Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1876
Vragen van het lid Bisschop (SGP) aan de Minister voor Justitie en Veiligheid
over het bericht «Bijna kwart jongere Nederlanders twijfelt aan Holocaust»
(ingezonden 26 januari 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs (ontvangen
16 maart 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 1570.
Vraag 1
Bent u bekend met de inhoud van het bericht «Bijna kwart jongere Nederlanders twijfelt aan Holocaust»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de bevindingen van het onderzoek van de Claims
Conference over de kennis en het bewustzijn over de Holocaust onder
Nederlanders?
Antwoord 2
Ik ben geschokt over het gebrek aan kennis van de ondervraagde Nederlanders. De gruwelijkheden van de Holocaust mogen, ook meer dan 75 jaar na
dato, onder nieuwe generaties, niet vergeten worden.
Vraag 3
Zijn de uitkomsten van het onderzoek vergelijkbaar met eerdere onderzoeken
met dit onderwerp?
Antwoord 3
Er is mij geen onderzoek bekend dat precies hetzelfde onderzocht heeft.
Desalniettemin stel ik vast dat er in de wetenschap reacties zijn die duiden op
herkenning van het beeld dat uit het Claims Conference onderzoek komt;

1

ah-tk-20222023-1876
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Reformatorisch Dagblad, 25 januari 2023, «Bijna kwart jongere Nederlanders twijfelt aan
Holocaust», https://www.rd.nl/artikel/1006537-bijna-kwart-jongere-nederlanders-twijfelt-aanholocaust

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

meerdere onderzoeken laten zien dat er een tekort is aan kennis en bewustzijn. Bijvoorbeeld het onderzoek «Oorlog in de klas» van de historicus Marc
van Berkel, dat in opdracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport is uitgevoerd. Daarin wordt geconcludeerd dat de kennis
onder jongeren van de Holocaust en de aanloop tot de Holocaust klein is en
afneemt.
Vraag 4
Bent u bereid aanvullend onderzoek uit te laten voeren naar de kennis en het
bewustzijn van minderjarigen en de oorzaken van het verminderde bewustzijn
en afnemende kennis omtrent dit onderwerp?
Antwoord 4
Verschillende onderzoeken laten reeds zien dat er een tekort is aan kennis van
en bewustzijn over de Holocaust onder minderjarigen. Ik acht het effectief om
vooral direct in te zetten op verdere kennisvergroting onder deze groep. Dat
gebeurt onder andere via het onderwijs. In mijn antwoord op vraag 5 ga ik
hier verder op in.
Verder heeft de Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding oktober
vorig jaar zijn Werkplan gepresenteerd. Onderdeel van dat plan (p. 14) is het
stimuleren van onderwijs over de Holocaust.
Vraag 5
Deelt u de mening dat met name de resultaten onder jongere respondenten
schokkend zijn en vragen om goede educatie op scholen over dit onderwerp?
Antwoord 5
Ik vind de resultaten onder alle leeftijdsgroepen zorgelijk. Iedereen, jong en
oud, mag verondersteld worden gedurende hun leven te hebben gehoord
over de Holocaust en feiten daarover.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs heeft, als uitwerking van de
motie Ellian/Segers2 (die oproept om de persoonlijke verhalen van overlevenden en nabestaanden van de Holocaust een structurele plek te geven in het
onderwijs) en het amendement Ellian/Segers3, besloten om de stichting Na
de Oorlog een eenjarige subsidie toe te kennen4. Na de Oorlog leidt
gastsprekers op die op professionele wijze met leerlingen in het primair en
voortgezet onderwijs hun oorlogsverhaal delen en maakt matches tussen
scholen en gastsprekers. Met deze middelen kunnen zij hun netwerk aan
gastsprekers uitbreiden en verder professionaliseren. Zo komt de Minister
voor Primair en Voortgezet Onderwijs tegemoet aan de wens van de Kamer
om deze persoonlijke verhalen een structurele plek te geven in het onderwijs.
Voor jongeren is het vooral belangrijk, zeker nu de verschrikkelijke gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog steeds verder in het verleden komen te
liggen, dat die informatie hen op school wordt aangereikt. In het onderwijs
wordt volop aandacht besteed aan de Tweede Wereldoorlog, Holocaust en de
Jodenvervolging. Deze onderwerpen zijn verplicht onderdeel van het
curriculum voor alle leerlingen in primair en voortgezet onderwijs en worden
regelmatig besproken in mbo-burgerschapslessen.
Daarnaast is in 2021 de burgerschapsopdracht aan scholen in het funderend
onderwijs aangescherpt. Daarin moeten scholen leerlingen kennis van en
respect voor de basiswaarden van de democratische rechtstaat bijbrengen.
Die basiswaarden zijn vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Ook moeten
scholen leerlingen sociale en maatschappelijke competenties bijbrengen, en
zelf als oefenplaats hiervoor fungeren. De Inspectie houdt hier sinds dit
schooljaar ook toezicht op. Scholen kunnen ondersteuning aanvragen bij het
in 2022 opgerichte Expertisepunt Burgerschap (EB). Het EB ondersteunt
scholen in het funderend onderwijs en het mbo met voorlichting, praktische
handvatten en trainingen om het burgerschapsonderwijs vorm te geven.

2

Kamerstuk 36 200-VIII, nr. 108
Kamerstuk 36 200-VIII, nr. 57
4
Zie https://www.nadeoorlog.nl/
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 6
Bent u bereid om de overige aanbevelingen van de Nationaal Coördinator
Antisemitismebestrijding (NCAB) op te volgen om het bewustzijn onder de
Nederlandse bevolking te vergroten rondom dit onderwerp?
Antwoord 6
Het kabinet onderschrijft het werk van de Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding. De Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding
stimuleert, jaagt aan, adviseert en agendeert. Hij voert gesprekken met
relevante actoren, binnen en buiten de overheid. Het bewustzijn over de
Holocaust onder de Nederlandse bevolking is daarbij een belangrijk speerpunt. Het kabinet steunt de Nationaal Coördinator Antisemitisme Bestrijding
daarin en onderschrijft zijn adviezen over Holocaust-educatie en herdenking.
Vraag 7
Erkent u dat gebrek aan feitenkennis uiteindelijk kan leiden tot ontkenning
van de feiten en gebeurtenissen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog
hebben voorgedaan?
Antwoord 7
Ja. Daar waar de feitenkennis tekort schiet, kunnen alternatieve, niet op de
feiten gebaseerde verhalen ontstaan. Zeker op social media is er een risico
dat dergelijke verhalen zich vervolgens snel verspreiden en aanhang vinden.
Vraag 8
Wanneer wordt het verbod op expliciete ontkenning van de holocaust, waar
de SGP-fractie in juni 2021 reeds aandacht voor heeft gevraagd, geëffectueerd?5
Antwoord 8
Het wetsvoorstel zal naar verwachting voor de zomer van 2023 bij uw Kamer
worden ingediend.

5

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3996

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3