Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 311

Zelfstandig ondernemerschap

Nr. 134

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 14 augustus 2014
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 12 juni 2014
overleg gevoerd met Minister Kamp van Economische Zaken over:
− antwoorden op schriftelijke vragen van het lid Mei Li Vos d.d.
25 februari 2014 over de uitzending «Woede in de winkelstraat»;
− antwoorden op schriftelijke vragen van het lid Mei Li Vos d.d.
7 februari 2014 over knelpunten voor franchisenemers;
− antwoorden op schriftelijke vragen van het lid Mei Li Vos d.d.
18 november 2013 over de misstanden in franchiseland en de
mogelijke aanpassing van de franchiseovereenkomst;
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 14 mei
2014 met de kabinetsreactie op meerdere stukken over de
praktijk van franchising (Kamerstuk 31 311, nr. 119).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-31311-134
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

1

Voorzitter: Verheijen
Griffier: Thomassen
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Gesthuizen, Graus, Agnes
Mulder, Schouten, Verheijen, Verhoeven, Mei Li Vos en Ziengs,
en Minister Kamp, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn
ministerie.
Aanvang 14.00 uur.
De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg over de problemen van
franchiseondernemingen. Ik heet de Minister en zijn ambtelijke ondersteuning, de Kamerleden en de mensen op de publieke tribune en thuis
hartelijk welkom. Drie weken geleden is ter voorbereiding van dit AO een
rondetafelgesprek geweest. Ik hanteer een spreektijd van zes minuten per
fractie.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Franchisenemers doen het in tijden van
crisis in het algemeen beter dan hun mkb-tegenhangers, zowel qua groei
als qua omzet. De Minister laat ons weten dat er 260.000 banen met
franchiseondernemingen gemoeid zijn en een omzet van meer dan
30 miljard euro per jaar. De PVV ziet franchisenemers dan ook als een
belangrijke component van de Nederlandse economie. We willen daarom
zorgen dat deze sector zich goed kan blijven ontwikkelen. Een van de
redenen waarom ik dit AO op de agenda heb laten zetten, gelukkig met
steun van de gehele commissie, is om de franchisenemers een steuntje in
de rug te geven. Ik heb dit AO overigens al eind vorig jaar voorgesteld.
Toen zat ik als voorzitter naast de Minister en liet hij mij weten niet op de
hoogte te zijn van de problemen. Hij vroeg om meer tijd en die heb ik hem
gegeven. Op 7 november 2013 heb ik een motie ingediend, waarin ik
vroeg om te komen met een kaderstelling voor franchisenemers. De
problemen waren toen wel bekend, maar mijn motie werd tot mijn grote
ontzetting door niemand gesteund, behalve door de heer Bontes. In een
artikel in het AD van vandaag lijkt het alsof mevrouw Vos de initiatiefnemer is op dit dossier en dat zij de reddende engel is. Dat verbaast mij,
omdat zij een paar maanden geleden mijn motie over de kaderstelling niet
steunde. Ik ben daar zeer verdrietig en verbolgen over. De journalist die
die onzin heeft opgeschreven, staat bij mij op de zwarte lijst. Ik wil een
gesprek hebben met de afdeling Voorlichting van de Kamer en de
Voorzitter over de mensen die dit soort onzin verkondigen, terwijl ik heb
gezegd dat het onzin is. Journalisten kunnen het nakijken, maar willens en
wetens publiceren ze het toch. De accreditatie van die journalisten moet
worden ingetrokken. Dit heeft niets meer met persvrijheid te maken. Die
mensen moeten uit de Kamer geweerd worden, want die hebben hier
niets te zoeken. Het is list en bedrog, liegen en bedriegen.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Ik heb de motie gezien. Ik ben best links,
maar ik ben niet communistisch. De motie verzoekt de regering zich in te
zetten voor een beter verdienmodel ten behoeve van franchisenemers. Ik
ben het wel eens met de kaderstelling, maar die zie ik meer voor zowel
franchisenemers als ondernemers. De gehele motie moet kloppen.
De heer Graus (PVV): Dan had mevrouw Vos dat moeten zeggen.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Mevrouw Gesthuizen vond het een
Noord-Koreaanse motie en dat zegt wel wat, want zij is best links. Ik heb
niet voor niets tegen gestemd. Even ter verdediging van het artikel van
vanmorgen: wij zijn hier met zijn allen aanwezig omdat wij zien dat er
problemen in de franchisewereld zijn. Dat ziet de heer Graus en dat zie ik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

2

Mevrouw Gesthuizen was met haar collega in het Europarlement de
eerste die hierover schriftelijke vragen stelde. Om dat te claimen ... Ik ben
blij dat de gehele Kamer ziet dat er problemen zijn en dat er waarschijnlijk
wetgeving moet komen.
De heer Graus (PVV): Dat is natuurlijk onzin. Als een Kamerlid het niet
eens is met één verzoek in de motie, dan kan zij zeggen: als je dat eruit
haalt, dan steun ik het. Wij zijn willens en wetens geboycot. Dat is een feit.
Om dan drie weken later er zelf mee naar buiten te treden ... Ik ben het er
echter helemaal mee eens. Daarom was ik juist zo verbolgen. Het gaat niet
om mij. Als ik uit de Kamer stap, is iedereen mij een dag later vergeten. Ik
realiseer mij dat heel goed. Daar gaat het mij niet om. Ik kom op voor die
mensen. Ik heb alle gesprekken al gevoerd voordat de hoorzitting werd
geagendeerd, want ik kende al die problemen al. Ik zei tegen de Minister
en de Kamerleden dat zij erop moesten letten dat er ernstige problemen
waren. Vervolgens werd de motie niet gesteund. Ik heb niemand gehoord
over dat betere verdienmodel. Sterker nog, ik heb het al eens eerder
ingediend. Toen hebben sommige mensen wel voor een beter verdienmodel gestemd en dat doen ze nu ineens niet. Als mevrouw Vos tegen mij
had gezegd dat ik dat eruit moest laten, dan had ik dat eruit gehaald.
We kennen de misstanden: knellende contracten, gedwongen afnames,
verplicht verhuren en terug huren van een pand. De PVV heeft de motie al
in 2013 ingediend. Iedereen stemde tegen en dat is niet goed te praten. Er
worden individuele sideletters gebruikt om groepsafspraken te maken en
franchisenemers te omzeilen. Albert Heijn concurreert met de eigen
filiaalhouders door de Appie Happie-bezorgdienst. Dat kan niet. Franchisenemers krijgen allerlei acties en kortingen door de strot geduwd. Zo
krijgen ze te horen dat volgende week die en die actie geagendeerd wordt
en zij die en die prijs moeten doorvoeren, zonder dat met hen wordt
overlegd. Ondanks afspraken over de exclusiviteit in de omgeving van de
locatie, worden toch bezorgdiensten ingezet van de landelijk opererende
organisatie en franchisegever. Daardoor gaan er franchisenemers failliet.
Franchisegevers laten ze ook vaak failliet gaan. Dan kopen ze de winkel
terug voor een lage prijs en verkopen die voor een hoger bedrag aan de
nieuwe franchisenemer. De handel in huurcontracten speelt heel erg.
Daarnaast zijn er nog altijd frauduleuze accountants die winkels lager of
hoger waarderen en verkeerde informatie doorgeven. Dat is heel
belangrijk, want aan franchisenemers worden vaak veel betere resultaten
beloofd dan in de cijfers staan. Wat gaat de Minister daaraan doen? De
Minister heeft mij al een halfjaar geleden beloofd om in gesprek te gaan.
Ik adviseer de Minister om ook in gesprek te gaan met de counterparts in
landen als de Verenigde Staten, Italië, Spanje, België en Zweden, waar ze
al wel franchisewetgeving hebben. Het wiel is al uitgevonden. Ik zeg tegen
Minister Schultz van I en M dat zij voor het treinverkeer stage moet lopen
in Oostenrijk en Zwitserland, omdat daar nooit treinen vastlopen, al ligt er
sneeuw van drie meter hoog. Ik vind ook dat de Minister van Economische Zaken eens contact moet zoeken met zijn counterparts in de
landen die ik net noemde.
Wat zijn de belangrijkste punten die moeten worden opgenomen in de
wet? De grijze en/of zwarte lijst van contractbepalingen, een termijn
waarin franchisenemers alles rustig kunnen doornemen, aansprakelijkheid
van de frachisegever wanneer de beloofde omzet aantoonbaar verkeerd is
weergegeven, een verbod op het huren en terug verhuren, het verplicht
stellen van het leveren van prognoses door de franchisegever en
eventueel het verplicht meesturen van resultaten van dezelfde locatie in
de voorgaande periode. Dat is de kaderstelling waar ik steeds al om heb
gevraagd. Ik geloof in de Minister, daarom geef ik hem het voordeel van
de twijfel. Ik vraag hem dit op te stellen en naar de Kamer te sturen,
voordat wij er zelf mee komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

3

Tijdens de hoorzitting kreeg ik de indruk dat franchisegevers zich
verschuilen achter erecodes en Europese regelgeving. De Europese
Erecode inzake Franchising bestaat al sinds 1972 en geldt op vrijwillige
basis. Franchisegevers houden zich er niet aan en het werkt voor geen
meter. Dat moeten we nu met zijn allen inzien. De kaderstelling en de
wetgeving moeten er heel vlug komen. Het is logisch dat sterke partijen
zich meer kunnen veroorloven bij het opdringen van hun wil aan andere
partijen. Omdat de Erecode vrijwillig is, is die juridisch niet afdwingbaar.
Dat moet wel kunnen. Vaak zijn er constructies die het franchisenemers
vrijwel onmogelijk maakt om hun recht te behalen. Die mensen zijn vaak
al in de financiële problemen terechtgekomen door het beleid en daardoor
hebben ze gewoonweg het geld niet om een rechtszaak aan te spannen.
Laat staan dat ze een dure advocaat kunnen inhuren om een lange
procedure te voeren.
Wat doet de Minister aan al mijn verzoeken? Voor het geval de Minister
dadelijk besluit niet te voldoen aan hetgeen ik heb gevraagd, kondig ik
alvast een VAO aan, zodat ik opnieuw mijn motie kan indienen. Ik reken
dan op steun van de gehele Kamer. Dat zou heel netjes zijn. Het is al
aangekondigd dat dat ook gaat gebeuren.
Ik word hier voor communist uitgemaakt. Vorige week werd ik door de
SP-fractie voor gek uitgemaakt. Zo ga je niet met Kamerleden om. Ik vind
het niet netjes wat er gebeurt. Ik vraag alleen om bescherming van
franchisenemers en ik word voor communist uitgemaakt. Vorige week zei
ik dat ik de eerste was met dat dossier en toen werd ik voor gek uitgemaakt. Het zegt meer over degene die dat zegt, dan over mezelf. Medische
kwalificaties laat ik me door niemand opleggen. Ik ga hierover een
gesprek voeren met de Kamervoorzitter. Ik accepteer dit niet meer. Er
wordt partijpolitiek bedreven. Er is een cordon sanitair tegen ons. Ook al
komen wij het eerst met een belangrijk punt over ondernemers, het gaat
niet om Graus. Het gaat om ondernemers, duizenden, tienduizenden. Ik
vind het een schande dat er partijpolitiek wordt bedreven, want deze
mensen hadden een halfjaar geleden al geholpen kunnen worden. We
lopen een halfjaar achter de zaken aan omdat men zo nodig de PVV moet
bashen.
De voorzitter: U gaat een gesprek aan met de Kamervoorzitter. Dat is
prima. Het woord «communist» acht ik hier niet ontoelaatbaar. Op dat
punt grijp ik dus niet in.
De heer Verhoeven (D66): Ik wil de heer Graus wel kwalificeren, maar
dan als een optimist en misschien wel als te optimistisch. Ik wacht alle
moties van de heer Graus af, maar hij kan niet vooraf rekenen op de steun
van D66.
De heer Graus (PVV): Dat begrijp ik. Ik doelde echter op de mensen die de
vorige motie niet gesteund hebben, maar nu via de krant zeggen dat ze er
wel voor zijn. Dan kunnen ze straks ook mijn motie steunen, want ik heb
het meeste recht om die motie opnieuw in te dienen.
De heer Verhoeven (D66): Ik voer debatten altijd in de Tweede Kamer en
nooit via de krant of andere media.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Ik werd uitgedaagd. Ik heb de heer Graus
geen communist genoemd, want ik weet dat hij officieel bij een rechtse
partij hoort. Ik zei dat de motie licht communistisch aandeed. Dat is iets
anders dan hem een communist noemen. Die motie was gewoon nog te
vaag. Ik ben hartstikke blij dat we het met elkaar eens zijn en dat we de
problemen van de franchisenemers willen aanpakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

4

De heer Graus (PVV): Ze noemde het eerst een communistische motie,
maar net werd er «communist» gezegd. Ik ben niet achterlijk. Ik vergeef
het jullie allemaal, maar die spelletjes moeten eens ophouden. Ik het echt
spuugzat.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Voorzitter. Het is goed dat er een grote
afvaardiging van collega’s is om het te hebben over franchising en vooral
over een aantal problemen die we de laatste jaren daarin zien. Mevrouw
Gesthuizen stelde twee à drie jaar geleden al dezelfde set met vragen aan
de toenmalige Minister van Economische Zaken en kreeg toen ongeveer
dezelfde antwoorden als ik. Die antwoorden zijn onbevredigend en
daarom zitten we hier.
Winkelstraten lijken allemaal hetzelfde en daar klagen we weleens over.
Dat is echter niet voor niets, want consumenten kopen graag bij een
bekend en beproefd concept. Voor een afwasborstel ga je bijvoorbeeld
naar een bepaalde keten met een oranje logo en een bagel met roomkaas
en zalm smaakt altijd hetzelfde bij een bepaalde keten. Zelfs voor Turkse
thee is er een Turkse franchiseketen die overal hetzelfde aanbod verzorgt.
Dat vinden consumenten heel prettig. Ook voor ondernemers is het heel
prettig om in een franchiseformule te kunnen stappen. De laatste
franchisemonitor van 2012 laat zien dat het aantal franchisevestigingen is
toegenomen tot 29.800 en het aantal ketens tot 739. Dat blijft maar
doorgroeien. Dat is ook wel begrijpelijk in een economie waarin gezamenlijke inkoop een must is om een beetje concurrerend aanbod te bieden.
Zelfs De 9 Straatjes in Amsterdam, waar je heengaat voor authentieke
winkeltjes, bestaat inmiddels voor de helft uit ketens, maar dan hebben ze
wel ambachtelijke luifels.
Franchising komt dus steeds meer voor. Niet voor niets bestaat in de
Verenigde Staten al heel lang wetgeving. Franchising lijkt daar namelijk
uitgevonden te zijn. De heer Graus had het daar al over. Dat is wetgeving
op z’n Amerikaans met enorme pakken met documenten, waar je bijna
niet doorheen komt. Daar heb ik het ook niet over als ik het straks over
wetgeving heb. In Frankrijk en Duitsland is een aantal afspraken over
franchising gemaakt, omdat het nu eenmaal een gangbare overeenkomst
is. De heer Kolenbrander, hier in de zaal aanwezig, heeft deze discussie
aangezwengeld met een artikel in het Nederlands Juristenblad over de
vraag waarom je van franchiseovereenkomsten, die nu niets zijn,
benoemde overeenkomsten moet maken. Dat is omdat er tussen een
franchisegever en een franchisenemer machtsongelijkheid is. Daarmee
komen we tot de kern van de zaak. We hebben het contractenrecht, maar
daar waar sprake is van ongelijkwaardige partijen, hebben we daarnaast
meestal een benoemde overeenkomst, denk aan een huurovereenkomst
en een arbeidsovereenkomst. Die overeenkomsten hebben we apart gezet
om een bepaalde partij iets meer rechten te geven, iets hoger te zetten ten
opzichte van de machtige andere partij. De PvdA en een aantal collega’s
zouden dit in het geval van franchising ook goed vinden, omdat het zo
vaak voorkomt en meer zal voorkomen, en omdat er nu eenmaal
machtsongelijkheid is. Dat laatste blijkt ook uit het in de vragen aangehaalde rapport van het EIM uit 2009. Wil je dat franchising een succesvolle
formule wordt waar we niet al te veel gedoe en niet zo veel geschillen
over hebben als nu naar boven komen, dan lijkt het ons goed om van de
franchiseovereenkomst een benoemde overeenkomst te maken en een
aantal afspraken vast te leggen. De heer Kolenbrander stelde voor om dat
in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek te doen.
De heer Verhoeven (D66): Volgens mij heb ik mevrouw Vos en de PvdA
zojuist horen pleiten voor het vastleggen van deze categorie contracten in
de wet. Dat verbaast me in hoge mate, want we hebben het afgelopen jaar
twee zeer vergelijkbare dossiers gehad waarbij het ging om een ongelijke
verhouding tussen twee ondernemers dan wel particuliere partijen, zijnde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

5

de brouwers versus de horecaondernemers en de inkoopmacht in de
keten. Mevrouw Vos gaf toen niet thuis. Ze wilde geen extra regelgeving
in de wet vastleggen. Waarom nu ineens wel?
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): In dit geval lijkt de machtsongelijkheid heel
erg sterk. In het debat over de horeca kregen we verschillende rapporten,
waaruit niet zo duidelijk bleek dat de problemen aan machtsongelijkheid
lagen. Het bleek ook niet dat wetgeving een oplossing zou zijn. Toen was
ik er niet van overtuigd, en nog steeds niet, dat het probleem gelijksoortig
was aan wat we hier bespreken en dat wetgeving een oplossing zou zijn.
De heer Verhoeven (D66): De PvdA-fractie zegt dat franchisenemers
dusdanig ongelijk en oneerlijk behandeld worden door hun franchisegevers dat we er wat aan moeten doen. De horecaondernemers en de
kleine appelboeren die worden uitgeknepen door de Albert Heijn, die
kunnen we van de PvdA-fractie gewoon laten lopen. Dat is niet zo erg. Dat
is prima. Daar is een beschermingsmuur minder nodig.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Ik heb nooit gezegd dat er geen wetgeving
nodig was op het punt van de inkoopmacht, het was alleen lastig om te
verzinnen hoe die eruit moet zien. We zijn toen met zijn allen akkoord
gegaan met het instellen van pilots, die we volgende week bespreken. Als
uit de pilots blijkt dat je inderdaad een aantal aangrijpingspunten hebt om
de macht eerlijker te verdelen, dan ben ik absoluut voor wetgeving. Daar
waren we alleen nog niet. In het geval van de biermarkt heb ik ook nog
geen wetsvoorstel gezien dat precies dat probleem aanpakt.
Ik heb nog een aantal concrete vragen aan de Minister, want hij heeft in de
antwoorden aan mevrouw Gesthuizen en mij al duidelijk laten weten dat
hij niet voornemens is om wetgeving in te voeren. Is de Minister het met
mij eens dat franchising in Nederland onontkoombaar is en dat het een
enorm groeiende sector is? De Minister verwijst heel vaak naar het
rapport van het EIM. Als je verder leest dan de conclusies, dan staat
daarin ook een aantal dingen die wijzen op machtongelijkheid. Ik heb het
zo meteen over dit rapport. Vanwege de machtsongelijkheid hebben de
landen om ons heen van de franchiseovereenkomst een benoemde
overeenkomst gemaakt. Moet dit onderzoek uit 2009 niet eens overgedaan
worden? Het is toen in opdracht van een of andere keurmerkstichting
gedaan. De steekproef is alleen gedaan onder leden van de Nederlandse
Franchise Vereniging (NFV), waar slechts 30% van de franchisenemers lid
van is. De vraagstelling komt daarnaast niet overeen met de vraag die
heel veel Kamerleden hebben: hoe is precies de verhouding tussen
franchisegever en franchisenemer? Er is nog wel een aantal andere
onvolkomenheden. Het aantal mensen dat is gevraagd – de factor n – is
maar klein. Dat waren maar zes mensen, waarvan de helft zei dat de
Europese Erecode, die ook vaak wordt genoemd als oplossing, niet werkt.
Die helft bestond slechts uit drie personen. Het lijkt mij nuttig om dit
onderzoek samen met vertegenwoordigers van franchisegevers en
franchisenemers over te doen. Is de Minister daartoe bereid?
De Minister zegt dat wetgeving niet nodig is, maar welke wet beschermt
de franchisegever en -nemer dan wel? Zijn deze wettelijke bepalingen
voldoende ingericht op de specifieke contractuele relatie van franchising?
Kan de Minister inzicht geven in de wettelijke bescherming van ondernemers in het geval van tussentijds wijzigen van contracten bij
franchising? Waarop kan een ondernemer beroep doen als hij wordt
geconfronteerd met tussentijds gewijzigde voorwaarden van een
franchiseorganisatie, terwijl de ondernemer nog vastzit aan het franchisecontract?
In een aantal landen is vooral de precontractuele fase goed geregeld.
Waar kan in Nederland een ondernemer aankloppen als hij op basis van
totaal verkeerde cijfers en prognoses in de franchiseovereenkomst is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

6

gestapt? We hebben een aantal gevallen gezien. Dan krijg je geen
toevoeging, want dan ben je inmiddels failliet. Kan de Minister
meedenken met deze franchisenemers?
De heer Ziengs (VVD): Voorzitter. Het was ergens in 1982 dat ik mijn
eerste bedrijf begon. Ik ging toen op zoek naar marktcijfers. Ik ging op pad
om te bekijken hoe andere bedrijven draaiden en ik keek wat er al te koop
werd aangeboden. Kortom, ik deed onderzoek als ondernemer en
vervolgens nam ik een besluit. In die tijd kwamen de franchiseformules op
gang, zoals McDonalds vanuit Groningen, die echt moest vechten om de
formule als franchisegever in de markt te zetten. Uiteindelijk is het een
enorm succes geworden. Yves Rocher kwam in die tijd met een catalogus
waaruit je dingen kon bestellen en later kwam men met winkeltjes. In
Groningen zette vervolgens een ondernemer tussen haar flesjes van Yves
Rocher een tweedehands accu, want haar man had ook nog een garagebedrijf en ze vond het wel handig om die beide producten te verkopen.
Het bleek nodig om nadere voorwaarden aan franchising te stellen om de
formule succesvol te maken. Daar heb je echt een stevige franchiseorganisatie voor nodig. We zien hoe die organisatievorm is gegroeid. De cijfers
zijn al genoemd. Er zijn op dit moment meer dan 750 formules, we praten
over meer dan 250.000 werknemers en meer dan 30.000 bedrijven.
Vervolgens krijgen we signalen uit de markt dat er veel misgaat. Wat is
dan veel? Twee haren op je hoofd is weinig, maar twee haren in de soep is
toch wel erg veel. We moeten alles in de juiste verhouding proberen te
zien. Ik begrijp heel goed dat er ondernemers zijn die wellicht een beetje
in het ootje zijn genomen wat betreft het beschikbaar stellen van cijfers. Er
wordt hier gesproken over prognoses. Een prognose is ook echt een
prognose, je weet nooit hoe het gaat. Je ziet in franchiseorganisaties
gebeuren dat als er een wisseling van de macht plaatsvindt, de nieuwe
franchisenemer een dubbele omzet maakt. Het heeft vaak te maken met
de vent en z’n tent. Desondanks vlak ik niet uit dat er wel degelijk een en
ander mis kan zijn in de markt. Om dat direct op te blazen tot enorme
regelgeving, want dat is wat we hier in feite met elkaar aan het doen zijn
als we franchising in een wet onderbrengen, dat gaat mijn fractie veel te
ver. We denken dat er wel degelijk mogelijkheden zijn om die zaken beter
te structureren; in het rondetafelgesprek kwam dat al naar voren. Er is ook
een Europese Erecode. Er is een vorm van een geschillencommissie. Dan
denken we toch eerder aan zelfregulering, waarbij de branches zelf om de
tafel gaan zitten en bezien of ze daar iets mee kunnen doen.
De heer Graus (PVV): Ik heb de Minister een halfjaar geleden om die
onderhandelingen gevraagd. Ook daar is weinig tot niets van terechtgekomen. Er is in ieder geval niets uitgekomen. Als je met extra regeldruk
gaat werken ten behoeve van duizenden, mogelijk tienduizenden mensen
en ten laste van een paar monopolisten – monopolisten mag ik misschien
niet zeggen, maar het zijn in ieder geval machtige ondernemers – dan
moet de heer Ziengs, als woordvoerder van ondernemers en dus ook van
kleine ondernemers, daar toch ook voor kunnen warmlopen?
De heer Ziengs (VVD): Ik waardeer de passie van de heer Graus. Ik ken
hem ook als een collega die stevig inzet op onderwerpen waarbij hij zich
betrokken voelt. Ik stel alleen de vraag, ook aan mezelf, of je dit meteen
moet optuigen met regelgeving of dat de branche wellicht zelf kan
reguleren, misschien onder druk van een dreiging vanuit de Kamer dat er
anders wetgeving komt. De branche kan dan om tafel gaan en met
bijvoorbeeld een wat opgetuigde Europese Erecode en wellicht een wat
zwaardere geschillencommissie die zaak zelf regelen.
De heer Graus (PVV): De heer Ziengs komt in ieder geval een heel eind in
de richting van hetgeen ik wil. De Erecode is er natuurlijk al sinds 1972. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

7

heb dat ook voorgelezen. Er is echter niets juridisch afdwingbaar en dat
werkt gewoon niet. Het is de afgelopen tientallen jaren gebleken dat het
niets dan ellende is, ook voor die kleine ondernemers waarvoor de VVD
tijdens de verkiezingscampagne heeft beloofd te staan. Ik hoop dat de
VVD daarin wil meegaan als de regeldruk ten bate komt van die duizenden
en indirect misschien tienduizenden ondernemers. Nu gaan er veel naar
de knoppen.
De heer Ziengs (VVD): De heer Graus zegt dat het heel veel gevallen
betreft. Ik heb net al aangegeven dat het de vraag is hoeveel gevallen dit
betreft. Zijn het incidenten? Vervolgens heb ik gewezen op de bestaande
wet- en regelgeving. Als er een verkeerde voorstelling van zaken is
gegeven, dan biedt de huidige wet al mogelijkheden om in een civiele
procedure de zaak aanhangig te maken. Er zijn dus mogelijkheden binnen
de huidige wetgeving. Mijn oproep aan de heer Graus is daarom: laten we
in de branche zelf kijken of er een vorm van zelfregulering mogelijk is,
bijvoorbeeld met een wat scherpere Europese Erecode. Als de heer Graus
zegt dat de Erecode op dit moment is gebaseerd op kennis en kunde van
1972, dan moeten we daar wellicht wat aanpassingen aan doen.
Vervolgens kan er wellicht een geschillencommissie vanuit de branche
zelf komen, die een bindend advies kan geven, zoals RECRON in de
recreatiebranche. Dat zou een oplossing kunnen zijn.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Hoor ik goed dat de heer Ziengs mijn
oproep voor meer onderzoek naar wat er eigenlijk aan de hand is in
franchiseland ondersteunt? We hebben tijdens de rondetafelgesprekken
gehoord dat de Erecode voor geen meter werkt. Dat zegt iedereen,
behalve de Nederlandse Franchise Vereniging. De Erecode is te uitgebreid
en als je deze helemaal implementeert veel te gedetailleerd. Ik hoor de
heer Ziengs voor een nog uitgebreidere erecode pleiten. De NFV heeft
totaal geen zicht of iemand dat ding toepast.
De heer Ziengs (VVD): Ik heb niet aangedrongen op een beter onderzoek
vanuit de Kamer. Ik heb aangegeven dat als dit inderdaad aan de orde is,
het dan mogelijk is dat branches dit zelf regelen. Branches zijn best bereid
om aan zelfregulering te doen als ze de druk van mogelijke wetgeving
vanuit de Kamer ervaren. Als uit het rondetafelgesprek komt dat de
branche denkt dat het misschien toch goed is om die zaak wat beter te
regelen, dan zou zelfregulering in plaats van wet- en regelgeving een
oplossing kunnen bieden. Met de Erecode is het hetzelfde laken een pak.
Als de Erecode gebaseerd is op kennis en kunde uit 1972, dan moet je
misschien goed bekijken of je die kunt aanscherpen. Dat zei ik net al tegen
de heer Graus. Dat kan de branche wel degelijk zelf regelen.
Wij willen minder regels en hetgeen hier voorgesteld wordt leidt in onze
beleving tot meer regels. De VVD-fractie is van mening dat het beter is om
aan te sluiten bij de bestaande regelgeving. Ik heb daar net een paar
voorbeelden van genoemd. De zelfregulering heb ik benadrukt. Ik ben heel
erg benieuwd naar de visie van de Minister. Hoe kijkt hij aan tegen het
versterken van de Erecode? Hoe kijkt hij aan tegen mogelijke wetgeving?
De oproep van ondernemers is: minder regelgeving. Ik roep de collega’s
hier aan tafel op om zorgvuldig te bekijken of dit onderwerp wellicht met
zelfregulering opgelost kan worden.
De heer Verhoeven (D66): Ik vond het best een aardig betoog van de heer
Ziengs. Het is alleen zo jammer dat bij de VVD-fractie op een of andere
manier altijd wordt gedaan alsof het neerleggen van goede spelregels
hetzelfde is als het opleggen van meer administratieve lasten. Of dat het
duidelijk maken van de verhoudingen in de markt hetzelfde is als het
optuigen van een heleboel bureaucratie. Kan de heer Ziengs duidelijk
maken waarom de VVD-fractie op een heleboel gebieden, zoals veiligheid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

8

voor meer regels en voor het inbouwen van controles is en hier niet?
Waarom is de VVD-fractie zo selectief?
De heer Ziengs (VVD): Dat is erg kort door de bocht. Als ik daar een
uitvoerig antwoord op moet geven, dan zitten we hier nog wel even. Dat
weet de heer Verhoeven ook. Als het veiligheid betreft, is ons eigenlijk
niets te dol. Dat zeg ik ook altijd. Wat is er belangrijker in Nederland dan
veiligheid? We kunnen niet zorgvuldig genoeg zijn met de veiligheid van
de burger en de ondernemer. Als we die zaken goed kunnen regelen, dan
moeten we dat doen. Hier betreft het echter ondernemerschap. Een
ondernemer wordt geacht iets tussen zijn oren te hebben en keuzes te
maken. Als je als ondernemer bij de bok gedaan wordt, zoals wij in
Drenthe zeggen, dan moet je misschien toch wat mogelijkheden aangereikt krijgen om daartegen op te staan. Ik pleit voor zelfregulering, waarbij
ik verwezen heb naar de Europese Erecode en een geschillencommissie,
zoals RECRON in de recreatiebranche. Als dat een oplossing biedt, dan
scheelt ons dat een heleboel regelgeving op dit gebied.
De heer Verhoeven (D66): Op dit onderwerp kan ik een heel eind met de
heer Ziengs mee. Hij vraagt: wat is er belangrijker dan veiligheid?
Franchisenemers voelen zich op dit moment niet veilig. De heer Ziengs
zegt dat de VVD-fractie meer veiligheid wil inbouwen omdat er niets
belangrijker is dan veiligheid. De franchisenemers vragen hier om
veiligheid en die wil de heer Ziengs hen niet bieden. Ik vind dat prima,
want ik kan me daar iets bij voorstellen, maar haal niet iedere keer de
termen «vrijheid» en «veiligheid» erbij. Ik geloof dat de VVD-fractie dat
tegenwoordig zelfs in verkiezingsspotjes doet. Haal die termen niet
telkens lukraak door elkaar, want op een gegeven moment kan niemand
de VVD meer volgen en dat zou ik zeer jammer vinden.
De heer Ziengs (VVD): Ik kom uit een provincie met veel schapen. Daar
wordt een hoop geblaat. Dat gebeurt hier nu ook. Zie het als humor. Neem
het mij niet kwalijk. De VVD is heel duidelijk. Ik heb de heer Verhoeven net
aangegeven hoe wij erin staan als het veiligheid betreft. De feiten zijn dat
er zestien rechtszaken per jaar zijn en er acht rechtszaken worden
toegewezen aan franchisenemers en acht aan franchisegevers. Het zijn
zestien rechtszaken, terwijl we het hebben over 30.000 bedrijven, meer
dan 250.000 werknemers en 750 formules. Dan moeten we eerst bekijken
of de branche het zelf kan reguleren.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Het is duidelijk dat de heer Ziengs van het
aantal van zestien niet onder de indruk is en van het aantal van acht
rechtszaken al helemaal niet. Van welk aantal zou de heer Ziengs wel
onder de indruk zijn? Afgelopen november heb ik in een artikel gelezen
dat zo’n 60 franchisenemers van Bakker Bart financiële problemen
hebben. Vindt de heer Ziengs dat aantal wel zorgwekkend? Of moet het
om honderden per jaar gaan?
De heer Ziengs (VVD): Ik kan daar vrij snel een antwoord op geven. Dat is
een simpel verhaal. We hebben een periode achter de rug van crisis.
Iedereen zal die crisis gevoeld hebben. Bepaalde formules zullen die crisis
meer hebben gevoeld. Als je praat over aantallen franchisenemers dan
wel franchisegevers die dat gevoeld hebben, dan worden die aantallen
altijd opgeplust. De feiten zeggen echter dat de mensen die ondergebracht waren in een franchiseformule vaak beter gedraaid hebben dan
ondernemers die het op eigen kracht moesten doen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat is mij iets te gemakkelijk. Heel veel
ellende en verdriet in dit land is te wijten aan de crisis. Dat is absoluut
waar en daar hebben alle ondernemers, en overigens ook veel andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

9

burgers in Nederland, last van. Maar het voorbeeld dat ik aanhaalde, was
juist van een formule waarbij de franchisegever de franchisenemer
verplichtte om zijn deeg een paar dagen van tevoren te betalen. Dat is een
soort wurgmiddel geworden. Dat is een goed voorbeeld. Als daarvan veel
gevallen bekend zijn, zegt de heer Ziengs dan dat het een ontoelaatbare
situatie is? Ik vraag de heer Ziengs nogmaals om een aantal te noemen.
De heer Ziengs (VVD): Ik vind elk geval waarin gebruik wordt gemaakt
van een dwangmiddel en elk geval waarin een franchisegever op
oneigenlijke gronden een franchisenemer binnenhaalt, verkeerd. De vraag
is alleen of je daar wetgeving voor moet optuigen of dat je het door
zelfregulering kan doen. Onze voorkeur is zelfregulering.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. Het belang van franchises is
inmiddels wel duidelijk geworden door alle cijfers die hier over tafel zijn
gegaan. Die zal ik niet herhalen. We horen wel dat er steeds meer
problemen zijn op dit gebied. Tijdens de hoorzitting over franchising
kwamen die ook naar voren. De CDA-fractie wil deze geluiden serieus
nemen. We hopen dat het debat zal leiden tot toekomstgerichte oplossingen.
Het CDA heeft uit de brief van de Minister nog niet begrepen hoe hij exact
tegen dit probleem aankijkt. Zijn er volgens de Minister op dit moment
knelpunten en toenemende misstanden bij franchisenemers? Geeft de
Zembla-uitzending van 20 januari 2014 volgens de Minister een juist beeld
van franchising? Zijn er volgens de Minister veranderingen nodig? De
Minister geeft in zijn brief aan niet voornemens te zijn additionele
wetgeving in te voeren. Waarom vindt hij dat? Waarom ziet hij geen
voordelen in wetgeving? Hij verwijst immers wel naar een initiatiefwetsvoorstel, onder andere van mevrouw Gesthuizen. Wat zijn volgens de
Minister naast het beter benutten van het Ondernemersplein alternatieven
voor wetgeving? Hoe ziet hij de mogelijkheden van zelfregulering? Mijn
collega van de VVD-fractie geeft aan dat we boven de markt moeten laten
hangen dat wij met wetgeving komen om zo het probleem daadwerkelijk
aangekaart te krijgen. Hebben we het vandaag over een niet bestaand
probleem? Kan de Minister daar duidelijkheid over geven? Welke sancties
zouden eventueel kunnen werken?
Het rondetafelgesprek ging behalve over wetgeving ook over de Europese
Erecode inzake Franchising, die hier ook al is genoemd door collega’s. Een
aantal gasten gaf aan dat die code in de praktijk niet werkt. Vindt de
Minister dat een terechte constatering? Op welke manier zou de Erecode
beter kunnen worden gehandhaafd? Zou een geschillencommissie een
oplossing kunnen zijn? Mijn collega van de VVD-fractie zei dat dat werkt in
andere branches. Wij zien dat natuurlijk ook. Is dat een mogelijke route?
De Minister verwijst in zijn brief naar andere landen. Misschien kan hij
daar nader op ingaan. De wetgeving daar betreft met name de informatieverschaffing door de franchisegever aan aanstaande franchisenemers.
Natuurlijk zal puur het geven van informatie niet onmiddellijk leiden tot
een andere beslissing. Dat zegt de Minister ook in zijn brief. Er zijn veel
meer factoren die meewegen. Het is van belang hoe je financiële situatie
er uitziet als je begint als franchisenemer. Als je bij voorbaat al afhankelijk
bent van de franchisegever, omdat je zelf geen cent meebrengt en de bank
daar ook moeilijk in zit, dan kan ik mij voorstellen dat dat soort zaken heel
zwaar meewegen. Hoe denkt de Minister dat het beter kan? Een ander
doel van wetgeving zou het voorkomen en oplossen van geschillen tussen
franchisegevers en franchisenemers kunnen zijn. Heeft dat in België en de
VS belangrijke problemen kunnen voorkomen? Lost dat daadwerkelijk de
geschillen op een goede manier op? Wij horen graag van de Minister hoe
hij daartegen aankijkt.
Het CDA staat voor een eerlijke economie, waarin eerlijke verhoudingen
zijn tussen franchisegevers en franchisenemers. Met name de precontrac-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

10

tuele fase is daarbij van belang. De Minister geeft aan dat het aan de
ondernemers zelf is om daar kritische vragen over te stellen. De heer
Ziengs, zelf ondernemer geweest, zegt dat ook. Ik vind dat je als ondernemer de eerste bent die dat moet beoordelen. Ga op zoek naar hulp. Het
is ontzettend belangrijk dat dit onderwerp op de agenda staat en dat
iedereen zich er nog extra van bewust is. Als je als zelfstandige begint,
dan moet je onderzoek doen. Ook als franchisenemer moet je goed
bekijken waaraan je begint. Daar moet je oog en aandacht voor hebben.
De Minister noemt in zijn brief het Ondernemersplein. Er is nogal
bezuinigd op het Ondernemersplein. Op het moment dat je je inschrijft
zou juist een vraag over het starten van een franchise van belang kunnen
zijn. Deelt de Minister die mening?
Er werd gezegd dat prognoses over het algemeen te rooskleurig zijn, maar
ook daar is een ondernemer deels zelf aan zet. Je kunt ook verder kijken,
bijvoorbeeld bij andere ondernemers die al gestart zijn in die formule. Ziet
de Minister daar misschien nog een rol voor het Ondernemersplein?
Collega’s hebben al aandacht aan de zorgplicht besteed. Wat is de visie
van het kabinet daarop? Hoe kijkt de Minister aan tegen de optie van het
benoemde contract?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Toen ik naar dit algemeen overleg
ging, was ik er een beetje bang voor dat het een algemeen overleg zou
worden waarin Kamerleden, in ieder geval een aantal fracties, standpunten naar voren zouden brengen en de Minister helemaal bij het
standpunt uit zijn brief zou blijven. Nu er zulke stevige kritiek komt van
een aantal fracties, is het misschien wel heel anders. Ik ga daarom met
heel veel energie en heel veel zin mijn inbreng leveren.
Ik zie ook grote problemen. Het stelt mij een beetje teleur dat de problematiek al een aantal jaren in de Kamer bekend is. Mevrouw Vos zei dat al
en een aantal fracties heeft daarover vragen gesteld. Door de antwoorden
van de Minister krijg ik het gevoel dat hij de problematiek ontkent. Hij zegt
dat: er wel misstanden zijn, maar dat die heel simpel liggen aan het feit,
zoals dat voor alle ondernemers geldt, dat sommige mensen niet zo goed
zijn in ondernemen en dat het je eigen schuld is als je als franchisenemer
in de problemen komt, omdat je dan niet genoeg hebt opgelet en
onderhandeld. Zo kun je dat bekijken. Dat is misschien in een aantal
gevallen ook waar. Ik durf de veronderstelling wel aan dat er niet zo veel
organisaties vierkant voor en achter de franchisenemers gaan staan en
met zulke overtuigende bewijzen komen als er niet echt wat aan de hand
is. Ik sluit me daarom aan bij het betoog van mevrouw Vos. De Minister
zou er verstandig aan doen om een goed, breed, herhaald onderzoek te
doen naar de gang van zaken in franchiseland.
In mijn ogen is het te gemakkelijk om te zeggen dat er misschien weinig
problemen zijn, dat we daarom geen wetgeving optuigen en dat ze het
dus zelf maar moeten regelen. Ik vind dat gratuit. Dat vind ik niet passend
voor de Kamer. Ik zie wel de parallel met de inkoopmacht. De heer
Verhoeven gaf dat net ook al aan. Ik zie ook een tegenstrijdigheid tussen
het verhaal van de franchisenemers en het verhaal van de inkoopmacht.
De supermarkten onderhandelen namelijk vrij scherp over de prijzen. In
de Kamer zeggen wij regelmatig dat de supermarkten de leveranciers het
vel over de oren halen. De supermarkten zouden vervolgens toch heel
ongunstige prijzen aan de franchisenemers aanbieden. Ik ga zelf nog eens
goed bekijken hoe dat kan.
De heer Graus (PVV): Mevrouw Vos en mevrouw Gesthuizen vragen naar
een onderzoek, maar dat verzoek heb ik eerder al gedaan. Tijdens het AO
over het mkb een halfjaar geleden heb ik een toezegging op dat punt
gekregen. Tijdens de laatste begrotingsbehandeling heeft Minister Kamp
gezegd: «Ik ben wel bereid om dit onderwerp, de praktische situatie van
franchisenemers en franchiseverleners, met de koepels van de onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

11

nemers door te spreken, om van hen signalen te kunnen krijgen over wat
er aan de hand is. Als daaruit dingen naar voren komen die ertoe nopen
om daar wat aan te doen, zal ik de Kamer daarover informeren.» Dat is
een toezegging van de Minister aan mij een halfjaar eerder. Daarmee was
ik mijn tijd ver vooruit. Daar ben ik juist zo boos over.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik heb hier een brief van 14 mei 2014, die is
opgesteld in naam van H.G.J. Kamp, de Minister van Economische Zaken.
Hij is ook aanwezig. Het is hartstikke mooi dat de Minister dat destijds
heeft toegezegd aan de heer Graus, maar naar mijn smaak is daar niet
heel veel van terechtgekomen. Het zou goed zijn als de Minister nog eens
wat dieper in de problematiek duikt. Niets ten nadele van die fantastische
toezegging die de heer Graus heeft binnengesleept en waar Minister
Kamp iets, maar niet voldoende mee heeft gedaan. Vandaar dat ik zeg dat
het tijd is voor een herhaling van het onderzoek, zoals mevrouw Vos dat
ook bepleit.
De voorzitter: Ik zie de heer Graus instemmend knikken.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Gelukkig. Dat is een pak van mijn hart.
Ik hoef verder geen algemeen verhaal te vertellen over franchises en de
gang van zaken. De Minister heeft gezegd dat misstanden niet liggen aan
het gebrek aan wetgeving, maar aan de onoplettendheid en het gebrek
aan daadkracht van franchisenemers. Het is onderdeel van het spel dat de
franchisegever er zijn voordeel uit probeert te halen. De wijze waarop
eventuele winsten en verliezen over beide partijen verdeeld worden, is het
resultaat van de onderhandeling tussen deze partijen. De franchisenemer
zou moeten onderhandelen voor het tekenen van het contract. Daar zit
precies de angel, want in alle voorbeelden die ik voorbij zie komen en dat
waren er best een aantal – klagen de franchisenemers erover dat zij
overtuigd zijn met cijfers van de franchisegever. Zij zeggen dat zij een
onacceptabele informatieachterstand hebben.
Ik stap meteen door naar de voor mijn gevoel uitstekende, in ieder geval
niet-doorschietende suggesties van het Vakcentrum. Het Vakcentrum
schrijft: «In de wetgeving die het Vakcentrum voorstaat dienen diverse
punten opgenomen te worden. Hieronder vallen onder meer:
− Wettelijke definities;
− Verplichtingen om schriftelijk juiste en nodige informatie 1 maand voor
ondertekening te verschaffen op straffe van vernietiging;
− Franchisegever draagt de bewijslast ten aanzien van deze verplichte
informatie;
− Verbod om misleidende informatie te verschaffen op straffe van
vernietigbaarheid en strafrechtelijk misdrijf;
− Franchisegever heeft de verplichting schriftelijk te informeren ten
aanzien van wijziging van feiten en gegevens zoals die in de precontractuele fase zijn verstrekt;
− Geen postcontractueel concurrentiebeding, tenzij aantoonbaar
noodzakelijk;
− Zwarte (en grijze) lijst voor contractsbepalingen.»
Je kunt er over redetwisten of er sprake van een strafrechtelijk misdrijf
moet zijn. Welke van deze zeven voorstellen schiet de Minister in het
verkeerde keelgat? Welk gevaar ziet hij in het regelen van dit soort zaken
in de wet? Wetgeving zorgt er alleen maar voor dat je duidelijkheid
creëert. Dat is precies waar franchisenemers om vragen.
Ik heb nog twee kritische vragen aan de Minister. Ik schrik ervan dat niet
alleen advocaten maar ook franchisenemersverenigingen hebben gezegd
dat er meerdere gevallen bekend zijn van franchisegevers die profiteren
van het faillissement van franchisenemers. Ik kan me daar in theorie van
alles bij voorstellen. Zijn die signalen ook bij de Minister bekend? Maakt
hij zich daar ook grote zorgen over?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

12

Helemaal tot slot een hartenkreet van een franchisenemer die echt in de
problemen is gekomen. Hij schrijft: H.G.J. Kamp zegt dat er kan worden
geprocedeerd tegen de franchisegever, mocht blijken dat er onjuiste
prognoses zijn afgegeven. Maar met welke financiële middelen dan,
mijnheer Kamp? Die vraag geleid ik bij dezen door naar de Minister.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Toen ik mij verdiepte in de
problemen van franchisenemers was het voor mij een feest der
herkenning. Als Kamerlid ben je eigenlijk ook een franchisenemer.
Enerzijds ben je onafhankelijk, zonder last en ruggespraak, anderzijds ben
je lid van een fractie, die je, in het geval van mijn fractie, kunt vergelijken
met een sterk merk. Net als bij franchisenemers, kun je je als aspirantKamerlid – dat is een grapje – misschien niet altijd een goede voorstelling
maken van wat de overeenkomst die je aangaat precies inhoudt en wat de
precieze voor- en nadelen zijn als je dat avontuur aangaat. Dat wringt
soms, dat zie je ook af en toe in de Kamer. Als je goede franchisegevers
hebt, heb je ook tevreden franchisenemers. Er zijn ook fracties waar de
franchisenemers, de fractieleden, wat minder tevreden zijn. Daar zit dan
weer wat dynamiek en dat leidt tot nieuwe situaties.
In serieuze zin: franchisenemers nemen een belangrijke plaats in in de
ondernemerswereld. De getallen zijn al genoemd: er zijn 30.000 franchiseondernemingen en dat aantal stijgt nog steeds. Dat geeft aan dat het voor
veel mensen een heel positieve manier van ondernemen is. In die zin sluit
ik me aan bij de heer Ziengs, die wees op het geringe aantal rechtszaken
en het feit dat franchisenemers het vaak veel beter doen, bovengemiddeld
goed, dan andere ondernemers. Franchise nemen heeft niet alleen maar
nadelen. Het is wel belangrijk dat er goede en duidelijke afspraken zijn, die
voor beide partijen goed uitpakken. De verantwoordelijkheid ligt in eerste
instantie bij de partijen zelf. Dat gaat via onderhandelingen, een contract
privaatrechtelijke overeenkomsten waar de overheid niet al te snel
bovenop moet gaan zitten. De overheid heeft wel een rol – dat bepleit ik
altijd – bij het creëren van een eerlijk speelveld met eerlijke kansen voor
alle partijen. Wij willen eerst goed bezien of het in de wet vastleggen van
onderdelen van deze manier van ondernemen een oplossing is. Ik heb de
parallel met de horecaondernemers en de brouwers en de inkoopmacht in
de keten al gemaakt. Mevrouw Vos deed dat met huur- en arbeidsrecht. Ik
vind het franchise nemen principieel anders dan het recht op werk of een
huis. Ik vind dat een ander punt.
In de Verenigde Staten en België blijkt dat het overstelpen van ondernemers met informatie op basis van de verplichting daartoe niet altijd
werkt. De informatieplicht van grote bedrijven of grote spelers ten
opzichte van kleine heeft in het verleden heel vaak tot problemen geleid,
of het nu gaat over het informeren over rentederivaten, het aangaan van
hypotheken of het contract dat je als franchisenemers aangaat. Grote
bedrijven hebben een zorgplicht voor de kleinere speler in het geheel.
Daar gaat dit debat ook over.
De Nederlandse Franchise Vereniging heeft ook onderzoek gedaan en zegt
dat er weinig gevallen zijn waarin het misgaat. Als het misgaat, betreft het
inkoopprijzen of assortimenten. Vaak betreft het situaties waarin de
ondernemer van tevoren niet goed wist waar hij aan toe was of de
gevolgen van een bepaalde afspraak niet goed kon overzien. Dat is
bijvoorbeeld gebleken bij de rechtszaak over Bakker Bart, waarin er een
koppeling met de huurovereenkomst was. Dat was een interessante
casus, maar meer de uitzondering dan de regel.
Voor D66 zit de oplossing in het voorkomen van overeenkomsten die
eigenlijk niet gewenst waren. De Minister zegt dat we dat via het
Ondernemersplein moeten regelen. Daar geloof ik helemaal niets van,
want het Ondernemersplein wordt tegenwoordig in elke brief van deze
Minister als oplossing voor alle problemen gepresenteerd. Het is een
soort heilige graal waar we allemaal gelukkig mee moeten zijn. Daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

13

gelooft D66 niet in. Wij willen graag een concretere invulling dan een
website, want een website is nooit een oplossing voor een probleem. Kan
de Minister toelichten of er behalve informatievoorziening via het
Ondernemersplein ook naar actievere vormen van bijstand gekeken
wordt?
Dan kom ik op het op de hoogte zijn van de verplichtingen en de gevolgen
daarvan. Het zijn vaak grote, professionele organisaties die franchisegever
zijn. Zij zijn erbij gebaat dat franchisenemers gelukkig zijn. D66 gaat er dan
ook niet in eerste instantie van uit dat er kwade intenties bij de franchisegevers zijn. Er is echter wel sprake van een ongelijkwaardige positie. Daar
moet echt naar gekeken worden. Mevrouw Vos, mevrouw Gesthuizen,
mevrouw Mulder en de heer Graus hebben het daar ook over gehad. Er
zijn vele fracties die dit onderwerp nauwlettend volgen en dat is heel
positief.
De heer Ziengs heeft het over de Erecode gehad. Is er ook een Nederlandse variant van de Erecode denkbaar of is die er al? Ik kon dat niet
helemaal achterhalen. Als ik met mensen praat, gaat het steeds over de
Europese Erecode, maar ik ken geen Nederlandse versie. Is dat misschien
een oplossing?
Kan de Minister ingaan op de veranderingen in franchiseovereenkomsten
als gevolg van jurisprudentie? Dat vind ik interessant om te weten. Dat is
meer de juridische kant van de zaak. Zijn in dat beperkte aantal rechtszaken in de afgelopen jaren steeds dezelfde patronen en dezelfde
voorbeelden zichtbaar of zijn het steeds wisselende voorvallen die steeds
over een ander onderwerp en over een andere franchisegever gaan?
Wij zijn niet per definitie voorstander van wetgeving. Dat hebben we
geleerd van andere voorbeelden. Ik ben wel benieuwd naar eventuele
wetgeving en de vormgeving daarvan. Ik heb veel goede dingen gehoord:
een geschillencommissie, het beter benutten van de precontractuele fase
en het doen van onderzoek, waarover mevrouw Vos het had. Veel
onderzoek is altijd goed. Op basis van die ingrediënten kunnen we
bekijken hoe we tot de beste oplossing kunnen komen. Als er wetgeving
komt, dan zal ik, net zo optimistisch als de heer Graus, ervan uitgaan dat
de Kamer mij ook steunt met wetgeving in vergelijkbare gevallen.
De heer Ziengs (VVD): Ik vond het bijzonder hoe de heer Verhoeven zich
presenteerde als franchisenemer van een heel sterk merk en vervolgens
zei dat dat een grapje was. Terecht. Ik krijg een schouderklopje van een
collega. Ik kwam met een voorstel om door te gaan met zelfregulering.
Daarbij gaf ik aan dat het dreigen met wetgeving door de Kamer wellicht
kan zorgen voor een vorm van zelfregulering met behulp van een
opgetuigde Europese Erecode, misschien vertaald in een Nederlandse
erecode. Zou dat voor D66 een oplossing kunnen zijn?
De heer Verhoeven (D66): Ja, ik denk het wel. De VVD-fractie stelt terecht
dat druk uit de Kamer kan leiden tot betere zelfregulering, maar die druk
komt zelden tot nooit van de VVD-fractie. De heer Ziengs schetst een
oplossing, die inderdaad een oplossing zou kunnen zijn, maar de VVD zegt
bijna nooit: laten we de markt op een aantal onderdelen eens beter in de
gaten houden. Het nettoantwoord op de vraag is echter ja.
De heer Ziengs (VVD): Ik kan genoegen nemen met dit antwoord. Ik
begrijp dat ik de bal nog even terug moest krijgen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. Bijna alles is al gezegd. Ik
weet dat ik het dan kort kan houden, maar ik heb nog een paar specifieke
vragen. Het belangrijkste punt voor ons is het verschil in positie tussen de
franchisegever en de franchisenemer. Op basis van de informatie die ik
heb gekregen en de uitkomsten van de rondetafelgesprekken, vind ik het
moeilijk te overzien hoe groot het probleem precies is. Ik denk dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

14

belangrijk is dat we wat meer inzicht daarin krijgen. Een aantal sprekers
voor mij heeft dat ook al aangegeven. Er is echter niet één probleem,
maar er zijn specifieke casussen. Als je besluit om tot wetgeving over te
gaan, is de vraag of je die problemen daarmee afdekt. We moeten beter
inzicht krijgen in de situatie en daar moet nader onderzoek naar gedaan
worden. Is de Minister daartoe bereid?
Uit de gesprekken die er wel geweest zijn en uit de uitkomsten van de
rondetafelbijeenkomst komt naar voren dat er nog verbeteringen aan te
brengen zijn in de informatiepositie, met name in de precontractuele fase.
De Minister geeft dat ook aan in zijn brief. De vraag is echter hoe. De
Minister geeft aan dat als je informatie hebt, dat nog niet betekent dat je
de juiste keuzes maakt. Je moet die informatie eerst nog wegen.
Uiteraard. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de ondernemer, want
ook als hij geen franchisenemer zou worden, zou hij informatie moeten
wegen. De Minister zegt dat in de VS is gebleken dat wetgeving leidt tot
heel veel extra regeldruk. Het lijkt hem dus overbodig franchising in de
wet op te nemen. Wij hoeven toch niet precies te doen wat er in de VS
wordt gedaan? Wij kunnen onze eigen afweging maken hoe we dat willen
regelen. Erkent de Minister dat het goed is om wat dwingender te zijn ten
aanzien van het verbeteren van de informatievoorziening in de precontractuele fase en niet alleen maar te verwijzen naar informatie via het
Ondernemersplein? Dat vind ik namelijk wel erg vrijblijvend. Dat zeg ik
zonder daarmee een waardeoordeel over het Ondernemersplein te willen
uiten.
Het punt van de geschillenbeslechting is meerdere keren naar voren is
gekomen, en dat begrijp ik ook. Wat is de positie van een franchisenemer
indien er sprake is van een geschil? Gerechtelijke procedures kunnen
inderdaad kostbaar zijn, maar dat niet alleen, je procedeert tegen iemand
die met jou een contract heeft. Dat is tamelijk kwetsbaar. We hebben dat
in de discussie over de Aanbestedingswet ook aan de orde gehad. We
moeten bekijken hoe we die drempel kunnen verlagen. Niet elk wissewasje moet genoemd worden, maar er moet wel een toegankelijke manier
zijn om geschillen naar boven te halen. Erkent de Minister dat dat een
verbetering zou zijn van de positie van de franchisenemer?
Een franchisenemer moet nu binnen een jaar zijn contract ter discussie
stellen. Als bepaalde zaken niet goed geregeld blijken te zijn of als het
contract een rare uitwerking heeft, dan kan de franchisenemer dat bij de
rechter aankaarten. Veel franchisenemers komen er pas na een jaar
gedraaid te hebben, achter dat een aantal dingen niet kloppen. Is het een
idee om de termijn waarbinnen je die kunt aankaarten op te rekken?
Daarmee kunnen we de positie van de franchisenemer wat versterken.
Iedere vijf jaar komt er een nieuw franchisecontract en dan heeft de
franchisenemer een wat langduriger relatie met de franchisegever gehad.
Kun je niet op dat moment bekijken wat de impact is van de nieuwe
bepalingen in het contract? Ik denk aan een soort impactanalyse voor
beide partijen op een moment dat ze allebei een goed inzicht hebben in de
verwachtingen en de afspraken die gemaakt worden.
Minister Kamp: Voorzitter. De verschillende woordvoerders zijn heel
genuanceerd ingegaan op de positie van franchisegevers en franchisenemers. Het zijn allebei ondernemers. Op een gegeven moment begint
een ondernemer met een formule. Dan komt hij er achter dat dat een
goede formule is en dat hij die kan dupliceren. Hij stelt vervolgens andere
ondernemers voor om volgens diezelfde formule te werken. Degene die
het bedacht heeft, wil natuurlijk zijn formule beschermen, dus hij stelt
eisen. Bovendien wil hij ook betaald worden voor het ontwikkelen van de
formule en voor het feit dat hij daar energie en geld in gestoken heeft.
Beide kanten hebben belangen en die wederzijdse belangen moet je
vastleggen in een contract om ervoor te zorgen dat beide behartigd
worden en dat daar recht aan gedaan wordt. Een franchiseformule geeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

15

de mogelijkheid om iets wat qua formule landelijk uitgedacht is en
kansrijk is, te combineren met lokaal ondernemerschap. Je past de
formule toe in een regio, de ondernemer uit de regio kent die regio en
weet hoe hij die formule daar tot een extra succes kan maken. Daarom is
franchising zo aantrekkelijk voor ondernemers.
Er is gesproken over ondernemers die geen cent te makken hebben, maar
die toch als franchisenemer optreden en dan in de problemen komen. Je
bent natuurlijk wel ondernemer. Als ondernemer combineer je ideeën,
geld en arbeid om daar uiteindelijk geld mee te verdienen. Als je helemaal
geen geld hebt, dan is de vraag of je goed als ondernemer kunt functioneren. Zo kun je voor uitgaven komen te staan, bijvoorbeeld als je op een
gegeven moment vindt dat je moet procederen. Of je hebt geld en je kunt
de kosten dragen of je hebt geen geld en dan heb je je verzekerd. Maar als
je geen geld hebt en je hebt je niet verzekerd, dan kom je in de
problemen.
De franchisegever en de franchisenemer zijn ondernemers die met elkaar
zaken doen. Zoals de woordvoerders al zeiden, is het een groeiende sector
en een groeiend onderdeel van de Nederlandse economie. De cijfers zijn
genoemd: 750 formules, 30.000 franchisevestigingen, een omzet van
31 miljard en 280.000 medewerkers. Dat is een heel groot onderdeel van
onze economie. Uit het feit dat het zo’n groot onderdeel is, blijkt ook dat
het aan beide kanten succesvol is. Als je 30.000 vestigingen hebt en er
werken 280.000 mensen, dan gebeurt er van alles en nog wat. We kunnen
niet gemakkelijk een inventarisatie maken van wat er gebeurt. Alles wat je
kunt bedenken wat er in Nederland kan gebeuren, gebeurt ook. Er is een
onbeperkt scala aan probleempjes die zich kunnen voordoen en die zich
ook voordoen. Die moeten dan opgelost worden en daar zijn de ondernemers ook voor.
Het ministerie heeft naar aanleiding van het vorige overleg met de Kamer
eens goed gekeken naar de situatie. Wij waren al op de hoogte, omdat in
2009 een grondig onderzoek is gedaan naar de situatie in de voorafgaande vier jaar. Vanaf 2009 is ieder jaar gemonitord hoe het verloopt in
de franchisewereld. Die monitor volgen wij ook en op die manier zijn wij
geïnformeerd. Volgend op het vorige overleg in de Kamer en de
toezegging die de heer Graus terecht aanhaalde, hebben wij gesprekken
gevoerd met de organisatie van franchisegevers, de organisatie van
franchisenemers en met algemene koepels. Voor de franchisegevers
hebben we ook met VNO-NCW gesproken en voor de franchisenemers
met MKB-Nederland. We hebben met die verschillende organisaties
gesproken en op basis daarvan hebben we een beeld gekregen. Dat beeld
sloot aan bij wat uit het eerdere onderzoek en uit die jaarlijkse monitor
naar voren is gekomen. Het beeld is dat franchising een sterk businessmodel is, dat er succesvol zaken gedaan wordt en dat de groei bij
franchiseondernemingen sterker is dan elders in de business. Als je
zelfstandige winkeliers vergelijkt met franchisewinkeliers, dan is de groei
bij de franchisewinkeliers sterker. Het beeld is dat er ook incidenten zijn.
Het is goed dat we er in de Kamer over spreken hoe we die moeten
inschatten. Een regelmatig voorkomend probleem is dat de franchiseovereenkomsten te rigide zijn. Een zeker verlies van vrijheid is echter inherent
aan de franchiseformule, want de formule moet beschermd worden. De
franchisenemer moet ook heel goed bedenken of zo’n franchiseovereenkomst voor haar of hem aantrekkelijk is. Het is niet zo dat je maar iets
moet tekenen, vervolgens gaat werken en er achteraf achter komt dat je
iets verkeerds getekend hebt. Als je als ondernemer vertrouwt op je eigen
kracht, dan heb je alles zelf in de hand. Als je wilt profiteren van iets wat
een ander heeft uitgedacht en je sluit een contract met die ander, dan
moet je er zelf goed over nadenken, zelf onderzoek doen en zelf je
beslissingen nemen.
De heer Verhoeven maakte een geringschattende opmerking over
Ondernemersplein.nl. Ik vind dat erg jammer, want we hebben veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

16

moeite gedaan voor Ondernemersplein.nl. We hebben ervoor gezorgd dat
alle ondernemers in Nederland voor alle informatie die voor hen van
belang is, 24 uur per dag 7 dagen per week terechtkunnen op het
Ondernemersplein, of het nu om financiering gaat, om familiebedrijven,
om een overname of om franchiseovereenkomsten. We zijn ook voortdurend bezig om dat verder in te vullen en te verbeteren. We hebben de
informatie voor franchiseondernemers en de mogelijkheden voor
doorgeleiding op het Ondernemersplein recent weer verbeterd. Dat is een
heel nuttige voorziening, die potentiële franchiseondernemers kan helpen.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Is de Minister klaar met de vraag of er een
onderzoekmoet komen? Hij heeft het gehad over een monitor en het
onderzoek van 2009.
Minister Kamp: Ik wil daar wel klaar mee zijn. Ik had mijn conclusie op dat
punt nog niet getrokken, maar door de combinatie van het onderzoek uit
2009, de jaarlijkse monitor sindsdien en de gesprekken die we hebben
gevoerd, beschikken wij op dit moment over voldoende informatie om
een standpunt te kunnen innemen. Dat heb ik ook gedaan en dat zal ik in
het vervolg van mijn inbreng in reactie op de Kamerleden naar voren
brengen.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Dan is het goed dat ik heb geïnterrumpeerd.
Het onderzoek en de monitor betreffen kwantitatieve cijfers en zijn heel
interessant. Het onderzoek dat destijds werd gedaan naar de continuïteit
van franchising, was een beperkte steekproef. De vraag die nu echter bij
de Kamerleden leeft, is hoe de franchiserelatie precies in elkaar zit, waar
de problemen zitten en hoeveel problemen dat zijn. Die vraag betreft heel
andere kennis dan de kennis die de Minister nu heeft en die uit de
gespreken die hij heeft gevoerd naar voren is gekomen. Is de Minister
bereid om nieuw onderzoek te doen naar franchiserelaties, problemen die
er zijn en de vraag of we iets moeten regelen? Kan de Minister dat in
samenwerking met organisaties van franchisenemers en franchisegevers
doen?
Minister Kamp: Als je onderzoek doet naar problemen in een onderdeel
van de economie waarin 280.000 mensen werken en 30.000 vestigingen
zijn, dan kom je ieder probleem tegen dat zich kan voordoen als honderdduizenden mensen met elkaar te maken hebben. De mogelijkheid dat je
uit zo’n onderzoek meer te weten komt dan wat er op dit moment aan
informatie beschikbaar is, is niet groot. Ik was net begonnen met aan te
geven, op grond van de informatie waarover wij beschikken, wat voor
categorieën problemen zich voordoen, wat je van iemand mag
verwachten indien er zich problemen voordoen en wat je gezamenlijk kunt
doen en wat je als overheid kunt doen. Ik zal er zo wat meer over zeggen.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): De Staatssecretaris gebruikt het argument
dat het zo veel problemen zijn dat we er geen onderzoek naar kunnen
doen. Ik verwijs naar het EIM dat onderzoek onder franchisenemers heeft
gedaan. Ik ben niet helemaal overtuigd. Ik denk dat we hierop nog
terugkomen.
Minister Kamp: Een franchiseovereenkomst kan als te rigide ervaren
worden. De beste oplossing is om zo’n overeenkomst niet te sluiten of om
over zo’n overeenkomst te onderhandelen en op basis van een gewijzigde
overeenkomst met de franchisegever in zee te gaan. Je kunt je er ook bij
neerleggen en de overeenkomst accepteren, omdat er naast dingen die je
rigide vindt ook dingen zijn waar je voordeel uit kunt halen. Het is de taak
van franchisenemers om dat te beoordelen en vervolgens te accepteren,
te wijzigen of af te wijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

17

Er is natuurlijk ongelijkwaardigheid tussen de franchisenemer en de
franchisegever. Als je het als kleine ondernemer op eigen houtje doet, dan
ben je eigen baas en dat heeft grote voordelen. Als je franchisenemer
bent van een beginnend franchiseketentje waar nog maar drie franchisenemers bij aangesloten zijn en jij bent de vierde, dan heb je een behoorlijk
grote invloed. Als je franchisenemer wordt van een bedrijf dat al 700 van
dat soort winkels in het land heeft neergezet, dan is de positie van die
franchisegever veel sterker dan die van de franchisenemer. Je kunt dat
accepteren, je kunt dat niet accepteren en niet met de franchisegever in
zee gaan, en je kunt proberen je met anderen te organiseren, zowel qua
informatievoorziening als qua belangenbehartiging. Dat gebeurt ook. Er
zijn de laatste tijd meer organisaties van franchisenemers, waarin
franchisenemers gezamenlijk zorgen voor voldoende informatieuitwisseling, gezamenlijk onderhandelen en in het geval van geschillen
mensen ondersteunen. Het is ook logisch dat franchisenemers zich in zo’n
groter verband organiseren. Ik noem het Ondernemersplein.nl dat niet in
alle situaties direct informatie geeft, maar wel doorverwijzingen waar
franchisenemers iets mee kunnen doen.
De inhoud van de overeenkomsten en de ongelijkwaardigheid zijn de twee
grote problemen. Wat moet je doen om deze problemen op te lossen als
ze zich voordoen? Wij hebben daar wetgeving voor. We hebben een
Burgerlijk Wetboek, we hebben zaken geregeld voor overeenkomsten en
verkeerd gegeven informatie en de wijze waarop je daarop kunt reageren.
Rechters zorgen dat er in individuele gevallen uitspraken worden gedaan.
De wetgeving is goed op orde en ook in het geval van franchises heel
goed toepasbaar. Het maken van specifieke wetgeving voor franchises is
niet het antwoord op alle problemen die zich voordoen. Van de 28 landen
van de Europese Unie hebben 4 landen aparte franchisewetgeving. Ik
hoorde België noemen, maar in België hebben ze niet de indruk dat die
aparte franchisewetgeving tot verbetering heeft geleid of dat franchiseovereenkomsten evenwichtiger geworden zijn. Ik zie België niet als
voorbeeld. De Verenigde Staten hebben ook aparte wetgeving. Je kunt
daar wel meedoen aan een franchiseformule, maar dan krijg je een
enorme stapel papier, waarmee de franchisegever zich op grond van
wetgeving aan alle kanten heeft ingedekt. De franchisenemer kan dan
kiezen: ja of nee. In de VS is niet gebleken dat aparte wetgeving de
oplossing is. De oplossing ligt in goede, algemene wetgeving, een goede
erecode – daar zal ik zo nog op komen – en ondernemers die voor hun
eigen belang opkomen en zich bovendien organiseren en in georganiseerd verband laten ondersteunen.
De heer Graus (PVV): Het klopt wat de Minister zegt. In landen waar
franchisewetgeving is, is deze niet altijd even succesvol. Geen enkele wet
kan voor alle gevallen garant staan. Daarom vroeg ik de Minister om
contact te leggen met de counterparts in andere landen, zodat hij met hen
kan bekijken welke maatregelen wel bijdragen aan een goede verstandhouding tussen franchisenemers en franchisegevers. In andere landen
lopen ze ook achter, omdat die wetgeving jaren tot tientallen jaren oud is.
Minister Kamp: Ik ben niet van mening dat wij achterlopen als wij geen
aparte franchisewetgeving hebben. Een franchiserelatie is een van de
relaties die je kunt aangaan. Wij hebben goede, generieke wetgeving
waarin al dit soort dingen behoorlijk zijn geregeld. Bovendien hebben we,
in geval van geschillen, een behoorlijke rechtelijke weg om tot uitkomsten
te komen. Ik ben zeker bereid om met collega’s op dit punt ervaringen uit
te wisselen, maar van wat we tot dusver hebben gezien binnen en buiten
de Europese Unie, heb ik niet het idee dat er iets is in een ander land wat
tot een betere situatie in Nederland leidt als wij dat overnemen. Daar komt
nog bij dat ik de situatie in Nederland niet slecht vind. Ik zie wel dat er
problemen zijn, maar ik zie geen uitzonderlijk grote problemen. Er zijn ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

18

veel voordelen aan die franchiseformule verbonden. We moeten met
elkaar bekijken wat de beste manier is om problemen op te lossen als die
zich voordoen. Het overleg dat we hier hebben levert daaraan een
bijdrage. De heer Graus is al lange tijd geleden over dit onderwerp
begonnen, net als mevrouw Gesthuizen, en ook andere woordvoerders
zijn er intensief mee bezig. Ik doe dat ook graag. Laten we met elkaar
bekijken hoe we de mogelijke verbeteringen kunnen realiseren.
De heer Graus (PVV): Ik krijg het idee dat het land volstroomt en de
Minister ontkent dat er een gaatje in de dijk zit. Er zijn zo veel signalen, die
ook opgepakt worden door de pers en ook in het rondetafelgesprek naar
voren kwamen. Er is dus wel degelijk iets aan de hand. Neem dat allemaal
ter harte en ga gewoon kijken. Ik bedoelde niet dat wij achterlopen, maar
ik zei dat landen waar al wet- en regelgeving is, achterlopen omdat dat de
wetgeving tientallen jaren oud is. Moeten wij niet leren van die landen en
zelf met nieuwe wetgeving, een kaderwet, komen? Leer van de fouten en
gebreken van een ander land.
Minister Kamp: De heer Graus zegt dat het land volstroomt met
problemen. Het land loopt vol met franchisewinkels, omdat die formule
zo’n succes is. Heel veel ondernemers kunnen in die franchiseformule
meer omzet realiseren en meer verdienen, dan ze zouden kunnen doen als
ze geen ondernemer zouden zijn geweest of als ze zelfstandig ondernemer
zouden zijn geweest. Ondernemers hebben dat zelf ook bekeken. Deze
formule is een groot onderdeel van onze economie geworden.
Franchising is niet alleen maar iets waar we ons problemen mee op de
hals hebben gehaald. Het werkt goed, maar zoals overal doen zich ook
hier problemen voor. Die problemen moeten we onder ogen zien, maar er
is geen land waar ik naartoe kan gaan om de oplossing op te halen. Wij
moeten zelf onze verantwoordelijkheid nemen en met elkaar spreken over
wat er zich voordoet en wat we daaraan kunnen doen. Ik wil daar zo graag
verder op ingaan.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Het is duidelijk dat de Minister de toegevoegde waarde van wetgeving niet ziet. Die zien heel veel mensen wel,
vanwege de excessen, de dingen die fout gaan. Hoeveel dingen gaan er
fout? Dat vergt extra onderzoek. Als je een aantal dingen vastlegt in
wetgeving, dan heeft de 90% die precies volgens de goede formule werkt
er geen last van. Alleen de 10% die het verkeerd doet, zal met die
wetgeving te maken hebben. De Minister zegt dat er genoeg wetten in
Nederland zijn die franchiseondernemers beschermen. Het probleem is
dat de rechtelijke uitspraken in conflicten nogal verschillen. Ik vind het
daarom jammer dat de Minister niet heel specifiek ingaat op de
argumenten van de heer Kolenbrander. Er zijn heel veel interpretatieverschillen en dat leidt niet tot rechtszekerheid voor de franchisenemers.
Juist het neerzetten van een aantal basisafspraken zou de rechter helpen
bij de verschillende conflicten. Kan de Minister daarop ingaan?
Minister Kamp: Ik zie geen probleem in gerechtelijke uitspraken. De
rechter doet uitspraak in individuele gevallen. Uiteindelijk komt er via de
hiërarchie in de rechtspraak ook eenheid. Als het vanwege de ontwikkeling van jurisprudentie nodig is dat iets in de wetgeving aangepast
wordt, dan doen wij dat ook. Ik heb niet het idee dat het vanwege de
rechtelijke uitspraken noodzakelijk is om een aparte kaderwet voor
franchise te maken of het apart te benoemen als speciale overeenkomst.
We kunnen met de huidige wetgeving heel goed uit de voeten. In de
Verenigde Staten hebben ze wel speciale wetgeving. Ik zie de verbetering
niet. In België hebben ze speciale wetgeving gemaakt, maar de Belgen
zien zelf ook de verbetering niet. We kunnen ons bezighouden met
wetgeving en we kunnen denken dat wetgeving altijd de oplossing is,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

19

maar volgende week hebben we een AO over regeldruk en dan praten we
over de vraag hoe we tot minder regels en wetgeving moeten komen. We
hebben al veel wetgeving. Het is veel verstandiger om te bekijken hoe we
op basis van die wetgeving en alle andere mogelijkheden de zaak goed
kunnen laten lopen. Ik merk daarbij op dat er al heel veel goed loopt.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Hier raken we de kern van het AO, dus hier
blijf ik op doorgaan. In België hebben ze alleen de precontractuele fase
geregeld. Initiatiefnemer Luc Willems, nota bene een liberaal, wilde heel
graag een aantal andere fases van franchising regelen, maar kreeg daar
geen meerderheid voor. Ik wil niet zomaar de conclusie trekken dat
wetgeving niet werkt in België, want de initiatiefnemer van de
franchisewet had graag meer geregeld.
Minister Kamp: De volksvertegenwoordiging in België dacht daar anders
over en wilde dat niet. De Belgen zijn niet tot de conclusie gekomen dat
wat ze wel geregeld hebben tot verbetering heeft geleid. Het kan heel
goed zijn dat mevrouw Vos vindt dat er extra wetgeving moet komen,
maar ik vind dat niet. Het is verstandig als we ons realiseren dat iedere
keer dat we denken dat wetgeving de oplossing is, we het probleem
creëren dat we volgende week weer moeten oplossen, namelijk het teveel
aan wetgeving.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik wil graag dat de Minister ingaat op de
zeven punten die zijn aangedragen door het Vakcentrum. Ik zie niet in
waarom we zouden doorschieten als we vragen om de duidelijkheid
waaraan de franchisenemers zo veel behoefte hebben.
Minister Kamp: Mevrouw Gesthuizen haalt zeven punten van het
Vakcentrum aan. Ik ben er niet op geprepareerd om op elk van die punten
in te gaan. Ik kan dat bij gelegenheid wel doen. Je kunt zeven punten
aanhalen, je kunt twintig punten aanvoeren of je kunt twee punten
aanvoeren. Wij zullen kennis nemen van alles wat er in het land aan
opmerkingen wordt gemaakt. We hebben de inbreng van de woordvoerders gehad. Zij hebben hun lijn naar voren gebracht. Vervolgens geef
ik aan wat de lijn van het kabinet is en hoe het kabinet omgaat met dit
onderwerp. Vervolgens kunnen we daaruit conclusies trekken.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik geloof niet dat het Ministerie van Economische Zaken deze brief van het Vakcentrum niet heeft gehad. Dat kan
gewoon niet. Ik weet zeker dat die wel bekend is bij het ministerie. Ik vind
het volkomen terecht dat de bewindspersoon zegt dat je niet moet
aankomen met allerlei lijsten van dingen waarop hij dan vanuit de heup
moet schieten. De portee van de voorstellen van het Vakcentrum is dat we
ervoor moeten zorgen dat een aantal zaken geregeld zijn die te maken
hebben met de verplichting om tijdig de juiste informatie te geven. Als
een franchisegever dat niet doet, dan wacht vernietigbaarheid van het
contract. Daarnaast moeten we volgens het Vakcentrum ook zorgen dat er
wettelijke definities zijn van een franchiseovereenkomst, zorgplicht en
exclusiviteit. Wat vindt het Ministerie van Economische Zaken daarvan?
Minister Kamp: Het gaat erom wat ik ervan vind. Ik vind dat de informatievoorziening goed geregeld is. Als een franchisegever informatie geeft
aan een franchisenemer, dan is hij zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit
van die informatie. Als hij die informatieverstrekking niet goed heeft
voorbereid, niet goed genoeg onderzoek heeft gedaan naar de lokale
situatie waar die informatie betrekking op heeft en daardoor een verkeerd
beeld geeft aan een franchisenemer, dan heeft hij niet aan de zorgplicht
van een franchisegever voldaan. Het contract is dan ontbindbaar. Dat is
een heel goede regeling. Het voorstel dat mevrouw Gesthuizen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

20

heer Van Oosten heeft gedaan is een bewandelbare weg. Een franchisenemer moet nu aantonen dat de informatie die hij heeft gekregen niet
juist was. Op grond daarvan moet hij vernietigbaarheid van het contract
inroepen. Mevrouw Gesthuizen heeft samen met de heer Van Oosten
gezegd dat, gelet op de ongelijke positie van de meeste franchisegevers
ten opzichte van de franchisenemers, de bewijslast bij de franchisegever
moeten liggen. De franchisegever heeft de zorgplicht en hij zal dus
moeten aantonen, als dat betwist wordt, dat de informatie die hij gegeven
heeft deugdelijk was. Ik vind dat een te verdedigen redenering. Ik zal nog
de gelegenheid krijgen om daarop naar de Kamer toe te reageren. Ik zal
dat doen zoals ik net aangaf. Er is nu al een zorgplicht voor de franchisegever. Hij moet zich baseren op betrouwbare informatie en ook zelf
daarvoor zorgen. Als hij het niet goed doet, dan zijn de contracten te
herroepen. Als we dat aanvullen met het voorstel van mevrouw
Gesthuizen, dan hebben we daarmee de zaken naar behoren geregeld.
De gesprekken met de branche heb ik gevoerd. Ik denk dat ik een beeld
heb gekregen, maar ik denk niet dat we met wetgeving alle problemen
kunnen voorkomen. Het is zo’n groot onderdeel van de economie, met zo
veel mensen bij elkaar – ik heb het al drie keer gezegd – dat geschillen zich
altijd zullen voordoen. We moeten ervoor zorgen dat de geschillen op een
nette manier opgelost worden. De praktijk van de Europese Erecode is
aanmerkelijk te verbeteren. Het is goed als ik met de franchisegevers- en
franchisenemersorganisaties overleg om te bezien of er een verbeterde
Erecode specifiek voor Nederland kan komen en of daaraan een geschillencommissie gekoppeld kan worden. Dat is aanvullend op wat we nu al
hebben. We laten de verantwoordelijkheid bij de ondernemers zelf, want
het zijn hun onderlinge relaties. Als zij conflicten hebben, dan hebben zij,
en de branche als geheel, er belang bij dat die conflicten worden opgelost.
Het lijkt mij dat een beter uitgewerkte en op Nederland toegespitste
gedragscode met geschillenbeslechting meerwaarde zou kunnen hebben.
Ik zal het initiatief nemen om daar met organisaties over te spreken.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Wordt de Kamer over de uitkomsten van dat
gesprek geïnformeerd?
Minister Kamp: Het is mij glashelder hoezeer de Kamer geïnteresseerd is
in dit onderwerp. Ik zal bekijken hoe de behandeling van het initiatiefvoorstel van mevrouw Gesthuizen en de heer Van Oosten precies
verloopt. Misschien kom ik in dat verband nog met nadere informatie,
anders kom ik er apart op terug. Ik informeer de Kamer zeker over het
vervolg.
De voorzitter: Hebt u een termijn in gedachten?
Minister Kamp: Ik zal proberen rond de zomer duidelijkheid te hebben
over wat er mogelijk is. Het lijkt mij dat hier het nodige mogelijk is.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Ik noteer dat de Minister – niet verbazingwekkend – de VVD-oplossing niet overneemt. Neemt de Minister er wel
nota van dat de Erecode alleen geschreven was door franchisegevers en
dat de organisatie die de Erecode houdt, tot nu toe nooit iets gedaan heeft
aan het in stand houden of afdwingen van de Erecode? Met wie gaat de
Minister praten? Er zijn de laatste tijd verschillende franchisenemerclubs
opgericht, waarvan één door het advocatenbureau van een franchisegever.
Minister Kamp: In dit soort gevallen bekijk ik op welke wijze ondernemers
georganiseerd zijn en dan praat ik met de best mogelijke vertegenwoordiging van die groep. Ik kan natuurlijk niet met alle franchisenemers
praten. Ik moet praten met organisaties. Daar zijn organisaties ook voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

21

Als ik de indruk heb dat dat onvoldoende representatief is, dan heb ik
altijd MKB-Nederland en VNO-NCW achter de hand. Ik begrijp niet goed
wat mevrouw Vos van mij wil. De mogelijkheid van een op Nederland
toegespitste goede gedragscode met aanvullend een geschillenbeslechtingscommissie lijkt mij meerwaarde hebben. Dat ik dan zoek met welke
organisaties ik daarover kan spreken, lijkt mij voor de hand liggend. Het
grappige daarvan ontgaat mij.
De heer Graus (PVV): Ik hoop dat de Minister niet alleen spreekt met
MKB-Nederland, want steeds meer ondernemers voelen zich niet door
deze organisatie vertegenwoordigd. Er zijn ook kleine belangenverenigingen die onder MKB-Nederland vallen. Daaruit kunnen we de grotere
belangenverenigingen van franchisenemers nemen. We moeten echter
niet praten met de vaste contacten bij MKB-Nederland, want dat gaat ’m
niet worden. De Minister zegt dat hij rond de zomer met de uitkomsten
komt. De zomer duurt van 21 juni tot 21 september. Kan de Minister iets
concreter zijn in verband met de begrotingsbehandeling? Zal het ruim op
tijd zijn voor de begrotingsbehandeling?
Minister Kamp: Het lijkt me logisch dat ik probeer de Kamer voor de
begrotingsbehandeling te informeren over de te verwachten ontwikkelingen op dit gebied. Dat zeg ik de heer Graus graag toe. Ik deel zijn
opmerking over MKB-Nederland niet. MKB-Nederland is een goede en
nuttige organisatie waar heel veel brancheorganisaties van ondernemers
bij zijn aangesloten, die belangrijk werk verricht. Ik begrijp goed dat het in
dit specifieke geval van franchisenemers nuttig is om naast
MKB-Nederland met meer specifieke organisaties te praten. Ik ben van
plan om dat laatste eerst te doen en mogelijk aanvullend met
MKB-Nederland hierover te spreken. Ik ervaar MKB-Nederland als een
waardevolle organisatie.
De heer Graus (PVV): Ik dank de Minister voor deze toezegging. Het is
overigens niet mijn mening over MKB-Nederland. Ik zei dat steeds meer
ondernemers zich niet vertegenwoordigd voelen door MKB-Nederland. Ik
heb dat geconstateerd en het heeft ook in de krant gestaan.
Minister Kamp: Mevrouw Gesthuizen zei dat er zich gevallen voordoen
waarbij een franchisegever profiteert van het faillissement van een
franchisenemer. Zij maakte zich daar boos over. Dat zal zich zeker
voordoen. Stel ik heb een grote franchiseformule met 700 winkels en een
heleboel franchisenemers en ik sluit één keer in de vijf jaar contracten af.
Als dan op een gegeven moment een franchisenemer failliet gaat, moet ik
voor die vestiging een nieuw contract afsluiten. Als de situatie is
veranderd en ik een beter contract kan afsluiten, dan profiteer ik daarvan.
Die situatie doet zich voor. Ik denk niet dat dat raar is. Dat is ook niet per
definitie verkeerd.
Mevrouw Schouten gaf aan dat er niet sprake is van één probleem, maar
van vele casussen. De Kamer hoort dat ik geen alfa ben. Mevrouw
Schouten zegt dat het gebrek aan informatie zich vooral op de precontractuele fase concentreert. In de eerste plaats is het van het grootste belang
dat de potentiële franchisenemer zich zijn eigen verantwoordelijkheid
realiseert en die ook waarmaakt. In de tweede plaats moet de overheid
ervoor zorgen dat de ondernemer die zich wil informeren, de gelegenheid
heeft om goede informatie snel te krijgen. In de derde plaats is het goed
als ondernemers zich verenigen en via hun organisatie de beschikking
kunnen krijgen over informatie.
Ik ben op de meeste punten ingegaan. Mocht ik wat vergeten zijn, dan
hoor ik dat graag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

22

Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Ik denk nog na over de informatiepositie. Ik heb ook nog een paar andere punten, maar die bespreek ik in de
tweede termijn. Ik snap wel dat je met wetgeving niet de hele wereld
verandert. Was het maar zo. Dan nog kan een franchisegever onvoldoende informatie geven en moet een franchisenemer alsnog naar de
rechter. Die casus blijft bestaan. Ik zoek naar manieren waarop we dat
verschil in positie kunnen verbeteren, want dat wordt overal gezien als
verbeterpunt. Hoe kan dat en welke rol ziet de Minister daarin voor
zichzelf? We moeten voorkomen dat we doorschieten in allerlei goedbedoelde wetgeving, die het probleem ook niet oplost.
Minister Kamp: Het is een belangrijke verantwoordelijkheid van mij om te
zorgen voor goede informatie. Dat doe ik ook. Het is ook een belangrijke
verantwoordelijkheid van mij om te zorgen dat het algemene kader goed
geregeld is. In Nederland is het met onze ondernemerswetgeving goed
geregeld. Er is ook een goede rechterlijke weg daarna. Het is belangrijk
om ondernemers aan te spreken op hun eigen verantwoordelijkheid en
hen daarbij te ondersteunen. In het geval van geschillen is het belangrijk
dat de betrokken ondernemers, franchisegevers en franchisenemers, aan
oplossingen werken en dat daarvoor een kader beschikbaar is. Ik zal het
overleg over dat kader op gang brengen en zorgen dat er een geschillenbeslechting achteraan komt. Dat lijkt mij een goede aanvulling.
Franchising is in Nederland enorm gegroeid omdat die kansrijk is en
goede mogelijkheden voor ondernemers biedt. We moeten die ontwikkeling vasthouden en in de toekomst verder laten groeien. De franchiseformule is nog niet uitgewerkt. De franchiseformule kan een groot succes
blijven als de franchisenemers kritisch zijn en zich realiseren dat ze
ondernemer zijn. Ze moeten zich realiseren dat ze zelf verantwoordelijkheden hebben. Ze moeten ook zelf financiële middelen hebben of zich
anders verzekeren. Ze moeten zelf de knowhow hebben of anders
organiseren dat ze die knowhow ter beschikking krijgen. Ze kunnen
daarbij rekenen op een overheid die met hen wil meedenken. We willen
ondersteunen waar dat kan.
De voorzitter: Heel kort, mevrouw Schouten.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Dit is mijn eerste interruptie en ik
vind dat ik wel een interruptie mag doen. Ik heb gesuggereerd om de
termijn waarbinnen een franchisenemer zijn contract kan aankaarten, op
te rekken van één naar drie jaar als de overeenkomst op foutieve
aannames is gebaseerd. De heer Ziengs sprak over een stok achter de
deur. Zou dit een positieve prikkel kunnen zijn voor franchisegevers om
ervoor te zorgen dat er voldoende informatie wordt geleverd?
Minister Kamp: Ja, want als er onvoldoende informatie wordt gegeven
door een franchisegever, maakt hij zich zeer kwetsbaar. Een franchisegever heeft een zorgplicht. Hoe meer een franchisegever vraagt van zijn
franchisenemer, hoe groter die zorgplicht is en hoe hoger de eisen zijn die
de jurisprudentie daaraan stelt. Het is heel dom van een franchisegever
om verkeerde informatie te geven. Dan zal hij met de gevolgen geconfronteerd worden. Mevrouw Schouten zegt dat die periode van één jaar een
probleem is. Ik kan dat niet helemaal overzien, maar ik neem dat graag
van haar aan. Ik stel voor dat ik dit punt in het overleg met de sector
bespreek. Ik zal bekijken wat daar naar voren wordt gebracht en dat
beoordelen. Als dat een probleem blijkt te zijn, dan zal ik werken aan de
oplossing.
De voorzitter: In de tweede termijn sta ik een spreektijd van twee
minuten per fractie toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

23

De heer Graus (PVV): Voorzitter. Mijn eerdere aankondiging van een VAO
wil ik gestand doen. Ik heb er een heel hard hoofd in. Ik heb bij
MKB-Nederland gesproken met de contactpersoon voor franchises. Ik zat
daar samen met twee juristen en mijn personal assistant aan tafel en ik
zag dat die mevrouw helemaal niet wist waar het over ging. Ik doel
nergens op, maar ik moet het hier wel kunnen zeggen. De Minister zegt
dat hij met de overkoepelende organisatie gaat praten, terwijl die zelf
enkele maanden geleden van toeten noch blazen wist. Het kan natuurlijk
dat ze dat speelde, omdat ze de PVV die punten niet wilde noemen. Het is
wel gevaarlijk. Onder de franchisebelangenverenigingen zijn één of twee
grotere die ook veel mensen achter zich hebben. De Minister moet die er
echt bij betrekken. De Minister heeft dat al min of meer toegezegd. We
moeten niet alleen via MKB-Nederland en VNO-NCW gaan, want dat gaat
echt fout.
Ik ga toch voor wetgeving. Ik riep al in 2006 dat banken genationaliseerd
moesten worden. Had men toen naar mij geluisterd, dan was ons een
hoop ellende en een miljoenenverlies bespaard gebleven. Dat is helaas
niet gebeurd. Over een paar jaar komt er franchisewetgeving, maar dan is
het te laat. Ik kan dan zeggen dat ik het altijd heb geroepen en dat ik motie
op motie heb ingediend. Ik hoef me dan echter niet te verantwoorden bij
een onderzoeks- of enquêtecommissie. Ik moet het wel voor mezelf
kunnen verantwoorden. Ik moet rustig kunnen slapen. Ik kom wel op voor
de jongens die er last van hebben. Ik dien daarom toch een motie in over
wet- en regelgeving. De Minister zal die afschieten en mogelijk ook de
Kamer, maar dan hebben wij de rug vrij en kunnen de mensen beslissen
op wie ze in de toekomst gaan stemmen.
De voorzitter: Ik noteer dat er een VAO is aangevraagd met als eerste
spreker de heer Graus.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Voorzitter. Het moet mij van het hart dat de
Minister op geen enkele manier lijkt in te gaan op de machtsongelijkheid
tussen franchisegever en franchisenemer. Mevrouw Schouten, en
eigenlijk iedereen, haalde het voorbeeld aan van iemand die met
verkeerde informatie gaat ondernemen. Die ondernemer is ervan
uitgegaan dat de informatie klopt en dan blijken de prognoses uiteindelijk
niet goed te zijn. Ik heb gehoord dat dit bij grote ketens die wij allemaal
kennen, heel vaak voorkomt. Dan kan een ondernemer er niet onderuit,
want hij heeft een huurcontract, een hypotheek en kinderen. Dat is echt
een andere situatie dan gevallen van relaties tussen ondernemers waarin
op basis van verkeerde informatie zaken zijn gedaan. Die ondernemers
zitten in een kooi en daar lijkt de Minister geen nota van te nemen. Dat
vind ik erg jammer.
De Kamerleden ontvangen in hun mailbox verhalen over dingen die
misgaan. Er is erg veel onduidelijkheid over de aard van de franchiserelatie, de wijze waarop de ongelijkwaardigheid uitpakt en het type
problemen. De Minister zegt dat er zo veel problemen zijn, dat hij er geen
onderzoek naar kan doen. Dat moet je tegen het CBS en het CPB zeggen.
Er zijn heel veel onderzoekbureaus die juist grote factoren n kunnen
samenvatten en dat is in het EIM-onderzoek niet goed gebeurd. Ik pleit
voor een beter onderzoek, zodat we beter weten waarover we het hebben.
De Minister en de Kamer staan met de feiten tegenover elkaar en dat lijkt
me niet bevorderlijk. Tijdens het VAO dat de heer Graus heeft aangevraagd, zal ik daarover een motie indienen.
De Minister wil geen wetgeving. De Kamer neigt daar wel naar. Het lijkt
me goed dat we meer informatie hebben over hoe het er precies voor
staat in franchiseland in Nederland. Ik zal een initiatiefnota schrijven,
waarin ik in ieder geval aangeef wat er in de wet zou moeten staan. Ik
baseer me hierbij op wat het Vakcentrum en een aantal andere partijen die
zich met deze kwestie bemoeien, hebben aangegeven. Ik hoop dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

24

Kamer dat aanneemt en dat de Minister dan met zijn team en zijn
duizenden ambtenaren, die wij niet hebben, een wet maakt.
De Minister doet de suggestie om de Erecode aan te scherpen. Er is
natuurlijk al een Nederlandse erecode. De rechter heeft bij een aantal
geschillen de Erecode niet gebruikt. Ik snap niet waarom de Erecode nu
dan wel gebruikt moet worden. De Erecode heeft niets gedaan. Ik heb een
hard hoofd in het aanscherpen van de Erecode. Als de Minister dat proces
ingaat, hoop ik dat hij met meer partijen spreekt dan hij tot nog toe heeft
gedaan.
Minister Kamp: Zei mevrouw Vos dat er al een Nederlandse erecode is?
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Dat is de Europese Erecode die vertaald is
naar het Nederlands door de NFV. Die zit gewoon in de folder. Ik heb die
bij mijn stukken zitten. De Erecode wordt niet gebruikt.
Minister Kamp: De Europese Erecode is in het Nederlands vertaald.
De heer Ziengs (VVD): Voorzitter. Collega Vos benoemt iedere keer de
problemen die door het Vakcentrum geschetst zijn. Ik had er drie
genoteerd: bij contracten is er geen overleg- en bedenktijd, het komt
regelmatig voor dat ondernemers contracten moeten tekenen terwijl de
bijlagen ontbreken en commerciële managers doen toezeggingen, maar
niet schriftelijk, zodat het moeilijk is om een beroep op die toezeggingen
te doen. Die drie haal ik er zo tussenuit. Als ik dat lees, dan denk ik: hoe
kunnen we dat voorkomen met wetgeving? Er zit ook nog wel wat tussen
de oren bij de ondernemer. De Minister geeft dat zelf ook aan. De
ondernemer heeft zelf ook een verantwoordelijkheid. We vlakken het
probleem niet uit, maar de Minister heeft heel goed meegekregen, ook in
de bijdrage van mijn fractie, dat we het niet moeten zoeken in wetgeving.
We moeten ten eerste kijken naar hetgeen er al is. Ten tweede moeten we
met die partijen om tafel gaan zitten. Ik verbaas me erover dat collega
Graus een VAO aanvroeg, want de Minister deed een directe toezegging
om met de partijen om de tafel te gaan zitten en pas in een later stadium
met MKB-Nederland. Dat is een goede toezegging van de Minister, die
voldoet aan hetgeen collega Graus vraagt. Ten derde moeten we bekijken
hoe de Europese Erecode beter vertaald kan worden naar de Nederlandse
markt, waarmee ik niet bedoel dat de Erecode van het Engels in het
Nederlands wordt vertaald. Dat is de goede oplossing. Chapeau. Zo
verdergaan.
De heer Graus (PVV): Ik heb de Minister bedankt voor de toezegging over
het overleg. Ik vraag om een andere reden een VAO aan.
De heer Ziengs (VVD): Dan heb ik de heer Graus verkeerd begrepen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de
antwoorden. Toen ik de brief las, dacht ik dat de Minister geen probleem
zag. Ik vroeg me daarom af wat we hier zouden oplossen. Tijdens dit
debat kwam echter naar voren – zo heb ik dat tenminste opgevat – dat de
Minister wel degelijk problemen ziet, dat hij die serieus neemt en dat hij
die wil bespreken. Ik vind het goed dat de Minister dat doet, alhoewel ik
nog steeds niet kan inschatten hoe ver dat gaat. Dat is voor mij niet zo
tastbaar. Laten we echter beginnen bij de vertaling van de Erecode en de
geschillencommissie. Als het probleem van de oneerlijke positie tussen
franchisegever en franchisenemer, die er in bepaalde gevallen is, niet op
een goede manier wordt opgelost, dan komt de nota van de PvdA om de
hoek kijken. Ik wil graag eerst zien dat dit traject serieus wordt doorlopen.
Het wetsvoorstel waar mevrouw Gesthuizen mee bezig is, moeten we
eerst bekijken. Het beeld dat de Minister niets met wetgeving wil doen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

25

klopt niet, want het wetvoorstel is wel een punt in zijn brief. Ik geef de
Minister voor zijn gesprekken met de verschillende partijen mee dat dit in
de lucht hangt.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Ik ben ontzettend blij dat de
Minister zo enthousiast lijkt over het initiatiefwetsvoorstel van de SP en de
VVD om acquisitiefraude aan te pakken. Daar gaat overigens een veel
bredere problematiek achter schuil, want het gaat in veel gevallen om
beroepsfraudeurs. Anders dan de heer Ziengs zie ik een aantal serieuze,
voor mijn gevoel ook zorgwekkende misstanden die ongetwijfeld niet
allemaal – dat deel ik met de andere sprekers – voor grote problemen
zorgen. Er gaat gelukkig ontzettend veel goed tussen franchisegevers en
franchisenemers, maar in mijn ogen is tijdens de hoorzitting en in alle
correspondentie die ik hierover heb mogen ontvangen –, en dat was heel
erg veel afgelopen weken – overtuigend geschetst dat er een aantal heel
nare knelpunten zijn. Als wetgever moet je dan niet wegkijken, maar de
koe bij de horens vatten. Ik hoop dat de fracties van de SP en de PvdA
samen optrekken en in het VAO een motie indienen waarin om een
onderzoek wordt gevraagd. Dat lijkt mij de meest voor de hand liggende
volgende stap, naast het gesprek waarover de Minister een toezegging
heeft gedaan.
De heer Ziengs (VVD): Mevrouw Gesthuizen wil aansluiten bij een motie
over een onderzoek. Ik heb heel nadrukkelijk uit de beantwoording van de
Minister begrepen dat er in 2009 een onderzoek is geweest en dat er
jaarlijks wordt gemonitord. Vervolgens pleiten we opnieuw voor een
onderzoek. Wat wordt dan de onderzoeksopdracht?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Het zou mooi zijn als ik die mag formuleren.
We zullen daar zeker ons best voor doen. Tijdens de hoorzitting is er
bijvoorbeeld gesproken over het bestaan van perverse prikkels, bijvoorbeeld ten aanzien van het overbeleveren van franchisenemers, hoge
rentevergoedingen die over achterstanden betaald moeten worden, het
eenzijdig bepalen van bestellijsten, hoge investeringen die geëist worden
en de verplichting om de winkel regelmatig te upgraden. Ik noem er een
paar, want anders wordt de lijst te lang. Die knelpunten zijn goed
aangegeven en daar zou de focus op moeten liggen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie): Voorzitter. De Minister begon zijn
betoog door te zeggen dat hij veel genuanceerde bijdrages hoorde. Dat is
de zoektocht van de Kamer in deze casus. We denken niet dat alles
meteen opgelost wordt door het in wetgeving te gieten. We willen wel dat
we de problemen zo goed mogelijk aanpakken, op welke manier dan ook.
In dat kader is het belangrijk om een nadere analyse te maken. Ik gaf al
aan dat er niet één probleem is. Vaak betreft het wat specifiekere
casussen. Wij hebben de indruk dat er in sommige gevallen een rode lijn
te ontdekken is. Het lijkt mij goed dat dat onderzocht wordt. Misschien is
de conclusie dat wij het mis hebben. Dat kan natuurlijk ook, maar dan
hebben we het in ieder geval onderzocht en kunnen we dat uitsluiten. Ik
vind dat we wat meer analyse moeten plegen.
Ik dank de Minister voor zijn toezegging dat hij met de branche in overleg
gaat en dat hij daarbij onze suggestie meeneemt om te bekijken of het
oprekken van de periode waarin het contract opgezegd kan worden,
iedereen meer bewust maakt van het belang van goede informatievoorziening en het nadenken over het contract dat je met elkaar aangaat. Wij
wachten dat gesprek af.
Ik dank de Minister ook voor de toezegging dat hij gaat kijken naar
geschillenbeslechting en een betere geschillenregeling. Ook daar horen
we graag de uitkomsten van.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

26

Minister Kamp: Voorzitter. Ik begrijp dat een aantal fracties onderzoek wil.
Nog los van het feit dat het onderzoeksbudget van mijn ministerie meer
dan gehalveerd is, is het een beetje raar om aan de ene kant het onderzoeksbudget op de begroting naar beneden bij te stellen en aan de andere
kant onderzoek te doen waarvan de bewindspersoon denkt dat het niet
nuttig is. Mevrouw Gesthuizen zei dat er allerlei dingen zijn die niet goed
gaan: bestellijsten, overbeleveringen en hoge rentes. Ongetwijfeld is dat
zo. Als we onderzoek doen, dan komen dat soort dingen naar voren. Ik zei
het al: er zijn 30.000 winkels en dan gebeurt er van alles en nog wat. Je
kunt nooit een wet maken waarin staat dat de bestellijsten van Bakker Bart
anders moeten. Zo gaat dat toch niet. Wij moeten ervoor zorgen dat er
goede contractuele regels zijn. Daar hebben wij ons Burgerlijk Wetboek
voor. Ondernemers moeten ervoor zorgen dat ze zich goed informeren
voordat ze contracten afsluiten. Wij moeten ervoor zorgen dat degene die
het sterkst is, een zorgplicht heeft en dat als hij die zorgplicht niet nakomt,
de contracten ontbonden kunnen worden. Als we dat geregeld hebben,
dan staat de organisatie om fouten in de onderlinge relatie weer op te
lossen. Daar hebben we het huidige systeem voor. Dat systeem kan
verbeterd worden door niet alleen de Europese Erecode in het Nederlands
te vertalen, maar die ook toe te spitsen op de Nederlandse situatie en daar
een geschillencommissie aan te koppelen. Daarmee kun je een goede
aanvulling realiseren.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dit vind ik niet helemaal eerlijk. Ik heb in mijn
eerste termijn heel duidelijk gezegd dat er in mijn ogen zeven relevante
suggesties van het Vakcentrum zijn, die om niet meer vragen dan het
duidelijk vastleggen van definities en de reikwijdte van de informatieplicht
en van de maatregelen die je daaraan kunt ontlenen op het moment dat
daaraan niet wordt voldaan. Ik kan me voorstellen dat je die zaken
wettelijk regelt, zonder dat je doorschiet door heel grote slagen te maken.
Ik heb daarmee nog niet gezegd dat dat moet gebeuren. Er moet
inderdaad geen wet komen die iets regelt voor bestellijsten. Er moet een
onderzoek komen naar de problemen en op basis daarvan moet je
beslissen of er wetgeving moet komen. Dat is geen vraag, maar dat
permitteerde ik mezelf.
Minister Kamp: Ondanks dat het geen vraag is, biedt het mij de
mogelijkheid om er iets op terug te zeggen. Mevrouw Gesthuizen zegt dat
je iets kunt regelen voor de informatieplicht. Dat hebben ze in Amerika
geregeld. Daar meld je je als potentiële franchisenemer bij zo’n keten en
dan krijg je een enorme stapel papier. Dan kun je twee dingen doen: je
kunt het allemaal goed lezen en het proberen te veranderen of het
accepteren. Je kunt het ook negeren en dan zie je wel wat er gebeurt. Het
is je eigen verantwoordelijkheid. Het voorschrijven van nog meer
informatie zie ik niet als een verbetering. Wij hebben geregeld dat er een
zorgplicht is. Die zorgplicht ligt bij de franchisegever. Naarmate een
franchisegever meer vraagt van een franchisenemer, wordt de zorgplicht
sterker. Wanneer je je zorgplicht niet nakomt – en dat kan onder andere
doordat je informatie geeft die niet gebaseerd is op deugdelijk
onderzoek – vervalt de overeenkomst. Mogelijk ben je ook verplicht om de
schade die je hebt aangericht bij de franchisenemer te vergoeden. De
rechter kan dat bekijken. We hebben dat op een keurige manier geregeld.
We moeten niet denken dat als ons problemen worden voorgelegd, wij
alleen maar goed werk doen als we met een wet komen of een onderzoek
doen. Wij kunnen ook goed werk leveren door te zorgen dat wij onze
generieke wetgeving op orde hebben en daarnaast met aanvullingen
komen in de vorm van geschillenbeslechting en een gedragscode. We
proberen dat met de branche voor elkaar te krijgen. We blijven dit soort
zaken attent volgen om te zien of er nog meer nodig is. Dat is ook een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

27

goede mogelijkheid om adequaat te reageren op wat zich in de branche
aan veronderstelde misstanden voordoet.
Mevrouw Mei Li Vos (PvdA): Ik vind het jammer dat de Minister, hij is een
politicus, overdrijft. Hij noemt net de Amerikaanse wetgeving, waarin het
op z’n Amerikaans geregeld is, maar in Frankrijk, Duitsland en België is
het gewoon de afspraak dat de informatie die jij geeft, moet kloppen. Als
die niet klopt, is het contract heel makkelijk te ontbinden. Je wilt alleen
niet dat je daarvoor naar de rechter moet gaan. Het komt nog te vaak voor
en daarom wil ik graag een onderzoek naar hoe vaak het voorkomt en hoe
groot het probleem is. Je codificeert dan het goede gedrag van de meeste
franchisegevers, namelijk het geven van de juiste informatie, en je schrikt
de slechte franchisegevers af die misbruik maken van de informatieachterstand die een franchisenemer nu eenmaal heeft.
Minister Kamp: Je kunt in Nederland niet maar in het wilde weg
verkeerde informatie geven. Ik heb al een paar keer gezegd dat een
franchisegever gehouden is om met goede informatie te komen. Als hij
dat niet doet, kan vervolgens het contract ontbonden worden. Dat is nu al
zo. Daar zou je nog een stap verder in kunnen gaan. Die stap verder is de
omkering van de bewijslast, die mevrouw Gesthuizen voorstelde. Als de
informatieverstrekking aangevochten wordt, moet een sterke franchisegever zelf aantonen dat de informatie die hij gegeven heeft de juiste was.
Dat hebben we voor een deel al geregeld en dat kunnen we aanvullen.
Daar is geen aparte kaderwet of een aparte franchisewet voor nodig.
Ik vind dat de heer Graus zich te sterk uitdrukt over MKB-Nederland.
MKB-Nederland is de koepel van brancheorganisaties. Franchiseorganisaties zijn onderdeel van MKB-Nederland of kunnen dat zijn. Het is nuttig
dat belangenbehartiging op verschillende niveaus plaatsvindt, zowel
dichtbij de betrokken ondernemers zelf als op iets grotere afstand.
Landelijke organisaties komen op voor het algemeen belang van
ondernemers. Bij MKB-Nederland doen mensen hun best, zoals ook in de
fractie van de PVV, hier in de Kamer en op het ministerie. We kunnen hen
best op een positieve manier benaderen.
De heer Graus (PVV): Het is nu een paar keer voorgekomen dat er wordt
gezegd dat ik iets heb gezegd dat ik niet heb gezegd. Ik heb niet gezegd
dat die mensen niet hun best doen. Daar heb ik niet over gesproken.
Samen met twee juristen en mijn personal assistant heb ik gesproken met
de contactpersoon van MKB-Nederland voor franchises. Het niveau was
bedroevend. Dat mag ik hier toch zeggen? We leven in Nederland en niet
in Noord-Korea. Ik heb daarmee niet gezegd dat die vrouw haar best niet
heeft gedaan, maar ze wist van toeten noch blazen. Dat is een feitelijke
constatering. Dat heeft niets te maken met wat ik verder van
MKB-Nederland vind.
Minister Kamp: Mevrouw Vos zei dat ik niet ben ingegaan op de
machtsongelijkheid. Ik ben daar juist heel indringend op ingegaan. Ik zie
die machtsongelijkheid wel degelijk. Als je er echter als ondernemer voor
kiest om niet zelfstandig te zijn en je niet aan te sluiten bij een kleine
keten, maar franchisenemer te worden bij een heel grote franchiseketen,
dan plaats je jezelf in een bepaalde positie. Daar kunnen goede
argumenten voor zijn. Je hebt de vrijheid om te proberen de basisvoorwaarden van zo’n grote ondernemer in jouw specifieke geval te verbeteren. Als dat niet lukt, dan moet je het gewoon niet doen. Natuurlijk zijn
er verschillen tussen een grote en een kleine organisatie. Kleine organisaties hebben verschillende mogelijkheden: ze kunnen zich organiseren
en laten informeren, ze kunnen op de overheid terugvallen die informatie
geeft en ze kunnen er zelf diep induiken. Die mogelijkheden moeten ze
benutten als ze zichzelf in die situatie willen plaatsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

28

Mevrouw Mulder ondersteunde het idee van een gedragscode en een
geschillencommissie. Aansluitend op wat zij zegt, zal ik in mijn overleg
met de organisaties overbrengen dat het zeer wenselijk wordt geacht dat
die er komen en dat een aantal fracties in de Kamer overweegt om anders
met initiatieven voor wetgeving te komen. Dat is iets waar kennis van
genomen dient te worden.
Mevrouw Gesthuizen zegt dat we als wetgever niet moeten wegkijken. Dat
doen we ook absoluut niet en dat zal ik ook nooit doen.
Mevrouw Schouten gaf aan wat haar opvatting is over het belang van het
onderzoek. We hebben allebei aangegeven hoe we daartegenaan kijken.
We weten hoe de zaak in elkaar zit. Het instellen van een apart onderzoek
heeft op dit moment geen meerwaarde voor het bepalen van de inhoud
van het te voeren beleid.
De voorzitter: Ik heb de volgende toezegging genoteerd:
− De Minister van Economische Zaken stuurt de Kamer voor de
begrotingsbehandeling een brief over de mogelijkheden om in overleg
met franchisenemers en franchisegevers te kijken naar een eventuele
Nederlandse erecode voor franchising en mogelijkheden voor
geschillenbeslechting.
Verder is er een VAO aangevraagd met als eerste spreker de heer Graus.
Sluiting 16.00 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 311, nr. 134

29