Advies

Ons kenmerk

AcW-2009/256

ADVIES ONTWERP NATIONAAL WATERPLAN
1. Inleiding
De Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat heeft op 22 december jl. het ontwerp
van het eerste Nationaal Waterplan uitgebracht. Het doel van het Waterplan is
geformuleerd als “Nederland een veilige en leefbare Delta, nu en in de toekomst”. Het
Waterplan geeft de beleidskaders van het Rijk voor het waterbeleid voor de komende
zes jaar met een doorkijk naar de lange termijn. Het plan bevat het nieuwe beleid op
het gebied van waterveiligheid, de ontwerp stroomgebiedbeheerplannen, het IJsselmeer
en de Noordzee en een eerste uitwerking van het advies van de Deltacommissie. Het
Kabinet zal het Nationaal Waterplan na verwerking van inspraakreacties op 22
december 2009 vaststellen.
De Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat heeft in haar brief van 26 juni 2008 aan
de Adviescommissie Water (AcW) gevraagd advies uit te brengen over het Ontwerp
Nationaal Waterplan (oNWP). Zij heeft daarbij de volgende specifieke vragen aan de
Commissie voorgelegd:
1. Wat is de algemene reactie van de Commissie op het ontwerp van het Nationaal
Waterplan?
2. Biedt het Nationaal Waterplan voldoende handvatten om een impuls in de uitvoering
van het waterbeleid te geven? Wat is er volgens de Commissie voor nodig om in de
planperiode 2009-2015, en ook erna, de beleidskeuzes daadwerkelijk tot uitvoeríng
te laten komen?
3. Wat is de mening van de Commissie over de invulling van het structuurvisiedeel van
het Nationaal Waterplan en de keuze voor de instrumenten ten behoeve van de
realisatie van het ruimtelijke waterbeleid?
4. De Commissie heeft in haar advies op de Watervisie van 20 december 2007 een
aantal aandachtspunten meegegeven voor het Nationaal Waterplan. Is de
Commissie van mening dat genoemde punten voldoende in het Nationaal Waterplan
worden geadresseerd en concreet uitgewerkt?
5. Zijn er andere opmerkingen die de Commissie wil meegeven?
De AcW geeft in dit advies haar bevindingen weer ten aanzien van het oNWP. De
Commissie geeft aan welke stappen volgens haar noodzakelijk zijn om tot een
daadwerkelijke uitvoering te komen van het beleid zoals geformuleerd in het Nationaal
Waterplan. De Commissie geeft daarbij zowel aanbevelingen die nog verwerkt kunnen
worden in het definitieve Nationaal Waterplan, als aanbevelingen voor het
Deltaprogramma en voor het waterbeleid op de langere termijn.
De Commissie heeft ervoor gekozen dit advies te presenteren vanuit een aantal
overkoepelende thema’s: Positie Nationaal Waterplan, Ruimtelijke doorwerking, Sturing
waterbeheer en Financiering. Daarnaast gaat de Commissie kort in op de vier
inhoudelijke beleidsvelden die als bijlagen bij het oNWP zijn gevoegd: IJsselmeer,
Noordzee, Stroomgebiedbeheerplannen en Waterveiligheid. Aanvullend daarop besteedt
Koningskade 4

T (070) 351 95 54

2596 AA Den Haag

F (070) 351 93 93

Postbus 20906

info@adviescommissiewater.nl

2500 EX Den Haag

www.adviescommissiewater.nl

Bladzijde 2 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
de Commissie aandacht aan de grote rivieren en aan de internationale ambities van het
waterbeleid. De vragen van de Staatssecretaris worden in deze opzet impliciet
beantwoord.
De AcW bouwt in haar advies over het ontwerp Nationaal Waterplan voort op haar
eerdere adviezen, in het bijzonder:
¾ Advies over de Watervisie “Nederland veroveren op de toekomst”, Kabinetsvisie op
het Waterbeleid (AcW-2007/215).
¾ Nederlands waterbeheer in Europees en grensoverschrijdend perspectief (AcW2007/249).
¾ Kabinetsstandpunt over het advies van de Deltacommissie (AcW-2008/333).
De Commissie zal het voorliggende ontwerp Nationaal Waterplan (oNWP) specifiek
beschouwen op de punten die zij in deze eerdere adviezen naar voren heeft gebracht.
Ter voorbereiding van het advies heeft de Commissie bilaterale gesprekken gevoerd met
bestuurders, deskundigen uit de wetenschappelijke wereld en ambtelijk betrokkenen bij
het waterbeleid.

2. Hoofdlijnen advies
Algemene reactie
De Commissie is van mening dat het kabinet met het ontwerp voor dit eerste Nationale
Waterplan, een belangrijke stap heeft gezet van de Watervisie op weg naar een
waterbeleid dat zowel een lange termijn perspectief biedt alsook concrete voornemens
bevat voor de korte termijn. Het Waterplan geeft een duidelijke richting voor de
toekomst aan en geeft een beeld hoe zal worden omgegaan met de grote en deels nog
onzekere uitdagingen voor het waterbeleid. De Commissie constateert dat nog veel
onderzoek nodig is om deze onzekerheden te reduceren. De Commissie is dan ook van
mening dat het in het oNWP aangekondigde onderzoek voortvarend opgepakt dient te
worden door onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven in nauwe samenwerking met
waterbeheerders en beleidsmakers.
De Commissie ondersteunt de adaptieve aanpak van het waterbeleid die het oNWP
voorstaat. ‘Werkenderwijs’, stapje voor stapje met gebruikmaking van de nieuwste
kennis, no-regret maatregelen uitvoerend met het langere termijn streefbeeld voor
ogen, steeds lerend van behaalde resultaten en zich aanpassend aan veranderende
(exogene) omstandigheden en inzichten.
De Commissie heeft in haar advies over de Watervisie reeds gepleit voor een sterkere
nadruk op evaluatie van het waterbeleid. De Commissie constateert met instemming dat
het Kabinet de noodzaak van het leren van succes- en faalfactoren van eerder
waterbeleid in dit Nationaal Waterplan erkent, maar mist een concrete uitwerking. Een
groot deel van het beleid dat in het oNWP is vastgelegd, moet nader worden uitgewerkt
in gebiedsprocessen op decentraal niveau. Dat betekent dat ook de evaluatie van dit
beleid niet slechts top-down moet worden uitgevoerd. De Commissie beveelt aan dat op
korte termijn een gezamenlijke evaluatiestrategie wordt opgezet en geïmplementeerd
door Rijk, waterschappen, provincies, gemeenten en andere relevante stakeholders. Het
uitvoeren van de evaluatie van het NWP in 2013 zou bij voorkeur moeten gebeuren door
een externe onafhankelijke partij.

Bladzijde 3 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
Ruimtelijke doorwerking
De Commissie constateert dat er in het oNWP terecht veel aandacht wordt besteed aan
de plaats van water in de ruimtelijke ordening. De Commissie is van mening dat er
voldoende instrumentarium is voor de ruimtelijke doorwerking van het waterbeleid. Het
beschikbare instrumentarium wordt echter niet voldoende benut.
De Structuurvisiestatus van de ruimtelijke onderdelen van het oNWP op zich is niet
voldoende voor ruimtelijke doorwerking van het waterbeleid.
Naast juridische instrumenten voor ruimtelijke doorwerking is het naar de mening van
de Commissie vooral van belang dat bestuurlijke processen goed worden ingezet.
Waterbeheerders moeten in een vroeg stadium worden betrokken bij provinciale en
gemeentelijke ruimtelijke besluitvormingsprocessen. De Commissie is van mening dat
een pro-actieve rol van de waterschappen nodig is, waarbij waterschappen verder kijken
dan het waterbelang. De Commissie geeft in overweging dat in de
waterschapsorganisatie op strategisch niveau de expertise op het gebied van
Ruimtelijke Ordening wordt versterkt. De Commissie adviseert de Staatssecretaris de
waterschappen in deze rol zoveel mogelijk te ondersteunen. De Commissie is verder van
mening dat de bestuurlijke werking van het procesinstrument watertoets versterkt moet
worden. Waterbeheerders zouden vaker gebruik moeten maken van hun formele recht
op bezwaar en beroep wanneer hun adviezen over de plaats van water in ruimtelijke
besluitvormingsprocessen niet worden opgevolgd. De Commissie adviseert de
watertoets ook te gebruiken bij het opstellen van structuurvisies.
Financiering
De Commissie is verheugd dat het Kabinet een Deltafonds instelt vanaf 2020, waarmee
de financiering op de langere termijn van de waterveiligheid wordt gewaarborgd. De
Commissie is van mening dat de middelen uit het Deltafonds primair voor
waterveiligheid moeten worden ingezet, in overeenstemming met de voorstellen van de
Deltacommissie.
De Commissie roept op om noodzakelijke maatregelen tussen 2015 en 2020 die nog
niet financieel zijn gedekt tijdig van de benodigde middelen te voorzien.
Wat betreft de bekostiging van maatregelen voor met name zoetwatervoorziening is de
Commissie van mening dat het principe “de gebruiker betaalt” zoals verwoord in de
Watervisie nog onvoldoende is uitgewerkt.
Inhoudelijke beleidsthema’s
¾ De keuze voor het versterken van de functie van het IJsselmeer als strategische
zoetwatervoorraad moet nader worden onderzocht. De vraag naar zoet water en het
aanbod moet naar de mening van de Commissie op korte termijn landelijk worden
bekeken. De Commissie pleit ervoor om sterker te koersen op de regionale
mogelijkheden voor zoetwatervoorziening. Hiervoor moet de trits “vasthouden,
bergen, afvoeren” zoveel mogelijk worden benut.
¾ De Commissie waardeert de specifieke aandacht van het kabinet voor de
kustgebieden en de Noordzee. De Commissie acht het noodzakelijk dat de positieve
aanzetten die in het oNWP gegeven worden, worden doorvertaald in een meer
actieve bemoeienis met de ontwikkeling en geleiding van het gebruik van de
Noordzee, dan in de afgelopen decennia het geval was.
¾ De totstandkoming van de stroomgebiedbeheerplannen is goed verlopen. De
Commissie geeft aan dat de manier van samenwerken tussen Rijk en regio’s, zoals
die bij de totstandkoming van de stroomgebiedbeheerplannen heeft gewerkt, als
voorbeeld kan dienen voor samenwerking op andere wateronderwerpen. Wel vraagt
de Commissie aandacht voor het vrij lage ambitieniveau van deze plannen in relatie

Bladzijde 4 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
tot het streefbeeld in het oNWP. Bovendien is de Commissie van mening dat de
internationale samenwerking in stroomgebieden verder versterkt moet worden.
¾ In grote lijnen onderschrijft de Commissie de uitgezette richting voor het
waterveiligheidsbeleid. De Commissie constateert wel dat er de afgelopen jaren
weinig voortgang is gemaakt met het dossier Waterveiligheid 21e eeuw. Er moet in
de komende 15 jaar nog veel gebeuren voor de implementatie van het nieuwe
veiligheidsdenken inderdaad een feit is, waaronder het verder uitwerken en
toepassen van een nieuwe normeringssystematiek. Tegelijkertijd beseft de
Commissie dat er nog een belangrijk onderzoek loopt (VNK II) waarin bouwstenen
worden voorbereid voor de verdere uitwerking van dit beleid.

3. Beschouwingen Commissie
3.1 Positie Nationaal Waterplan
Het eerste Nationaal Waterplan
De Commissie is van mening dat het kabinet met het ontwerp van dit eerste Nationale
Waterplan een belangrijke stap heeft gezet van de Watervisie naar een waterbeleid dat
zowel een lange termijn perspectief biedt als concrete voornemens bevat voor de korte
termijn. De Commissie constateert dat veel van de aanbevelingen die zij heeft gedaan in
haar advies over de Watervisie in dit oNWP zijn overgenomen. Bij onderwerpen waar
dat nog minder het geval is, zal de Commissie daar in dit advies verder op ingaan.
De opbouw van het oNWP met telkens een analyse, streefbeeld, beleidskeuze, realisatie,
ruimtelijke aspecten en een uitvoeringsoverzicht is overzichtelijk en duidelijk en geeft
handvatten voor de uitvoering. De Commissie heeft ook veel waardering voor de wijze
waarop dit plan tot stand is gekomen door inspanningen van Rijk en betrokkenheid van
andere overheden en organisaties.
Het Waterplan geeft een duidelijke richting voor de toekomst aan. Wel constateert de
Commissie dat de slagingskans van een groot aantal beleidsvoornemens nog afhangt
van veel uitwerking en onderzoek. De Commissie is dan ook van mening dat dit
voortvarend opgepakt dient te worden door onderzoeksinstellingen in nauwe
samenwerking met waterbeheerders, beleidsmakers en het bedrijfsleven.
Leren van eerder beleid: monitoren en evalueren
Het Kabinet geeft aan dat het waterbeheer met het oNWP een nieuwe fase in gaat. Ten
opzichte van de 4e Nota Waterhuishouding kijkt het oNWP verder vooruit en bevat het
ambitieuze lange termijn streefbeelden. Om Nederland ook in de toekomst een veilige
en leefbare delta te laten zijn, is het nodig nu te anticiperen op ontwikkelingen op het
gebied van klimaat, demografie en economie.
De Commissie onderschrijft deze opvatting, maar beschouwt het oNWP tegelijkertijd in
het perspectief van eerdere beleidsnota’s als NW3, Evaluatienota Water, NW4, Nota
Ruimte en WB21. De Commissie heeft in haar advies over de Watervisie al gepleit voor
een sterkere nadruk op evaluatie van het waterbeleid. De Commissie constateert met
instemming dat het Kabinet de noodzaak van een versterking van de evaluatiefunctie in
dit Nationaal Waterplan erkent, maar mist in het oNWP een terugblik op het eerdere
beleid en de lessen die getrokken kunnen worden uit successen en falen daarvan. De
Commissie mist ook een concrete uitwerking van de wijze waarop het Kabinet in de
toekomst de beleidsevaluatie wil uitvoeren.

Bladzijde 5 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
Om het Nationaal Waterplan in 2013 op een betekenisvolle manier te kunnen evalueren
en te kunnen besluiten over eventuele koerswijzigingen, is het essentieel dat op korte
termijn een gezamenlijke evaluatiestrategie wordt opgezet door Rijk, waterschappen,
provincies, gemeenten en andere stakeholders, en geïmplementeerd. De Commissie
adviseert daarbij niet alleen terug te kijken naar de uitvoering van het NWP zelf, maar
bij die evaluatie ook de eerdere beleidsnota’s te betrekken om zo alsnog lessen te
trekken uit eerder beleid. De noodzaak voor een systematische monitoring en evaluatie
van het waterbeleid wordt nog versterkt door de adaptieve aanpak die het oNWP
voorstaat, waarbij beleidsontwikkeling steeds wordt aangepast aan de feitelijke
ontwikkelingen en nieuwe inzichten.
De Commissie constateert dat het waterbeleid en –beheer zich de laatste jaren heeft
ontwikkeld van een centrale top-down benadering naar een meer bottom-up benadering
van “samen werken aan water”. Een groot deel van het beleid dat in het oNWP is
vastgelegd, moet nader worden uitgewerkt in gebiedsprocessen op decentraal niveau.
Dat betekent dat ook de evaluatie van dit beleid gezamenlijk moet worden opgezet. De
betrokkenheid van meer bestuurlijke lagen (multi-level governance) en de
betrokkenheid van steeds meer maatschappelijke en bestuurlijke actoren bij beleid en
uitvoering vereist aangepaste evaluatievormen. Het oNWP bevat beleidsdoelen op
hoofdlijnen die gebiedsgericht en in onderhandeling met verschillende actoren nader
vorm krijgen. De Commissie adviseert te kiezen voor een vorm van evaluatie waarbij de
doelstellingen van alle betrokken partijen worden betrokken en niet alleen de formele
doelen van het NWP. Bovendien moet er naast een evaluatie op doelniveau ook
aandacht zijn voor het proces van beleidsimplementatie en –uitvoering. Een dergelijke
evaluatie moet naar de mening van de Commissie door alle partijen gezamenlijk worden
opgezet en worden uitgevoerd door een onafhankelijke, externe partij. Het Rijk moet
daarbij initiërend optreden.
NWP als langere termijn visie
De Commissie ondersteunt de adaptieve aanpak van het waterbeleid die het oNWP
voorstaat. ’Werkenderwijs’, stapje voor stapje, maar wel met een langere termijn
streefbeeld voor ogen dat richting geeft en inspirerend werkt voor degenen die het
beleid verder moeten uitwerken en uitvoeren.
De Commissie heeft in haar advies over de Watervisie gevraagd om een integraal
streefbeeld voor “Nederland Waterland”. Dat streefbeeld is in het oNWP opgenomen. De
Commissie is van mening dat het streefbeeld richting geeft aan uitvoering van beleid en
daarnaast input levert voor een verdere discussie over beleidskeuzen die de komende
tijd nog gemaakt moeten worden, zoals bijvoorbeeld de belangrijke discussie over de
zoetwaterstrategie. Die keuzen zijn nodig, want met het beleid zoals dat nu is voorzien
worden de ambitieuze streefbeelden voor zoetwatervoorziening en veiligheid nog niet
gehaald.
De Commissie vestigt daarbij de aandacht op de middellange termijn. De periode na
deze planperiode van het NWP, 2015-2050 is dichterbij dan we denken. Daarom moet
nu al hard gewerkt worden om na 2020 relevante beleidskeuzen te kunnen maken en
maatregelen tot uitvoering te kunnen brengen. De Commissie is van mening dat
lopende uitvoeringsprogramma’s voortvarend moeten worden afgerond. Maar wat er
daarna moet gebeuren moet nu reeds op de tekentafel komen te liggen voor studie,
planning en advies.

Bladzijde 6 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
NWP als uitvoeringsagenda water 2009-2015
Het oNWP geeft voor de periode 2009-2015 een agenda voor de uitvoering van het
waterbeleid. Voor een groot deel betreft dat continuering van bestaande
uitvoeringsprogramma’s. Daarnaast wordt een flink aantal studies aangekondigd voor
onder andere zoetwatervoorziening, peilverhoging IJsselmeer, zeewaartse uitbreiding
kust, ‘afsluitbaar open’ Rijnmond en de Zuidwestelijke Delta. De Commissie adviseert
om voor die onderwerpen, in zowel het NWP als het Deltaprogramma, duidelijker de link
te leggen tussen de ambitieuze streefbeelden op de lange termijn en de uitvoering in
deze planperiode. Dat kan door duidelijker te benoemen waar de uitvoering nu al
rekening mee moet houden. Ook waar die duidelijkheid nog niet gegeven kan worden, is
het van belang de waterbeheerders op lokaal en regionaal niveau te betrekken bij
bovengenoemde studies.

3.2 Ruimtelijke doorwerking
Het Nationaal Waterplan is tevens een structuurvisie voor de ruimtelijke aspecten. De
structuurvisiekaarten in het NWP geven ruimtelijke beleidskeuzen weer. Deze
structuurvisie is alleen bindend voor het Rijk zelf. Het Rijk vraagt provincies en
gemeenten bij hun structuurvisies wateradvies te vragen en een waterparagraaf op te
stellen.
De Commissie is van mening dat alleen het toekennen van de structuurvisiestatus niet
voldoende is om de daadwerkelijke ruimtelijke doorwerking van het waterbeleid te
realiseren. Voor directe doorwerking van nationaal ruimtelijk beleid is het nodig om
AMvB’s op te stellen of inpassingsplannen te maken.
Naast deze juridische instrumenten voor ruimtelijke doorwerking is het vooral van
belang dat bestuurlijke processen goed worden ingezet. Waterbeheerders moeten op
tijd betrokken zijn bij ruimtelijke besluitvormingsprocessen, en omgekeerd moeten
besluitvormers zich sterker bewust zijn van het belang van water en dit bij hun
beslissingen laten meewegen. De Commissie is van mening dat, om dit te realiseren,
een proactieve rol van de waterschappen nodig is, waarbij waterschappen verder kijken
dan het waterbelang alleen. Zij moeten volwaardig partner zijn in
gebiedsontwikkelingen, en minder louter faciliteren vanuit de waterkolom. Bij de
totstandkoming van de stroomgebiedbeheerplannen is daar goede ervaring mee
opgedaan en in voorkomende gevallen hebben de waterschappen zich gemanifesteerd
als dé regionale waterautoriteit zonder dat dit tot spanningen heeft geleid tussen de
functionele en algemene democratie. De Commissie geeft in overweging dat in de
waterschapsorganisatie op strategisch niveau de expertise op het gebied van
Ruimtelijke Ordening wordt versterkt. De Commissie adviseert de Staatssecretaris de
waterschappen in deze rol zoveel mogelijk te ondersteunen.
De Commissie is van mening dat voor een goede doorwerking van het waterbeleid
aangesloten moet worden bij de acht integrale gebiedsagenda’s die worden opgezet
door Rijk en regio gezamenlijk. Deze landsdekkende gebiedsagenda’s vormen de
inhoudelijke onderbouwing voor investeringsprogramma’s (Deltaprogramma, ILG) en
helpen deze op elkaar af te stemmen. De Commissie heeft echter de indruk dat in die
agenda’s water nog te weinig aandacht krijgt. Wateropgaven voortvloeiend uit het oNWP
en het Deltaprogramma moeten volwaardig worden betrokken, naast onder meer
woningbouw en infrastructuur.
Voor een goede ruimtelijke doorwerking van het waterbeleid is integrale afstemming
een voorwaarde, te beginnen bij de gebiedsagenda’s, verder uitgewerkt in
gebiedsprocessen op regionaal niveau en uiteindelijk doorwerkend in de waterplannen
van de waterschappen en op bestemmingsplanniveau van gemeenten. De Commissie

Bladzijde 7 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
adviseert om in het overleg over gebiedsagenda’s waterschappen uitdrukkelijk te
betrekken vanuit hun verantwoordelijkheid voor het regionale waterbeheer.
Een belangrijk procesinstrument om ruimtelijke doorwerking van het waterbeleid te
realiseren is de watertoets. De afgelopen jaren is door verschillende partijen onderzocht
hoe de watertoets werkt in de praktijk. Het oNWP kondigt een nieuwe evaluatie van de
watertoets aan in 2011.
De Commissie is van mening dat de resultaten uit eerdere evaluaties van de watertoets
onvoldoende zijn betrokken bij de keuzen met betrekking tot de watertoets die in het
oNWP worden gemaakt. De Commissie is van mening dat de bestuurlijke werking van
het procesinstrument watertoets versterkt moet worden. De toets moet pro-actief
worden ingezet, niet alleen op inrichtingsniveau maar ook voor locatiekeuzen. Daarnaast
is de Commissie van mening dat waterbeheerders in gevallen waar, ondanks het
inzetten van de watertoets, water toch te weinig wordt betrokken bij de ruimtelijke
besluitvorming, meer gebruik moeten maken van hun formele bevoegdheden tot
bezwaar en beroep.
De Commissie constateert dat het toepassen van de watertoets niet verplicht is bij het
opstellen van structuurvisies. Juist in de fase van het opstellen van structuurvisies moet
de discussie plaatsvinden over de plaats van water bij de ruimtelijke ontwikkeling. Het
procesinstrument van de watertoets kan daar een goed hulpmiddel bij zijn. De
Commissie adviseert daarom de versterking van de watertoets in het definitieve NWP
verder vorm te geven.

3.3 Sturing waterbeheer
De Commissie staat achter de voorgenomen versterking van de samenwerking tussen
de verschillende overheden. In haar eerdere advies over Communicatie in het
waterbeleid heeft de Commissie al aangegeven dat het betrekken van andere overheden
en overige stakeholders in een vroeg stadium bij het waterbeleid essentieel is en
bovendien in het recente verleden tot goede resultaten heeft geleid
(stroomgebiedbeheerplannen).
Het Rijk geeft daarbij de kaders aan, zoals in dit oNWP is gebeurd. Veel van de
uitwerking van het waterbeleid vindt vervolgens decentraal plaats. De Commissie
adviseert het Rijk daarbij goed betrokken te blijven, om kaders daar waar nodig te
kunnen verduidelijken of zelfs bij te stellen als dat gezien nieuwe inzichten of exogene
ontwikkelingen noodzakelijk is. Ook daarvoor is een systematische evaluatie met alle
betrokkenen van belang.
Meer concreet adviseert de Commissie dat de komende jaren de overlegstructuren van
de Regionale Bestuurlijke Overleggen worden gecontinueerd zodat:
¾ De uitwerkingen van de SGBP’en en de daarmee samenhangende waterplannen van
de waterschappen, omgevingsvisies van provincies en waterplannen van gemeenten
goed uit de verf komen.
¾ Gezamenlijk geleerd wordt van de evaluatie van het vigerende NWP (2009-2015)
ten behoeve van het voorsorteren op het tweede NWP (2015-2021).
¾ Voorgesorteerd kan worden op 2015 wanneer ook de EU Richtlijn
Overstromingsrisico’s moet worden betrokken bij het vormgeven van de tweede
tranche van de stroomgebiedbeheerplannen.
De Commissie adviseert bij dit overleg ook de waterketen te betrekken.
Veel waterbeleid wordt steeds meer internationaal afgestemd in stroomgebieden. Toch
constateert de Commissie dat dit oNWP bij de grens lijkt op te houden (met

Bladzijde 8 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
uitzondering van de aandacht voor delta’s in ontwikkelingslanden, hoofdstuk 6). De
kracht van de Kaderrichtlijn Water en de Richtlijn Overstromingsrisico’s ligt juist in de
stroomgebiedbenadering. Uit het oNWP wordt onvoldoende duidelijk in hoeverre
beleidsdoelen deels gehaald kunnen worden door voorgenomen maatregelen
bovenstrooms, of daardoor juist worden doorkruist.
De Commissie adviseert de grensoverschrijdende afstemming van het waterbeleid
verder te versterken en gezamenlijk met de buurlanden een lange termijn streefbeeld te
ontwikkelen om richting te geven aan de volgende generatie
stroomgebiedbeheerplannen.
Daarnaast is de Commissie van mening dat de koppeling met Europese dossiers die niet
direct op het waterterrein liggen moet worden versterkt. Een belangrijk voorbeeld
daarvan is de herstructurering van het Europese landbouwbeleid in 2013. Waterbeheer
en watergebruik moet op Europees niveau bij de formulering van dat nieuwe
landbouwbeleid worden betrokken.

3.4 Financiering
De Commissie heeft in eerdere adviezen steeds gepleit voor een langere termijn
vastlegging van middelen voor maatregelen voor de waterveiligheid, om te voorkomen
dat deze steeds opnieuw moeten concurreren met ander overheidsbeleid. De Commissie
is daarom verheugd dat het Kabinet heeft besloten een Deltafonds in te stellen met
ingang van 2020 om geld te reserveren voor de uitvoering van het Deltaprogramma. De
Commissie heeft daarnaast met instemming geconstateerd dat de uitvoering van de
lopende maatregelen in het hoogwaterbeschermingsprogramma tot 2020 financieel is
gedekt.
De Commissie vraagt echter wel aandacht voor de financiering van benodigde extra
maatregelen tot 2020. De Commissie acht het van belang dat nieuwe maatregelen, die
voortvloeien uit de derde toetsing van de primaire waterkeringen (in 2011), ook
uitgevoerd kunnen worden om nieuwe achterstanden in het onderhoud van de keringen
te voorkomen. Daarnaast is het van belang om in 2020 goede plannen gereed te
hebben zodat dan voortvarend van start gegaan kan worden met de uitvoering van het
Deltaprogramma. Voor de benodigde verkenningen, zoals die worden aangekondigd in
het oNWP, moet nu al geld worden gereserveerd.
Een ander aandachtspunt is de wijze waarop toekenning van middelen uit het
Deltafonds is geregeld. De Commissie pleit ervoor daarbij de ervaringen met de MIRT
systematiek te benutten en deze daar waar nodig aan te passen aan de organisatie van
het waterbeheer.
Daarnaast komt de vraag op waarvoor deze middelen worden benut. De Commissie is
van mening dat de middelen uit het Deltafonds primair voor waterveiligheid moeten
worden ingezet, in overeenstemming met de voorstellen van de Deltacommissie. De
reden om een apart fonds in te stellen is gelegen in de wens van het Kabinet middelen
voor de waterveiligheid voor meerdere generaties zeker te stellen. Het voordeel van het
instellen van een financieel schot voor de herkenbaarheid van middelen voor
waterveiligheid gaat naar de mening van de Commissie boven een mogelijk voordeel
van flexibiliteit en integraliteit. De integraliteit van het waterbeleid moet vorm krijgen in
de programmering en dat hoeft niet in de financiering.
Wat betreft de bekostiging van watermaatregelen is de Commissie van mening dat het
principe “gebruiker betaalt” uit de Watervisie nog onvoldoende worden toegepast. In het
bestaande beleid vindt voor het gebruik van zoet water onvoldoende doorrekening

Bladzijde 9 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
plaats van de kosten. De Commissie is van mening dat daar het principe “de gebruiker
betaalt” vaker toegepast dient te worden, want beprijzen van gebruik stimuleert het
kosteneffectief omgaan met water. De keuze voor welke onderdelen van het waterbeleid
beprijzen een goed instrument is, moet nog verder worden uitgewerkt. De Commissie
adviseert deze keuzen in het NWP te verduidelijken.

3.5 Inhoudelijke beleidsthema’s
IJsselmeer
De Commissie constateert dat voor het IJsselmeer ingrijpende plannen worden
gepresenteerd die nog veel studie vergen. De Commissie vraagt zich daarbij af of deze
plannen nu al zo robuust zijn dat deze het predicaat structuurvisie verdienen.
De Commissie waardeert de versterkte aandacht die in dit oNWP uitgaat naar droogte
en zoetwatervoorziening. Het IJsselmeer is sinds de totstandkoming van de Afsluitdijk
een zeer belangrijk zoetwaterbekken in ons land en is van strategisch belang voor het
op peil houden van kanalen en rivieren en vele andere functies in droge tijden.
De keuze voor het versterken van de functie van het IJsselmeer als strategische
zoetwatervoorraad moet naar de mening van de Commissie nog wel goed worden
doordacht. De Commissie pleit ervoor om sterker te koersen op de regionale
mogelijkheden voor zoetwatervoorziening. Hiervoor moet de trits “vasthouden, bergen,
afvoeren” zoveel mogelijk worden benut. Dat betekent nog meer inzetten op
vasthouden en lokaal bergen. Het inzetten op één strategische zoetwatervoorraad
maakt kwetsbaar. De Commissie pleit voor een studie naar de rol die bijvoorbeeld het
Volkerak-Zoommeer voor het zuidwestelijke deel van het land kan spelen. De
Commissie acht het essentieel dat er een goede analyse wordt uitgevoerd hoeveel zoet
water er op termijn nodig is voor welke functies en waar.
De keuze voor het opzetten van het waterpeil van het IJsselmeer om op die wijze langer
te kunnen blijven spuien onder vrij verval op de Waddenzee heeft grote gevolgen voor
mogelijkheden om vanuit de omliggende gebieden te spuien op het IJsselmeer en voor
de veiligheid van de IJsseldelta. De keuze om het Markermeer los te koppelen van het
IJsselmeer betekent een verkleining van de zo van strategisch belang zijnde
zoetwatervoorraad van het IJsselmeer. De Commissie pleit ervoor dat voorafgaand aan
besluitvorming hierover goed onderzoek wordt verricht naar alle aspecten van deze
keuze. Daarbij dienen ook nadrukkelijk de consequenties voor de omringende
gemeenten te worden betrokken. Voor de ontwikkeling van het IJsselmeergebied is naar
de mening van de Commissie een adaptieve aanpak nodig.
Noordzee en kust
De Commissie waardeert de specifieke aandacht van het kabinet voor de kustgebieden
en de Noordzee. Deze gebieden herbergen belangrijke natuur- en landschappelijke
waarden en zijn drager van een aantal belangrijke economische functies. Tegelijkertijd
bieden deze gebieden de mogelijkheden voor de ontwikkeling van nieuwe functies en
het verlichten van de ruimtedruk op het land.
De Commissie acht het noodzakelijk dat de positieve aanzetten die in het oNWP
gegeven worden, zullen worden doorvertaald in een actievere bemoeienis met de
ontwikkeling en geleiding van het gebruik van de Noordzee, dan in de afgelopen
decennia het geval was.
Naar de mening van de Commissie dient daarbij de volgende aanpak gehanteerd te
worden:

Bladzijde 10 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
¾ Formulering van duidelijke randvoorwaarden voor veiligheid, milieu, natuur en
landschap.
¾ Gezamenlijke ontwikkeling van een visie op de ontwikkeling van de kustzone door
Rijk, provincie, gemeenten in overleg met maatschappelijke en private partners.
Bevordering van de ruimtelijke kwaliteit onder behoud van de bestaande
karakteristieke waarden van de kustzone dient daarbij voorop te staan. Uitsluiting
vooraf van bepaalde functies dient te worden voorkomen, innovatieve
ontwikkelingen (zandmotor) dienen te worden gestimuleerd en met name de
aansluiting met ontwikkelingen in het achterland dient te worden gegarandeerd.
Deze visie kan worden vastgelegd in een structuurvisie en dient via
bestemmingsplannen nader te worden ingevuld
¾ Actieve ontwikkeling van een ruimtelijke planning voor de Noordzee, gebaseerd op
multifunctioneel gebruik. Zonering via het instrument structuurvisie is daarbij een
belangrijk hulpmiddel, uiteraard binnen de randvoorwaarden van internationale
verplichtingen.
¾ In internationaal verband dient gezocht te worden welke mogelijkheden er zijn om
versnippering te voorkomen en hoe door bundeling van activiteiten een efficiënter
ruimtegebruik van de Noordzee kan worden bevorderd. Een voorbeeld daarvan is de
koppeling van energienetwerken.
¾ Bezien zal moeten worden in hoeverre de huidige PKB Waddenzee aanpassing
behoeft teneinde een minder restrictief en meer ontwikkelings- en toekomstgericht
perspectief voor dit gebied te realiseren.
¾ Brede oriëntatie op en afstemming met toekomstige energieontwikkelingen.
Bestaande olie- en gaswinning zal op termijn verdwijnen en plaatsmaken voor
andere vormen van energieopwekking en CO2 berging. Onderzoek en anticiperend
beleid is noodzakelijk. Ook is aandacht nodig op welke wijze deze ontwikkelingen
consequenties hebben voor de land-zee verbindingen en de inrichting van
bestaande havengebieden.
Rivieren
De Commissie onderschrijft in grote lijnen het geformuleerde beleid ten aanzien van de
grote rivieren. Het streefbeeld is duidelijk verwoord, maar mede omdat de tijdbalk
ontbreekt, is beoordeling op de consequenties met name in geval van hogere afvoeren
(meer dan 18.000 m3/s) moeilijk. De beleidskeuze van het Kabinet vermeldt dat de
afvoerverdeling over de Rijntakken zoveel mogelijk gehandhaafd blijft, maar dat bij
hogere afvoeren (meer dan 16.000 m3/s) de Nederrijn moet worden ontzien. De
Commissie pleit ervoor nader te onderzoeken of dat met behulp van de inzet van de
huidige stuwen in de Nederrijn ook gerealiseerd kan worden. De Beleidslijn Grote
Rivieren wordt doorvertaald in de AmvB Ruimte met opneming van een nog te
ontwikkelen robuustheidstoets opdat goede afwegingen mogelijk zijn tussen nieuwe
buitendijkse activiteiten en ruimtelijke belemmeringen voor de waterveiligheid. De
Commissie adviseert hierover in het definitieve NWP meer duidelijkheid te bieden.
Waterkwaliteit
De eerste Stroomgebiedbeheerplannen in het kader van de Europese Kaderrichtlijn
Water vormen integraal onderdeel van dit NWP. De Stroomgebiedbeheerplannen zijn
sterk decentraal tot stand gekomen. Doelen en maatregelen zijn in gebiedsprocessen
vastgesteld met gebruikmaking van Rijkskaders op hoofdlijnen.
De Commissie heeft geconstateerd dat de samenwerking tussen de verschillende
partijen bij de totstandkoming van de stroomgebiedbeheerplannen goed is verlopen.
Ook is de samenwerking op regionaal en lokaal niveau tussen waterschappen en

Bladzijde 11 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
gemeenten op gang gebracht. De Commissie adviseert deze samenwerking in stand te
houden en verder te versterken, ook voor andere wateronderwerpen.
Voor de volgende generatie stroomgebiedbeheerplannen adviseert de Commissie het
Rijk in een eerder stadium met heldere kaders te komen, niet alleen vanwege de EU
Richtlijn Overstromingsrisico’s, maar juist ook vanuit andere beleidsterreinen zoals het
natuurbeleid (Natura 2000 en EHS).
De Commissie constateert dat de gehanteerde insteek tot een laag ambitieniveau leidt
voor wat betreft doelen en maatregelen. Daardoor is er een groot gat tussen het
streefbeeld voor waterkwaliteit zoals dat in het oNWP is geformuleerd en de verwachte
doelbereiking in 2015. Ook het European Environmental Bureau komt na analyse van de
ontwerp stroomgebiedbeheerplannen van Rijn en Maas tot de conclusie dat met deze
plannen de KRW doelen niet worden gehaald.
De Commissie adviseert de kansen die de stroomgebiedaanpak biedt voor de
waterkwaliteit alsnog beter te benutten. In een volgende generatie
Stroomgebiedbeheerplannen kan de nu wat voorzichtige aanpak dan plaatsmaken voor
een meer ambitieuze.
Waterveiligheid
In haar advies over het Kabinetsstandpunt over het advies van de Deltacommissie
(AcW-2008/333) heeft de Commissie reeds op hoofdlijnen aangegeven hoe zij denkt
over het nieuwe waterveiligheidsbeleid. In het oNWP is aangegeven hoe de
beleidsvernieuwing door het Kabinet wordt ingevuld en op welke termijnen dat gebeurt.
De Commissie constateert dat er de afgelopen jaren weinig voortgang is gemaakt met
het dossier Waterveiligheid 21e eeuw. Er moet in de komende 15 jaar nog veel gebeuren
voor de implementatie van het nieuwe veiligheidsdenken inderdaad een feit is.
Tegelijkertijd beseft de Commissie dat er nog een belangrijk onderzoek loopt (VNK II)
waarin bouwstenen worden voorbereid voor de verdere uitwerking van dit beleid. In
grote lijnen onderschrijft de Commissie het uitgezette beleid (overstromingsrisico in
plaats van overschrijdingsrisico, dijkringen, MKBA, slachtofferrisico’s samen met
economische risico’s, adaptief in plaats van reactief, toetsen elke 6 jaar in plaats van 5
jaar).
De Commissie is van mening dat de primaire keringen in 2020 op orde moeten zijn
volgens de beste inzichten van dat moment. Dat hoeft niet te betekenen dat alles dan al
conform WV21 (en de nadere verbijzondering daarvan na VNK-II) zal zijn uitgevoerd.
De Commissie dringt er wel op aan dat na de toetsing van 2011 van alle primaire
keringen bekend is of ze wel of niet voldoen.
Internationaal
De Commissie is verheugd over de internationale ambities van het NWP: Nederland
werkt wereldwijd met water. Zij deelt de mening van het Kabinet dat Nederland zich
concreet en actief moet inzetten om de water- en sanitatiedoelen voor Millenium
Development Goal (MDG) 7 in 2015 daadwerkelijk te halen. Ook deelt de Commissie de
mening dat Nederland zijn reputatie en positie als “Waterland” verder dient om te zetten
in een sterkere positie van de Nederlandse watersector op de wereldmarkt.
Om beide doelen te realiseren is het volgens de Commissie nodig dat de samenwerking
van de Ministeries van V&W en OS, maar ook EZ, met nauwe betrokkenheid van de
brede watersector versterkt wordt. Het akkoord van Schokland, met name het WASHakkoord biedt daarvoor uitstekende aanzetten. Bundeling van het instrumentarium van

Bladzijde 12 van 12
Ons Kenmerk

AcW-2009/256
OS met de kennis en ervaring van V&W en de watersector kan de effectiviteit van de
Nederlandse waterinzet aanzienlijk vergroten. De Commissie wijst erop dat water een
essentiële bijdrage levert aan de realisatie van een aantal andere MDG’s en dringt er op
aan dit ook nadrukkelijker in het Kabinetsbeleid tot uitdrukking te laten komen.
Bij de definitieve keuze van Deltagebieden dient een vraaggestuurde en
probleemgeoriënteerde benadering voorop te staan. Daarnaast pleit de Commissie er
voor veel gewicht toe te kennen aan het voorhanden zijn van een bestaand en goed
functionerend netwerk ter plekke. Om het hoge ambitieniveau van het NWP voor hulp
aan deze deltagebieden waar te kunnen maken is een substantiële inzet van mensen en
middelen nodig. Ook hier geldt dat bundeling van het departementaal instrumentarium
en intensivering van de samenwerking binnen de watersector de effectiviteit van de
inzet in belangrijke mate ten goede zal komen.
Inhoudelijk pleit de Commissie ervoor de Nederlandse inzet te focussen op die
onderdelen waar Nederland een bewezen kracht op het mondiale speelveld heeft. Naast
waterveiligheid en waterkwaliteit betreft dit ook het aspect “water governance”. Bij de
uitvoering van samenwerkingsprojecten zou het accent moeten liggen op innovatieve
projecten, die na bewezen succes met inhoudelijke ondersteuning van VN instanties
zoals UNDP en UNEP en met financiële bijdragen van de Wereldbank of regionale
ontwikkelingsbanken opgeschaald kunnen worden.