Effect terminologie van
houdbaarheidsdata van lang
houdbare producten op
weggooigedrag van consumenten
BO-projecten 20-015-031 en 20-015-032
December 2016
Nancy Holthuysen
Stefanie Kremer
Hilke Bos-Brouwers

Rapport nr. 1709

Colofon

Titel
Auteur(s)
Nummer
ISBN-nummer
Publicatiedatum
Versie
Vertrouwelijk
OPD-code
Goedgekeurd door
Review
Naam reviewer
Financier
Opdrachtgever

Effect van houdbaarheidsdata van lang houdbare producten op weggooigedrag van
consumenten
Nancy Holthuysen, Stefanie Kremer, Hilke Bos-Brouwers
Wageningen Food & Biobased Research 1709
978-94-6343-085-2
DOI: 10.18174/404605
November 2016
1
Nee
n.v.t.
Judith van der Horst
Intern
Toine Timmermans
Ministerie Economische Zaken via BO-onderzoeksgelden
Ministerie Economische Zaken - Directie PAV

Wageningen Food & Biobased Research
P.O. Box 17
NL-6700 AA Wageningen
Tel: +31 (0)317 480 084
E-mail: info.fbr@wur.nl
Internet: www.wur.nl/foodandbiobased-research
© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd
gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, hetzij mechanisch, door
fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De
uitgever aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten of onvolkomenheden.
All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system of any nature, or transmitted, in any form
or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of the publisher. The publisher
does not accept any liability for inaccuracies in this report.

2

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

Samenvatting
Het beter begrijpen van verspillingsgedrag bij consumenten vormt een belangrijke sleutel tot het verminderen van
voedselverspilling. Uit eerder onderzoek, zowel nationaal (o.a. Voedingscentrum/GfK, 2013), als Europees (bijv. Flash
Eurobarometer 425 on Food waste and date marking, 2015), blijkt dat het niet juist interpreteren van houdbaarheidsdata door
consumenten met grote regelmatigheid worden aangegeven als een van de belangrijkere oorzaken van voedselverspilling. Er is
echter nog weinig bekend over de grootte van dit effect en welke invloed de gebruikte terminologie hierbij heeft. Daarom heeft
het Ministerie van Economische Zaken opdracht gegeven aan Wageningen Food & Biobased Research om te onderzoeken wat de
effecten zijn van het inzetten van een alternatieve terminologie alsmede van het weglaten van houdbaarheidsdata bij lang
houdbare voedselproducten op het weggooigedrag van consumenten.
De vraag die centraal staat is of het veranderen of weglaten van de nu gebruikte ‘houdbaarheid’-terminologie (nl. “Tenminste
Houdbaar Tot” – THT-datum) op lang houdbare producten mogelijk kan bijdragen aan het verminderen van voedselverspilling
door huishoudens. Deze kwalitatieve verkenning is uitgevoerd in een experimentele setting d.m.v. sorteer-opdrachten, online
visual surveys en het uitvoeren van focus-groep discussies onder een groep van 86 Nederlandse consumenten. De experimenten
zijn uitgevoerd in een gecontroleerde omgeving. Er is geen onderzoek gedaan naar weggooigedrag o.b.v. kilogrammen die in de
vuilnisbak belanden, maar naar het selecteren van producten die de respondenten weg zouden gooien in de experimentele setting.
De resultaten leveren nieuwe, indicatieve inzichten op hoe het veranderen van terminologie over houdbaarheidsdata - of het
weglaten ervan - invloed kan hebben op het voorkomen van voedselverspilling. Met lang houdbare producten worden producten
bedoeld die volgens de huidige wetgeving een THT datum (Tenminste Houdbaar Tot) voeren. Dit onderzoek beperkt zich tot
een deel van deze producten, namelijk de producten die bij kamertemperatuur bewaard kunnen worden. Voorbeelden van dit type
producten zijn: rijst, pasta, koffie, en soep in blik.
Dit onderzoek wijst erop dat respondenten minder producten weggooien indien er geen THT datum op de verpakking staat .
Gemiddeld werd in dit experiment 39% van de producten weggegooid indien de THT datum verstreken was. Indien er geen THT
datum op de verpakking stond, werd er 27% van de producten weggegooid. Dit is een verschil van gemiddeld 12%. De
verschillen tussen de productcategorieën zijn echter groot.
Uit de resultaten t.a.v. het inzetten van alternatieve terminologie kwam naar voren dat respondenten 31% minder weggooien
indien de term “Lang houdbaar” op de verpakking staat (zonder vermelding van een specifieke datum). Hoewel respondenten
minder producten weggooiden, gaven ze ook aan deze term niet prettig te vinden. Het biedt hen geen duidelijkheid over de
voedselveiligheid en kwaliteit van het betreffende product. Deze onzekerheid blijkt een belangrijke invloed te hebben op het
weggooigedrag van consumenten: kan ik dit product nog veilig eten en smaakt het wel goed?

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

3

De conclusie van het onderzoek is dat zowel het weglaten van houdbaarheidsdata als het invoeren van een alternatieve term zou
kunnen bijdragen aan het verminderen van voedselverspilling bij huishoudens. Het verdient aanbeveling om invoering hiervan
gefaseerd te laten plaatsvinden. Het onderzoek wees namelijk uit dat bij een deel van de onderzochte productgroepen (suiker, rijst,
meel, thee e.d.) respondenten deze onzekerheid niet ervaren. Bij deze producten lijkt het inzetten van de term “lang houdbaar”
veelbelovend. Daarnaast dient aandacht te worden besteed aan het veranderen van de risicoperceptie van consumenten. Hiertoe
zijn diverse mogelijkheden denkbaar, waaronder betere consumentenvoorlichting, informatievoorziening op de verpakking van
het product zelf (evt. via QR-codes/smartphone applicaties). Hoe dit precies invulling zou moeten krijgen, zal nader onderzoek
moeten uitwijzen.

4

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

Inhoudsopgave
Samenvatting

3

1 Inleiding

6

2 Methoden
2.1 Sorteertaak
2.2 Onlinetaak
2.3 Focusgroep discussie
2.4 Deelnemers
2.5 Producten

7
7
8
9
9
10

3 Resultaten
3.1 Sorteertaak
3.2 Onlinetaak
3.3 Focusgroep discussie

11
11
13
15

4 Discussie

17

5 Conclusies

18

Referenties

19

Bijlage 1 Coverstories

20

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

5

1

Inleiding

Voedselverspilling is een groot, complex en maatschappelijk probleem. Er wordt geschat dat wereldwijd ongeveer 1/3e van het
geproduceerde voedsel niet wordt gegeten door mensen (FAO, 2013). De precieze cijfers hangen echter sterk af van de manier
waarop er gemeten wordt en van welke definitie van voedselverspilling wordt uitgegaan. In Europa gaat het ongeveer om 88
Mton (eetbaar en niet eetbare delen van) voedsel dat jaarlijks verspild wordt. Dit is circa 20% van de totale consumptie. De cijfers
voor Nederland geven aan dat in de hele voedselketen tussen de 1,91 en 2,63 miljoen ton wordt verspild, oftewel tussen de 114157 kg per persoon aan (potentieel) vermijdbaar voedsel dat verspild wordt (Wageningen UR Food & Biobased Research –
Vollebregts et al. 2016). Het aandeel aan vermijdbaar voedsel wat bij huishoudens wordt verspild ligt al een aantal jaar rond de 50
kilogram per persoon (Voedingscentrum, 2014). De Nederlandse overheid committeerde zich in 2009 al aan het terugdringen van
voedselverspilling met 20% in 2015 en volgt het Europese Circulaire Economiepakket dat is uitgebracht in december 2015. Hierin
wordt gesteld dat het bereiken van het door de Verenigde Naties opgestelde “Sustainable Development Goal” (SDG) 12.3 in
2030 met het halveren van voedselverspilling bij retail en consumenten en het terugdringen van voedselverliezen eerder in de
keten speerpunt van beleid zijn. Het vormgeven van deze uitdaging in concrete acties zal daarmee in de komende periode moeten
plaatsvinden.
Het beter begrijpen van verspillingsgedrag bij consumenten vormt een belangrijke sleutel tot het verminderen van
voedselverspilling. Uit eerder onderzoek, zowel nationaal (o.a Voedingscentrum, 2014), als Europees (bijv. Flash Eurobarometer
on Food waste and date marking, 2015), blijkt dat het niet juist interpreteren van houdbaarheidsdata door consumenten met grote
regelmatigheid worden aangegeven als een van de belangrijkere oorzaken van voedselverspilling. Er is echter nog weinig bekend
over de grootte van dit effect en welke invloed de gebruikte terminologie hierbij precies heeft. Daarom heeft het Ministerie van
Economische Zaken opdracht gegeven aan Wageningen Food & Biobased Research om te onderzoeken wat de effecten zijn van
het inzetten van een alternatieve terminologie alsmede het weglaten van houdbaarheidsdata op het weggooigedrag van
consumenten t.a.v. lang houdbare voedselproducten.
De vraag die centraal staat is of het veranderen of weglaten van de nu gebruikte ‘houdbaarheid’-terminologie (nl. “Tenminste
Houdbaar Tot” – THT-datum) op lang houdbare producten kan bijdragen aan het verminderen van voedselverspilling door
huishoudens. Deze eerste kwalitatieve verkenning is uitgevoerd in een experimentele setting d.m.v. sorteer-opdrachten, online
visual surveys en het uitvoeren van focus-groep discussies onder een groep van 86 Nederlandse consumenten.
De resultaten leveren nieuwe inzichten op hoe het gebruik van houdbaarheidsdata en terminologie invloed kunnen hebben op het
voorkomen van voedselverspilling.
Dit onderzoek beperkt zich tot lang houdbare producten in gesloten verpakking. Met lang houdbare producten worden
producten bedoeld die volgens de huidige wetgeving een THT datum (Tenminste Houdbaar Tot)voeren. Dit onderzoek beperkt
zich tot een deel van deze producten namelijk de producten die bij kamertemperatuur bewaard kunnen worden. Voorbeelden van
dit type producten zijn: rijst, pasta, koffie, en soep in blik.

6

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

2

Methoden

Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden is er een indicatief consumentenonderzoek uitgevoerd, bestaande uit 3
onderdelen:
1.

Sorteer experiment in een van de onderzoeksruimtes van het Restaurant van de Toekomst in Wageningen

2.

Online onderzoek

3.

Focus groep discussies

In figuur 1 is de opzet van de studie schematisch weergegeven.

Figuur 1. Opzet van de studie

2.1

Sorteertaak

Bij het 1e onderdeel is er de focus gelegd op wat het effect is indien er geen datum op de verpakking staat.
De deelnemers kregen vooraf een korte “coverstory” te horen alvorens ze begonnen aan de taak. Het doel van deze “coverstory”
was om de deelnemers in een bepaalde “mindset” te krijgen zodat ze de taak op de juiste manier konden uitvoeren. De
verschillende versies van de coverstory zijn weergegeven in bijlage 1. Afhankelijk van de leeftijd van de deelnemer is er voor een
bepaalde versie van de coverstory gekozen.
In de kamer die de deelnemers betraden stond een kast met 60 producten. De 60 producten bestonden uit de 20 geselecteerde
productcategorieën (zie tabel 3) steeds met een ander label (design: 20 producten x 3 labels).
De labels die op de verpakkingen stonden, zijn:
-

Product dat nog houdbaar is (25% voordat de THT versterken is)

-

Product waarbij de THT datum verstreken is (25% over de THT datum)

-

Product zonder datum

Van ieder product zijn steeds 3 varianten gekocht, zoals sinaasappelsap, appelsap en tomatensap. De producten zijn gebalanceerd
aangeboden met steeds een ander informatielabel. Dit wil zeggen dat alle combinaties even vaak voorkomen per kamer. Een
voorbeeld is weergegeven in tabel 1.

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

7

Tabel 1. Voorbeeld van aanbieden producten tijdens sorteertaak
Kamer 1
Kamer 2

Kamer 3

Sinaasappelsap-binnen THT

Sinaasappelsap-over THT

Sinaasappelsap-zonder datum

Appelsap-zonder datum

Appelsap-binnen THT

Appelsap-over THT

Tomatensap-over THT

Tomatensap-zonder THT

Tomatensap- binnen THT

Iedere deelnemer bezocht 1 van de 3 kamers. De deelnemers werd gevraagd om van de 60 producten die in de kast stonden te
bepalen of ze het product wilde bewaren of wilde weggooien. Er werd uitdrukkelijk genoemd dat ze de producten ook mochten
bewaren om aan iemand anders te geven (als ze het zelf b.v. niet lusten). Verder mochten de deelnemers de verpakking niet open
maken om te bepalen wat ze er mee gingen doen. In figuur 2 zijn enkele deelnemers bezig met de sorteertaak.

Figuur 2. Deelnemers tijdens de sorteertaak

2.2

Onlinetaak

De 10 producten die bij de sorteertaak het meeste weggegooid zijn, zijn geselecteerd voor de onlinetaak (zie tabel 3). Bij de
onlinetaak ligt de focus op het effect van alternatieve termen. Naast de huidige term “Tenminste Houdbaar Tot” zijn er 5
alternatieve termen onderzocht (zie tabel 2). De alternatieve termen in dit onderzoek zijn gekozen in overleg met de
begeleidingscommissie.
Tabel 2. Overzicht van de alternatieve termen
Kwaliteit gegarandeerd tot [datum]
Na [datum] kijken, ruiken en proeven
Best te gebruiken voor [datum]
Geproduceerd op [datum]
Lang houdbaar

De deelnemers kregen online een foto van een product te zien met daarbij één van de alternatieve termen. Er werd steeds
gevraagd of ze dit product zouden bewaren of zouden weggooien. Alle producten tijdens de online taak waren 25% over de
datum. In totaal kregen de deelnemers 60 combinaties te beoordelen (design: 10 producten x 6 termen)

8

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

Om de taak aantrekkelijk te houden, werd binnen een productcategorie steeds 6 verschillende varianten getoond, bijvoorbeeld
blikje erwtjes, boontjes, worteltjes, mais, kidneybonen, linzen. Dit is over de deelnemers gebalanceerd zodat alle termen en alle
varianten even vaak getoond werden. In figuur 3 is een voorbeeld weergegeven van wat de deelnemers als taak kregen.

Figuur 3. Opdracht tijdens de online taak. Deelnemers konden met de muis het product naar de categorie bewaren of weggooien
slepen.

2.3

Focusgroep discussie

Om meer inzicht te krijgen in de motieven en achtergronden van de deelnemers waarom ze bepaalde keuzes gemaakt hebben, zijn
er focusgroepsdiscussies gehouden. Er zijn 2 groepsdiscussies van ieder 1,5 uur uitgevoerd. Aan het 1 e groepsgesprek hebben 7
deelnemers deelgenomen die bij de sorteertaak het meeste weggegooid hebben. Aan het 2e groepsgesprek hebben 8 deelnemers
deelgenomen die tijdens de online taak het sterkste reageerde op de alternatieve termen (dan wel positief dan wel negatief).

2.4

Deelnemers

Aan dit onderzoek hebben 86 deelnemers deelgenomen. Deelnemers werden niet geselecteerd, indien ze aangaven nooit lang
houdbare producten weg te gooien. De deelnemers zijn geworven via de database van Wageningen Food & Biobased Research en
ontvingen een onkostenvergoeding van €15 voor hun deelname. De 15 deelnemers aan de focusgroep discussies ontvingen voor
deelname aan de groepsdiscussie een aanvullende onkostenvergoeding van €15. De gemiddelde leeftijd was 40.5 jaar, range 19-76
jaar. 85% van de deelnemers was vrouw.
Aangezien uit eerder onderzoek (o.a. Voedingscentrum o.b.v. consumer mentality profielen en resultaten enquêtes
voedselverspilling GfK) is gebleken dat eenpersoonshuishoudens, gezinnen met (jonge) kinderen en jongeren (vooral onder de 25
jaar) gemiddeld meer voedsel verspillen dan andere groepen zijn deze respondenten geselecteerd voor deelname aan dit

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

9

onderzoek. Een derde van de deelnemers had een eenpersoonshuishouden, 1/3 een gezin met (jonge) kinderen en 1/3 van de
deelnemers was onder de 25 jaar.

2.5

Producten

In overleg met de begeleidingscommissie zijn er voor dit onderzoek 20 verschillende productcategorieën geselecteerd.
De producten in dit onderzoek zijn lang houdbare producten, mét THT datum, die niet op de Annex 10 lijst van de Codex
Alimentarus (en dus al zonder datum mogen worden verkocht aan consumenten) staan (b.v. koffie, thee, pasta en rijst) aangevuld
met overige, voor het onderzoek relevante lang houdbare producten. Hierbij is ook gekeken naar de lijst van meest weggegooide
producten bij consumenten thuis (Voedingscentrum, 2014).
De producten die voor de online taak gekozen zijn, zijn de top 10 van producten die bij de sorteertaak het meeste weggegooid
werden door de deelnemers.

Tabel 3. Overzicht van de producten in het onderzoek
Productcategorie

Sorteertaak

Online taak

1

Blikjes vis

x

x

2

(Fris)drank

x

3

(Gedroogde) groenten in pak/zak

x

x

4

Groenten in blik

x

x

5

Groenten in glas

x

x

6

Honing

x

7

Koffie

x

8

Meel

x

x

9

Pakken sap

x

x

10

Pasta

x

11

Rijst

x

12

Sauzen

x

13

Siroop

x

14

Soep

x

x

15

Soeppoeder

x

x

16

Stroop

x

17

Suiker

x

18

Thee

x

19

Tomatenpuree

x

20

Zout

x

x

x

Alle producten die in dit product gebruikt zijn voeren een A-merk..

10 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

3

Resultaten

3.1

Sorteertaak

Van alle deelnemers is geturfd welk product ze weg zouden gooien en welk producten ze zouden bewaren. In figuur 4 zijn de
resultaten weergeven van alle producten opgeteld. In deze figuur is te zien dat producten waarvan de THT datum is verstreken
significant meer weggegooid worden dan producten waar geen datum op staat. Producten waar geen datum op staat worden 12%
minder weggegooid dan producten waarvan de datum verstreken is (39%-27%).

Binnen de THT

Over de THT

Zonder THT

39%

27%

6%

Figuur 4. Totaal aantal producten weggegooid tijdens de sorteertaak
De verschillen tussen de productcategorieën zijn echter groot. In tabel 4 is te zien dat stroop en tomatenpuree 23% minder
weggegooid wordt als er geen datum op staat. Pakken sap daarentegen worden 5% vaker weggegooid als de datum ontbreekt.
In figuur 5 geeft een grafische weergave van de producten waarbij een significant verschil te zien was.
Hieronder volgt een voorbeeld hoe de percentages in tabel 4 berekend zijn:
Van de 86 deelnemers hebben 32 deelnemers de stroop weggegooid die over de datum was. Dit komt neer op een percentage van
37%: ((32/86))*100.
Indien de stroop geen THT datum had gooide 12 deelnemers de stroop weg. Dit komt neer op een percentage van 14% :
((12/86))*100.
Het verschil voor de productcategorie stroop bedraagt hier dus 23% (37%-14%).
De analyses zijn op dezelfde manier uitgevoerd voor de overige 19 productcategorieën.

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

11

Tabel 4. Percentage producten dat weggegooid is tijdens de sorteertaak
Categorie

over THT

zonder THT

p-value

significantie

verschil

Stroop

37%

14%

0.0001

***

-23%

Tomatenpuree

50%

27%

0.0011

**

-23%

Vis (blikjes)

71%

50%

0.0009

***

-21%

Honing

29%

9%

0.0002

***

-20%

Groenten in blik

44%

27%

0.0035

**

-17%

Soep

66%

51%

0.0259

*

-15%

Soeppoeder pakjes

48%

34%

0.0139

*

-14%

Meel

43%

29%

0.0190

*

-14%

Pasta

15%

2%

0.0055

**

-13%

Rijst

22%

9%

0.0153

*

-13%

Bonen/groente zak/pak

45%

33%

0.1093

n.s.

-13%

Suiker

19%

8%

0.0433

*

-10%

(Fris)dranken

30%

21%

0.1698

n.s.

-9%

Thee

16%

8%

0.1213

n.s.

-8%

Koffie

27%

20%

0.2636

n.s.

-7%

Siroop

36%

29%

0.4047

n.s.

-7%

Sauzen

52%

47%

0.4576

n.s.

-6%

Groenten in glas

57%

52%

0.5224

n.s.

-5%

Zout

7%

3%

0.3711

n.s.

-3%

Sap pakken

58%

63%

0.5708

n.s.

+5%

Gemiddeld

39%

27%

***
**
*
n.s.

-12%

= significant 99.9%, p-value 0.001
= significant 95%, p-value 0.05
= significant 90%, p-value 0.1
= niet significant

12 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

Effect van geen THT datum t.o.v. over de THT datum
-10%
-13%
-13%
-14%
-14%
-15%
-17%
-20%
-21%
-23%
-23%
-25%

-20%

-15%

-10%

Suiker
Rijst
Pasta
Meel
Soeppoeder pakjes
Soep
Groenten in blik
Honing
Vis (blikjes)
Tomatenpuree
Stroop
-5%

0%

Figuur 5 Effect van geen THT datum t.o.v. over de THT datum

3.2

Onlinetaak

Hieronder zijn de resultaten weergegeven van de online taak. Indien de term “Lang houdbaar” (zonder vermelding van een datum)
op de verpakking staat , wordt er 31% minder weggegooid t.o.v. de huidige term. Voor alle productgroepen wordt er dan minder
weggegooid. Ook met de term “kwaliteit gegarandeerd tot [datum]” wordt er minder weggegooid (-5%) (effect op de categorie
sauzen). De termen “Geproduceerd op [datum]” en “Best te gebruiken voor [datum]” laten zien dat respondenten juist eerder geneigd zijn
om een product weg te gooien. In figuur 6 is te zien hoeveel procent van de producten weggegooid werd per alternatieve term.
De huidige term “Tenminste Houdbaar tot” is in rood weergegeven.

Figuur 6. Aantal producten weggegooid onder invloed van de alternatieve termen
In tabel 5 zijn de verschillen per alternatieve term t.o.v. de huidige term “Tenminste houdbaar tot” weergegeven. Hieronder volgt een
voorbeeld hoe de percentages in tabel 5 berekend zijn:

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

13

In geval van de term “Tenminste Houdbaar Tot” worden 40% van de producten weggegooid. Indien de term “Geproduceerd
op” op de verpakking staat wordt er 46% van de producten weggegooid. Dit komt neer op een verschil van 6% (46%-40%)
Tabel 5. Effect van de alternatieve termen op het weggooigedrag van de deelnemers
Alternatieve term

Verschil t.o.v. THT

p-value

significantie

Best te gebruiken voor [datum]

+4%

0.0447

*

Geproduceerd op [datum]

+6%

0.00285

**

Kwaliteit gegarandeerd tot [datum]

-5%

0.0116

*

Lang houdbaar (zonder datum)

-31%

<0.001

***

Na [datum] kijken, ruiken en proeven

-3%

0.1300

n.s.

Alle bovenstaande resultaten zijn op basis van het gedrag dat de deelnemers daadwerkelijk vertonen als er bepaalde informatie op
een product staat. Als er aan de deelnemers gevraagd wordt welke termen ze nu aantrekkelijk vinden, dan komen daar andere
resultaten uit. Zo vinden de respondenten de term “Tenminste houdbaar tot [datum]” en “Kwaliteit gegarandeerd tot [datum]”
aantrekkelijke termen en vinden ze de termen “Geproduceerd op [datum]” en “Lang houdbaar” onaantrekkelijke termen.
Hoe aantrekkelijk de respondenten een bepaalde term vinden, lijkt niet noodzakelijkerwijs gerelateerd aan het potentiaal van de
term om hun gedrag te beïnvloeden (in dit geval voedselverspilling te verminderen).

14 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

3.3

Focusgroep discussie

In deze paragraaf worden de resultaten van de focusgroep discussie weergeven. Hierbij zullen alleen de groepsresultaten
weergegeven worden en er worden geen individuele meningen benoemd.
Deelnemers geven tijdens de focusgroep discussie aan dat er 2 motieven zijn om houdbare producten weg te gooien. Dit zijn
voedselveiligheid als de meest belangrijke en smaak als het 2e motief. Respondenten zijn bang om ziek te worden van producten
waarvan de THT datum verstreken is. Dit geldt met name voor producten die verwerkte vlees, vis of ei bevatten. Producten waar
ze een lager risico gevoel hebben zijn meel, koffie, thee, rijst, pasta, suiker, droge kruiden en frisdranken.
Voor wat betreft smaakachteruitgang speelt dit met name bij producten die geen verdere bewerking meer hebben, maar direct uit
de verpakking gegeten worden.
Hoe mensen vervolgens bepalen of ze het product daadwerkelijk weg gaan gooien wordt bepaald door 3 factoren:


Kennis & Attitude van de consument zelf



Verpakking/bewaarmethode



Product/Ingrediënt

Als mensen weinig kennis hebben over hoe lang een product houdbaar is, dan zal dit leiden tot extra onzekerheid met als gevolg
dat een product eerder weggegooid wordt. Respondenten die voldoende budget tot hun beschikking hebben of minder betrokken
zijn bij het milieu, zullen ook geneigd zijn om een product eerder weg te gooien.
Producten met kwetsbare of natte ingrediënten zullen eerder weggegooid worden. Ook als producten geen verdere bewerking
nodig hebben zullen eerder weggegooid worden.

Quotes:

“Ik geef liever twee euro uit aan een nieuw product dan dat ik er ziek van word”
“Ik ga bier dat even over de datum is echt niet aan mijn gasten geven. Dat is gênant”
“Ik merkte dat ik wilde weten hoe het zit, ik heb te weinig kennis. En dan moet ik ook nog die fabrikant vertrouwen”
“Ik hoor op het nieuws dat rijst niet echt kan bederven. Waarom maken ze dat niet openbaar, dan zou ik het veel minder snel weggooien”
“Duurzaamheid vind ik belangrijk. Als je iets weggooit, dan verspil je het.”

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

15

Alternatieve termen
Als er gevraagd wordt naar de alternatieve termen dan zijn de meningen van de deelnemers verdeeld en is er niet echt één term
die er duidelijk uitspringt.
De term “Geproduceerd op [datum]” wordt niet aantrekkelijk gevonden omdat er bij deze term heel veel kennis verondersteld wordt
van de consument.
Hetzelfde is het geval voor de term “lang houdbaar” . Ook deze term verondersteld veel kennis van de consument en is weinig
concreet.
“Best te gebruiken voor [datum] “ is een term die niet heel veel weerstand oproept maar ook niet heel favoriet is.
De term “Kwaliteit gegarandeerd tot [datum]” is voor een deel van de respondenten aantrekkelijk. Het geeft een vorm van zekerheid,
maar roept bij sommigen de vraag op: en daarna dan?
Over de term “Na [datum] kijken, ruiken en proeven” zijn de meningen van de respondenten erg verdeeld. De mensen die iets meer
productkennis hebben vinden dit een prettige term. De mensen met weinig productkennis vinden dit juist een term die veel
onzekerheid oproept als: gevaarlijk, ruik ik nog wel goed?, proeven doe je niet als je twijfelt.
Samenvattend kan gezegd worden dat de respondenten behoefte hebben aan zekerheid en duidelijkheid en dat eventuele twijfel
weggenomen wordt. De vraag is echter of dat met een term te realiseren valt of dat deze communicatie wellicht op een andere
manier moet plaatsvinden.
Geen datum
De respondenten zijn het vrijwel unaniem eens dat het helemaal weglaten van een datum niet wenselijk is. Hierdoor ontstaat er
nog minder duidelijkheid met als gevolg dat mensen onzeker worden. Het geeft geen enkele informatie en legt bovendien de
volledige verantwoordelijkheid bij de consument en impliceert dat deze over kennis beschikt hoe lang een product bewaard kan
worden. De respondenten vinden zelf dat ze niet over voldoende kennis beschikken c.q. zichzelf voldoende in staat achten de
houdbaarheid te kunnen beoordelen.
Men kan zich voorstellen dat bij bepaalde droge producten een vermelding achterwege kan blijven (suiker, rijst, meel, thee etc.),
maar bij het overgrote deel blijft het zeer wenselijk een duidelijke indicatie te krijgen.

16 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

4

Discussie

Dit onderzoek is uitgevoerd onder 86 Nederlandse consumenten. Het onderzoek geeft een indicatie hoe consumenten reageren
op het veranderen van de houdbaarheidsdatum op verpakkingen en hoe dit effect heeft op hun weggooigedrag. Omdat het om
een relatief kleine groep consumenten gaat welke zijn geselecteerd uit het Wageningen UR Smaakonderzoek Panel, mag niet
gesproken worden over een representatieve steekproef die “de” Nederlandse consument vertegenwoordigd.
De experimenten zijn uitgevoerd in een gecontroleerde omgeving. Er is geen onderzoek gedaan naar weggooigedrag o.b.v.
kilogrammen die in de vuilnisbak belanden, maar naar het selecteren van producten die de respondenten weg zouden gooien in de
experimentele setting. Er kunnen dus geen uitspraken gedaan worden over hoe huishoudens daadwerkelijk reageren indien de
termen aangepast gaan worden in de praktijk. Of consumenten een product weggooien hangt waarschijnlijk van veel meer
factoren af dan alleen de houdbaarheidsdatum op de verpakking. Deze zijn in dit onderzoek niet meegenomen. Vervolgonderzoek
zou kunnen ingaan op de wisselwerking van diverse drijfveren van consumenten om voedselproducten weg te gooien, en hoe dit
valt te beïnvloeden.
Het onderzoek heeft laten zien wat mogelijke veranderingen kúnnen zijn, bij het wijzigen van terminologie. Om het
daadwerkelijke gedrag te kunnen vaststellen, kan er gebruik gemaakt worden van diverse onderzoeksmethodieken in een ‘real-life’
setting. Daarbij kan er voor een opzet gekozen worden waarmee kwantitatieve resultaten behaald kunnen worden. Dit onderzoek
beperkt zich daarmee tot een kwalitatieve verkenning, die ingaan op aantrekkelijkheid van het wijzigen van het gebruik van de
huidige houdbaarheidsterminologie en het veranderingen in het voorgenomen weggooigedrag door consumenten.
Binnen dit onderzoek is er gekeken naar het effect van verschillende type houdbaarheidsdata van lang houdbare producten op
voedselverspilling. Hiervoor is een bepaalde selectie gemaakt. Het aandeel van lang houdbare producten op voedselverspilling is
relatief klein t.o.v. verse producten en bereide maaltijdresten. Om de voedselverspilling in zijn geheel terug te dringen zullen ook
deze productencategorieën meegenomen moeten worden in onderzoek.
Tot slot is er de invloed van de (Europese) wetgeving. Niet alle aanpassingen aan het etiket zijn zomaar mogelijk. Hier zal dus
rekening mee gehouden moeten worden bij de implementatie van een alternatieve term of het weglaten van de houdbaarheidsdata
op producten.
Dit onderzoek levert waardevolle aanvullende inzichten over de aantrekkelijkheid van alternatieve termen, en waarmee in ieder
geval is aangetoond dat het weglaten van houdbaarheidsdatum voor lang houdbare producten niet zondermeer wenselijk is vanuit
perspectief van de consument.

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

17

5

Conclusies

Uit dit indicatieve onderzoek is gebleken dat lang houdbare producten door respondenten minder weggegooid worden indien er
geen THT datum op de verpakking staat (gemiddeld -12%).
Dit percentage is een gemiddelde van de 20 productcategorieën die meegenomen zijn in dit onderzoek.
Uit de resultaten t.a.v. het inzetten van alternatieve terminologie kwam naar voren dat respondenten 31% minder weggooien
indien de term “Lang houdbaar” op de verpakking staat. (Zonder vermelding van een specifieke datum). De term “Kwaliteit
gegarandeerd tot [datum]” leidt ook tot 5% minder producten weggooien. Er zijn echter ook alternatieve termen waardoor
respondenten geneigd zijn om juist meer weg te gooien “Geproduceerd op [datum]” (+6%) en “Best te gebruiken voor [datum]” (+4%).
Met de term “Na [datum] kijken, ruiken en proeven” wordt er evenveel weggegooid als met de huidige term “Tenminste houdbaar tot
[datum]”.
Hoewel respondenten minder gaan weggooien geven ze echter aan dat ze de term “Lang Houdbaar” niet prettig vinden, omdat
het hen geen duidelijkheid biedt over de voedselveiligheid en kwaliteit van het betreffende product. Deze onzekerheid blijkt een
belangrijke invloed te hebben op het weggooigedrag van consumenten: kan ik dit product nog veilig eten en smaakt het wel goed?
Zowel het weglaten van houdbaarheidsdata als het invoeren van een alternatieve term zou kunnen bijdragen aan het verminderen
van voedselverspilling bij huishoudens. Het verdient aanbeveling om invoering hiervan gefaseerd te laten plaatsvinden. Het
onderzoek wees namelijk uit dat bij een deel van de onderzochte productgroepen (suiker, rijst, meel, thee e.d.) respondenten deze
onzekerheid niet ervaren. Bij deze producten lijkt het inzetten van de term “lang houdbaar” veelbelovend. Daarnaast dient
aandacht te worden besteed aan het veranderen van de risicoperceptie van consumenten. Hiertoe zijn diverse mogelijkheden
denkbaar, waaronder betere consumentenvoorlichting, informatievoorziening op de verpakking van het product zelf (evt. via QRcodes/smartphone applicaties). Hoe dit precies invulling zou moeten krijgen, zal verder onderzoek moeten uitwijzen.

18 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

Referenties
Voedingscentrum en GfK - Temminghoff, M & Damen, N., 2013. Voedselverspilling 1-meting.
Flash Eurobarometer 425, 2015. On food waste and date marking. Survey performed by TNS Political and Social, commissioned
by EC DG Sanco.
FAO, 2013. Food wastage footprint – impacts on natural resources.
Wageningen UR Food & Biobased Research – Vollebregts et al. 2016. Monitor voedselverspilling update 2012-2014.

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

19

Bijlage 1 Coverstories

Coverstory 1
Beste deelnemer,
Leuk dat je mee wilt doen aan deze studie.
Je gaat zo naar het huis van een goede vriend van je.
Je vriend is onlangs op wereldreis gegaan en hij heeft nu besloten om langer weg te blijven. Hij heeft nog geen idee wanneer hij
weer terugkomt. Hij heeft jou daarom gevraagd om zijn keukenkastjes helemaal leeg te maken. Aan jou nu de taak om de
producten uit zijn keukenkastje te bekijken en in te delen in de volgende 2 categorieën:

-

Dit product moet weggegooid worden, want kan je niet meer eten

-

Dit product kan bewaard blijven en neem ik mee naar huis om zelf op te eten of om aan anderen te geven.

De producten die je wilt weggooien mag je in de vuilniszak stoppen of erbovenop leggen. De producten die je wilt bewaren mag
je in het kratje stoppen.
Let op! Het is niet de bedoeling dat je verpakkingen open maakt!

Op de verpakkingen staan verschillende houdbaarheidsdata. Als een houdbaarheidsdatum is afgeplakt of doorgestreept dan is er
van dit product geen houdbaarheidsdatum bekend.
Als er nog vragen zijn dan horen we dat graag.

Heel veel succes!

20 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

Coverstory 2
Beste deelnemer,
Leuk dat je mee wilt doen aan deze studie.
Je gaat zo naar het huis van je oma/moeder.
Je oma/moeder is opgenomen in een zorghotel en het is nog onduidelijk wanneer ze weer terugkomt. Ze heeft jou daarom
gevraagd om haar keukenkastjes helemaal leeg te maken. Aan jou nu te taak om de producten uit haar keukenkastje te bekijken en
in te delen in de volgende 2 categorieën:
-

Dit product moet weggegooid worden, want kan je niet meer eten

-

Dit product kan bewaard blijven en neem ik mee naar huis om zelf op te eten of om aan anderen te geven.

De producten die je wilt weggooien mag je in de vuilniszak stoppen of erbovenop leggen. De producten die je wilt bewaren mag
je in het kratje stoppen.
Let op! Het is niet de bedoeling dat je verpakkingen open maakt!

Op de verpakkingen staan verschillende houdbaarheidsdata. Als een houdbaarheidsdatum is afgeplakt of doorgestreept dan is er
van dit product geen houdbaarheidsdatum bekend.
Als er nog vragen zijn dan horen we dat graag.
Heel veel succes!

© Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research

21

Coverstory 3
Beste deelnemer,
Leuk dat je mee wilt doen aan deze studie.
Je gaat zo naar het huis van een goede vriend van je.
Je vriend gaat binnenkort op wereldreis en hij heeft besloten zijn kamer gedurende een half jaar in onderhuur te doen. Daarom
moeten zijn keukenkastjes helemaal leeg. Jij mag alles hebben wat er in staat, want hij heeft hier toch niks aan op vakantie. Aan
jou nu de taak om de producten uit zijn keukenkastje te bekijken en in te delen in de volgende 2 categorieën:

-

Dit product moet weggegooid worden, want kan je niet meer eten

-

Dit product kan bewaard blijven en neem ik mee naar huis om zelf op te eten of om aan anderen te geven.

De producten die je wilt weggooien mag je in de vuilniszak stoppen of erbovenop leggen. De producten die je wilt bewaren mag
je in het kratje stoppen.
Let op! Het is niet de bedoeling dat je verpakkingen open maakt!

Op de verpakkingen staan verschillende houdbaarheidsdata. Als een houdbaarheidsdatum is afgeplakt of doorgestreept dan is er
van dit product geen houdbaarheidsdatum bekend.
Als er nog vragen zijn dan horen we dat graag.

Heel veel succes!

22 © Wageningen Food & Biobased Research, instituut binnen de rechtspersoon Stichting Wageningen Research