Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 166

Raming der voor de Tweede Kamer in 2020
benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en
raming van de ontvangsten

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 29 maart 2019
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van de Raming van de Tweede Kamer voor het jaar
2020 (Kamerstuk 35 166, nrs. 1–3), heeft de eer als volgt Verslag uit te
brengen van haar bevindingen. Over de paragrafen in het Verslag die niet
zijn ingevuld, hebben de Leden geen direct aan de betreffende paragraaf
geadresseerde vragen gesteld of opmerkingen gemaakt.
Onder het voorbehoud dat het presidium de gestelde vragen tijdig en
genoegzaam zal hebben beantwoord, acht de commissie de openbare
beraadslaging over de Raming voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
1.1
1.2
1.2.1
1.2.2
1.2.3
1.2.4
1.2.5
1.2.6
2.
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
3.
4.
5.
6.

kst-35166-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Geleidende brief
Terugblik Raming 2019
Vooruitblik Raming 2020
Renovatie Binnenhof en tijdelijke huisvesting Tweede
Kamer
Werkwijze van de Kamer
Reorganisatie Kamerorganisatie
Informatiepositie Kamer
Werkbeleving en sociale veiligheid
Betrokkenheid burgers bij Kamer (transparantie
Kamerwerk)
Begrotingstoelichting
Algemeen
Algemene uitgangspunten
Financiële uitgangspunten
Opbouw
Artikel 2: Uitgaven t.b.v. leden en oud-leden Tweede
Kamer, alsmede leden van het Europees Parlement
Artikel 3: Wetgeving en controle Tweede Kamer
Artikel 4: Wetgeving en controle Eerste en Tweede
Kamer
Staat van de Kamer 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

blz.
2
2
2
2
3
4
4
6
6
7
7
7
7
7
7
7
8
8

1

1. Geleidende brief
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben daarover nog een aantal
vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Raming voor het jaar 2020. Naar aanleiding daarvan hebben deze
leden de volgende vragen aan het presidium.
De leden van de CDA-fractie constateren, dat de Staatscommissie
parlementair stelsel (commissie-Remkes) in haar eindrapport «Lage
drempels, hoge dijken» een aantal aanbevelingen doet die gericht zijn aan
de Tweede Kamer zelf. Deze leden vragen, op welke wijze deze aanbevelingen door het presidium worden opgepakt.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven dat 2020 een bijzonder jaar is,
omdat het dan precies 75 jaar geleden is dat er een einde kwam aan de
Tweede Wereldoorlog. Deze leden vragen in dit verband aandacht voor
het proces van herstel van onze parlementaire democratie, dat recent
door Carla Hoetink is belicht in haar dissertatie Macht der gewoonte:
regels en rituelen in de Tweede Kamer na 1945.
1.1 Terugblik Raming 2019
1.2 Vooruitblik Raming 2020
1.2.1 Renovatie Binnenhof en tijdelijke huisvesting Tweede Kamer
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Bouwbegeleidingscommissie (BBC) aangewezen is als adviescommissie voor het Presidium op
het terrein van huisvestingsaangelegenheden. Naast de BBC wordt er
gesproken over betrokkenheid van het programmabureau Renovatie en
Tijdelijke Huisvesting en de verantwoordelijke Kamercommissie voor
Binnenlandse Zaken. De leden van de VVD-fractie vragen zich af hoe de
samenwerking tussen al deze instanties op dit moment verloopt. Ook
vragen de leden zich af of er meer gezegd kan worden over de samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Komt de herziene governance
binnen de TK het proces van de renovatie ten goede? Zijn de taken en
bevoegdheden nu helemaal duidelijk? In aanvulling daarop: hoe staat het
met de voorbereiding van de verhuizing naar B67? Is de discussie over de
herinrichtingskosten opgelost met het RVB en komen hier nog extra
kosten uit voor de Kamer en hoe komen die terug op de begroting?
De leden van de SP-fractie lezen over de renovatie van het Binnenhof: «De
Tweede Kamer hecht aan een sobere en doelmatige renovatie waarbij
tekortkomingen worden verholpen, noodzakelijk aanpassingen worden
gerealiseerd en onnodige ingrepen worden vermeden». Daar zijn de leden
van de SP-fractie het helemaal mee eens. Maar hoe kan het nou dat
hierover toch gedoe is ontstaan, en er forse kostenoverschrijdingen
dreigen? De risico’s ten aanzien van de tijdelijke huisvesting («extra
investeringen waar geen rekening mee is gehouden») worden benoemd
in de begrotingstoelichting op de raming, maar waar zullen deze kosten
terecht gaan komen en welke gevolgen kan dit hebben? Daarnaast is
toegezegd dat alle kosten van de verbouwing en de verhuizingen in het
geraamde bedrag van € 475 mln. zat. Er is nu discussie over aanvullende
verhuis- en inrichtingskosten. Klopt het dat ook deze kosten al waren toch
al opgenomen in het oorspronkelijke bedrag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

2

1.2.2 Werkwijze van de Kamer
De leden van de VVD-fractie constateren dat er ook in 2018 weer een
enorme stijging in het aantal moties, schriftelijke vragen en hoofdelijke
stemmingen heeft plaatsgevonden. Er is een werkgroep Herziening
Reglement van Orde onder leiding van het lid Van der Staaij opgericht.
Deze zal rond het zomerreces van 2019 met aanbevelingen om het
parlementaire proces te versterken en waar nodig te moderniseren. De
leden van de VVD-fractie vragen zich af de werkgroep op schema loopt en
of zij de aanbevelingen inderdaad nog voor het zomerreces kunnen
verwachten.
Tevens constateren de leden van de VVD-fractie dat er een explosieve
stijging heeft plaatsgevonden van het aantal aangevraagde meerderheidsdebatten, spoeddebatten en dertigledendebatten. Het aantal meerderheidsdebatten is tussen 1 januari 2018 en 1 januari 2019 meer dan
verdrievoudigd. Het aantal dertigledendebatten is tussen 1 januari 2018 en
1 januari 2019 meer dan verdubbeld. De leden van de VVD-fractie achten
het wenselijk dat partijen zich zo snel mogelijk eerder buigen over de
vraag of het democratische systeem op deze manier niet vastloopt.
De leden van de VVD-fractie hebben een vraag over de aanpassing van
een van de grote commissiezalen met als doel het duale karakter van onze
democratie beter tot uitdrukking te brengen. De leden constateren dat de
aanpassing van deze zaal teniet gedaan is, en dat deze weer tot de oude
stijl is teruggebracht. In de brief wordt gesteld dat de komende tijd
gekeken wordt of de aangepaste zaal nog verder verbeterd kan worden.
Hoe verhoudt dat zich tot het geschrevene in deze brief? Zijn er plannen
om verder te experimenteren met bijvoorbeeld verschillende manieren
van debatteren, ook als de Tweede Kamer tijdelijk verhuist?
Wat betreft de nieuw geïntroduceerde en geïmplementeerde werkwijze
voor de vaste Kamer commissies (KVKO);wordt geconstateerd dat men
positief is over het werken met een jaarplanning. Wel is er behoefte aan
meer focus. De leden van de VVD-fractie constateren dat de succesratio
van de nieuwe werkwijze aanzienlijk verschilt per commissie. Hoe wordt
ingezet op het bewerkstelligen van één en dezelfde manier van werken
binnen de commissies door bijvoorbeeld het delen van best practices?
De leden van de SP-fractie constateren dat er een lange lijst is van
debatten, zowel meerderheidsdebatten als dertigledendebatten. Daardoor
neemt de effectiviteit van het aanvragen van een debat af, omdat het heel
erg lang kan duren voordat een aangevraagd debat ingepland kan
worden. Hoe ziet het presidium dit? Is dit een probleem? Zijn er geen
mogelijkheden om hier nu al iets aan te doen, vooruitlopend op de
uitkomsten van de werkgroep onder leiding van dhr. Van der Staaij? Deze
leden lezen dat debatten die plaatsvinden in commissiezalen ook
volwaardige debatten zijn. Hoe kan de Kamer dit duidelijker tot uiting
brengen?
In dat kader vragen de leden van de SP-fractie ook aandacht voor de
inrichting van commissiezalen. De Troelstrazaal is aangepast, daar kan
staand gedebatteerd worden. Waarom is deze nieuwe opstelling al snel
weer ontmanteld? Hoe kan dit? Krijgt deze nieuwe debatopstelling
navolging?
De leden van de SP-fractie constateren tot hun vreugde dat tegenwoordig
geregeld fractievoorzitters vragen stellen in het Vragenuur, ook aan de
Minister-President. Dat maakt het Vragenuur soms net wat attractiever en
interessanter. Ook kan het bespreken van politiek actuele onderwerpen de
noodzaak verminderen om hierover nog debatten aan te vragen. Ziet het
presidium deze voordelen ook?
De leden van de SP-fractie constateren voorts dat op stemmingslijsten
geregeld brieven staan van de vaste commissie voor Europese Zaken,
waarvan uit de stemmingslijst niet duidelijk wordt waar het over gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

3

Bijvoorbeeld het beëindigen van een parlementair behandelvoorbehoud.
Zou het niet handig zijn om voortaan in èèn zin het onderwerp op de
stemmingslijst weer te geven, zodat duidelijk wordt waarover wordt
gestemd?
1.2.3 Reorganisatie Kamerorganisatie
De leden van de VVD-fractie vragen zich af wat de status is van de
reorganisatie van de ambtelijke organisatie. Hoe staat het met de herijking
van het bedrijf van de Kamer? Wat is de tussenbalans van de doorlichting
van alle diensten? En hoe zit het met de inhuur van externen? Neemt het
aantal toe of juist af? Wat is hier het beleid?
De leden van de SP-fractie complimenteren het presidium met het
terugdringen van de kosten voor externe inhuur. De Roemernorm wordt
inmiddels ruimschoots gehaald. Wordt er voor gezorgd dat dit de
komende jaren ook zo zal blijven?
1.2.4 Informatiepositie Kamer
De VVD-leden constateren dat de media steeds vaker nog voor de Tweede
Kamer wordt geïnformeerd over kabinetsbesluiten. De VVD-fractie vraagt
zich af of er stappen worden ondernomen om dit te voorkomen.
De leden van de CDA-fractie zijn het er van harte mee eens, dat de
informatiepositie van de Kamer een voorwerp van aanhoudende zorg is.
Deze leden vinden het dan ook terecht, dat het presidium aankondigt, dat
de aandacht voor de informatiepositie van het parlement ook het
komende jaar centraal blijft staan en dat de aandacht voor de informatiepositie van het parlement een belangrijke prioriteit is en blijft.
De leden van de CDA-fractie menen, dat het gezien het belang van de
problematiek zinvol is te herhalen wat zij hebben ingebracht in het verslag
over de Raming voor 2019: «De leden van de CDA-fractie kunnen zich
goed vinden in de vasthoudendheid waarmee het presidium de informatiepositie van de Tweede Kamer en de transparantie van het Kamerwerk
ook voor 2019 centraal stelt. Daar is des te meer reden toe nu het hacken
van netwerken een internationale sport lijkt te zijn geworden en zo onze
informatiestromen bedreigt. Daarnaast vraagt ook de problematiek van
het nepnieuws aandacht, aangezien deze trend niet alleen de kiezer op het
verkeerde been kan zetten, maar ook tot ondeugdelijke besluitvorming
van regering en parlement kan leiden en zo het vertrouwen van de kiezer
nog meer kan ondermijnen. Overigens zijn deze leden van mening, dat dit
nepprobleem nog in het niet valt bij de gevolgen van informatie-overload.
Het ondoenlijk worden van het kunnen vinden en kennisnemen van
gewone relevante informatie, maakt dat grotere transparantie – zonder
flankerend beleid – in plaats van de zaken overzichtelijk te maken alleen
maar leidt tot het transparant maken van onhanteerbaarheid van de
beschikbare informatie. De leden van de CDA-fractie zouden – in lijn met
wat zij al sedert 1980 bij eerdere ramingen hebben opgemerkt – gaarne
vernemen welke mogelijkheden het presidium ziet voor zulk noodzakelijk
flankerend beleid.»
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de beperkte herschikking
van personeel naar aanleiding van de aanbevelingen van de Klankbordgroep Versterking Kennis- en Onderzoekspositie (KVKO) het probleem van
informatie-overload niet zal kunnen oplossen. Deze leden vragen het
presidium aan te geven of er op dit vlak niet ook innovaties beschikbaar of
op komst zijn waarmee de Tweede Kamer op zijn minst zou kunnen
experimenteren.
De moties-Van der Molen/Omtzigt (TK 28 362, nrs. 16 en 17), die op
27 november 2018 door de Kamer zijn aangenomen, raken ook direct de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

4

informatiepositie van de Kamer. Bij brief van 19 december 2018 (TK
34 892, nr. 16) meldde het presidium, dat een informatieprotocol
ontwikkeld was waarin de begrippen adequaat en tijdig worden
omschreven. Aan dit document werd de laatste hand gelegd, waarna het
aan de Kamer en de regering zou worden gezonden.
In de geleidende brief lezen de leden van de CDA-fractie nu, dat het
presidium een werkgroep (van Kamerleden en ambtenaren) de opdracht
heeft gegeven om de uitwerking van deze moties nader te verkennen en
zo nodig voorstellen te doen tot wijziging van de werkwijze en/of de
Regeling vertrouwelijke stukken. Wat is de stand van zaken, zo vragen
deze leden.
In het Verslag over de Raming voor 2019 hebben de leden van de
CDA-fractie geconstateerd dat het kabinet in communicatie met de Kamer
soms volstaat met het verwijzen naar internetpublicaties en de Kamer
helemaal niet meer voorziet van een document, of dit slechts in beperkte
vorm doet. Heeft de regering deze handelwijze inmiddels laten varen en
zijn de inmiddels ontstane hiaten hersteld, zo vragen deze leden.
Bij brief van 19 december 2018 (TK 34 892, nr. 16) deed het presidium de
toezegging, dat in Parlis standaard informatie zou worden aangeboden
over de appreciatie van moties door de regering. De leden van de
CDA-fractie vragen wat de stand van zaken is met betrekking tot deze
toezegging. Overigens waarderen deze leden het, dat de fracties als
dagelijks gebruiker van de Kamerinformatiesystemen regelmatig
betrokken worden bij de verdere ontwikkeling van Parlis.
In het wetgevingsoverleg over de Raming voor 2019 heeft de Voorzitter
toegezegd de Kamer te informeren over de mogelijkheden van een
openbare toezeggingenregistratie (TK 34 892, nr. 15). De leden van de
CDA-fractie herinneren in dit verband aan de motie-Amhaouch/Schouten
(TK 34 444, nr. 13), die vroeg om een motievolgsysteem. De leden van de
CDA-fractie zijn van mening, dat de Kamer moet kunnen beschikken over
een volwaardig motievolgsysteem dat zowel politici als burgers in staat
stelt te volgen wat er van de uitspraken van de Kamer geworden is. In
2017 hebben deze leden bij de behandeling van de Raming vrij precies
beschreven aan welke eisen zo’n systeem zou moeten voldoen. Deze
leden vragen het presidium wat de stand van zaken is met betrekking tot
de tweede fase van de realisatie van het motievolgsysteem, die zou
bestaan uit een doorontwikkeling van de website van de Kamer, waarmee
ook de buitenwereld over de informatie in Parlis kan beschikken. Deze
leden vragen, of het presidium met deze tweede fase de toegezegde
doorontwikkeling voltooid acht. Deze leden constateren, dat de Tweede
Kamer zich «volgend» opstelt. Als de Minister een brief stuurt naar
aanleiding van een motie, dan wordt die in Parlis gekoppeld aan de
betreffende motie, maar als de Minister daarin een toezegging doet, wie
volgt die dan?
De leden van de CDA-fractie vragen, wat de stand van zaken is met
betrekking tot het registreren en opvolgen van toezeggingen. In dit
verband verwijzen deze leden naar het openbare toezeggingensysteem
van de Eerste Kamer.
Overigens stellen deze leden het op prijs, dat de Tweede Kamer tegenwoordig een overzicht op de website heeft van te laat beantwoorde
Kamervragen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de verschillende ministeries
uiteenlopende opvattingen hebben over wat adequate informatie aan de
Kamer over de uitvoering van een motie is. Dit blijkt naar het oordeel van
deze leden uit de bijlagen bij de memorie van toelichting op de begroting.
Deze leden vragen het presidium bij de regering aan te dringen op
verbetering van de informatie in de bijlage bij de memorie van toelichting
op de begroting, waarbij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap als voorbeeld moge dienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

5

1.2.5 Werkbeleving en sociale veiligheid
De leden van de VVD-fractie nemen waar dat de brief van de Voorzitter
ingaat op de onderwerpen van werkbeleving en sociale veiligheid en
vragen zich af wat de visie van de Voorzitter is op de onderlinge omgang
binnen de Kamer wat betreft ongewenst gedrag als het gaat om het
filmen van andere collega’s, bedreigingen, etc.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de stelling van het Presidium,
dat het belangrijk is dat de Kamer een plek is waar medewerkers hun werk
op een prettige en veilige manier kunnen uitvoeren. Deze leden
waarderen het daarom, dat er in 2018 een werkbelevingsonderzoek onder
medewerkers van de Kamer is uitgevoerd, dat betrekking had op zowel
werkbeleving als op ongewenste omgangsvormen. Deze leden vragen op
welke termijn het plan van aanpak wordt uitgevoerd, dat op basis van de
uitkomsten van het werkbelevingsonderzoek is opgesteld. In de geleidende brief ontbreekt een route-tijd-tabel.
De leden van de CDA-fractie hechten eraan, dat het presidium naar
aanleiding van de motie-Biskop (TK 32 531, nr. 14) ook in 2019 en 2020
ruimte biedt voor maatschappelijke stage. In dit verband vragen deze
leden ook naar de mogelijkheden voor invulling van de maatschappelijke
diensttijd in de Tweede Kamer.
1.2.6 Betrokkenheid burgers bij Kamer (transparantie Kamerwerk)
De leden van de VVD-fractie hebben een vraag over de doelen met
betrekking tot het aantal bezoekers aan de Kamer. Er wordt als doel
gesteld om meer mensen de Kamer te laten bezoeken, vooral in aanloop
naar de tijdelijke sluiting van de Kamer. De leden vragen zich af wat de
verwachting is voor het totaal aantal bezoekers in de komende periode.
Tevens nemen de leden kennis van het doel alle scholieren minstens één
bezoek aan de Kamer te laten brengen. Hoeveel scholieren zou de Kamer
theoretisch gezien jaarlijks moeten ontvangen? Wordt er bijvoorbeeld
gedoeld op een bezoek van alle scholieren uit een bepaalde groep/klas per
jaar?
In het verlengde van hun vragen over de informatiepositie van de Kamer,
vragen de leden van de CDA-fractie ook aandacht voor de informatiepositie van burgers, bedrijven, organisaties en belangenbehartigers. Deze
leden zijn van mening, dat de positie van deze groepen nog teveel wordt
verengd tot bezoekers die een kijkje in de keuken van de Tweede Kamer
mogen nemen. Het werk van de Tweede Kamer is echter slechts één
schakel, terwijl de samenleving de Tweede Kamer wel aanspreekt op het
inzichtelijk maken van de politiek en de besluitvormingsprocessen. Deze
leden zijn van mening, dat het beschikbaar maken van data een belangrijke stap is, maar dat daarmee individuele burgers nog niet geholpen zijn.
Zij weten nog steeds niet wanneer ze, bij welke actor (departementen, de
Raad van State, EU, enz.) in de keten, zich kunnen melden om invloed te
kunnen uitoefenen. De leden van de CDA-fractie hebben onder andere bij
de behandeling van de Archiefwet en de Wet open overheid aangegeven
dat openbaarmaking op zichzelf alleen de gegevensstroom vergroot maar
niet per se bijdraagt aan toegankelijkheid en begrijpelijkheid en daarmee
echte transparantie. Deze leden vragen het presidium, of hierin een rol
voor de Tweede Kamer zelf is weggelegd.
Het presidium stelt dat, met de renovatie van het Binnenhof in aantocht,
het doel is om meer mensen de Kamer te laten bezoeken, dus voor we
onze deuren tijdelijk sluiten. De leden van de CDA-fractie vragen, wat
precies bedoeld wordt met het «tijdelijk sluiten van onze deuren». Deze
leden vernemen graag, welke doelen het presidium zich stelt met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

6

betrekking tot het bezoek aan de tijdelijke locatie op de Bezuidenhoutseweg.
Het presidium stelt, dat burgers ook «formeel» worden betrokken bij het
Kamerwerk, bijvoorbeeld door de V100, internetconsultaties en webinars
door Kamercommissies. De leden van de CDA-fractie vragen in welke
gevallen gebruik is gemaakt van internetconsultatie en welke resultaten
dat heeft opgeleverd.
2. Begrotingstoelichting
2.1 Algemeen
2.1.1 Algemene uitgangspunten
2.1.2 Financiële uitgangspunten
2.1.3 Opbouw
3. Artikel 2: Uitgaven t.b.v. leden en oud-leden Tweede Kamer,
alsmede leden van het Europees Parlement
4. Artikel 3: Wetgeving en controle Tweede Kamer
Over de versterking van de fysieke veiligheid moeten plannen nog worden
uitgewerkt. (zie par. G.) Hierover heeft de VVD-fractie een aantal vragen.
Op basis van welke risicoanalyse worden deze plannen nu verder
uitgewerkt, met andere woorden: is de Tweede Kamer op dit moment
voorbereid op een grote calamiteit en/of crisis? Zijn er aan een nieuw
veiligheidsplan extra kosten verbonden en zo ja, hoe vindt dat nog zijn
weerslag in de begroting van de TK? Tot slot, hoe staat het nieuwe
veiligheidsplan in relatie tot de verhuizing? Worden de tijdelijke
huisvesting en de veiligheidsvraagstukken aldaar ook meegenomen in dit
plan?
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het besluit van het presidium
om het Samenwerkingsverband Beeldleveranties Tweede Kamer
(convenant NOS, RTL, RPO, TK) te beëindigen (zie par. H). Deze leden
delen de opvatting van het presidium, dat het wenselijk is om een gelijk
speelveld te creëren voor alle mediapartijen – en niet alleen de partijen die
nu deel uitmaken van het Samenwerkingsverband – met als doel de
Kamerwerkzaamheden voor een zo breed mogelijk publiek zichtbaar en
inzichtelijk te maken. Wat is de stand van zaken met betrekking tot de
uitvoering van bedoeld besluit van het presidium op 24 april 2018? Welke
afspraken zijn hierover gemaakt met de mediapartijen (vastgelegd in een
regiestatuut en met een adviespositie van het Genootschap van Hoofdredacteuren)?
De leden van de SP-fractie lezen met instemming dat veel zaken belangrijk
zijn: de informatiepositie van de Kamer, de informatiebeveiliging, een
veilig werkklimaat voor iedereen. Dat veel mensen en vooral scholieren de
Tweede Kamer bezoeken, etc. Tegelijkertijd is te lezen dat binnen de
apparaatskosten gezocht wordt naar besparingsmogelijkheden. € 1 mln.
is reeds ingeboekt. Waarom? Waar zullen die naar verwachting terecht
komen, wat zijn de mogelijkheden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

7

5. Artikel 4: Wetgeving en controle Eerste en Tweede Kamer
6. Staat van de Kamer 2018
De leden van de CDA-fractie stellen het op prijs dat opnieuw een
literatuuroverzicht is toegevoegd aan de Staat van de Tweede Kamer.
Deze leden waarderen het ook, dat het overzicht is voorzien van een
duiding van de inhoud. Naar de mening van deze leden bieden de
opeenvolgende jaarlijkse literatuuroverzichten een goed overzicht van het
externe onderzoek naar het functioneren van de Kamer.
De leden van de SP-fractie constateren dat in 2018 een record aantal
buitenlandse werkbezoeken is afgelegd (27). Hoe zinvol zijn al die
buitenlandse werkbezoeken en worden deze steeds kritisch vooraf
overwogen en naderhand geëvalueerd?
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 166, nr. 4

8