Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-20

Europese Raad

Nr. 602

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 december 2011
Graag bieden wij u hierbij, mede namens de minister-president, het
verslag aan van de Europese Raad die op 8 en 9 december 2011 te Brussel
plaatsvond.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
B. Knapen
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

kst-21501-20-602
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

1

Verslag van de Europese Raad op 8 en 9 december 2011
De Europese Raad vond plaats op donderdagavond 8 december en
vrijdagochtend 9 december. Op donderdagavond sprak de Europese Raad
informeel over de situatie op de financiële markten en de schuldencrisis in
de eurozone.
Europese Raad 8 december
Voortbouwend op de bijeenkomst van 26 oktober zijn de regeringsleiders
en staatshoofden van de landen van de eurozone twee belangrijke
stappen overeengekomen:
1. Versterking van de begrotingsdiscipline en de juridische verankering
daarvan en
2. Uitbouw van onze stabilisatie-instrumenten EFSF/ESM en IMF
middelen uitbreiding om de korte termijn uitdagingen het hoofd te
bieden.
1. De versterking van de begrotingsdiscipline behelst het
volgende:
• Nieuwe begrotingsregels
De lidstaten hebben zich op Europees niveau gecommitteerd aan het
belang van een begrotingsevenwicht en zullen dit principe in nationale
wetgeving omzetten. Lidstaten dienen hier ook een automatisch correctiemechanisme aan toe te voegen dat in werking treedt zodra van de regel
wordt afgeweken. Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg zal
bevoegd zijn toe te zien op de omzetting van deze afspraak in nationaal
recht. Deze afspraak vormt een aanvulling op het huidige Verdrag waarin
de aandacht vooral uitgaat naar het terugdringen van een buitensporig
tekort in plaats van het belang van het hebben van een begrotingsevenwicht.
De Nederlandse middellange termijndoelstelling in het kader van de
preventieve arm van het SGP is op dit moment een structureel saldo van
– 0,5% BBP. Dit sluit aan op de afspraken die tijdens de Europese Raad zijn
gemaakt (het structurele tekort dient in de regel maximaal 0,5% BBP te
zijn). Het kabinet heeft een wet in voorbereiding om de afspraken in
Nederlandse wetgeving te verankeren (Wet Houdbare Overheidsfinanciën).
• Aanscherping regels van de buitensporige tekortprocedure voor
lidstaten van de eurozone.
In lijn met de kabinetsvisie toekomst EMU (zie kamerbrief d.d.
7 september jl. met kenmerk 3106274) is tijdens de Raad bereikt dat de
besluitvorming in de correctieve arm van het SGP voor euro-lidstaten
meer automatisch wordt. Dit is door Nederland steeds bepleit. Bovendien
wordt hiermee de positie van de Commissaris verder versterkt ten
opzichte van de euro-lidstaten, omdat voorstellen van de Commissie in
het vervolg slechts met een gekwalificeerde meerderheid terzijde kunnen
worden geschoven.
Concreet is afgesproken dat, waar in de huidige procedures de Raad
degene is die besluit of er sprake is van een buitensporig tekort in een
lidstaat en over vervolgstappen, er voortaan na vaststelling door de
Commissie van overschrijding van de 3% tekort waarde, automatisch
gevolgen zullen zijn, tenzij een gekwalificeerde meerderheid van de
lidstaten van de eurozone zich hiertegen verzet. Ook de vervolgstappen
zoals maatregelen en sancties die de Commissie voorstelt, worden in het
vervolg vastgesteld tenzij een gekwalificeerde meerderheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

2

lidstaten van de eurozone zich hiertegen verzet (omgekeerde gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming onder eurolanden). Hiermee wordt
de buitensporige tekortprocedure voor de lidstaten van de eurozone nader
aangescherpt ten opzichte van het «six-pack». In het «six-pack» worden
immers nog veel van de besluiten in de Raad met normale (in plaats van
omgekeerde) gekwalificeerde meerderheid genomen, zoals de constatering van een buitensporig tekort tot de constatering dat lidstaten wel of
niet voldoende corrigerende actie nemen.
• Juridische verankering
De afspraken worden vastgelegd in een overeenkomst die in maart zal
worden ondertekend (of eerder indien mogelijk) waarna aan het
parlement een wetsvoorstel tot goedkeuring van de overeenkomst zal
worden voorgelegd. In het debat met de Tweede Kamer heeft de
minister-president gezegd dat de inhoud voorop stond en dat Nederland
pragmatisch was ten aanzien van de vorm. Het spreekt voor zich dat de
voorkeur uitging naar een verdrag van allen in plaats van alle lidstaten
minus één. Echter, het Verenigd Koninkrijk wilde hieraan eisen stellen die
het gelijke speelveld op de interne markt op het terrein van de financiële
dienstverlening zouden hebben aangetast en waarmee het op dit terrein
meer nationale bevoegdheden zou krijgen. Hiermee konden de andere
lidstaten inclusief Nederland niet akkoord gaan. Voor het kabinet was het
onaanvaardbaar als er op dit terrein concessies zouden worden gedaan.
Nederland is voorstander van meer Europese harmonisering op het
gebied van financieel toezicht. Regulering van de financiële markten
wordt vaak besproken tijdens de Ecofin en de Europese Raad. Nederland
zal zich actief blijven inzetten voor versterking van de interne markt en is –
zoals bekend – groot voorstander van goede regulering van de financiële
markten in Europa. Nederland zet zich hiervoor in alle Europese gremia
dan ook actief in.
Belangrijk voor Nederland is dat het doel blijft de nieuw te maken
afspraken zo snel mogelijk op te nemen in de reeds bestaande verdragen
van de Unie. Deze ambitie is in de conclusies ook vastgelegd. Daartoe is
het belangrijk om in het nieuwe verdrag zoveel mogelijk de EU-verdragen
als uitgangspunt te nemen en gebruik te maken van de EU-instellingen
zoals de Commissie.
• Versterkte coördinatie economisch beleid
Tot slot zijn afspraken gemaakt langs de lijn van de Europa 2020 strategie
en het Europees semester. Er komt een procedure die ervoor moet zorgen
dat de plannen van de lidstaten van de eurozone ten aanzien van economisch beleid worden besproken en gecoördineerd teneinde de beste
praktijken vast te stellen. Dit laatste element van de benchmark is er op
verzoek van Nederland aan toegevoegd. Daarnaast is de afspraak van
26 oktober jl. herbevestigd, namelijk om twee keer per jaar een Eurotop te
houden.
2. Noodfonds en IMF middelenuitbreiding
De regeringsleiders en staatshoofden hebben daarna gesproken over de
mogelijkheden om de zogenoemde «firewall» te versterken, d.w.z. over
het geld dat op korte termijn beschikbaar is om de druk van de financiële
markten op kwetsbare landen te verminderen. Over de conditionaliteit die
aan het gebruik van deze gelden hangt, was al in een eerder stadium
overeenstemming bereikt (zie Kamerverslag Europese Raad en Eurozone
Top d.d. 26 oktober 2011 met kenmerk DIE 1361/11). Door de besluiten van
de regeringsleiders en staatshoofden zijn nu de beschikbare middelen
uitgebreid langs drie wegen: 1) de al bekende hefboomopties van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

3

EFSF; 2) de vervroegde inwerkingtreding van het ESM; en 3) de toezegging van extra bilaterale leningen aan het IMF.
• EFSF
Tijdens de bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van de
eurozone van 26 oktober jl. zijn twee hefboomopties voor het EFSF
overeengekomen. Dit betreft enerzijds het verzekeringsmodel waarin een
verzekering wordt aangeboden aan investeerders bij de uitgifte van een
obligatie door een euroland. De tweede modaliteit betreft het bijeenbrengen van private en publieke middelen om de slagkracht van het EFSF
te vergroten. De Eurogroep heeft vervolgens verder gesproken over de
uitwerking van deze twee modaliteiten. Zoals vermeld in het verslag van
de Eurogroep van 29 november (BFB2011-2774M) kan volgens het EFSF
het eerste model in december en het tweede model in januari operationeel zijn. De omvang van de hefboom die bereikt kan worden, is afhankelijk van het marktsentiment op het moment dat middelen moeten
worden aangetrokken.
De regeringsleiders en staatshoofden hebben bevestigd dat de twee
modaliteiten snel worden geïmplementeerd. Daarnaast heeft de ECB
aangegeven bereid te zijn als agent op te treden voor het EFSF. Dit
betekent dat de ECB een aantal operationele taken voor het EFSF uitvoert
op het moment dat de laatste intervenieert in de markt.
• ESM
Middels dit verslag wil het kabinet tevens reageren op het verzoek van de
Tweede Kamer inzake de laatste stand van zaken ESM verdrag (zie verzoek
D60863 ingezonden op 8 december 2011).
De regeringsleiders en staatshoofden hebben uitgebreid gesproken over
het permanente crisismechanisme ESM en daarbij aangegeven ten doel te
hebben om het ESM in juli 2012 in werking te laten treden in plaats van in
juli 2013. Met inwerkingtreding van het ESM in juli 2012 is reeds dan een
gecombineerde capaciteit (met het EFSF) van 500 miljard euro beschikbaar. Daarnaast hebben de regeringsleiders en staatshoofden besloten dat
zij in maart 2012 zullen evalueren of de gecombineerde capaciteit van het
EFSF en het ESM van 500 miljard euro toereikend is. Nederland heeft
hierbij aangegeven dat versnelde inwerkingtreding afhankelijk is van de
goedkeuringsprocedure in het parlement. Het kabinet wil hierbij
benadrukken dat voor een versnelde inwerkingtreding van het ESM een
spoedige goedkeuring van het parlement noodzakelijk is, zonder daarbij af
te doen aan het belang van een adequate beoordeling door het parlement.
Zodra de technische vertaling van de besluiten van de regeringsleiders en
staatshoofden in het ESM verdrag gereed is, zal de goedkeuringsprocedure worden hervat. Het ESM verdrag zal uiteindelijk van kracht kunnen
worden wanneer lidstaten met 90% van de kapitaalinleg het verdrag
geratificeerd hebben. Het volgestort kapitaal voor het ESM van 80 miljard
euro zou aanvankelijk in vijf gelijke delen gestort worden vanaf 2013. Bij
vervroegde inwerkingtreding van het ESM zal het eerste deel reeds in
2012 gestort worden in plaats van in 2013. De budgettaire gevolgen
hiervan zullen tijdens de Voorjaarsnota 2012 aan de Kamer worden
voorgelegd.
De regeringsleiders en staatshoofden hebben in dit kader, vergelijkbaar
met het oorspronkelijke ESM verdrag, tevens de bereidheid uitgesproken
om de inleg van het volgestort kapitaal te versnellen indien blijkt dat dit
noodzakelijk is om de ratio tussen het volgestort kapitaal en de aangegane
verplichtingen van het ESM op 15% te behouden. Een versnelde inleg kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

4

ook nodig zijn om een gecombineerde, effectieve leningencapaciteit van
500 miljard euro te garanderen.
Met betrekking tot de besluitvormingsprocedure van het ESM is besloten
dat in eventuele noodsituaties, wanneer de Europese Commissie en de
ECB concluderen dat de financiële en economische houdbaarheid van de
eurozone wordt bedreigd, de mogelijkheid bestaat dat er met een
gekwalificeerde meerderheid van 85% besloten kan worden tot het
verlenen van financiële steun in plaats van op basis van onderlinge
overeenstemming. Dit onder voorbehoud van bevestiging door het Finse
parlement alwaar nog expliciet wordt nagegaan of deze noodprocedure
juridisch verenigbaar is met de Finse grondwet. De Nederlandse regering
acht een dergelijke noodprocedure gewenst om de effectiviteit van het
noodfonds te waarborgen. Eventuele ophoging van het maatschappelijk
kapitaal van het ESM zal gepaard gaan met parlementaire goedkeuring en
geen afbreuk doen aan het budgetrecht van de Kamer.
De staatshoofden en regeringsleiders hebben tevens gesproken over de
wijze waarop in het ESM verdrag de betrokkenheid van de private sector
(PSI) wordt vormgegeven. Daarbij is benadrukt dat PSI strikt conform de
IMF praktijk wordt toegepast. Dit uitgangspunt zal als zodanig zijn
weerslag vinden in het ESM Verdrag. Het kabinet heeft dit steeds
gesteund omdat daarmee wordt aangesloten bij de internationaal
gangbare praktijk van het IMF. Aan de hand van een schuldhoudbaarheidsanalyse stelt het IMF de ernst van het schuldenprobleem vast. Bij
solvabiliteitsproblemen en een onhoudbare schuld is betrokkenheid van
onder andere de private sector benodigd om de schuldhoudbaarheid te
herstellen. In de verklaring van de regeringsleiders en staatshoofden
wordt tevens verklaard dat Griekenland een uniek en exceptioneel geval
is. Het kabinet hecht er aan om te benadrukken dat Griekenland in die zin
een uniek en exceptioneel geval is omdat het uitzonderlijk is dat een
euroland en hoog inkomensland een dusdanig solvabiliteitsprobleem
kent.
• IMF middelenuitbreiding
De regeringsleiders en staatshoofden zijn voornemens tot 200 miljard
euro aan bilaterale leningen aan het IMF beschikbaar te stellen, mede op
aandringen van Nederland. De niet-eurolanden in de EU zullen hieraan
ook een bijdrage leveren. De Nederlandse regering heeft altijd aangedrongen op de betrokkenheid van het IMF zowel in technische als
financiële zin bij het oplossen van de schuldencrisis. Deze bijdragen zullen
binnen 10 dagen worden bevestigd. De additionele middelen moeten het
IMF in staat stellen om de crisis het hoofd te bieden. De regeringsleiders
en staatshoofden hebben aangegeven uit te kijken naar parallelle
contributies van andere niet-EU landen.
DNB zal voor het Nederlandse aandeel hierin een bilaterale leenovereenkomst afsluiten met het IMF. De Nederlandse Staat zal tegelijkertijd de
staatsgarantie aan DNB ten behoeve van het IMF verhogen. DNB kan deze
garantie alleen inroepen in het geval het IMF niet aan zijn verplichtingen
kan voldoen, hetgeen onder meer door de preferred creditor status van
het IMF niet in de lijn der verwachting ligt. De verhoging van de staatsgarantie aan DNB wordt op korte termijn separaat ter goedkeuring aan de
Kamer voorgelegd.
Europese Raad 9 december

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Op vrijdag begon de vergadering van de Europese Raad met een
toespraak van de voorzitter van het Europees Parlement (EP), de heer
Jerzy Buzek (zie bijlage)1. De conclusies over groei alsmede over energie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

5

werden zonder discussie aangenomen.
Schengen
De Europese Raad heeft de Raad opgeroepen het besluit betreffende de
toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het Schengengebied zo spoedig
mogelijk vast te stellen. Indien nodig, zal de Europese Raad in maart 2012
op dit onderwerp terugkomen. De minister-president heeft duidelijk
gemaakt dat er voor Nederland tenminste twee positieve CVM-rapportages moeten liggen om akkoord te kunnen gaan. Er bestaat bij de Europese
Raad geen misverstand over het Nederlands standpunt.
Uitbreiding
• Kroatië
In de marge van de Europese Raad werd op 9 december het toetredingsverdrag met Kroatië getekend. Verschillende sprekers benadrukten de
grote vooruitgang die Kroatië de laatste jaren heeft geboekt bij het
doorvoeren van politieke en economische hervormingen.
De indicatieve toetredingsdatum van Kroatië is 1 juli 2013. De definitieve
toetredingsdatum is afhankelijk van de nationale goedkeuringen van het
toetredingsverdrag. De Raad zal toezien op implementatie van de
hervormingen, in het bijzonder op het vlak van de rechterlijke macht en
fundamentele rechten via versterkt toezicht door de Commissie tussen nu
en daadwerkelijke toetreding. In Kroatië vindt naar verwachting in het
begin van 2012 een referendum plaats over EU-toetreding. Als gevolg van
de ondertekening van het toetredingsverdrag neemt Kroatië vanaf
vandaag als waarnemer deel aan vergaderingen van de Raad.
• Montenegro
De Europese Raad nam het principebesluit om de toetredingsonderhandelingen met Montenegro te openen. De Europese Commissie is gevraagd
een onderhandelingsraamwerk op te stellen, waarin ook de nieuwe en
verscherpte methodiek voor de onderhandelingshoofdstukken 23
(rechtstaat, fundamentele vrijheden) en 24 (justitie, vrijheid, veiligheid) zal
zijn verankerd. De daadwerkelijke onderhandelingen met Montenegro
zullen pas in juni 2012 starten. De Europese Commissie zal in de eerste
helft van 2012 een nader rapport opstellen over de voortgang die
Montenegro heeft geboekt bij het verder opbouwen van de track record
op het gebied van rechtsstaat (fundamentele rechten, strijd tegen
corruptie en georganiseerde misdaad).
• Servië
De Europese Raad heeft de Raad Algemene Zaken gevraagd in februari
een oordeel te vellen over de vraag of Servië een geloofwaardige inzet is
blijven tonen en verdere vooruitgang heeft geboekt in de dialoog met
Kosovo (te goeder trouw uitvoeren van afspraken die eerder zijn gemaakt,
onder meer over het geïntegreerd grensbeheer) en actief is blijven
meewerken met de EU-missie in Kosovo (EULEX) en KFOR. In het licht
van die analyse zal de Raad in februari 2012 een besluit nemen over het
verlenen van de status van kandidaat-lidstaat aan Servië, dat in maart
door de Europese Raad zal worden bekrachtigd.
Buitenlands beleid
De Europese Raad herhaalde zijn zorgen over het Iraanse nucleaire
programma en riep de Raad op het werk aan extra sancties tegen Iran in
januari a.s. af te ronden. De Europese Raad wees erop dat alle leden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

6

de VN Veiligheidsraad nu snel hun verantwoordelijkheid moeten nemen in
relatie tot de situatie in Syrië.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 602

7