Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 420

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2013
Bijgaand doe ik u het verslag toekomen van de Informele Energieraad van
23 en 24 april 2013.
Tijdens een gezamenlijke lunch met de Europese ministers van energie en
milieu werd gesproken over het wettelijke raamwerk voor de post-2020
klimaat en energiedoelen. Een aantal lidstaten pleitte naast een bindend
doel voor CO2 ook voor een bindend doel voor hernieuwbare energie. Een
aantal andere lidstaten wilde alleen een doel voor CO2-reductie en
benadrukte vooral dat we oog moeten hebben voor de concurrentiekracht
van de EU. Daarnaast gaven meerdere lidstaten aan dat een hervorming
van het emissiehandelssysteem nodig is. De Commissie komt in het
najaar met een impact assessment, dat duidelijk moet maken wat de
interactie is tussen de verschillende Europese klimaat- en energiedoelen.
Daarnaast discussieerde de Informele Energieraad over de wijze waarop
consumenten beter in staat kunnen worden gesteld invloed uit te oefenen
op hun energierekening door de inzet van nieuwe technologieën, slimme
meters en slimme netten. Veel lidstaten legden, net als Nederland,
prioriteit bij de verdere ontwikkeling van de interne energiemarkt, de
volledige uitrol van slimme meters (met daarbij aandacht voor de privacy
van consumenten) en de uitwisseling van best practices tussen lidstaten.
De Informele Energieraad discussieerde over het effect van de winning
van onconventionele olie en gas (met name schaliegas) op de energieprijzen. Het voorzitterschap concludeerde dat het nog te vroeg is om
conclusies te trekken over de toekomstige rol van onconventionele olie en
onconventioneel gas in de Europese energievoorziening. Er zijn kansen,
zoals het versterken van de voorzieningszekerheid en de concurrentiekracht van de EU en het verminderen van de CO2 uitstoot (minder import
van kolen). Maar er zijn ook uitdagingen, zoals de mate van bevolkingsdichtheid, de veiligheid en publieke acceptatie. De Commissie doet,
evenals een aantal lidstaten, (nader) onderzoek.

kst-21501-33-420
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

1

Tevens sprak de Informele Energieraad over de implementatie van de
richtlijn energie-efficiëntie en het vinden van financiering daarvoor. De
lidstaten gaven aan zich bewust te zijn van de uitdagingen en de kansen.
De grootste uitdaging is het versoepelen van de toegang tot financiering
voor burgers en het MKB en het versimpelen van de procedures daarbij.
De grootste kansen worden volgens de lidstaten gecreëerd door het
uitwisselen van best-practices. Verschillende lidstaten gaven aan niets te
zien in een Europese one-size-fits-all oplossing.
Tenslotte discussieerde de Informele Energieraad over de economische
effecten van een toenemend aandeel hernieuwbare energie op de
elektriciteitsmarkt. Vrijwel alle lidstaten gaven aan dat meer marktintegratie de beste en goedkoopste oplossing is om meer stabiliteit in het
energiesysteem te krijgen. Meerdere lidstaten, waaronder Nederland,
hielden een pleidooi voor marktgeoriënteerde stimuleringsregimes voor
hernieuwbare energie. Het zogenaamde feed-in tarief systeem valt daar
niet onder omdat dit kan leiden tot negatieve prijzen. Het voorzitterschap
concludeerde dat een EU-brede benadering gewenst is, waarbij export
van hernieuwbare energie mogelijk is en kosten kunnen worden beheerst.
De eerstvolgende Energieraad vindt plaats op 7 juni 2013 te Luxemburg.
De minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

2

VERSLAG INFORMELE ENERGIERAAD 23-24 APRIL 2013
2030 klimaat- en energiebeleid
Tijdens een gezamenlijke lunch met de Europese ministers van energie en
milieu werd gesproken over het wettelijke raamwerk voor de post-2020
klimaat en energiedoelen. De Commissarissen Oettinger (Energie) en
Hedegaard (Klimaat) leidden de discussie in.
Commissaris Oettinger gaf aan een doel voor CO2-reductie te willen, maar
flexibel te zijn ten opzichte van de overige doelen. De Commissie
verwachtte pas over 2 of 3 jaar met een voorstel te komen over de
aanvullende doelen (nieuw Europees Parlement), niet perse in 2014.
Daarnaast gaf hij aan dat het vaststellen van de eerdere doelen ten tijde
van economische bloei zijn vastgesteld. Die context is nu veranderd.
Tenslotte sprak Commissaris Oettinger de hoop uit dat de lidstaten tot een
compromis kunnen komen, omdat we niet terug moeten vallen naar
gefragmenteerde markten.
Commissaris Hedegaard gaf aan dat een optimale interactie tussen de
doelen moet worden bereikt, maar dat tegelijkertijd duidelijkheid is
gewenst over het post-2020 beleid. Ze gaf aan dat de EU steeds afhankelijker wordt van olie-importen, terwijl de groene sector kansen voor de
werkgelegenheid biedt.
Een aantal lidstaten pleitte naast een bindend doel voor CO2-emissies ook
voor een bindend doel voor hernieuwbare energie. Een aantal andere
lidstaten wilde alleen een doel voor CO2-reductie en benadrukte vooral
dat we oog moeten hebben voor de concurrentiekracht van de EU.
Daarnaast gaven meerdere lidstaten aan dat een hervorming van het
emissiehandelssysteem nodig is.
Nederland gaf aan dat het groenboek een eerste belangrijke stap is om de
discussie over de doelen voor 2030 op gang te brengen en dat snelle
besluitvorming van belang is om investeringen te genereren, lock-ins te
vermijden en innovatie te stimuleren. Daarnaast gaf Nederland aan een
versterkt emissiehandelssysteem te willen dat zorgt voor minder
CO2-uitstoot en dat Nederland een kosteneffectieve aanpak wenst bij de
interactie van klimaat- en energiedoelen voor 2030.
De Commissie komt in het najaar met een impact assessment, dat
duidelijk moet maken wat de interactie is tussen de verschillende
Europese klimaat- en energiedoelen.
Interne energiemarkt; inzet slimme energie-infrastructuur en
nieuwe technologieën
De Informele Energieraad discussieerde over de wijze waarop consumenten beter in staat kunnen worden gesteld invloed uit te oefenen op
hun energierekening door de inzet van nieuwe technologieën, slimme
meters en slimme netten.
Commissaris Oettinger wees op het belang van het opstellen van een
Europese standaard voor de ontwikkeling van slimme netten. De positie
van de consument zou centraal moeten staan en energieconsumenten
moeten beter geïnformeerd worden. De constatering dat 18 lidstaten nog
steeds prijsregulering hanteren helpt niet bij het verwezenlijken van deze
plannen, aldus Commissaris Oettinger. Om voldoende draagvlak voor het
gebruik van nieuwe technologie bij consumenten te creëren is aandacht
voor de bescherming van persoonsgegevens vereist. Tot slot pleitte hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

3

voor het vastleggen van een streefdatum voor de volledige uitrol van
slimme meters binnen de EU.
Veel lidstaten legden, net als Nederland, prioriteit bij de verdere ontwikkeling van de interne energiemarkt, de volledige uitrol van slimme meters
en de uitwisseling van best practices tussen lidstaten. Daarnaast legden
lidstaten tijdens het debat de nadruk op het belang van het gebruik van
dynamische tarieven, de inzet van pilot projecten om inzicht te verkrijgen
in de kosteneffectiviteit van verschillende instrumenten en het openstellen
van de energiemarkt voor nieuwe spelers die een rol kunnen vervullen bij
de ontwikkeling van slimme netten. Tenslotte vroegen lidstaten aandacht
voor het informeren van consumenten over de voordelen van slimme
meters en voor het laag houden van de kosten.
Nederland wees op het belang van verdere ontwikkeling van de interne
energiemarkt waarin de consument centraal staat en consumenten een
impuls kunnen geven aan verdere innovatie van de energiemarkt. De inzet
van slimme meters en de ontwikkeling van slimme netten is daarbij
cruciaal. Deze transitie heeft echter tijd nodig. Eerst zou geëxperimenteerd
moeten worden met nieuwe business models zoals het gebruik van
dynamische tarieven. Daarnaast kan de uitwisseling van best practices
tussen lidstaten nuttig zijn. Tenslotte gaf Nederland aan het streven naar
een volledige uitrol van de slimme meters te steunen waarbij voldoende
aandacht moet worden besteed aan de privacy van consumenten.
Het voorzitterschap concludeerde dat waar het gaat om slimme netten de
technologische ontwikkelingen vooruitlopen op de beleidsontwikkelingen
en de regulering op dit terrein. Het zou goed zijn als overheden scherper
in beeld brengen welke rol zij kunnen spelen bij de ontwikkeling van
slimme netten en de introductie van nieuwe technologieën op de
energiemarkt. Daarbij is voldoende aandacht nodig voor modernisering
van distributienetten en bescherming van persoonsgegevens. Consumenten moeten beter worden voorgelicht over de toegevoegde waarde
van slimme meters en het gebruik ervan. De Commissie brengt in mei een
mededeling uit over energietechnologie en innovatie.
Effect van onconventionele olie en gas op de energieprijzen
De Informele Energieraad discussieerde over het effect van de winning
van onconventionele olie en gas (met name schaliegas) op de energieprijzen.
Commissaris Oettinger ging in op de revolutionaire ontwikkeling van
schaliegas in de Verenigde Staten die de afgelopen jaren het speelveld
aanzienlijk heeft gewijzigd. Volgens de Commissaris is het van belang dat
de lidstaten een open houding hanteren. Schaliegas biedt kansen voor: (1)
diversificatie; zo heeft het Japan geholpen na de kernramp, (2) concurrentiekracht; het kan verschil in energieprijzen tussen de EU en de VS
verkleinen, (3) CO2 ambitie; haalbaar door het centraal stellen van gas.
Volgens Commissaris Oettinger staat ook Commissaris Hedegaard open
voor schaliegas. De Commissie doet momenteel onderzoek naar het
potentieel van schaliegas in de EU.
Een groot aantal lidstaten erkende de bovengenoemde kansen die
schaliegas kan bieden. Tegelijkertijd werd aandacht besteed aan de
uitdagingen: (1) mogelijkheden voor de EU kunnen beperkter zijn dan in
rest van de wereld, (2) importafhankelijkheid wordt minder, maar is
daarmee niet weg, (3) het moet veilig zijn (bijvoorbeeld in relatie tot
drinkwater en milieu), (4) en het publiek moet worden meegenomen in het
proces. Een enkele lidstaat riep op tot een wettelijk kader, terwijl een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

4

enkele andere lidstaat juist opriep de bestaande kaders te bezien op
geschiktheid.
Nederland gaf aan onderzoek te doen naar de mogelijke risico’s en
gevolgen van de opsporing en winning van schalie- en steenkoolgas in
Nederland in termen van veiligheid voor mens, natuur en milieu. Het
onderzoek beoogt uit te wijzen of schaliegas veilig in Nederland
gewonnen kan worden. Pas als het onderzoek is afgerond, begin deze
zomer, zal worden besloten of tot exploratie zal worden overgegaan.
Het voorzitterschap concludeerde dat het nog te vroeg is om conclusies te
trekken over de toekomstige rol van onconventionele olie -en gas in de
Europese energievoorziening. Er zijn kansen, zoals het versterken van de
voorzieningszekerheid en de concurrentiekracht van de EU en het
verminderen van de CO2 uitstoot (minder import van kolen). Maar er zijn
ook uitdagingen, zoals de mate van bevolkingsdichtheid, de veiligheid en
publieke acceptatie. De Commissie doet, evenals een aantal lidstaten,
(nader) onderzoek.
Implementatie energie-efficiëntie: het vinden van financiering
Sprekers van het Internationaal Energie Agentschap en EuroAce
(Europese vereniging van bedrijven die zich richten op energiebesparingen in gebouwen) leidde de discussie in. De strekking van deze
inleiding was dat er genoeg financiële producten op de markt aanwezig
zijn en dat de discussie zich dan ook moet richten op de toepassing ervan
(verschillende sectoren, verschillende nationale contexten), het mobiliseren van de verschillende spelers en het toegankelijk maken van de
financiering. Daarnaast moeten de voordelen van energiebesparing beter
kunnen worden afgezet tegen het gebruik van conventionele brandstoffen.
Commissaris Oettinger vond dat teveel wordt gesproken over het
laaghangende fruit zonder dat het aangepakt wordt. Het is nu tijd voor
actie, er is nu meer geld nodig en bereidheid om investeringen te doen.
De Commissaris gaf aan dat onvoldoende geld beschikbaar is vanuit het
Meerjarig Financieel Kader en dat banken niet willen lenen. Dat probleem
moet door de lidstaten worden geadresseerd.
De lidstaten gaven aan zich bewust te zijn van de uitdagingen en de
kansen. De grootste uitdaging is het versoepelen van de toegang tot
financiering voor burgers en het MKB en het versimpelen van de
procedures daarbij. De grootste kansen worden volgens de lidstaten
gecreëerd door het uitwisselen van best-practises. Verschillende lidstaten
gaven aan niets te zien in een Europese, one-size-fits-all oplossing. Zo gaf
de ene lidstaat aan dat het terugverdienen van de investeringen in
energie-efficiëntie voor de banken te lang duurt en dat daarom publieke
fondsen worden ingezet om een deel van het investeringsrisico weg te
nemen. Een andere lidstaat zocht een bredere benadering bij het zoeken
naar manieren om het investeringsrisico te verkleinen. Weer een andere
lidstaat zette in op het vergroten van de kennis bij bankinstellingen. Naast
de wortel moet ook de stok ingezet worden. Regelgeving werkt niet in alle
gevallen goed, met name bij de bestaande gebouwen in de private sector
is sprake van hoge acceptatie en transactiekosten.
Het voorzitterschap concludeerde dat er politieke bereidheid moet zijn,
zeker in deze tijden van economische crisis en daarmee van concurrerende prioriteiten, om te investeren in energie-efficiëntie. Belangrijker nog
is het bewustzijn dat het inzetten op energie-efficiëntie kan zorgen voor de
nodige economische activiteit. Tenslotte moeten de procedures voor het
verkrijgen van financiering worden vereenvoudigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

5

Economische effecten toenemend aandeel hernieuwbare energie
op elektriciteitsmarkt
Sprekers van het Europese economische en sociale comité (EESC) en
ENTSO-E (European Network of Transmission System Operators for
Electricity) leidden de discussie in. De EESC is altijd voorstander geweest
van een sterke groei van hernieuwbare energie als onderdeel van het 2020
klimaat- en energiepakket, maar liet nu een waarschuwend geluid horen.
Bij grote hoeveelheden variabel vermogen in de energiemix is het
noodzakelijk om fors te investeren in het energiesysteem. Denk daarbij
aan uitbreiding van de infrastructuur, meer inter-connectie en opslagcapaciteit, grotere reservecapaciteit en ten slotte het flexibiliseren van de vraag
door slimme energie-infrastructuur. Indien deze investeringen geen gelijke
tred houden met een stijgend aandeel variabel hernieuwbaar vermogen
loopt het energiesysteem risico’s door sterke vraag- en aanbodoverschotten. Dit leidt niet alleen tot een inefficiënt gebruik van het aanwezige
productiepark maar kan ook de voorzieningszekerheid bedreigen en
daarmee een betrouwbare Europese energiemarkt. ENTSO-E geeft aan dat
het elektriciteitssysteem nu maximaal 50% hernieuwbare elektriciteit kan
opnemen, maar dat dit na investeringen kan oplopen tot 75%.
Commissaris Oettinger constateerde eveneens dat de leveringszekerheid
bij te grote volatiliteit een aandachtspunt is. De Commissaris beschreef de
successen van hernieuwbare energie. De kostprijzen van wind en zon-pv
zijn in korte tijd snel gedaald en sommige technologieën concurreren
vrijwel zonder ondersteuning met fossiele tegenhangers. De Commissaris
stelde dat een EU-brede markt noodzakelijker wordt naarmate meer
hernieuwbare energievormen de volwassenheidsfase naderen en
aandelen hernieuwbare energie in de energiemix toenemen. Een
EU-brede benadering kan de kosten voor het stimuleren van
hernieuwbare energie drukken door te profiteren van specialisatie en
schaalvoordelen. Ten slotte gaf Commissaris Oettinger aan dat de
ontwikkeling van capaciteitsmechanismen kan leiden tot verstoring van
een geïntegreerde Europese energiemarkt. Voor hem is één markt met 27
verschillende capaciteitsmechanismen niet acceptabel. Dit moet op
EU-niveau.
Vrijwel alle lidstaten gaven aan dat meer marktintegratie de beste en
goedkoopste oplossing is om meer stabiliteit in het energiesysteem te
krijgen. Een aantal lidstaten gaf aan dat hun markten door de geïsoleerde
ligging tegen de grenzen aanlopen van meer groei van hernieuwbare
elektriciteit. Deze lidstaten kampen met overcapaciteit met daarbij een
groot aandeel variabel vermogen en kunnen dit overaanbod niet kwijt.
Tegelijkertijd ziet een enkele lidstaat zich genoodzaakt om een capaciteitsmechanisme in te voeren om back-up gasvermogen in de markt te
houden. Daarnaast gaf een enkele lidstaat aan dat dit capaciteitsmechanisme zal moeten voldoen aan het markmechanisme en de markt niet
onnodig moet verstoren.
Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, hielden een pleidooi voor
marktgeoriënteerde stimuleringsregimes voor hernieuwbare energie. Een
aantal lidstaten wil in eerste instantie niet verder gaan dan het uitwisselen
van best practices.
Nederland gaf aan dat hernieuwbare energie volledig onderdeel moet
worden van de interne energiemarkt, ondermeer doordat het aanbod
reageert op prijsprikkels en doordat investeringen zelfstandig zonder
financiële steun van de overheid door de markt worden opgepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

6

Het voorzitterschap concludeerde dat een EU-brede benadering gewenst
is, waar export van hernieuwbare energie mogelijk is en kosten kunnen
worden beheerst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 420

7