Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 232

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 november 2016
Bij een verhandeling over de onderwijsarbeidsmarkt past in de eerste
plaats waardering voor de ruim 230 duizend vrouwen en mannen die 160
duizend fulltime banen voor leraren vervullen op de scholen voor primair
onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.
Een goed functionerende arbeidsmarkt voor leraren is van groot belang
voor het onderwijs. Deze brief bevat een overzicht van de huidige
arbeidsmarkt voor leraren in deze sectoren. In de bijlage vindt u meer
gedetailleerde informatie. Tevens zijn daar verwijzingen naar de rapporten
te vinden die ten grondslag liggen aan de meest recente gegevens. Deze
rapporten worden tegelijk met deze brief openbaar gemaakt.
De arbeidsmarkt voor leraren is zeer divers, waarbij de ontwikkelingen per
sector verschillen. In het primair onderwijs is het de laatste jaren vooral
voor jonge leraren lastig geweest een (vaste) baan te vinden, met name in
de krimpregio’s. Deze situatie lijkt nu voorbij en de komende jaren zullen
in het primair onderwijs naar verwachting meer leraren nodig zijn dan er
nu beschikbaar zijn. Hierbij is nog wel steeds sprake van regionale
verschillen.
Voor het voortgezet onderwijs geldt dat er sprake is van verschillende
tekortvakken waarvoor het moeilijker is leraren te vinden. Voor de vakken
met de grootste tekorten lijkt deze situatie voorlopig zo voort te duren.
Voor de andere vakken geldt dat er de komende jaren uiteindelijk vrijwel
geen tekorten meer zullen zijn.
Het middelbaar beroepsonderwijs heeft veel instroom van docenten op
latere leeftijd vanuit de reguliere arbeidsmarkt. Deze zogenaamde
zijinstroom leidt tot een gemiddeld hogere leeftijd van het lerarenbestand,
dat daardoor de laatste jaren dan ook relatief meer vergrijsde. De in
verhouding beperkte instroom van jonge docenten afkomstig van
lerarenopleidingen, met name voor de technische vakken, speelt hier ook

kst-27923-232
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

1

een belangrijke rol. Dit betekent dat verhoudingsgewijs veel leraren de
komende jaren met pensioen zullen gaan. Er worden de komende echter
jaren nog geen grote problemen verwacht, met als mogelijke uitzondering
leraren voor technische beroepsgerichte vakken.
Hoewel de situatie per sector verschilt, kan worden geconstateerd dat met
name het primair onderwijs binnen afzienbare tijd te maken kan krijgen
met tekorten aan voldoende gekwalificeerd personeel. Dit vraagstuk heeft
er toe geleid dat uw Kamer de regering onlangs heeft verzocht om vóór
15 februari 2017 te komen met een plan van aanpak voor het voorkomen
van tekorten in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs.1
In reactie op dit verzoek heeft de Staatssecretaris aangegeven dat dit een
krap tijdpad is, maar dat wij onze uiterste best doen om voor dit tijdstip
het plan van aanpak in te dienen. In de derde voortgangsrapportage
Lerarenagenda, die u tegelijkertijd met deze brief ontvangt, wordt kort
ingegaan op de totstandkoming van dit plan. Wij hechten daarbij aan
draagvlak voor het plan van aanpak lerarentekort bij direct betrokken
partijen zoals de sectorraden en de bonden. Vanzelfsprekend zal het plan
van aanpak lerarentekort voortborduren op in de Lerarenagenda
benoemde thema’s en beleid dat reeds in ontwikkeling is. Vanwege het
stadium waarin het proces zich bevindt, gaan we in deze brief nog niet
uitgebreid in op de mogelijke oplossingsrichtingen. Wel wordt in deze
brief een doorkijkje gegeven waaraan hierbij gedacht kan worden. Gezien
het geraamde tekort in het primair onderwijs is voor deze sector een
aantal mogelijke scenario’s globaal verkend en op hun effect doorgerekend. Bij de opstelling van het plan van aanpak worden deze scenario’s,
maar mogelijk ook andere, betrokken.
Primair onderwijs
Hieronder worden de meest relevante kenmerken en (kwantitatieve)
ontwikkelingen beschreven ten aanzien van de onderwijsarbeidsmarkt in
het primair onderwijs. Wat deze kenmerken en ontwikkelingen gemeen
hebben, is dat ze wijzen in de richting van een krapper wordende
arbeidsmarkt voor het basisonderwijs. Hierbij is wel sprake van de nodige
regionale verschillen.
Meer afgestudeerden vinden een baan in het onderwijs
Vooral de leerlingendalingen van de afgelopen jaren hebben er tot voor
kort voor gezorgd dat de arbeidsmarkt in de regio’s buiten de Randstad
minder gunstig is geweest voor afgestudeerden van de pabo’s, al vond
nog altijd een ruime meerderheid werk in het onderwijs. Wel gaat het hier
vaak om een tijdelijke en/of invalbaan.
Het herstel lijkt ingezet. Van de in 2015 afgestudeerde leraren van de pabo
heeft 86 procent na een half jaar een baan in het onderwijs. Dat was bij
het cohort 2013 83 procent. In de loop der jaren na het afstuderen blijft het
aandeel personen met een onderwijsbaan binnen alle cohorten afgestudeerden nagenoeg stabiel. Een deel van de afgestudeerden die in het
onderwijs gaan werken stroomt (tijdelijk) uit en een deel stroomt pas later
in.
In krimpregio’s de minste vacatures
Het herstel van de arbeidsmarkt blijkt ook uit de ontwikkeling van het
aantal vacatures. In het po was het aantal vacatures in juni 2016 (de
belangrijkste wervingsmaand) voor de tweede maal aanzienlijk hoger dan
1

Kamerstuk 34 458, nr. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

2

in juni van het vorige jaar.2 De meeste vacatures voor leraren bevonden
zich in het westen van het land. In het noorden van het land waren er de
minste vacatures voor leraren. Voor veel afgestudeerden in krimpregio’s
viel het de afgelopen jaren niet mee om een baan in de eigen (of
omliggende) provincie te vinden. Een deel van deze afgestudeerden is
voor een onderwijsbaan verhuisd naar een andere regio. Zo heeft van de
ruim 1.700 afgestudeerden uit Groningen in de periode 2008–2013
ongeveer 19 procent een jaar na het afstuderen een baan op een school
buiten de eigen en omringende provincies. Van de ongeveer 2.200
pabo-afgestudeerden in die periode in Limburg is 12 procent voor een
baan uit de regio vertrokken.
Directievacatures zijn populair
Voor de vervulling van directievacatures in het primair onderwijs is nog
steeds veel animo. In ongeveer de helft van de gevallen melden zich meer
dan dertig kandidaten. Dat komt goed uit, aangezien de komende tien jaar
de helft van de schoolleiders de pensioengerechtigde leeftijd zal bereiken.
Vermeldenswaardig is dat inmiddels het aantal vrouwelijke schoolleiders
voor het eerst het aantal mannelijke overtreft.
Meer vraag naar leraren in de nabij toekomst
De leerlingdaling in het primair onderwijs zal de komende jaren minder
sterk zijn dan in de afgelopen jaren. Na 2020 wordt weer een stijgende
trend voorzien, die zich in de jaren daarna gaat doorzetten. Hierdoor zal de
arbeidsmarkt voor leraren door heel Nederland gaan aantrekken.
Daarnaast gaan de komende jaren veel leraren met pensioen. Door het
verhogen van de pensioenleeftijd en het langer doorwerken van veel
leraren, was dit enkele jaren uitgesteld. Het aantal afgestudeerden van de
pabo’s is de afgelopen jaren gedaald. Nu de arbeidsmarkt weer aantrekt is
deze belangrijkste bron van nieuwe instroom de komende jaren meer
nodig dan voorheen.
In opdracht van het ministerie uitgevoerde arbeidsmarktramingen
voorspellen in het po, zonder veranderingen in de (conjuncturele)
omstandigheden, in 2020 een tekort van 4.000 fte aan leraren en schoolleiders (ongeveer 4 procent).3 Bij de ramingen zijn overigens verschillende
varianten gemaakt afhankelijk van de economische ontwikkelingen. Hier
gaan we uit van de meest realistische raming (met de meest voorspoedige economische ontwikkeling), wat voor het onderwijs betekent dat
de concurrentie van andere sectoren relatief groot is. Het verwachte tekort
zal in de jaren na 2020 eveneens in onveranderde omstandigheden,
volgens deze ramingen verder toenemen. Voordat kort wordt ingegaan op
welke wijze we hier met behulp van het genoemde plan van aanpak op in
kunnen spelen, volgt onderstaand een nadere analyses van zaken die met
dit tekort te maken hebben: regionale verschillen, het speciaal onderwijs,
ontwikkeling van het aantal WW’ers en de pabo’s.
Regionale verschillen in vacaturedruk
In het grootste deel van Nederland is er in 2016 nog nauwelijks
vacaturedruk waar te nemen. Alleen in de grote steden is er enige
vacaturedruk. In 2020 zal deze situatie volgens de ramingen anders zijn.
Naar verwachting is er in de regio’s waar een groei in het aantal leerlingen
plaatsvindt (met name in de grote steden) in 2020 een gemiddeld
2
3

Regioplan, Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2015–2016. Amsterdam 2016.
CentERdata, De toekomstige arbeidsmarkt voor personeel in po, vo en mbo 2015–2025, update
november 2016. Tilburg 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

3

percentage onvervulde vraag van 6,1 procent van de totale werkgelegenheid voor leraren. Aan de andere kant van het spectrum zijn er ook
regio’s die met een aanzienlijke leerlingdaling te maken hebben. Daar
wordt in 2020 een percentage onvervulde vraag van 3,7 procent verwacht.
Al zullen er verschillen tussen regio’s blijven bestaan, de vacaturedruk zal
naar verwachting overal toenemen.
Personeelsbezetting (voortgezet) speciaal onderwijs
Naar aanleiding van een motie van het Kamerlid Bruins over mogelijke
knelpunten in de personeelsbezetting van het (voortgezet) speciaal
onderwijs is onderzocht of deze zich voordoen.4 Op grond van de
ontwikkelingen in de in- en uitstroom van leraren in het (voortgezet)
speciaal onderwijs tussen 2010 en 2015, verwachten wij voor de nabije
toekomst geen grote knelpunten. Hoewel de uitstroom van leraren uit het
(voortgezet) speciaal onderwijs groter is dan de instroom van leraren, is
deze in lijn met de daling van het aantal leerlingen in het (voortgezet)
speciaal onderwijs. De instroom van leraren vanuit het (voortgezet)
speciaal naar het regulier onderwijs is in de afgelopen jaren stabiel
gebleven.
De WW-uitkeringen nemen nog toe
Het aantal WW-uitkeringen blijft vooralsnog stijgen. De grootste groep
lopende WW-uitkeringen bij personeel in het basisonderwijs doet zich
voor bij de hogere leeftijdsgroepen (55+). Deze personen hebben vaak
langjarige rechten en vinden ook lastiger een nieuwe baan. Wij zullen in
overleg met sociale partners, als onderdeel van het plan van aanpak
lerarentekort, nagaan wat de mogelijkheden zijn om deze groep meer te
betrekken bij de onderwijsarbeidsmarkt. De WW’ers zijn als onderdeel van
de «stille reserve» opgenomen in het ramingsmodel dat de tekorten
voorspelt.
Ontwikkelingen pabo5
Met ingang van 2015–2016 gelden er bijzondere nadere vooropleidingseisen voor de pabo, waardoor niet elke mbo-of vo-leerling zomaar kan
doorstromen naar deze opleiding. Ook al was voorzien dat door de
nieuwe toelatingseisen de instroom in de pabo zou dalen, is de uiteindelijke instroomdaling van 32 procent in 2015 ten opzichte van het jaar
daarvoor wel een punt van zorg. Zeker omdat bepaalde groepen, zoals
Nederlanders met een niet-westerse achtergrond en mbo’ers, in deze
daling oververtegenwoordigd zijn. De diversiteit op de pabo ten aanzien
van achtergrond, vooropleiding en sekse, heeft volop onze aandacht. In de
Voortgangsrapportage Lerarenagenda wordt hier verder op ingegaan en
het punt komt terug in het toegezegde plan van aanpak lerarentekort. Een
grote daling in de instroom betekent echter niet bij voorbaat een
vergelijkbare daling in de uitstroom, omdat de verwachting is dat minder
studenten tijdens de vierjarige opleiding zullen afhaken. De uitstroom van
gediplomeerden uit de pabo is in de jaren voorafgaand aan de invoering
van de toelatingseisen een punt van aandacht geweest.
Officiële cijfers over uitval uit en doorstroom binnen de pabo zijn in het
voorjaar 2017 bekend. Naar het zich laat aanzien, zo geven de pabo’s aan,
was er afgelopen jaar sprake van minder uitval onder eerstejaarsstu4
5

Kamerstuk 31 497, nr. 192
Met onderstaande gegevens wordt voldaan aan een toezegging van de Minister in een plenair
debat op 1-6-2016 (Handelingen II 2015/16, nr. 90, item 5) en een toezegging van de Minister en
Staatssecretaris in een AO op 18-11-2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

4

denten dan voorgaande jaren. Wanneer er toch nog sprake is van uitval,
komt dit vaak door een verkeerd beroepsbeeld. De uitval op basis van het
niet halen van verplichte taal- en rekentoetsen in het eerste jaar, lijkt (fors)
te zijn afgenomen.
In het huidige studiejaar lijkt de instroom in de pabo weer enigszins te zijn
toegenomen. Volgens de Vereniging Hogescholen geven de voorlopige
instroomcijfers een stijging aan van 8 tot 10 procent. De definitieve cijfers
hierover zijn in januari 2017 beschikbaar. Ook deze gegevens worden
meegenomen in het op te stellen plan van aanpak.
Doorrekening scenario’s tegengaan tekorten6
Zoals aan uw Kamer is toegezegd in de vorige Arbeidsmarktbrief zijn
nadere analyses met het ramingsmodel gedaan naar de verwachte
tekorten.7 In de bijlagen zijn scenario’s uitgewerkt waaruit kan worden
afgeleid hoe verschillende ontwikkelingen van invloed kunnen zijn op de
verwachte tekorten
In het eerste scenario is gekeken in welke mate een groter aantal
studenten op de pabo’s, een hoger studierendement en een hogere
instroom van afgestudeerden in het onderwijs, een bijdrage kunnen
leveren aan het voorkomen van het geraamde tekort. In tweede scenario
is gekeken naar het intensiever aanboren van de stille reserve (mensen
met een pabo-diploma die niet in het onderwijs werken en WW-ers). Het
derde scenario kijkt naar het effect van het beter vasthouden van starters
en ander zittend personeel en het verhogen van de deeltijdfactor van
werknemers. Het vierde en laatste scenario kijkt in hoeverre veranderingen in de leerling-leraar ratio van invloed zijn op de vraag naar
onderwijspersoneel.
Met ieder scenario op zich kan een behoorlijke afname van de tekorten
worden bereik. Uit de doorrekeningen blijkt dat als bijvoorbeeld het
aanbod uit de stille reserve toeneemt, of de baanomvang van leraren
toeneemt, een aanzienlijke vergroting van het aanbod van leraren kan
plaatsvinden. Geen van de scenario’s is op zichzelf afdoende om de nu
geraamde tekorten op te lossen. Maar het is logisch dat er bij het beleid
niet op één scenario wordt geconcentreerd. Wat de scenario’s verder laten
zien is dat wanneer met het beleid wordt ingezet op een breder scala van
mogelijkheden (zoals verhoging in- en uitstroom pabo, benutting stille
reserves, vasthouden van starters en verhoging van de deeltijdfactor) er
een substantiële bijdrage kan worden geleverd aan de oplossing van het
voor de komende jaren voorspelde tekort. Een dergelijke brede en
gecombineerde benadering zal dan ook de basis vormen voor het op te
stellen plan van aanpak lerarentekort. Dit plan blijft echter niet beperkt tot
de hiervoor beschreven scenario’s. Ook andere aspecten genoemd in de
motie Grasshoff/Ypma komen daarbij aan de orde zoals het verbeteren
van het carrièreperspectief.
Voortgezet onderwijs
Na groei nu afvlakking van de werkgelegenheid
De afgelopen jaren is de werkgelegenheid in het voortgezet onderwijs
gegroeid, maar deze groei lijkt nu af te vlakken. Wel zijn het afgelopen
schooljaar meer vacatures voor leraren ontstaan dan het jaar daarvoor. De
meeste vacatures voor leraren zijn in het westen van het land (62 procent).
In het noorden zijn er het minste vacatures (5 procent). Dit heeft deels te
6
7

CentERdata, Uitkomsten scenario’s po met Mirror. Tilburg 2016.
Kamerstuk 27 923, nr. 210

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

5

maken met de bevolkingsdichtheid van deze regio’s. De vacatures zijn
vooral voor de vakken: Vreemde talen (met name Engels), Wiskunde/
Rekenen, Nederlands, overige exacte vakken (Natuurkunde, Scheikunde).
Het aandeel afgestudeerden aan de lerarenopleidingen dat een baan heeft
in het vo is het laatste jaar toegenomen. Van de in 2014 afgestudeerden
van de lerarenopleidingen vo en mbo (hbo en wo) heeft 81 procent na een
half jaar een baan in het onderwijs, tegenover 70 procent bij het cohort
2013. Dit percentage ligt het hoogst bij de exacte en economische vakken.
Minder tekorten dan in het verleden verwacht
De verminderde leerlingaantallen die we de afgelopen jaren hebben
meegemaakt in het po worden nu zichtbaar in het vo. Voor de komende
tien jaar wordt een aanzienlijke daling verwacht van vo-leerlingen en
daarmee ook een afnemende behoefte aan leraren. Dit valt samen met het
fenomeen dat leraren gemiddeld langer doorwerken dan voorheen. De
uitstroom aan gepensioneerden, die al jaren was voorzien, valt daardoor
deels samen met de verminderde vraag naar leraren. De piek in tekorten
is daarom minder hoog dan voorheen werd voorzien. De tekorten zullen
de komende jaren waarschijnlijk wel wat toenemen, vanwege de
aantrekkende concurrentie van andere werkgevers op de arbeidsmarkt.
Vraag naar leraren blijft vooral per vak verschillen
Voor het voortgezet onderwijs geldt dat er nauwelijks regionale
verschillen zijn in de vacaturedruk. In 2016 is er overal sprake van een
matige vacaturedruk en in 2020 zal dat naar verwachting ook zo zijn.
Problemen met moeilijk te vinden onderwijspersoneel zijn in het
voortgezet onderwijs niet alle vakken gelijk. De vakken waarin nu al de
hoogste vacaturedruk is zullen de komende jaren alleen maar een hogere
vacaturedruk krijgen. Dit terwijl voor de vakken waar de vacaturedruk wat
lager is, deze vrijwel geheel zal verdwijnen.
Het plan van aanpak lerarentekort richt zich ook op de tekortvakken in het
voortgezet onderwijs. Om (toekomstige) lerarentekorten tegen te gaan
worden nu al maatregelen genomen om de instroom in het beroep te
verhogen, de carrièremogelijkheden te verbeteren en de uitstroom te
beperken. De instroom wordt onder andere bevorderd door de
zij-instroomregeling, het «Onderwijstraineeship», het excellentieprogramma «Eerst de Klas» en de tegemoetkoming studiekosten onderwijs
gericht op studenten in de tekortvakken. Om de doorstroom te bevorderen
ontvangen schoolbesturen geld om de functiemix te realiseren. Ook
ontvangen zij middelen om professionalisering van docenten te stimuleren en ondersteunen. De gedifferentieerde carrièrepaden bieden een
blijvende uitdaging voor de leraar om te groeien in kennis, vaardigheden
en salaris. Een uitdagend en aantrekkelijk beroep is de beste remedie
tegen vroegtijdige uitstroom.
Middelbaar beroepsonderwijs
Veel uitwisseling tussen onderwijs en beroepspraktijk
De arbeidsmarkt binnen het mbo kenmerkt zich door meer openheid dan
de arbeidsmarkten voor po en vo. Belangrijke redenen hiervoor zijn dat er
voor een deel van de mbo-opleidingen geen specifieke lerarenopleiding is
en dat er veel meer uitwisseling is tussen onderwijs en de beroepspraktijk.
De afgelopen jaren is er sprake geweest van leerlingendalingen, maar
door een verschuiving van deelname aan het BBL naar het BOL is er meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

6

fte leraar per leerling nodig. Daardoor is het aantal benodigde fte aan
leraren licht toegenomen.
Mogelijke tekorten en leraren van buiten de sector
Vooralsnog ziet het er naar uit dat het mbo de komende jaren niet bij alle
vakken probleemloos kan voorzien in de benodigde leraren. Waarschijnlijk
zullen voor de specialistische technische vakken problemen ontstaan,
alsmede voor tekortvakken uit het vo die ook in het mbo gegeven worden
(Vreemde talen, Wiskunde/Rekenen, overige exacte vakken (Natuurkunde,
Scheikunde)). Tevens geldt dat het mbo, veel meer dan het po en het vo,
zal moeten concurreren op de arbeidsmarkt, zeker nu de economie begint
aan te trekken.
Het afgelopen schooljaar waren er aanzienlijk meer vacatures in het mbo
dan het jaar daarvoor. In het mbo waren vooral vacatures voor leraren
Nederlands en vreemde talen (met name Engels), Zorg en Welzijn en
Wiskunde/Rekenen. Ongeveer een kwart van de nieuw aangenomen
docenten was daarvoor werkzaam buiten het onderwijs.
Komende jaren grote uitstroom oudere docenten
Omdat veel mbo leraren al een carrière in een andere arbeidsmarktsector
achter de rug hebben, is de gemiddelde leeftijd, in vergelijking met het po
en het vo, relatief hoog. In 2014 was 39 procent van het onderwijsgevend
personeel in het mbo ouder dan 55 jaar (in 2008 was dat nog maar 31
procent). Dit betekent dat er op termijn veel docenten uitstromen. De
vraag naar nieuwe leraren zal tot 2019 naar verwachting ongeveer gelijk
blijven, waarna een daling op zal treden, voornamelijk door een afname
van het aantal leerlingen. Door de uitstroom van gepensioneerden in de
komende jaren zal de vraag naar docenten op termijn weer stijgen.
De instroom in de technische/beroepsgerichte lerarenopleidingen is met
ruim de helft afgenomen tussen 2002 en 2015. Dit heeft uiteraard
gevolgen gehad voor het aantal gediplomeerden. Dit zal de komende
jaren een specifiek punt van aandacht voor het mbo zijn. Ook op dit aspect
zal het plan van aanpak lerarentekort in gaan. Een positieve ontwikkeling
is dat het aantal deelnemers aan een gesubsidieerd zij-instroomtraject
voor leraren in het mbo is toegenomen van 305 in 2010 tot 364 in 2015.
Tot slot
De onderwijsarbeidsmarkt kan en moet een baan bieden aan mensen met
een arbeidsbeperking. Dat is in overeenstemming met de banenafspraak,
waarmee 25.000 banen in 2025 in de overheids- en onderwijssector
gerealiseerd moeten worden.8 Uit de meting die op 13 juli door het
Ministerie van SZW naar de Tweede Kamer is gestuurd, blijkt dat de
overheids- en onderwijssector als geheel de doelstelling voor 2015 heeft
gehaald. Voor de concrete uitwerking worden overheids- en onderwijswerkgevers actief benaderd. Daarbij is gebleken dat de sectoren po en vo
nog achterlopen. De PO-Raad en de VO-raad ondernemen daarom diverse
acties om het aantal banen binnen de sector te verhogen: het uitwerken
van business cases, het verstrekken van informatie op de website en het
organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten en leercirkels. Daarnaast

8

Afspraak uit het Sociaal Akkoord om 125.000 banen voor mensen met een arbeidsbeperking te
creëren. De markt is verantwoordelijk voor 100.000 banen en de overheid en onderwijs voor
25.000 banen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

7

brengen we op dit moment – in samenwerking met de PO-Raad – de
participatiemogelijkheden in beeld. Deze kunnen als voorbeeld dienen om
mensen uit de doelgroep in dienst te nemen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 923, nr. 232

8