Aan de orde is het debat over de Voorjaarsnota 2010.
De voorzitter: Tijdens dit debat is opnieuw een
maidenspeech aan de orde, in dit geval van de heer
Plasterk van de Partij van de Arbeid. Dat zal een gewone
maidenspeech zijn. Dat betekent dat u na de maidenspeech de kans krijgt om de heer Plasterk te feliciteren,
mocht u dat willen, waarvan ik uitga.
©
De heer Weekers (VVD): Voorzitter. In 2010 wordt
inmiddels een begrotingstekort van bijna 39 mld.
verwacht, en de staatsschuld zal tegen het eind van dit
jaar 390 mld. bedragen. Ieder uur loopt de schuld met
ruim 4,4 mln. op, en Nederland is sinds de ramingen in
de Miljoenennota 2010 verder opgeschoven richting de
gevarenzone, waarin enkele Zuid-Europese landen zich al
bevinden. Vorig jaar rond deze tijd heeft oud-minister
Bos ons herhaaldelijk gewezen op de consensus die er
was onder de regeringsleiders dat er niet bezuinigd
moest worden. Er moest volgens hem juist worden
geïnvesteerd. Hij verweet de VVD de economie schade
toe te brengen door als enige te willen bezuinigen. In
een artikel in de NRC van 26 februari 2009, dus ruim een
jaar geleden, heeft de VVD al gewaarschuwd voor de
gevolgen van de uitgavenexplosie die op Europese
schaal werd ingezet. Wij hebben daar toen al onze
zorgen geuit voor een mogelijke landencrisis – die crisis
is inmiddels gaande – de gevolgen van de oplopende
tekorten en de schulden voor de positie van de euro. Dat
was voormalig minister Bos die ziende blind en horende
doof speelde, en deze waarschuwingen weg hoonde. We
staan nu voor de keuze om verder af te zakken naar het
niveau van Zuid-Europese landen, of om nu in te grijpen
en het tij te keren.
Gelukkig zien we een ommekeer in het internationale
denken, die tijdens de laatste G20 van afgelopen
weekeinde in Toronto definitief is bevestigd. Er zal
moeten worden bezuinigd. Zie ik het goed dat het
denken van het demissionaire kabinet ook is omgeslagen? Misschien is het denken wel omgeslagen vanaf het
moment dat de Partij van de Arbeid het kabinet heeft
verlaten. Als ik zie dat extra uitgaven van het kabinet
worden teruggedraaid, zoals in de zorg, lijkt mijn indruk
te worden bevestigd. Maar ook als ik naar verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen kijk, zie ik toch ook
dat voormalig coalitiepartner de Partij van de Arbeid
extra uitgaven van het vorige kabinet in haar verkiezingsprogramma schrapt, zoals de extra re-integratiemiddelen
en de maatschappelijke stage. Het is belangrijk om te
constateren dat die omslag wat breder wordt gezien.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik heb een vraag over de
solidariteit van de rijkere Europese landen met de armere
Europese landen. Houdt die solidariteit voor de VVD een
keer op? We kennen de heer Weekers als eurofiel bij
uitstek. Wat vindt hij ervan dat de Europese Unie steeds
meer een superstaat wordt die zich gaat bemoeien met
allerlei zaken die op soeverein terrein liggen, zoals de
pensioenleeftijd en het voorleggen van de begroting
voordat het parlement die heeft gezien? Gaat hij daarin
mee, of heeft ook de VVD zijn grenzen?

debatten moet overdoen die de heer Van Dijck kennelijk
niet heeft gevolgd. Anders had hij geweten dat wij er op
bepaalde onderdelen toch wat anders instaan dan hij
zojuist suggereerde. Mijn fractie betracht geen enkele
solidariteit met die landen in Europa die er een potje van
hebben gemaakt. Ik hoef maar het debat over het
steunpakket aan Griekenland in herinnering te roepen,
waarbij ik heb gezegd dat wij die steun niet verlenen uit
solidariteit met de Grieken, maar om de Nederlandse
financiële sector, de Nederlandse gepensioneerden en de
Nederlandse belastingbetaler uiteindelijk te beschermen
tegen nog veel meer onheil. Dat was de achterliggende
reden. Ik kan de kwalificatie van de heer Van Dijck van
mij als eurofiel dan ook niet plaatsen. Ik voel mij geen
eurofiel; ik ben eurokritisch. Op de terreinen waarop
Europa ons een aantal voordelen kan bieden, ben ik zeer
pro Europa. Dan gaat het om vrede, welvaart en
stabiliteit op het Europese continent. Daarbij varen wij
zeer wel met Europa. Bovendien is de interne markt van
ongelooflijk belang voor de welvaartontwikkeling, zeker
voor die van Nederland met zijn zeer open economie. In
dat opzicht hebben wij wel degelijk heel veel aan Europa.
Wat de financiële markten betreft, moet ik constateren
dat Europa nog niet ver genoeg gaat op het gebied van
bijvoorbeeld toezicht. Dat moet nog veel strenger. Er zijn
een aantal thema’s waarmee Europa niets te maken
heeft; die kunnen wij goed zelf regelen.
Dan kom ik bij de vraag van de heer Van Dijck of
Europa zich mag bemoeien met onze pensioenleeftijd.
Daar gaan wij uiteindelijk zelf over en daar bemoeit
Europa zich helemaal niet mee. Europa mag wat mij
betreft best aanbevelingen doen, net zoals de OESO dat
doet, over wat verstandig economisch beleid zou zijn,
maar wij maken uiteindelijk in dit huis uit wat goed is
voor Nederland. Ik vind wel dat Europa zou moeten
kunnen ingrijpen bij die landen die de afspraken over het
Stabiliteits- en Groeipact schaden. Die brengen namelijk
niet alleen zichzelf schade toe, maar ook andere landen
en dan moet krachtig kunnen worden ingegrepen door
een onafhankelijk orgaan.
De voorzitter: Ik heb een opmerking voor de heer
Weekers. Het gaat vandaag over de Voorjaarsnota. Ik
verzoek hem kort te antwoorden en de tijd niet zo op te
rekken, want anders komen wij niet goed uit met het
schema.
De heer Tony van Dijck (PVV): Het gaat mij erom dat
ook Nederland het Stabiliteits- en Groeipact nu schendt.
Dat weet de heer Weekers ook. Van Griekenland weten
wij dat de mensen daar op hun 50ste met pensioen
gaan. Wij kunnen wel 5 mld. bijlappen, omdat ze daar de
zaakjes financieel niet op orde hebben. Vindt de heer
Weekers het dan terecht dat de Europese Commissie
tegen de Grieken kan zeggen: jullie gaan vanaf nu op
jullie 65ste met pensioen, en geen dag eerder, want
anders krijgen jullie dat geld niet? Vindt de heer Weekers
dat dergelijke voorwaarden gesteld mogen worden aan
een land als Griekenland of vindt hij dat de Grieken
gewoon met 50 jaar met pensioen mogen blijven gaan
en dat zij toch die 50 mld. toucheren van andere lidstaten
om hen zo uit de ellende te trekken?

De heer Weekers (VVD): Ik vrees dat ik een paar

De heer Weekers (VVD): Ik heb gezegd dat landen die er
een potje van maken onder curatele moeten kunnen
worden geplaatst. Dat betekent dat Griekenland de zaak

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7757

Weekers
op orde moet brengen. Nederland zit ook in een
buitensporigtekortprocedure. Wij hebben het kasboekje
in Nederland ook niet kloppend. Gezien het verkiezingsprogramma van de PVV maakt deze partij het kasboekje
in elk geval het minst kloppend. Met de voorstellen die
de PVV meestal in de Kamer doet, speelt men wel voor
sinterklaas, maar levert men nooit boter bij de vis om
aan te geven waar die plannen vervolgens van betaald
moeten worden. Dekkingsplannen zie ik nooit bij de PVV.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik moet echt even
lachen. Wellicht heeft de heer Weekers het programma
niet gelezen, maar ook wij brengen in 2015 het tekort
terug naar vrijwel 0%. Dat heeft de heer Weekers ook
kunnen lezen.
Wat betreft de houdbaarheidsopgave heeft de heer
Weekers misschien wel een punt, maar dan zetten wij in
op immigratiebeperkende maatregelen die niet gehonoreerd worden. Als het gaat om 2015 hebben wij een even
solide programma als de VVD. Alleen, wij pakken het
geld niet weg bij burgers maar bij de overheidsuitgaven.
En dat is een cruciaal verschil tussen ons.
De heer Weekers (VVD): Dan zou de heer Van Dijck de
zaak hier toch wel wat eerlijker moeten voorstellen.
Kijkend naar het sociaal en financieel-economisch
programma van de PVV, moet ik constateren dat dit nog
bijna linkser is dan dat van de PvdA. Over het aanpakken
van de bureaucratie kunnen wij het wel snel eens
worden, maar ik denk dat daar in de Kamer sowieso al
een meerderheid voor te vinden is. Daar hebben wij de
PVV niet voor nodig.
Voorzitter. Landen om ons heen, zoals Frankrijk,
Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, hebben inmiddels
al enorme bezuinigingspakketten gepresenteerd. De
minister heeft gisteren op verzoek van de heer Plasterk
aangekondigd dat hij er vandaag wat meer op in zal
gaan omdat de pakketten niet een-op-een vergelijkbaar
met elkaar zijn. Sommige pakketten zijn cumulatief,
andere pakketten zijn gewoon structurele pakketten. Wij
gaan in Nederland uit van structurele oplossingen.
De pakketten die er zijn, zijn substantieel, met name in
het Verenigd Koninkrijk. De nood was daar overigens ook
hoog. De focus van de kapitaalmarkt zal zich naar mijn
vaste overtuiging meer nadrukkelijk gaan richten op de
vraag wat Nederland gaat doen. Nederland was altijd het
beste jongetje van de klas. Wij betalen een heel kleine
opslag ten opzichte van Duitsland.
Wij stonden al voor een enorme uitdaging gezien het
verwachte begrotingstekort, zoals werd voorspeld in de
Miljoenennota 2010, en daar zijn de tegenvallers uit de
Voorjaarsnota nog bijgekomen. Dat betekent dat er nog
meer maatregelen moeten worden genomen dan waar
wij allemaal van uitgingen bij het opstellen van de
verkiezingsprogramma’s. Bepaalde dekkingsvoorstellen
van het kabinet om de uitgavenoverschrijdingen te
redresseren, zijn dezelfde als de voorstellen die diverse
partijen in hun verkiezingsprogramma hadden opgenomen. Dat betekent dat je die straks niet nog een keer
kunt inzetten en dat het probleem dus nog een stuk
groter is dan waar wij een paar maanden geleden van
uitgingen.
Door de lankmoedige aanpak van de crisis door
Labour in het Verenigd Koninkrijk is de nieuw aangetreden regering daar genoodzaakt om veel harder in te
grijpen dan nodig was geweest als eerder de tering naar

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

de nering was gezet. Dat is dan ook iets wat wij willen
voorkomen. Zolang er nog geen missionair kabinet is dat
als doel heeft, het begrotingsevenwicht in 2015 te
herstellen, steunen wij de maatregelen van dit demissionaire kabinet en deze minister van Financiën, aangezien
die verdere schade weten te voorkomen.
Hier passen wel enkele kanttekeningen bij. Het
overgrote deel van de verslechtering van het budgettaire
beeld wordt veroorzaakt door tegenvallers in de zorg. Ik
wil graag van de minister weten hoe het mogelijk is dat
nu al voor het derde jaar op rij de uitgaven in de zorg
fors hoger uitvallen dan de oorspronkelijke ramingen. Elk
jaar krijgen wij bij de Voorjaarsnota de mededeling dat
het erg gecompliceerd is om in een lopend jaar nog in te
grijpen in de zorguitgaven. Dat betekent dat je dus
voortdurend achter de maatregelen blijft aanlopen. De
maatregelen die nu nog wel mogelijk zouden zijn,
hebben vaak niet de voorkeur. Ik wijs op het stopzetten
van de uitgifte van nieuwe pgb’s. Dat is voor mijn fractie
een heel zwaar punt. Dat tast namelijk de keuzevrijheid
voor patiënten aan. Wij werden daar verleden week
vrijdag van op de hoogte gesteld. Wij hebben hemel en
aarde bewogen om hiervoor een alternatief aan te reiken,
bijvoorbeeld een uniforme tariefmaatregel. Dan verdeel
je de pijn. Het bleek echter niet meer mogelijk om een
alternatieve maatregel aan te dragen. Kan de minister
van Financiën aangeven of met een verandering van de
ramingsystematiek deze problemen in de toekomst kan
worden voorkomen, dan wel of er elders instrumenten
kunnen worden gevonden om dit soort problemen te
voorkomen?
De heer Slob (ChristenUnie): De heer Weekers houdt, als
ik het hem goed begrijp, het kabinet Frankrijk, Duitsland
en het Verenigd Koninkrijk voor als landen waar nu
daadkrachtig wordt opgetreden. Dat zijn echter ook net
de landen die volgend jaar de bankenbelasting willen
gaan invoeren. Ik neem aan dat dat een onderdeel is van
zijn betoog dat het kabinet in actie, in beweging moet
komen, omdat hier kansen zijn om met name rond de
financiële problemen die er zijn wat te doen.
De heer Weekers (VVD): Over de bankenbelasting ben ik
in de afgelopen maanden heel helder geweest. Wij zijn
zeker geen tegenstander van een bankenbelasting.
Sterker nog, dat kan een heel sympathieke maatregel
zijn, mits die aan bepaalde voorwaarden voldoet. Zij
moet overal in de Europese economische ruimte op een
vergelijkbare manier worden ingevuld. Dat wordt ook wel
eens level playing field genoemd. Anders draaien wij de
Nederlandse financiële sector de nek om, terwijl die in
Liechtenstein, IJsland of in een ander land van de
Europese economische ruimte enorm kan gaan floreren.
Een andere voorwaarde is men oppast dat niet door
stapeling van een aantal maatregelen – bijvoorbeeld
Basel 3, het opschroeven van de kapitaaleisen en
depositogarantiestelsel dat ex ante gefinancierd moet
worden – een bankenheffing ertoe zal leiden dat de
kredietverlening aan het bedrijfsleven en aan bijvoorbeeld particulieren die hypotheek willen aanvragen,
enorm wordt afgeknepen. Dat zou namelijk een averechts
effect hebben op de economie. Dat brengt de reële
economie schade toe. Dat willen wij niet. Als aan die
voorwaarden is voldaan, zou het goed zijn als een
bankenbelasting in het pakket wordt opgenomen.

1 juli 2010
TK 94

94-7758

Weekers
De heer Slob (ChristenUnie): Dit is een heel lang
antwoord. Wij hadden het echter over de daadkracht van
landen zoals Frankrijk, Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk. Die hebben nu al besloten dat zij volgend jaar
een vorm van bankenbelasting zullen invoeren. Dat zijn
de grootste economieën in Europa. Laten wij hun
voorbeeld volgen. Dan doen wij het ook niet alleen, maar
sluiten wij ons aan bij de grootste economieën.
Bovendien hebben wij dan mogelijkheden om op een
verantwoorde manier iets te doen aan de problemen die
de heer Weekers net signaleerde, zoals het pgb en
dergelijke. Daadkracht, mijnheer Weekers! Doet u mee?
De heer Weekers (VVD): In tegenstelling tot de ChristenUnie voert de VVD een verstandig economisch beleid.
Daarom heb ik zojuist de twee voorwaarden aangegeven
waaronder wij een bankenbelasting willen. Het antwoord
was u te lang, maar u had beter kunnen luisteren naar de
argumenten.
De voorzitter: Niet rechtstreeks met elkaar spreken,
maar via de voorzitter.
De heer Weekers (VVD): Sorry, voorzitter, u hebt gelijk!
De heer Slob (ChristenUnie): Ik heb met veel belangstelling geluisterd naar de argumenten. Het ging mij echter
meer om het voorbeeld dat de heer Weekers aan de
regering stelde. Volg nu de landen Duitsland, Verenigd
Koninkrijk en Frankrijk na, want die zijn daadkrachtig
bezig. Ik constateer dat de heer Weekers op dit punt toch
aarzelingen heeft. Met betrekking tot een solide
financieel beleid vraag ik de heer Weekers bovendien om
nog eens na te denken over zijn stemgedrag met
betrekking tot de motie over de politie van afgelopen
dinsdag. Die motie was ongedekt, maar de VVD heeft die
gesteund. Past dat bij een solide financieel beleid?
De heer Weekers (VVD): Ik nodig de geachte afgevaardigde Slob uit om even naar de doorrekening van de
verkiezingsprogramma’s door het Centraal Planbureau te
kijken. Dan kan hij zien dat het programma van de VVD
het beste scoort als het gaat om degelijk financieel
beleid, werkgelegenheid en economisch beleid. Men kan
er bij de andere landen één maatregel uitpikken. Op de
totale besparing in die landen c.q. belastingverhoging is
die echter slechts een klein onderdeel. De heer Slob
moet hier dus geen raar beeld schetsen. Ik ben in elk
geval blij dat deze minister van Financiën dezelfde
opvatting over de bankenbelasting heeft als de VVD. Het
zou goed zijn om een dergelijke belasting in te voeren,
mits aan de genoemde voorwaarden wordt voldaan. Je
kunt dus wel een vluggertje maken aan de microfoon,
maar je moet wel de consequenties kennen.
Ik zie dat mijn tijd de hele tijd doorloopt.
De voorzitter: Ja, ik zal dat corrigeren.
De heer Weekers (VVD): Dank u zeer.
In het aanvullend beleidsakkoord uit maart 2009 zijn
afspraken opgenomen over het moment waarop
bezuinigd moet worden. Op basis van de ramingen voor
2011 in het voorjaar van 2010 zou een beslissing worden
genomen over eventuele aanvullende stimulering of het
inzetten van bezuinigingen. Nu het Centraal Planbureau
voor volgend jaar een economische groei van 1,75%

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

voorspelt, stopt volgens deze afspraken de stimulering
na 2010. Dan moet er dus via twee sporen bezuinigd
worden. Allereerst worden de lonen en uitkeringen in de
collectieve sector op nominaal nul gezet. Met de
inhouding van de loonbijstelling over 2010 lijkt dit nu al
te gebeuren bij de lonen in de collectieve sector. Er
wordt echter nog met geen woord gerept over de
bijstelling van de uitkeringen die de loonontwikkeling in
de marktsector volgen. De nieuwsbrief van het Centraal
Planbureau van juni 2010 laat een stijging van het
contractloon zien in de marktsector van 1% in 2010 en
van 1,5% in 2011. Uit de afspraken in het aanvullend
beleidsakkoord volgt dan dat ook hier maatregelen
worden getroffen. Ik roep in elk geval de partijen die dat
aanvullend beleidsakkoord hebben getekend, op om
achter deze afspraken te blijven staan. Dat zijn de
minimale afspraken om uiteindelijk te komen tot
verantwoorde overheidsfinanciën.
Ik heb in dit verband een vraag aan de minister van
Financiën. Waarom is er niet gelijktijdig met het besluit
tot inhouding van de loonbijstelling over 2010 tot
dergelijke maatregelen besloten? Kunnen wij nog een
nullijn voor de uitkeringen verwachten of in ieder geval
een koppeling van de uitkeringen aan de inflatie in plaats
van aan de loonontwikkeling? Het kan toch niet zo zijn
dat de werkloze leraar er zo meteen wel iets bij krijgt,
terwijl de leraar die nog hard aan het werk is, er niets bij
krijgt. Hoe beoordeelt de minister deze situatie? Welk gat
is er precies geslagen in de opbrengst die was ingeboekt
voor de doorwerking van een sociaal akkoord? Minister
Donner heeft dit een jaar geleden aangekondigd, maar
dat is er nooit gekomen. Als ik naar de stukken van vorig
jaar kijk, zou dat in 2010 1,3 mld. moeten opleveren en
3,2 mld. in latere jaren. De inhouding van de loonbijstelling bespaart echter slechts krap 622 mln. Hoe is de rest
gedekt? Ik mag de heer Plasterk straks niet interrumperen, maar ik kan hem in dit kader wel nu reeds een vraag
stellen. Hij komt met voorstellen rondom de lerarensalarissen. Hoe kijkt hij tegen dit brede probleem aan?
Misschien kan hij mij straks via de voorzitter toestaan om
hem te interrumperen.
Ten tweede werd in het aanvullend beleidsakkoord een
bezuinigingspakket aangekondigd van 1,8 mld. Dat
pakket heeft in de Miljoenennota 2010 vorm gekregen.
Volgens de VVD-fractie zit er een aantal onwenselijke
aspecten aan, zoals bezuinigingen op het Infrastructuurfonds en op veiligheid. Daarnaast vragen wij ons af in
hoeverre dit pakket is ingehaald door maatregelen die
tussentijds zijn getroffen. Is de minister van plan dit
bezuinigingspakket te herzien?
Naast deze middellangetermijnafspraken zijn er ook
houdbaarheidsmaatregelen aangekondigd ten aanzien
van de zorg. Ik zou van de minister willen weten wat er
over is van deze ambitie. Eerdere voorstellen van de
hand van demissionair minister Klink werden door het
Centraal Planbureau als boterzacht betiteld.
Het blijkt dat niet alle maatregelen uit het stimuleringspakket van oud-ministers Van der Laan en Cramer ten
aanzien van de bouw even effectief zijn. Dit terwijl de
bouw in steeds zwaarder weer komt te zitten. De
bouwproductie daalt naar zo’n 50.000 woningen per jaar,
terwijl dit er 80.000 zouden moeten zijn. Iedere 10.000
woningen die minder worden gebouwd, kosten 13.000
directe banen in de bouw en 6000 indirecte banen. De
VVD wil daarom voorstellen doen waarmee vooral via

1 juli 2010
TK 94

94-7759

Weekers
particuliere bestedingen een impuls wordt gegeven aan
de bouw en aan woningmarkten.
Ik noem ze kort. We willen ten eerste dat de middelen
die uit de derde tranche van de stimuleringsregeling
woningbouw overblijven direct beschikbaar worden
gesteld via een vierde tranche om zoveel mogelijk
bouwprojecten doorgang te laten vinden. Daar zijn
genoeg gegadigden voor. In de tweede plaats was als
tijdelijke crisismaatregel de Nationale Hypotheek
Garantie verhoogd. De crisis is nog niet voorbijgetrokken
aan de woningmarkt. Daarom vragen we voor de
zekerheid om een verlenging van een jaar van de
ophoging van de NHG. We hebben er al vaker voor
gepleit om het btw-tarief voor renovatie van de eigen
woning zo snel mogelijk te verlagen van 19% naar 6%.
Dat kan een tijdelijk maatregel zijn die de nodige
stimulansen met zich brengt. We willen dat wanneer een
woning snel wordt doorverkocht, de vrijstelling van de
overdrachtsbelasting opgerekt wordt van zes naar
achttien maanden. Dat kan betekenen dat daarmee
constructies worden gecreëerd waarbij woningen die niet
worden verkocht ergens worden geparkeerd om enige
doorstroming te bevorderen, zonder dat de schatkist
structureel middelen mist. Het is alleen een tijdseffect.
Ten slotte willen we de maximale aanspraak van de
hypotheekrenteaftrek voor de woning die in de verkoop
staat verlengen met een jaar, want we zien al een aantal
probleemgevallen. Dat kost natuurlijk geld. We hebben
dat gecheckt bij het ministerie van Financiën. Het is
ongeveer 50 mln. in 2010. Dat zou gevonden kunnen
worden uit de middelen van het stimuleringspakket die
waren gereserveerd voor de incidentele verhoging van
de EIA-regeling voor woningbouwcorporaties, die tot nu
toe niet effectief is gebleken. Daar blijkt nog 250 mln. in
te zitten. Als dit project zou worden stopgezet, zou een
beperkt deel van die middelen alternatief kunnen worden
ingezet, waarmee het wel de economie kan aanjagen en
meer in het bijzonder een sector die het zwaar heeft.
Ten slotte zou ik nogmaals een pleidooi willen houden
voor het vrijgeven van het spaarloon. Op 20 mei van dit
jaar heb ik hierover al schriftelijke vragen gesteld aan de
minister. De argumenten waarmee de minister het
voorstel heeft afgewezen bevreemden mij, althans een
deel van de argumenten, want het vrijgeven van het
spaarloon is toch juist bij een licht aantrekkende
consumptie het meest effectieve instrument om de
bestedingen en daarmee de economie een impuls te
geven. De resultaten van de vakantiegeldenquête van het
Nibud, de cijfers over het spaargedrag van Nederlandse
huishoudens, lijken het beeld te bevestigen dat consumenten bereid zijn meer te besteden dan in 2009.
Daarmee zou ook het tij kunnen keren voor de detailhandel, die al twee jaar in zwaar weer verkeert. Deze
maatregel kost niets. Door op een andere manier naar
bepaalde zaken te kijken, kun je twee dingen verenigen:
1. een degelijk huishoudboekje en 2. toch stimulering
van de economie.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Mevrouw
de voorzitter. Na het stimuleren komt nu het snijden. De
geluiden uit Toronto klinken nu nog helder door. De
situatie is ernstig. We leven in een moeilijke tijd en de
tekorten lopen fors op. Dit is meer dan ooit ook bij de
G20 doorgedrongen. De G20 is het erover eens dat

overheden prioriteiten moeten stellen bij het terugdringen van hun eigen tekorten. Riep Obama een week voor
de bijeenkomst van de G20 er nog toe op om niet te
bezuinigen maar de economie te blijven stimuleren,
vanuit Toronto zijn duidelijke signalen gegeven dat de
begrotingstekorten van onze welvarende landen binnen
drie jaar met de helft moeten zijn afgenomen. Hoe
taxeert de minister de huidige situatie in Europa en op
de financiële markten? Verwacht hij in die zin nog een
zeer onrustige zomer? En welke consequenties heeft dat
voor ons land? Hoe kijkt de minister aan tegen een
mogelijke sovereign debt crisis? Juist voor de Nederlandse open economie is het immers enorm belangrijk
wat er in Europa en in de wereld gebeurt. Aanvankelijk
leken zich behoorlijke verschillen af te tekenen tussen
Europa en de VS. Het is dus bijzonder dat nu zulke
concrete afspraken gemaakt zijn. Kan de minister
aangeven hoe hard de in Toronto gemaakte afspraken
zijn?
Al met al is de financieel-economische situatie in ons
land ernstig. DNB heeft in zijn onlangs verschenen
kwartaalbericht gesteld dat de Nederlandse economie
met 1,2% groeit. Het Centraal Planbureau verwacht een
groei van 1,25% en voor de jaren 2011 en verder werd
toen nog maar een zeer lichte groei verwacht. We zijn er
echter nog niet. Integendeel, het ijs is erg dun. Huishoudens blijven terughoudend met hun uitgaven, hebben
nog weinig vertrouwen en sparen veel. Vanwege
ongebruikelijke grote onzekerheden, zoals de Europese
schuldencrisis, is het nieuwe getal van de economische
groei voor 2010 dan ook zeer onzeker.
En dan de financiële sector in het algemeen. Een
belangrijk aspect van verdere economische groei wordt
bepaald door ontwikkelingen in de financiële sector. De
zakelijke kredietgroei neemt nog wel toe. De kredietvoorwaarden blijken ook verder aangescherpt te zijn. Zelfs
DNB geeft aan dat aanbod van krediet een belemmering
kan zijn voor het aantrekken van de groei. De financiering van het bedrijfsleven blijft van groot belang. Welke
stappen neemt de minister op dit moment om de zo
noodzakelijke kredietgroei op peil te houden en hoe staat
het bankwezen, met name onze eigen financiële sector in
Nederland ervoor? Uit de nieuwste monitor van de
kredietcrisismaatregelen van de financiële sector blijkt
immers dat alle crisismaatregelen voor de financiële
sector – we hebben met elkaar maar liefst 56 maatregelen genomen – de Staat in 2010 per saldo een verlies
opleveren van maar liefst 356 mln. Dit komt doordat de
opbrengsten – dus dividend, rente en premie – niet
opwegen tegen de extra rentelasten van de Staat. Krijgt
dit een structureel karakter en wat zegt dit over de
waarde van onze deelnemingen en participaties? Daarop
krijg ik graag een toelichting.
En dan de bankenheffing. Banken moeten de ruimte
krijgen om op adem te komen en om gewoon weer
kredieten te kunnen verlenen. Tegelijkertijd vindt mijn
fractie dat de banken moeten meebetalen aan eventuele
verliezen die zijn veroorzaakt door de interventies van de
overheid in de financiële sector. Hiervoor is een
bankenheffing heel geschikt. De bijdrage wordt voldaan
volgens het principe ″de vervuiler betaalt″. De omvang
van de bijdrage vormt een afspiegeling van het
kredietrisico van de banken zelf. Banken die risicovollere
activiteiten ontplooien, dragen meer af dan banken die
minder risico’s nemen. Invoering mag wat ons betreft
niet ten koste gaan van de stabiliteit van het bankwezen

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

©

Voorjaarsnota 2010

94-7760

Blanksma-van den Heuvel
zelf en zal wat ons betreft op Europees niveau dienen te
geschieden. Tevens zal rekening gehouden moeten
worden met de effecten van stapeling van maatregelen
en het moment van invoering. Op Europees niveau
bestaat hierover grote eensgezindheid. Dat een bankenheffing er komt, is voor de CDA-fractie geen discussie.
Ook dit is een gespreksonderwerp van de G20 geweest.
Kan de minister aangeven welke afspraken in dit verband
zijn gemaakt?
En dan de Voorjaarsnota zelf. Het begrotingstekort van
Nederland komt naar verwachting op 6,6% van het bruto
binnenlands product. Dit is 0,3 procentpunt meer dan
eerder werd verwacht. De EMU-schuld bedraagt in 2010
naar verwachting 6,6% van het bruto binnenlands
product. Dit zijn enorme bedragen. Een deel van dit
tekort wordt veroorzaakt doordat een lening aan de
Fortisbank/ABN AMRO-bank wel als relevant voor het
EMU-saldo wordt beschouwd. Dit verklaart 0,2% van de
stijging van het tekort. Wat is de reden dat er tussen het
ministerie en het CBS kennelijk geen eenduidige
opvattingen meer zijn over het EMU-karakter van
steunmaatregelen? Dit is namelijk al de tweede keer. Is
deze correctie eenmalig of heeft die een structureel
karakter?
Het resterende deel van het tekort wordt veroorzaakt
door tegenvallers aan de inkomstenkant en door de
gasbaten. In de Voorjaarsnota worden weer hogere
prijzen en volumes in latere jaren verwacht. Meevallers
van 1,5 mld. in 2012 en 2 mld. in 2013 op gasbaten
worden weer ingeboekt. Hoe hard zijn deze getallen? Ik
krijg graag een toelichting van de minister van Financiën.
Het mag duidelijk zijn dat ik namens de CDA-fractie
vandaag terughoudend zal zijn over de structurele
invulling van ons overheidstekort. Een tekort dat in 2010
oploopt tot 6,6% van het bruto binnenlands product
vraagt om forse structurele ingrepen. Wij respecteren de
huidige politieke situatie in ons land. De gesprekken over
de vorming van een kabinet zijn gaande en structurele
hervormingsplannen moeten wat mijn fractie betreft
onderdeel uitmaken van deze gesprekken.
Wat vandaag wel aan de orde is, zijn het lopende
begrotingsjaar 2010 en de Voorjaarsnota. De tekorten in
2010 lopen op en binnen de zorg wordt een tegenvaller
van maar liefst 1,4 mld. verwacht. Het is voor mijn fractie
belangrijk dat de begrotingsafspraken voor 2010 worden
nagekomen die wij met elkaar hebben gemaakt. Wij
nemen onze verantwoordelijkheid en dat doen wij ook
binnen de begroting van 2010.
Dan de ingeboekte bezuinigingen door loonmatiging.
In maart 2009 hebben de toenmalige coalitiepartners
crisismaatregelen afgesproken. Onderdeel hiervan was
dat de nullijn werd gehanteerd in het kader van de
loonafspraken voor de overheid. Op deze manier werd
een besparing voor 2010 ingeboekt van 1,3 mld. en voor
verdere jaren zelfs van 3,2 mld. De minister van Sociale
Zaken concludeerde eerder dit jaar dat de cao’s die zijn
afgesloten na het sociale akkoord, een gemiddelde
loonstijging laten zien van maar liefst 0,4%. Het Centraal
Planbureau voorspelt dat de overall loonstijging in 2010
uitkomt op 1,25% en zelfs nog iets hoger in 2011. Mijn
fractie is op dit punt helder. Iedereen dient een offer te
brengen in deze kwetsbare financieel-economische
situatie. Na forse loonstijgingen met name in delen van
de collectieve sector, past terughoudendheid. Voor de
CDA-fractie is een stijging van de lonen in de collectieve
sector gekoppeld aan de inflatie de aangewezen weg.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

Hoe reëel is het dat de ingeboekte bezuinigingen in het
kader van de loonmatiging structureel worden gehaald?
Indien hierover enige onzekerheid bestaat, welke
maatregelen worden dan nu getroffen?
Nu een enkel woord over Justitie, want ik ben
terughoudend met de behandeling van aparte begrotingen. Toch acht ik het noodzakelijk om aan dit onderdeel
apart aandacht te besteden. In deze Voorjaarsnota is
namelijk besloten het asieldossier te ontdoen van het
zogenaamde generale karakter. Alle mee- en tegenvallers
in de instroom zullen nu binnen de begroting van het
ministerie van Justitie moeten worden opgevangen. Dit
kan tot enorme problemen leiden, want het aantal
asielzoekers is nauwelijks te voorspellen en maar
moeizaam te beïnvloeden. Vandaar dat dit dossier tot op
heden altijd een algemeen generaal karakter had.
Waarom heeft het kabinet besloten om het asieldossier
van zijn generale karakter te ontdoen? Kan dit nog
worden aangepast?
Uit de Voorjaarsnota blijkt dat, net als in 2009,
vertragingen zijn opgetreden in de uitgaven van het
stimuleringspakket. Wij hebben met elkaar afgesproken
om in totaal 6,1 mld. uit te trekken voor de stimulering
van onze economie. Zoals het er nu uitziet, is in 2009
2 mld. uitgegeven en wordt in 2010 3,6 mld. uitgegeven.
Veel maatregelen hadden juist betrekking op de
verruiming van de liquiditeiten in de moeilijke jaren 2009
en 2010. Heeft de minister van Financiën hiervoor een
verklaring?
Bij mijn fractie rijst tevens de vraag of de stimuleringsmaatregelen nog passen bij de huidige economische
situatie. Is de effectiviteit nog gegarandeerd of moeten er
andere accenten worden gelegd? Ik sluit dan aan bij de
inbreng van de VVD-fractie die heeft gevraagd of de
accenten binnen het stimuleringsprogramma moeten
worden verlegd in de richting van de bouwsector, want
de bouw ligt op dit moment helemaal stil. Ik krijg hierop
graag een reactie van de minister.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Ik heb één
specificeringsvraag: vindt mevrouw Blanksma dat de
3,2 mld. die in 2011 zal moeten worden bespaard, alsnog
concreet moet worden ingevuld als dit niet gehaald blijkt
te worden?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik denk dat
ik daarover een heel heldere vraag heb gesteld. Als
uitgangspunt gelden de afspraken die we hebben
gemaakt, en dat alles moet worden gedaan om dit te
halen. Ik wil weten van de minister van Financiën welke
onzekerheden daarover bestaan en welke maatregelen hij
dan zou nemen. Maar we gaan eerst kijken of we gaan
halen wat we hebben afgesproken.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Plasterk, die
zijn maidenspeech zal houden. Wij zullen hem dus niet
interrumperen, want de heer Plasterk moet van dit
moment kunnen genieten. Zoiets zal hem namelijk niet
vaak meer overkomen. Ik wens hem succes!
©
De heer Plasterk (PvdA): Dank u, voorzitter. Het is mij
een eer om in deze Kamer het woord te mogen voeren;
en ditmaal niet vanuit de relatieve beschutting van vak-K,
maar werkelijk als vertegenwoordiger van het volk, het

1 juli 2010
TK 94

94-7761

Plasterk
hoogste wat men in een democratie kan bereiken. Na
drie jaar lid te zijn geweest van de sociaaleconomische
zeshoek, en daarmee dus medeverantwoordelijk te zijn
geweest vanuit de regering voor het financiële en
economische beleid, mag ik nu de woordvoerder
Financiën van mijn fractie zijn. Daarmee kom ik in zekere
zin full circle: toen ik 25 jaar geleden in de Leidse
gemeenteraad begon met mijn eerste schreden op het
glibberige pad van de politiek, was ik ook woordvoerder
Financiën.
Wij bespreken nu de Voorjaarsnota. Normaal
gesproken is dat de gelegenheid waarbij de Kamer kijkt
naar de stand van zaken met betrekking tot de lopende
begrotingen en waarbij wij, leden van de Kamer,
proberen nog wat politieke zaken te doen en hier en daar
geld dat ergens resteert, te gebruiken voor een specifiek
punt van interesse. Maar nu zitten we om verschillende
redenen in een bijzondere situatie. Ten eerste is sprake
van een ernstige wereldwijde economische crisis. De
urgentie daarvan is groot en wordt door mijn fractie ook
als groot ervaren. Dat betekent overigens niet dat alles
wat daarover wordt gezegd, automatisch ook waar is.
Laat ik twee zaken noemen. Een van de sprekers vóór mij
verwees naar de G20, waarin alle landen afspraken dat
zij hun begrotingstekort halveren. Mijn eerste vraag aan
de minister van Financiën: is mijn indruk juist dat het
halveren van het begrotingstekort reeds in het basispad
zit dat het Centraal Planbureau heeft ontwikkeld, zodat
wij op dat punt al volledig voldoen aan wat de leiders
van de twintig grootste industrielanden daar hebben
afgesproken? Dat kan dus niet worden aangevoerd als
reden om ineens dramatisch nog veel extra dingen te
doen.
Dat geldt ook voor de verwijzing van de heer Weekers
naar het drastische pakket waarmee Duitsland zou
ingrijpen. Vaak wordt verwezen naar dat pakket van 80
mld. van Angela Merkel, maar mijn vraag aan de
minister van Financiën is: is mijn perceptie juist dat die
80 mld., waarnaar iedereen dus altijd verwijst, een
geaccumuleerd bedrag is over vier jaar, en dat dit,
structureel bekeken, per 2015 neerkomt op een bedrag
van 27 mld.? Daarbij moet je ook bedenken dat de
Bondsrepubliek vijfmaal zo veel inwoners en een vijfmaal
zo hoog bbp heeft. Wanneer je die 27 mld. terugvertaalt
naar de Nederlandse verhoudingen, zou dit corresponderen met een bedrag van ongeveer 6 mld. per 2015. Dat is
bijvoorbeeld aanmerkelijk minder dan de 10 mld. die
mijn partij in haar verkiezingsprogramma had staan. Mijn
vraag aan de minister van Financiën: klopt deze
terugvertaling van dat drastische pakket van Angela
Merkel, waarnaar men zo graag verwijst?
Dit neemt niet weg dat het gevoel van urgentie van
deze economische crisis bij mijn fractie groot is; voor
Nederland misschien nog wel groter dan voor andere
Europese landen, omdat het zo’n grote bankensector
heeft en daarmee extra gevoelig is voor het vertrouwen
van de financiële markten in de Nederlandse economie.
Wij zullen er dan ook alles aan doen om ervoor te zorgen
dat er in de komende jaren goede grond voor dat
vertrouwen is. De Partij van de Arbeid heeft een lange
traditie van zuinigheid en financiële soliditeit. Soms
wordt anders gesuggereerd, maar denk eens aan het
″tientje van Lieftinck″; denk aan de eenprocentsoperatie
van Duisenberg; denk aan de zuinigheid van Drees; denk
aan de Tussenbalans van Wim Kok, een pakket van, naar
ik meen, destijds 17 mld. gulden aan bezuinigingen. Ik

heb zelf als minister op een spending department mogen
ervaren dat ook partijgenoot Bos er wat van wist als het
ging om het zuinig zijn op de overheidsfinanciën. Dat
moet ook, want wij willen niet lenen van onze kinderen
en toekomstige generaties. Wij willen de wereld beter
achterlaten dan wij die aangetroffen hebben.
Om die reden is er met ons ook te praten over het
heroverwegen of het opnieuw bediscussiëren van alle
aspecten van de overheidsbegroting als dat nodig is. Wij
hanteren daarbij echter wel randvoorwaarden; het zal
altijd moeten gaan om duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid en natuurlijk om een goede economie. Met die
randvoorwaarden is voor ons het heroverwegen van de
overheidsfinanciën niet een concessie aan andere
partijen, maar een eigen keuze, omdat wij de wereld
beter willen achterlaten dan wij die hebben aangetroffen.
Een andere reden voor de stelling dat dit niet een
gewone Voorjaarsnota is, is dat elders op deze vierkante
kilometer wordt gedacht, en wellicht ook gesproken, over
de formatie van een kabinet. Veel financiële woordvoerders die vandaag hier bijeen zijn, zullen betrokken zijn bij
het adviseren van hun fractie over wat er in het kader
van die formatie moet gebeuren. Wij moeten ons wat dat
betreft echt beperken tot wat nu voorligt: de begroting
voor 2010.
Met die twee kanttekeningen maak ik de volgende
opmerkingen. Allereerst staat deze Voorjaarsnota in het
teken van grote tegenvallers, opnieuw, op de begroting
van VWS. Laat ik allereerst een licht kritische opmerking
maken tegen de minister van Financiën: ik vond de
Voorjaarsnota niet altijd transparant. Structureel en
incidenteel leken hier en daar enigszins door elkaar te
lopen, wat voor de argeloze lezer niet altijd eenvoudig te
ontwarren was. Een deel van de tegenvallers in de zorg
is structureel van aard. Dat is een groot punt van zorg,
want het ministerie van VWS is op dit moment niet in
staat om die zorgkosten goed te voorspellen of in de
hand houden. Dat kan te maken hebben met het hybride
karakter van het stelsel. Zijn de zorgverzekeraars
verantwoordelijk voor het uiteindelijk in de hand houden
van het budget of is het ministerie dat? Of zijn zij dat
beide een beetje? Hoe dan ook, het gevolg is dat – ook
omdat minister Klink er niet in slaagt om de salarissen
van de medisch specialisten binnen de perken te houden
– de bijstandsmoeder moet gaan betalen voor de pil. Dat
is hoe het ook zij een bittere pil. Naar mijn mening is een
van de grootste uitdagingen voor de overheidsfinanciën
en voor een volgend kabinet voor de komende periode,
het ontwerpen van een stelsel waarmee de zorgkosten
binnen de perken worden gehouden en tegelijkertijd
iedereen de zorg krijgt geboden die nodig is. Bij het AO
deze week met de minister van VWS hebben vertegenwoordigers van mijn fractie al alternatieven aangedragen
voor een deel van de dekkingen die in de Voorjaarsnota
op het punt van de zorg door de regering zijn voorgesteld.
Voorzitter. Ik heb nog drie kleine punten en twee iets
grotere punten. Ik begin maar met een opmerking over
de begroting voor Defensie. De minister van Defensie
heeft eerder dit jaar in deze Kamer gezegd dat er
eigenlijk geen problemen waren met de kosten van
Defensie. In de Defensiekrant van deze maand lezen wij
nu echter allerlei ingrepen in materieel en het later
bestellen en minder oefeningen. Geen van die ingrepen
is gemeld aan de Kamer; de Kamer is gemeld dat er
niets aan de hand was. Mij lijkt dat niet de juiste

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7762

Plasterk
volgorde is gehanteerd. Is de minister van Financiën dat
met mij eens? Het is extra wrang omdat de minister van
Defensie over de motie over het onmiddellijk stoppen
van de eerste JSF-aanschaf heeft gezegd dat hij niets kon
doen met die Kameruitspraak omdat hij demissionair
was. Is dit niet de wereld op zijn kop?
Mijn volgende opmerking betreft het ministerie van
SZW. In de afgelopen jaren hebben 75 onafhankelijke
arbeidsadviseurs meer dan 160.000 klanten geadviseerd
over de weg naar het werk. Wij hechten daar zeer aan
want cliënten hebben behoefte aan onafhankelijk advies.
De woordvoerders SZW zullen zo nodig later, bij de
behandeling van dat hoofdstuk, hierop nog terugkomen.
Ten slotte stel ik graag een vraag over de begroting
LNV. Het viel mij op dat daarin sprake is van een
overschrijding van 36 mln. in relatie tot de afdracht aan
Europa. De minister van Financiën stelt de Kamer nu
voor om die uit de algemene middelen te dekken.
Waarom wordt in dit kader een uitzondering gemaakt op
de regel dat tegenvallers binnen de eigen begroting
gedekt dienen te worden? Ik zie geen motivering voor
het maken van een uitzondering op die regel. Ik zou die
graag horen van de minister van Financiën.
Een deel van de tegenvallers in de zorg wordt gedekt
door het niet-uitdelen van de loonbijstelling voor de
overheid. Laat ik eerst in algemene zin zeggen dat mijn
fractie vindt dat de referentiesystematiek waardevol is.
De minister zegt dat de salarissen van politieagenten,
leraren en andere overheidsdienaren gekoppeld is aan de
ontwikkeling in de markt. Wij hechten aan die referentiesystematiek. Wij vinden dan ook dat het niet aangaat dat,
wanneer de overheid de begroting niet op orde kan
krijgen, men dan opeens ad hoc afstapt van die
referentiesystematiek.
Voor de leraren is er bovendien sprake van een
bijzondere situatie om twee redenen. Ten eerste is er in
de afgelopen jaren geprobeerd om de achterstand die
leraren hebben ten opzichte van de salarissen in de
markt, te verkleinen door middel van het Actieplan
Leraren. Wanneer nu voor 225 mln. een greep wordt
gedaan uit het uitkeren van de loonbijstelling voor de
leraren, doe je dat streven voor een groot deel teniet. Dat
kan niet de bedoeling zijn. Ik denk ook dat wij dat niet
moeten willen. Ten tweede zijn wij in feite bezig om het
gegeven dat de minister van Volksgezondheid de
salarissen van de medisch specialisten niet kan
controleren, af te wentelen op de leraren en de politieagenten. Is de minister van Financiën het met mij eens
dat dit niet de bedoeling kan en mag zijn?
Ik zal in tweede termijn een motie indienen om deze
ingreep in de salarissen van de leraren terug te draaien.
Daarvoor overweeg ik als dekking de eindejaarsmarge
2009 te gebruiken van 203 mln. die op de begroting van
OCW staat. Daarover verneem ik nog graag het advies
van de minister van Financiën. Ik zie in het supplement
dat men daar reeds een bestemming voor heeft
gevonden in de post ″diversen″, maar het is natuurlijk
aan ons om te beoordelen of wij dat de beste bestemming vinden of dat wat wij voorstellen wellicht een
betere bestemming is. Anders kan de dekking gevonden
worden in de posterioriteiten bij de subsidies. Het is
bekend dat OCW 1,4 mld. aan subsidies uitkeert. Al
eerder is door de Kamer gevraagd om de posterioriteiten
te inventariseren; 20% daarvan is 280 mln., dus 20% van
die subsidies zou ruimschoots voldoende dekking bieden
voor dit gat.

De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Van deze kant
complimenten in de richting van collega Plasterk voor
zijn maidenspeech als financieel woordvoerder van de
PvdA. Hij stond daar met de nodige flair. Zo kennen wij
hem ook uit de tijd dat hij bewindspersoon was. Het is
fijn om te zien dat hij dat in de afgelopen maanden niet
kwijt is geraakt en het nu weer inzet vanuit een andere
positie.
Hij blijft ons ook verrassen. Ik denk aan zijn prikkelende opmerkingen over de financiële zuinigheid van de
PvdA en het feit dat hij ervan getuigde dat hij thuis de
Defensiekrant ontvangt. Ik hoorde ook enkele collega’s
zuchten omdat zij graag wilden interrumperen. Het is
toch wel een mooi gebruik om dat niet in de eerste
termijn te doen, maar collega Plasterk weet dat er ook
een tweede termijn is, dus wij wachten dat met
belangstelling af. Heel veel sterkte toegewenst om uw
positie hier in de Kamer op deze manier in te nemen en
fijn dat u weer terug bent!
Het zijn roerige tijden, niet alleen voor de heer
Plasterk, maar ook voor de minister van Financiën.
Aanschuiven bij de G20, inclusief wat relletjes, zo heb ik
begrepen, de dag erna reageren op een ingrijpend
rapport van de commissie-Scheltema, waar wij zelfs
vanmorgen al over hebben gedebatteerd. Tussendoor
ook nog eens Kamerlid zijn, met alle verplichtingen die
daarbij horen. De minister heeft een veelzijdige baan,

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

Voorts noem ik de politie. In de stukken heb ik niet
kunnen vinden wat de omvang is van de problematiek
die zou ontstaan, als je de loonbijstelling voor de politie
wel zou uitkeren. Ook daarvoor wil ik in tweede termijn
een oplossing voorstellen.
Ten slotte ben ik het eens met de opmerkingen van de
heer Weekers over het spaarloon. Aangezien hierover al
vaker gesproken is, heb ik een motie klaar waarin de
regering wordt opgeroepen om het spaarloon uit te
keren. Ik zie de heer Weekers nu met iets wapperen; ik
neem aan dat dat een conceptmotie is. Misschien kunnen
wij de twee moties in elkaar schuiven. Inderdaad zou zo
meer dan 4 mld. aan opgeslagen geld geactiveerd
worden. Dat geeft, zonder dat het op de rijksbegroting
drukt, een stimulans aan de economie. Overigens is dit
ook gebeurd in 2005. Ik denk dus dat wij dit nu opnieuw
moeten doen.
Ik rond af in de resterende elf seconden. Wij praten nu
over de lopende begroting. Er komen echter nog veel
financiële discussies. Daarom denk ik dat het belangrijk
is dat er snel een goed kabinet komt dat van aanpakken
weet en dat ons land kan sturen naar een dynamische en
duurzame toekomst waarin alle Nederlanders meedoen
en waarin de lusten en de lasten door ons allen eerlijk
gedeeld worden.
De voorzitter: Aan mij de bijzondere eer om u te
feliciteren met uw maidenspeech, die u geheel uit het
hoofd hebt gedaan. Ik ben daardoor lichtelijk perplex,
want volgens mij is dit een redelijk unicum in deze zaal.
Van harte mijn complimenten. Ik zal de vergadering
enkele ogenblikken schorsen, opdat ook de leden van de
Kamer en de minister de gelegenheid hebben om u te
feliciteren met uw maidenspeech.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©

94-7763

Slob
zullen wij maar zeggen. Maar bovenop deze opsomming
moet hij zijn kerntaak nog uitvoeren, en dat is de
overheidsfinanciën op orde houden. Dat is als wij de
Voorjaarsnota doorlezen absoluut geen sinecure. De
teller staat op een overschrijding van maar liefst 2 mld.
Het moet gezegd worden, het siert deze minister dat hij
die rekening niet op het bord van het volgende kabinet
wil neerleggen. Dat hebben wij in het verleden wel eens
anders gezien bij kabinetten en niet eens zo heel lang
geleden.
Toch stelt de ChristenUnie wel vragen bij de wijze
waarop deze tegenvallers worden opgevangen, met
name waar het gaat om de lerarensalarissen. Nog maar
kort geleden is er een actieplan leraren opgesteld,
waaraan ook door anderen is gerefereerd. Daarin werd
klip-en-klaar de ambitie neergelegd om de lerarensalarissen weer marktconform te maken. Dit actieplan is
uitgevoerd, maar dan moet je vervolgens niet weer de
salarissen op achterstand zetten. Wij pleiten ervoor de
loon- en prijsbijstelling voor leraren wel doorgang te
laten vinden. Immers, het nu niet toekennen werkt
structureel door en als ik de verkiezingsprogramma’s van
de andere partijen erbij pak, kan ik niet anders concluderen dan dat hiervoor een breed draagvlak in de Kamer
zal bestaan.
Maar er moet wel een deugdelijke dekking voor zijn.
De heer Plasterk heeft in zijn termijn aangegeven dat hij
voor 2010 daar mogelijkheden toe ziet. Ik vond niet alle
voorbeelden die hij noemde even aantrekkelijk, maar het
wat naar voren trekken van subsidiegeld kunnen wij bij
de begroting voor 2011 bespreken, Ik zou graag horen
van de minister van Financiën of dit voor 2010 een
mogelijkheid zou kunnen zijn, Dan zal er uiteraard wel
voor de langere termijn een structurele dekking voor
moeten worden gevonden.
Daarin kan, als het gaat om die structurele dekking
voor de lange termijn, wat ons betreft een bankenheffing
voorzien. Wij hebben net als de minister altijd gezegd dat
dit in Europees verband moet worden ingevoerd, maar ik
constateer – ik heb dat ook in een interruptie bij de heer
Weekers naar voren gebracht – dat grote Europese
economieën als Frankrijk, Engeland en Duitsland al zo
ver zijn dat zij in 2011 een bankenheffing willen invoeren.
Ik weet niet waarop de minister dan nu nog wacht. Hij
kan aan de slag, zou ik zeggen, want als we op iedereen
gaan wachten, komt het er nooit van, en zeker niet als
dan ook nog eens Basel 3 erbij wordt gehaald. Laten wij
aan de slag gaan. Ik roep de minister dan ook op
voorstellen voor een vorm van bankenheffing voor te
bereiden, zodat dit in de begroting van 2011 kan worden
meegenomen. Uiteraard zal een groot gedeelte van de
opbrengst van de bankenheffing moeten worden
gebruikt om de financiële tekorten die er zijn weg te
werken, maar een deel kan ook worden gebruikt voor
een structurele dekking van de loon- en prijsbijstelling
voor de lerarensalarissen en misschien zelfs ook wel
voor de politiesalarissen, want ik constateer dat
afgelopen dinsdag een motie is aangenomen die zegt dat
daarop niet bezuinigd mag worden maar die niet in
dekking voorziet. De minister heeft eerder ook zelf
aangegeven dat een bankenheffing in de staatskas moet
vloeien, dus dit voorstel moet hem dan ook aanspreken.
Dat hoop ik in ieder geval in eerste termijn van hem te
horen.
Bij de zorg wordt structureel te veel uitgegeven. Ook
daar is al door de heer Plasterk naar verwezen. De

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

minister van VWS heeft inmiddels aangegeven welke
maatregelen hij wil nemen om dit te beteugelen.
Daarover zal later vandaag in een VAO nog verder
worden gesproken. Mijn vraag aan de minister van
Financiën is hoe het jaar na jaar kan gebeuren dat de
zorgkosten zo uit de pas lopen. In de ramingen wordt
immers ook al rekening gehouden met de autonome
groei. Is de minister met mij van mening dat hij beter
zicht moet krijgen op de ontwikkeling van de zorgkosten?
Zo ja, wat gaat hij daar concreet aan doen? De minister
van VWS heeft al maatregelen aangekondigd. Mijn
fractie vindt dat de chronisch zieken en gehandicapten
hier niet de dupe van mogen worden. In het VAO over
pakketmaatregelen later vandaag zullen wij een voorstel
doen om dat te voorkomen.
In de komende jaren moeten wij nog grotere stappen
maken in de verduurzaming van onze energiehuishouding. Dat is echt hard nodig, enerzijds vanuit onze taak
om zorg te dragen voor onze leefomgeving, anderzijds
om minder afhankelijk te worden van uitputbare
hulpbronnen. Energie uit waterkracht heeft prachtige
mogelijkheden en past bij Nederland. Wij blinken uit in
water. Een veelbelovende techniek als getijdenstroomenergie biedt bovendien op de internationale markt
unieke kansen. Ik heb begrepen dat er al marktrijpe
projecten klaar staan. In het voorjaar zegde minister Van
der Hoeven toe om voor waterkrachtenergie innovatiegeld uit te trekken. Ze was terughoudend om de
categorie vrije stromingsenergie in aanmerking te laten
komen bij eventuele bodemuitputting in de SDE-regeling.
Ons standpunt is helder: energie uit waterkracht, in het
bijzonder vrijegetijdenstroomenergie, moet bij mogelijke
onderuitputting in de SDE-regeling, waarmee wij de
afgelopen jaren steeds te maken hebben gehad, bij
voorkeur op deze manier worden ingezet. Ik vraag de
minister daar in zijn termijn op te reageren.
©
De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. Ik feliciteer de
heer Plasterk met zijn maidenspeech. Ik wens hem veel
succes als Kamerlid.
Wij zitten in zwaar weer. Het kabinet dacht nog dat
deze kredietcrisis zou overwaaien, maar niets bleek
minder waar. De overheidsfinanciën zijn volledig uit het
lood geslagen. De economie is vorig jaar met 5%
gekrompen, de grootste naoorlogse krimp. Het CPB
voorspelt dat de groei weer iets aantrekt, maar een week
later wordt dat percentage al weer met 0,25% naar
beneden bijgesteld. In plaats van 1,5% is het nu 1,25%.
Wat betekent deze bijstelling voor de ramingen in de
Voorjaarsnota?
De Voorjaarsnota kenmerkt zich ook door grote
overschrijdingen en tegenvallers in de inkomsten en de
gasbaten. Aan de uitgavenkant bedraagt de tegenvaller
in totaal 2 mld. Aan de inkomstenkant bedraagt de
tegenvaller in belastinginkomsten maar liefst 1,4 mld.
Toch wil dit kabinet 38 mld. meer uitgeven dan dat er dit
jaar binnenkomt, terwijl de staatsschuld met 132 mln. per
dag oploopt, tot 380 mld. Het ergste is echter dat het
demissionaire kabinet nog geen begin van een antwoord
heeft om dit tekort terug te dringen. Het is al vaker
gezegd: Dit is, beter gezegd was een kabinet van
stilstand en geld uitgeven. Wat doet een gezin als het
zwaar in het rood staat? Het zet alle zeilen bij en zet de
tering naar de nering. Geen vakanties en geen luxe. Dit

1 juli 2010
TK 94

94-7764

Tony van Dijck
kabinet wil echter meer geld uitgeven. Dan weet je zeker
dat je in de schuldsanering terechtkomt.
Ook houdt dit kabinet vast aan de vetgemeste
begroting alsof er niets aan de hand is. Dit jaar wil het
kabinet 272 mld. uitgeven. Wij geven meer dan 50% van
ons bbp uit aan de collectieve sector. Dit is twee keer
zoveel als vier jaar geleden. Voormalig minister Bos
wilde per se in het Guinness Book of Records, lijkt het
wel.
Ook staat het kabinet vooraan om zijn portemonnee te
trekken als het om anderen gaat. We lenen de Grieken
5 mld., net zo gemakkelijk. We lenen andere Europese
landen 26 mld., in die zin dat we in ieder geval garant
staan voor hun leningen. We schieten 1,4 mld. voor aan
IJsland, waarvan wij bijna zeker weten dat we het nooit
terugzien. We saneren zonder blikken of blozen de
schulden van de Nederlandse Antillen voor 1,5 mld.
Je zou niet zeggen dat wij zelf 38 mld. tekortkomen.
Dit kabinet strooit met geleend geld alsof het niets is.
Deze minister weet dat wij de tering naar de nering
moeten zetten. Wanneer begint hij daarmee? Ik kan mij
voorstellen dat het lastig was toen er nog een PvdAminister op Financiën zat. Nu hebt u echter de kans,
minister. Grijp die kans, want straks, in een nieuwe
coalitie is de kans misschien verkeken als er weer een
nieuwe PvdA-minister aanschuift.
Reduceer de inhuur van externen en het aantal
ambtenaren. Dat willen wij toch allemaal? Kort op
ontwikkelingshulp. Kort op subsidies. De heer Plasterk
heeft al een voorzetje gedaan. Wij geven elk jaar 6 mld.
uit aan subsidies. Schrap twee publieke omroepzenders.
Stop met de JSF, het rekeningrijden, de Vogelaarwijken,
de windmolenparken, de Centra voor Jeugd en Gezin, de
gratis schoolboeken. Laat inburgeraars zelf betalen; niet
meer dan normaal. Stop met de export van kinderbijslag.
Dat vindt ook iedereen normaal. Saneer de
re-integratiebudgetten en handhaaf de mp-norm in de
semipublieke sector. Het is zo makkelijk en het kan
allemaal zo veel minder, zonder de burger te veel in de
portemonnee te pakken.
Dan de koopkracht. Het prille economische herstel is
volledig toe te schrijven aan de export. De groei van de
gezinsconsumptie is minimaal. Hoe gaat de minister deze
koopkracht versterken? Deze koopkracht hebben wij
immers nodig om uit het economische dal te klimmen.
Wij zien ook het consumentenvertrouwen wegzakken. Wij
zien dat mensen als een gek sparen: per maand wordt er
in Nederland 1 mld. gespaard! Dat geld moet in de
economie en niet op de spaarbankboekjes.
Het kabinet heeft ook besloten om de departementen
te korten op de loon- en prijsbijstelling. Deze nullijn
betekent echter niet per definitie, zo lees ik, dat de
loonuitgaven voor ambtenaren worden bevroren.
Departementen mogen ook op andere zaken bezuinigen,
zo stelt de minister, om bijvoorbeeld aan hun caoverplichtingen te voldoen.
Wat betekent dit? Hebben wij nu een nullijn of niet?
Kunnen departementen er zelf voor kiezen om de nullijn
los te laten en te snijden in andere uitgaven, zodat de
burger uiteindelijk weer de dupe is?

prijsbijstellingen betreft het ministerie van OCW. Dan
gaat het om een bedrag tussen 225 mln. en 250 mln. De
heer Plasterk heeft in zijn termijn aangegeven dat hij van
mening is dat dit moet worden teruggedraaid. Hij heeft
ook alternatieven voorgesteld, in de sfeer van het
schrappen van subsidies. Deelt de heer Van Dijck de
opvatting van de VVD dat wij de maatregelen die de
minister heeft aangekondigd, gewoon moeten steunen?
Vindt hij dat wij de tering nog meer naar de nering
kunnen zetten met de voorstellen die daarnaast door de
PvdA gedaan zijn om te schrappen in overbodige
subsidies die de afgelopen jaren onder leiding van de
toenmalige minister van OCW in het leven zijn geroepen?
De heer Tony van Dijck (PVV): Het idee van subsidies
schrappen verkondigen wij al vier jaar. Wij zijn door de
subsidiebijbel gegaan. Wat ons betreft kan voor 3 mld. zo
de prullenbak in. Daar is dus veel geld te halen. De heer
Plasterk heeft in onze visie wel een punt als het gaat om
onderwijs en personeel. Wij hebben vorig jaar niet voor
niets ingestemd met 1 mld. extra voor onderwijzers. Het
probleem voor de kwaliteit van het onderwijs was
immers: hoe krijgen wij en houden wij goede onderwijzers als wij ze naar verhouding te weinig kunnen
betalen? Wij hebben toen een impuls gegeven. Het zou
zonde zijn om die inspanning nu teniet te doen door het
loon te bevriezen. Vanuit die filosofie klinkt het sympathiek om de onderwijzers in deze ronde uit de wind te
houden. Echter, ik wil natuurlijk wel van de minister
horen of dit zonder meer op de subsidies te verhalen is.
Als je iets wilt met subsidies – wij hebben dit bij het CPB
gezien – zijn ze ofwel juridisch verplicht of nog niet
toegezegd. Met andere woorden: je wilt eraan komen,
maar ze zijn onaantastbaar, want juridisch verplicht,
toegezegd of nog niet toegezegd en dan kun je er niet op
bezuinigen. Ik hoor graag een reactie van de minister.
De heer Weekers (VVD): Mag ik de heer Van Dijck zo
verstaan dat hij het verzoek van de heer Plasterk op
zichzelf sympathiek vindt? Ook ik vind het wel sympathiek om mensen wat meer salaris te geven, of in elk
geval loonruimte te geven. Maar zegt de heer Van Dijck
dat dit wat de PVV betreft alleen maar kan als daar ook
een keiharde dekking in 2010 tegenover staat en als we
in 2010 een streep kunnen zetten door een aantal
subsidies die in 2010 op de begroting staan?

De heer Weekers (VVD): De heer Van Dijck heeft een
paar interessante opmerkingen gemaakt. Zo vindt hij dat
de tering naar de nering gezet moet worden. Zojuist
heeft de heer Van Dijck vragen gesteld over de loon- en
prijsbijstelling op departementen. Een van de loon- en

De heer Tony van Dijck (PVV): Precies.
De aardgasbaten zijn ook zo’n leuk nummer. We
hebben te maken met een tegenvaller van 500 mln., een
half miljard! We hadden toch zo’n strenge winter? De
gasprijs was toch gekoppeld aan de olieprijs, die na-ijlde
bij de ontwikkeling en daardoor lekker hoog was? Maar
nee, opeens wordt de koppeling tussen de gas- en de
olieprijs ″steeds losser″ genoemd, lezen wij. Ook zijn de
kosten voor gaswinning naar boven bijgesteld. Ons gas
wordt verkocht tegen spotprijzen. Toch verwacht deze
minister in 2012 alweer een meevaller van 1,5 mld.
vanwege een hogere olieprijs. De koppeling was toch net
losser geworden? Ik snap hier niets meer van, voorzitter.
Telkens worden we verleid met hoge aardgasbaten en als
puntje bij paaltje komt, vallen ze tegen. Wie houdt hier
wie voor de gek?
De Staat staat onderhand voor alles en iedereen
garant, binnen Europa zelfs voor andere lidstaten. De

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7765

Tony van Dijck
Staat staat ook garant voor 50 mln. aan leningen in het
bedrijfsleven. Ook staat de Staat garant voor 50 mld. aan
interbancaire leningen. Verder staat de Staat garant voor
29 mld. voor Zuid-Europese lidstaten die geld willen
lenen. Kan de minister mij een overzicht geven van alles
waarvoor wij inmiddels garant staan? Welk risico lopen
wij daarbij en wat zijn de opbrengsten van de premies
die wij daarvoor ontvangen?
Tot slot kom ik te spreken over het spaarloon. Ik ben
blij met het voortschrijdend inzicht van de PvdA en
inmiddels ook de VVD. Drie jaar geleden pleitte ik er
namelijk al voor om het spaarloon vrij te geven. Het ziet
ernaar uit dat wij nu eindelijk de 4 mld. kunnen
loswrikken en in de economie kunnen pompen.
©
De heer Irrgang (SP): Voorzitter. In de Voorjaarsnota
kunnen we lezen dat de pogingen om banken te redden
nu al 356 mln. hebben gekost. Maar de schade van de
kredietcrisis is vele malen groter dan dat. Het is
opvallend hoe de lobby van de banken er als de kippen
bij is om voor te rekenen hoeveel economische groei we
zouden kunnen mislopen wanneer we de financiële
sector beter gaan reguleren, maar dat zij nooit de moeite
heeft genomen om uit te rekenen hoeveel schade zij de
maatschappij heeft berokkend. De enorme gaten die zijn
geslagen in de overheidsbegrotingen zijn niet het gevolg
van een plotselinge verslechtering van de begrotingsdiscipline in de verschillende landen.
De uitkomst van de G20 was voor de SP-fractie
teleurstellend. Dit was het moment om een doorbraak te
forceren voor de bankenbelasting. Wat is volgens de
minister de werkelijke reden dat het niet gelukt is om
daar afspraken over te maken? Is dat niet de enorme
kracht van de lobby in de financiële sector, niet alleen in
Europa, maar ook in de Verenigde Staten, waar gisteren
blijkbaar weer nieuwe afspraken zijn gemaakt en waar de
Democraten onder druk hebben moeten afzien van
invoering van een bankenbelasting? Het enige dat uit de
G20 lijkt te zijn gekomen is een soort megastabiliteitspact. In drie jaar zullen de welvarende landen van de G20
hun begrotingstekorten halveren. Waar de wereldleiders
elkaar vorig jaar nog prezen omdat ze door stimuleringsmaatregelen een mondiale depressie hadden voorkomen,
is er nu een soort paniek ontstaan waardoor landen om
het hardst gaan bezuinigen. Is de minister het ermee
eens dat landen door heel veel te bezuinigen juist een
deel van hun probleem afwentelen op hun handelspartners, op andere landen? Moeten we niet juist een
bezuinigingswedloop voorkomen?
L’histoire se répète. In 1937 greep de Amerikaanse
overheid hard in in de economie en dat liep verkeerd af.
Politici die blind zijn voor de vraagkant van de economie
laten zich graag door economen vertellen dat het deze
keer heel anders is en dat bezuinigingen juist goed zijn
voor de economie. Maar de onderzoeken die worden
aangehaald om dat te onderbouwen verwijzen meestal
naar landen die tegelijkertijd met bezuinigingen hun
rente fors verlaagden of naar landen die zich konden
optrekken aan een sterk stijgende export naar andere
landen. Beide is nu onmogelijk. Alle OESO-landen
hebben nu op hetzelfde moment grote begrotingstekorten en hoge schulden. De situatie is nu dus fundamenteel anders.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

Een belangrijk argument voor het positieve effect van
bezuiniging dat wordt aangedragen, is bijvoorbeeld
gelegen in de loonkosten. Als de loonkosten over de
gehele linie dalen, kun je als land je concurrentiepositie
ten opzichte van andere landen verbeteren. Maar je kunt
natuurlijk nooit allemaal tegelijkertijd in de wereld je
concurrentiepositie verbeteren. Economen als Paul
Krugman waarschuwen juist voor te snelle bezuinigingen. In een schuldencrisis verergeren bezuinigingen de
crisis, ook omdat monetair beleid niet werkt omdat de
rente al tot bijna nul is verlaagd. Alleen overheidsbestedingen zorgen dan nog voor stimulering. Hoe staat de
minister hiertegenover? De Voorjaarsnota lijkt niet
keynesiaans maar Ricardiaans en dat belooft niet veel
goeds.
Onder het mom van de slechte staat van de overheidsfinanciën worden in de Voorjaarsnota allerlei bezuinigingen doorgevoerd. Neem als voorbeeld het besluit om de
loonbijstelling 2010 niet uit te keren voor onderwijs en
politie. De loonbijstelling komt neer op het bevriezen van
de salarissen. De minister zegt daarover: de afspraken uit
reeds afgesloten cao’s worden nagekomen; het niet
uitkeren van de loonbijstellingstranche 2010 heeft wel
gevolgen voor nieuw af te sluiten cao’s. Het resultaat is
dat de vakbonden al 1-0 achterstaan voordat de
cao-onderhandelingen überhaupt zijn begonnen. Hoe ziet
de minister deze maatregel in het licht van de ambitie
om in de top vijf van kenniseconomieën te komen? We
willen toch juist de kwaliteit van het onderwijs verhogen
en het lerarentekort terugdringen? Ook staat deze
maatregel haaks op een Kamerbreed gesteunde motie.
De afspraak was dat de lonen mee zouden stijgen met de
markt; bij een bevriezing is dat niet het geval.
En dan het echte zorgenkindje. De zorguitgaven blijken
bij de Voorjaarsnota ineens 1,4 mld. hoger uit te vallen
dan was geraamd. Daar blijkt in de laatste dagen nog
400 mln. bij te zijn gekomen. Dit is volgens de Voorjaarsnota voornamelijk het gevolg van een post van 1,5 mld.
genaamd ″actualisering zorguitgaven″. Waar komt nu
plotseling zo’n groot bedrag vandaan? In antwoord op de
schriftelijke vragen zegt de minister dat de overschrijdingen zijn gebaseerd op nieuwe inzichten, die zijn
ontvangen van het College voor zorgverzekeringen en de
NZa. Maar hoe komt het dat deze organisaties sinds
september zo enorm van inzicht zijn veranderd? Hoe kan
het dat het kabinet niet eens weet waar dit mee te maken
heeft? Is er een plotselinge toename van het aantal
behandelingen? Als mogelijke oorzaken noemt de
minister onjuiste tarifering of normtijden bij de medisch
specialisten. Wat bedoelt hij daar precies mee? En in
hoeverre verklaart dat het gat van 1,5 mld.?
Vanuit Zuid-Afrika hebben we al van minister Klink te
horen gekregen dat er wordt geschrapt in de vergoedingen voor diëtistbezoek, tandartsbezoek, anticonceptie,
logopedie en hulpmiddelen. Worden we er beter van als
kinderen niet meer naar de tandarts of de logopedist
gaan? Worden we er beter van als het aantal mensen
met overgewicht en het aantal ongewenste zwangerschappen toenemen? Het hebben van meer gezondheidsklachten maakt mensen niet alleen ongelukkig; het is ook
slecht voor de economie. De voorgestelde maatregelen
zouden 400 mln. opleveren. Heeft het kabinet op dit punt
nog meer verrassingen in petto?
Er zal nu een nieuw kabinet geformeerd moeten
worden, maar als ik zie hoe gemakkelijk hier wordt
gepraat over bezuinigingen op een moment dat er een

1 juli 2010
TK 94

94-7766

Irrgang
groot gevaar is dat de economie opnieuw in een crisis
komt – vandaag waren er nog alarmerende berichten uit
ons land – dan vrees ik dat de Nederlandse politiek veel
te snel overgaat tot bezuinigingen die ons land opnieuw
in een crisis zullen storten. De heer Plasterk maakte het
punt terecht: als je bekijkt wat andere landen doen en
vervolgens kijkt naar wat de partijen in hun verkiezingsprogramma’s zeggen, zie je dat wij bijna blind zijn voor
het gevaar dat de economie opnieuw in een crisis wordt
gebracht door veel te snelle bezuinigingen. Het lijkt de
SP-fractie heel goed als naar dat risico nog eens heel
goed wordt gekeken bij het opstellen van een nieuw
regeerakkoord.
©
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. De kern van dit
debat is naar mijn idee dat de minister de eigen
doelstellingen niet behaalt. Dat ga ik toelichten in de
komende zeven minuten. Voor 2010 wordt een tekort
verwacht van 39 mld. Dat is weer 3 mld. meer dan bij de
Miljoenennota werd verwacht. Alleen al dit jaar stijgt de
schuld met € 2500 per Nederlander. Dit is geen situatie
die nog lang kan duren. Een grote schuld doorschuiven
naar de toekomstige generaties is wat ons betreft geen
optie. Het tekort moet vooral slim, helder en visionair
worden opgelost. Daar schort het helaas een beetje aan
bij dit kabinet. In mijn inbreng wil ik stilstaan bij drie
punten. Ten eerste bij de tegenvallers in 2010 en 2011.
Ten tweede bij de effectiviteit van het stimuleringspakket.
Ten derde bij het vooruitschuiven van de problemen naar
de toekomst.
Ik begin met de tegenvallers in 2010 en 2011. Het
kabinet is in 2010 weer geconfronteerd met tegenvallers
in de zorg, de kinderopvang, de leerlingen en de
asielketen. Het kabinet vangt in 2010 de tegenvallers op.
Dat is goed. De D66-fractie zet echter wel vraagtekens bij
de gekozen oplossingen. Het kabinet houdt visieloos de
loon- en prijsbijstelling in. Dit betekent simpelweg dat
ministeries, scholen en de politie minder geld krijgen dan
waarop zij hadden gerekend. Ze moeten zelf maar
uitzoeken hoe zij dit jaar rondkomen. Het kabinet gaat
zijn verantwoordelijkheid uit de weg en daarin zit een
groot risico. Het is onzeker of de besparingen worden
gerealiseerd. Hoe gaat de minister controleren dat de
besparingen daadwerkelijk worden gerealiseerd? Hoe
gaat hij om met scholen en politiekorpsen die dankzij
deze maatregelen in de problemen komen? Kan de
minister bevestigen dat de referentiesystematiek voor de
lonen in het onderwijs wordt gehandhaafd?
De tegenvallers werken door in 2011 en verder. In de
afgelopen week heeft het kabinet al maatregelen
aangekondigd, bijvoorbeeld in de zorg en de kinderopvangtoeslag. Dit zijn pijnlijke maatregelen, maar het is
onvermijdelijk dat er wordt ingegrepen. In de Voorjaarsnota worden helaas nog meer tegenvallers gemeld,
bijvoorbeeld in de asielketen en bij de leerlingenramingen. Komen er nog meer bezuinigingsplannen om ook
deze tegenvallers structureel op te vangen? Of schuift de
minister lijken in de kast door naar het volgende kabinet?
Dan kom ik op de effectiviteit van het stimuleringspakket. In 2009 en 2010 is er heel veel extra geld in de
economie gestopt. In totaal ruim 9 mld. Hierdoor is de
werkloosheid lager uitgekomen. Dat klinkt op het eerste
gezicht erg goed, maar ik heb het even omgerekend. Ik
kom dan uit op een bedrag van ruim € 70.000 per baan.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

Kan de minister dit bedrag bevestigen? Is dit geld wel
optimaal besteed of waren er slimmere bestedingen
mogelijk? Hoe kijkt de minister tegen deze cijfers aan?
Hoe effectief is ons crisispakket in vergelijking tot andere
landen? Hoeveel heeft het in andere landen gekost en
opgeleverd? Welke lessen trekt de minister uit de
besteding van het extra geld, zodat wij in de toekomst
het geld efficiënter en effectiever kunnen besteden?
Dan kom ik op mijn derde en laatste punt. Het kabinet
schuift een rekening door naar de toekomst. In april 2009
presenteerde het kabinet het aanvullend beleidskader. De
kern van dit akkoord was een uitruil tussen de korte en
de lange termijn. Op de korte termijn zou de economie
worden gestimuleerd en op de lange termijn zouden de
overheidsfinanciën weer op orde worden gebracht. Het
goede nieuws is dat het kabinet heel erg succesvol is
geweest in het uitgeven van extra geld. Het slechte
nieuws is dat van de maatregelen voor de lange termijn
niets terecht is gekomen. Ik som even op: een besparing
van 3,2 mld. op de lonen is niet gerealiseerd, de
AOW-verhoging is er niet gekomen, de hervormingen in
de zorgtoeslag zijn niet gerealiseerd en de verhoging van
het eigenwoningforfait van huizen van meer dan 1 mln.
is niet doorgevoerd. Het kabinet laat dus een groot gat
achter voor de opvolgers. Dat is niet allemaal aan deze
minister te wijten; ik kijk ook even met een schuin oog
naar de Partij van de Arbeid.
Ik zit nog met één belangrijk punt, namelijk de 3,2 mld.
bezuinigingen in 2011. Die zouden gerealiseerd worden
door de nullijn op de lonen. Het kabinet gebruikt de
loonbijstelling echter niet voor het aflossen van de
staatsschuld, maar voor het opvangen van tegenvallers.
Als er op Prinsjesdag onverhoopt nog geen nieuw
kabinet is, gebeurt er in 2011 wederom niets om de
financiën weer op orde te krijgen. D66 vindt dat het
kabinet serieuze bezuinigingen moet voorbereiden voor
2011. Het kabinet moet hiervoor op zoek gaan naar
meerderheden in deze Kamer. Ik doe, volstrekt gratis,
minister van Financiën, een paar suggesties. Je kunt
bijvoorbeeld denken aan re-integratie, het structureel
herijken van de Wajong, een vermogenstoets voor de
zorgtoeslag, het openbaar bestuur en het ministerie van
Defensie. Er zijn twintig brede heroverwegingen
verschenen met allerlei suggesties. Ik roep de minister
ertoe op hiervan echt werk te maken. Graag krijg ik
hierop een reactie.
Door de stilstand van het laatste kabinet staan de
overheidsfinanciën er slecht voor. Nu moeten wij
vooruitkijken en in de toekomst niet dezelfde fouten
maken. Het is belangrijk om de komende jaren slim,
helder en visionair de financiële problematiek te lijf te
gaan. Ik blijf hoopvol.
©
Mevrouw Sap (GroenLinks): Voorzitter. GroenLinks
realiseert zich zeer wel de ernst van de situatie waarin
wij zitten in Nederland, in Europa en wereldwijd. Alle
westerse economieën worden met enorme tekorten op
de overheidsbegrotingen geconfronteerd. Die tekorten
komen voort uit de grote crisis waarin wij zitten, die haar
oorsprong heeft in de financiële sector en die vervolgens
haar doorwerking heeft gehad in de hele economie. Maar
wij moeten wel goed voor ogen houden wat precies de
bronnen zijn van de grote problemen en de grote
tekorten die zich nu voordoen, want die zijn meerledig.

1 juli 2010
TK 94

94-7767

Sap
Het bedrag van zo’n 29 mld., waarvan wij met elkaar
delen dat het de opgave voor de toekomst is die wij
moeten aangaan, wordt in de discussies wel eens
makkelijk helemaal aan de huidige crisis toegeschreven.
Dit bedrag wordt door sommigen ook wel eens makkelijk
neergezet als het bedrag waarvoor wij op vrij korte
termijn een oplossing moeten vinden. Dat werpt de
GroenLinks-fractie verre van zich. Verstandige economen
zoals de heer Bovenberg en de heer Jacobs hebben al in
analyses laten zien dat dat bedrag deels te wijten is aan
de huidige crisis, maar voor een substantieel deel ook te
wijten is aan de vergrijzing. Een onderverdeling die
economen daarin vaak maken, is dat zo’n 10 mld. het
gevolg is van de crisis, wat je structureel en snel moet
aanpakken en dat de resterende 19 mld. het gevolg is
van de vergrijzing. Dat moet je ook aanpakken en je hebt
structurele hervormingen nodig, maar daar heb je meer
tijd voor.
Dat verhaal sluit redelijk goed aan bij de afspraken die
nu in Toronto zijn gemaakt: overheidstekorten zullen
teruggedrongen moeten worden en je moet al in 2013
een betekenisvolle stap daarin maken, maar je moet dat
niet overhaast doen. Terecht maken vele economen, de
Amerikaanse president, de GroenLinks-fractie en
meerdere fracties in de Kamer zich zorgen over dat
overhaast doen, want dat kan de crisis juist versterken.
Dat kan ervoor zorgen dat wij in een nieuwe dip
terechtkomen, dus er is beleid voor nodig. Onze
conclusie: wij lopen niet weg voor de problemen, maar
wij willen hierin echt beleid en visie zien.
Wij waarderen het dat het kabinet probeert de boedel
netjes over te dragen; laat ik het zo maar zeggen, ook
richting deze minister. Wij hebben er waardering voor
dat het kabinet niet wegloopt voor de problemen en dat
het iets probeert te doen aan de overschrijdingen, die
voor een deel hun oorzaak vinden in foute ramingen of
foute inschattingen van de effecten van beleid dat wij al
hebben ingezet.
In de manier waarop kunnen wij ons minder vinden.
Laat ik een kleine illustratie daarvan geven. De belangrijkste bron van de overschrijdingen, ook dit jaar, is toch
weer de zorg. Een heel belangrijke bron van overschrijding in de zorg, ook dit jaar weer, zijn de medisch
specialisten. Mijn fractie heeft samen met een aantal
andere fracties in de Kamer al jarenlang daarop gewezen
en ook al vaak gevraagd om daadkrachtiger beleid. Maar
je ziet nu weer dat die overschrijding bij de specialisten,
die voortkomt uit het feit dat zij veel te veel volume
kunnen draaien en veel te hoge inkomens kunnen
binnenhalen, wordt afgewenteld op de veel magerdere
salarisjes van de leraar en van de politieagent en ook
wordt afgewenteld op de persoonsgebonden budgetten
in de langdurige zorg, die voor dit jaar worden gesloten.
Mijn fracties vindt die keuzes echt niet te verdedigen.
Ik wil het hier niet te lang hebben over die overschrijdingen in de zorg, want in andere zalen in dit gebouw is
er een uitgebreide discussie over gevoerd. Wij betreuren
ten zeerste dat de persoonsgebonden budgetten dit jaar
op slot moeten. Wij waarderen de inspanningen van een
aantal fracties, waaronder de VVD-fractie, om tot een
oplossing te komen. Het is niet gelukt. Dat vinden wij
echt ernstig, want het betekent dat mensen die zorg
nodig hebben op die zorg moeten wachten en op
wachtlijsten terechtkomen. Ik heb een vraag aan de
minister; de heer Weekers vroeg er al naar. Het gaat er
niet alleen om wat wij nu kunnen doen om dat in de

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

toekomst te voorkomen, want dat weet de Kamer wel;
wij gaan ook een motie maken om dat als een wettelijk
recht te verankeren. Ziet de minister echt geen creatieve
manieren om dit probleem voor dit jaar te voorkomen en
mensen alsnog het recht te geven om een beroep te
doen op zo’n budget? De maximale kosten daarvan
zouden zo’n 200 mln. bedragen voor de rest van dit jaar.
Is er niet een manier te vinden om dat te regelen en om
mensen toch het recht op zorg te blijven geven?
Ik wil de minister daarbij in overweging geven om te
bekijken of er niet toch een manier is om de overschrijdingen bij medisch specialisten in het verleden terug te
halen. Ik weet dat het incidentele bedragen zijn, maar het
zijn toch potjes met geld. Ik was eerlijk gezegd erg blij
toen de minister van VWS ruim anderhalve maand
geleden na zeer herhaald aandringen van mij en van de
PvdA-fractie toezegde dat hij alsnog zou gaan onderzoeken of het mogelijk is om het terug te halen. Ik was zeer
teleurgesteld om vervolgens in een brief alleen maar te
lezen dat het niet kan, zonder enige toelichting. Het gaat
hier om miljoenen. Volgens mij gaat het om een bedrag
tussen de 500 mln. en 700 mln. dat te veel is uitgekeerd
in 2008-2009 en niet is teruggehaald. Ik doe nog een
uiterste oproep aan de minister van Financiën om te
bekijken wat in dezen mogelijk is. Ik weet dat het een
incidentele dekking is, maar het zou een mogelijkheid
kunnen geven om de persoonsgebonden budgetten dit
jaar toch nog open te houden.
Ik wil ook iets zeggen over het bevriezen van de
lerarensalarissen. In 2009 bezwoer het kabinet dat het
referentiemodel in 2010 van toepassing zou zijn. Die
belofte is zwart op wit aan de Kamer en het veld
gegeven. Mijn voormalig fractiegenoot mevrouw Azough
was er afgelopen april al niet zo gerust op het dat het
kabinet woord zou houden en diende een motie in. Hoe
kan een demissionair minister terugkomen op het woord
van het kabinet en bovendien een aangenomen motie
naast zich neerleggen? Beseft de minister dat hij
daarmee het actieplan LeerKracht feitelijk onderuithaalt?
Met deze bezuiniging van zo’n 250 mln. wordt namelijk
een kwart van het actieplan onderuitgehaald.
Ook andere partijen in de Kamer maken zich daarover
zorgen en hebben dat al uitgesproken. Onder anderen de
heer Plasterk heeft hierop gewezen. Mijn fractie zal zich
aansluiten bij elk initiatief waarbij de lerarensalarissen
alsnog worden veiliggesteld en waarbij er een acceptabele dekking wordt gevonden. Ik heb ook kennisgenomen van de opvattingen die de heer Slob van de
ChristenUnie in de pers geuit heeft. Hij is hiervoor zelfs
bereid om de begrotingsregels op te rekken en dit te
dekken uit een belastingverhoging, of zelfs uit een
nieuwe belasting: de bankenheffing. De GroenLinksfractie zou het in dit geval acceptabel vinden om de
begrotingsregels op te rekken.
Wij juichen het initiatief tot een dergelijke bankenheffing natuurlijk eveneens van harte toe, want wij vinden
het daarvoor hoog tijd. Een aantal andere belangrijke
Europese landen is inmiddels over de brug gekomen. Is
het kabinet nu ook bereid om de voorbereidingen te
treffen om deze bankenheffing in Nederland in 2011 in te
voeren? De GroenLinks-fractie hoopt van harte dat de
minister hierover iets wil toezeggen. Zij wijst er
bovendien op dat onder andere de recente mededelingen
rondom de waarde van ABN AMRO laten zien dat de
financiële sector ons waarschijnlijk nog veel meer gaat

1 juli 2010
TK 94

94-7768

Sap
kosten dan we vermoed hadden. Er is daar dus echt iets
nodig.
Op het punt van de stimuleringsregeling voor
duurzame energie speelt hetzelfde probleem als vorig
jaar. Er zitten deelplafonds in het budget. Daardoor kan
men niet meer intekenen voor bepaalde vormen van
energie, vooral zonne-energie, waaraan heel veel
behoefte is. Intussen zijn andere potjes nog volledig
onderbenut. Wij willen graag dat hierin weer flexibiliteit
wordt gecreëerd. Is de minister daartoe bereid? Wij
overwegen hierover eventueel een motie in te dienen.
Tot slot kom ik op de woningmarkt. De heer Weekers
heeft daar ook iets over gezegd. Wij zien dat de
woningmarkt op slot zit en dat er iets moet gebeuren. De
heer Weekers wil daarvoor subsidiepotten gebruiken die
bedoeld zijn voor isolatie, maar die manier van ingrijpen
steunt mijn fractie niet. Wij hebben begrepen dat de pot
voor startersleningen nu helaas leeg is. Wij zouden graag
zien dat dit potje weer voor een deel wordt aangevuld.
Ziet de minister mogelijkheden om een bedrag van
bijvoorbeeld 30 mln. alsnog vrij te maken, zodat de
startersleningen dit jaar gewoon benut kunnen blijven
worden? Is de minister bereid om daarvoor dekking te
vinden in de breedte van subsidies op de rijksbegroting
in enge zin? Er zitten vast wel subsidietjes tussen die niet
zo effectief zijn, relatief veel uitvoeringskosten hebben en
deze 30 mln. moeten kunnen opleveren.

bestemming geven die eigenlijk niets meer te maken
heeft met het terugdringen van energieverbruik en de
bouwsector eigenlijk minder stimuleert dan wij zouden
willen.
©

Mevrouw Sap (GroenLinks): Dit verhaal zou wellicht
enigszins opgaan als het onderliggende probleem niet zo
ernstig was en zou zijn opgelost, maar dat is het niet. Er
is een groot onderliggend probleem van een te hoog
energieverbruik in Nederland, waarbij de isolatiesubsidies sterk kunnen helpen. Mijn fractie vindt dat een
belangrijk probleem. Als je daarbij isolatiesubsidies inzet,
kun je ook de bouwsector daarmee een belangrijke
stimulans geven. Laten we het niet zomaar een andere

De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Vorige week hield ik
op deze dag mijn maidenspeech, vandaag houd ik mijn
mayday-speech. Het is voor het Schip van Staat
inderdaad mayday, mayday. De Voorjaarsnota toont aan
dat er vele lekken zijn, en de vraag is of alle lekken wel
zijn opgespoord. Mijn fractie verwacht dat er nog vele
lekken zullen volgen. Het is dus alle hens aan dek.
Daarom waardeert mijn fractie dat het demissionaire
debat probeert, de lekken die er nu zijn zo veel mogelijk
te dichten. Het nieuwe kabinet krijgt het al zwaar genoeg.
Wel moet mij van het hart dat de Voorjaarsnota opnieuw
aantoont dat de afgelopen jaren volstrekt onvoldoende is
gedaan om het Schip van Staat zeewaardig te maken. Al
vele jaren is bekend dat onder andere door vergrijzing de
structurele financiële positie van Nederland er niet
florissant bijstaat. De financiële crisis heeft het structurele gat niet primair veroorzaakt, maar wel scherper
zichtbaar gemaakt. Mevrouw Sap gaf dat ook al aan.
Daar plukken we nu de wrange vruchten van.
Dit wordt nog versterkt doordat we jaarlijks aan het
dalen zijn op de lijstjes met innovatieve landen, en dat in
een wereld die steeds verder globaliseert. Concurrentie
met landen als Brazilië, Rusland, India en China en de
BRICK-landen neemt hand over hand toe. De tijd ligt
achter ons dat zij slechts concurreerden op prijs. Ook
daar neemt de kwaliteit toe. Alleen al in India studeren
meer jongeren op een universiteit dan wij aan inwoners
hebben. We staan de komende jaren voor de uitdaging
om de concurrentie opnieuw aan te gaan. Het verleden
biedt weliswaar geen garantie voor de toekomst, maar
stemt ons wel hoopvol als we letten op het koopmanschap en de vernieuwingsdrang die onze bedrijven en
inwoners hebben. Maar daar moeten we daar wel volop
op inzetten. Het is dus een dubbele uitdaging. Aan de
ene kant moeten we de uitgaven in de hand houden, aan
de andere kant moeten we de verdiencapaciteit van
Nederland vergroten. Kan de minister aangeven, of deze
twee uitgangspunten ook centraal staan bij de komende
onderhandelingen over de Miljoenennota 2011, ondanks
de demissionaire status, of misschien wel dankzij dat,
want als er nog geen nieuw kabinet is wordt het des te
belangrijker.
Wat ons betreft maakt de Voorjaarsnota helder dat de
benodigde bezuinigingen niet gaan zonder pijnlijke
gevolgen. De SGP loopt daar niet voor weg. Zo moet
fors worden ingegrepen in de zorg. Dat is jammer, maar
voor een belangrijk deel onontkoombaar. Wel hebben wij
grote moeite met de discussie over het pgb. Om een
verdere overschrijding te voorkomen wordt per 1 juli een
stop afgekondigd voor nieuwe pgb-aanvragen. Voor onze
fractie is dat onaanvaardbaar. Mensen die in zeer
moeilijke omstandigheden zitten, worden in de kou
gezet. Ook bij bezuinigingen moeten overeind blijven
staan dat de overheid het schild der zwakken is. De
SGP-fractie wil dat ook het komende halfjaar mensen die
recht hebben op een pgb daarvoor in aanmerking blijven
komen. In het VAO dat na dit debat plaatsvindt, zal de
SGP-fractie samen met die van de SP en de ChristenUnie
dan ook een motie indienen om dit te bewerkstelligen.

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

De heer Weekers (VVD): Ik begrijp op zichzelf best dat de
EIA-regeling ooit in het leven is geroepen om ervoor te
zorgen dat woningbouwcorporaties zorgen voor
isolatiewerkzaamheden. Dat is eigenlijk ook heel goed,
maar de woningbouwcorporaties blijken niets met dit
geld te doen. Er ligt dus 250 mln. waarmee niets gebeurt.
Je kunt dat geld dan toch veel beter aanwenden om de
woningmarkt en de bouwproductie weer op gang te
brengen?
Mevrouw Sap (GroenLinks): Ik deel het standpunt van de
heer Weekers dat het niet acceptabel is dat er niets
gebeurt met dat geld. We moeten er dus voor zorgen dat
die 250 mln. benut wordt, maar laten we dat geld wel
blijven benutten voor het oorspronkelijke doel. Er is
namelijk nog een wereld te winnen op het terrein van
woningisolatie. Als de corporaties daar te weinig aan
doen, laten we dan kijken hoe we ze kunnen stimuleren.
Als het niet langs die weg lukt, laten we dit potje dan
openstellen voor andere vormen van isolatiestimulering,
maar laten we het wel blijven inzetten voor het oorspronkelijke doel.
De heer Weekers (VVD): Je kunt het paard wel naar de
haver brengen, maar als het paard vervolgens toch niet
wil eten, houdt het op. Kun je niet beter constateren dat
de woningbouwcorporaties er niets mee doen? Dan
zoeken we er nu een andere bestemming voor.

Voorjaarsnota 2010

94-7769

Dijkgraaf
Tegen ons normale beleid in is deze motie niet direct
gedekt, maar wordt daarin de minister verzocht met
voorstellen tot dekking te komen. Wij doen dit omdat het
voorstel van de minister feitelijk geen bezuiniging is. Hij
stelt hiermee 100 mln. te bezuinigen, maar feitelijk is dat
niet het geval, door substitutie naar de duurdere zorg in
natura en het inhaaleffect dat in 2011 zal volgen. Hoe
kijkt de minister van Financiën aan tegen dit soort
boterzachte bezuinigingen die geen geld opleveren, maar
bij burgers wel veel pijn doen, terwijl bij het indienen
van moties normaliter een harde dekking ineens wel een
eis zou zijn?
Ik kom toe aan Defensie: minder varen, minder
oefenen, minder vliegen en minder munitie. De kaalslag
op Defensie gaat steeds verder. Commandant der
Strijdkrachten Van Uhm gaf aan dat er opnieuw flink
bezuinigd moet worden om binnen de begroting te
blijven. Alleen al bij de Landmacht wordt er 20% minder
geoefend door oefeningen te schrappen of te versoberen. Dit is werkelijk onaanvaardbaar. Defensie wordt van
binnenuit opgegeten. Personele en materiële problemen
spelen haasje-over. Er moeten op korte termijn heel
fundamentele keuzes worden gemaakt. Blijkbaar meent
Nederland nog steeds dat je serieus kunt meedraaien op
het internationale militaire toneel zonder daarvoor
serieus in de beurs te tasten. Die illusie moet verdwijnen.
Op de fundamentele keuzes komen wij later terug. Wat
ik op dit moment echt niet vind kunnen, zijn de beoogde
forse bezuinigingen op de oefeningen, want dat raakt
direct aan de veiligheid van onze militairen. Bovendien
verkleint het de effectiviteit en de slagkracht van ons
leger. Deze concrete bezuinigingen mogen daarom niet
doorgaan. Is de minister bereid deze bezuinigingen te
heroverwegen?
Andere woordvoerders hebben het nodige gezegd
over de lerarensalarissen. Ook de SGP-fractie is van
mening dat hierop niet bezuinigd moet worden. Juist ook
in het licht van de verdiencapaciteit van de Nederlandse
economie is het onderwijs een van de weinige instrumenten die de overheid heeft om de economische
toekomst van Nederland beter veilig te stellen. Wij
overwegen dan ook voorstellen te steunen die deze
bezuinigingen terugdraaien.

Minister De Jager: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun
inbreng.
Ten eerste is het belangrijk dat wij ons realiseren dat
wij vandaag de Voorjaarsnota van de minister van
Financiën bespreken. Het gaat dus niet om 2011 en
volgende jaren. Een aantal leden heeft vragen gesteld of
impliciete aannames gedaan die niet juist zijn, omdat dit
beeld alleen 2010 betreft. Het is een deelbeeld van 2010.
Het betreft ook een deel van de besluitvorming van het
kabinet, omdat de besluitvorming van het kabinet die ziet
op 2011 en volgende jaren bij Prinsjesdag in de

begroting zal worden gereflecteerd. Dan zal bijvoorbeeld
ook de structurele aanpak van een aantal overschrijdingen helder worden. Die informatie zal de Kamer dus op
Prinsjesdag krijgen.
Ten tweede moeten wij ons realiseren dat de
Voorjaarsnota de uitgavenkant van de maatregelen
betreft. Het gaat dus niet om lastenmaatregelen. Het is
goed gebruik dat die in het najaar, ook op Prinsjesdag,
worden gepresenteerd in het Belastingplan voor het
volgende jaar.
Ten derde is het van belang dat wij ons realiseren dat
het een algemeen financieel beeld betreft en geen
specifieke maatregelen of begrotingen, omdat daar
allereerst de vakminister verantwoordelijk voor is; deze
heeft ook veel meer verstand van de desbetreffende
maatregelen dan de minister van Financiën. Ik kan wel
worden aangesproken over het algemene financiële
beeld.
Het is waar dat het algemene financiële beeld er nog
steeds niet rooskleurig uitziet. Dat heeft een aantal leden
ook opgemerkt. De Nederlandse en de Europese
economie en voor een deel ook de economieën van
andere delen van de wereld bevinden zich in onrustig
vaarwater. Je ziet dat het economisch herstel, met name
in Europa, nog pril is. In Europa wordt heel duidelijk de
noodzaak tot nadere consolidatiemaatregelen ervaren.
Ook zijn de kapitaalmarkten nog steeds onzeker. Dat
levert een aantal problemen op, niet alleen voor banken,
maar ook voor de kredietwaardigheid van landen. Het
vertrouwen in de financiële markten en in de Europese
overheden dient te worden herwonnen. Dat is heel erg
belangrijk. Dat moet gebeuren op een manier waardoor
het prille economische herstel niet in de knop wordt
gebroken. Het is helder dat dit mogelijk is.
Wij hebben dit weekend in Toronto een aantal
afspraken gemaakt. Er is erkend dat consolidatie, oftewel
bezuiniging, noodzakelijk is voor de hele wereld – dat is
de winst van Toronto – maar dat wel recht moet worden
gedaan aan de differentiatie over de werelddelen. Zo
wordt aangegeven dat het voor Europa het belangrijkste
is om het snel te doen, maar voor de hele wereld wordt
een soort bodem gelegd. Ontwikkelde economieën
moeten in 2013 hun schulden ″at least″, ten minste – zo
staat het in de verklaring – hebben gehalveerd. In 2016
moeten de schulden zijn teruggedrongen. Dat geldt voor
de hele wereld.
Er is echter ook aandacht gevraagd voor de situatie in
Europa. Dat is in de discussies heel duidelijk naar voren
gekomen. In Europa staan wij immers toch een beetje
met de rug tegen de muur. De financiële markten hebben
onvoldoende vertrouwen dat Europa, of een aantal
landen in Europa, uit de schulden kan komen. Dat
betekent dat wij er een schepje bovenop moeten doen.
Daar heeft de G20 ons ruimte toe gelaten, al leek het er
in de aanloop naar de G20 even op dat een land als
Amerika zou zeggen: doe een beetje voorzichtig aan.
Men heeft duidelijk aangegeven dat de voet van het
gaspedaal moet worden gehaald – zo werd het letterlijk
in de vergadering van de G20 gezegd – met andere
woorden: simuleren.
De mate waarin je remt, moet je afhankelijk laten zijn
van de noodzaak en de mogelijkheden die je als land
hebt. Dat betekent bijvoorbeeld dat Europa nu echt moet
consolideren en dat er binnen Europa nog ruimte is voor
differentiatie. Duitsland en Nederland zitten in het iets
minder slechte deel van Europa en krijgen de mogelijk-

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

De voorzitter: Daarmee zijn wij aan het eind gekomen
van de eerste termijn van de Kamer. Ik schors de
vergadering een kwartier om de minister de gelegenheid
te geven zijn antwoord voor te bereiden. Ik verzoek de
woordvoerders even bij mij te komen.
De vergadering wordt van 16.12 uur tot 16.27 uur
geschorst.
©

Voorjaarsnota 2010

94-7770

De Jager
heid om het pas vanaf 2011 te doen en niet nu al.
Zuid-Europese landen daarentegen moeten onmiddellijk
beginnen met forse bezuinigingen en zelfs met belastingverhogingen. Ik denk aan landen als Spanje, Portugal en
Griekenland. Nederland en Duitsland hebben dus enige
ruimte gekregen om dat proces te faseren, te beginnen
in 2011 en dan opbouwen richting 2015. Ik ben heel blij
met de afspraken die in Toronto zijn gemaakt. In de
aanloop naar de bijeenkomst in Toronto leek er een groot
verschil van mening te bestaan tussen Europa – dat wil
en moet bezuinigen – en andere delen van de wereld.
Maar ook Azië zegt tegen Europa: wij zien jullie
problemen en daar gaan wij last van krijgen als jullie er
niet in slagen om de boel op orde te krijgen. Er was dus
steun voor deze lijn.
Wat wordt nu precies bedoeld met ″groeivriendelijke
consolidatiemaatregelen″, zoals verwoord in de
verklaring van de G20? Dit is interessant, want het
betekent dat de G20 voor het eerst zegt dat zelfs landen
die in de vraagstimuleringsfase zitten, kunnen bezuinigen. Dat moeten dan wel bijzondere bezuinigingsmaatregelen zijn. Eigenlijk moet elk land die maatregelen
nemen, dus ook de landen die nog geen directe
noodzaak daartoe ervaren. Die maatregelen zijn namelijk
goed voor de economie en de vraagstimulering en ook
voor de schatkist. Dan moet je denken aan het verhogen
van de AOW-leeftijd, want dat is goed voor de arbeidsparticipatie en levert de schatkist meer opbrengsten op.
Ook is het goed voor de werkgelegenheid en de
industriële productie. Ten slotte is het goed voor de
uitgavenkant, want je hoeft minder uitkeringen te doen.
Andere maatregelen die in de G20 zijn genoemd,
betreffen structurele hervormingen van de arbeidsmarkt
en werkloosheidsvoorzieningen. Ook daar kun je
maatregelen nemen die goed zijn voor de economische
groei én voor de schatkist. Minder uitgaven en meer
economische groei dus. Dat is winst van het debat in
Toronto. De heer Irrgang refereerde aan Ricardo versus
Keynes. Ricardo zei dat het eigenlijk niet uitmaakt want
wat je nu niet bezuinigt, moet je later alsnog bezuinigen.
Tijdens de Ecofin-raad in Madrid hebben we echter ook
kennis genomen van een andere benadering, onder
andere die van Allesina.
Volgens Keynes kan besteden positief zijn, maar
volgens Ricardo maakt het niet uit. Er is echter ook een
school die stelt dat bezuinigen goed kan zijn voor de
economie. In de jaren tachtig zijn in het Verenigde
Koninkrijk, Spanje en Ierland hiermee al ervaringen
opgedaan. Hetzelfde geldt voor Scandinavië en Nieuw
Zeeland in de jaren negentig. Die landen moesten heel
fors bezuinigen en wat bleek? Hun economieën gingen
groeien! Dat was heel opvallend. Het paste niet in de
economische literatuur van dat moment. Er is dus heel
veel onderzoek naar gedaan. Later is dat beschreven als
″non-Keynesiaanse effecten″. Ik ga hier geen college
economie geven, dus zal ik ze niet allemaal noemen. Het
gaat onder andere om vertrouwenseffecten: burgers en
bedrijven gaan meer consumeren en investeren omdat
ze meer vertrouwen krijgen in een overheid die haar
schulden verlaagt. De zorgen over pensioenen en
toekomstige belastingen nemen af. Ook noem ik de
lagere rentekosten op de schuld. De DNB heeft hierover
recentelijk nog wat gezegd. Op korte termijn is sprake
van lagere spreads via de financiële markten en op de
langere termijn van een lagere schuld. Verder dwingen
hervormingen de overheid tot betere maatregelen op het

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

gebied van de arbeidsmarkt en de pensioenleeftijd en tot
een betere prioritering van overheidsuitgaven. En
natuurlijk allereerst door crowding in van het bedrijfsleven, omdat een heel grote overheidsschuld crowding
out-effecten heeft op de financieringsmogelijkheden van
bedrijven. Op de financiële markten is ook meer ruimte
via de particuliere markt.
Dat is een aantal elementen die bij de G20 en bij de
informele Ecofin-raad in Madrid aan bod zijn gekomen.
Afhankelijk van de economie heeft dat dus in meer of
mindere mate effect. Het hangt allemaal af van de stand
van de economie op dat moment.
De heer Irrgang (SP): De economische theorieën die
minister De Jager hier debiteert zijn vooral afkomstig van
de conservatieve economen. Allesina past daar ook
helemaal in. De minister noemt allemaal voorbeelden
van landen die tegelijkertijd een enorme verlaging van
de rente doorvoeren. Dat kan nu niet, want de rente is al
tot 1% verlaagd. Tegelijkertijd konden die landen
gebruikmaken van een sterk stijgende export, omdat in
de landen om hen heen wel groei was. Dat is nu ook een
probleem, want de wereld zit mondiaal in een crisis. De
minister gaat er dus aan voorbij dat wij nu in een
bijzondere situatie zitten. Hij noemde bijvoorbeeld
crowding out. Dat houdt in dat als de overheid heel veel
leent, dat ten koste gaat van bedrijfsinvesteringen, omdat
er gewoon niet goed geld meer is. Maar we zitten nu in
een liquiditeitsval. De rente is extreem laag. Dat is dus
niet een situatie die zich in die omstandigheden
voordoet. Met andere woorden, de minister haalt er van
alles bij wat totaal geen betrekking heeft op het grote
gevaar van de wereldeconomie op dit moment: de uitval
van de vraag. Daar gaat hij aan voorbij. Wij kunnen niet
allemaal in de wereld tegelijkertijd onze concurrentiepositie ten opzichte van andere landen verbeteren. Dat is
het grote gevaar dat ons nu bedreigt. Daar gaat de
minister aan voorbij. Bezuinigingen die geen schade
doen aan de economie, dat is net zoiets als een vierkante
cirkel.
Minister De Jager: Ik heb zeker niet de illusie dat ik het
in een vier uur durend debat op economisch gebied met
de Socialistische Partij eens zal worden. De heer Irrgang
moet ook niet op één punt schieten. Lex Hoogduin van
de Nederlandsche Bank heeft overigens wel aandacht
gevraagd voor het feit dat de rente kan stijgen op het
moment dat er vertrouwenseffecten zijn. Dat is logisch.
Je moet niet zeggen: wij hebben toch al een lage rente,
dus we kunnen niet lager. Nee, die rente kan wel hoger.
Daar zijn juist risico’s voor. Die kan dus wel degelijk
hoger worden. Ik zou de huidige leiding van de
Verenigde Staten niet willen betichten van conservatieve
economische gedachten. Belangrijk is dat die juist zegt
dat structurele hervormingen op een positieve manier de
vraag kunnen stimuleren. Als je bijvoorbeeld je
arbeidsmarkt hervormt en moderniseert, als je de
pensioenleeftijd omhoog doet, dan is dat én een
bezuiniging én het is goed voor de economie en de
vraagstimulering, omdat mensen meer kunnen uitgeven.
De heer Irrgang (SP): De SP is inderdaad tegen een
verhoging van de pensioenleeftijd. Wat je ook vindt van
verhoging van de pensioenleeftijd, dat is iets van de
lange termijn. De Partij van de Arbeid wil er in 2020 mee
beginnen, sommige partijen willen er iets eerder mee

1 juli 2010
TK 94

94-7771

De Jager
beginnen, maar dat heeft natuurlijk voor 2011 of zelfs
voor dit jaar geen enkel effect. Zelfs als de minister dat
een hervorming wil noemen – wij noemen dat geen
hervorming maar een verslechtering – dan heeft dat
natuurlijk geen enkel effect op de huidige economische
situatie. Het is een maatregel op de lange termijn. Dat is
dus een beetje het probleem. Maatregelen op de lange
termijn hebben per definitie nauwelijks of geen invloed
op de huidige situatie.
Minister De Jager: Het kabinet dat er nu zit, heeft al heel
veel maatregelen genomen om langer door te werken,
ook tot 65 jaar veel langer door te werken. Dat heeft
natuurlijk hetzelfde effect in economische zin. Ik heb ook
de arbeidsmarkt genoemd. Ik ben dat ook veel tegengekomen in de programma’s van de politieke partijen. In
programma’s van partijen van verschillende pluimage
staan allerlei hervormingen die ook al op korte termijn te
realiseren zijn. Wij hebben het ook pas vanaf 2011 en
volgend in Nederland over consolidatiestrategieën. Wij
consolideren nu nog niet. Wij doen het gefaseerd, juist
ook gelet op de economie. Dat is ook heel duidelijk in de
G20 van afgelopen weekend naar voren gekomen. De
criticasters waren van tevoren, in de aanloop naar de
G20, bang dat wij dit jaar al, in 2010, voor het volle pond
die bezuinigingen zouden realiseren. Dat is overigens in
Nederland niet eens mogelijk, maar wij faseren als het
ware al langzaam die consolidatiestrategieën. In die
langzame fasering tussen 2011 en 2015 kun je dan
inderdaad heel goed ook je structurele hervormingen
meenemen.
De heer Irrgang (SP): Wat je ook van de verhoging van
de pensioenleeftijd vindt, het is bij uitstek een maatregel
voor de lange termijn. Het is nu juist geen maatregel die
effect heeft op de korte termijn. Wij kunnen hierover dus
wel van mening verschillen, maar hier gaat het dus
helemaal niet om! Het zou moeten gaan om bezuinigingen op de relatief korte termijn, tot 2015. Je moet daarbij
ontzettend oppassen dat de wereldeconomie niet
opnieuw in een crisis terechtkomt. Wat de minister
allemaal wil doen in de periode tot 2025, daarover
kunnen wij van mening verschillen, maar voor deze
discussie is het niet relevant.
Minister De Jager: Als demissionair minister moet ik
hierop niet al te diep ingaan, maar in verschillende
partijprogramma’s heb ik voorstellen gezien die juist in
de periode 2011-2015 neerslaan. Ik denk dan bijvoorbeeld
aan maatregelen voor de arbeidsmarkt. Het gaat dus echt
niet om de periode 2020-2025. Verder gaat de heer
Irrgang wel heel gemakkelijk voorbij aan de vertrouwenseffecten die ik zojuist noemde. Wij zouden nu echt met
de rug tegen de muur staan als de financiële markten
ons niet meer zouden vertrouwen. Op die dramatische
vrijdag 7 mei konden landen opeens niet meer lenen!
Landen konden niet meer lenen, omdat de financiële
markten hen niet meer vertrouwden. Zo’n serieuze
situatie hadden wij nog niet eerder meegemaakt. Als je
het op je laat inwerken, moet je wel inzien dat wij aan
een consolidatiestrategie moeten werken.
Ik probeerde zojuist uit te leggen – een punt dat ik
toch echt wil maken – dat in de Voorjaarsnota geen
bezuinigingen zijn opgenomen. De maatregelen in de
Voorjaarsnota worden genomen om overschrijdingen te
voorkomen. Dat doen wij conform de afspraken die het

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

oude kabinet heeft gemaakt. De consolidatiestrategieën
grijpen dan ook pas aan vanaf 2011. Hoe die strategieën
straks gefaseerd worden ingevoerd, moet het nieuwe
kabinet beslissen. In de Voorjaarsnota staat alleen maar
de uitwerking van afspraken die het kabinet eerder heeft
gemaakt. Ik ben dankbaar voor de complimenten, want
in het verleden is dat inderdaad misschien niet altijd
gebeurd. Dat wij het op deze manier doen is netjes, want
doen wij het niet zo, dan zadelen wij onze opvolgers met
allerlei ellende op. Er zijn afspraken gemaakt en daar
houden wij ons aan!
De heer Koolmees (D66): De minister geeft aan dat er
vanaf 2011 moet worden geconsolideerd. Wij spreken
vandaag weliswaar niet over 2011, maar dat laat onverlet
dat het kabinet al wel heeft afgesproken dat er in 2011
3,2 mld. op de lonen zal worden bezuinigd. Kan de
minister mij zeggen of die bezuiniging wordt gehaald?
Minister De Jager: Voorzitter. Ik schiet een beetje in de
lach, maar dat komt doordat ik door deze vraag moet
terugdenken aan de manier waarop dit bedrag destijds in
het Catshuis tot stand is gekomen.
De heer Koolmees merkte eerder al op dat de
ingehouden loonbijstelling deel uitmaakte van die 3,2
mld. en dat dit geld in 2010 is ingezet voor het oplossen
van de problematiek waarmee wij op dit moment te
kampen hebben. Dat is juist, maar het was wel een
incidentele maatregel voor de jaren 2011 en volgend. Dat
betekent dat een volgend kabinet hierover straks volledig
kan beschikken. Als het nieuwe kabinet vasthoudt aan de
hierover gemaakte afspraken, dan zal dit geld dus
worden ingezet voor saldoreductie.
De heer Koolmees heeft op dit moment alleen maar
een beeld van 2010. Dit bedrag betreft de periode 2011
en is dus beschikbaar voor saldoreductie. Overigens is
een en ander wel afhankelijk van de afspraken die de
informateur hierover weet te maken. In 2010 gaat het in
totaal om 620 mln. Dat bedrag is een structurele plak en
vanaf 2011 is het beschikbaar voor saldoreductie.
Het totale bedrag betrof ook de uitkeringen en de zorg.
Verder kan dit bedrag alleen worden gerealiseerd bij een
echte nullijn. In de markt is de nullijn echter niet
gerealiseerd. De overheid heeft, conform het aanvullend
beleidsakkoord, haar eigen verantwoordelijkheid moeten
nemen. Die verantwoordelijkheid strekt zich niet uit tot
alle sectoren, want de overheid kan alleen maar haar
verantwoordelijkheid nemen bij het Rijk, het onderwijs,
de politie en defensie.
Die 620 mln. is overigens nooit ingeboekt. Er is in het
aanvullend beleidsakkoord wel voor 1,8 mld. aan
bezuinigen ingeboekt voor de periode vanaf 2011.
Bovendien hebben wij een inzet gepleegd om die 3,2
mld. te realiseren. Voor een deel zullen wij onze
doelstelling kunnen realiseren, maar omdat het niet is
ingeboekt, is het een meevaller ten opzichte van wat wij
daadwerkelijk hebben ingeboekt. Wij wisten indertijd
namelijk al – dat staat niet voor niets in het aanvullend
beleidsakkoord – dat wij afhankelijk zijn van de markt en
de markt is dus niet op de nullijn gaan zitten.
De heer Koolmees (D66): Ik doe twee constateringen. De
eerste constatering is dat de 3,2 mld. niet wordt gehaald
in 2011, maar slechts een deel daarvan, namelijk 600
mln. De tweede constatering is dat in de Miljoenennota
van vorig jaar is aangekondigd dat het kabinet aanvul-

1 juli 2010
TK 94

94-7772

De Jager
lende maatregelen zou bezien als de bezuiniging niet zou
worden gerealiseerd. Kan de minister zeggen of hij
volgend jaar maatregelen wil nemen om de bezuinigingen toch te halen?
Minister De Jager: Om te beginnen was de 620 mln. ook
al niet ingeboekt. Wij hadden in totaal 1,8 mld. ingeboekt. Dat is dus al positief. Ik weet niet wat mijn positie
op dat moment zal zijn, maar wat mij betreft zou het
logisch zijn om datgene wat wij er nu bij hebben,
gewoon door te trekken als saldoreductie. Dat is dan een
meevaller ten opzichte van wat is ingeboekt aan saldo.
Dat is dus positief nieuws. Er zitten overigens ook
onderwijzers bij, voor alle duidelijkheid. Dat was ook de
afspraak in het aanvullend beleidsakkoord. Voor het
overige zal er een totaalpakket aan bezuinigingen moeten
worden gemaakt, maar dat is echt aan een nieuw
kabinet. De vervolgvraag, die de heer Koolmees in eerste
termijn al had gesteld, is of deze minister bereid is om
met aanvullende maatregelen te komen om te bezuinigen, mocht het niet lukken met de kabinetsformatie. Ik
zal dat te zijner tijd natuurlijk in de ministerraad moeten
bespreken, want dit gaat al mijn collega’s aan. Ik laat het
dus mede daarvan afhangen. Het hangt er natuurlijk ook
van af of daarvoor meerderheden te vinden zijn in deze
Kamer. Ik vind wel dat, als blijkt dat het met de formatie
niet opschiet, een demissionair kabinet zijn verantwoordelijkheid moet blijven dragen.
De heer Koolmees (D66): De minister is dus bereid om
in ieder geval voor Prinsjesdag 2010 te onderzoeken of er
meerderheden mogelijk zijn in deze Kamer om de
bezuinigingen alsnog in te vullen?
Minister De Jager: Ik houd het gewoon even bij mijn
eigen formulering. Die zit er dicht tegenaan, maar is net
iets anders, zoals de heer Koolmees waarschijnlijk ook
heeft gehoord.
De heer Weekers (VVD): Vorig jaar stond er heel veel
onzin in het aanvullend beleidsakkoord, maar er stond
ook iets heel belangrijks in. Het kabinet ging uit van een
sociaal akkoord, wat er uiteindelijk niet is gekomen.
Minister Donner heeft daar slecht werk afgeleverd.
Tegelijkertijd stond er dat, mocht het sociaal akkoord op
de nullijn niet worden aangenomen, het kabinet zelf
maatregelen zou treffen in de sfeer van de lonen in de
overheidssector, maar ook in de sfeer van de uitkeringen.
In de sfeer van de lonen in de overheidssector heeft de
minister nu de eerste stap gezet. Daarvoor heeft hij de
steun gekregen van de VVD. De Partij van de Arbeid trekt
haar handen er nu al vanaf, terwijl zij er vorig jaar voor
had getekend. In de sfeer van de uitkeringen worden
echter nog geen maatregelen getroffen. Mijn concrete
vraag aan de minister is dus of hij dat ook zal doen of
het in elk geval in het kabinet zal bespreken. Ik val de
heer Koolmees bij dat de besparingen die voor 2011 op
de nullijn waren ingeboekt, de 3,2 mld., linksom of
rechtsom gehaald zullen moeten worden. Ik verwacht
toch wel dat deze minister maatregelen daartoe
voorbereid.

ingeboekt omdat het onzeker was en wij een eigen
verantwoordelijkheid nemen. Er staat niet dat dat een
eigen verantwoordelijkheid is ten hoogte van 3,2 mld. Ik
ben het wel met de heer Weekers eens dat wij invulling
geven aan de sector Rijk, met onderwijs, politie en
defensie erbij. Dat vind ik ook heel goed. Wat de
uitkeringen betreft, suggereert de heer Weekers dat er
ontkoppeld kan worden. Ik vermoed eerlijk gezegd niet
dat deze Tweede Kamer dat volstrekt oncontroversieel
acht. Het zal voor een demissionair kabinet een heel
lastige opgave zijn. Nogmaals, in algemene zin – dat zie
je ook in deze Voorjaarsnota – nemen wij onze verantwoordelijkheid. Omdat wij die 3,2 mld. nog niet hadden
ingeboekt en nu wel 620 mln. binnenhalen via de
loonbijstelling, zijn wij inderdaad al op de goede weg,
maar nog niet daar waar de heer Weekers misschien zou
willen zijn. Echt controversieel, nieuw beleid – het zal
nieuw beleid zijn omdat wij het nog niet hadden
ingeboekt – zal naar mijn verwachting toch echt aan een
volgend kabinet zijn.
De heer Weekers (VVD): Dit antwoord stelt mij eerlijk
gezegd niet gerust wat betreft de vraag hoe de minister
van Financiën hierin zit. Ik heb vanochtend het aanvullend beleidsakkoord er nog eens op nageslagen. Daarin
staat wel degelijk dit bedrag ingeboekt. Het zou kunnen
zijn dat de minister het in bepaalde boeken van
Financiën niet heeft overgenomen, maar vorig jaar heeft
hij dit wel zo aan de Kamer gepresenteerd, als een
belangrijke maatregel om de zaak op termijn op orde te
krijgen. Ik vind dan ook dat de minister zich daaraan
heeft te committeren. Dat is punt één.
Als dan de vraag aan de orde komt wat de minister
doet met uitkeringen, probeert hij weg te glippen wegens
zijn demissionaire status. Ik vind echter dat de minister
de verantwoordelijkheid heeft te nemen om in elk geval
maatregelen voor te stellen. Ik zou daarbij de suggestie
van de heer Koolmees willen overnemen om in de
Tweede Kamer af te tasten of er ergens meerderheden
voor te vinden zijn. De minister moet niet bij voorbaat al
voor zijn verantwoordelijkheid weglopen, want het zou
best eens zo kunnen zijn dat de PVV een dergelijke
maatregel ook wel verdedigbaar acht. In de plannen van
de minister gaat de leraar er niet op vooruit, maar de
werkloze leraar wel. Dat vind ik krom.

Minister De Jager: Om te beginnen hebben wij die niet
ingeboekt, vanwege het karakter van die afspraak. Dat
was een heel andere dan die 1,8 mld. Wij moeten dat
niet door elkaar halen. Wij hebben de 3,2 mld. niet

Minister De Jager: In de eerste termijn hoorde ik al dat
er een aantal moties zijn aangekondigd die geld kosten.
Ik zie de motie-Weekers om de uitkeringen te bevriezen
in elk geval met belangstelling tegemoet. Bovenop het
pad dat wij hebben afgesproken is de loonbijstelling een
extra maatregel. Het is dus niet zo dat het geld van het
aanvullende beleidsakkoord al is ingeboekt als een harde
bezuiniging. Zo staat het er ook niet. Dat geldt wel voor
de 1,8 mld. Dat is ook gebeurd. De 3,2 mld. is de
resultante van een nullijn in de markt. Die nullijn is
echter niet gerealiseerd. Als dit niet zou gebeuren, zo
staat er, zal het kabinet zijn verantwoordelijkheid nemen.
Er staat niet dat het kabinet dan additionele bezuinigingen ter waarde van 3,2 mld. doorvoert. Dan had
Financiën die al ingeboekt. Het is een veronderstelde
opbrengst bij een tweejarige nullijn. Het bedrag is niet
taakstellend ingeboekt, ook niet in het aanvullend
beleidsakkoord, maar echt als een resultante. Wij moeten
wel de juiste cijfers bij elkaar houden. Het bedrag van 1,8
mld. is taakstellend ingeboekt en het is verdeeld over de

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7773

De Jager
verschillende departementen. Daarnaast is er gezegd: wij
gaan dit en dit ook nog doen, bijvoorbeeld de verhoging
van de pensioengerechtigde leeftijd naar 67 jaar.
Daarbovenop heeft het demissionaire kabinet wel de
loonbijstelling 2010 al ingehouden. Voor een deel is dat
een stukje van die 3,2 mld., waarover wij besluitvorming
kunnen plegen. Dit komt bovenop wat wij hadden
afgesproken, dus dat is heel prudent.
De heer Weekers (VVD): Voorzitter. De minister zegt nu
dat het kabinet vorig jaar alleen de doorwerking van een
tweejarige nullijn heeft geschetst, maar ik moet
constateren dat vorig jaar de toenmalige coalitie van
CDA, PvdA en ChristenUnie het parlement knollen voor
citroenen heeft verkocht. De minister heeft ons voorgespiegeld wat de besparing zou zijn en hij heeft aangegeven dat het kabinet, als de nullijn niet wordt gehaald en
er geen sociaal akkoord komt, zelf maatregelen zal
treffen. Nu zegt hij: de maatregelen zijn nooit genomen
en ik ben ook niet van plan om ze te nemen. Het is dus
vorig jaar allemaal boterzacht geweest. Ik heb er vorig
jaar al op gewezen en ik moet nu vaststellen dat ik
helaas gelijk heb gekregen.
Minister De Jager: Een ding is echt niet correct in de
weergave van de heer Weekers, namelijk dat wij onze
verantwoordelijkheid niet zouden hebben genomen. Ik
wijs op het bedrag van 620 mln. aan structureel
ingehouden loonbijstelling. Dat is alleen in 2010
incidenteel benut voor de problematiek. Vanaf 2011 en
verder is dit bedrag beschikbaar. Wij hebben daarin
zowel naar de geest als de letter van het aanvullend
beleidsakkoord onze verantwoordelijkheid genomen.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik heb ook
nog een vraag op dit punt. Ik heb die vraag ook in mijn
eerste termijn al gesteld aan de minister van Financiën.
Die 1,3 mld. voor 2010 en de 3,2 mld. voor de jaren
daarna zijn niet ingeboekt in het kader, maar wel in het
saldo. Wel zijn die bedragen doorgerekend in de
Miljoenennota. Zo is het gegaan, voor zover ik weet. Als
het anders is, dan hoor ik dat zo meteen wel. In ieder
geval is wel duidelijk dat het niet gehaald wordt. We
hebben als coalitiepartners heel hard met elkaar
afgesproken om de loonafspraken na te komen. Als dat
niet haalbaar is, dan zou er een alternatief gevonden of
maatregelen genomen moeten worden om te bezien wat
wel haalbaar is. Ik acht het voor de CDA-fractie belangrijk
– we hebben het ook in ons verkiezingsprogramma staan
– dat een stijging van de lonen in de collectieve sector
gekoppeld moet blijven aan de inflatie. Dat is wat ons
betreft de aangewezen weg. Als daarmee dat nietingeboekte bedrag van 3,2 mld. niet haalbaar is, wat zijn
dan de alternatieven? Moeten wij daarover dan toch niet
met elkaar duidelijke afspraken maken? Wij zijn daar in
ieder geval wel voor in.
Minister De Jager: Allereerst is dat bedrag – dat is ook
voor de heer Weekers belangrijk – noch ingeboekt voor
het kader, noch voor het saldo. Dat betekent dat het
bedrag in Keuzes in kaart – mevrouw Blanksma verwees
naar het verkiezingsprogramma van haar partij – ten
opzichte van de juiste situatie is geboekt, als men de
inflatie volgt. Dat levert overigens nog niet de 3,2 mld.
op, want die heb je alleen als alles twee jaar op nul komt
te staan. Inflatievolgend is daarboven, want dat is een

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

reële nul in plaats van een nominale nul. Met andere
woorden: het is noch voor het saldo, noch voor het kader
ingeboekt. De verkiezingsprogramma’s zijn uitgegaan
van het goede uitgangspunt. Dat is punt één. Punt twee:
de loonbijstelling die ik nu heb gedaan, is saldoverbeterend als wij die 620 mln. gebruiken voor het saldo. Er
komt dus juist een plus op het saldo, in positieve zin. Zo
liggen nu eenmaal de afspraken.
Voorzitter. Ik ga in op de bezuinigingen in het
buitenland. De heer Plasterk vroeg daarnaar. Ik heb een
paar cijfers, maar het is belangrijk om vast te stellen dat
die verschrikkelijk moeilijk te vergelijken zijn. Daar heeft
de heer Plasterk helemaal gelijk in. In sommige landen
wordt de endogene economische groei meegeboekt.
Andere landen kijken alleen maar naar de federale
uitgaven. Het bedrag dat de heer Plasterk bijvoorbeeld
noemde voor Duitsland, betreft alleen de federale
overheid. Dat is maar ongeveer de helft van de uitgaven.
In de uitgaven van de federale overheid zit met name
onderwijs, waar ze zo fors op bezuinigen. De uitgaven
van de Länder zitten daar niet bij. Wel hebben ze het
weer cumulatief gemaakt. Het kan ook zijn dat ze
volgend jaar weer een pakket afkondigen.
Een ander voorbeeld is het Verenigd Koninkrijk. Daar
is eerst een bedrag van ongeveer £6 mln. bekendgemaakt als ″efficiency savings″. Vervolgens kwam George
Osborne op 22 juni, vrij snel daarna, met consolidatiemaatregelen van zo’n £40 mld. Het overgrote deel
daarvan zijn bezuinigingen aan de uitgavenkant. Er is
echter ook aangegeven dat ze in oktober weer met
nieuwe maatregelen zullen komen. De situaties zijn dus
moeilijk te vergelijken. Wij hebben in Nederland een
gebruik dat we bijvoorbeeld via Keuzes in kaart voor de
komende jaren, tot en met 2015, alles al neerzetten.
Andere landen daarentegen hebben soms ook wel
meerjarige afspraken, maar ze kondigen hun bezuinigingsmaatregelen vaak in pakjes aan. Die situaties zijn
daarom heel moeilijk te vergelijken.
Het Duitse bbp is overigens iets minder dan vijf keer
zo groot als het Nederlandse. De heer Plasterk was
wellicht vergeten dat Oost-Duitsland daar ook nog bij is
gevoegd. Het inwoneraantal is misschien vijf keer zo
groot, maar het bbp is maar ongeveer vier keer zo groot
als het Nederlandse. Het Duitse bbp bedraagt 2400 mld.
Mevrouw Blanksma vroeg naar de cijfers rond de
kredietgroei. Het kabinet heeft sinds het uitbreken van de
kredietcrisis maatregelen genomen om de kredietgroei te
ondersteunen.
De heer Plasterk (PvdA): Ik moet nog even aan het hoge
tempo in de Kamer wennen, mijn excuses.
Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Ik begrijp
eruit dat hij impliciet bevestigt dat als en voor zover je
dat bedrag van 80 mld. dat voor Duitsland wordt
genoemd, kunt vertalen naar de Nederlandse situatie het
inderdaad om 27 mld. structureel in 2015 gaat. Hij tekent
daar twee dingen bij aan, zo begrijp ik. Het ene is dat dit
soort dingen altijd moeilijk vergelijkbaar is en het andere
is dat het alleen het federale budget betreft. Daarmee
bevestigt hij echter wel mijn conclusie dat wanneer er
wordt gesproken over een bezuiniging van 80 mld. in
Duitsland, het in feite structureel om 27 mld. gaat. Hij
zegt er dan bij dat het misschien maar de helft is. Zelfs
als het maar de helft is, zou dat naar de Nederlandse
situatie vertaald op een bezuinigingsbedrag uitkomen

1 juli 2010
TK 94

94-7774

De Jager
van zo’n 12 mld. Dat is hoog, maar niet zo hoog als
sommigen zeggen dat nodig is.
Ik heb een aanvullende vraag. Bij veel van de
internationale vergelijkingen worden lastenverzwaringen
meegeteld in bezuinigingsoperaties. Dat is langs de
Nederlandse lat gelegd in feite niet fair. Ik zag bij Italië
dat 40% van het bezuinigingsbedrag bestond uit het
afschaffen van belastingontduiking. Het is op zich
interessant dat dit zo kan, maar ik geloof dat ons
Centraal Planbureau dat niet op de stippeltjes zou
honoreren als een geloofwaardige bezuiniging.
Minister De Jager: Ik wil eerst iets zeggen over Italië,
want soms ontstaan beelden. Ik ga het echt niet voor
mijn Italiaanse collega opnemen, hoewel ik goed met
hem kan samenwerken. Zij hebben echter een concrete
maatregel hebben genomen, een wettelijke maatregel,
over wat er mag rond transacties met contant geld. Daar
is een opbrengst voor geboekt. Zij nemen daar bovenop
echter heel veel maatregelen. Ook voor het onderdeel
belastingontduiking hebben zij echt meer gedaan dan
alleen zeggen dat er wat minder belastingontduiking
moet plaatsvinden. Daar wordt een specifieke maatregel
voor getroffen.
In de Nederlandse verhoudingen hangt het ervan af of
dergelijke zaken worden gehonoreerd. Mijn harde aanpak
van zwartspaarders heeft bijvoorbeeld vorig jaar tot meer
dan 2 mld. aan ingekeerd vermogen opgeleverd. Die
extra belastingopbrengst is helemaal naar de schatkist
gedaan, die heb ik nooit ergens voor mogen inboeken.
De opbrengst van de maatregel om trusts onder te
brengen als afgezonderd particulier vermogen in box 2
en 3 en ook in de successiebelasting – dat is een
wettelijke maatregel die per 1 januari is ingegaan –
mocht weer wel worden ingeboekt. Bij ons hangt het
ervan af of het een wettelijke maatregel is of niet.
Die 80 mld. is een cumulatief bedrag. Dat maakt echter
niet zo heel veel uit. In Keuzes in kaart hebben politieke
partijen al hun plannen tot en met 2015 bekend gemaakt,
terwijl andere landen vaak aanvullende pakketten
afkondigen en niet in één keer al hun kruit verschieten.
Dat is feitelijk in Keuzes in kaart wel gebeurd. Dat dwingt
overigens tot heel veel discipline, dus ik vind deze
Nederlandse aanpak heel goed. Deze dwingt tot
meerjarige discipline en transparantie.
De heer Plasterk vroeg wat nu een gewenst niveau van
bezuinigingen is. Dat is op zich natuurlijk een politieke
vraag. De Studiegroep Begrotingsruimte heeft geadviseerd om om een onderliggend evenwicht te bereiken in
2015 in 2015 18 mld. structureel te consolideren, te
bezuinigen, of de lasten met dat bedrag te verzwaren.
Het betrof dus 18 mld. structureel in 2015 en dat was
nog voor de sovereign debt crisis. Je kunnen zeggen dat
sindsdien – dat is natuurlijk een politieke afweging – de
urgentie om nog meer te frontloaden – dat is tegenwoordig het toverwoord – is toegenomen in Europa.
De heer Plasterk refereerde net aan de G20-afspraken
inzake halveren in 2013. Ik meen dat hij het tweede deel
vergat te melden – dat zal niet met opzet zijn geweest –
namelijk je in 2016 moet gaan werken aan tekortreductie.
Dat betekent dat wij het advies van de Studiegroep
Begrotingsruimte zo ongeveer wel zouden moeten
overnemen. Anders kunnen wij de G20-afspraak om in
2016 al aan tekortreductie te gaan werken waarschijnlijk
niet eens halen. Dat is uiteraard mede aan een volgend
kabinet.

Over de kredietgroei heb ik al iets gezegd. Minister
Van der Hoeven heeft gisteren gemeld dat ze het
bestaande instrumentarium wil verlengen. In aanloop
naar de Miljoenennota zullen we een mogelijke
verlenging onder ogen zien. Overigens memoreer ik nog
wel dat de kredietverlening in Nederland op dit moment
een groei heeft vanaf zo’n 4% per jaar. Dat is natuurlijk
wel veel lager dan de uitbundige groei van voorheen,
maar in vergelijking met andere landen doet Nederland
het relatief goed. Dat wil niet zeggen dat de overheid het
blijvend in de gaten houdt. Als maatregelen nodig of
mogelijk zijn, zullen we daar serieus en met een
positieve grondhouding over nadenken.
De crisismonitor: hoe staat het bankwezen ervoor en
dan met name onze financiële sector? De nieuwste
monitor geeft de raming van de kosten en de opbrengsten van de crisismaatregelen weer. Het is echt een
raming, dus de uitkomst is uiteindelijk, juist bij dit soort
kwesties, zeer onzeker. Uit het overzicht daarvan kan
geen een-op-eenrelatie worden gelegd met hoe het met
onze financiële sector gaat. Die is namelijk veel groter
dan wat in de monitor is opgenomen. Vanwege
onzekerheden over de toekomst is het voor mij lastig om
uitspraken te doen over de toekomstige resultaten van
de Staat op de diverse maatregelen. Wel evident is dat
de toekomstige resultaten voor een groot deel zullen
afhangen van de toekomstige winstgevendheid van de
deelnemingen. Ik moet erbij zeggen dat het feit dat de
rentelasten 2010 niet gedekt worden door opbrengsten,
op zichzelf niets zegt over de eventuele winstgevendheid
van de deelnemingen. Die moet je intertemporeel bezien,
omdat je eerst op bepaalde punten rentekosten hebt. De
eventuele opbrengsten die daar, naar wij hopen,
tegenover staan, komen later.
Er is gevraagd of er tussen Financiën en het CBS
eenduidige opvattingen zijn over het EMU-karakter van
de steunmaatregelen. Er is geen verschil van inzicht
tussen het kabinet en het CBS over de statistische
verwerking in het EMU-saldo en de EMU-schuld van de
genoemde transacties bij Fortis, ABN AMRO en ING. Het
CBS heeft die transacties mede op verzoek van het
kabinet beoordeeld op relevantie voor EMU-saldo en
EMU-schuld. Het kabinet heeft vervolgens de uitkomsten
van de beoordeling overgenomen. Die correctie is
incidenteel en vindt plaats in de jaren 2009 en 2010,
maar incidenteel dus.
Het asieldossier, generaal karakter; dit mag als een
positieve mijlpaal voor de overheidsfinanciën worden
beschouwd, want het is het vervolmaken van de
begrotingsregels. Sinds jaar en dag zijn we die aan het
verfijnen. Het is iedere minister van Financiën een doorn
in het oog dat principe dat in eerste instantie op de eigen
begroting de dekking zal worden gezocht, voor een
aantal dossiers niet gold. Vanaf nu wordt het asieldossier
net als elk ander dossier behandeld.
Ik memoreerde even leerlingenramingen. Kan de
minister van OCW er iets aan doen dat er achttien jaar
geleden meer mensen zijn geboren? Nee, daar kan hij op
zich niets aan doen. Net zoals de Belastingdienst er niets
aan kan doen dat er nu meer dan een miljoen ondernemers zijn in plaats van honderdduizend, zoals in het
verleden. Ze heeft er daarvoor echter geen geld bij
gekregen. Bij leerlingenramingen zijn we dan iets
coulanter, want dat is onderwijs. Zo probeer je jaarlijks
de bestaande problemen samen op te lossen, maar het
uitgangspunt is dat je specifiek dekt op de eigen

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7775

De Jager
begroting. Dat besluit is ook samen met Justitie
genomen. Heel het kabinet, ook Justitie, acht het dus
verantwoord om fluctuaties op te vangen. Dat is wel
bijzonder. Wij hebben maatregelen genomen, omdat wij
een bepaalde conjunctuur erin waarnemen.
Belangrijk is natuurlijk ook beleidsmatig. Je hebt een
prikkel. Als de minister van Financiën altijd automatisch
de rekening moet oppakken die ergens anders is
gemaakt, is het heel lastig een prikkel te zien. Als
mevrouw Blanksma steeds uit eten gaat met mijn
creditcard en mij steeds laat betalen, heb ik geen enkele
mogelijkheid om het dinerbedrag van mevrouw
Blanksma te beïnvloeden. Het is lastig om invloed te
hebben op asiel, maar het punt is om een prikkel in te
bouwen en om in eerste instantie de verantwoordelijkheid neer te leggen waar in ieder geval nog enige vorm
van beïnvloeding van het beleid is. Dat is een goed
uitgangspunt. Het is overigens niet het enige generale
dossier dat is beëindigd. Wij hebben nog enkele andere
beëindigd, waaronder het apurement van LNV. De
technische verwerking van de asieldossiers wordt nu dus
gelijkgetrokken. Overigens betekent dat niet dat
overschrijdingen altijd gedekt moeten worden door
bezuinigingen op veiligheid. Juist niet. De bedoeling is
om te bezuinigen op het asieldossier zelf. In eerste
instantie gaan wij er altijd van uit dat je probeert daarop
te bezuinigen. Nu is er een bepaalde conjunctuur van
asielinstroom. Omdat het heel lastig is om on the spot te
beïnvloeden wat er vandaag binnenkomt, moet daarover
een soort verevening plaatsvinden. Dat is meer dan wij
met sommige andere ministeries hebben afgesproken.

tiek – ik zal het niet precies formuleren – voor Justitie
afgesproken. Het apurement was zo’n ander generaal
dossier van LNV. Overigens beantwoord ik hiermee gelijk
een vraag van de PvdA. Dat generale dossier hebben wij
eveneens specifiek gemaakt. Daar zijn wij dus nu ook van
af. Daarmee is ieder significant dossier specifiek
geworden.
De vraag over de loonbijstelling heb ik al beantwoord,
behalve het onderdeel over de motie-Azough. Ik heb net
het bericht gekregen dat de antwoorden van de minister
of staatssecretaris van BZK op vragen van de heer Dibi
over loonontwikkeling bij onderwijspersoneel om 14.30
uur zijn verzonden naar de Kamer. Daar verwijs ik naar. Ik
moet er wel een ding bij zeggen. De referentiesystematiek, die door mijn toenmalige collega’s Bos en Plasterk
met de Kamer besproken is, betekent niet dat je
automatisch de marktwerking volgt. In die systematiek
heb je namelijk de mogelijkheid tot afwijking. De
toezegging dat we ons aan de referentiesystematiek
houden biedt de mogelijkheid om daarvan af te wijken.
Omdat het een vakministerieel onderwerp betreft, verwijs
ik verder naar de antwoorden van BZK die zojuist aan de
Kamer zijn gestuurd.

De voorzitter: Mevrouw Blanksma, wilde u er een
persoonlijk feit van maken dat u zo door de minister
werd aangesproken?

Minister De Jager: Ja.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Nee hoor.
Mijn vraag is: wanneer spreken wij af om te gaan eten?
Minister De Jager: Ik bied bij dezen dan een etentje aan
mevrouw Blanksma om het goed te maken dat ik zo’n
concreet voorbeeld heb gegeven. Dat deed ik even om
het plastisch uit te drukken.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik heb het
helemaal begrepen.
Ik heb een vraag over het loslaten van het generaal
maken. Er is nu dus geen enkele post meer op de
begroting die op deze wijze een generaal karakter heeft.
Daar gaat het om. Ik snap de begrotingsregel, maar de
minister moet ook snappen dat de kosten van het
asielbeleid, aangezien die moeilijk te beïnvloeden zijn, op
enig moment ten koste kunnen gaan van veiligheid en
andere posten binnen Justitie, wat niet de bedoeling kan
zijn van dit beleid. Kan de minister toezeggen dat hij met
de minister van Justitie bespreekt dat een en ander
binnen het kader van Justitie gecompenseerd wordt,
zodat de veiligheid van onze rechtsstaat niet in het
gedrang komt?

De voorzitter: Ik zag even over het hoofd dat een aantal
leden bij de interruptiemicrofoon staat. Ik zit namelijk iets
ingewikkelds te doen waarover vandaag beslist moet
worden. Het woord is aan de heer Tony van Dijck.
De heer Tony van Dijck (PVV): Is de minister klaar met
de beantwoording van de vragen over de loonbijstelling?

De heer Tony van Dijck (PVV): Als men zich aan de
cao-afspraken houdt en daardoor de nullijn niet hanteert,
moet men elders in de begroting ruimte zoeken ter
compensatie. Hoe hard is die nullijn? Of moet ieder
departement zelf bekijken of het de nullijn hanteert of het
elders in de begroting bijvoorbeeld subsidies kan
schrappen om dat geld te compenseren? In dat geval is
het geen beleidsmaatregel meer, maar meer een
suggestie om een x bedrag te bezuinigen op de
begroting, waarbij de wijze daarvan zelf ingevuld mag
worden.

Minister De Jager: Helder. Dat uitgangspunt begrijp ik
heel goed. Daarom hebben wij hier zowel ambtelijk als
politiek uitvoerig over gesproken met de minister en het
ministerie van Justitie. Heel specifiek bij dat onderwerp
hebben wij stilgestaan. Onder andere om die reden
hebben wij op dit terrein een soort vereveningssystema-

Minister De Jager: Je hebt de algemene beleidsuitgangspunten. Conform het aanvullend beleidsakkoord
was dit een nullijn. Dat was het uitgangspunt. Mede in
het licht daarvan heb ik als minister van Financiën de
loonbijstelling over het jaar 2010 ingehouden. Juridisch
gezien zijn dit twee ontkoppelde events. Dat is met name
te zien bij cao’s die intertemporeel anders lopen. De cao
van Defensie loopt bijvoorbeeld van 1 januari tot en met
31 december, waardoor het ongeveer hetzelfde loopt. In
een cao die daarentegen nog niet in 2010 afloopt, is er
geen mogelijkheid voor de werkgever om een nullijn in
te boeken. Dan zal de prikkel bestaan om die nullijn
vanaf dat moment een jaar in te boeken. Overigens wijs
ik erop dat de stijgingen in de overheidssector tot nu toe
hoger zijn vanwege de meerjarige cao’s, die wat hoger
liggen dan de markt. Hierover is gerapporteerd. In
Nederland is dat niet gebruikelijk als je het over het
gemiddelde van de afgelopen tien jaar bekijkt. Het is op
zich ook niet onlogisch om te zeggen: we hebben nu een
wat hogere stijging gehad en daarna komt er enige

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7776

De Jager
daling. Feitelijk zijn die twee zaken ontkoppeld. De
loonbijstelling 2010 is ingeboekt op basis van de
afspraken die zijn gemaakt door de toenmalige drie
coalitiepartijen. Voor sectoren waarvoor dat problemen
zou kunnen opleveren omdat hun cao intertemporeel
anders loopt, zoals de politie, is dat gefaciliteerd door
middel van een kasschuif. Als een sector een cao heeft
van bijvoorbeeld 1 oktober 2010 tot 30 september 2011
waarin men de nullijn hanteert, bespaart hij geld. Via een
kasschuif is het mogelijk om dat naar voren te halen. Zo
hebben we iedereen ook gelijk behandeld. Anders zou je
een sector met een langlopende cao of een sector met
nog een hogere cao belonen voor dat – ″slechte gedrag″
klinkt een beetje negatief – gedrag. Dat wilden we niet.
We hebben dus gekozen voor gelijke monniken, gelijk
kappen. Sectoren met problemen hebben we gefaciliteerd met een kasschuif. Dat gaat dus niet om extra geld.
Op zich vind ik dat een faire maatregel, maar als minister
van Financiën ga ik niet over de arbeidsvoorwaarden.
Het moet niet zozeer per ministerie gaan, want het hangt
ervan af welk ministerie is. Defensie en OCW zijn
bijvoorbeeld apart, maar veel ministeries vallen onder de
afspraken van BZK, dat afspraken maakt voor de sector
Rijk. De Belastingdienst valt bijvoorbeeld onder BZK. Per
werkgever kunnen inderdaad afspraken worden gemaakt.
Het is natuurlijk netjes om je aan de politieke afspraak
van de nullijn te houden. Als minister van Financiën ga ik
alleen over het geld. Dat hebben wij op deze manier
gerealiseerd. Of daadwerkelijk in een cao de nullijn wordt
afgesproken, is afhankelijk van de afspraken tussen de
werkgever en de werknemers.
De heer Tony van Dijck (PVV): Het is wel heel vrijblijvend geformuleerd. Lopen wij zo niet het risico dat de
minister van Financiën BZK voor 51 mln. kort met het
oog op een loonbijstelling en dat BZK op zijn beurt zegt:
dan doen wij het met wat minder politieauto’s, dan
hebben wij ook die 51 mln. en dan hebben wij toch
gewoon onze loonstijging te pakken? Als het zo
vrijblijvend is, dan is deze maatregel toch niets waard?
Je moet beleidsmatig kunnen zeggen tegen de desbetreffende minister: nu gaan de lonen op de nullijn; als dat
vanwege de cao niet kan, dan geven we je nog wat
speling, maar zo gauw het wel kan, bijvoorbeeld met een
nieuwe cao, dan staat de nullijn als een huis. De minister
antwoordt alsof hij hoopt dat de lonen op de nullijn
worden gezet, maar dat dit wat hem betreft niet hoeft
zolang de 51 mln. maar wordt geboekt.
Minister De Jager: Er ligt een politieke afspraak om de
nullijn in te boeken. De ministerraad heeft deze ook
overgenomen. Dat is zeker niet vrijblijvend, het is een
heel sterk uitgangspunt. Vervolgens heb ik als minister
van Financiën over het onderdeel waar ik wel over ga, de
loonbijstelling daarvoor ingehouden. Daarmee is het nog
minder vrijblijvend geworden. Het geld dat bij een
eventuele loonstijging hoort, is er immers niet meer.
Voor werkgevers is de prikkel nu optimaal om die
afspraken te maken.
Mevrouw Sap (GroenLinks): De minister lichtte net toe
dat het referentiemodel niet verplicht tot het volgen van
de ontwikkeling van lonen in de marktsector. Hij zei dat
daar een beleidsruimte in zit. Dat is inderdaad waar. Mijn
voormalige collega, mevrouw Azough, was zich daar
natuurlijk ook van bewust toen zij haar motie opstelde. In

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

deze motie werd de regering om iets anders verzocht. De
regering werd gevraagd om het referentiemodel
onverkort toe te passen. Uit alle overwegingen bleek dat
wij juist niet wilden dat de beleidsruimte ten aanzien van
de lerarensalarissen werd gebruikt. Ik constateer dus dat
de regering de motie naast zich neerlegt en niet wenst
uit te voeren.
Minister De Jager: Ik heb doorgekregen dat er om 14.30
uur antwoorden zijn ingediend bij de Tweede Kamer Ik
ben nu een klein beetje gehandicapt omdat ik de
antwoorden nog niet heb gezien. Misschien heeft
mevrouw Sap deze al wel gezien. Ik kan worden
aangesproken op het inhouden van loonbijstelling. Dat is
een generieke maatregel die in het kabinet is besproken.
Voor de uitvoering van de motie-Azough verwijs ik naar
de bewindslieden van BZK en OCW. Zij gaan daarover.
De voorzitter: De antwoorden worden op dit moment
gekopieerd en zullen straks worden rondgedeeld.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Ik begrijp het antwoord van
de minister. Ik heb de brief zelf ook nog niet kunnen
lezen en ik snap dat de minister niet op alle vakdepartementen de antwoorden kan geven. In zijn beantwoording
wekte de minister net de indruk – die indruk ontstond in
ieder geval bij mij – dat het kabinet de motie zou
uitvoeren. Die indruk wil ik echt wegnemen. De motie is
niet uitgevoerd. Helaas.
Minister De Jager: Ik zal het zo formuleren: mijn
opmerking sloeg op de toezegging van de toenmalige
bewindslieden Plasterk en Bos en niet zozeer op de
motie-Azough. De letterlijke tekst daarvan heb ik nu ook
niet voor me. Het ging over de vraag of er beleidsruimte
is in de referentiesystematiek. Daar heb ik antwoord op
gegeven.
De heer Plasterk (PvdA): Allereerst heeft de regering de
Kamer altijd nadrukkelijk voorgehouden dat in 2010 de
referentiesystematiek onverkort zou worden toegepast.
Er wordt nu verwezen naar een passage in het aanvullend beleidsakkoord waarvan de duiding langzamerhand
lijkt te zijn dat toen is gezegd dat als de marktsector niet
op nul ging, de overheid alsnog op nul zou gaan. Als dit
er ondubbelzinnig had moeten staan, dan had het er wel
gestaan. Er staat echter het volgende: ″in dat geval zou
het kabinet mede in zijn rol van overheidswerkgever op
enigerlei wijze vanuit de collectieve sector bijdragen aan
solidariteit met de marktsector″. Ik benadruk dat er staat:
″mede″ in zijn rol als werkgever en ″op enigerlei wijze″.
De toenmalige minister van SZW, de heer Donner, heeft
ongetwijfeld deze wat schimmige formulering gekozen
omdat op dat moment nog niet besloten was dat er dan
ook werkelijk een nullijn voor de collectieve sector zou
komen. Dat kon ook niet besloten worden, want diverse
mensen waren daartegen. Hoe het ook zij: ik ben daar in
ieder geval tegen. De Kamer was daartegen toen zij de
motie-Azough aannam over de leraren. Ik constateer
inderdaad dat de minister die motie kennelijk naast zich
neerlegt. Dat had dan wel wat explicieter en wat eerder
gemogen. Ik vind dat wij die motie zouden moeten
uitvoeren, omdat ik het ook politiek onwenselijk vind om
de rekening, die bijvoorbeeld ontstaat door de overschrijdingen bij VWS, nu neer te leggen bij de leraren.

1 juli 2010
TK 94

94-7777

De Jager
Minister De Jager: Ik ga niet direct reageren op de
motie-Azough. Dat laat ik aan de desbetreffende collega’s
over.
Ik geef wel een antwoord op de exegese van de
desbetreffende zinsnede van de heer Plasterk. Ik
constateer dat hier twee afgevaardigden zijn met een
andere exegese. De heer Weekers interpreteert het veel
verder naar de ene kant, de heer Plasterk interpreteert
het veel verder naar de andere kant. Ik zit in het midden.
Volgens mij geef ik daarmee de uitleg die het kabinet
daaraan geeft, ongeveer goed aan.
De heer Irrgang (SP): In het verleden is door voormalig
minister Bos van Financiën ook gesproken over de uitleg
van deze wat schimmige passage. Ik heb die nooit
anders opgevat dan dat dit een soort streven was, maar
niet dat dit zou betekenen dat op loonbijstelling zou
worden gekort. Dat heb ik voormalig minister Bos
werkelijk nooit horen zeggen. Het lijkt erop dat de
minister hieraan achteraf een nieuwe interpretatie geeft
om die bezuiniging maar te rechtvaardigen, die ook nog
eens in strijd is met een door de Kamer aangenomen
motie.
Minister De Jager: Ik ben door twee leden, namelijk de
heren Weekers en Koolmees, aangesproken op de 3,2
mld. De heren Plasterk en Irrgang zeggen dat misschien
helemaal niks had gemoeten. Wij hebben de tekst in het
aanvullend beleidsakkoord zo opgevat dat wat het Rijk in
ieder geval kan doen, is besluiten tot de 620 mln. van die
3,2 mld., voor zover het de lonen betreft. Die verantwoordelijkheid moeten wij nemen. Dat is dus een deel van de
totale uitspraak. De heren Weekers en Koolmees vonden
dat niet voldoende. De heren Plasterk en Irrgang vinden
dat misschien weer te ver gaan. Wij vinden dat wij
daarmee recht doen aan de letter, de uitleg en de geest
van het aanvullend beleidsakkoord. Het is natuurlijk ook
niet voor niks zo opgeschreven. Er is inderdaad wel een
hard bedrag. Er is niet gezegd ″3,2 mld. moet″, maar die
3,2 mld. staat er wel. Het is dus ook niet zo van ″laten wij
even vrijblijvend wat gaan doen″. Ik meen dat hetgeen
wij nu hebben gedaan, helemaal in lijn is met de letter
en de geest van het aanvullend beleidsakkoord, alhoewel
je over de letter kunt twisten. Dat kan natuurlijk altijd.
De heer Irrgang (SP): Misschien kan de heer Slob de
precieze betekenis van deze passage nog nader duiden,
maar volgens mij zat daar een heel ingewikkeld
compromis achter.
In Nederland wordt voortdurend gesproken over het
belang van het onderwijs. Ook D66 heeft altijd de mond
vol over het onderwijs: innovaties zijn ontzettend
belangrijk en Nederland moet tot top vijf behoren. Er zijn
allerlei geweldige ambities, maar dan gaan wij nu korten
op de loonontwikkelingen terwijl er ook een lerarentekort
is? Dat verhoudt zich toch niet met elkaar? Dat is toch
vragen om problemen? Dan wordt het lerarentekort toch
alleen maar groter in plaats van kleiner?

zekerheid – dat heeft collega Bos indertijd ook in de
Kamer gezegd – van behoud van banen, terwijl die
zekerheid er in de marktsector geenszins was. Dat hele
complex vergt ook een stukje solidariteit. Dat doen wij
voor de hele groep. Niet alleen voor leraren, nee, voor
de hele groep die wij nu kunnen beïnvloeden. Dat is ook
in lijn met de afspraken. Ik vind dus dat de heer Irrgang
het ten onrechte in de sfeer van de kwaliteit van het
onderwijs, of in de sfeer van de output van het onderwijs
trekt. Daar is geen sprake van.
De heer Irrgang (SP): Er zijn toch lerarentekorten? Dat
heeft toch ook met beloning of met salaris te maken? U
heeft het nu over de werkdruk, maar het gaat natuurlijk
ook om het salaris erbij. Is het nu zo’n gekke gedachte
dat het lerarentekort groter wordt als je de lonen gaat
bevriezen? Dat is toch zo logisch als wat?
Minister De Jager: Voorzitter. Ik weet niet of er zulke
lerarentekorten zijn als de heer Irrgang voorstelt. We
hebben gezien dat in de afgelopen twee jaar, in de
crisistijd, juist de marktsector behoorlijk heeft moeten
bloeden qua werkgelegenheid, maar dat dit in de
collectieve sector geenszins het geval was. We hebben
de afgelopen paar jaar een behoorlijke ontwikkeling
meegemaakt van de salarissen van leraren, bij het Rijk,
bij de politie en Defensie en dergelijke. De marktsector
zat daar de afgelopen paar jaar, tijdens de crisistijd,
onder. Daar komt nog bij dat de kans op ontslag in de
marktsector ook veel groter was. Die overwegingen zijn
destijds ook in het parlement gewisseld en zijn reden
geweest om tot deze afspraak te komen en daar geven
we nu gevolg aan. Het kan zijn dat de heer Irrgang het
daar niet mee eens is, maar dat was hij de vorige keer
ook al niet, laten we daar wel eerlijk over zijn.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik denk dat het meest
gecompliceerde van dit onderwerp op dit moment is dat
het kabinet demissionair is en dat er wel een nieuw
verkozen Kamer zit. Ik heb begrip voor de keuzes die het
kabinet heeft gemaakt, ook voortvloeiende uit een lijn die
was ingezet. We vinden het echter ongewenst als de
ontwikkeling rond de leraren en de politie op deze wijze
zou doorgaan. Volgens mij is dat redelijk helder. Ik
begrijp de positie van de minister, maar uiteindelijk kan
de Kamer het demissionaire kabinet wel opdracht geven
om een en ander te herstellen. Dat zouden wij in tweede
termijn met elkaar kunnen regelen. Deelt de minister de
opvatting dat de verhouding in de gecompliceerde tijd
waarin wij nu leven, op deze wijze kan worden vormgegeven rond dit onderwerp?

Minister De Jager: Nee, dat moet ik echt afwijzen. Het
gaat hier om salarissen van de mensen in alle overheidssectoren tegelijkertijd: Rijk, onderwijs, politie, defensie et
cetera. Er komt geen seconde werkdruk bij de leraren bij.
Hierbij gaat het er alleen om hoeveel iemand verdient.
Allen die bij het Rijk werken, hebben de afgelopen jaren
een nogal behoorlijk hoge loonstijging gehad, én de

Minister De Jager: Voorzitter. Ik deel in ieder geval de
opvatting van de heer Slob dat het een gecompliceerde
tijd is. Een kabinet met 26 van de 150 zetels is inderdaad
zeer gecompliceerd. Het is niet vaak zo gecompliceerd
geweest. Het tijdstip waarop wij hierover spreken, is
gewoon lastig; bij de Voorjaarsnota en dan ook nog eens
naar de Miljoenennota toe. Tegelijkertijd hebben we met
z’n allen een bepaalde verantwoordelijkheid; ook de
partijen die niet vertegenwoordigd zijn in het huidige
kabinet, en dat zijn de meeste. Dan moet ik ook even
naar de verkiezingsprogramma’s kijken. In alle verkiezingsprogramma’s worden forse bezuinigingen ingeboekt. Het is natuurlijk heel makkelijk om het die arme
minister van Financiën, met 26 zetels in het parlement,

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7778

De Jager
moeilijk te maken, maar we hebben met z’n allen de
verantwoordelijkheid. Als de heer Slob zegt dat hij wil
dat het anders kan, is dat op zichzelf natuurlijk altijd het
recht van een parlement, maar dan zal dat parlement ook
moeten aangeven waar de dekking voor dat andere uit
moet komen. Dat moet binnen de begrotingsregels en
dus niet door een bankenbelasting, zoals de heer Slob in
eerste termijn suggereerde. Deze kan niet worden
ingevoerd in 2010 en is sowieso een doorbreking van de
begrotingsregels die wij met z’n allen in dit parlement
delen.
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. De minister
refereert aan de verkiezingsprogramma’s. Daarin wordt
ook duidelijk dat er inderdaad stevig bezuinigd zal
moeten worden, maar dat alle partijen op een na, geloof
ik, vinden dat het onderwijs ontzien moet worden. We
zitten nu in de heel gecompliceerde situatie dat de
voorstellen die het kabinet doet, juist de onderwijssector
raken, terwijl wij daar in de afgelopen jaren net een
inhaalslag hebben gemaakt. Dan valt er echt even een
gat in 2010 en dat telt helemaal door naar de jaren
daarna. Dat vinden we ongewenst en dan vind ik dat we
heel creatief mogen nadenken over hoe we dat gaan
oplossen. Daarover heeft mijn fractie voorstellen gedaan,
net als andere fracties. Laat de Kamer in nieuwe
samenstelling daar dan uiteindelijk haar oordeel over
geven. Volgens mij kan de minister dan ook zijn voordeel
doen met de uitkomst daarvan.
Minister De Jager: Dat begrijp ik, maar nogmaals:
binnen de randvoorwaarden die ik zojuist heb geschetst.
Ik zeg erbij dat meerdere politieke partijen bepaalde
afspraken over de loonontwikkeling in hun verkiezingsprogramma’s hebben. We hebben het niet over de
kwaliteit van het onderwijs, maar het gaat om salarissen
die meer zijn gestegen dan veel andere salarissen in
Nederland, en waarbij ook baanzekerheid voorop stond,
in tegenstelling tot bij de markt. Het vorige kabinet heeft
heel duidelijk gezegd dat er ook een stukje solidariteit
van de collectieve sector wordt gevergd. De mensen in
de collectieve sector profiteren al van baanzekerheid en
een wat hogere loonstijging dan het gemiddelde in de
markt in de afgelopen paar jaar. Daar hoort ook een
stukje soliditeit bij vanuit de collectieve sector. Ik ben het
met de heer Slob eens dat alle politieke partijen hebben
gezegd dat zij niet willen bezuinigen op het onderwijs.
Maar dat gebeurt hier ook niet. Er wordt niet op het
onderwijs bezuinigd. Het gaat om salarissen. En dat doen
wel meerdere politieke partijen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik moet constateren dat deze
minister het nog moeilijker heeft dan hij doet voorkomen, omdat hij volgens mij dit voorstel staat te
verdedigen met 21 zetels in plaats van met 26 zetels.
Minister De Jager: Het ging over het kabinet. In de
dualistische verhouding moet blijken welke partijen
uiteindelijk het voorstel steunen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Zeker. De minister begon zijn
bijdrage met zo’n mooi college economie. Als econoom
kan ik dat zeer waarderen. Als econoom deelde ik dat
ook en heb ik er dus ook geen vragen over gesteld. Des
te meer ben ik teleurgesteld in zijn gebrek aan het zien
van een koppeling tussen salaris en kwaliteit in het

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

onderwijs. Als wij – wat wij met elkaar volgens mij
constateren – de Nederlandse concurrentiepositie willen
verbeteren en willen investeren in onderwijs en
innovatie, dan is het toch een simpele les dat het niveau
van de salarissen ten opzichte van andere sectoren mede
bepaalt welke kwaliteit aan leerkrachten je aan kunt
trekken.
Minister De Jager: Ik begrijp de vraag heel goed. Ten
eerste, het kabinet heeft gewerkt aan het aantrekkelijk
maken van die lerarensalarissen. Er is heel veel geld
uitgetrokken voor het aantrekkelijker maken van de baan
van leraar. Dat is de afgelopen drieënhalf jaar juist heel
specifiek gebeurd voor het vak van leraar. Er is dus al
een slag extra gemaakt. Ten tweede, als je dan kijkt naar
de markt, dan zie je dat de salarissen in de markt relatief
achter zijn gebleven ten opzichte van de lerarensalarissen. Daarom kun je nu ook dat stukje solidariteit van de
collectieve sector vragen zonder dat het de concurrentiepositie schaadt. Dat werkt ook alleen als wij dat als hele
collectieve sector doen. De markt is immers een beetje
achtergebleven. Wij proberen nu dus de hele collectieve
sector te matigen. Dat kan, want er ontstaat dan geen
comparatief nadeel van lerarensalarissen ten opzichte
van andere salarissen. Het is formeel niet mijn beleidsterrein als vakdepartement, maar ik ben als minister van
Financiën natuurlijk wel een beetje bezorgd over de
consequenties van een en ander. Als wij allerlei dingen
onderuit gaan halen, dan komen defensie, politie en
andere sectoren ook in het geweer. De lijn die wij nu
hebben afgesproken is simpel in zijn eenvoud. De markt
is achtergebleven, wij doen als hele collectieve sector nu
ook een stapje terug en dan houden wij het allemaal een
beetje gematigd.
De heer Dijkgraaf (SGP): Als minister van kortetermijnfinanciën kan ik dat begrijpen, als minister van langetermijnfinanciën zou ik zeggen: dit is nu juist een kans om
wat wij met elkaar afgesproken hebben, door te zetten,
ook in moeilijke tijden. Ik begrijp dat de minister dat op
zichzelf wel deelt, maar dat hij wel zijn zorgen heeft over
de kortetermijnfinanciën. Ik denk dat wij dan ook als
Kamer onze verantwoordelijkheid zouden moeten
nemen.
Minister De Jager: Voorzitter. Ik dank de SGP-fractie in
ieder geval voor dat standpunt. Ik wil er nog een ding als
illustratie aan toevoegen, van de ene econoom naar de
andere econoom. De heer Trichet heeft de goede
hebbelijkheid om bij iedere eurogroepvergadering heel
belerend een lijstje uit te delen van alle eurolanden met
de stijging van de salarissen in de collectieve sectoren.
En al die landen die hoge stijgingen van collectieve
sectoren hebben, doen het slecht. En al die landen die
een gematigd loonbeleid hebben, zoals Duitsland en
Nederland, doen het beter. Duitsland zit in de afgelopen
tien jaar, sinds de invoering van de euro, zelfs nog onder
dat van Nederland. Dus als je maar met z’n allen een
beetje matigt, is dat positief voor de langetermijneconomie. Het is ook positief voor de kwaliteit van het
onderwijs als je met z’n allen zo’n lijn trekt.
De heer Dijkgraaf (SGP): Daar kan ik helaas niet in
meegaan. Dat vind ik eigenlijk hetzelfde als de discussie
die wij zojuist hadden over de vraag of bezuinigingen nu
goed of slecht zijn. Het ligt er maar aan wat voor

1 juli 2010
TK 94

94-7779

De Jager
bezuinigingen. Dat geldt hier ook. Het gaat niet om de
omvang van de collectieve sector, het gaat om de
kwaliteit ervan. Ik deel dat algemene verhaal misschien
wel in grote lijnen, maar je kunt niet met dat verhaal op
elk onderdeel zeggen: en dus is minder altijd beter. Nee,
hier zijn nu juist investeringen nodig in kwaliteit. Mits je
die koppeling maar maakt, kun je daar ook aan economische kracht winnen.

voor het kabinet heel moeilijk is om een besluit te nemen
dat echt effect heeft in 2010. Dat is verschrikkelijk
moeilijk.
Voorzitter. Ik constateer wel dat het aantal van die 21
zetels waarop zojuist werd gewezen, door de interruptie
van de heer Weekers met 250% is gestegen. Het gaat dus
de goede kant op. Ik hoop nog maar van dit soort
interrupties te krijgen.

Minister De Jager: Dat is ook de reden waarom er in
veel verkiezingsprogramma’s gelukkig werd geïnvesteerd
in de kwaliteit van het onderwijs. Ik noem de arbeidsproductiviteit van leraren en de kwaliteit van het onderwijs.
Maar daarbij is er echt geen sprake van een relatie met
de lerarensalarissen, zeker nu de marktsector zich ook
gematigd ontwikkelt. Ik begrijp heel goed wat er wordt
gezegd, maar omdat andere sectoren zich ook hebben
gematigd, is er de ruimte om deze soliditeit te vragen.
Maar nogmaals: bij de Voorjaarsnota moeten wij ons
richten op de algemene lijn en dus niet al te diep ingaan
op een specifieke sector. Het zal duidelijk zijn dat ik zo
min mogelijk uitzonderingen wil zien op deze algemene
lijn.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): De
compensatie en de subsidies. Wij spreken vandaag over
de Voorjaarsnota 2010 en daar wil ik het toch echt bij
houden. Wij moeten nu dan ook geen structurele
maatregelen gaan behandelen.
Als je de lerarensalarissen probeert te compenseren
met subsidies, doen wij dat dan niet over de rug van de
leerlingen?

De heer Weekers (VVD): Ik steun de aanpak van de
minister heel krachtig. Ik ben dan ook blij dat hij zich
ertegen verzet dat een deel van de Kamer één sector
uitzondert van de loonbijstellingsmaatregel. Het is op
zichzelf natuurlijk sympathiek om wat voor de leraren te
doen, maar waarom doen wij niets voor de politieagenten? Waarom doen wij niets voor de soldaten die klaar
staan voor ons land? Waarom doen wij niets voor ...? Er
zijn nog heel wat meer groepen te noemen. De minister
zegt terecht dat in het kader van het aanvullend
beleidsakkoord staat dat er solidariteit moet worden
betracht, niet alleen met de marktsector maar ook met de
gepensioneerden, die er niets op vooruitgaan en de
mensen die er op achteruit zijn gegaan doordat zij hun
baan zijn kwijtgeraakt. Mensen met een baan vragen om
even pas op de plaats te maken is het verstandigste wat
je op dit moment kunt doen.
Ik heb een concrete vraag voor de minister. Volgens
mij ligt het voorstel van de heer Plasterk fiftyfifty in de
Kamer. Plasterk heeft gezegd dat de PvdA ook zuinig wil
zijn en hij zal dan ook boter bij de vis moeten geven. Dat
betekent dat hij moet aangeven waarop hij in 2010 gaat
bezuinigen om zijn voorstel te dekken. Nu heeft de heer
Plasterk gezegd dat hij het wil zoeken in ...
De voorzitter: Mijnheer Weekers, u overstijgt nu echt de
redelijkheid van een interruptie. Dit is een hele tweede
termijn. Tenzij u afziet van een tweede termijn, moet ik u
vragen ...

Minister De Jager: Dat is denkbaar, afhankelijk van de
subsidies die je hiervoor gebruikt. Ik heb echter nog geen
concreet voorstel gezien. Ik kan dus geen oordeel geven
over de gevolgen, net zo min als ik iets kan zeggen over
de vraag of het nog in 2010 mogelijk is. Ik wacht dus nog
maar even af of er een concreet voorstel komt.
Voorzitter. De heer Koolmees vroeg of de tegenvallers
vanaf 2011 structureel zullen worden opgevangen. Ik heb
daar al op geantwoord en het antwoord luidde ja. Dat
gebeurt echter in de begroting die op Prinsjesdag wordt
gepresenteerd, maar ik denk dat dit de heer Koolmees
ook bekend is.
De heer Van Dijck vroeg naar meevallers bij de
gasbaten. De ramingen zijn afhankelijk van de olieprijs
en die is nogal wisselvallig. Verder is het ook afhankelijk
van de euro/dollar-koers en die is net zo volatiel als de
olieprijs. Ik ben het dan ook met de heer Van Dijck eens
dat het nog al eens wisselt, maar dat heeft dus te maken
met factoren die wij heel erg moeilijk kunnen beïnvloeden. Zo is de euro/dollar-koers afhankelijk van het
monetaire beleid en, zoals ik de Kamer recentelijk nog
heb voorgehouden, mag ik daarover geen uitspraken
doen. Dat beleid laten wij in Europa immers over aan de
monetaire autoriteit.
De stijging van de uitgaven in de zorg is hoger dan
geraamd. Daarover is een aantal vragen gesteld door
onder anderen de heren Slob en Weekers. Het is
inderdaad altijd weer een grote tegenvaller als in het
voorjaar blijkt dat er in het lopend jaar tegenvallers zijn.
Dat is bij de zorg meer dan eens gebeurd. De heer Klink
heeft op 29 juni met de Kamer gedebatteerd over de
bezuinigingsvoorstellen in de zorg. Ik heb begrepen dat
er vandaag ook nog een VAO is. Ook daar roep ik de
Kamer uiteraard op tot prudentie ten aanzien van de
algemene lijn. Zij kan het beste met de minister van VWS
spreken over specifieke maatregelen.

De heer Weekers (VVD): Eén zin!

Minister De Jager: Ik zie mijn mensen in de ambtenarenloge driftig nee schudden. In 2010 is het volgens hen
dus niet meer te realiseren. Ik kom hierop nog even
terug in tweede termijn. Ik kan nu al wel zeggen dat het

De heer Slob (ChristenUnie): Dat laatste kan ik slechts
ondersteunen; dat zal in de loop van deze dag dus ook
gebeuren. Ik heb de vinger echter gelegd bij het feit dat
er altijd rekening wordt gehouden met een bepaalde
groei, maar dat wij er toch ieder jaar weer met behoorlijke forse bedragen naast zitten, met alle gevolgen van
dien door noodmaatregelen die moeten worden
genomen en die er flink inhakken. Het is toch ook de
verantwoordelijkheid van de minister van Financiën om
de vinger aan de pols te houden en ervoor te zorgen dat
dit zo veel mogelijk wordt voorkomen?

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

De voorzitter: Eén zin. Ik ken uw zinnen: tien woorden !
De heer Weekers (VVD): Is dit bedrag nog dit jaar te
vinden in de posterioriteiten in de subsidies voor het
onderwijs?

Voorjaarsnota 2010

94-7780

De Jager
Minister De Jager: Ik begrijp die vraag heel goed. Op
het departement hebben wij hierover gesproken.
Overigens is dit ook mede de achtergrond van het feit
dat ik voor het eerst van de collega van VWS heb
gevraagd om de overschrijding in 2010 vanaf 2011 en
volgend jaar intertemporeel te dekken. Normaal te doen
gebruikelijk was dat er een overschrijding was in het
lopend jaar die structureel doorwerkte en die door de
minister van VWS structureel moest worden gedekt
vanaf het daaropvolgende jaar, zodat de lopende
overschrijding werd betaald door andere collega’s. Dat
vond ik niet fair, ook niet ten opzichte van de andere
collega’s, dus nu hebben wij een vrij stevige afspraak
gemaakt. Dat zal ook blijken uit de Miljoenennota die op
Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Om te beginnen
moeten de totaalkaders uiteraard verticaal sluiten op nul.
Ook moeten de horizontale lijnen intertemporeel tot
2015, dus meerjarig, op nul sluiten. Het tekort in de
2010-lijn, dat je nu alleen nog ziet in de Voorjaarsnota,
wordt dus goed gemaakt ten opzichte van de rest vanaf
2011. Dat is in ieder geval al een stukje degelijk
begrotingsbeleid, dat in ieder geval geen enkele prikkel
in stand houdt – mocht die er al zijn geweest, waarvan ik
niet uitga – om in het lopend jaar een overschrijding te
hebben. Voor de rest zullen wij inderdaad heel structureel – dat zal echt een opgave zijn, waaraan politieke
partijen aandacht hebben besteed in hun verkiezingsprogramma’s – moeten kijken naar de oorzaken van de
overschrijdingen. Die zullen moeten worden geadresseerd in een wat meer fundamentele zin. Overigens is
collega Klink, ondanks dat hij demissionair is, al hard aan
het nadenken over hoe dat zou moeten. Het gaat dan
niet alleen om de Q, dus de hoeveelheid, maar ook om
de P, dus de prijs. Beide moet je natuurlijk goed in de
gaten houden.
De heer Slob (ChristenUnie): Kan de minister van
Financiën ons toezeggen dat wij bij de begrotingsbehandeling een aparte brief krijgen, zodat wij hier specifiek
over kunnen doorpraten? Ik denk dat het van belang is
dat wij de ontwikkeling die wij jaar in, jaar uit hebben
gezien – waarbij het niet alleen om autonome groei ging,
maar echt om forse bedragen – gaan stoppen, want het
is zo ontzettend frustrerend voor iedereen. Volgens mij is
dit te zijner tijd een apart debat waard.
Minister De Jager: Ik vind het ook een belangrijk thema.
Ik zal er een aparte passage over opnemen in de
Miljoenennota. Wij adresseren in de Miljoenennota soms
specifiek een bepaald thema om daarover bij de
algemene financiële beschouwingen te kunnen spreken.
De collega van VWS kan er vervolgens bij de toelichting
op zijn begroting wat uitgebreider op ingaan, zodat ook
de gezondheidszorgwoordvoerders aan bod komen. Wij
hebben dan zowel een moment voor de financieel
woordvoerders via de Miljoenennota als een moment
voor de vakwoordvoerders. Dat zeg ik toe. Als ik een
toezegging doe, geldt die ook voor mijn ambtsopvolger.

kasuitgaven in het stimuleringspakket. De stimuleringsmaatregelen zijn voor het grootste deel aan het begin
van 2009 van kracht geworden, na de sterke economische krimp in het laatste kwartaal van 2008 en het eerste
kwartaal van 2009. Inmiddels is er volgens een raming
van het Centraal Planbureau in 2010 sprake van een
economische groei van 1,5%. Zonder stimuleringsmaatregelen was er in 2010 nog steeds sprake geweest van
economische krimp. Er bestaat wel veel onzekerheid over
het economisch herstel vanwege de ″sovereign debt
crisis″ in Europa.
Gegeven alle onzekerheden en het feit dat zonder
crisisbeleid er sprake zou zijn van krimp, lijken de
stimuleringsmaatregelen redelijk te passen bij de huidige
economische situatie. Vanuit het perspectief van een
betrouwbare overheid en gegeven de voorbereidingstijd
die nodig is voor beleidsaanpassingen, lijkt het niet in de
rede te liggen om de accenten van het crisisbeleid te
verschuiven.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik heb een
aanvullende vraag over de effectiviteit van de maatregelen. Daar heeft de heer Koolmees volgens mij ook
nadrukkelijk naar gevraagd. Zijn die maatregelen
effectief? Kunnen er geen andere prioriteiten gesteld
worden? Wij hebben specifiek naar de huizenmarkt
gevraagd. Dan kijk ik ook naar de heer Weekers. De
huizenmarkt zit potdicht, die zit op slot. Er zit echter nog
wat overcapaciteit, wat onderuitputting, in de stimuleringsmaatregelen. Is het niet zinvol om te bekijken of wij
een extra impuls kunnen geven vanuit de bestaande
middelen die nog in het stimuleringspakket zitten?
Minister De Jager: Het Centraal Planbureau heeft in
zekere zin aangegeven dat de maatregelen effectief zijn.
De eerlijkheid gebiedt echter te zeggen dat het CPB het
totaal heeft bekeken en meer op basis van het bestedingseffect. Tot nu toe was het voor het Centraal
Planbureau heel erg moeilijk om te meten wat de
effecten van individuele maatregelen zijn. Dat heeft het
CPB in ieder geval nog niet achterhaald. Is het bijvoorbeeld beter om te investeren in de bouwmarkt dan een
heel ander terrein? Wij zijn wel van plan om dat te
evalueren, omdat er veel geld naartoe is gegaan. Die
toezegging kan ik doen, maar daar hebben wij waarschijnlijk externe partijen bij nodig. Misschien vragen wij
dat opnieuw aan het Centraal Planbureau. Daarvoor zal
het CPB meer tijd hebben. Het CPB heeft nu een
evaluatie gemaakt, maar daarin is niet ingegaan op de
differentiatie van de maatregelen. Dat is heel ingewikkeld. Ik kan wel een evaluatie daarvan toezeggen.

De voorzitter: Mijnheer de minister, u moet gewoon
doorgaan, want anders worden de leden onrustig.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat is
prima, maar wij hebben vandaag een probleem. Vandaag
praten wij over de Voorjaarsnota 2010. Vandaag is er
sprake van onderuitputting van de stimuleringsmaatregelen. De huizenmarkt zit vandaag dicht. Wij hebben
eigenlijk niet heel veel tijd om op allerlei statistieken en
evaluaties te wachten. Het is belangrijk dat de Kamer in
meerderheid een uitspraak doet over de vraag hoe zij
ertegen aankijkt.

Minister De Jager: Dat willen wij niet. Ik herneem snel
mijn betoog.
Ik moet nog één vraag behandelen. Dat is de vraag
van mevrouw Blanksma over de vertraging van

Minister De Jager: Nogmaals, altijd als iets geld kost
moet er ten eerste sprake zijn van dekking in het jaar
zelf. Ten tweede blijkt uit de signalen van het Centraal
Planbureau tot nu toe niet dat er ineens sprake is van

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7781

De Jager
specifieke heel effectieve maatregelen. Ik wil geen
verwachtingen wekken over de effectiviteit. Tot nu toe
heeft men als het ware het bestedingseffect meegenomen en niet meer dan dat. Dat is dus geen extreem
positieve benadering. Er zijn op dit moment geen
signalen waaruit blijkt dat een bepaalde maatregel daar
bovenop nog eens ontzettend veel extra effectiviteit
oplevert. Het is redelijk positief, maar niet extreem. Dat
moeten wij in de evaluatie echter nog allemaal bekijken.

Op een tweetal punten heb ik geen antwoord gekregen
van de minister. In de eerste plaats betreft dat mijn vraag
of wij stimuleringsmaatregelen niet veel beter op een
alternatieve manier kunnen inzetten, met name om
particuliere bestedingen los te trekken, in het bijzonder
voor de huizenmarkt en de bouw. Ik dien daarover de
volgende motie in.
Motie

De heer Koolmees (D66): Kan de minister toezeggen dat
hij de evaluatie laat uitvoeren op het deelniveau van de
regelingen, om op die manier te bekijken wat de
effectiviteit daarvan is geweest? Dan heb je ook voor de
toekomst een beter beeld van effectieve maatregelen die
de economie daadwerkelijk stimuleren.
Minister De Jager: Dat lijkt mij verstandig voor zover
dat kan. Nogmaals, tot nu toe vindt het Centraal
Planbureau het best lastig om dat soort deelexercities te
maken. Het ministerie van Financiën zal in ieder geval
eens met het CPB bespreken op welke wijze wij zoiets
kunnen evalueren. Ik ben daar zelf ook heel erg
benieuwd naar. Je kunt dan namelijk leren en lessen
trekken voor de toekomst. Hetgeen mogelijk is, zullen wij
doen.
De voorzitter: Ik dank de minister voor de beantwoording in eerste termijn en ik kijk even rond om te bezien
of er behoefte is aan een tweede termijn. Ik zie dat dit
het geval is.
Het woord is aan de heer Weekers van de VVD. De
spreektijd in de tweede termijn bedraagt, zoals u weet,
een derde van die in de eerste termijn. Dit betekent voor
de heer Weekers maximaal vier minuten. Die zijn zo om,
zeg ik tegen de heer Weekers.
©
De heer Weekers (VVD): Voorzitter. Wij hebben uitvoerig
over de Voorjaarsnota gesproken. Ik heb in mijn eerste
termijn precies aangegeven wat ik van een aantal zaken
vind. Dat ga ik nu niet herhalen, ook omwille van de tijd.
Heel veel dingen die straks moeten worden geregeld
voor 2011 en verder zullen straks onderdeel van de
informatie en de formatie worden. Dan kunnen wij elkaar
past echt de nieren proeven en bezien wat partijen echt
willen doen om het huishoudboekje op orde te krijgen.
Ik heb in de eerste termijn van collega Plasterk
gehoord dat de Partij van de Arbeid zuinig is. Ik heb nog
geen concrete voorstellen gezien, maar ik ben er wel erg
benieuwd naar. Dat geldt ook voor enkele andere
partijen. Uiteindelijk zullen wij daar wellicht komende
zomer of uiterlijk rond Prinsjesdag wat meer van weten.
De lopende begroting over 2010 is wat de VVD betreft
al veel te royaal: de overheid geeft 10 mld. meer uit dan
in 2009. Ik vind het in elk geval belangrijk, namens de
VVD, dat wij de zaak niet nog verder uit de hand laten
lopen. Om die reden steunen wij de minister in al zijn
maatregelen om de zaak binnen de uitgavenkaders te
houden. Vanaf het spreekgestoelte roep ik de collega’s
ertoe op om, wanneer zij met alternatieve voorstellen
komen, in elk geval het fatsoen te betrachten om die
voorstellen deugdelijk te dekken. Als er voorstellen
komen, zullen wij ze daarop beoordelen.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de bouwsector al ruim een jaar wordt
geconfronteerd met een omzetdaling en dat de woningbouwproductie inmiddels is ingestort;
overwegende dat de prijsdaling van koopwoningen blijft
voortduren;
overwegende dat deze ontwikkelingen een groot risico
vormen voor de werkgelegenheid, het functioneren van
de woningmarkt en de economie in zijn geheel;
constaterende dat een tijdelijk maatregelenpakket
noodzakelijk is, dat erop is gericht om de genoemde
ontwikkelingen te keren;
van mening dat de volgende maatregelen hier onderdeel
van kunnen uitmaken:
- direct beschikbaar stellen van de overgebleven
stimuleringsmiddelen woningbouw uit de derde tranche
in een vierde tranche;
- verhoging van de NHG verlengen met een jaar;
- zo snel mogelijk het btw-tarief voor renovatie van de
eigen woning verlagen van 19% naar 6%;
- verlengen van de periode waarin een beroep kan
worden gedaan op de vrijstelling voor de overdrachtsbelasting bij doorverkoop van een woning van 6 naar 18
maanden;
- verlengen van de maximale termijn van de aanspraak
op tijdelijke hypotheekrenteaftrek voor een woning in de
verkoop met een jaar;
verzoekt de regering, op de kortst mogelijke termijn de
Kamer te informeren hoe en op welke wijze dit pakket
gerealiseerd kan worden;
verzoekt de regering voorts om voor 2010 dekking te
vinden in de middelen uit het stimuleringspakket die
waren gereserveerd voor de incidentele verhoging van
de EIA,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Weekers en Blanksma-van den Heuvel. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 3 (32395).
De heer Weekers (VVD): Als de EIA-regeling wordt
stopgezet, valt er volgens de opgave van het ministerie
van Financiën een bedrag vrij van 250 mln. Het pakket
dat wij hebben voorgesteld, wordt becijferd op 50 mln.

1 juli 2010
TK 94

94-7782

Weekers
omdat dit neerslaat in het laatste kwartaal van dit jaar.
Dan heb je straks na de bouwvakvakantie een goede
stimulans.
Dan dien ik nu mijn tweede motie in, en daar rond ik
ook mee af. Het gaat om een vraag waarop ik ook geen
antwoord heb gekregen, namelijk het verzoek om het
spaarloon vrij te geven. Ik was de heer Plasterk zeer
erkentelijk dat hij met dezelfde oproep kwam. Wij hebben
de zaak in elkaar geschoven, samen met de heer Van
Dijck, die dit al eerder heeft gedaan.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het vrijgeven van het spaarloon juist
bij een licht aantrekkende consumptie het meest effectief
is om de bestedingen en daarmee de economie een
impuls te geven;
overwegende dat de resultaten van de vakantiegeldenquête van het Nibud en de cijfers over het spaargedrag
van Nederlandse huishoudens het beeld lijken te
bevestigen dat consumenten meer bereid zijn te
besteden dan in 2009;
overwegende dat hiermee tevens het tij kan worden
gekeerd voor de detailhandel, die al bijna twee jaar in
zwaar weer verkeert;
verzoekt de regering, het spaarloon op de kortst
mogelijke termijn vrij te geven,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Weekers, Tony van Dijck, Plasterk en Blanksma-van den
Heuvel. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 4 (32395).
©
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Voorzitter.
Een korte reactie in tweede termijn. Ik dank de minister
voor het beantwoorden van de vragen. Ik dank hem ook
voor de toon waarop hij vandaag in dit debat heeft
gesproken. Hij neemt in ieder geval de verantwoordelijkheid van dit kabinet ter harte om tot een sluitende
begroting te komen en hij neemt daarin zijn verantwoordelijkheid.
Het is geen makkelijk jaar. Er zijn begrotingstekorten.
Het is goed dat toch alles op alles gezet wordt om een
sluitende begroting gerealiseerd te krijgen. Ik denk dat
dit een compliment waard is en ik roep ook al mijn
collega’s van de andere fracties op om, voor zover zij
wijzigingen in de begroting aanbrengen, er rekening mee
te houden dat die wijzigingen uitsluitend betrekking
kunnen hebben op 2010. Dat is waar wij het vandaag
over hebben. De dekking die daarvoor wordt gezocht,
dient een solide karakter te hebben. Die verantwoordelijkheid moet in ieder geval genomen worden.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

Voor onszelf hebben wij als antwoord het stimuleringspakket. Wij hebben gezegd: er zijn bedragen over en wij
zouden daar een alternatieve besteding voor willen zien.
De heer Weekers heeft een motie over de bouwmarkt
ingediend. Die motie is samen met mij ontworpen. Wij
willen graag de hele bouwmarkt een stimulans geven,
nog dit jaar. Daarom was het noodzakelijk, die motie
vandaag nog in te dienen. Wij hebben voor dit jaar een
dekking beschikbaar. Structureel is het niet ingericht. Ik
denk dat dit belangrijk is.
Wat de overschrijdingen in de zorg betreft – het gaat
om 1,4 mld. – hebben in de loop van deze week negen
debatten plaatsgevonden om de zorg zoveel mogelijk
binnen de kaders te houden en om eigen beleid te
voeren, zodat de overschrijdingen in maatregelen
opgelost kunnen worden. Wij begrepen in ieder geval dat
het pijnlijke maatregelen zijn, ook voor het CDA zijn het
pijnlijke maatregelen. Veel mensen zullen dat voelen,
maar het is wel belangrijk dat we de verantwoordelijkheid nemen om de rekening niet door te schuiven naar
volgende kabinetten en volgende periodes. In die zin
hopen we dat daar in collegiaal verband voldoende
begrip voor zal zijn. Ik herinner aan de oproep van de
fractie van de ChristenUnie in verband met de VWSbegroting. We hebben statistieken laten maken van de
laatste 15 jaar. De begrote bedragen worden praktisch
nooit gehaald. Er zijn altijd begrotingsoverschrijdingen.
Dat mag geen structureel karakter hebben. Begrotingen
dienen zo realistisch mogelijk te zijn en ze dienen te
worden nagekomen. Op dat punt moeten we met elkaar
meer discipline opbrengen.
Tot slot nog een woord over het inboeken van de 3,2
mld. waar wat discussie over is. De intentie van de
CDA-fractie is om loonmatiging voorop te stellen, ook in
de collectieve sector. Wij hebben die loonmatiging ook in
ons verkiezingsprogramma staan. Ik acht het belangrijk
dat er maximaal op wordt ingezet om daar het maximum
uit te halen en ik roep de minister op, maximale inzet te
tonen op alles wat op dat vlak nu nog te realiseren valt.
©
De heer Plasterk (PvdA): Voorzitter. Allereerst via u dank
aan de minister voor zijn uitvoerige beantwoording. Als
ik dat in eerste termijn niet al gezegd heb: dank dat hij
inderdaad systematisch probeert om alle skeletten tot op
het laatste botje aan toe uit de kast te verwijderen. Dat
verdient grote waardering. Juist in deze wat ongebruikelijke situatie met een wel zeer smalle coalitie vraagt dat
nog meer van zijn stuurmanskunst, dus alle waardering
voor zijn bijdrage, ook vandaag.
Ik dank hem ook voor zijn beantwoording inzake de
internationale vergelijking. Wellicht om het laatste
misverstand weg te nemen: het was geenszins mijn
bedoeling om de indruk te wekken dat het allemaal wel
meevalt met de economische crisis. Zo kan het ook niet
gehoord zijn. Er wordt echter af en toe de indruk gewekt
op grond van internationale vergelijkingen dat wij ver
achterblijven bij bijvoorbeeld Duitsland. Ik constateer dat
de minister bevestigt dat dit niet het geval is. Dat laat
onverlet dat de urgentie van het herstructureren van de
overheidsfinanciën in Nederland groot is. Ik heb gezegd
dat met name de rol van de bankensector maakt dat het
herwinnen van het vertrouwen of het houden van een
rotsvast vertrouwen van de financiële markten in het
beleid dat hier wordt gevoerd cruciaal is. Ik vind ook dat

1 juli 2010
TK 94

94-7783

Plasterk
wij de komende tijd ingrijpende maatregelen moeten
nemen, laat daar geen misverstand over bestaan.
Mijn volgende punt betreft de lerarensalarissen. Ten
eerst vind ik het – dat is uitgebreid besproken – niet
acceptabel dat daar waar wij een aantal jaren met grote
en brede steun van de Kamer, inclusief die van de
VVD-fractie, hebben geprobeerd om de achterstand van
de lerarensalarissen op die op de markt in te lopen via
een heel actief actieplan, dit beleid bij Voorjaarsnota op
een achternamiddag doorknippen. Dat mag niet nu bij
deze Voorjaarsnota gebeuren. Het gaat nu alleen maar
om 2010. Bij andere gelegenheden moet verder naar de
toekomst worden gekeken. Mijn opvatting, ook voor de
toekomst, is helder. Ik heb een motie hierover opgesteld
en die zal ik zo voorlezen.
Ik wil eerst nog even kort benadrukken dat in het
onderwijs cao’s zijn afgesloten. Wanneer een korting
hiervoor wordt doorberekend aan de minister van OCW,
moet die linksom of rechtsom ergens worden opgevangen. Er zijn in feite twee mogelijkheden. De eerste is dat
het van de lumpsum afgaat. De cao’s zijn afgesloten, dus
dan moeten er leraren uit of moet er minder lesgegeven
worden. De tweede is dat – dat is wat ik bepleit – wij dat
bedrag afhalen van de andere dan de lumpsumuitgaven
bij OCW, namelijk van de subsidies. Nu wil het geval dat
op verzoek de CDA-fractie, van de heer Jan Jacob van
Dijk, het ministerie van OCW is gevraagd om een lijst te
maken van alle subsidies. Men had de stellige indruk dat
daar nogal wat kosten bij zaten die een iets minder
directe noodzaak hadden. Het gaat om een totaalbedrag
subsidies van 1,4 mld. Als je daar bijvoorbeeld 20%, om
het percentage te nemen dat voor al die heroverwegingen geldt, posterioriteiten van pakt, heb je een bedrag
van 280 mln. Daar past dit volledig binnen. Natuurlijk zal
er dan vanuit het ministerie worden gezegd dat het
allemaal niet kan en dat het op allerlei problemen stuit.
Als wij dit niet doen, landt het echter linksom of
rechtsom in het onderwijs.
De heer Weekers (VVD): Ik vind het erg interessant dat
de PvdA-fractie nu aangeeft dat in elk geval 20% van de
subsidies van het ministerie van OCW eigenlijk overbodig is. Ik wil de heer Plasterk vragen of hij heel specifiek
kan aangeven welke subsidies hij wil schrappen. Zijn dat
ook subsidies die hij zelf in een vorige hoedanigheid in
de afgelopen periode heeft ingevoerd? Als dat niet geval
is, is mijn vraag of het wel verantwoord is om de
kaasschaaf te hanteren. Een aantal subsidies in het
onderwijs is immers ondersteunend aan of bij het
onderwijsproces.
De heer Plasterk (PvdA): Allereerst heb ik niet gezegd
dat die subsidies overbodig zijn. De vraag is echter wat
het zwaarst weegt als je ze afweegt tegen uitgaven die je
doet aan het primaire proces, aan het onderwijs zelf en
de salarissen van de leraren. Aan spelletjes van wie heeft
welke subsidie ingevoerd, doe ik niet mee. Ik sluit
helemaal niet uit – laat ik daar openhartig over zijn – dat
de regering op mijn voorstel drie jaar geleden de Kamer
heeft gevraagd om een subsidie in te voeren, toen het
geld nog over de plinten klotste en voordat er een
internationale economische crisis was, waarvan je nu bij
heroverweging zegt: als het alternatief is dat wij de
lerarensalarissen ontkoppelen van de markt, zullen wij
een deel van die subsidie moeten heroverwegen. Dat

sluit ik helemaal niet uit. Ik zou het ook helemaal geen
persoonlijke schande vinden als dit het geval was.
Ik zal de motie voorlezen, want dan is helder waar het
over gaat. Ik zal de regering uitnodigen een lijst van
posterioriteiten te maken en op basis daarvan een
dekkingsvoorstel aan de Kamer te doen.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik heb nog
een aanvullende vraag over hetgeen de heer Plasterk zei
over de subsidies en de dekking. Wat hij nu voorstelt, is
dat hetzelfde als de heer Cohen op de onderhandelingstafel legt? Is dat exact hetzelfde?
De heer Plasterk (PvdA): Ik geloof dat ik de motie maar
ga voorlezen, voorzitter.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik stel
gewoon een vraag. Het is een interruptie met een vraag.
De heer Plasterk (PvdA): Dan moet u die vraag
uitgebreid toelichten.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ligt
datgene wat u nu zegt inhoudelijk op tafel bij de
coalitieonderhandelingen?
De heer Plasterk (PvdA): Wat is dat voor een rare vraag?
Er is helemaal nog geen sprake van coalitieonderhandelingen.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Nee, maar
gaat u dit dan op de onderhandelingstafel leggen? U
hoeft alleen maar ja of nee te zeggen.
De heer Plasterk (PvdA): Wat is dit voor een onmogelijke vraag? Ik zou het avondblad lezen. Ten eerste is er
nog geen sprake van coalitieonderhandelingen. Ten
tweede, als die er waren, zou ik niet hier vertellen wat
wie dan ook daar op tafel gaat leggen.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik neem
aan dat er binnen de PvdA nog wel sprake is van
consistent beleid.
De heer Plasterk (PvdA): Ja, ik denk dat ik die vraag nu
wel voldoende beantwoord heb. Mag ik nu mijn motie
voorlezen?
De voorzitter: Jazeker.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het noodzakelijk is dat het lerarenberoep aantrekkelijker wordt gemaakt en dat daarbij ook de
salariëring van belang is;
overwegende dat het referentiemodel een waardevol
instrument is om de lonen in het onderwijs mee te laten
stijgen met die in de marktsector;
constaterende dat het kabinet meerdere malen heeft

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

1 juli 2010
TK 94

94-7784

Plasterk
gezegd dat in 2010 ″de referentiesystematiek gevolgd zal
worden″ (onder andere in de brief aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer (31070, nr. 51));
constaterende dat hiervoor bij de Voorjaarsnota voor
2010 geen ruimte meer is gereserveerd;
constaterende dat de regering hiermee in strijd handelt
met de motie-Azough (32124, nr. 12);
verzoekt de regering om alsnog het benodigde bedrag
voor het handhaven van het referentiemodel beschikbaar
te stellen en de dekking hiervoor te zoeken binnen de
posterioriteiten bij de subsidies, zonder dat dit ten koste
gaat van de kwaliteit van het onderwijs,
verzoekt de regering om de wijze waarop deze dekking is
gerealiseerd in september te rapporteren bij de
presentatie van de begroting van OCW voor 2011,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Plasterk, Sap, Koolmees, Irrgang en Slob.
Zij krijgt nr. 5 (32395).

dat binnen de subsidies voor 2010 te doen, maar het
moet hoe dan ook helder zijn dat hij het zal moeten
oplossen. Uiteindelijk is het aan de Kamer om te
beoordelen of die oplossing adequaat is.
De heer Irrgang (SP): Is de heer Plasterk al klaar?
De heer Plasterk (PvdA): Nee. Ik heb deze motie
ingediend en vragen beantwoord. Ik ga snel door, want
ik zie dat de voorzitter kijkt.
In eerste termijn kondigde ik aan dat ik een motie
wilde indienen over het spaarloon, maar de heer
Weekers bleek daarmee ook druk bezig te zijn. Ik heb dus
een handtekening onder die motie geplaatst.
Ik heb een vraag gesteld over de politie. Ik weet niet
zeker of de minister al geantwoord heeft op de vraag wat
precies de omvang van de problematiek daar is. Ik laat
het er maar even bij dat de heer Slob met een voorstel in
dezen zal komen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik zelf, voor
het geval dat nodig zou zijn, een alternatieve dekking had
gezocht, die onder andere bestond uit taakstelling bij de
AIVD, de NCTb en het COA en die optelde tot wat ik
aannam dat het benodigde bedrag was, namelijk 35 mln.
Maar dit meld ik alleen voor de goede orde.
De voorzitter: U moet nu echt afronden.

De heer Weekers (VVD): Ik stel een heel concrete vraag
aan de heer Plasterk. Hij spreekt over posterioriteiten van
subsidies. Bedoelt hij het gehele subsidiekader van het
Rijk, of bedoelt hij binnen OCW?
De heer Plasterk (PvdA): Ik bedoel het tweede, dus
binnen OCW.
De heer Weekers (VVD): Dat is in elk geval helder en
afgebakend. Mijn tweede vraag is of de PvdA zelf al een
bepaalde richting in gedachten heeft om die dekking te
vinden of vindt zij dat het kabinet, waarvan de PvdA
geen deel meer uitmaakt, wat dat betreft een vrije keuze
heeft? Gaat het erom dat het sowieso gehaald wordt?
De heer Plasterk (PvdA): Ik ga uit van het tweede, maar
u hebt wel in de motie gelezen dat ik het kabinet verzoek
om de Kamer daarover in september te rapporteren.
Uiteindelijk is de Kamer er dan zelf bij om te oordelen of
het een juiste keuze is.
De heer Weekers (VVD): Mijn laatste vraag op dit punt
stel ik om een beetje de financiële nieren te proeven van
de heer Plasterk als nieuw financieel woordvoerder. Moet
de dekking binnen de subsidies over 2010 worden
gevonden? Met andere woorden, er wordt nu een gat
geslagen in de begroting voor 2010, maar dat wordt
gedekt door middel van het subsidiekader, binnen de
begroting OCW. Als dat ook slaat op subsidies die anders
in 2010 zouden worden uitgekeerd, is het op zichzelf
financieel degelijk. Is dat de opdracht die u meegeeft aan
de minister? Mocht de minister dat niet kunnen
realiseren, staat u dan ook niet toe dat er op een andere
manier een gat valt?

De heer Plasterk (PvdA): Ik rond nu af.
De voorzitter: Nee, u hebt nu nog twee vragen, eerst
van de heer Irrgang en daarna van de heer Van Dijck.
De heer Irrgang (SP): Ik heb nog één vraag aan u,
mijnheer Plasterk. U hield vandaag uw maidenspeech
over de Voorjaarsnota. U merkt wel dat de VVD, die
rechtse rakkers, alleen willen bezuinigen, bezuinigen,
bezuinigen; veel te snel en op de verkeerde dingen. Daar
moet u dan straks een kabinet mee vormen. Geeft u dat
nou een goed gevoel vandaag zo, aan het einde van dit
debat? Of denkt u van: goh, met die SP’ers valt
misschien ook nog wel zaken te doen?
De heer Plasterk (PvdA): Dit is een serieuze vraag. Laat
ik die serieus beantwoorden. Ik denk dat nooit ergens de
indruk gewekt is dat de onderhandelingen over een
Paarse coalitie een fluitje van een cent zouden zijn. Die
brengen wel degelijk met zich mee dat er serieus en
moeizaam doorgepraat moet worden op punten
waarover men wellicht verschillend denkt.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik ben blij dat de
voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap eindelijk tot het inzicht is gekomen dat die 1,4 mld.
aan subsidies inderdaad wel een tandje minder kan. Daar
geeft hij nu een voorzet voor aan deze minister. Moet
deze minister nu specifiek kijken naar onderwijssubsidies
of kan hij ook kijken naar cultuursubsidies? In de
cultuursubsidiesferen ken ik ook een hoop fondsen die ik
kan missen als kiespijn. Creëert de heer Plasterk nu een
iets ruimere opdracht? Wat mij betreft mag gekeken
worden naar het hele subsidiekader.

De heer Plasterk (PvdA): U doelt nu op de minister van
OCW, namelijk de heer Rouvoet. Als wij hem vroegen of
hij denkt dat het mogelijk is om die subsidies in 2010 vrij
te maken, zou hij waarschijnlijk zeggen dat dit buitengewoon lastig zal zijn. Naar mijn idee is het wenselijk om

De heer Plasterk (PvdA): Een heldere vraag. Mijn
antwoord is ook helder. Wat mij betreft heeft het
betrekking op de subsidies bij OCW. Het is dus niet op
voorhand voorgesorteerd op enig terrein.

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Voorjaarsnota 2010

94-7785

Plasterk
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat
betekent dat voor u de dekking gezocht kan worden in de
subsidies van het hele cultuur- en mediabeleid?
De heer Plasterk (PvdA): Emancipatie, wetenschap en
wat dies meer zij; dus, nogmaals, op heel het terrein van
OCW. Ik wil tegen de heer Van Dijck nog wel zeggen dat
ik daarmee dus niet heb gezegd – maar hij zei dat ook
niet, hoor – dat wat nu gesubsidieerd wordt niet
belangrijk is. Het is uiteindelijk een afweging van wat je
net nog wat belangrijker vindt.

constaterende dat de drie grootste Europese economieën, te weten Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk,
reeds concrete maatregelen nemen om een vorm van
bankenheffing per 2011 in te voeren;
van mening dat banken een bijdrage dienen te leveren
aan de kosten die verband houden met de kredietcrisis;
tevens van mening dat een deel van de opbrengst van
de bankenheffing gebruikt kan worden voor de problemen die nu zijn ontstaan met onder andere de lerarenen politiesalarissen;

De voorzitter: Dank u wel. Ik sta geen interrupties meer
toe. Ik ga nu echt proberen of we weer een beetje in de
tijd kunnen komen.

verzoekt de regering, een bankenbelasting in het
Belastingplan 2011 op te nemen,

©

en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de
minister voor zijn beantwoording van de vele vragen die
over de Voorjaarsnota zijn gesteld. Ik heb zelf in mijn
eerste termijn ingezoomd op drie onderwerpen. Dat zal ik
nu ook kort doen.
Allereerst de lerarensalarissen. Ik heb namens mijn
fractie uitgesproken dat wij graag zouden zien dat de
inhaalslag die gemaakt is, een vervolg krijgt en dat er
dus niet ineens een gat valt dat doortikt in de jaren
daarna. Dat is uiteindelijk ook de reden dat ik de
enigszins creatieve oplossing waar de heer Plasterk voor
heeft gekozen, heb gesteund. Ik zie het ook min of meer
als een soort kasschuif, het wat naar voren trekken van
geld. Het zou heel goed kunnen dat een nieuw kabinet
opnieuw kijkt naar alle subsidies, wat sowieso een wens
is van de Kamer. Als we vinden dat geld dat naar voren
is gehaald, later toch wel uitgegeven moet worden voor
het doel dat daarvoor bestemd is, kunnen we daar
uiteraard op een later moment gewoon onze keuzes in
maken. Laten we het dus niet veel zwaarder maken dan
het is.
Voor de lange termijn heb ik de wens uitgesproken dat
de bankenbelasting snel wordt ingevoerd. Ik heb daar
ook een motie over. Ik heb in eerste termijn gezegd dat
voor mij een deel van de opbrengst kan worden gebruikt
voor het probleem waar we met elkaar over hebben
gesproken rond de leraren- en politiesalarissen. Dat is
ook een enigszins creatief omgaan met begrotingsregels.
Het is niet de bedoeling om dat structureel te doen. Ik
herinner me dat we bij het crisisakkoord ook een paar
uitzonderingen hebben gemaakt. In een bepaalde situatie
kan het gewoon zo zijn dat je zegt: nu moeten we niet
rechter in de leer zijn dan strikt noodzakelijk is, omdat
het doel dat we willen dienen, daar net even bovenuit
stijgt. Zo zie ik ook de hele problematiek rond de
salarissen.
Dat brengt mij tot de volgende motie.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Slob, Plasterk, Sap en Irrgang. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 6 (32395).

Motie

overwegende dat op de Europese top afgelopen juni
overeenstemming is ontstaan om in Europees verband
een heffing in te voeren op financiële instellingen;

De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. Ik dank de
minister voor de beantwoording van de vragen. Ik zal het
kort houden.
Deze Voorjaarsnota is wat ons betreft meer een status
quo-nota. Er gebeurt niet veel. Slechts een paar
overschrijdingen worden gerepareerd, maar het echte
werk om het tekort terug te dringen, de echte bezuinigingsvoorstellen, blijft vooralsnog uit. Dat zal wel met
Prinsjesdag komen. De PVV vindt dat jammer. De

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Voorjaarsnota 2010

De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb nog één
motie. Ik zal haar snel voorlezen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er innovatiesubsidie beschikbaar is
gesteld voor vrije stromingsenergie, maar dat er in
Nederland ook waterkrachtprojecten marktrijp en
investeringsgereed zijn, zoals bij de Oosterschelde, de
Brouwerssluis en de Afsluitdijk;
van mening dat waterkrachtprojecten kunnen bijdragen
aan het behalen van de Nederlandse duurzame
doelstellingen;
verzoekt de regering, na de sluitingstermijn van de
SDE-regeling bij mogelijke onderuitputting van de
categorie waterkracht in de verdeling voorkeur te geven
aan de categorie ″energie uit vrije getijstroming″,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Slob en Dijkgraaf. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (32395).
©

94-7786

Tony van Dijck
minister kan het reces misschien gebruiken om eens het
verkiezingsprogramma van de PVV erop na te slaan. De
PVV heeft namelijk wel alle begrotingen doorgekamd en
gezocht naar mogelijkheden om te consolideren. Zij
kwam zo al op snel op 20 mld., waarbij de burger zo veel
mogelijk is ontzien.
De rijksoverheid geeft dit jaar 272 mld. uit. Dat is bijna
50% van wat we met z’n allen in Nederland verdienen.
Daar zit toch voldoende vet, voldoende ruimte om te
snijden zonder de rekening gelijk bij de burgers neer te
leggen. We hebben vorige maand de subsidiebijbel
gekregen. Elk jaar pompen we 6 mld. aan subsidies de
deur uit. De heer Plasterk heeft de minister het verzoek
gedaan om naar subsidies te kijken. Ik vraag de minister
niet alleen naar OCW-subsidies te kijken, alhoewel die
ook een grote kluif van 1,4 mld. zijn, maar naar alle
subsidies voor posterioriteiten. Wij hebben die exercitie
ondernomen. Wat ons betreft kan de helft van die
subsidies de prullenbak in. Daarmee besparen we al 3
mld.
Ik heb de minister nog gevraagd om een overzicht van
alle garanties die we geven voor kredieten, lidstaten en
andere zaken. Kan de minister ons voor Prinsjesdag
voorzien van een garantieoverzicht waarin opgenomen is
welk risico we lopen en welke opbrengsten deze
garantiestellingen in zich dragen?
©
De heer Irrgang (SP): Voorzitter. De behandeling van
deze Voorjaarsnota en de onderhandelingen over de
vorming van een nieuw kabinet vinden plaats onder een
gesternte van een wereld waarin een grote discussie
plaatsvindt over de vraag of er bezuinigd moet worden
of dat er juist moet worden doorgegaan met stimuleren.
Ik ben het de minister eens dat we het daarover niet met
elkaar eens zijn. De SP-fractie denkt dat het gevaar op
een wereldwijde depressie nog lang niet geweken is. We
vinden het belangrijk om te constateren dat Nederland
geen Griekenland is. Nederland is nu juist een van de
landen binnen de Eurozone die juist wat meer zouden
kunnen doen aan het blijven stimuleren. Dat is voor
sommige landen in Zuid-Europa natuurlijk veel moeilijker
of zelfs onmogelijk. Er is geen reden om vertrouwenseffecten te veronderstellen bij bezuinigingen die op
magische wijze tot groei zouden kunnen leiden in plaats
van tot minder groei, al spreekt de minister daar
voortdurend over. Sterker nog: meer bezuinigingen
kunnen leiden tot negatieve vertrouwenseffecten. Het
gebrek aan vertrouwen van de financiële markten is voor
een land als Griekenland wel een probleem. Laten wij
ook eens kijken naar een ander land in Europa: Ierland.
Dit land verkeert in grote problemen, hoewel het wel fors
aan het bezuinigen is. Toch hebben de financiële markten
het vertrouwen in Ierland nog niet teruggekregen; zij
hebben nog steeds wantrouwen. De financiële markten
zijn soms irrationeel. Wat je ook doet, het blijkt voor deze
landen niet voldoende.
De SP stelt in haar verkiezingsprogramma 10 mld.
voor. Als je de Duitse methode gebruikt, zou dat 50 mld.
zijn tot en met 2015. Wij hebben vandaag vernomen dat
de groei van de industriële productie in China afzwakt. In
Europa, de Verenigde Staten en overal in de wereld
sputtert het herstel. Er is alle reden om heel erg
voorzichtig te zijn met grote bezuinigingen.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

Tot slot een concreet punt waarover wij bij de
behandeling van deze Voorjaarsnota hebben gesproken:
de bezuiniging op de lerarensalarissen. De minister leek
in twijfel te trekken of er nog wel een lerarentekort is.
Daar kan geen twijfel over bestaan: het lerarentekort
bestaat nog steeds en is nog steeds niet opgelost. Het
kan zelfs nog toenemen door de vergrijzing. Dan is deze
korting op de lerarensalarissen echt ″penny wise, pound
foolish″! Daarom hebben wij de motie van de heer
Plasterk medeondertekend.
©
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Dank aan de
minister voor zijn reactie en voor de beantwoording van
de vragen. Ik dank hem vooral voor de toezegging dat hij
op Prinsjesdag 2010 een oplossing zal presenteren voor
de tegenvallers die nu zijn gesignaleerd. Ook heel veel
dank voor de toezegging om de effectiviteit van de
stimuleringsmaatregelen in kaart te brengen. Ik denk dat
het heel goed is om een beter beeld te krijgen van wat
werkt en wat niet en wat we kunnen doen, als we nog
een keer in een crisis komen, om de economie een zetje
te geven.
Het is voor D66 heel erg belangrijk dat de overheidsfinanciën weer op orde worden gebracht. Daarom dien ik
de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in het aanvullend beleidsakkoord
bezuinigingen van 3,2 mld. voor 2011 zijn voorgenomen
als uitwerking van een sociaal akkoord op lonen en
uitkeringen in de collectieve sector;
constaterende dat deze bezuinigingen tot dusverre niet
via een sociaal akkoord en de nullijn worden gerealiseerd;
van mening dat het begrotingstekort en de staatsschuld
hoog zijn en er toch zo snel mogelijk een begin moet
worden gemaakt met het op orde brengen van de
overheidsfinanciën;
verzoekt de regering om voor Prinsjesdag 2010 alternatieve maatregelen voor te bereiden ter invulling van
voornoemde bezuinigingen en hiervoor op zoek te gaan
naar meerderheden in de Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Koolmees en Weekers. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (32395).
©
Mevrouw Sap (GroenLinks): Voorzitter. Allereerst kom ik
op de lerarensalarissen. Ik moet zeggen dat ik de toon
die de minister vandaag in het debat aanslaat, niet echt

1 juli 2010
TK 94

94-7787

Sap
passend vind. Vanaf het moment dat wij het crisispakket
in de Kamer besproken hebben, hebben wij en vele
andere partijen in de Kamer onze grote zorgen geuit over
wat de inboeking van de nullijn betekent voor de
salarissen van de leraren. Daar maken wij ons terecht
zorgen over. Het actieplan LeerKracht is er immers niet
voor niets gekomen. Leraren hebben een jarenlange,
grote achterstand opgelopen. Verhoging van salarissen is
een van de belangrijke manieren om de kwaliteit van
onderwijs te versterken. Omdat het veld zich daar ook
heftig in roerde, heeft het kabinet vorig jaar in het
voorjaar een brief naar de Kamer gestuurd, waarin elke
zorg volledig van tafel werd geveegd en als onzin werd
afgedaan. Er werd ons verzekerd dat voor 2012 gewoon
de ontwikkeling in de marktsector zou worden gevolgd.
Daarmee was ook het veld gerustgesteld, voor dat
moment. Vervolgens kregen wij toch allerlei andere
signalen. Dat was voor mijn fractie, in de persoon van
mevrouw Azough, de reden om dit voorjaar een motie in
te dienen, die Kamerbreed is gesteund. Dat het kabinet
nu alsnog wel met die nullijn komt, vind ik ontluisterend.
Ik vind het vooral ook ontluisterend dat het hier wordt
gepresenteerd als een teken van solidariteit. Ik vind dat
echt ongehoord. Daarom zullen wij de motie van de heer
Plasterk van harte steunen.
Ik heb twee eigen moties. Mijn eerste motie gaat over
duurzame energie en raakt aan de vrijstromende
getijstroom die de heer Slob net ook noemde.
De heer Weekers (VVD): Toch even een kleine correctie.
Mevrouw Sap zegt dat de motie-Azough Kamerbreed is
gesteund. Dat was niet het geval. De fracties van het
CDA en de VVD hebben daar in elk geval tegen gestemd
omdat zij in lijn met de afspraken die vorig jaar zijn
gemaakt, voor een positie rondom de nullijn hebben
gekozen.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Als ik dat heb gezegd, dan
moet ik dat in mijn enthousiasme hebben gedaan. Dan
heb ik mij laten meeslepen, want ik weet heel goed dat
de motie door een ruime Kamermeerderheid werd
gesteund.
Voorzitter. Dan wil ik nu mijn moties indienen.

van de SDE-regeling op 1 november, uit te voeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Sap en Koolmees. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (32395).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de doorstroming op de woningmarkt
mede door de crisis stagneert;
overwegende dat toegang tot de woningmarkt voor met
name starters nog steeds moeilijk is;
constaterende dat de voor starters bestemde VROMstartersleningen zijn uitgeput;
van mening dat het grote beroep dat gedaan is op
bovengenoemde startersregeling de grote behoefte
onder starters aantoont;
verzoekt de regering, het budget van de VROMstartersregeling met minimaal 30 mln. aan te vullen
zodat deze zo snel mogelijk weer opgesteld kan worden;
verzoekt de regering om daarbij de dekking te zoeken
binnen artikel 2 van de begroting van het ministerie van
Economische Zaken, te weten het budget voor specifieke
innovatiesubsidies;
verzoekt de regering om over de wijze waarop deze
dekking is gerealiseerd in september te rapporteren bij
de presentatie van de Miljoenennota 2011,
en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Sap en Weekers. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (32395).

gehoord de beraadslaging,

©

constaterende dat onderuitputting dreigt voor een aantal
categorieën in de SDE-regeling, terwijl de categorie
″Zon-PV″ juist weer sterk overtekend is en er nog geen
budget beschikbaar is gesteld voor vrijstromende
getijstroom;

De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik dank de minister
voor de beantwoording van zijn vragen. Onder andere
als gevolg van het interruptiedebat verheug ik mij op
debatten met hem als econoom. Ik merkte wel dat dit
wel eens lastig is zonder volledige academische vrijheid.
Een betoog neerzetten dat in lijn is met het kabinetsbeleid is natuurlijk makkelijker dan argumenten daartegen
inbrengen. Dat is geen verwijt. Ik heb natuurlijk alle
begrip voor de positie van de regering. Het leidt er wel
toe dat ik er vertrouwen in heb dat de minister deze
economische kennis zal gebruiken bij de totstandkoming
van de Miljoenennota en de maximale ruimte die de
regering heeft – ondanks de 21 of 26 zetels die zij in de
Kamer bezet – zal benutten om, als de onderhandeling

Motie

verzoekt de regering, ernaar te streven om het beschikbare SDE-budget zo veel mogelijk uit te geven;
verzoekt de regering, geld uit onvolledig uitgeputte
categorieën over te hevelen naar de categorie ″Zon-PV″
en naar een nieuwe categorie ″vrijstromende getijstroom″;
verzoekt de regering, dit zo spoedig mogelijk na sluiting

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

1 juli 2010
TK 94

94-7788

Dijkgraaf
voor een kabinet lang gaan duren, zo veel mogelijk
dingen te ondernemen die goed zijn voor dit land.
Ik heb slechts één inhoudelijk punt. Ik heb een vraag
gesteld aan de minister over Defensie. Ik snap best dat
hij daar niet op ingaan, want het was een detailvraag.
Toch vinden wij de inhoud daarvan belangrijk. Ik wil
daarover graag een motie indienen. Conform het door
verschillende partijen verzochte, brengt het geen gat in
de begroting; er wordt slechts gevraagd om een
heroverweging. De motie luidt als volgt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Defensie stevig wil bezuinigen op
legeroefeningen door oefeningen te schrappen of
substantieel te versoberen;
overwegende dat deze bezuinigingen een negatieve
invloed kunnen hebben op de veiligheid van de
militairen, maar hierdoor ook de effectiviteit van de
krijgsmacht wordt aangetast;
verzoekt de regering om de voorgenomen bezuinigingen
op legeroefeningen te heroverwegen en de Kamer
hierover voor 1 september nader te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Dijkgraaf. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (32395).
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©
Minister De Jager: Voorzitter. Ik hoop dat ik compleet
ben en anders zal ik daarop attent worden gemaakt,
neem ik aan. Ik begin met de motie-Koolmees/Weekers
op stuk nr. 8, omdat dit de eerste motie van het lid
Koolmees is. Zo’n eerste motie is natuurlijk altijd
prachtig. Bovendien staat deze oproep tot bezuinigingen
mij ook heel erg aan, maar dit hangt heel erg af van de
stand van zaken bij de informatie. Ik laat het oordeel over
de motie aan de Kamer, omdat deze niet al te specifiek
is. Ik vind wel dat dit bij de informatie terecht zou
moeten komen. Ik heb geen aanleiding om te denken dat
er in het najaar nog steeds een demissionair kabinet is,
want ik had begrepen dat er op 1 juli een nieuw kabinet
zou zijn, en dat is vandaag, maar stel dat het er in het
najaar nog niet is, dan vind ik dat deze verantwoordelijkheid ook door dit kabinet opgepakt zou moeten worden.
Dat zal overigens heel lastig zijn, zoals nu al blijkt uit het
feit dat er straks een VAO is over de pgb’s, waarvoor een
potje bestaat waar een deksel op zit dat automatisch
wordt gesloten als het op is. Dat is allemaal zo met de
Kamer afgesproken, maar het blijkt al heel moeilijk te zijn
om aan die afspraken vast te houden. Om nieuwe
afspraken te maken over nieuwe bezuinigingen zal nog
moeilijker zijn, denk ik. Maar goed, ik zie de concrete

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

voorstellen van het lid Koolmees, met meerderheden en
moties erachter, met belangstelling tegemoet. Ik zal hem
straks aan deze motie herinneren bij de andere moties
die hij heeft medeondertekend. Daarom laat ik het
oordeel ook aan de Kamer, want hij is niet altijd
consequent geweest in de medeondertekening van de
moties.
Dan kom ik op de motie-Slob c.s. op stuk nr. 6. We
hebben inderdaad wel in de G20 gesproken over een
bankenbelasting, maar er is geen consensus over het
invoeren ervan. Binnen Europa zijn we wel een stukje
verder. In tegenstelling tot wat de heer Slob zei, hebben
Frankrijk en Duitsland nog niet besloten tot invoering
ervan. Zij hebben plannen daartoe aangekondigd, maar
niet gezegd wanneer dit precies wordt opgenomen. Er
zijn ook heel veel geluiden dat je dit nu niet moet doen,
omdat dit moeilijk zal liggen voor de sector, door de
cumulatie met Basel-III in de loop van dit jaar en volgend
jaar. Timing, maatvoering en andere randvoorwaarden
zijn heel belangrijk. Dat is voor mij reden om een
bankenbelasting met een grondhouding van sympathie
te bezien, maar er gaat een sterke connotatie of
suggestie uit van deze motie om deze belasting op te
nemen in het Belastingplan, dat volgens de regels ziet op
de budgettaire gevolgen per 1 januari. Daarom ontraad ik
deze motie. Afgezien daarvan zou een bankenbelasting
moeten worden ingevoerd door een missionair kabinet,
want het is heel nieuw beleid en ook controversieel.
De voorzitter: Ik geef de heer Slob de gelegenheid om
een vraag te stellen, indien nodig, maar ik vraag de
minister wel om aanzienlijk korter te antwoorden, liefst in
de volgorde van de ingediende moties, en zich te
beperken tot een oordeel over die moties.
Minister De Jager: Dan ga ik gewoon wat sneller praten.
Aan de motie-Weekers/Blanksma op stuk nr. 3 kleven
enkele mitsen en maren, want deze slaat voor een groot
deel op 2011 en ook nog op een stukje van het vierde
kwartaal van dit jaar. Dat is allemaal heel erg lastig, want
een wetswijziging zal toch door een missionair kabinet
moeten worden gedaan. Voor de situatie in 2011 is dat
ook wel mogelijk. Indien deze motie wordt aangenomen,
zal ik dat in ieder geval meegeven aan de informateur. Ik
die zin laat ik het oordeel aan de Kamer. De eerste scan
was positief, dus ik ga ervan uit dat er inderdaad een
deugdelijke dekking is.
De heer Weekers (VVD): De minister zegt dat hij het aan
de informateur geeft. Maar het is de bedoeling dat deze
minister het gaat uitvoeren. In de motie wordt verzocht
om een tijdelijk crisispakket. Ik kan me voorstellen dat de
minister zegt: voor zover dat in 2011 budgettaire
consequenties heeft, dan is het belangrijk dat daarin
wordt voorzien.
De heer Slob (ChristenUnie): Dit is toch een principieel
punt. Naar aanleiding van mijn motie zegt de minister:
dat kan niet meer, want wij zijn demissionair. En bij deze
motie, die in feite ook budgettaire gevolgen heeft, zegt
hij dat hij het oordeel aan de Kamer overlaat. Dat vind ik
toch vreemd.
Minister De Jager: Ik word nu toch gedwongen om iets
meer te vertellen. Het gaat hier om het doortrekken van
bestaande maatregelen, om het tijdelijk verlengen

1 juli 2010
TK 94

94-7789

De Jager
daarvan. De heer Slob roept op tot een belasting
waarvan het kabinet altijd heeft gezegd dat die nu niet
kan, met allerlei voorwaarden en mitsen en maren. De
motie van de heer Weekers en mevrouw Blanksma is wel
gedekt. Voor zover ik heb begrepen na een eerste scan is
de motie echt gedekt en zijn de budgettaire gevolgen
behandeld. Ik heb wel aangegeven dat ik mitsen en
maren zie. Dan is het inderdaad in de uiteindelijke balans
of die dan zakt naar ″overlaten aan het oordeel van de
Kamer″ of naar ″ontraden″. Dat laatste is het geval bij de
motie van de heer Slob. Maar dat komt ook omdat wij
een inhoudelijk punt tegen die motie hebben, en niet
alleen het informateurspunt. De bankenbelasting is nu
niet in te voeren.
Ik kom te spreken over de motie-Plasterk c.s. op stuk
nr. 5. De dekking van deze motie is echt niet deugdelijk.
De heer Plasterk kan ook wel een motie indienen, waarin
staat ″te dekken uit de posterioriteiten van de begroting″.
Op het moment dat hier een concreet voorstel komt om
bepaalde subsidies te verminderen of af te schaffen, dan
strandt zo’n voorstel vaak gewoon in de Kamer. Wij
hebben dat bij VWS ook gezien. Dat is nog afgezien van
het feit dat ongeveer 99% van de subsidies voor dit jaar
al vastligt. De heer Plasterk heeft gevraagd of de
eindejaarsmarge van 2010 daar dan niet voor kan dienen.
De toenmalige minister Plasterk heeft de eindejaarsmarge van 2010 echter al ingezet voor uitgaven van
2009. Die eindejaarsmarge van 2010 is dus al ingevuld en
de subsidies liggen voor 2010 al vast. Het kan in 2010
dus sowieso niet. Ik ontraad derhalve deze motie.
De voorzitter: U hebt de motie op stuk nr. 4 over het
spaarloon overgeslagen. Die is overigens ook ondertekend door mevrouw Blanksma.
Minister De Jager: Ik kan ook tellen, want ik zie dan een
meerderheid voor deze motie. Toen dit onderwerp
speelde, heb ik van begin af aan gezegd: ik sta op zich
sympathiek tegenover het voorstel om het spaarloon een
keer te ontkoppelen, maar ik vraag wel de aandacht van
de Kamer voor het specifieke probleem dat het om een
miljardenverschuiving kan gaan binnen liquiditeitsposities van banken. Gelet op de huidige fragiliteit en
onzekerheid in het Nederlandse bancaire systeem vergt
dat goed overleg. Wij hebben daar ongeveer een halfjaar
geleden over gesproken. Toen heb ik vanuit de bankensector daar toch nogal wat negatieve geluiden over
gehoord. Ik ga de motie nu niet specifiek ontraden, maar
ik zeg wel het volgende. Mocht de motie worden
aangenomen, dan kan ik nog niet zeggen dat ik die op
korte termijn kan uitvoeren, gelet op de stabiliteit van het
financiële systeem. Maar als de motie wordt aangenomen, zal ik de Kamer nog voor het einde van het
zomerreces aangeven wat ik daarmee zou kunnen doen.
Dat moet binnen een maand kunnen.
De heer Weekers (VVD): Volgens mij moet de minister
dat morgen gewoon weten. Dat lijkt me vrij simpel.
Hiervoor is eerder gepleit. Toen heeft de minister dit
soort bezwaren opgevoerd. Een maand geleden heb ik
hier schriftelijke vragen over gesteld. Toen is dit bezwaar
niet meer aan de orde gekomen. Daarmee neem ik ook
aan dat het bezwaar ook niet meer bestaat. Ik wil van de
minister horen dat alleen wanneer er echt klemmende
redenen zijn, dat er een bank zou omvallen in Nederland

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

wanneer deze motie zou worden uitgevoerd, dat de
reden kan zijn om de motie niet uit te voeren.
Minister De Jager: Wij hebben vandaag lessen
getrokken uit het rapport-Scheltema en ik stel voor dat
wij ons die ook ter harte nemen. Ik zal mij dan ook zeker
niet uitlaten over de mogelijkheid dat er banken zullen
omvallen. Ik ontraad de motie niet, maar als zij wordt
aangenomen, zal ik wel prudent met deze motie omgaan.
De Kamer zal van een minister van Financiën niet anders
verwachten. Ik vraag de Kamer mij twee weken de tijd te
geven voor overleg met de banken. Daarna zal ik de
Kamer onmiddellijk berichten.
Voorzitter. Ik neem de moties op de stuk nrs. 5 en 7
samen, omdat in deze moties uitgegaan wordt van
onderuitputting van de SDE-regeling. Op dit moment
verwachten wij namelijk overschrijdingen. In de motie
staat: na sluiting kan nog steeds worden ingetekend. Ik
wijs de Kamer er echter op dat de SDE-regeling in de
verkiezingsprogramma’s sterk wordt uitgehold dan wel
wordt afgeschaft of vervangen. Ik ontraad met het oog
hierop de aanneming van beide moties. Bovendien zijn
zowel de motie op stuk nr. 5 als de motie op stuk nr.7
niet voorzien van een deugdelijke dekking.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Die laatste opmerking vraagt
om een reactie, want voor mijn motie is helemaal geen
dekking nodig. Er wordt namelijk helemaal niets extra’s
uitgegeven. De motie spreekt alleen maar uit dat de
deelschotten binnen de SDE-regeling flexibel moeten
worden ingezet. Als er ergens sprake is van onderuitputting, mag dat geld dan aangewend worden voor een
ander deel binnen de regeling? Als er geen sprake is van
onderuitputting, dan heeft de motie geen enkele
consequentie. Vandaar ook de woorden ″na sluiting van
de regeling″, want daarmee wil ik voorkomen dat er geld
wordt uitgegeven dat er achteraf niet blijkt te zijn. Ik denk
dat er helemaal niets tegen mijn motie in te brengen is
en ik vraag de minister dan ook om zijn advies te
heroverwegen.
Minister De Jager: Voorzitter. Ik word nu toch gedwongen om op de inhoud in te gaan.
Het zou sowieso netter zijn om zo’n specifieke motie
met de minister van Economische Zaken te behandelen.
Dat is echt chiquer dan de route via de Voorjaarsnota.
Mevrouw Sap kan hierover natuurlijk ook in debat met
de minister van Economische Zaken, maar ik heb
begrepen dat je de schotten niet zomaar kunt weghalen.
Er zijn namelijk verwachtingen gewekt in de sector met
betrekking tot bepaalde categorieën. Partijen houden
hiermee rekening als zij een voorstel indienen. Het
tussentijds schuiven tussen categorieën kan dan ook
leiden tot schadeclaims. Daarnaast heeft het weghalen
van de schotten niet direct betekenis voor de reeds
uitgeputte categorieën. Er zijn namelijk al aanvragen
afgewezen in de categorieën Zon-PV klein en Biomassa.
De betrokkenen zouden dus eigenlijk weer de mogelijkheid moeten krijgen om een aanvraag in te dienen.
Wij zien dan ook grote problemen bij de uitvoerbaarheid. Al met al is het zeer ongewenst om zoiets te doen
voor het lopende jaar. Ik vraag de Kamer daarom om
deze moties te heroverwegen. Ik moet ze blijven
ontraden en als mevrouw Sap dieper op de inhoud wil
ingaan, dan stel ik voor dat zij dat met de minister van
Economische Zaken doet.

1 juli 2010
TK 94

94-7790

De Jager
De dekking van de motie op stuk nr. 8 is niet specifiek
genoeg. In de motie staat namelijk: de dekking te zoeken
binnen artikel 2 van de begroting van het ministerie van
EZ, te weten voor specifieke innovatiesubsidies. Dat is
allemaal niet volgens de regelen der kunst. Ik verwijs de
indiener verder graag naar de betrokken bewindslieden.
Ik ontraad de aanneming van deze motie.
De motie op stuk nr. 9 is eigenlijk gericht tot de
minister van Defensie, tenzij het lid Dijkgraaf meer geld
wil voor Defensie. In beide gevallen ontraad ik de
aanneming van de motie, omdat er voor dat laatste geen
geld is en ik niet op de stoel van de minister van
Defensie kan gaan zitten.
Voorzitter. Er resteren nog twee vragen. De heren
Plasterk en Slob vroegen naar de loonbijstelling bij de
politie, een maatregel waarmee 45 mln. is gemoeid. De
minister van Binnenlandse Zaken heeft gisteren
aangekondigd dat zij een brief naar de Kamer zal sturen
over de motie-Van Raak. Verder kan ik nu al wel zeggen
dat wij die 45 mln. hebben gefacilieerd via een kasschuif.
De politie heeft de cao voor 2011 inmiddels op nul staan.
Voor de politie ziet dat er dus goed uit.
De heer Van Dijck vroeg naar het overzicht van de
garanties. Dat komt gewoon in de Miljoenennota 2011.
Wij zullen daarover rapporteren.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Omdat het de minister op
dit moment aan de inhoudelijke kennis ontbreekt om
goed te kunnen adviseren over de motie inzake de
SDE-regeling, houd ik haar aan.
De voorzitter: Op verzoek van mevrouw Sap en de heer
Koolmees stel ik voor, hun motie (32395, nr. 9) van de
agenda af te voeren.
Daartoe wordt besloten.
Minister De Jager: Er is ook een motie-Slob over de
SDE. Geldt daarvoor hetzelfde?
De voorzitter: Dat is de motie op stuk nr. 7.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik neem aan dat hierop
hetzelfde antwoord van toepassing is als op de motie
van mevrouw Sap over de SDE. Ik moet zeggen dat ik
haar reactie volledig onderschrijf. Als er na sluitingsdatum nog geld over is, heeft de Kamer volgens mij het
volste recht om aan te geven wat dan de prioritering zal
zijn. Dat is in het verleden vaker gebeurd. In dat opzicht
had ik het fairder gevonden als de minister het oordeel
aan de Kamer had gelaten.
Minister De Jager: Mijn vraag was of de heer Slob, net
zoals mevrouw Sap, zijn motie aanhoudt.
De heer Slob (ChristenUnie): Neen, ik breng haar
gewoon in stemming.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Vanavond stemmen wij over de Voorjaarsnota en de ingediende moties. Wij verwachten rond
22.30 uur te kunnen stemmen.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2010

1 juli 2010
TK 94

94-7791