië, Servië (1),
Slovenië, Slowakije, Zwitserland.
(1) Gesloten als Federale Republiek Joegoslavië. T&O is door zowel Servië als
Montenegro, na hun opsplitsing, als zodanig toegepast.
c. Alle landen waarvoor een mandaat aan de Europese Commissie werd verleend
voor onderhandelingen over een EU-overnameovereenkomst
Albanië, Algerije (onderhandelingen niet geopend), Bosnië-Herzegovina, China
(onderhandelingen niet geopend), Georgië, Hong Kong, Kaapverdië (in
onderhandeling), Macau, Macedonië, Marokko (in onderhandeling), Moldavië,
Montenegro, Oekraïne, Pakistan, Rusland, Servië, Sri Lanka, Turkije (in
onderhandeling), Wit-Rusland (onderhandelingen nog niet geopend)
d. Alle landen waarmee de EU een associatie- en/of gemengd akkoord incl. terugen overnameclausule tot stand heeft gebracht
1. Verdrag van Cotonou – alle ACS landen (Angola, Antigua en Barbuda,
Bahama’s, Barbados, Belize, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Centraal
Afrikaanse Republiek, Comoren, Congo- Brazzaville, Cookeilanden, Djibouti,
Dominica, Dominicaanse Republiek, DR Congo, Equatoriaal Guinee, Eritrea,
Ethiopië, Fiji, Gabon, Gambia, Ghana, Grenada, Guinee, Guinee-Bissau, Guyana,
Haïti, Ivoorkust, Jamaica, Kaapverdië, Kameroen, Kenia, Kiribati, Lesotho, Liberia,
Madagaskar, Malawi, Mali, Marshalleilanden, Mauritanië, Mauritius, Micronesia,

Mozambique, Namibië, Nauru, Niger, Nigeria, Niue, Oeganda, Oost-Timor, Palau,
Papoea-Nieuw-Guinee, Rwanda, Salomonseilanden, Samoa, Sao Tomé and
Principe, Senegal, Seychellen, Sierra Leone, Soedan, Somalië, St. Kitts en Nevis,
St. Lucia, St. Vincent en Grenadines, Suriname, Swaziland, Tanzania, Togo,
Tonga, Trinidad en Tobago, Tsjaad, Tuvalu, Vanuatu, Zambia, Zimbabwe, ZuidAfrika)
2. Associatie- en/of gemengd akkoord – Albanië, Algerije, Armenië, Azerbeidzjan,
Bolivia (niet in werking getreden), Chili, China (in onderhandeling), Colombia
(niet in werking getreden), Costa Rica (niet in werking getreden), Ecuador (niet in
werking getreden), Egypte, El Salvador (niet in werking getreden), Georgië,
Guatemala (niet in werking getreden), Honduras (niet in werking getreden), Irak
(in onderhandeling), Israel, Jordanië, Kazachstan, Kirgizië, Kroatië, Libanon,
Macedonië, Mongolië (in onderhandeling), Montenegro, Nicaragua (niet in werking
getreden), Oezbekistan, Panama (niet in werking getreden), Peru (niet in werking
getreden), Syrië (niet in werking getreden) Tadzjikistan, Tunesië, Venezuela (niet
in werking getreden), Vietnam (in onderhandeling), Zuid-Afrika, Zuid-Korea (in
onderhandeling)

II
Landen waarmee bilateraal (in Benelux-verband) wordt onderhandeld
over terug- en overnameverdragen
Frankrijk (herziening overeenkomst)
Kazachstan (in onderhandeling)

III
Overzicht prioriteitslanden in het kader van het overeenkomen van terugen overnameclausules
Afghanistan
Bangladesh
Cuba
India
Iran
Jemen
Libië
Turkmenistan