Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 100 XVI

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2021

Nr. 6

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2022
Op 25 mei jl. ontving ik het verzoek van de commissie voor de Rijksuitgaven om een reactie op de vragen van de V-100 over het thema
Arbeidsmarkt in de zorg. Ik ben de 100 jonge wetenschappers zeer
erkentelijk voor de vragen die zij hebben gesteld. In de bijlage bij deze
brief voorzie ik deze vragen van antwoorden.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

kst-36100-XVI-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XVI, nr. 6

1

1.
In het Taskforcerapport Juiste Zorg op de Juiste Plek (JZOJP) staat al op
bladzijde 5 «Beter is daarom het functioneren van mensen en hun
omgeving centraal te stellen. Niet alleen medisch, maar ook sociaal.» De
professionals in het sociale domein vormen daarmee een essentiële
beroepsgroep in de integrale zorgverlening voor burgers. Het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) heeft bovendien laten
zien dat het inzetten op substitutie (dat wil zeggen de inzet op preventie
en de verschuiving van zware en dure hulp, naar lichtere en goedkopere
hulp) en daarmee op de sociale sector de grootste potentie heeft om het
personeelstekort in de zorgsector tegen te gaan. In het jaarverslag1 geeft u
in paragraaf 3.5 aan te streven naar een «sterker sociaal domein». In de
toelichting daarop worden nagenoeg alleen de medische zorgverleners
(bijv. artsen, verpleegkundigen) beschreven. Dit geldt bijvoorbeeld ook
voor het thema «vergrijzing en eenzaamheid» (paragraaf 3.5.4) dat in
essentie een sociaal probleem is. In paragraaf 3.4 waarin u ingaat op de
JZOJP refereert u bij de «opleidingen» (paragraaf 3.4.2) ook uitsluitend
aan medische opleidingen. Kunt u tegen deze achtergrond aangeven hoe
de sociale professionals en studenten in 2021 een rol hebben gespeeld
om uw doel van een sterker sociaal domein en zorgstelsel te bereiken?
Hoe gaat u met het oog op de toekomst ervoor zorg dragen dat deze
beroepsgroep in komende jaren wordt opgeleid en verder wordt
betrokken in de plannen en uitvoering?
1
De verwachting is dat individuele zorg verandert in gepersonaliseerde
zorg. En dat het belang van populatiegerichte preventieve en sociale
geneeskunde enorm toeneemt om de genoemde maatschappelijke
ontwikkelingen het hoofd te bieden. Het aantal chronisch zieken en
kwetsbare (oudere) mensen vraagt om nieuwe vormen van zorg en
ondersteuning thuis en oplossingen buiten de (medische) zorg. Preventie,
cure en care en sociaal domein zullen naadloos in elkaar moeten
overgaan, daar spelen sociale professionals nu al een belangrijke rol in.
Bijvoorbeeld in sociale wijkteams waar professionals uit diverse disciplines en zorg- en welzijnsorganisaties samenwerken. Daar kunnen
mensen terecht met financiële problemen, langdurige werkloosheid,
opvoedingsvragen en ondersteuning op het gebied van wonen, welzijn en
zorg. Ook mantelzorgers en vrijwilligers kunnen er terecht voor tips en
adviezen. Het is dus ook belangrijk dat opleiders het veranderende
zorglandschap en het verleggen van de focus van behandeling naar
gezondheid een plek geven in zorgopleidingen.
Daarnaast zet ik in op het bevorderen van de analyse en synthese van
(wetenschappelijke) kennis voor het sociaal domein, op de vindbaarheid
en toepassing van die kennis door professionals in het sociaal domein
(faciliteren van samen evalueren en leren) en op onderzoek naar de
effectiviteit van nieuwe aanpakken en interventies. Daarbij betrek ik de
landelijke kennisinstituten in het sociaal domein, waaronder Movisie die
de Databank Effectieve Sociale Interventies beheert.
Tot slot stelt het kabinet incidenteel drie keer € 50 mln. beschikbaar om
via een opleidingsakkoord een impuls te geven aan scholing en ontwikkeling in de Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (hieronder valt ook de
Wmo). Het opleidingsakkoord moet bijdragen aan meer waardering voor
medewerkers in deze sector door meer ruimte en mogelijkheden te bieden
voor ontwikkeling. In de verkenning met de sector over de vorm en
inhoud van dit akkoord wordt met werkgevers- en werknemersorganisaties, opleiders en met medewerkers zelf gesproken over wat zij
1

Kamerstuk 36 000 XVI, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XVI, nr. 6

2

nodig hebben in hun werk om zich te kunnen blijven ontwikkelen. Voor de
zomer informeer ik uw Kamer over de uitkomsten hiervan.
De vraag naar zorg zal de komende jaren echter harder stijgen dan het
aanbod van zorg. Dit vraagt dus (zeker ook) van zorgprofessionals en
studenten dat er op een andere manier gekeken moet worden naar hoe
we zorg verlenen. Er zal gekeken moeten worden hoe er anders, efficiënter gewerkt kan worden. Deze aspecten vormen een belangrijk
onderdeel van de arbeidsmarktagenda van VWS, het Integraal Zorg
Akkoord en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor
Ouderen.
2.
In coronatijd geldt de tijdelijke «corona opt-in» bij gegevensuitwisseling in
de spoedeisende zorg, een opt-outregeling. Vrijwel geen patiënt trekt de
toestemming in. Artsen ervaren hierdoor aanzienlijk minder administratiedruk. Bent u voornemens een dergelijke opt-outregeling voor patiënten
bij gegevensuitwisseling in de zorg in te voeren en bij wet vast te leggen?
Kunt u uw antwoord nader toelichten?
2
Zowel door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) als vanuit de acute
zorgketen en door de Patiëntenfederatie Nederland is benadrukt dat een
duurzame oplossing nodig is voor gegevensuitwisseling in geval van
acute zorg. Zoals in de brief van 20 december 20212 aan uw Kamer is
vermeld, is het voornemen is om te komen met een voorstel tot een
wetswijziging waarmee wettelijke beperkingen voor die gegevensuitwisseling in de acute zorg worden weggenomen. Dat voorstel wordt op
dit moment voorbereid en zal zo spoedig mogelijk aan uw Kamer worden
voorgelegd.
3.
Kunt u, gezien de omvang van de investeringen in het programma JZOJP
in 2021, dat wil zeggen het leveren van subsidies en de nog geplande
investeringen de komende jaren, aangeven welke indicatoren worden
gebruikt om de doeltreffendheid en doelmatigheid van deze subsidies op
lange termijn te waarborgen? Kunt u deze vraag ook beantwoorden voor
de investeringen in het programma Werken in de Zorg?
3
Het RIVM voert van 2019 tot 2023 in opdracht van het Ministerie van VWS
een lerende evaluatie uit van de beweging van de Juiste Zorg op de Juiste
Plek. De uitkomsten van de lerende evaluatie kunnen lokale, regionale en
landelijke partijen inspireren en helpen om stappen in de juiste richting te
zetten. Momenteel werk ik met het RIVM en veldpartijen aan een
indicatorenset om de beweging ook kwantitatief inzichtelijk te maken.
Voor het programma «Werken in de Zorg» is een uitgebreide monitoring
opgezet. Zie hiervoor bijvoorbeeld de «Monitor Actieprogramma Werken
in de Zorg» zoals deze 4 november 2020 als bijlage bij de Kamerbrief over
de vierde voortgangsrapportage van het actieprogramma Werken in de
Zorg naar de Tweede Kamer is gestuurd (Kamerstuk 29 282, nr. 416).
De geformuleerde kernindicatoren van het actieprogramma worden
bijgehouden op het dashboard van het AZW-programma
(https://dashboards.cbs.nl/v3/AZWDashboard/).

2

Bijlage bij Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XVI, nr. 6

3

4.
De commissie Werken in de Zorg (de commissie-Terpstra) heeft zichzelf
opgeheven omdat er veel van hun adviezen al lopen in overlappende en
vergelijkbare commissies rondom arbeidsmarkttekorten in de zorg. De
commissie concludeert een gebrek aan actie. Hoe bent u van plan
invulling te geven aan uw regisserende rol, ook om te waarborgen dat de
proliferatie aan adviezen daadwerkelijk wordt omgezet in coherente actie
voor de langere termijn?
4
In de afgelopen tijd zijn meerdere belangwekkende adviezen verschenen
waaronder die van de commissie Werken in de Zorg. De adviezen
bevestigen het beeld én de urgentie om verdere stappen te zetten in de
aanpak van de uitdagingen op de arbeidsmarkt in de zorg. De adviezen
zijn richtinggevend voor de vervolgaanpak arbeidsmarktbeleid dat vorm
krijgt via meerdere wegen. De uitdagingen worden expliciet meegenomen
in de afspraken met landelijke partijen in het Integraal Zorg Akkoord. Ook
zullen in het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen de
arbeidsmarktvraagstukken verweven worden. Tenslotte wordt met het
programma «Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg; Samen anders
leren en werken» (TAZ) ingezet op drie lijnen: ruimte voor het vergroten
van werkplezier, ruimte voor zorgmedewerkers om te leren en zich te
blijven ontwikkelen en ruimte voor nieuwe werkvormen. Dit wordt bereikt
door te investeren in goed regionaal werkgeverschap waarin stappen
worden gezet op deze drie lijnen. Iedereen in deze sector moet met deze
transformatie voortvarend aan de slag.
5.
Het Actieprogramma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg (TAZ)
onderschrijft het belang om het werken in loondienst aantrekkelijker te
maken. Hoe heeft het Actieprogramma Werken in de Zorg in 2021 aan dit
doel bijgedragen?
5
Vanuit het programma Werken in de Zorg is hier op verschillende
manieren aan bijgedragen. Zo zijn in de brief van februari 2020 de
belangrijkste oorzaken van de flexibilisering van de arbeidsmarkt in de
zorg beschreven.3 In deze brief is tevens een aantal acties opgenomen die
inmiddels voor een belangrijk deel zijn omgezet in concrete projecten.
Deze acties en projecten variëren per regio in omvang en verschijningsvorm. Voorbeelden (soms ook in combinatie) zijn een gezamenlijke
flexibele pool (van eigen medewerkers), gezamenlijke roostering,
gezamenlijk werkgeverschap, het gebruik van een flex-app, het delen van
elkaars netwerk en het opzetten van een platform waar vraag en aanbod
samen komen. Uitgangspunten hierbij zijn de waarden en drijfveren van
de medewerkers om zo de bestaande onvrede over het werken in
loondienst te verminderen. Tevens is een werkgroep gestart die zes
regionale initiatieven vergelijkt. Deze initiatieven hebben tot doel bij te
dragen aan een flexibelere invulling van het loondienstverband.
Daarnaast is in de brief van 16 december 20214 het GGZ-traject
beschreven dat is gericht op gezamenlijke werkafspraken.
Dat gebeurt door de zorgprofessionals, medewerkers in loondienst en
zzp’ers, met elkaar in gesprek te laten gaan over ervaren knelpunten
rondom de organisatie van zorg. Hen wordt gevraagd om, vanuit het
perspectief van duurzame kwaliteit en continuïteit van zorg, te komen tot
gezamenlijke werkafspraken.
3
4

Kamerstuk 29 282, nr. 396.
Kamerstuk 25 424, nr. 597.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XVI, nr. 6

4

Belangrijk sluitstuk bij de inzet van zzp’ers is de gewenste duidelijkheid in
het kader van de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (wet DBA).
Deze wet heeft betrekking op de voorwaarden waaronder zzp’ers ingezet
kunnen worden. De door de Belastingdienst ingezette sectorspecifieke
benadering ziekenhuizen en zelfstandige klinieken zal meer duidelijkheid
kunnen verschaffen over wanneer de inzet van zzp’ers past binnen het
wettelijke kader. Dergelijke duidelijkheid is essentieel bij de uitwerking van
(branchespecifieke) werkafspraken en regionale initiatieven gericht op
samenwerking. Gezien de toename van het aantal flexwerkers (uitzendkrachten, gedetacheerden en zzp’ers) en de signalen over de ontwikkeling
van de tarieven ga ik binnenkort in gesprek met de koepels van de
bemiddelingsbureaus over de vraag hoe zij strategisch kunnen blijven
bijdragen aan een duurzame kwaliteit, continuïteit en betaalbaarheid van
de zorg.
6.
Het kabinet heeft in 2021 96 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de
subsidieregeling Coronabanen in de Zorg (COZO). Zorgorganisaties
konden hiermee ondersteunende functies creëren waarmee zorgprofessionals worden ontlast. Wat zijn de geleerde lessen van deze subsidieverstrekking om toekomstige krapte in de arbeidsmarkt aan te pakken?
6
Er heeft nog geen evaluatie plaatsgevonden van de (effecten van) deze
subsidieregeling omdat deze regeling momenteel nog loopt, de
einddatum van deze subsidieregeling is 30 juni 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XVI, nr. 6

5