2014D35760

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 29 augustus 2014 inzake informatie over de afschaffing van
loting bij numerusfixusopleidingen (Kamerstuk 31 288, nr. 399).
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2014D35760

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1.
Algemeen
2.
Achtergrond
3.
Proces
4.
Keuze op hoofdlijnen
4.1
Rol medezeggenschap bij vormgeven toelatingsprocedure
4.2
Transparantie
4.3
Aantal selectieprocedures per jaar
4.4
Eigen bijdrage toelatingsprocedures
5.
Hoe nu verder
Reactie van de Minister

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister betreffende de afschaffing van de centrale
loting bij opleidingen die een numerus fixus hanteren. De leden delen de
mening van de Minister dat een betere match tussen (toekomstig) student
en opleiding van belang is voor student en onderwijsinstelling. Deze leden
hebben nog wel enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
brief. Zij hebben hierbij enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister waarin zij haar voornemen toelicht om de loting af te schaffen bij
de numerusfixusopleidingen. Alhoewel deze leden de ambitie van de
Minister delen om te komen tot een betere match tussen student en
opleiding, hebben zij nog wel een aantal vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het besluit van
de Minister om de centrale loting bij numerusfixusopleidingen af te
schaffen. Deze leden steunen deze keuze, maar willen wel een paar
kanttekeningen plaatsen, waarbij rekening moet worden gehouden bij het
afschaffen en de invoering van decentrale selectie.
2. Achtergrond
De leden van de PvdA-fractie lezen dat door het afschaffen van de centrale
loting in de Wet kwaliteit in verscheidenheid hoger onderwijs1 de selectie
op basis van inhoudelijke criteria zal plaatsvinden. De leden vragen in
hoeverre selectie van studenten op basis van inhoudelijke criteria betere
resultaten oplevert. Welke inhoudelijke criteria zijn bewezen effectief met
betrekking tot de bijdrage aan studiesucces? Zij vragen tevens hoe de
Minister ervoor gaat zorgen dat onderwijsinstellingen gebruik maken van
evidence-based selectiecriteria om studenten te selecteren. Verder lezen
de leden dat de selectie op basis van het cijferlijst wordt afgeschaft. De
leden vinden dit een goede ontwikkeling mits de prikkel bij leerlingen om
uitmuntende resultaten te halen niet zal verdwijnen. In de brief aan de
Kamer wordt de verwachting uitgesproken dat ook in de toekomstige
situaties studenten met goede eindexamencijfers zullen worden toegelaten, de leden vragen waar deze verwachting op gebaseerd is. Op welke

1

Stbl. 2013, nr. 298

2

wijze zullen leerlingen geprikkeld worden om te blijven streven naar
uitmuntende resultaten, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de SP-fractie vragen naar de ontwikkeling van numerusfixusopleidingen. Uit een eerder advies van de Onderwijsraad2 blijkt dat
het aantal opleidingen met een numerus fixus de afgelopen jaren enorm
is toegenomen. Over de afgelopen tien jaar gaat het om bijna een
verviervoudiging. Deze leden vragen de Minister toe te lichten waar deze
stijging door wordt veroorzaakt en of zij dit een wenselijke ontwikkeling
acht.
Waaruit gaan de nadere voorwaarden bestaan die de Minister bij
ministeriële regeling wil vastleggen en in hoeverre past dit in haar wens
om de invulling van de decentrale selectie aan de onderwijsinstellingen te
laten? Deze leden zien op dit punt graag een nadere toelichting.
De leden van de CDA-fractie vragen ook een nadere toelichting op de
nieuwe voorwaarden die gaan meetellen bij de selectie. Deze leden zijn
het met de Minister eens dat het goed is om breder te kijken naar
cognitieve en non-cognitieve eigenschappen. Dit doet recht aan het feit
dat studiesucces door diverse factoren wordt beïnvloed, zoals persoonlijkheidskenmerken, eerdere onderwijsprestaties, motivatie van de aspirantstudent en organisatiekenmerken van de opleiding. Toelating kan volgens
de Minister niet uitsluitend betrekking hebben op het criterium eindexamencijfers.
Deze leden vragen de Minister of zij kan aangeven of het huidige systeem
van loting leidde tot veel studie-uitval en wat de knelpunten van het
huidige systeem waren, waar dit systeem een oplossing voor biedt. Kan
de Minister aangeven, nu de automatische plaatsing van scholieren met
een gemiddeld eindcijfer van acht of hoger vervalt, of je met een dergelijk
gemiddeld eindcijfer wel hoger scoort binnen de criteria, bijvoorbeeld
door een zwaardere weging aan deze factor te geven? Ook vragen zij wat
er gebeurt met de zogenaamde ministersplaatsen voor studenten in
Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Wat was de reden
voor het instellen van deze ministersplaatsen en waarom is deze reden
niet meer valide, zo vragen de voornoemde leden.
Deze leden lezen dat de loting wordt afgeschaft om te zorgen voor een
betere inhoudelijke match tussen student en opleiding. Hierbij wordt niets
gezegd over de totale capaciteit van opleidingen. Deze leden vragen of de
huidige wijze van vaststellen van de capaciteit hetzelfde blijft en hoe dit
op een decentrale wijze wordt toegepast. Op welke wijze sturen overheid
en medische universitaire faculteiten op de capaciteit van (vervolg)opleidingen gericht op de reële zorgbehoefte en dus in het belang van de
samenleving? Deze leden vragen daarnaast of de Minister kan ingaan op
de opmerking van de KNMG3 dat er tot op heden weinig bewijs is dat
door decentrale selectie de kwaliteit van de student en de toekomstige
arts toeneemt.
De leden van de D66-fractie merken op dat het afschaffen van de centrale
loting niet moet leiden tot instelling van de numerus fixus als oneigenlijk
instrument voor selectie. Het moet echt gaan om specifieke opleidingen of
opleidingen met een beperkt aantal plekken. Deze leden menen dat goede
voorlichting en matching het eerste geëigende middel is.
3. Proces
De leden van de SP-fractie vragen de Minister de verschillende standpunten van de verschillende onderwijskoepels toe te lichten.
2
3

Kamerstuk 33 750-VIII, nr. 100
KNMG: Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst

3

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om aan te geven wat de
VSNU4, de Vereniging Hogescholen, ISO5 en LSVb6 vinden van het
voorstel van de Minister. Op welke punten hebben zij bezwaren en wat is
hun alternatief op dat punt, zo vragen deze leden.
4. Keuze op hoofdlijnen
4.1. Rol medezeggenschap bij vormgeven toelatingsprocedure
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de onderwijsinstellingen de
inhoudelijke invulling van de selectieprocedure en -criteria zullen bepalen.
De leden vragen hoe de Minister gaat waarborgen dat de gestelde criteria
in overeenstemming zijn met de Wet kwaliteit in verscheidenheid hoger
onderwijs. Ook vragen de leden welke rol de inspraak en de medezeggenschapsraden spelen in de vormgeving van de selectieprocedure en
-criteria. Is een adviesrecht van de medezeggenschapsorganen hierin
afdoende? Deze leden horen graag van de Minister of zij van mening is
dat het initiatiefrecht hier van toepassing kan zijn en zo nee, waarom het
initiatiefrecht niet van toepassing kan zijn. De leden vinden dat de
verschillende medezeggenschapsorganen, zoals medezeggenschapsraad
en de opleidingscommissies het beste bekend zijn met een opleiding en
zij het beste kunnen oordelen over de meest toepasselijke wijze van
selecteren. Zij vragen of de Minister deze opvatting deelt. Daarnaast horen
de eerder genoemde leden of de medezeggenschapsorganen ook
inspraak hebben op het bepalen van de kosten van de selectieprocedures
en vragen of het toekennen van een instemmingsrecht hierbij volgens de
Minister een optie is.
De leden van de D66-fractie zien een belangrijke rol weggelegd voor de
studentvertegenwoordigers in de medezeggenschap om de toelatingsprocedure eerlijk en transparant in te richten. Hoe worden zij hierbij
betrokken, zo vragen deze leden.
4.2 Transparantie
De leden van de PvdA-fractie lezen dat er in de brief wordt gesteld dat er
van onderwijsinstellingen wordt verwacht dat ze transparant zullen zijn
over de selectieprocedure. De leden zijn van mening dat de aankomende
studenten een goed beeld moeten krijgen over de selectieprocedure van
een onderwijsinstelling, zodat ze een weloverwogen keuze kunnen maken.
Ook met betrekking tot de studievoorlichting die van belang is voor de
aanmelddeadline voor een studie die een toelatingsprocedure hanteert.
De leden vragen dan ook hoe de Minister erop gaat toezien dat instellingen medio 2016 hun selectiecriteria op orde hebben. Wat zijn de
gevolgen voor instellingen die hun toelatingseisen dan nog niet op orde
hebben, zo vragen zij. Worden die instellingen dan uitgesloten van de
mogelijkheid tot decentrale selectie? En zo nee, op welke wijze wordt er
dan gegarandeerd dat aankomende studenten niet de dupe worden van
ondeugdelijke selectieprocedures, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de CDA-fractie vragen een nadere toelichting op de nieuwe
decentrale selectie. De leden vragen de Minister aan te geven wat de
ervaringen zijn met de huidige decentrale selectie. Wordt de voorgestelde
decentrale selectie door de instelling zelf uitgevoerd en zo ja, bestaat er
dan een kans dat sommige factoren bij de ene instelling zwaarder wegen
dan bij de andere instelling zodat er alsnog geen sprake is van gelijke
4

VSNU: Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten
ISO: Interstedelijk Studenten Overleg
6
LSVb: Landelijke Studenten Vakbond
5

4

kansen voor alle studenten? Zij vragen hoe de Minister gaat bevorderen
dat de instellingen transparante informatie hierover verspreiden. Zou de
Minister in haar antwoord willen meenemen dat de studentenorganisaties
nu kritiek hebben op de informatievoorziening vanuit de instellingen op
dit punt die volgens hen verre van transparant is, zo vragen de eerder
genoemde leden.
De leden van de D66-fractie vinden het essentieel dat de toelatingsprocedure voor de studenten helder, eerlijk en transparant is. Duidelijk moet
zijn op basis van welke punten geselecteerd wordt en ook moet voor
afgewezen studenten helder zijn waarom zij niet zijn geselecteerd.
4.3 Aantal selectieprocedures per jaar
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het aantal selectieprocedures per
jaar nu wordt gesteld op maximaal twee numerusfixusopleidingen, dit kan
ook dezelfde opleiding zijn op twee verschillende instellingen. De leden
vragen of de Minister kan onderbouwen hoe deze maximering van het
aantal selectieprocedures zich verhoudt tot de matchingsprocedure.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister in hoeverre de keuzevrijheid van een student wordt beperkt door het aantal keer dat hij of zij
aan een selectieprocedure kan meedoen te maximeren en of zij haar
besluit verder kan toelichten.
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie de Minister te bevestigen dat
er in het nieuwe systeem minder mogelijkheden zijn voor de studenten
om mee te doen aan een selectie voor een numerusfixusopleiding. Zij
vragen tevens of de Minister nog een nadere toelichting kan geven op het
aantal selectiemomenten en het vervroegen van de deadline van mei naar
januari. Wat zijn de praktische gevolgen hiervan voor de studenten en wat
gebeurt er met hun inschrijving als zij onverhoopt zakken voor hun
examen? Telt deze inschrijving dan wel mee, zo vragen de voornoemde
leden.
4.4. Eigen bijdrage toelatingsprocedures
Verder lezen de leden van de PvdA-fractie dat er in de Wet kwaliteit in
verscheidenheid hoger onderwijs is vastgesteld dat er een eigen bijdrage
mag worden verwacht van de studenten voor de selectieprocedure. Er kan
verwacht worden dat een betere match zorgt voor minder uitval tijdens de
studie, wat (op termijn) instellingen een besparing oplevert vanwege
toegenomen studiesucces. De leden vragen in hoeverre deze rendementswinst de bijdragekosten van het selectieprocedure overstijgt en in
hoeverre dit door onderwijsinstellingen wordt meegenomen in de
berekening van de bijdragekosten. In de brief aan de Kamer geeft de
Minister zelf aan dat de voorkeur uitgaat naar de situatie waarin de
bijdragekosten nul euro bedragen of beduidend lager liggen dan de
genoemde 50 tot 100 euro. Echter, de leden vragen tot in hoeverre dit in
de praktijk zal voorkomen. Immers, de bijdragekosten zijn een eenvoudige
bron van inkomsten voor scholen waar controle over de daadwerkelijke
kosten ontbreekt. Zij vragen of de Minister ervoor kan zorgen dat
onderwijsinstellingen hun keuze kunnen onderbouwen (een «pas toe of
leg uit»-principe). In hoeverre is er door de Minister een richtlijn opgesteld
voor de onderwijsinstellingen waarbij wordt voorkomen dat de onderwijsinstellingen de maximale bijdrage vragen van studenten, zo vragen de
voornoemde leden.
De leden van de SP-fractie vinden dat met het invoeren van een eigen
bijdrage een onnodige financiële drempel wordt opgeworpen. Wanneer
een instelling het maximale bedrag hanteert, loopt dat bij meerdere

5

aanmeldingen op tot wel 300 euro. Deze leden dringen er dan ook op aan
de eigen bijdrage voor inschrijving voor de selectieprocedure niet in te
voeren.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister aangeeft dat de
kosten voor de toelating waarschijnlijk tussen de 50 en 100 euro zullen
gaan liggen, maar er bij voorkeur geen kosten worden doorberekend aan
de student. De Minister geeft aan dat zij liever heeft dat de instellingen
deze kosten in het geheel niet doorberekenen. Zij vragen hoe de Minister
dit gaat bewerkstelligen en wat zij gaat doen als de instellingen hogere
kosten gaan vragen voor het toelatingsonderzoek. Deze leden verwijzen
naar de ervaringen met de kosten voor het instellingsgeld die behoorlijk
omhoog zijn gegaan (en zonder onderbouwing) voor een aantal studies.
5. Hoe nu verder
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het zogenaamde «fileprobleem»,
waarbij de plaatsing van studenten pas verder kan gaan als andere
studenten zich afmelden, zal worden opgelost wanneer het zich voor doet.
Zij vragen of de Minister hier nadere toelichting op kan geven. In hoeverre
worden studenten dan alsnog met een centrale selectie geconfronteerd en
wat zouden de gevolgen hiervan voor studenten zijn? Krijgen studenten
dan bijvoorbeeld een opleidingslocatie toegewezen, zo vragen deze leden.
Verder vragen de leden van de SP-fractie of afgewezen studenten in
bezwaar kunnen gaan, en op welke wijze een eventuele bezwaarprocedure
is of wordt vormgegeven. Zijn instellingen verplicht een dergelijke
procedure te organiseren? Deze leden vragen welke gevolgen de
eventuele invoering van het leenstelsel heeft op de student die na een (of
meerdere) afwijzing in een later jaar toch wel wordt toegelaten. Wordt er
een regeling getroffen waardoor deze student de opgebouwde schuld
wordt kwijtgescholden van de tweede keuze studie, waar hij of zij
inmiddels aan was begonnen, zo vragen de voornoemde leden.
Deze leden vragen de Minister verder in te gaan op de mogelijkheid van
centrale plaatsing. Wordt deze optie ook door de in de brief aan de Kamer
genoemde werkgroep verder uitgewerkt, zo vragen de voornoemde leden.
II Reactie van de Minister

6