Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 532

Wijziging van de Meststoffenwet in verband met
de invoering van een stelsel van fosfaatrechten

Nr. 45

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2016
Op woensdag 16 november jl. heeft uw Kamer bij de regeling van
werkzaamheden verzocht geïnformeerd te worden over de inhoud en
voortgang van het fosfaatreductieplan 2017 en om daarbij ook in te gaan
op mogelijkheden om het Europese crisispakket te verlengen (Handelingen II 2016/17, nr. 23, Regeling van werkzaamheden).
Op donderdag 17 november jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd dat een
principeakkoord is bereikt over de contouren van het maatregelenpakket
waarmee in 2017 de benodigde fosfaatreductie wordt gerealiseerd
(Kamerstuk 34 532, nr. 43). Daarbij heb ik aangegeven uw Kamer nader te
informeren over de inhoud van het pakket nadat de betrokken partijen de
gelegenheid hebben gehad de maatregelen voor finale instemming in
eigen kring voor te leggen.
Met deze brief meld ik u dat LTO Nederland, NZO, Nevedi, NAJK, NMV en
Rabobank zich committeren aan een maatregelenpakket dat tot doel heeft
de fosfaatproductie in Nederland voor het eind van 2017 terug te brengen
tot het niveau dat is toegestaan op basis van de derogatiebeschikking
Nitraatrichtlijn. In 2015 heeft Nederland het fosfaatplafond overschreden
en die overschrijding zal zonder nadere maatregelen doorzetten. Om de
derogatie in 2017 te kunnen behouden en om met de Europese
Commissie te kunnen spreken over voortzetting van de derogatie vanaf
2018, is het noodzakelijk om de situatie van overschrijding van het plafond
te herstellen (zie mijn brief van 13 oktober jl., Kamerstuk 31 532, nr. 18).
Het pakket richt zich op fosfaatreductie in 2017. Vanaf 2018 kan, met de
herziening van de Meststoffenwet ter introductie van het stelsel van
fosfaatrechten, wettelijk worden geborgd dat de fosfaatproductie vanaf
1 januari 2018 onder het niveau van het plafond blijft.
De derogatie is milieukundig onderbouwd en van groot belang voor een
economische gezonde en duurzame ontwikkeling van de veehouderij in
Nederland. De betrokken partijen delen dat uitgangspunt en benadrukken

kst-34532-45
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 45

1

het belang om de fosfaatproductie in 2017 te verminderen tot onder het
plafond.
De melkveehouderijsector staat voor een even noodzakelijke als ingrijpende opgave. Het voortouw van de maatregelen ligt bij de sector en
ketenpartijen.
Ik ondersteun waar mogelijk in de uitwerking en uitvoering van dit pakket.
Hierna ga ik in op de omvang van de opgave, het pakket maatregelen, de
inzet van de nationale enveloppe en op het proces en de vervolgstappen
die we gaan zetten.
De omvang van de opgave
Het pakket maatregelen moet een overtuigend antwoord geven op de
noodzakelijke fosfaatproductievermindering. In 2015 was de definitieve
omvang van de fosfaatproductie 180,1 miljoen kilogram. Dat is een
overschrijding van het fosfaatplafond zoals neergelegd in de derogatiebeschikking met 7,2 miljoen kilogram. Het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) prognosticeert op basis van de meest actuele gegevens dat het
fosfaatproductieplafond in 2016 met 6,6 miljoen kilogram wordt
overschreden.
Het maatregelenpakket moet ruim voldoende zijn om de fosfaatproductie
met ruim 6,6 miljoen kilogram te verkleinen. Een pakket van voldoende
omvang is noodzakelijk om rekening te kunnen houden met een hogere
fosfaatproductie en een kleinere opbrengst van de maatregelen dan nu
wordt verwacht. We hebben afgesproken dat de daling lineair gedurende
het jaar 2017 wordt gerealiseerd.
Het maatregelenpakket
Het pakket is opgebouwd uit drie maatregelen. Bij het opstellen van het
pakket is gezorgd dat melkveehouders die niet zijn gegroeid na 2 juli 2015
zoveel mogelijk worden ontzien.
1. Voerspoor
Het fosforgehalte van het mengvoer kan verantwoord worden verlaagd
zonder de diergezondheid in gevaar te brengen. Nevedi, LTO, NMV en
NZO hebben afgesproken de bestaande overeenkomst «verbeteren
mineralenefficiency op melkveebedrijven via kringloopwijzer» aan te
scherpen en te verlengen. Deze afspraak betreft mengvoer dat voor
melkkoeien wordt geproduceerd. De verwachte bijdrage van deze
afspraak is een reductie van de productie van fosfaat van 1,7 miljoen
kilogram.
2. Reductie van de veestapel
Deze maatregel bestaat uit twee elementen. Het eerste element grijpt aan
op het feit dat de afgelopen jaren het proces van bedrijfsbeëindiging is
vertraagd door de onzekerheid over het fosfaatrechtenstelsel. Na het
aanvaarden van het wetsvoorstel in beide Kamers is deze duidelijkheid er
wel. Melkveehouders die van plan zijn het bedrijf te gaan beëindigen,
weten dan waar ze aan toe zijn en kunnen dan verantwoord toewerken
naar beëindiging. Om te stimuleren dat bedrijven die overwegen te
stoppen al in 2017 de melkveestapel afvoeren, wordt er een liquiditeitsvoorziening in het leven geroepen. De gezamenlijke banken bekijken hoe
een mogelijk financieel risico van deze voorziening wordt gedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 45

2

Het tweede element ziet op ondernemers die bereid zijn in 2017 de
melkveestapel te beëindigen of te krimpen zodanig dat de afgestoten
dieren geen fosfaat meer produceren in Nederland. Zij komen in
aanmerking voor een premie per dier. Via een premieregeling, die drie
keer wordt opengesteld en waarbij de premie de eerste openstelling het
hoogst is en de volgende twee keer steeds lager wordt vastgesteld,
worden melkveehouders gestimuleerd zo vroeg mogelijk in 2017 te
stoppen met het houden van melkvee.
Ik stel € 25 miljoen beschikbaar voor het reduceren van fosfaat via het
verkleinen van de melkveestapel. De zuivelsector heeft zich bereid
verklaard dit bedrag te verdubbelen waardoor in totaal € 50 miljoen
beschikbaar is.
De liquiditeitsfaciliteit en de premie tezamen zullen de fosfaatproductie
naar verwachting met in ieder geval 2,5 miljoen kilogram fosfaat
reduceren.
3. Fosfaatreductie door zuivelondernemingen
De zuivelsector zal middels een fosfaatreductieplan de fosfaatproductie
terugbrengen. De opgave voor de fosfaatreductie wordt vertaald naar
individuele zuivelondernemingen. Melkveehouders die meer melk
produceren dan een vastgestelde referentiehoeveelheid krijgen een
korting op de melkprijs voor alle daarboven geproduceerde hoeveelheid
melk. De hoogte van de korting wordt minder als melkveehouders hun
veestapel verkleinen. Bedrijven met een veebezetting onder het niveau
van 2 juli 2015 min 4% worden vrijgesteld.
Zuivelondernemingen committeren zich eraan dat 4 miljoen kilogram
fosfaat uit de markt wordt gehaald.
Deze maatregelen leiden samen tot een verwachte reductie van 8,2
miljoen kilogram fosfaat. Dat zou in principe genoeg zijn om de fosfaatproductie in 2017 weer onder het niveau van het plafond te brengen. Het
bereiken van dit niveau is van groot belang, derhalve worden, in
aanvulling op het genoemde maatregelenpakket nog twee aanvullende
maatregelen verkend. Ten eerste wordt bezien of er via het voerrantsoen
een grotere reductie mogelijk is dan reeds onder punt 1 is vermeld. Ten
tweede ben ik in gesprek met de Producenten Organisatie Varkenshouderij om te bezien welke maatregelen uit het Actieplan Vitalisering
Varkenshouderij versneld kunnen worden om een eventuele bijdrage te
kunnen leveren aan het reduceren van de fosfaatproductie.
Op sommige delen van het maatregelenpakket zijn de mededingingskaders van toepassing. Ik heb, daartoe ook door de sector verzocht,
toegezegd me in te spannen duidelijkheid te krijgen over hoe de maatregelen vormgegeven kunnen worden zodat ze passen binnen de kaders
van de mededingingsregels.
Daarnaast heeft de sector mij verzocht om maximaal gebruik te kunnen
maken van de mogelijkheden tot het algemeen verbindend verklaren van
maatregelen. Ik zie hiervoor mogelijkheden, met name op maatregel 1 en
3. Ik heb toegezegd daarvoor van mijn kant al het nodige te zullen doen.
Monitoring
Het pakket aan maatregelen wordt intensief gemonitord. Ik zal het CBS
opdracht geven om een monitoringssystematiek uit te werken. Het gaat
daarbij om een maandelijkse rapportage passend bij de systematiek zoals
deze wordt gehanteerd voor de verantwoording over de fosfaatproductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 45

3

aan de Europese Commissie. Deze monitoring vormt de basis voor een
driemaandelijks ijkmoment, waarop met alle betrokken partijen wordt
bepaald in hoeverre de doelen binnen bereik komen. Als de resultaten
daar aanleiding toe geven zullen het zuivelbedrijfsleven en de organisaties
van melkveehouders aanvullende maatregelen treffen om het landelijk
fosfaatplafond niet te overschrijden.
De inzet van de enveloppe
Op 18 juli 2016 heeft Eurocommissaris Hogan een nieuw steunpakket van
maatregelen van de Europese Commissie voor de melkvee- en varkenshouderij toegelicht. Onderdeel hiervan is een nationale enveloppe van
bijna € 23 miljoen, waarmee Nederland flexibel kan inspelen op de
situatie in de melkvee- en varkenshouderij.
Ik ben van plan de nationale enveloppe in te zetten om bij te dragen aan
de noodzakelijke fosfaatreductie. Aanvullend daarop zal ik € 7 miljoen
beschikbaar stellen. Ik zal uw Kamer bij nota van wijziging op de EZ
Ontwerpbegroting 2017 informeren over de dekking van dit budget
(Kamerstuk 34 550 XIII, nr. 66).
Van de in totaal € 30 miljoen die ik beschikbaar stel zal € 25 miljoen
beschikbaar zijn voor de premieregeling (zie onder 2) en € 5 miljoen voor
maatregelen in de varkenshouderij.
Ik zal het maatregelpakket voor de nationale enveloppe conform de
Europese Verordening (EU) 2016/1613 van de Commissie van 8 september
2016 tot vaststelling van buitengewone aanpassingssteun voor melkproducenten en landbouwers in andere veehouderijsectoren voor
30 november a.s. notificeren bij de Europese Commissie.
Proces en vervolgstappen
De bereikte overeenstemming over dit ambitieuze pakket maatregelen is
een belangrijke stap. Er is ook nog veel te doen. Hierbij staan het traject
bij de Europese Commissie enerzijds en de nadere uitwerking en
invoering van de concrete maatregelen anderzijds centraal.
Er is reeds met de diensten van de Europese Commissie overleg gevoerd
over de hoofdlijnen van het pakket. Met de nadere uitwerking die nu is
bereikt, zal op korte termijn verder worden gesproken.
Ook wordt gesproken over het vaststellen van de noodzakelijke juridische
randvoorwaarden voor zowel de fosfaatreductiemaatregel door zuivelondernemingen als de maatregel voerspoor. In deze gesprekken worden de
mogelijkheden verkend om het Europese crisispakket te verlengen, of om
de maatregelen die hieronder worden genomen na afloop van het
crisispakket op 12 april 2017 te continueren.
De inzet is erop gericht om met de Europese Commissie overeenstemming te bereiken dat met het nu voorliggende maatregelenpakket
Nederland voldoende inzet pleegt om de derogatie voor 2017 te behouden
en met de Europese Commissie in gesprek te kunnen gaan over
verlenging van de derogatie vanaf 2018. Hierin trek ik samen op met
betrokken partijen.
Op dit moment zijn de sectorpartijen samen met EZ het maatregelenpakket verder aan het uitwerken. De eerste onderdelen van het pakket
treden per 1 januari 2017 in werking.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 45

4