Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 039

Uitvoering van het op 11 mei 2011 te Istanboel
tot stand gekomen Verdrag van de Raad van
Europa inzake het voorkomen en bestrijden van
geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld
(Trb. 2012, 233)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 25 februari 2015
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
31 oktober 2014 verslag uitgebracht over de wetsvoorstellen die benodigd
zijn voor de ratificatie van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het
voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld
(Trb. 2012, 233) (hierna: verdrag). Het betreft een verslag over het voorstel
van rijkswet tot goedkeuring van het verdrag (Kamerstukken II 2013/2014,
34 038, nr. 6) en een verslag over onderhavig wetsvoorstel tot uitvoering
van het verdrag.
Over de uitvoeringswet is inbreng geleverd door de fracties van VVD, SP,
CDA en D66. Ik waardeer de belangstelling van de leden van deze fracties
voor dit wetsvoorstel. In deze nota naar aanleiding van het verslag
beantwoord ik de vragen die nog leven bij de fracties. Bij de beantwoording van de vragen heb ik zoveel mogelijk de volgorde van het
verslag aangehouden.
De nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel tot
goedkeuring van het verdrag wordt u aangeboden door de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, mede namens de Minister
van Buitenlandse Zaken, de Minister van Veiligheid en Justitie en de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
1. Algemeen
Het verheugt mij dat de leden van de fractie van de VVD de standpunten
ter bescherming van vrouwen tegen allerlei vormen en soorten van
geweld – en daarmee de doelstellingen van het verdrag – ondersteunen.
De leden van de VVD-fractie uiten hun zorgen over de achterstand van de
aanpak van huiselijk geweld in Caribisch Nederland. De leden van de
D66-fractie constateren een groot probleem met betrekking tot huiselijk
geweld in Caribisch Nederland. Zij achten de door de regering geschetste
stappen niet afdoende. De leden van de VVD-fractie wensen te vernemen
welke maatregelen gewenst en noodzakelijk zijn om de positie van

kst-34039-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 039, nr. 6

1

vrouwen in het hele Koninkrijk te verbeteren. De leden van de D66-fractie
vragen om een plan van aanpak en wensen te vernemen binnen welk
tijdsframe de implementatie gaat plaatsvinden.
In de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel tot
goedkeuring van het verdrag onderschrijft de regering het standpunt dat
het verdrag ook op Caribisch Nederland van toepassing moet worden.
Met de bestuurscolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba is
afgesproken dat de komende jaren op beleidsmatig en uitvoeringsniveau
een basisaanpak geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld op de drie
eilanden wordt neergezet. Voor een overzicht van de maatregelen die in
het kader hiervan genomen worden, wordt verwezen naar de nota naar
aanleiding van het verslag bij de goedkeuringswet (onderdeel 2.
Uitvoering). Op basis van de ervaringen met de basisaanpak zal in 2016
worden bezien welke uitvoeringswetgeving nodig is, welke aanvullende
(beleids)maatregelen nodig zijn, of de basisaanpak wijzigingen behoeft en
op welke termijn de aanvaarding van het onderhavige Verdrag voor
Caribisch Nederland zal kunnen plaatsvinden.
De leden van de VVD-fractie vragen welke positie Nederland bekleedt in
relatie tot andere verdragsstaten met betrekking tot het op orde hebben
van beleid en wetgeving ter bescherming van vrouwen. Zij wensen te
vernemen of uit het feit dat slechts op onderdelen aanvullende regelgeving nodig is bij de uitvoering van het Verdrag worden afgeleid dat het
Nederlandse beleid en de regelgeving voldoet aan de Europese
maatstaven. Voorts vragen deze leden in hoeverre het verdrag Nederland
verplicht tot het uitvoeren van maatregelen die feitelijk niet of in mindere
mate noodzakelijk zijn.
De doelstellingen van het verdrag, het voorkomen en krachtig bestrijden
van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, en de maatregelen
waartoe het verdrag uit hoofde van deze doelstellingen verplicht, komen
overeen met de doelstellingen en de maatregelen die ingezet worden bij
de aanpak van huiselijk geweld in Nederland. Deze aanpak omvat drie
pijlers: de versterking van de positie van slachtoffers, het opsporen en
aanpakken van daders en het voorkomen van intergenerationele
overdracht van geweld. De bestaande wettelijke, beleidsmatige en
uitvoerende maatregelen voor de aanpak van huiselijk geweld in
Nederland behoeven, buiten de drie onderwerpen die worden geregeld in
de Uitvoeringswet, geen verdere aanvulling. In zoverre is de veronderstelling van de leden van de VVD-fractie dat het Nederlandse beleid en de
regelgeving voldoen aan de Europese maatstaven correct.
De onderwerpen die aanvullend worden geregeld in het wetsvoorstel, te
weten een uitbreiding van de verjaringsregeling, een introductie van een
nieuwe strafbaarstelling in verband met de voorbereiding van huwelijksdwang en een aanvulling van de Uitleveringswet, leveren een nuttige
bijdrage aan de aanpak van huiselijk geweld. Hierdoor wordt de positie
van slachtoffers versterkt en worden de mogelijkheden voor opsporing en
vervolging van daders verruimd.
2. Artikelsgewijze toelichting
De leden van de SP-fractie hebben vragen gesteld over de effecten van de
recente verruiming van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van
huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking. Zij
wensen te vernemen of deze aanpak succesvol is, of deze geleid heeft tot
een grotere kans op vervolging en of hierdoor het werk van bijvoorbeeld
het openbaar ministerie (OM) vergemakkelijkt is. De leden van de
CDA-fractie vernemen graag welke afspraken zijn gemaakt over de
capaciteit bij het OM evenals de training en de expertise.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 039, nr. 6

2

Het strafrecht is, waar het gaat om de aanpak van huwelijksdwang, een
belangrijk en noodzakelijk sluitstuk, maar wordt als ultimum remedium
toegepast. Bij de aanpak van huwelijksdwang wordt eerst en vooral
ingezet op maatregelen om huwelijksdwang te voorkomen, zoals
maatregelen op het terrein van voorlichting, bewustwording, mentaliteitsverandering, deskundigheidsbevordering en vroegsignalering. Bij brief
van 5 januari 2015 (Kamerstukken II 2014/15, 32 175, nr. 54) heeft de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een Actieplan zelfbeschikking 2015–2017 aan uw Kamer gestuurd. Dit actieplan moet ertoe
leiden dat mensen zich bewust zijn dat ze het recht hebben om zelf keuzes
te maken over hun eigen leven.
De opsporing en vervolging van zaken van geweld in huiselijke kring,
waaronder huwelijksdwang, kunnen desalniettemin rekenen op de
continue aandacht van politie en OM. Zowel in de trainingen van de
politie als in de structurele platforms van de officieren van justitie die zich
met huiselijk geweld bezig houden, wordt dit onderwerp aan de orde
gesteld. Gelet op de lage aangiftebereidheid worden er echter niet of
nauwelijks zaken in het strafrechtelijk traject behandeld. Het OM heeft om
die reden nog weinig ervaring met de afhandeling van dergelijke zaken.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre verwacht wordt dat de
strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen goed handhaafbaar is.
De introductie van de nieuwe strafbaarstelling in verband met de
voorbereiding van huwelijksdwang leidt tot een nieuwe mogelijkheid tot
strafvervolging die binnen de (netwerk)aanpak van huiselijk geweld kan
worden toegepast. Na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel kan het OM
in een vroege fase strafrechtelijk optreden, doordat ook voorbereidingshandelingen met betrekking tot huwelijksdwang een strafbare gedraging
opleveren. Hiermee wordt de strafrechtelijke bescherming die de overheid
tegen huwelijksdwang kan bieden vergroot. Daarnaast heeft strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen een zekere preventieve en
afschrikwekkende functie.
De opsporing en vervolging van voorbereiding van huwelijksdwang is,
zoals hierboven is aangegeven, echter complex, omdat huwelijksdwang
doorgaans een verborgen vorm van dwang is waarvan niet of nauwelijks
aangifte wordt gedaan.
De leden van de SP-fractie vragen of met vervolging van voorbereidingshandelingen bij huwelijksdwang al ervaring is opgedaan in andere
verdragsstaten.
Het is mij niet bekend hoe andere verdragsstaten in de praktijk omgaan
met de strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen bij huwelijksdwang. Het ratificatietraject van het verdrag is nog in volle gang.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom wordt volstaan met een
verwijzing naar artikel 284 van het Wetboek van Strafrecht (Sr) en niet is
gekozen voor een eigen delictsomschrijving, ook omdat artikel 284 Sr
deels een klachtdelict is.
De verwijzing naar artikel 284 Sr in het voorgestelde artikel 285c Sr is
ingegeven door het feit dat huwelijksdwang in Nederland onder de
strafbaarstelling van het misdrijf dwang (artikel 284 Sr) valt. Uit systematisch oogpunt ligt het voor de hand om bij strafbaarstelling van de
voorbereidingshandeling van huwelijksdwang dan te verwijzen naar het
misdrijf dwang. In het kader van de totstandkoming van de wijziging van
het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en het
Wetboek van Strafrecht BES met het oog op de verruiming van de
mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang, polygamie
en vrouwelijke genitale verminking, is uitgebreid toegelicht waarom de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 039, nr. 6

3

algemene strafbaarstelling van dwang in het Wetboek van Strafrecht
volstaat bij de strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang. Graag verwijs
ik naar de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken II
32 840, 2010/11, nr. 3, p. 5 e.v.).
Ingevolge artikel 284, tweede lid, Sr vindt uitsluitend in het geval dwang
wordt uitgeoefend door bedreiging met smaad of een smaadschrift
vervolging plaats op klacht. Bij huwelijksdwang zal doorgaans sprake zijn
van de omstandigheden in artikel 284, eerste lid, onder 1, Sr te weten:
dwang die wordt uitgeoefend door geweld of enige andere feitelijkheid of
bedreiging hiermee. In deze gevallen heeft het OM, ongeacht of er
aangifte is gedaan, een vervolgingsrecht.
De leden van de CDA-fractie stellen vragen over de strafmaat van
artikel 284 Sr. Zij wensen te vernemen of deze voldoende is gezien de aard
van huwelijksdwang en wijzen erop dat de financiële voordelen deze
strafmaat zouden kunnen overstijgen.
Met ingang van 1 juli 2013 is het wettelijk strafmaximum bij (huwelijks)dwang verhoogd van ten hoogste negen maanden gevangenisstraf naar
twee jaren gevangenisstraf. Bij die gelegenheid is het boetemaximum
verhoogd van de derde naar de vierde categorie.
Met ingang van 1 januari 2014 kan ten hoogste een boete van € 20.250
worden opgelegd. Bij de verhoging van de strafmaxima is gekeken naar
de bestraffing van vergelijkbare delicten. Het misdrijf bedreiging
(artikel 285 Sr) is daarbij een belangrijk referentiepunt geweest. Dit
misdrijf wordt eveneens bestraft met ten hoogste een geldboete van de
vierde categorie. De huidige strafmaxima acht ik passend. Hiermee wordt
naar mijn mening de ernst van delict huwelijksdwang goed tot uitdrukking
wordt gebracht.
Voor zover de totstandkoming van een dwanghuwelijk heeft geleid tot het
ontstaan van een gemeenschap van goederen waarmee financieel
voordeel behaald is, kan, na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
tegengaan huwelijksdwang (Kamerstukken I 2013/14, 33 488, nr. A)
civielrechtelijk worden opgetreden. Voornoemd wetsvoorstel introduceert
de bevoegdheid voor het OM om een huwelijk dat onder dwang gesloten
is nietig te laten verklaren door de rechter. Het gevolg van de nietigverklaring wegens dwang is dat het huwelijk geacht wordt nooit te hebben
bestaan of anders gezegd: de rechterlijke beschikking tot nietigverklaring
heeft terugwerkende kracht tot het moment van de huwelijkssluiting. Dit
heeft onder meer tot gevolg dat geen gemeenschap van goederen is
ontstaan die bij helfte dient te worden verdeeld.
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze objectief kan worden
vastgesteld en wanneer er sprake is van het lokken van een persoon. Deze
leden constateren dat er in de huidige definitie van het voorgestelde
artikel 285c Sr een duidelijke link mist tussen het lokken van een persoon
(naar het buitenland) en het beoogde tegengaan van huwelijksdwang. Zij
verzoeken om de definiëring van het voorgestelde artikel 285c Sr nader te
overwegen.
Van lokken van een persoon buiten of naar Nederland in de zin van
artikel 285c Sr is sprake indien die persoon wordt bewogen om naar het
buitenland te reizen. Het oogmerk dient er hierbij op gericht te zijn om een
dwangmisdrijf, zoals het dwingen tot het aangaan van een huwelijk, te
plegen. Het lokken kan, gelet op de aard van delict, bestaan uit een
veelheid van handelingen. Iedere handeling die ertoe leidt dat een
persoon onder valse voorwendselen naar het buitenland afreist, terwijl
het eigenlijke motief het sluiten van een gedwongen huwelijk is, kan
lokken opleveren. De relatie met huwelijksdwang wordt tot uitdrukking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 039, nr. 6

4

gebracht door middel van de verwijzing naar artikel 284 Sr. Huwelijksdwang valt, zoals hierboven aangegeven, onder de reikwijdte van dit
artikel.
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op het bericht dat
uitlevering in strijd met het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is als een
levenslange gevangenisstraf dreigt en zijn benieuwd naar de eventuele
consequenties van de uitspraak voor uitleveringszaken in verband met
geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.
Voor zover deze leden doelen op het arrest van het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens (EHRM) van 4 september 20141, waarin het Hof
oordeelde dat uitlevering van een Tunesiër in strijd was met artikel 3 van
het EVRM omdat hem in de VS een levenslange gevangenisstraf boven
het hoofd hing én de VS geen adequate herzieningsprocedure kent merk
ik het volgende op.
Zoals ik, mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in antwoord op kamervragen van de leden Van Bommel en
Van Nispen over uitlevering van personen aan landen met de doodstraf
(Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 896) heb uiteengezet, wordt in
alle gevallen waarin om uitlevering verzocht wordt bezien of uitlevering
niet strijdig is met de verplichtingen die uit het EVRM voortvloeien. Bij de
beoordeling van de vraag of een levenslange gevangenisstraf dreigt,
wordt betrokken of er in het om uitlevering verzoekende land sprake is
van een regime inzake vervroegde invrijheidstelling dat voldoet aan de
eisen die het EHRM stelt en op grond waarvan voorwaardelijke invrijheidstelling kan plaatsvinden op basis van objectieve, vooraf bepaalde criteria.
De leden van de SP-fractie vragen hoe bij uitlevering rekening gehouden
wordt met de medische zorg die wordt geleverd in buitenlandse penitentiaire inrichtingen en of de medisch noodzakelijke zorg die een veroordeelde eventueel nodig heeft wel voldoende gewaarborgd is.
Uitlevering wordt in geen geval toegestaan wanneer de detentieomstandigheden in strijd met artikel 3 EVRM zouden zijn na uitlevering. Hierbij
worden medische voorzieningen vanzelfsprekend meegewogen. Wanneer
voor de opgeëiste persoon specifieke medische zorg noodzakelijk is,
wordt informatie ingewonnen welke voorzieningen in het desbetreffende
land voorhanden zijn om de vereiste medische zorg te leveren. Indien
noodzakelijk zal een toezegging worden gevraagd dat de opgeëiste
persoon de benodigde zorg krijgt. In samenwerking met het Ministerie
van Buitenlandse Zaken wordt beoordeeld of de uitlevering van de
desbetreffende opgeëiste persoon op een verantwoorde manier kan
plaatsvinden.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

1

Application no. 140/10; http://hudoc.echr.coe.int/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 039, nr. 6

5