Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

27 830

Materieelprojecten

Nr. 419

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 november 2023
Met deze brief informeer ik u over de resultaten uit de onderzoeksfase
(DMP B-fase) van het (deel-)project Militaire Transmissie Bouwblok
(MTBB). Om Informatiegestuurd Optreden (IGO) mogelijk te maken
realiseert het wapengebonden IT-programma Foxtrot (hierna: Foxtrot) de
modernisering en vervanging van tactische communicatiemiddelen en
daaraan gebonden IT-infrastructuur. Dit gebeurt door middel van
verschillende bouwblokken. Het MTBB is het eerste bouwblok. In de
A-brief «behoeftestelling programma Foxtrot», die gelijktijdig met deze
brief wordt verzonden, wordt uw Kamer geïnformeerd over het hele
Foxtrot-programma, en over hoe de verschillende bouwblokken door
middel van versies en deelleveringen worden geïmplementeerd. Een
visuele weergave van het programma is tevens als bijlage bij de A-brief
gevoegd.
Het MTBB-project bestaat uit de aanschaf van militaire radio’s
(zogenaamde combat net radio’s), bijbehorende software, waveforms (een
militair-specifiek protocol voor het kunnen communiceren en uitwisselen
van data, een civiel voorbeeld hiervan is WiFi), gerelateerde randapparatuur en systeem integratie services.
Behoefte
Huidige capaciteit
Bij de verschillende krijgsmachtdelen worden meerdere typen militaire
radio’s gebruikt. Daardoor kunnen bepaalde eenheden niet altijd beveiligd
met elkaar communiceren en moeten soms meerdere typen radio’s in een
eenheid worden gebruikt. Bovendien zijn veel van de huidige radiosystemen al meerdere jaren voorbij het einde van hun technische en
operationele levensduur. Hierdoor biedt de fabrikant beperkt ondersteuning en onderhoud voor deze middelen, en zijn ze steeds moeilijker te
vervangen of te repareren.

kst-27830-419
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 419

1

De ontwikkelingen in het militaire optreden vragen om een intensievere
informatie-uitwisseling via permanente connectiviteit tussen platformen.1
De dreiging van communicatieverstoring of detectie van communicatie
tussen platformen neemt toe doordat tegenstanders investeren in
technologisch hoogwaardige informatiesystemen en geavanceerde
middelen voor elektronische oorlogsvoering. Mede hierdoor zijn de
huidige middelen niet toereikend om de verschillende platformen en
eenheden veilig te verbinden.
Gegeven de eis ten aanzien van de gereedstelling van de operationele
eenheden om in bepaalde periodes met korte reactietijd inzetbaar te
kunnen zijn, de integratie met het lopende Foxtrot deelproject Spiral 0 –
Force Package 1,2 en de operationele en technische veroudering van de
bestaande radio’s, moet de invulling van de behoefte nu worden
uitgevoerd.
Vervangende capaciteit
Het mobiele tactische domein is groot en divers. De eenheden van de
krijgsmacht opereren daarin met een veelheid aan mobiele platformen. De
voorziene behoefte van het MTBB-project betreft een ordegrootte van
circa 8.000 voertuigen, 3.500 uitgestegen militairen, 135 vaartuigen en 170
vliegende platformen. Hiermee worden alle grote eenheden van de
Koninklijke Landmacht en de bataljons van het Korps Mariniers van
moderne middelen voorzien, evenals het Defensie Helikopter Commando
(DHC) en de militaire politie-eenheden van de Koninklijke Marechaussee.
De behoefte van het continuïteitsproject voor de grond-lucht radio’s3,
namelijk één-op-één vervanging van huidige radio’s voor bepaalde
eenheden door gemoderniseerde exemplaren, wordt meegenomen in de
verwerving van het MTBB. Het MTBB vormt de hoeksteen van de door
Foxtrot te leveren infrastructuur en voorziet geleidelijk alle te moderniseren eenheden van technologisch hoogwaardige militaire transmissiemiddelen. Daarnaast verhoogt de nieuwe militaire radio de cyber
weerbaarheid van haar gebruikers, enerzijds door middel van een
verbeterd beveiligingssignaal, anderzijds door een betere informatiebeveiliging.
Naast de militaire radio’s schaft Defensie met dit project ook aanvullende
producten en diensten aan om de militaire radio zo optimaal mogelijk te
laten functioneren. Dit betreft enerzijds randapparatuur zoals antennes,
versterkers, bekabeling en rekken. Anderzijds is er behoefte aan advies en
assistentie bij de integratie van de militaire radio in de totale Foxtrot
oplossing. Tenslotte schaft het MTBB de voor de radio benodigde
software en enkele externe modules aan in het kader van interoperabiliteit
en Intelligence, Surveillance & Reconnaissance.
Resultaten Onderzoeksfase
Tijdens de onderzoeksfase is in stappen een marktverkenning uitgevoerd
gebaseerd op een set van operationele eisen. De eerste stap in de
verkenning vond plaats binnen het binationale programma Tactical Edge
1

Een platform is een rijdend, varend of vliegend systeem in gebruik bij de krijgsmacht,
bijvoorbeeld een CV90 gevechtsvoertuig of Pantserhouwitser, een sneeuwvoertuig of landingsvaartuig voor de Mariniers of een AH-64E gevechtshelikopter. Uitgestegen militairen opereren
(tijdelijk) buiten hun voertuig, waardoor zij geen gebruik kunnen maken van hun voertuig
gebonden apparatuur. Tijden uitgestegen operaties maken zij gebruik van additionele
draagbare radio’s.
2
Kamerstuk 27 830, nr. 316 van 02 oktober 2020
3
Kamerstuk 27 830, nr. 401 van 23 mei 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 419

2

Networking (TEN), waarin Foxtrot en het Duitse Digitisation of Land-Based
Operations (D-LBO) samenwerkten in opmaat naar een gezamenlijke
verwerving van communicatiesystemen. TEN heeft hiertoe in 2020 een
marktanalyse uitgevoerd. Binnen TEN is daarna geconcludeerd dat een
gezamenlijke verwerving, vanwege verschillen t.a.v. bepalende eisen,
voor het militaire transmissie bouwblok (MTBB) niet mogelijk was. De
verwerving is daarna nationaal vervolgd, zonder dat dit ten koste gaat van
de interoperabiliteit met Duitsland. Daarnaast blijft TEN zorgen voor
nauwe samenwerking en kennisdeling op operationele aspecten, zoals
bijvoorbeeld gezamenlijke testen en onderhoud. Een verdere toelichting
op de internationale samenwerking en de specifieke samenwerking met
Duitsland is opgenomen in de commercieel vertrouwelijke bijlage.
Met de tweede stap van de onderzoeksfase is een markt consultatie
uitgevraagd, waarna de behoefte is uitgewerkt tot hoofdeisen. De twee
belangrijkste uitgangspunten hierbij zijn een militaire transmissiemiddel
dat maximaal interoperabel is tussen eigen eenheden en met internationale partners, en dat tot op NATO SECRET niveau inzetbaar is. Daarnaast
is het in verband met de snelle implementatie noodzakelijk om de
behoefte zoveel mogelijk «van de plank» (COTS/MOTS) met één productfamilie te vervullen. Uit de verkregen informatie is gebleken dat slechts
één fabrikant een productfamilie kan aanbieden die voldoet aan de eisen
zoals opgenomen in de behoeftestelling en de productvolwassenheid
heeft om op korte termijn te kunnen worden geleverd. Het betreft de
radioproductfamilie van de Amerikaanse firma L3Harris. De commercieel
vertrouwelijke bijlage bij deze brief bevat verdere informatie omtrent de
eisen en het proces van de onderzoeksfase4.
Nationale en internationale interoperabiliteit
Zoals in de A-brief is gesteld, streeft Defensie met Foxtrot naar maximale
interoperabiliteit, in het bijzonder met het Verenigd Koninkrijk voor het
Korps Mariniers, met Duitsland voor de landmacht en met de Verenigde
Staten voor de eenheden van Special Operations Command. Interoperabiliteit vormde de belangrijkste hoofdeis voor het MTBB. Interoperabiliteit
houdt in dat de ICT-systemen en -netwerken van onze krijgsmacht
naadloos aansluiten op die van andere landen. Met deze beoogde
verwervingsaanpak wordt een significante verbetering van interoperabiliteit gerealiseerd.
Naast interoperabiliteit met bondgenoten is nationale interoperabiliteit
tussen de krijgsmachtdelen voor Foxtrot een vereiste. Dit betreft onder
meer interoperabiliteit tussen grondgebonden eenheden, zoals bijvoorbeeld tussen de manoeuvre-eenheden van de Koninklijke Landmacht en
de Marine Combat Groups van het Korps Mariniers, van de luchtmobiele
eenheden met helikopters en van de special forces met jacht- en
transportvliegtuigen.
Waveforms zijn een essentiële basisvoorwaarde voor interoperabiliteit in
het mobiele tactische domein, en vormen daarmee een belangrijk
onderdeel van dit bouwblok. Het is een afgesproken en specifiek
transmissie en data protocol. Een voorbeeld in het civiele domein is
bijvoorbeeld Wifi. Waveforms zorgen ervoor dat de radio’s beveiligd via
spraak en data kunnen communiceren binnen de context van militaire
operaties. Met Foxtrot zet Defensie in op het verwerven van meerdere
waveforms in lijn met de gebruikstoepassingen waardoor de genoemde
maximale interoperabiliteit ontstaat.
4

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 419

3

Daarnaast worden ook andere aspecten van samenwerking beschouwd.
Zo zijn bijvoorbeeld kansen geïdentificeerd om de samenwerking met
Duitsland in de volgende fase verder uit te bouwen op het gebied van
logistiek en onderhoud.
Verwervingsstrategie en samenwerking met defensie-industrie
COTS/MOTS verwerving biedt voordelen op het gebied van prijs,
verkrijgbaarheid van de onderdelen, levertijd, interoperabiliteit en
instandhouding. Daarnaast kleven er minder risico’s aan het afnemen van
een product waar geen lange ontwikkelfase voor nodig is.
Vanwege de encryptie heeft de Amerikaanse regering bepaald dat deze
MTBB-radio’s van L3Harris alleen via Foreign Military Sales (FMS) te
verwerven zijn. De verwervingsstrategie voor de radio’s is overeenkomstig vastgesteld. FMS-trajecten met de Verenigde Staten zijn altijd op
bilaterale basis. Internationale samenwerking met andere landen bij de
verwerving van het systeem is derhalve niet mogelijk. Om het integratierisico tot een minimum te beperken, verwerft Defensie met het MTBB de
gerelateerde randapparatuur (antennes, versterkers, bekabeling en
rekken) en systeem integratie services (advies en assistentie bij de
integratie van de radio in de totale oplossing) bij dezelfde leverancier via
Direct Commercial Sales (DCS).
Zoals in de A-brief over het Foxtrot-programma is vermeld, is de wens
vanuit Defensie om de Nederlandse Defensie Technologische en Industriële Basis (NL-DTIB) te betrekken. De marktverkenning heeft echter
uitgewezen dat er geen Nederlandse marktpartijen zijn die voldoen aan de
gestelde eisen voor dit specifieke project. Gedurende de DMP-B-fase is
overleg gevoerd met de Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en
Veiligheid en met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK)
over een mogelijke rol van de Nederlandse industrie. EZK weegt in de
verwervingsvoorbereidingsfase (DMP-D) af of en in hoeverre Industriële
Participatie kan bijdragen aan de versterking van de kennis, capaciteiten
en ervaring van de Nederlandse industrie.
Financiële aspecten
Met het MTBB is een investering gemoeid tussen de DMP-grenzen van
€ 250 miljoen en € 1 miljard (prijspeil 2023, inclusief btw). Deze investering komt in de periode 2024 tot en met 2034 ten laste van het investeringsbudget van Defensie. De commercieel vertrouwelijke bijlage bevat
nadere financiële informatie over de verdeling van het projectbudget,
wijziging van de exploitatiekosten en risicoreservering. De uitgaven
worden gedekt vanuit de budgetten van Foxtrot. In de D-fase worden de
prijzen voor de investeringen en exploitatie definitief vastgesteld. Op
basis daarvan wordt de definitieve financiële raming voor investeringen
en exploitatie opgesteld.
Risico’s
Voor het MTBB is een risicobeoordeling opgesteld en zijn beheersmaatregelen getroffen. Binnen het budget van Foxtrot is een risicoreservering
opgenomen om de onderkende risico’s voor het MTBB te dragen, zoals
nader toegelicht in de vertrouwelijke bijlage. In vergelijking met het
relatief grote projectvolume zijn de projectrisico’s beperkt. Het technologische ontwikkelingsrisico is laag doordat Defensie kiest voor
COTS/MOTS producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 419

4

Met Foxtrot moeten veel platformen worden gemoderniseerd. In
combinatie met de kwalitatieve hoge eisen aan tactisch mobiele communicatie en platform-infrastructuur betekent dit de verwerving van grote
aantallen technisch hoogwaardige systemen. Afhankelijkheden tussen
deze verwerving, andere materieelprojecten en de trainingsprogramma’s
van de eenheden leiden tot complexiteit in planning en uitvoering en
daarmee tot een risico op vertraging. Dit risico wordt gemitigeerd door
een vroegtijdige en goede afstemming en planning met alle stakeholders
en tevens door waar mogelijk te werken met buffers.
Vooruitblik
De onderzoeksfase (DMP-B-fase) toont aan dat één leverancier in staat is
tijdig te voldoen aan de gestelde (hoofd)eisen aan de militaire transmissiemiddelen via een FMS-traject. Aangezien de radio’s en gerelateerd
materieel COTS/MOTS worden gekocht, is geen vervolgonderzoek
(DMP-C-fase) nodig.
Ik ben daarom voornemens om het project voort te zetten met de
verwervingsvoorbereidingsfase (DMP-D-fase) en uw Kamer naar
verwachting in 2024 met een D-brief te informeren over het resultaat
hiervan.
De Kamer wordt over Foxtrot en het MTBB verder geïnformeerd via de
begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF), het
jaarverslag en het Defensie Projectenoverzicht (DPO).
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 830, nr. 419

5